text:
2000
Il viadi d'auditurAs dal RR maina a Barcelona. En l'Engiadin'Ota ha lieu la 6avla Scuntrada Rumantscha (16 fin 20 d'avust 2000) e suenter la segunda festa svizra dals arts. Tar omadus arranschaments è RR il partenari da meds da massa. Ina davosa retschertga al telefon, fatga dal servetsch da perscrutaziun da la SRG SSR idée suisse tar la populaziun rumantscha dal Grischun conferma buns resultats. Da nov vegn introducì cun Radio Control, l'ura che taidla radio, in sistem nov per mesirar il diever dal radio en Svizra.
Contribuziuns da la Televisiun Rumantscha surpassan ils agens cunfins culturals e vegnan registradas a l'exteriur. L'emprim film da kino rumantsch «Increschantüm» realisà cun la TvR chatta in grond public a Turitg.
1999
L'unitad d'interpresa rumantscha da la SRG SSR idée suisse occupa 100 collavuraturas e collavuraturs. L'emissiun per la giuventetgna, il «battaporta», festivescha ses 15avel anniversari. Sin la rait da la viafier retica circuleschan la «Tujetsch» e la «Savognin», duas locomotivas novas, modernas cun ils logos e las colurs dad RTR. RR organisescha cun success per l'emprima giada in viadi d’auditurAs a Prag.
Mintga di Telesguard sin SF DRS a las 18.45, dapi ils 23 d'avust. Cun quai è vegnida cuntanschida ina gronda finamira, mintga di ina fanestra rumantscha en la televisiun svizra. Recrutar e scolar redacturAs da televisiun rumantschAs è ina gronda sfida per la pitschna redacziun a Cuira.
1998
Radio e Televisiun Rumantscha han logos novs ed èn daventads ina marca en il Grischun. La communicaziun e la strategia da vendita vegnan extendidas ed il studi da la retschertga tar l'auditori mussa buns resultats: la populaziun rumantscha taidla bler RR. En collavuraziun cun il cussegl dal public da la CRR vegn discutà il diever dal rumantsch grischun, il linguatg rumantsch scrit, er sco linguatg discurrì. RG vegn considerà sco pauc adattà per il microfon. Las audituras ed ils auditurs s'identifitgeschan cun ils idioms rumantschs tradiziunals.
Cun il film da la televisiun «Paun jester ha siat crustas» da Christian Schocher creescha la TvR ina contribuziun che chatta gronda attenziun. En la pausa da stad visita la TvR 7 vischnancas en la regiuns rumantschas ed organisescha l'«Open air-kino» cun atgnas producziuns.
1997
Radio Rumantsch survegn ina frequenza sin il satellit Astra ed è cun quai da recepir sco radio d'ina minoritad en tut l'Europa. Cun 4870 uras radio l'onn vegn extendida l'offerta da program anc ina giada. Tranter ils 10 ed ils 15 d'avust sa participescha RR a la 5avla Scuntrada Rumantscha a Domat e sa preschenta in'emprima giada sin internet.
Las emissiuns da televisiun rumantschas vegnan guardadas bler er da la populaziun da linguatg tudestg, grazia als suttitels da Teletext. La TvR sa participescha per l'emprima giada als dis da film da Soloturn, suenter che l'emissiun Cuntrasts pussibilitescha da realisar er documentaziuns e contribuziuns mono tematicas.
1996
In onn da giubileum per ils meds electronics rumantschs. Nossa societad purtadra, la Cuminanza Rumantscha Radio e Televisiun (CRR), po festivar ils 12 d'october 1996 ses 50avel anniversari.
L'emissiun Dumondas da... vegn remplazzada da Controvers. In redactur da la Televisiun Rumantscha (Gieri Antoni Caviezel) maina ina discussiun cun pliras persunas davart in tema actual. Realisada vegn l'emissiun en il studio da la chasa federala a Berna.


c: text/html

text:
Sess anal
El sess anal, ciamaa anca sodomia, l'è 'na pratega sessual che la consist in del mett el bigol, o anca on gioeugh sessual comé on dildo, in del ano e in del rett del partner. L'è piasevol perchè gh'è di recettor in la zona, in di donn arent a la vagina, in di omen gh'è 'na stimolazion de la prostata.
A nivell de sicurezza el sess anal l'è on poo pussee pericolos del coit vaginal perchè i pared de l'ano hinn pussee delicaa de quej de la vagina, e donca i espert consijen de doperà semper el goldon e de doperà on bon lubrificant e soratutt de fà no sess vaginal dopo de quell anal, per el ris'c de trasmission de malattia volt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Varal (NO)
Varal o Varà[1] (nom ufizial in italian: Varallo Pombia) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 4 980 abitàncc (dàto del Desember 2013[2]), cunt ona superfis de 13,6 km² e ona densità de popolaziun de 366 ab./km².
El paes, che 'l gh'ha 'me citadin unurari el Fausto Bertinotti, se tröva lungh el fiüm Tisin, al cunfin cun la Pruvincia de Vares.
L'è tacaa ai cumün de Burgh Tisin, Castlét, Dimian, Pumbia e Somma (VA).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varal l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Teresa Cappello, Carlo Tagliavini, Dizionario degli Etnici e dei Toponimi Italiani, Bologna, ed. Pàtron, 1981.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Da 1,2 milliuns persunas ch’èn vaccinadas cumplainamain en Svizra èn 129 tuttina s’infectadas cun il coronavirus, quai tenor l’Uffizi federal da sanadad BAG.
Betg surprendent
La raschun è ch’ils vaccins na protegia betg 100 pertschient. L'efficacitad da Pfizer/Biontech è tar 95% e quel per Moderna tar 94%. Perquai fan questas infecziuns betg surtar. Ultra da quai po l'effect dal vaccin tar persunas pli attempadas sa sminuir. Percunter pon ins dir, ch'ils vaccins en Svizra èn era effectivs cunter il virus da corona mutà. Quai vala er per la varianta da l'India.


text:
Olivetta San Michele
Olivetta San Michele l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 212 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 13,8 km² e 'na densità de popolasiù de 15 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Airole, Breil-sur-Roya (Frància), Castellar (Frància), Ventimiglia.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Olivetta San Michele l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Milano canta n. 3
Milano canta n. 3 l'è on album del grupp milanes de I Gufi del 1968.
El gh'ha denter tanti canzon in lombard o de ambientazion milanesa. La pupart di canzon però hinn minga de la tradizion popolar, ma composizion scrivuu di member del grupp (soratutt la copia formada del Nanni Svampa e del Lino Patruno) o de alter autor. Sucessivament hinn staa repropost in del repertori del Nanni Svampa (per esempi in de la regolta Milanese).
Lista di canzonModifega
- Blues in Milan (Svampa/Patruno)
- On ann e mezz (Svampa/Patruno)
- Folk (Gino Negri)
- Quand gh'avevi sedes ann (Della Mea/Esposito)
- Socialista che vai a Roma (Lunari/Patruno)
- Luisin (anonim)
- El gir del mond (anonim)
- Parlen tucc (Svampa/Patruno)
- Era la fera di San Piero (anonim)
- L'avvelenato (anonim)
- Stamattina mi sono alzata (anonim)
- Mì te pensi de lontan (Svampa/Patruno)


text: L’autur ed illustratur Günther Ursch observa en ses cudesch «Rätia Secunda» (1987) il Grischun sco destinaziun da vacanzas lucrativa e commentescha il svilup da la regiun cun tun satiric: «Gia ils Romans han enconuschì la forza recreativa da la cuntrada grischuna. Els han dividì il chantun da vacanzas da la Svizra en ina meglra mesadad, la Raetia prima, ed en in’autra, la Raetia secunda. Societads d’immobiglias èn creschidas sco bulieus or da la terra, ina activitad da construcziun nunstanclentaivla fin oz ha cumenzà. Quai è stà l’entschatta da l’epoca da las segundas abitaziuns. La populaziun indigena però ha gì la pussaivladad da midar ses talents ertads en munaida pura. [...]»


text:
Siechastuda
Gia dapi lung temp serva la Siechastuda sco territori da retratga. Enfin il 1700 eran quai ils leprus che vivevan qua en ina chasa da lepra, separads dals ulteriurs abitants dal vitg. Oz è ella in refugi per animals e plantas dependentas da zonas umidas. Tals territoris umids èn numnadamain strusch pli da chattar en la Val dal Rain grischuna che vegn cultivada intensivamain.
Diversitad sin in pitschen spazi
En lavur stentusa han noss antenats urbanisà la planira da la Val dal Rain grischuna. Las bleras palids, puzs e lajets èn svanids cun paucas excepziuns. Rustgs, raunas, rustgets e piutschas, utschels da l’aua e libellas han chattà in nov dachasa en la Siechastuda.
Ma betg mo creatiras che aman l’aua sa sentan bain quai. Pli che 200 spezias da plantas, tgirallas, utschels mezmieur. erizuns, fiergnas, serps, luschards, chavriels e blers auters animals stiman l’insla natirala en il territori agricul.
Questa diversitad è l’expressiun da gronds cuntrasts. Sin in fitg pitschen spazi chattain nus lieus nivs e lieus creschids en, suleglivs e sumbrivauns, setgs ed umids. L’uman, l’aual e la bova procuran che quai restia uschia era en avegnir.
Stgomi tranter destrucziun e reurbanisaziun
Cura che las bovas Üll e Selfi sa derschan a val da marschauna u suenter ferma plievgia cun massas d’aua e da glera giu dal Vilan, destrueschan ellas blera vita en il vau da la bova.
Ma suenter mintga bova sa furman novas surfatschas nivas da crappugls e da glera: spazi vital per piuniers che populeschan tals terrens crivs. Per proteger las spezias che prefereschan situaziuns pli stablas, han ins erigì rempars.
L’uman e l’aual dal vitg creeschan spazis da viver
Il guaud, ils prads ed ils lajets ordaifer la bova restan per il solit protegids da las forzas da la natira. Qua procura l’aual dal vitg da Jenins per dinamica. Cura che l’afflussiun d’aua tschessa sa mida la vegetaziun en il guaud da riva: da bostgaglia da salesch e paplas fin a fraissens, ischis e ruvers.
Per evitar ch’il guaud na piglia betg possess da las surfatschas avertas ed ils lajets terrenian, interrumpa l’uman il svilup natiral da la vegetaziun. La channa ed il bostgam vegnan tagliads regularmain ed ils lajets creads da l’uman vegnan drajads sche necessari. Senza questas intervenziuns n’avessan las plantas ed ils animals che han gugent cler e chaud nagina schanza da surviver qua. Igl è ina gronda lavur, ma ella sa paja. Tgi che spassegia quiet ed alert sin la via circulara, po scuvrir la ritgezza da quest territori.
Cumportament en il territori protegì:
Betg bandunar las vias e sendas signalisadas.
Betg charrar senza permissiun cun vehichels a motor sin las vias.
Tegnair ils chauns vi da la corda.
Betg campar u far bogn.
Betg tschiffar, disturbar, persequitar u introducir animals.
Betg cleger, stgarpar ora u introducir plantas.
Stadi da protecziun
Mess sut protecziun entras la radunanza communala da Maiavilla ils 11-3-1988
In’ovra cuminaivla
Grazia a l’iniziativa da la Pro Natura e da la citad da Maiavilla è la Siechastuda registrada dapi il 1988 sco reservat natiral. Ensemen cun in grond dumber da gidantras e gidanters e classas da scola indigenas procuran ellas che l’anteriur territori da chava da glera possia porscher in spazi da viver per bleras spezias d’animals e da plantas per part periclitadas.
L’engaschament da la Pro Natura
Concepziun dal territori protegì, collavuraziun en la cumissiun da tgira
Da Maiavilla u Malans a pe.


text:
Interlingua
La Interlingua l'è 'na lèngua aüziliària internasiunàla nasìda 'ndel 1951 dòpo de piö de quìndez'agn de stüde de lèngua de la 'suciasiù IALA ('n inglés, "International Auxiliary Language Association", asuciasiù de la lèngua aüziliària internasionàla).
La Interlingua la g'ha 'n lèsich natüràl fés, perchè l'è tiràt fò de chèi de sich lèngue ìe: le quàter lèngue romànze piö parlàde (italià, spagnöl, purtughés e fransés) e l'inglés. A chèle lèngue ché, gh'è stat zontàt ön pó de todèsch e de rüso, che i aìda a troà la paròla giösta quan che le ótre sich i è mìa decórde.
La Interlingua l'è facil da 'mparà en quàter més apéna. Öna ròba che la la rènd speciàl l'è chèla che l'è l'ezèmpe piö riissìt de lèngua artificiàl tiràda 'mpé sö gramàtica e paròle 'n cümü có dele ótre lèngue natürài, tant che töcc chèi che pàrla 'na lèngua romànza e la grand part de chèi ch'i pàrla l'inglés i pöl rià a capìla sènsa stüdiàla.
L'è la lèngua artificiàla piö parlada al mónd dòpo de l'Esperanto.


text: Hans Baluschek (1870–1935) è stà in pictur artist, graficher e scriptur tudestg. El ha fatg part da la Berliner Secession, è stà commember en il Deutscher Künstlerbund e tutgava tar il Verband Deutscher Illustratoren. Suenter il 1920 è el stà commember activ da la SPD. Dal 1929 fin l’entschatta 1933 è el stà manader da la Grosse Berliner Kunstausstellung. Baluschek è stà in dals represchentants principals dal realissem critic tudestg. Enconuschent è el surtut vegnì pervi da ses maletgs e per sias illustraziuns da cudeschs sco ‹Peterchens Mondfahrt›. [Tenor Vichipedia].


text:
Mar Egee
'L mar Egee (in grech: AιYaίo ΠέλaYoς, Aigaío Pélagos, [eˈʝeo ˈpelaɣos], in türch: Ege Denizi ) l'è un mar che l'è part del mar Mediterani e 'l se tröva intra la part sud de la penisula balcanega e quela ovest de l'Anatolia. In alter parol, intra la Grecia e la Türchia. A nord l'è tacaa al mar di Marmara e donca cun 'l mar Negher per via de l'istrec di Dardanel ed il Bosfur. Int 'l mar Egee gh'è i isul egej, e a sud a gh'è i isul de Creta e Rod.
L'Egee l'è cugnussüü tradiziunalment cun 'l nom de Arcipelagh (in grech antigh, ApxιπέλaYoς, dal grech πέλaYoς= mar), nom che pöö i hann tacà a druvà per ciamà i so isul, e adess l'è druvaa per indicà un qualsìa grüp d'isul.


text:
Sant Carles de la Ràpita Weather In December 2011
Historical Data for December 2011 in Sant Carles de la Ràpita, Spain
December 2011 Graph
December 2011 - Daily Observations
Sant Carles de la Ràpita Historical Data
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2010
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2012
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2013
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2014
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2015
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2016
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2017
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2018
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2019
- Sant Carles de la Ràpita, Catalonia weather in December 2020


text:
Sulettamain 64,9% da las vontantas ed ils votants èn stads cunter in augment da la taglia per ils pli ritgs. Il Il pli cler Na datti en il chantun Sutsilvania cun 77,4% da las vuschs. Insumma, l'iniziativa n'ha nagina schanza en ils chantuns da la Svizra tudestga. En la Svizra romanda hai dà dapli simpatias. Il pli stretg èsi però stà en il chantun Basilea-Citad, nua che sulettamain 51,9% èn stads cunter l'iniziativa.
Iniziativa 99%
Svizra: Iniziativa 99%
-
GEA
35.1%
986'901 Vuschs
-
NA
64.9%
1'823'056 Vuschs
Vuschs dals chantuns
-
GEA
0.0
-
Na
23.0
Cler Na er en il Grischun
Er il Grischun è s'exprimì cunter ina pli auta taglia per ils pli ritgs. Gist cun 70,8% da las vuschs ha il suveran grischun tramess l'iniziativa dal pievel, ch'è vegnida lantschada dals Giuvens socialists, da l'aua giu.
Grischun: Iniziativa 99%GEA 29.2%, Na 70.8%
Resultat
Tuttas vischnancas grischunas refusan l'iniziativa dals giuvens socialists. Il pli cler Na hai dà en la vischnanca da Furna cun 85,7% da las vuschs. Il pli stretg èsi stà a Masein cun 55,5% da las vuschs. Tuttas vischnancas èn dumbradas.
Funtauna votaziuns GR
RTR sa basa sin las datas che la Chanzlia chantunala dal Grischun metta a disposiziun. Quellas èn da chattar sin https://abstimmungen.gr.ch/.
Per tge vai?
L'iniziativa 99% vul augmentar la taglia per il pli aut pertschient. Tgi che viva sulettamain da sia facultad duai pajar dapli taglia, che quels che van mintga di a lavurar. En l'avegnir duai la taglia sin entradas ord chapital (per exempel entras tschains u dividendas) crescher. Concret duain entradas or dal chapital vegnir suttamessas ad ina taxaziun pli auta Quai cun excepziun dad ina tscherta summa libra, ils iniziants proponan 100'000 francs.
Il Cussegl federal ed il parlament èn s'exprimids cunter l'iniziativa. Tar las partidas sa mussa in foss tranter la sanestra e la dretga: Be la PS e la Verda sustegnan l'iniziativa dals Giuvens socialists.


text:
Età Antìca
L'Età Antìca (ach Évo antìch, Antichità o adóma stòria antìca) l'è la prima època de la stòria. De convensiù se lìga ol sò prensépe con l'invensiù de la scritüra (intùren ol XXXI secòl a.C.) e la sò fì con la tóma de l'Impéro Romà (476 d.C.).[1]
Datassiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per ol prensépe la gh'è mia öna data precìsa: i stòrech i à fàcc la sièlta de distinguì stòria e preistòria con l'invensiù de la scritüra, ü procèss comensàt in de la segonda metà del IV milèn a.C.
Per la fì, l'è mia dovràt adóma 'l 476, ma i è stàcie proponìde ach:
- Ol 410, an del sach de Róma da part di Alarico.[2]
- L'espansiù àraba e la fì de l'üniù del Mediteràneo in del VII sècol.[3]
- L'incoronassiù de Carlo Magno in del 800.
Divisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de l'Antichità d'ordinare se fà distinsiù 'ntra l'Età Clàsseca (Grécia e Róma antìche) e chèla pre-Clàsseca. I agn de transissiù col Medioévo i è ciamàt ach Tarda Antichità.
Siiltà[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fóncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ storiche, età - Treccani
- ↑ Medioevo - Enciclopedia dei ragazzi Treccani]
- ↑ Henri Pirenne, Maometto e Carlomagno, 1937


text:
Elena Vesnina
L’Elena Sergeevna Vesnina (Leòpuli in Ucraìna, 1 'd Agóst dal 1986, ciamàda in Rus EлeHa CepreeBHa BecHиHa) l'è na tenìsta rusa, prufesiunìsta da 'l 2002, ch'l'è stada la nùmar vint-a-dū dal mónd al 12 'd Utóbar dal 2009. L'è élta 176 cm e la péśa 60 chilo.
A gh piàś lèśar, far dal còpri, guardàr di film, balàr, viaśàr e andàr a 'l mâr cun i amìg. La scólta anc la mùśica e i sò artìsta preferî i èṅ gl'U2, Adele e Pink. La stà a Sochi in Rùsia che par lē l'è la sità più bèla dal mónd insém a Róma.
In dla sò caréra l'à vins un tìtul WTA in singulàr (a Hobart in dal 2013) e nóṿ in dópi.
Caréra
Dòp avér mis in bisàca dū tìtui ITF (a Bucàrest e a Tbilisi in dal 2003), la Vesnina l'à patî dimóndi par vìnsar-'n òṅ ad qvéi dal sircùit prinsipàl. La taca pardénd dū finàli in dal 2009 (Auckland da l'Elena Dement'eva 4-6 1-6 e New Haven da la Caroline Wozniacki 2-6 4-6) e in dal 2010 (Ìstanbul da l'Anastasija Pavljučenkova 7-5 5-7 4-6 e Tashkent da l'Alla Kudrjavceva 4-6 4-6). Al 10 'd Avrìl dal 2011 la céd incóra 2-6 3-6 a la Caroline Wozniacki in sla tèra vérda ad Charleston e pò la gh'à da chinàr la tèsta par la sèsta vòlta al 5 ad Maǵ dal 2012 a la bulgnéśa Sara Errani 5-7 4-6 in d'l ùltim at dal turnèo ad Budapèst.
Finalmènt a riva la vòlta bòna anc par lē a Hobart in Austràglia quànd la bat in finàl la tedésca Mona Barthel par 6–3 6–4.
Adès a la Vesnina a gh armàgn la maledisiòṅ dal finàli di Gran Slam in dópi: la 'n à śugàdi siē in tut (tri in dal misć) ma la n à mai purtâ a cà gnint.


text:
Sigriswil
Sigriswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Thun, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 55.34 km² e in del Desember 2010 al gh'eva una popolazion de 4598 abitant.
El cumün de Sigriswil al se tröva a una altitüden de 810 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beatenberg, Heiligenschwendi, Horrenbach-Buchen, Krattigen, Leissigen, Oberhofen am Thunersee, Spiez, Teuffenthal.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
1
Hoo incontràa ona certa tizia
in d’on trani in via Verzée
Quand l’è stàa l’ora propizia
la m’invida in lètt con lée
Ma in del bell che cicciaràvom
tutt e dúu come nient fuss
sentom vun ma che ’l vosava,
che ’l picava fort a l’uss.
Salta fœra de volada:
‟oh Signur l’è el mè marí…
chissà adèss che ressumada
cossa foo?… povera mí!”
Mí tutt stremí cont el frecc che faseva
mezz in camisa coi dent che batteva
sont scappàa sott al lètt addirittura
ohèj che paura! ohèj che paura!
La ghe derva e lú el vègn denter
la furbona la fa lée:
‟a gh’hoo on gran dolór de venter,
va tœu quajcoss in del speziée”.
‟L’è nagòtt, l’è ’na cialada,
te gh’avarée on poo de calór:
te faroo ona limonada
passaran tutti i dolór”.
L’hoo sentúu cavà i braghin
pœu andà in lètt insèmma a lée
e mí lí, porco sciampín
a tremà de capp a pè!
E pœu ho sentúu ma tutt quel che diséven
pœu hoo sentúu anca tutt quell che faséven
intant che lór in del lètt se rusàven
i mè pée gelaven, i mè pée gelàven.
Hoo sentúu che lú el cercava
l’orinari lí per lí
hoo sentú che lú el rugava
propi indove che s’eri mí
Tutt a on tratt el pè el me ciappa
el tira fort fœura del lètt
mí del spavent tuttcoss me scappa
e resti biott cont i calzètt
Lú el vosava e mí a pregà
l’era on quader del Turchín
del baccan s’inn dessedàa
el portinar cont i inquilin
Inn cors de sora tutt quant de premura
omm, donn e fiœu in camisa addirittura
e m’han pestàa come ona cotelètta
ohej che disdètta, ohej che disdètta!
Del prossimo tuo rispetta la donna
inscí la diseva la mia povera nonna
e mí crapón che l’hoo minga ascoltada
se l’hoo ciappada la pettenada!


text:
394
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ol 6 de setèmber - Bataia del Frigido 'ndóe l'imperadùr romà Teodosio I l' vèns e l' fà copà l'usurpatùr Flavio Eugenio e 'l sò generàl franch Arbogaste.
- 'l imperadùr Teodosio I l' serà fò i zöch ulìmpech e l'oràcol de Delfi.
Nassimenc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Guṇabhadra, monaco budhista e tradutùr indià, mórt in del 468.
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Arbogaste, generàl romà.
- Libanio, filòsof sirià, nasìt in del 314;
- ol 6 de setèmber ol Flavio Eugenio;
- ol 6 de setèmber ol Virio Nicomaco Flaviano, gramàtech e storico romà.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Modell:Calendari00


text:
Dapi circa in mais è il prototip d’in Quadrin autarc che la firma Uffer SA da Savognin ha construì en funcziun a Monas sur Parsonz. La bilantscha è positiva: Tenor ils responsabels ha la chasa funcziunà a moda autarca.
Sco quai che Urs Hefti, il manader dal project, ha ditg envers RTR, saja el cuntent cun il Quadrin autarc. Malgrà ch’i haja gì pauc sulegl, hajan las battarias adina gì avunda capacitad. Anzi, ins haja schizunt gì memia bler electric. Perquai veglian ins en l’avegnir nizzegiar ina part da l'electricitad era per stgaudar l’aua. Enfin ussa vegniva quella stgaudada exclusivamain cun laina en la pigna.
Cun quai ch’i haja pluvì bler l’emprim temp ch’il Quadrin autarc era en funcziun, haja quai er adina gì avunda aua per cuschinar e far la duscha. Per il cas ch’i n'avess ina giada da dar nagina plievgia, saja quai pussaivel d’emplenir il tanc d’aua cun aua ord ina truscha dal conturn, ha ditg Urs Hefti.


text:
Aisciuda Ladina 2021
Descheche l é stat fat l an passà, ence chest an l’Aisciuda Ladina la vegnarà endrezèda on line, amancol per la pruma pèrt perveduda d’aisciuda, te la setemèna dai 3 ai 8 de mé, col meter ite de neves contegnui tel sit internet enjignà del 2020 apontin per chest event.
L argoment de l ambient, de la natura e del teritorie l vegnarà portà dant ence chest an: de fat l é dassen emportant fèr na reflescion en cont de la doura del teritorie e di mudamenc climatics che à fat vegnir ca, ti ultimes egn, sacotenc dejastres naturèi ence te noscia valèdes (recordon la egajons e la tampestèda VAIA).
Apede i saluc istituzionèi di Enc e de la Sociazions che ogne an endreza l’Aisciuda Ladina (Comun General de Fascia, Istitut Cultural Ladin, Union di Ladins de Fascia e Scola Ladina de Fascia) e l salut de la mascotte de chest event, Bertol, vegn tout ite persones che laora a contat co la natura o che se cruzia, te desvaliva vides, de ambient e teritorie, e tor su si pensieres da meter fora con de curc video.
L’Union di Ladins de Fascia la endrezarà, a tachèr apontin da la setemèna de l’Aisciuda Ladina per jir inant ti meisc do, raides sul teritorie te picoi gropes, en segureza, compagné da esperc.
L Istitut Cultural Ladin l jirà inant co la scomenzadiva AlberEL che, en colaborazion co la firma ELEL, tras la venuda de picoi èlbres de creida depenta a man, l binarà su scioldi per empiantèr ite da nef l bosch de la Val de Sèn Nicolò dessatà da la tampestèda Vaia del 2018.
L Comun General l metarà fora (per ades sul sit e più inant ence sul papier) i prumes doi Codejie de la neva colèna “Entener e se fèr entener” dedichè a la mont: n “Codejel de la regoles de bona creanza per jir sa mont” e n “Glossèr de la paroles del bosch”, olache vegn metù dant la paroles che vèrda i lurieres da boschier, i èrc da zacan e daldidanché, la piantes, i fiores e i fonches, e ence i personajes mitologics de la veia contìes.
Ajache l an passà no se à podù per via de la pandemia, vegnarà dat fora chest an te la Scoles de Fascia i codejie “Mia reijes”, olache scolees e studenc i vegn envié a scriver ite pensieres, poesies, idees, o a ge encolèr su fotografìes, foes, fiores e dut chel che pel ge saer enteressant; dapò i podarà ge manèr ite al Comun General la fotografìes de la piates più beles o i video di momenc da recordèr de sia raides, che i vegnarà ciarié sul sit de l’Aisciuda Ladina.
Per chest uton che vegn, semper che l’emergenza sanitèra la dae l met, l é stat pissà de endrezèr n convegn interladin, semper en cont de teritorie e ambient, vedù dal pont de veduda naturalistich, sozièl, ambientèl, turistich.
Enlouta, apede envièr ghesć da l’autra valèdes ladines, vegnarà endrezà la prejentazion ofizièla di prumes doi Codejie, da dèr fora te la Scoles, te la sezions del Museo Ladin, ti ofizies de l'APT, te la sentes di Menacrepes e di Compagnadores del Teritorie e coscita inant.
L event l sarà compagnà da na raprejentazion de teater e da na mostra fotografica.
Ve speton!


text:
Dad ina vart Aurelius ch’è ina veglia vulp en la scena dal rap grischun da l’autra Sirius ch’è a l’entschatta da sia carriera. Dad ina vart «Battle-Rap» da l’autra chanzuns moralisantas. D’ina vart «oldschool» da l’autra elements moderns. L’album dal duo Aurelius e Sirius è plain cuntrapols. Cun tschertas chanzuns provocheschan els, cun autras fan els plaschair. Ins è propi stratgs in pau vi e nà sch’ins clichescha tras ils titels. Cun titels sco per exempel «Dorfdiscogangbanger» e «Spast» adempleschan els ils clischés davart il «Battle-Rap»: I vegn sdiavlà, rappà da festa ed excess e fatg diss. Quai è ni nausch ni bun quai tutga simplamain tar quai gener. Tecnicamain èn quellas chanzuns betg ils megliers exempels da l’album, dentant cuntegnan ellas elements raffinads che mussan ch’il duo da rap ha glimà vid lur beats e flows.
Trap, Beat, Flow tge?
- Beat: il tact che dat il ritmus e la sveltezza a la chanzun
- Diss: ina tucca ni era in'insulta
- Flow: il gieu tranter vusch, beat, melodia, intunaziun, text ed articulaziun dal musicist che lascha «cular» la chanzun.
- Battle-Rap e Trap: sut-geners dal Hip Hop
Apropos beats e flows; tar «Schon OK», «Staderas» e «Proelium» èn bleras bunas ideas vegnidas ensemen. Oravant tut la part da Sirius tar «Schon OK» curra luc e lev tras l’entira chanzun. Ensemen cun las Liricas Analas han els tar «Proelium» construì in beat che tschiffa. In beat che cuntegna dal reminent elements da trap malgrà che Aurelius e Sirius vulan atgnamain restar tar il oldschool rap. Tar bleras chanzuns gartegia quai – cun beats sumegliants a quels dals onns 90 ed entschatta 2000. Autras chanzuns survegnan gest tras simpels trap-beats ina colur pli moderna che fa bain. Era là sa mussan las duas varts da quai disc. È quai intent u betg? Il plan dals dus rappers da Flem e Laax e per part gartegià per part er betg.
Quai album n’è betg per in e scadin, pli probabel gnanc per mintga fan da hip hop – quai vul el dentant era betg esser. Cun «#FlimsLaaxStaderas» è reussì ad Aurelius e Sirius in album solid che vegn a far plaschair oravant tut en lur nischa musicala. Igl è in album che ha ses auts e ses bass, chanzuns che fan dar dal chau ed autras che fan scurlattar il chau. Ed igl è in album che vegn a polarisar e che savess dentant avair per l’auditur neutral in pau bleras midadas da binari.


text:
La taxa duai remplazzar las mesiras da promoziun per las energias regenerablas. En ina prima fasa valia questa taxa per carburant sco electricitad. En ina segunda fasa duai er benzin e diesel vegnir suttamess a la taxa, communitgescha l'Uffizi federal da finanzas.
Davart l'artitgel da la constituziun vegn alura il pievel a decider, questa decisiun munta alura er ina decisiun da direcziun per la midada en il sectur d’energia. Pli exact sche la Confederaziun duai sortir da l’energia atomara.
RR novitads 17:00


text:
Ina maioritad da las Svizras e dals Svizzers vulan privilegis per persunas che pon cumprovar d'esser libras da corona. Quai resulta d'ina retschertga da Comparis.
Il november passà era cun 59% anc ina gronda maioritad cunter in tal privilegi. Ed uss èn be anc 44% dals dumandads cunter. La resistenza cunter preferir persunas vaccinadas, talas ch'han gì corona e persunas testadas negativ saja uschia sa reducida fermamain, scriva il servetsch da cumparegliaziun en l'internet Comparis.
Motivs per Gea e Na
Quellas persunas ch'èn per ils privilegis inditgeschan motivs ecnomics per questa raschun. Las fadias da testar e sa laschar vaccinar duain vegnir remuneradas. Adversaris per in tractament spezial argumenteschan oravant tut cun discriminaziun da singulas gruppas da la populaziun. Sco ulteriur argument cunter vegn era numnà, ch'ins na sappia anc betg bler davart la contagiun da vaccinads.
Retschertga
Dumandà èn vegnidas 1'043 persunas da tut las regiuns da la Svizra.


text:
En Svizra datti adina puspè terratrembels. Dentant propi gronds èn rars, sco la survista giusut mussa:
Ils 10 pli ferms terratrembels en Svizra (funtauna ETH Turitg, servetsch da terratrembel CH)
Era sch'in grond terratrembel è rar, è il privel real. Perquai saja necessari da debattar sch'ina tala assicuranza naziunala fiss ina soluziun adequata. En Svizra èn numnadamain mo segirads 10% dals edifizis encunter terratrembels, scriva la cumissiun correspundenta dal Cussegl dals chantuns ch'approva la moziun cun 7 encunter 6 vuschs.
Tge vul la moziun?
L'assicuranza prevesa ch'i stuess pir vegnir pajà cura ch'i dat in tal terratrembel. Vul dir, sche la terra duess stremblir ferm en Svizra stuess vegnir pajà ina premia en l'assivuranza. La premia fiss unica. Dentant è anc avert sche mintgina u mintgin duess pajar la premia u mo possessuras e possessurs d'edifizis. Tut tenor co l'edifizi e fabritgà pudess la premia variar.
Betg bunas schanzas
En il passà èn adina puspè vegnidas inoltradas moziuns che vulevan in'assicuranza naziunala. Nagina moziun ha survegnì la maioritad en il parlament. Perquai n'èn las previstas era questa giada betg las meglras. Il Cussegl federal propona da sbittar la moziun.


text:
Pervi da la blessura stoppia ella desister almain da las cursas da questa fin d'emna a Zauchensee en l'Austria, ha ditg la skiunza svizra. Quant ditg che Suter croda or n'è anc betg enconuschent. I saja difficil da far prognosas davart il svilup da la blessura, ha ditg il medi dal team, Walter O. Frey, seunter examinaziuns en la clinica Balgrist a Turitg.
Fabienne Suter è il mument a la testa dal classament da la cursa rapida, ensemen cun Lindsey Vonn. A Zauchensee èn questa fin d'emna la cursa rapida (che remplazza questa da St. Anton) ed in super gigant.
RR novitads 16:00


text: 16 L’emissiun davart la sessiun Temas controvers e debattas controversas datti numerusas en l’As samblea federala, surtut er durant las sessiuns parlamentaras. Mintg’onn han lieu en Chasa federala quatter sessiuns parlamenta ras ordinarias da trais emnas. Quellas èn mintgamai er in grond eveniment medial. Il radio, la televisiun e la pressa rapportan stedia main da las sessiuns. La Televisiun Ru mantscha deditgescha durant mintga sessiun parlamentara er ina emissiun a las dumondas politicas actualas. En l’emissiun «Controvers» vegnan a pled parlamen tarias e parlamentaris grischuns.


text:
La vischnanca da Glion ha memia paucas entradas e sto perquai spargnar nua ch'i va. Per quest motiv n'ha il parlament da la vischnanca era betg acceptà l'emprim preventiv 2018 che la suprastanza communala aveva preschentà il november passà.
Ils parlamentaris eran da l'opiniun ch'i possia anc vegnir spargnà dapli. El ha pretendì ch'i vegnia preschentà in preventiv gulivà per la partiziun selvicultura e ch'i vegnia anc spargnà 5% tar la partiziun furmaziun.
Spargnar 5% tar furmaziun è illusoric
Spargnar tar las scolas è grev per ina vischnanca. Ina gronda part dals custs èn numnadamain las pajas da scolastas e scolasts, e quellas vegnan dadas avant dal chantun. Cun quella premissa èsi stà, tenor la presidenta communala Carmelia Maissen, nunpussaivel da spargnar ils 5% pretendids dal parlament. La finala hajan els cuntanschì in respargn da ca. 2,5%.
Reducir las reservas
Dus terz dals ca. 225'000 francs spargnads supplementar en la partiziun furmaziun vegnan realisads entras ina reducziun da reservas. Reservas per cuvrir ils custs supplementars sche ina persuna d'instrucziun ha per exempel in accident e sto vegnir remplazzada durant il temps da sia absenza.
Sin la qualitad da l'instrucziun hajan quellas reservas nagina influenza ed ils davos onns sajan ellas adina stadas quintadas memia autas, uschia che ellas possian vegnir reducidas senza problems, declera Carmelia Maissen.
Spargnar dapli tar la furmaziun betg pussibel
Spargnà vegn dentant era per exempel cun stritgar il preventiv per ils coordinaturs locals en las scolas da las fracziuns ni era cun reducir la pussaivladad da sparter classas.
Quellas mesiras hajan tenor la co-presidenta dal cussegl da scola Annalisa Cathomas bain ina influenza sin la qualitad da la scola. Ella possia dentant viver cun quellas midadas. Dapli giaja dentant betg senza sminuir la qualitad da la scola.
RR actualitad 12:00


text:
Ghidisöl
Ghidisöl o Gidisöl (italiàn: Guidizzolo) l'è 'n cumün dla pruìncia 'd Màntua.
Al g'ha 'na pupulasión ad 6.183 abitànt. L'è ün di paés dal Mantuàn indù ch'as pàrla 'n lumbàrd.
Ezémpi dal dialèt ad Ghidisöl
Ghe dìze dóca che ai tèmp del prim rè de Sìpro, dòpo che Gofrédo de Bügliù l'ìa ciapàt la Téra Sànta, gh'è sücès che 'na gran scióra de Guascógna l'è 'ndàda per deosiù al Sànto Sepólcro, e 'ndèl turnà, quand l'è riàda a Sìpro, l'è stàda insültàda de quàlche balòs. Töta föra de lé per 'ste ròba, la vulìa endà del rè a lamentàs. Ma vargü i g'ha dit che l'aràs trat vià el tèmp, perchè 'l rè l'éra 'n óm isè de póch, che óltre no éser gnà bù de vindicà le oféze fàde ai àter, el supurtàa aca quìle ch'i ga fàa a lü; e sücidìa che töcc quii che gh'ìa vargót cóntra lü, i se sfogàa col dìghen de töte le sórcc. La scióra, quand l'ha sintì 'ste laùr, sènsa sperànsa de vindicàs, e per cunsulàs a la méi, la s'è risólta de cuionà la picolésa del rè. Per fà quést, l'è 'ndada de lü có le làgrime ai öcc e la g'ha dit: "Car el mè sciór, mé no ègn mìga davànti a té có la sperànsa de vindicàm da quél ch'i m'ha fat, ma per pregàt almén che te me dìze cóme te fé a supurtà töte le oféze ch'i me dis ch'i ta fa; dizémel e isè podarò emparà a supurtà la mia. E Dio sa, se 'l pudés fà, cóme te la darés untéra a té, che te sé isè brào de supurtàn tànte".
El rè, che fin alùra l'éra stat isè trascüràt e isè pégher, cóme se 'l se fés desmisiàt töt endèna ólta, l'ha scomensiàt a vindicà cóme va l'oféza ch'i gh'ìa fat a 'sta scióra, e l'è deventàt el pö grant nemìch de töcc quii che dòpo 'ste laùr és fat vargót cóntra l'onùr de la sò corùna.
Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 267
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·


text:
Nus pisserain per Vossa chüra medicinala a moda individuala, dimena tenor quai chi fa dabsögn per Vus: in cas da malatia o da ferida, obain scha Vus dovrais üna vaccinaziun. In tuot quels cas es nos Center da sandà Vos partenari per tuot la vita.
Nus As fliain ambulantamaing a moda optimala in nossa pratcha medicala. Scha Vus dovrais ün trattamaint staziunari dal provedimaint da basa o da medizina interna, As trattaina professiunalmaing in nos ospidal acut. Schi voul trattamaints specials in oters chomps medicals, As transferina per quels trattamaints pro'ls meidis specialists adequats; lura surpigliaina darcheu il trattamaint posteriur. Uschea eschna Voss partenaris chi As accumpogna e cussaglia per l'inter andamaint dal trattamaint.
Nus disponin d'ün dals meglders apparats ad ultrasuns; uschea pudaina analisar la circulaziun dal sang; quai es üna revoluziun, pustüt pro la diagnosa d'inflammaziuns, tumors e sanguinadas. Implü pudaina dovrar quel apparat eir per applichar il nouv trattamaint da varizas, il qual gratischa schi's squitta s-chima aint illas avainas pertoccas. Pro diagnosas dovraina eir nos apparat da radiografia, noss indrizs d'endoscopia per organs interns e noss apparats da visita per cour e pulmuns. Nossa sala d'operaziuns es tuottafat equipada e stà adüna a disposiziun per operaziuns ambulantas.
Contact
Dr. med. Theodor von Fellenberg
schefmeidi
Tel. 081 851 61 00
Daria Tschenett
manadra da la pratcha
Tel. 081 851 61 00


text:
Muncrestes
Muncrestes (nòm uficiàl in italian: Montecrestese) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 1 253 abitàncc (dàto del Desember 2013[1]), cunt ona superfis de 86,5 km² e ona densità de popolaziun de 14 ab./km².
El paes a l'è a in sü la spunda a mancina de la Tos e l'è sitüaa in la val Isurnu. El sò campanil l'è 'l püssee alt de tüta l'Ossula (67 meter). A Muncrestes, burgh cunt una lunga tradiziun de dutur famus, l'è nassüü anca quel del Napuleun I, var a dì el Giuvan Batista Paleta. El teritori del cumün l'è cumpost da vari fraziun, cume Lumes, Crop, Chezz, Cropmarsc, Vej, Rulee, Nava, Puntet, Rold, Purtan, Burela, Cardun, Gios, Prada, Or Navilee, Altee e Altosg[2].
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Muncrestes l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ I nom a hin ciapaa dal sit del cumün


text:
Claut
Claut (en furlà: Claut) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Pordenone. El g'ha presapóch 1.180 abitàncc, 'na superfìce de 166 km² e 'na densità de 7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barcis, Chies d'Alpago (BL), Cimolais, Erto e Casso, Forni di Sopra (UD), Forni di Sotto (UD), Frisanco, Pieve d'Alpago (BL), Tramonti di Sopra.
Del cümü de Claut fà part apò a le frasiù de Cellino di sopra, Cellino di sotto, Contròn, Creppi, Lesis, Matàn, Pinedo, Stoc e Vit


text:
Passiun e tradiziun, quai è il motto da la 59avla festa federala da tir en tschintg onns a Cuira ed en il Grischun. Gia è il comité d’organisaziun principal engaschà cun l’occurrenza da tir naziunala. A la testa da quest gremi stat cusseglier naziunal Martin Candinas. Schef dal resort tir daventa Hubert Tomaschett. Il matg da quest onn è vegnida fundada l’Uniun Festa federala da tir 2026 a Cuira ed en il Grischun. Leger vinavon: lq_2021-08-17
17.08.2021 / Medien / /
Festa da tir realisabla senza implants temporars
Passiun e tradiziun, quai è il motto da la 59avla festa federala da tir en tschintg onns a Cuira ed en il Grischun. Gia è il comité d’organisaziun principal engaschà cun l’occurrenza da tir naziunala. A la testa da quest gremi stat cusseglier naziunal Martin Candinas. Schef dal resort tir daventa Hubert Tomaschett. Il matg da quest onn è vegnida fundada l’Uniun Festa federala da tir 2026 a Cuira ed en il Grischun. Leger vinavon: lq_2021-08-17


text:
Rodio
El ròdio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Rh. El g'ha nömer atòmich 45, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de ròdio el g'ha 45 prutù. En natüra se 'l tróa sota fùrma de 'n ünech izòtopo stàbil, el 103Rh.
L'è stat scuprìt del chìmich inglés William Hyde Wollaston endel 1803, póch tép dòpo ìga scuprìt el palàdio. El sò nòm el l'ha ciapàt de la paròla gréca rhodon che völ dì ròza, per vìa del culùr de giü dei sò compòscc.
L'è 'n metàl nòbil, che se coróde mìa tat facilmènt, de 'n culùr biànch arzentàt che riflèt 'na gran part de la lùce che 'l ciàpa, dür ma fàcil de laorà. L'è stat per tat tép el metàl piö car de töcc, endel 2008 a crumpàl ghe ülìa de piö de 10000 $ a l'óncia, che corespónt a 350$ al gram[1]


text:
Da seniester:
Venzin Pius, Giger Paulina, Pally Martin, Venzin Toni, Pally Maria, Giger Letizia, Bundi Martina, Venzin Clau Martin e Pally Albert
Il suentermiezdi da Gliendisdis Pastgas han nossas convischinas e nos convischins, parents ed amitgs en la vegliadetgna da pensiun danovamein astgau sentupar ad in act musical festiv. Quei denton mo las persunas che festiveschan igl onn 2015 lur natalezis da 75, 80, 85 e 90 onns. Uonn ein 9 giubilaras e giubilars separticipai a quella biala occurrenza dalla Societad da musica. Gia dapi in tschuppel onns organisescha la musica in suentermiezdi pils giubilars. Nossas convischinas e convischins che han gia fatg atras bia en lur veta e mintgin dad els ha sias tut persunalas speronzas, giavischs mo era fastedis e quitaus. Els tuts ein Medelins cun tgierp ed olma, persunas ch'ein s'engaschadas en lur veta pil generallesser en nossa communitad per vitg e vischnaunca. Seigi quei els vischinadis, en uniuns ni en la politica communala.
Cun quei pign schenghetg musical engrazia la Societad da musica per lur engaschi e porta als giubilars sin lur anniversari salids ed auguris musicals.
Giubilars da 90 onns
L`emprema giubilara en sala da scola a Curaglia ha astgau festivar ils 10 da schaner siu 90 avel onn da naschientscha.
La Maria Pally-Beeli, nus tuts numnein la giubilara mo "la Maria digl Eduard", essend chei deva e dat aunc bia Marias ella Val, sa festivar siu natalezi en ina dètg buna sanadad. La Maria ei naschida a Curaglia ella Vella Belvedère osum il vitg. Siu bab ha schau baghegiar la casa sco pensiun da curants. Cun mo 14 onns sto la giubilara surprender, suenter la mort annetga dalla mumma, dabia responsabladad. Per ils 5 fargliuns sesprova ella da remplazzar lur mumma schi bein sco pusseivel. Igl onn 1949 marida la Maria il giuven Eduard Pally. 8 affons han procurau per bia variaziun, quitau e lavur. Duas ga han ils geniturs stuiu prender cumiau din affon mintgamai cuort suenter la naschientsch. La gronda lavur en casa, sil funs e sco cuschiniera els hotels dil vitg ed en Tgasa S. Clau han mai stermentau ella. Igl onn 1997 miera siu um, igl Eduard ed ella resta anavos persula. Aschiditg sco la sanadad ha schau tier eis ella s'engaschada en mazzlaria dil fegl Beno. Oz gauda la Maria mintga gievgia ensemen cun ses cumpogns in scart troccas. Il 90 avel ha ella festivau cun grond tschaffen el ravugl da si'entira famiglia.
Il proxim giubilar ei 9 meins e 13 dis pli giuvens che la Maria, il Martin Pally. Il Martin ei naschius ils 23 doctober 1925 a Platta sco quart da 12 affons da Cecilia e Paulin Pally-Giossi. Sco fegl vegl ha ei giu num baul da segidar culs geniturs el menaschi puril. Cun siu transporter Aebi entupv'ins el meinsvart sin via. El ei staus cun tgierp ed olma pur. Mo a mises si Pardatsch eis el mai serendius bugen. Cunquei ch'il Martin habitava gest sper il santeri da sogn Martin eis el segidaus entuorn 15 onns mintgamai allas sepulturas. Pér ella vegliadetgna da varga 70 onns eis el sedistaccaus da siu carezzau muvel. Els onns suenter entupavan ins il Martin mintgadi da tutt'aura per nossas vias e sendas entuorn. El caminava sco in giuvenot e fageva liungas spassegiadas a pei. Cu el ei serendius igl onn 2010 en casa da tgira Sursassiala a Mustér havess el ualticarteivel buca sminau da stuer midar aunc duas ga casa en sia vegliadetgna. Igl onn 2012 ha el stuiu serender en Tgasa Sontgaclau a Curaglia ed igl onn 2014 puspei il retuorn en Casa Puntreis a Mustér. El gauda leu ina buna cumpignia. Sias spassegiadas ha el denton era leu buca reduciu, ellas ein forsa vegnidas intec pli cuortas en la vegliadetgna. Gia a Curaglia ed ussa a Mustér entaupan ins mintg'avonmiezdi ellustria dil vitg il Martin tier siu caffe e tier ina paterlada culs vischins. Sin la damonda co el sesenti en Casa Puntreis ha il Martin rispundiu:" Jeu hai dètg bien ed ei fan stupent cun mei. Denton enzatgei ditgel jeu a Ti. Va en casa da vegls pér cu Ti stoss!" Per el che ha manischau biars onns ensemen cun sia quinada Victoria il mintgadi a Platta ei quei secapescha stau ina gronda midada.
Dus ulterius giubilars han deplorablamein buca saviu dar suatientscha agl invit. Quei ein la Flepp-Flepp Antonia ed il Pally Gion, omisdus da Curaglia.
Giubilars dad 85 onns
Igl emprem giubilar festivescha ils 9 da matg siu 85avel onn da naschientscha, numnadamein il padrin dalla bandiera dalla Societad da musica Medel/Lucmagn. Il Clau Martin Venzin da Drual. Las musicantas ed ils musicants han giu in spezial plascher ch'il Clau Martin ei serendius naven dalla Tgasa Sogn Giusep a Cumpadials a Curaglia. Naschius eis el a Drual. Ensemen cun las duas soras, Martina e Carmelia eis el carschius si en ina mudesta famiglia purila. Luvrar e far oraziun era da quei temps igl impurtont. Vacanzas deva ei buc ed ei veva num da segidar mintgadi vid il menaschi puril. Suenter ils onns da scola stat il Clau vinavon a casa e segida culs geniturs. El tgira ils geniturs tochen lur mort. Sia clamada ei adina stada da far il pur, e quei cun tgierp ed olma. Cun la vegliadetgna arrivan denton era ils mals. Il Clau Martin ha fatg part el Cussegl da vischnaunca da Medel ed ha era presidiau entgins onns la pleiv. Plinavon eis el era staus biars onns meinacudisch dalla Societad da tratga da biestga Platta.
Gl'onn 2009 surpren il giubilar ina fetg biala ed impurtonta incarica per la Societad da musica Medel/Lucmagn. El seporscha sco padrin dalla nova bandiera. Per las musicantas ed ils musicants ina gronda honur ch'els schazegian da tut cor. Il schaner 2014 sto il Clau far il pass en casa da vegls e serenda a Cumpadials en casa S. Giusep. Schar anavos la casa, ses clavaus e siu pign menaschi puril a Drual ei buca lev e fa mal il cor. En casa Sogn Giusep passenta el ussa sia sera sontga ed ha beinenqualga visetas ord la val Medel.
Nossa proxima giubilara d`85 ei la Martina Bundi-Pally. La Martina ei naschida ils 20 da fenadur 1930 a Platta sco 5avel affon da Baseli e Margreta Pally-Bundi. Ensemen cun ses geniturs, fargliuns ed igl aug Gion steva ella a Platta en casa dalla Posta. La qualla deva suttetg ad aunc 2 autras famiglias. Tuttas treis famiglias ensemen dumbravan a sias uras buca meins che 34 dels. Ils onns da scola primara frequenta la giubilara a Platta e la secundara lu a Curaglia. Suenter ver finiu la scola banduna la giubilara per plirs onns la Val e serenda sco fumitgasa per far il percasa a Dardin, Cuera e Basilea. Igl onn 1957 marida ella il giuven Luis Bundi da Mutschnengia e pren domicil ella casa davos caplutta. La Martina ei mumma da 6 buobs. Cun mo buobs en casa han quels secapescha giu da segidar el tenercasa. Lavurs che fussen plitost stadas adattadas per buobas. Denton quei ha nuota fatg donn ad els. Suenter la mort digl um segida ella vinavon cun tgierp ed olma culs fegls vid las lavurs sil menaschi puril. Oz pren ella intec pli ruasseivel il mintgadi. Ella segida sco ella po cul fegl Martin da far fein e selegra dallas visetas dils beadis. Ina gronda pissiun ha la giubilara aunc, numnadamein sias gaglinas ch'ella puprogna ad in pupergnar.
Era ils giubilars da 85 ein buca serimnai en retschas serradas. Pally-GigerTresa da Mutschnengia, Venzin Rosa da Drual e Lutz-Flepp Rosa da Curaglia han deplorablamein buca saviu vegnir alla fiasta en sala da scola a Curaglia.
Giubilars dad 80 onns
Letizia Giger-Giger astga festivar ils 19 da matg siu natalezi rodund. L'onda Letizia ei naschida igl onn 1935 sco emprem affon da Giusep ed Agata Giger-Bearth a Pardé. Cheu ha ella passentau si`affonza el ravugl da ses 5 fargliuns. Suenter ils onns da scola hai giu num da fadigiar sezza il paun da mintgadi. Aschia ei l'onda Letizia serendida en differents hotels sco cameriera giu la bassa. Ella ha adina schazegiau il contact cul concarstgaun. Quei ei buca semidau entochen il di dad oz. Igl onn 1959 marida ella il giuven Giusep Giger da Pardé. Lur lètg ei vegnida benedida cun 5 affons. Ensemen cun siu um ha ella surpriu il puresser ed ei stada cun tgierp ed olma pura, dunna da casa mo surtut mumma. Igl onn 2005 piarda ella tut surura siu mariu, igl aug Sep. Quei ei stau ina greva crusch per l'onda e sia famiglia. Oz gauda la Letizia il mintgadi cun far spassegiadas, ir inaga ad jamna a gimnastica e dar troccas. Ella gauda da star da cumpignia e dar ina paterlada. Siu hobby preferiu ei siu iert, las flurs ed il Findus, il giat che fa cuorturiala ad ella. Ella selegra da mintga viseta dils affons e beadis e dapi 4 meins astga ella senumnar basatta dalla pintga Jael. Mintga stad entaup'ins l'onda aunc sil frust a gidar siu fegl Werner a far fein, ina dunna cun'in immensa energia.
Exact in meins pli tard che l'onda Letizia festivescha Paulina Giger siu 80avel onn da naschientscha. La Paulina ei naschida ils 19 da zercladur sco veglia dils 9 affons dAlfons e Maria Giger-Venzin. Suenter ils onns da scola a Curaglia annunzia il scolast la giuvna Paulina a Bogn Ragaz ella scola da secretaria. Ella serenda suenter tier siu aug sur Benedetg a Sviz el collegi sco telefonista ed emploiada en ladministraziun. Igl onn 1957 tuorna la Paulina puspei anavos en Val Medel e lavura vi Pali per las Ovras electricas Rein Anteriur. In plaz da lavur cun bia luvrers jasters cun ils quals ella segidava bugen. Per quei agid eran ils luvrers fetg engrazieivels, essend lunsch naven da casa e da lur famiglias. Aunc oz ha ella contact cun entgins dils luvrers talians. La giubilara lavura suenter a Glion ed a Landquart. A Landquart lavura la Paulina en fabrica da pupi el biro da persunal. Ulteriuramein surpren ella il post samaritan per ca. 250 luvrers da 13 naziuns. Igl onn 1991 tuorna la Paulina a Curaglia essend ch`ils geniturs drovan siu agid. Ella s'engascha en diversas uniuns sco cassiera. Per la vischnaunca fa ella revisura e pli tard eis ella ina dallas empremas dunnas el Cussegl da vischnaunca.
30 onns eis ella cun tgierp ed olma samaritana. Grond plascher ha ella giu dalla medaglia Henri Dunant e sco commembra dhonur a Landquart e Medel. La Paulina ha era rimnau fetg bia scartiras e fatgs da pli baul. Sch'ins drova enzatgei da pli da vegl sche ha la Paulina adina la dretga risposta. Cun agid da siu frar Gallus, dallIrma ed entginas bunas vischinas gauda ella il mintgadi a casa e la gievgia gauda ella el Hotel Vallatscha in bien gentar ed in scart troccas.
Il giuven denter ils giubilars d80 ei il **Toni Venzin-Bearth.** El ei naschius ils 11 doctober sco emprem affon da Giachen e Maria Tresa Venzin. Ensemen culs 5 fargliuns passenta el ina bialaffonza a Pardé. Suenter ils onns da scola ha il giubilar luvrau e segidau el menaschi puril, ius ad alp ed els uauls Medelins sco luvrer dual. Denton eis el era staus ella bassa sco fumegl. Igl onn 1964 marida el la giuvna Maria Bearth. 4 affons ein naschi ella famiglia. Fetg biars onns ei il Toni staus in luvrer zun appreziaus tier la gruppa communala enta Medel. Il Toni saveva atgnamein far diltut. Naven da construcziuns en lenn, construcziuns en crap, luvrar cun slondas ed aunc fetg bia auter. Sia gronda pissiun era ed ei aunc adina il luvrar cun lenn en siu luvratori sur casa a Curaglia. Ira per cristallas ei stau ina gronda pissiun dad el ed oz ha siu fegl Gabriel artau quella pissiun. Il Toni ei era s'engaschaus biars onns el museum da Cristallas en Tgasa Lucmagn. Ina gronda frida e sperdita ha il Toni stuiu supportar igl onn vargau. Sia carezzada dunna Maria ei morta suenter in liung temps da suffrientscha. Uss gauda el il temps cun sia famiglia, il far lenna ni leger. Las spassegiadas ella natira datten al giubilar forza a tgierp ed olma.
Giubilars da 75 onns
Glemprem giubilar da 75 al qual la musica ha purtau in salid musical ei igl **Albert Pally da Platta.** El festivescha ils 9 duost siu 75avel anniversari. Naschius a Platta sco pign dalla famiglia da Baseli e Margreta Pally-Bundi ha el passentau ina bial'affonza en casa dalla Posta. Las scolas primaras frequenta el a Platta e las secundaras a Curaglia. Suenter ils onns da scola serenda el igl onn 1959 a Churwalden per far igl emprendissadi da fravi, il qual el finescha cun success. El tuorna ella regiun e lavura tier differentas fatschentas sco fravi. Zacontas stads eis el schizun staus ad alp. Dapi varga 30 onns ei glAlbert fravi passiunau cun atgna fatschenta a Platta e fa aunc oz differentas lavurs en siu mistregn. Lunsch entuorn eis el enconuschents e respectaus sco ver artist da crear cruschs fossa. Contas uras ch'el ha passentau e passenta aunc adina en sia fravia, gliez ei ualticarteivel buca pusseivel d'erruir. Igl Albert dat bugen troccas e gauda ils buns gentars chel survegn di per di da sia sora Maria a Curaglia. Per el munta quei in pèr uras da cumpignia e da buns discuors.
Il giubilar giuven ella retscha dils 75 festivescha ils 23 da settember siu natalezi. Il Pius Venzin da Pardé. Miu vischin entaup'ins adina cun buna luna. Pli baul haveva el biars onns en nuegl sper nossa casa cauras ed in buc. Quei stoda buc temevel jeu scol giavel. Per ina tuffava quel sgarscheivel e per l'autra haveva quel corna ch'ins stueva temer el. Dapi chil Pius haveva vendiu sias cauras possedeva el tochen avon paucs onns aunc nuorsas. Tier la gruppa forestala dalla vischnaunca ha el luvrau entginas stagiuns. Da far lenna san ins emprender aunc oz dil Pius ina massa. Dapi ch`il giubilar ha buca sias nuorsas pli ha el era pli bia temps per in bien discuors. Il cuschinar ei daventau pil Pius in grond hobby. Sias cocas da meila seigen las meglieras lunsch entuorn, quei ha sia niazza Cornelia raquintau. Persunalmein haiel aunc buca astgau empruar ellas, mo tgisà, quei ch'ei buc sa aunc vegnir.
Era ils giubilars da 75 ein serendi cumpleinamein en sala da scola, pertgei en vischnaunca ein mo dus d'els sesents.
A tuts giubilars giavischein nus aunc bia dis ed onns da sulegl e principalmein en buna sanadad. Che vus saveies guder il mintgadi e sias bellezias. Possi il Tutpussent accumpigniar vus vinavon e che vus perdeies mai la cardientscha, la carezia e la speronza - quellas treis vertids che duessan accumpignar nus tuts el mintgadi.
La Societad da musica ha mintgamai sunau entgins bials tocs pils giubilars. In pign schenghetg en fuorma d'in glas mèl d'aviuls ha la musica surdau a mintgin. Silsuenter eis ei vegniu offeriu caffe ed in bien toc tuorta a tuts presents. En num dils giubilars e lur famiglias engraziel jeu cordialmein alla Societad da musica Medel/Lucmagn cun lur presidenta Silvana Monn per quella cordiala purschida musicala. Ina biala sentupada cun buns discuors ha priu sia fin encunter sera culs davos ein serendi cuntents encunter casa.
Giger Ciprian
Collecziuns:
L’istorgia dal chantun Grischun...


text:
Uss è in dals megliers temps per viandar e far spassegiadas sur munts e vals. En la musica populara grischuna e svizra datti blers sauts deditgads a quest bel passatemp. Vus udis las chapellas Echo vom Kinzig, Alpafründa, Huusmusig Kollegger, Echo vom Geisshimmel, Bergüner Ländlerfründa, il Quartett Laseyer ed il Ländlerquintett Schwarzsee cun sauts sco: Überä Gätterlipass, Bi Dä Jöriseeä, A Gruass us da Berga, Pro'l Lai da Rims, Uf em Piz Vadret, Bi da Camanar Hütta, e Sül Alp Zadra.
Musica populara Sauts deditgads a bellas spassegiadas en las muntognas
Chapellas sunan musica ch'animenscha da viagiar u che laian regurdar a bellas turas en muntogna.
Jachen Prevost


text:
Beinvegni enta Medel
Medel ei ina vischnaunca da mesauna grondezia situada al pei dil Pass dil Lucmagn. L'avertura invernala dil pass possibilitescha ina colligiaziun permanenta encunter sid. Cun la val principala e las duas vals lateralas (Val Plattas e Val Cristallina) fuorma ella in’interessanta cuntrada muntagnarda da bellezia particulara. Caracteristic per la vischnaunca da Medel ein las fracziuns situadas dretg e seniester dalla val. Tuttas ein habitadas sur onn e fuorman ensemen cun il vitg da Platta sco liug principal e Curaglia, il vitg cun ils biars habitonts, ina vischnaunca politica da ver 380 habitonts.
La vischnaunca vegn dirigida d’in gremi executiv da 3 commembers. Il gremi suprem ei la radunonunza communala e la votaziun all’urna.
Cun porscher ina buna infrastructura, bunas cundiziuns e buna qualitad da viver, cun far tuts sforzs per mantener plazzas da lavur, sesprova la vischnaunca da frenar la depopulaziun. Nus dein gronda peisa d’esser ina vischnaunca progressiva cun perspectivas e visiuns pigl avegnir. Buca star eri, buca schar stermentar, mirar anavon ei nossa devisa. Quei sut il motto: sch’in siemia persuls resta ei in siemi, sche plirs siemian il medem lu eis ei l’entschatta d’ina realitad!
Per possibilitar in’optimala informaziun a vischinas e vischins sco era a hosps e proprietaris da schischom senza domicil en vischnaunca havein nus eligiu il mied d’informaziun electronic. Sper informaziuns actualas stattan leschas e reglaments da tut temps a Vossa disposiziun. Bunamein tuttas leschas e tuts reglaments ein vegni surluvrai e revedi e fuorman la basa principala per ina vischnaunca progressiva. Igl internet duei esser in mied d’informaziun actual per l’administraziun communala, denton era per organisaziuns publicas.
Vuleis Vus saver dapli? Lu sfegliei vinavon en nossa pagina d’internet e Vus saveis sez seperschuader co nus vivin e tgei nus purschin. Haveis Vus giavischs ni propostas, communichei quei a nus. Nus schein semplamein:
Beinvegni - willkommen!


text:
Vegnida ensemen cun il prinzi Andrew saja ella entras il delinquent sexual Jeffrey Epstein ch'è entant mort. Las inculpaziuns eran vegnidas enconuschentas avant dus onns. Il prinzi Andrew aveva lura refusà quellas renfatschas envers l'emettur britannic BBC.
Il cas Epstein
Jeffrey Epstein era in investmentbanker. Il 2019 è el vegnì accusà perquai ch'el ha manà in rintg per explotar minorens a moda sexuala. Durant las preparaziuns per il cas da dretgira è el mort en praschun: Tenor il rapport da l'obducziun èsi stà suicidi.
En ils Stadis Unids ha ses mortori chaschunà in scandal da giustia, suandà da la teoria ch'el saja vegnì mazzà per betg pudair tradir tgi ch'era tut part dal rintg.
Il prinzi Andrew è stà pliras giadas giast tar Epstein en ils Stadis Unids ed er en la Caribica. Da quai che Epstein e sia ex partenaria Ghislaine Maxwell, che spetga entant en praschun sin ses process, han fatg n'haja el savì nagut.
Andrew ha bain declerà da vulair gidar cun las investigaziuns, n'è dentant anc adina betg s'exprimì davant la procura publica da New York. Malgrà pliras dumondas. Andrew è vegnì l'ultim temp adina pli fitg sut squitsch er en Gronda Britannia pervi dal scandal enturn Epstein. Perquai ha el dà giu tuttas incumbensas sco royal e n'è strusch pli sa mussà en la publicitad.


text:
San Teodoro (OT)
San Teodoro l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha 4 817 abitàncc (dàto del Desember 2013[1]), 'na superfìce de 105 km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Budoni, Loiri Porto San Paolo (SS), Padru (SS), Torpè.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Metropolitana de Madrid
La metropolitana de Madrid a l'è l'insemma di lign de metropolitana e metropolitana lingera de la capital spagnoeula. L'è la terza metropolitana europea dopo quella de Londra e quella de Mosca, e quella de vott in Europa.
A l'è longa 294 km e gh'è 276 stazion, de che 235 servissen domà ona linia. 21 stazion hinn de interscambi cont i Cercanías de Madrid e gh'è 12 lign principai, ona linia de interconnession e tre lign de metropolitana lingera.
A l'è verta dai 6:00 del mattin ai 1:30 de la sira.


text:
L'Emélia-Rumâgna l' é ‘na regiòun italiâna cun pió ed 4 miliòun d’ abitânt. La só capitêl l'é Bològna.
La cunfîna a matèina cun al Mêr Adriâtich,
a l’ albasèin cun al Vènet e cun la Lumbardìa,
a sîra cun al Piemûnt e la Ligória,
a mezdé cun la Tuscâna, al Mêrchi e San Marèin. La regiòun l'é stèda mésa insèm da l'uniòun ed dō vèci regiòun, l'Emélia (al pruvînci ed Piasèinsa, pruvîncia ed Pèrma, Rèz, Mòdna, pruvîncia ed Frêra e la pruvîncia ed Bològna sèinsa Imola) a dréta dal turèint Séler. L'êtra pêrt (al pruvînci ed Furlè-Ceséna, pruvîncia ed Ravèna e pruvîncia ed Rémin a fân pêrt, invêci, ed la Rumâgna. La vècia Rumâgna la gh'iva ânca di teritôri ind la Tuscâna e ind al Mêrchi.
L'Emégglia-Rumâgna l é 'na regiån itaglièna cun 4 miglión d'abitànt. La só capitèla l é Bulåggna.
La cunféṅna a matéṅna col Mèr Adriâtic,
pió só col Vênet e la Lunbardî,
a sîra col Piemånt e la Ligûria,
pió zå cun la Tuschèna, äl Mèrch e San Marén. La regiån l é stè massa insàmm da l'ugnån ed dåu vèci región, l'Emégglia (pruvénzi ed Piesänza, Pèrma, Rażż, Môdna, Frèra e la pruvénzia ed Bulåggna a sîra del turänt Séller (praticamänt sänza al distratt ed Iómmla). L'ètra pèrt (al distratt ed Iómmla, al pruvénzi ed Furlé-Ziṡêna, Ravänna e Rémmin fan pèrt invêzi dla Rumâgna. La vècia Rumâgna la tôl insàmm anca pèrt dla Tuschèna e däl Mèrch.
L'Emélia-Rumàgna l'è na regiòun italiàna cun pió ed 4 miliòun ed cristiân. La sô capitêl l'è Bulágna.
La cunfèina a Est cun al Mêr Adriàtich,
pió só col Vènet e cun la Lumbardìa,
a Ovest cun al Piemòunt e la Legória,
pió żò cun la Tuschèna, al Mèrchi e San Marèin. La regiòun l'è stèda mésa insèm da l'uniòun ed dô vèci regiòuni, l'Emélia (él pruvèinzi ed Piasèinsa, Pèrma, Rèz, Mòdna, Frèra e la pruvèinza ed Bulágna sèinza Imola) a dêstra del turèint Silèr. L'ètra pèrt (él pruèinzi ed Furlè-Ceséna, Ravèna e Rémmin i fan pèrt, invéz, d'la Rumàgna. La vècia Rumàgna la gh'iva anca di teritòri in d'la Tuschèna e in d'al Mèrchi.
L'Emilja-Römagnä l'è na región italjana con 4 miliòn d'abitànt. La so capitäla l'è Bológna.
La confén'na a l'est col Mär Adriâtic,
pù d'sōra col Vènet e la Lombardîä,
a l'ovest col Piemónt e la Ligûriä,
ed sóta con la Toscäna, î Mèrchî e San Marén. La regiòn l'è stè mäsa insèmen da l'unión ed du vèci regiòn, l'Emilja (coi provénzi ed Piasänsa, Pärma, Rès, Módna, Frèra e la provénsa ed Bològna a ovest del torént Silér (praticamént sensa al distrétt ed Imöla). L'ètra pèrtä (al distrétt ed Imöla, î provénsi ed Förlì-Sesén'na, Ravēna e Rîmin fan pèrta invéci d'la Româgna. La vècia Româgna la tòl insémma anca pèrta d'la Toscanä e dî Mèrchî.
L'Emélia-Rumâgna l'è na regioun italièna cun 4 milioun d'abitìnt. La so capitèla l'è Bulògna.
La cunféna a est s'e Mèr Adriatic,
a nord s'al Vènet e la Lunbardî,
a ovest s'al Piemont e la Ligûria,
a sud s'la Tuschèna, al Mèrchi e la ripòblica ad San Marein. La regioun l'è furmèda da l'union ad dò teritori dversì tra lor, l'Emèlia (pruvénzi ad Piasènza, Pèrma, Rèz t'l'Emèlia, Modna, Fràra e la pruvénza ad Bulògna fin sòra e fiòm Siller (pasèd e quèl e tàca e distrèt ad Iomla). Cl'èlta pèrta (Iomla), al pruvénzi ad Furlè-Zisèna, Ravêna e Rèmin fan pèrt invici d'la Rumâgna. La Rumâgna storica l'ardusa enca pèrt d'la Tuschèna (cumòni ad Marredi, Palazol e Firenzuòla) e dal Mèrchi (e Montefèltre e al cumòni ad Al Gabezi e Gradèra).
L'Emiglia-Rumagna l’è na regioŋ itagliana con 4 miliun d’abitant. La só capital l’è Bulógna.
La cunfína a lvant col Mar Adriàtich,
in meźanòt col Vènet e la Lumbardié,
a sira col Piemónt e la Liguria,
in meźdí con la Tuscana, ill Marchi e la repùblica ad San Marin. La regioŋ l’è furmàda da l’unioŋ ad dó teritorî difarint, l’Emiglia (pruvinc ad Piaśenza, Parma, Rèź, Mòdna, Frara e Bulógna fiŋ fium Sélar doncana senza Ìmula) e la Rumagna (pruvinc d Ìmula, Furlí-Ziśéna, Ravéna e Rimin. La Rumagna antiga la tuléva insiém anca part ad la Tuscana e dill Marchi.


text:
Pief d'Ulmi
Pief d'Ulmi (nòm uficiàl en Italià: Pieve d'Olmi) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 1 305 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 19,4 km² e 'na densità de popolasiù de 67 ab./km² ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bunemers, Malagnin, San Daniel, Suspir, Stagn e Zibello (PR).
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Pief d'Ulmi l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Services
Pusciblteies de cherdé ju la previjion dl tëmp
N possa se scrì ite y desdì debant l servisc e-mail. Giapëis duta la nfurmazions diretamënter uni dì te vosta mailbox.
App “Wetter Südtirol Meteo Alto Adige”
Les previjiuns dl tëmp é śëgn inće da ciafè tres app sides sön la plataforma IOS co Android. Dlungia düć i sorvisc pità dala verjiun desktop ciàfon inće les temperatöres de un di 116 comuns ajornades vigni 10 minuć y i avisc push tl caje de temporai o segnalaziuns dla proteziun zivila. Desćiariede l’aplicaziun da google.play y Apple App Store können Sie nun die App kostenlos herunter laden.
RSS-Feeds
For la previjion plu nueva sun vosc computer o smartphone, atuel y saurì da se udëi ora.
Servisc de registrazion sun vëta
Sota i numeri de telefonn:
+39 0471 270555 o
+39 0471 271177
pudëis scuté su la previjions dl tëmp dala registrazion sun vëta.
Per Webmaster
Widget
Cun nosc widget dl tëmp pudëis ve ciarië ju la nfurmazions atueles dl tëmp diretamënter sun vosta plata web.
XML-Export
Ai utënc esperc ti pitons nce la puscibltà per l download dla previjions tl format-XML.
Orares d’emiscion
Nosta previjion dl tëmp vën ora 365 dis al ann.
La previjions per l Südtirol vën for atualisedes (lu-sa) dala 7:30 y dala 11:00, de dumënia y n i dis de festa dala 10:00. La previjions per i raions vën ora uni dì dala 9:00.


text:
«Igl è capità e consequentamain poi puspè capitar: quai è il coc da quai che nus avain da dir.» Quai ha scrit l'autur e survivent d'Auschwitz Primo Levi en vista a la tragedia e la violaziun da la civilisaziun dal holocaust. Ils survivents dal holocaust san che l'istorgia po sa repeter, pertge ch'els han vis cun agens egls tge che umans èn abels da far.
Era nus na dastgain betg serrar ils egls davant la realitad. Sco figlia da gidieus persequitads dal holocaust, ma era sco burgaisa svizra, consideresch jau sco l'obligaziun da nus tuts da mantegnair las regurdientschas al holocaust e d'adina puspè ans occupar dad el. L'exposiziun The Last Swiss Holocaust Survivors sa basa sin questa persvasiun.
En l'intermediaziun da la savida davart il holocaust ans chattain nus en in punct decisiv, pertge che mo paucas perditgas dal temp da quest terribel genocid èn anc tranter nus. En il center da l'exposiziun The Last Swiss Holocaust Survivors stattan perquai ils purtrets ed ils raquints da las surviventas e dals survivents dal holocaust che individualiseschan l'istorgia dal holocaust e la conservan per generaziuns futuras. Las persunas purtretadas derivan da differents pajais da l'Europa e vivan oz en Svizra tudestga, en Svizra romanda ed en il Tessin. Ellas represchentan tut ils umans che han survivì il holocaust e chattà ina nova patria en Svizra.
Ils purtrets impressiunants mussan las fatschas d'umans, dals quals la dignitad umana è pli baud vegnida negada. Igl èn fatschas segnadas da lur biografia. Extracts da questas biografias emprendain nus d'enconuscher en ils films commovents. I sa tracta dad istorgias dal surviver, ma er istorgias d'ina vita suenter il holocaust. Ils purtretads raquintan a nus co ch'els èn vegnids offendids e privads da lur dretgs, co ch'els han survivì il holocaust e suenter vivì vinavant ed era ch'il trauma e la tristezza profunda als han semper accumpagnà fin en l'auta vegliadetgna.
L'exposiziun The Last Swiss Holocaust Survivors mussa a maun da las biografias dals purtretads, nua che l'antisemitissem – che sa manifestescha oz puspè en blers lieus – po manar. La regurdientscha al holocaust duai perquai er esser in avertiment tge consequenzas fatalas ch'il rassissem e l'antisemitissem pon avair. Igl è la responsabladad da nossa generaziun da purtar vinavant il clom «mai pli». L'exposiziun sa drizza perquai oravant tut a la generaziun giuvna e duai sensibilisar ella per la valur e l'impurtanza da la toleranza.
I stat a cor a mai d'engraziar zunt fitg als purtretads ch'els han demussà la forza da raquintar a nus lur istorgia da la vita en il rom da questa exposiziun e da rapportar da lur experientschas e regurdientschas ch'ins po per part strusch exprimer.


text:
San Martin de Tor
San Martin de Tor auda adum con Corvara, Badia, La Val y Mareo pro i cinch comuns dla Val Badia. A San Martin à l'Istitut Ladin Micurà de Rü sia senta prinzipala. Tl ciastel de Tor él l Museum Ladin.
Te chest museum végnel splighé les origines dla cultura ladina. I romans ova enlaouta n sistem standard per l'organisazion dles stredes ti paisc. Aldadò de chest schema dess ence San Martin ester gnù studié. I paisc gniva partis ite te nuef chedri. Na roa á tl'eté medievala desdrut na pert de chest sistem a na moda che ala ne va nia plu da l reconesce deplen. Cheder des ence ester steda la rejon per l'inom Gader (cuader, cheder) dé a la valeda.
Tl ann 1930 é Lungiarù y La Val che fova entrami comuns autonoms vegnus metus adum con l comun de San Martin de Tor. Tl medem temp é Rina gnù metù permez al comun de Mareo. La Val é tl 1965 endò deventé n comun a pert.
Frazions[mudé | muda l codesc]
Vocabolar dl ladin leterar[mudé | muda l codesc]
San Martin de Tor6 1856 S. marting (DeclaraJM,
TCazöla1850*-2013:266)
gad. San Martin de Tor Badia San Martin de Tor grd. San Martin de Tor fod. Sán Martin de Tor amp. San Martin de Tor LD San Martin de Tor
topon.
(gad. DLS 2002, grd. F 2002, fod. Ms 2005, amp. DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ San Martino in Badia Ⓓ St. Martin in Thurn ◇ a) a Roma, da olach’ al á ince porté le corp de san Germano a S. Martin a Roma, da ullacch’ el à incie portè ‘l corp d’S. Germano a S. marting DeclaraJM, TCazöla1850*-2013:266 (Badia); b) Perles vies tla gherlanda: / Don Cortleiter en San Martin Perles vives t’ la gherlanda: / Don Cortleiter in San Marting DeclaraJM, MëssaGrossrubatscher1865:1 (Badia).
Galaria dales fotografies[mudé | muda l codesc]
Liams[mudé | muda l codesc]


text:
La stagiun vargada n'è betg dal tut stada la stagiun da Carlo Janka. Magari ha il skiunz da Sursaissa gì disfortuna cun il material o lura cun la situaziun da la naiv. U lura era Carlo Janka simplamain memia plauns. E tuttina ha il campiun mundial ed olimpic pudì festivar in bel success. El ha gudagnà ses emprim supergigant sin la pista olimpica dal proxim enviern a Pyeongchang en la Corea dal Sid.
Igl è segir bel da turnar cun tals sentiments en in lieu da success.
Era il proxim enviern vul Carlo Janka puspè attatgar, il pli fitg en las disciplinas spertas, cursa rapida e supergigant, dentant er en la cumbinaziun nua che Janka è adina in candidat da medaglias.
RR sportissimo 17:00


text:
Der Mann, der die Zeit beherrschte
Einzelheiten
GenerPurtrets, Viagiar
Abenteurer, Philosoph, Handwerker, Musiker, Uhrmacher ... Paul Du Marchie lebte nicht ein einziges Leben, sondern mehrere. Als grosser Reisender entdeckte er in den 1940er Jahren die Wüste und die Nomaden, deren tägliches Leben er viele Jahre lang teilte. In seinem Haus auf den Höhen von Montreux betritt der Besucher einen magischen Ort, an dem Schönheit und Geheimnis zu einer echten Selbstbeobachtung einladen.
Valérie Teuscher
Passe-moi les jumelles (RTS)
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Scoeula austriega
La scoeula austriega a l'è 'na scoeula de economia ciamada inscì perchè la pupart di sò esponent a l'éra de l'Austria, pussee de precis de l'Università de Vienna.
L'ha influenzaa soratutt i moviment libertari e, men, quej liberista: L'è fondada in su 'n strecc individovalism metodologich e in sul refud del calcol e de la pianificazion in economia.
Di economista austriegh a hinn el Murray Rothbard, el Eugen von Böhm-Bawerk, el Ludwig von Mises, el Friedrich von Hayek e l'Hans-Hermann Hoppe.


text:
Organisar nozzas è ina lavurada, perquai sa decidan pli e pli blers d’engaschar agid professiunal en furma da planisadras da nozzas.
Savens lavuran omadus tschient pertschient e n'han naginas resursas per organisar la festa. Els vulan dentant tuttina in di ch'els n'emblidan mai pli.
Grondas discussiun tar la planisaziun da nozzas dat la decoraziun. Dunnas vulan ina bella decoraziun e flurs, umens pudessan savens desister da quai. Perquai èsi da tschertgar cumpromiss.
Maridar pli tard
Spus e spusa èn ozendi pli vegls cura ch’els maridan. Uschia è il preventiv era pli grond e la planisaziun po daventar pli cumplitgada. Impurtant saja da salvar la survista da l’entir di, uschia ch’i dettia naginas collisiuns da program, di Olivia Derungs, planisadra da nozzas. Sin giavisch dals spus surpiglia ella era la coordinaziun il di da nozzas, per distgargiar maiors da maisa, perditgas, spus e spusa.
Nozzas en cifras
- 40'000 giadas vegn maridà ad onn en Svizra
- radund 1'000 giadas en il Grischun
- mo 23 % dals catolics e 30 % dals refurmads maridan en baselgia
- ceremonias libras èn pli e pli dumandadas
- pli baud vegniva maridà en media cun 25 onns, oz cun 32 onns
- chanzuns da nozzas preferidas èn «Perfect» dad Ed Sheeran e «You Raise Me Up» da Josh Groban
- il stil da nozzas preferì è vintage
- las rassas da nozzas n'èn betg pli alvas, mabain alvas cun ina rassa rosa suten
- spus dastgan midar la cravatta cun ina tschitta e trair en tschappas alvas
- en general vegnan las nozzas pli e pli luccas
Il trend da nozzas sa numna vintage
Vintage è ina cumbinaziun da materials vegls e novs, lain rustical cun vels delicats, in stil romantic. Las rassas vintage èn plitost cun in tagl grad, massa taila da pizs, umens pon per exempel purtar givlars ed ina tschitta.
Ceremonia gea, ma betg exnum en baselgia
Pli e pli paucs festiveschan nozzas en baselgia, malgrà ch’il dumber da nozzas civils resta stabil, 40’000 nozzas datti ad onn en Svizra, radund 1’000 en il Grischun. Tar blers haja la religiun pers la muntada en il mintgadi, concluda l’institut pastoral-sociologic svizzer.
Las variaziuns da ceremonias libras èn infinitas
Christian Ruch è dapi 11 onns creader da rituals. Ina construcziun che disturbi bunamain tut ses clients saja «enfin che la mort sparta vus». Ina ceremonia libra possian ins festivar dapertut, en quella furma ch’il pèr giavischia.
La chemia sto constar. Sche jau hai il sentiment che insatge na constat betg en la relaziun dal pèr, u sch’il pèr n’è betg simpatic, lura na fatsch jau betg la ceremonia cun els, lura vegniss la nozza betg bella.
Ceremonias libras èn pli individualas e persunalas che nozzas en baselgia. Quai plascha al pèr ch’engascha Christian Ruch, parents pli religius che n’èn betg usitads cun ina tala furma da maridar pon esser sceptics. Sco en il cas d’in pèr che leva maridar en il chastè da Sargans. Il plevon na leva betg far là la ceremonia. Uschia ha la spusa telefonà quatter emnas avant las nozzas a Ruch per surdar ad el la batgetta. Cura ch’el saja entrà en baselgia, haja el sentì in mir da refusaziun. Ma immediat cura ch’el haja fatg la sontga crusch, saja la tensiun svanida. Religiun ha numnadamain plaz en ina ceremonia libra, sch’il pèr giavischa quai.
Musica evochescha regurdientschas
Chanzuns adina puspè dumandadas da nozzas èn tranter auter «Perfect» dad Ed Sheeran e «You Raise Me Up» da Josh Groban, di Wolfgang Frank, musicist, chantautur e ghitarrist. L’Austriac da 48 onns suna savens per nozzas.
La schelta da musica è savens in cumbat. In vuless pli gugent musica da rock, l'auter pli gugent in toc romantic. Jau gid da far in cumpromiss, e lura èn tuts ventiraivels.
Chanzuns ch’ins na po betg sunar durant las nozzas na datti betg. Frank ha schizunt ina giada sunà «Highway To Hell» dad AC/DC, en baselgia. El sez sa regorda vi da sias nozzas, sch’el auda la chanzun «Angels» da Robbie Williams. Quella haja el sez sunà e chantà da sia ceremonia.
La moda da nozzas vegn pli lucca
Las pli novas rassas da nozzas n’èn betg pli resch alvas u ivur, ellas èn ivur cun ina rassa rosa suten. Quai saja bun per il teint da la spusa, di Anette Crameri, possessura da la fatschenta da resti da nozzas Dolce Vita a Cuira. Il stil preferì è vintage, las rassas han in simpel tagl grad e massa taila da pizs. La spusa po era cumbinar ina giacca da jeans cun la rassa. Il spus po purtar givlas, tschitta e schizunt tschappas alvas.
Maridar daventa pli luc, ins ha en quai ch’ins sa senta bain, spus e spusa na sa travestgeschan betg pli.
Sch’i na dat nagina ceremonia, lura sa decidan las spusas savens per in vestgì da cocktail, ina rassa pli simpla. Là domineschan las colurs rosa, tuns da pel e tuns da fim.
Links per las nozzas
- Planisadras da nozzas ed autras festas , il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
- Creader da rituals , il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
- Resti da nozzas , il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
- Entertainer per nozzas , il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser


text:
Anc mai è in quartfinal stà uschè fitg en il focus sco quest gieu tranter Federer e Haase. Cun la victoria ha Federer rimnà avunda puncts per turnar a la testa da la glista da rangaziun mundiala ATP, davent da glindesdi maina el quella. Cun 36 onns e mez è el il pli vegl numer 1 insumma. Andre Agassi ch'è stà l'onn 2003 la davosa giada a la testa era trais onns pli giuven che Federer uss. L'emprima giada è Federer stà il numer 1 avant 14 onns.
Ses concurrents admiran el
Tar tut ils concurrents da Federer è l'admiraziun gronda. David Goffin sco era Grigor Dimitrov èn fascinads da Federer.
En il gieu ha el gia adina savì tut. Mai fa surstar co el vegn da mantegnair ses livel corporal uschè aut.
Tant Goffin sco era Dimitrov stattan sezs en ils quartfinals a Rotterdam, tuttina guardan er els in zic sin la preschentaziun da lur anteriur idol.
El ha gia cuntanschì uschè bler. Mai na faschess betg surstar sch'el dumogna er quai.
Er Stan Wawrinka è stà da la partida a Rotterdam. El è dentant crudà or surprendentamain gia en l'emprima runda.
Roger è il meglier giugader da l'istorgia. Igl è adina insatge spezial da guardar co el gudogna titels.
Ses terz titel a Rotterdam na po Federer anc betg gudagnar il venderdi saira. E tuttina ha quest gieu survegnì almain tanta attenziun sco in grond final.
RR novitads 21:00


text:
Avenches
Avenches (Avencho in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.5 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3575 abitant.
El cumün de Avenches al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Faoug, Villarepos (FR), Misery-Courtion (FR), Oleyres, Domdidier (FR), Saint-Aubin (FR), Villars-le-Grand, Montmagny, Constantine.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
Avenche l'ìa la Aventicum del Impero Romano, en cèntro abitàt de urìgin cèltica, che l'è riàt a ìga 'nfìna a 20000 abitàncc prìma de éser cunquistàda dei Alamanni endèl tèrs sècol, dòpo la fì de l'Impero Romano.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Municipality of Avenches, official website
- Photo gallery from the roman theatre
- Avenches in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La regenza grischuna ha concedì ina contribuziun chantunala da 120'000 francs ad onn per il Forum economic dal Grischun per ils onns 2021 fin 2024. Quest forum sa chapescha sco lavuratori da reflexiun classic. Cun sia vista independenta duai el sa focussar sin las pussaivladads da svilup per il Grischun. Ultra da lavurs da basa duain singulas ideas vegnir elavuradas en moda concreta per augmentar uschia la probabilitad da realisaziun.
Cun extender ils chanals da communicaziun duain las infurmaziuns dal WIFO GR arrivar pli intenziunadamain tar las gruppas en mira. Il 2021 duain cuntinuar – sco prioritad – las lavurs en connex cun la pandemia dal coronavirus.


text:
La Delegaziun administrativa DA
La Delegaziun administrativa (DA) è responsabla per la direcziun suprema da l’administraziun dal parlament (art. 38 al. 2 LParl). Ella s’occupa da tut las dumondas en connex cun la gestiun da las finanzas, dal persunal, da la segirezza, da l’informatica e da l’infrastructura dal parlament.
La DA surpiglia ultra da quai la surveglianza suprema dals Servetschs dal parlament (art. 65 al. 1 LParl).
Ella sa cumpona da mintgamai trais commembers dal biro dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns. Per regla furman ils presidents ed ils emprims e segunds vicepresidents dad omadus cussegls la Delegaziun administrativa.
La DA designescha ina commembra u in commember per mintgamai 2 onns sco delegada u delegà che la represchenta tar ils Servetschs dal parlament (art. 21 al. 2 lit. a OParl).
Cussegl naziunal Eric Nussbaumer represchenta la Delegaziun administrativa sco delegà.
Commembers
Secretariat da la delegaziun


text:
Cun l'augment dal dumber dals lufs s'augmentan era tut las cifras che stattan en connex cun els. L'onn 2019 hai dà dus novs trieps en il chantun Grischun. In enturn il Beverin ed il segund sin il territori da Sursaissa.
A l'uffizi da chatscha e pestga èn vegnidas annunziadas passa 710 observaziuns da lufs da la populaziun, l'onn avant eran quai anc 630 observaziuns.
Pertutgada il pli fitg da l'augment dals lufs è l'agricultura. Uschia ha l'uffizi stuì indemnisar l'onn 2019 bunamain 130 animals ch'èn vegnids stgarpads. L'onn 2015 èn quai stà 20 animals. Per la surveglianza dal luf ha l'uffizi da chatscha impundì en tut 3'300 uras da lavur ed ils custs totals ch'ils lufs han chaschunà èn tar passa 310'000 francs.


text:
Ils 24 da mars elegia la radunanza da commembers dal Parc Ela en scrit la successiun da Carmen Dedual ch’ha demissiunà.
- La suprastanza dal Parc Ela recumonda dad eleger Sylvia Bärtschi da Tagn/Wiesen, che maina là gia 25 onns l'hotel d'appartaments Muchetta.
- La segunda persuna che sa metta a disposiziun è l’econom da manaschi Peder Plaz da Wettingen, ch’è creschì si a Savognin. Sia candidatura vegn sustegnida da la vischnanca da Surses e da l’uniun da mastergnants Surses.
- La terza persuna che ha sa mess a disposiziun è stà Samuel Lorez da Valbella, il vicedirectur da las pendicularas da Lai, ch'è era en il cussegl d'administraziun dals implants da sport da Beiva. En il fratemp ha el retratg sia candidatura.
Ils 16 da mars datti in livestream, en vista a l’elecziun dals 24 da mars che vegn fatga en scrit. Lura decida decida la radunanza da commembers tranter auter era davart il contract dal Parc Ela per ils onns 2022 fin 2031.


text:
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangbuk-do (Nord Gyeongsang; hangul: 경상북도; hanja: 慶尚北道) a l'è una pruvincia in del est de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Daegu. Daegu l'è una cità metrupulitana (e inscì separada da la pruvincia), ma ancamò la serva cume capital de la Nord Gyeongsang.
La pruvincia la cunfina cun Gyeongsangnam-do (al süd), Jeollabuk-do (al oest), Chungcheongbuk-do (al nordest), Gangwon-do (al nord), e i cità metrupulitan de Daegu e Ulsan.
StoriaModifega
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
AministraziunModifega
La Nord Gyeongsang l'è dividüda in 10 cità (si; 시) e 13 cunte (gun; 군).


text:
Retrat dal satelit
Europa
Alpes
L satelit europeich „Meteosat“ nes dà na ududa atuela da n’autëza de 36.000 km. Meteosat mostra imajes de nibles tla frecuenzes vijibles y nfracueciun, l’ imajes vën atualisedes uni 15 menuc.
Pert da udëi: tlo recunëscen plu o manco cie che nce l uedl uman udëssa dal univers, perchël ie la imaja dl satelit dl canal da udëi mé a despusizion via per l dì.
Infraroter Bereich: Tlo se nuzen dla raiazion termica dla tiera y dla nibles per pudëi usservé l svilup dla nibles nce de nuet. Nibles frëides y cundechël autes vën reprejentedes linëuses. Nibles ciaudes y plu basses o sperses ciaudes ie plu scures.


text:
Cun il servetsch da pachets da noss amis da «Planzer Paket" furnin nus pachets fin 30 kg a clientella privata e commerziala.
Grazia a la rait da filialas per l'entir territori ed ina infrastructura topmoderna furnescha «Planzer Paket» l'entira Svizra. Il traject principal percurran ils pachets latiers sin l'atgna rait da binaris cun la viafier. Uschia vegn la notg duvrada per transportar spediziuns, quai che spargna temp e pussibilitescha ultra da quai da trametter en moda ecologica.
Vus ordinais Vossas empustaziuns via il portal da clientella ed observais la spediziun da pachets cun agid da «track & trace» (vesair categoria E-Tools Track & Trace). Nus pudain drizzar noss sistems, uschia che Voss client po suandar la spediziun u ch'el vegn avisà tar mintga pass intermediar en moda automatica. Vus u Voss client avais Voss pachet adina sut controlla.
Ulteriuras infurmaziuns chattais Vus sut planzer-paket.ch.


text:
Maria Letizia Ramolino
Maria Letizia Ramolino (Ajaccio, 26 agost 1750 – Roma, 2 febrar 1836), cognussuda ai sò temp anca come la Madame Mère (sciora mader), l'è stada la mamma de Napoleon e de alter dodes fioeu avuu del Carlo Bonapart. De quest, cinch hinn mort appena nassuu.
Dopo che i Bonapart hinn staa scasciaa foeura de la Corsiga per vess staa de la part de la Francia, la Letizia l'ha sistemaa la soa famiglia arent a Tolon. L'era ona donna pratiga e l'ha semper regordaa ai sò fioeu che la fortuna la pò anca voltàss. Dopo de la fin del fioeu imperador, la s'è retirada in Roma.


text:
Ucean Atlantich
L'Ucean Atlantich a l'è vün di cinch ucean de la Tera. Al se tröa intra l'America a ovest e l'Europa e l'Africa a est.
I mar che furmen l'Ucean Atlantich:
- quij che bagnen i cost de l'Europa:
- quij che bagnen i cost de l'America
Mar intern che gh'hann una cunessiun cun l'Ucean Atlantich:
L'ucean l'ocüpa una cunca slargada, a furma de "S", estendüda de Nord a Süd e dividüda in Atlantich del Nord e de Süd di corent equaturiaj a una latitüdin de 8° nord, pressapoch. L'Ucean Atlantic a l'è ligaa a l'Ucean Pacifich per mez de l'Ucean Artich a nord e el Pass de Drake a süd. La gh'è anca una cunessiun artificiala intra l'Atlantich e'l Pacifich a travers el Canal de Panama. A est, la linea che la spartiss l'Atlantich e l'Ucean Indian a l'è el meridian 20° est . L'Atlantich a l'è spartii de l'Ucean Artich d'una linea che la va de la Gruenlandia al süd di isul Spitsbergen a nord de la Nurvegia.
L'Ucean Atlantich al quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la tera. Cunt i sò mar vesin al quata un'area de 106.450.000 km²; dumà lü, un'area de 82.362.000 km². L'area de tera che 'l bagna a l'è quater völt quela del Pacifich o de l'Indian. El vulüm d'aqua de l'Atlantich e di sò mar vesin a l'è de 354.700.000 km3 e dumà la sua a l'è de 323.600.000 km3.
La prufundità media de l'Atlantich, cunt i sò mar vesin, a l'è de 3332 m; indeperlü a l'è de 3.926 m. La prufundità püssee granda, 8605 m, a l'è la fossa de Puerto Rico. L'ampieza de l'Atlantich la va de 2848 km intra el Brasil e Liberia a 4830 km intra i Stat Ünii e el nord de l'Africa.
L'Ucean Atlantich al gh'ha di cost iregular cunt un frach de baj, gulf e mar, cume el Mar di Caraib, el Gulf del Messich, el Gulf de San Lurenz, la Baja de Hudson, la Baja de Baffin, el Mar Mediterani, el Mar Negher, el Mar del Nord, el Mar Baltich, el Mar de Barents, el Mar de Nurvegia-Gruenlandia, e'l Mar de Weddell. Un'altra sua carateristiga a l'è che'l gh'ha una nümer relativament piscinin de isul. i sò isul a hinn i Svalbard (o Spitsbergen), la Gruenlandia, l'Islanda, la Gran Bretagna, l'Irlanda, Fernando de Noronha, i Azor, i Isul Madeira, i Canari, Cap Verd, i Bermüd, i Indi Ucidentaj, Ascensiun, Sant'Elena, Tristan da Cunha, i Falkland (o Malvin), e tüt i isul di Caraib.


text:
La scola da Tujetsch ha ina nova mainascola - Sabrina Suppiger-Hendry. Ella remplazza Gian-Reto Nufer ch’ha midà ses plaz da lavur a Mustér, nua ch'el maina il center da sanadad Puntreis. Sabrina Suppiger-Hendry è oriunda da la Val Tujetsch ed ha abità ils ultims onns a Teufen en il chantun Appenzell Dadora (AR). Dapi sis emnas abita ella cun sia famiglia a Sedrun.
Adia Appenzell – ciao Tujetsch
En sasez n’èsi betg stà il plan da Sabrina Suppiger-Hendry da turnar en la patria – ma ils dus inserats da plazza en la gasetta locala «La Tuatschina» avevan persvadì ella e ses um Maurus Suppiger ch’è medemamain scolast superiur. Cunquai ch'ils dus figls na van betg anc a scol, saja stà ina buna chaschun da far ussa il pass. Uschia ch’igl è stà plitost ina decisiun spontana. Durant la stad han els perquai prendì satg e pac ed han bardiglià en la nova abitaziun a Sedrun.
Nus avain ditg in a l'auter: Sche nus vulain turnar ina giada, lura fiss ussa la meglra pussaivladad.
Dapi sis emnas abitan els ussa en lur nov dachasa. Cun spassegiar tras il vitg u cun visitar la scola nua ch’ella ha passentà sezza sia uffanza, sajan immediat puspè las regurdientschas da pli baud stadas preschentas. Ella sa legria ussa fitg sin il futur e la nova sfida.


text:
Mo 23% da las persunas menziunadas en artitgels e contribuziuns sajan dunnas. A quella conclusiun vegn in studi da l'Universitad da Turitg. Quels resultats sajan sumegliants al medem studi fatg avant tschintg onns. Tranter las regiuns linguisticas ed ils tips da medias na dettia naginas grondas differenzas.
Dal 2019 eran las dunnas levet pli preschentas en las medias – tenor il studi tar 25% da las persunas sur da qualas i vegn rapportà. Quai stettia en connex cun las chaumas da dunnas e cun las votaziuns naziunalas. Sin il 2020 saja la preschientscha puspè sa reducida.
Grondas differenzas tranter ils temas
Quant ferm che dunnas èn represchentadas en in artitgel u ina reportascha, dependa ferm dal tema. En il sport (13% dals rapports) ed en l'economia (17%) chattan ins ellas il pli pauc. En temas culturals èn ellas cun var 27% represchentadas il pli ferm. Tar ils rapports davart temas politics èn ellas en 23% dals artitgels. Plinavant vegnan dunnas pli pauc dumandadas sco expertas.
Conclusiun: «Cleramain insuffizient»
Tenor las auturas dal studi saja la represchentaziun da las dunnas cleramain insuffizienta. I dovria dapli engaschi per che dunnas vegnan pli savens a pled sco expertas u persunas da cader. Per cuntanscher quella finamira propona il studi in rinforzament da la retschertga schurnalistica sco er las resursas correspundentas.


text:
La tiradura sursilvana Annina Tomaschett vegn 42avla al campiunadi europeic da joniors cun sajettar cun buis d'aria en Pologna. Cun trair sin la schiba da 10 meters vegn ella sin in total da 616,6 puncts. Annina Tomaschett è stada l'emprima jurora grischuna ch'è sa qualifitgada per in campiunadi europeic da tir. En tut ha ella gì 70 concurrentas. Ses giavisch a sia premiera era da vegnir tranter las meglras 30, tge che n'è betg dal tut reussì.
Campiunessa europeica da las junioras è daventada l'indigena Aleksandra Sutko. Ella era sa qualifitgada cun 625,4 puncts per il final. En il final ha ella lura gudagnà cun 0,8 puncts avantatg sin la segunda.
Ord l'archiv:
La giuvna avant il campiunadi europeic:
RTR novitads 15:00


text:
Dapi quest onn è Claudio Duschletta il nov president dal comité d’organisaziun dal Bike Maraton dal Parc Naziunal. Vi da la cursa sco tala na datti nagins midaments. Midadas percunter datti en la sparta communicaziun. Uschia è vegnida realisada ina nova pagina d’internet. Plinavant è vegnida rinforzada la preschientscha sin ils chanals dal las medias socialas.
Kids Race sco attracziun en l’arrivada
Per promover la giuventetgna e per far vegnir pli attractiv l’arrivada ha lieu quest onn per l’emprima giada ina cursa per uffants fin a 15 onns. Il traject ha ina lunghezza da 1,5 kilometers e sa chatta en vischinanza da l’arrivada a Scuol Gurlaina. Dasper quai datti tar l'areal da l’arrivada ina tenda cun sequenzas live da la cursa. Quels maletgs pon ins era vesair online sco Live Stream.
RR actualitad 12:00


text:
Davent dals 7 d'avrigl èn autotests svelts disponibels en apotecas en tut la Svizra. Milliuns da tests sajan pronts, uschia Monika Fehr la president da l'Uniun grischuna d'apotecras ed apotechers. Malgrà che tut è pront fa ella l'appell da betg gist ir immediat en l'apoteca per ils tschintg tests ch'ins ha da bun per persuna, per evitar che las apotecas vegnan surchargiadas. I haja avunda tests per tuts uschia ch'ins possia senz'auter er pir ir ils proxims dis u las proximas emnas per ils tests ch'èn gratuits per tuts.
Milliuns da tests èn arrivads en Svizra. Quels èn vegnids repartids en las apotecas e quellas han pachetà mintgamai tschintg tests en in pachet. Uschia che tut è pront.
Mintga 30 dis, pia mintga mais, po in e scadin retrair tschintg ulteriurs autotests. Quai cun simplamain mussar la chartina da la cassa da malsauns. Er il diever dals tests è fitg simpel e vegn declerà entras in manual ch'i dat vitiers. Ins sto fruschar cun in bastunet en il nas, metter il bastunet en in liquid ed il liquid sin il test. Sco tar in test da gravidanza sa mussa lura in stritg tar in test negativ u dus stritgs tar in test positiv, uschia Monika Fehr.
Autotests fan er senn en il Grischun
Tenor Monika Fehr fan ils autotests er senn en il Grischun e quai malgrà che gia radund 35% da la populaziun grischuna vegn gia uss testada regularmain entras ils tests en manaschis e scolas. Gist sch'ins vul per exempel s'entupar cun insatgi fetschia quai senn da duvrar in tal autotest per far la segira. U er per exempel sch'ins survegn sintoms curt suenter ch'ins ha gia fatg il test regular.
Jau sper che la populaziun sa participescha e che la populaziun va lura er en il center da test sch'il resultat è positiv. Perquai che senza quai, na fai nagin senn.
Sch'il test mussa in resultat negativ, lura èsi da far nagut. Sch'il test mussa dentant in resultat positiv ston ins ir en in center da test dal chantun per laschar confermar il resultat entras in test da PCR. Sche quel è er positiv, lura èsi dad ir en isolaziun e l'entir proceder da contact tracing cumenza. Uschia sco igl è oramai tar in test da corona positiv.
Grond interess – er en Grischun
Grond interess per ils autotests da corona hai dà er tar las apotecas grischunas. Quai demussan retschertgas che l'agentura da novitads Keystone-SDA ha fatg a Tavau, Cuira, Glion e San Murezzan. A Tavau haja schizunt dà ina colonna avant l'apoteca. Ma er en tschels lieus saja blera glieud s'infurmada davart ils tests. Cunzunt perquai ch'il Grischun testescha gia daditg a l'engronda n'hajan ins betg quintà cun in interess uschè grond.
En il rest da la Svizra hajan ins constatà in cunfar animà, ma naginas colonnas avant las apotecas.


text:
Bergün/Bravuogn
Bergün/Bravuogn a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 465 abitant e una süperfiss de 145.65 km², e al se tröva a una altitüden de 1367 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bergün/Bravuogn a l'è tacaa ai cumün de Bever, Davos, Filisur, La Punt-Chamues-ch, Samedan, S-chanf, Tinizong-Rona, Wiesen, Zuoz.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bergün/Bravuogn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1209 com nomm de Bregonio.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Bergün/Bravuogn l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Nino Staffieri
Nino Staffieri, ma el só num de batésim cumplét l'é Bassano, (Casál, 14 de febrár 1931 - La Spesia, 31 de lüi 2018) l'è stài el Vèsc emerit de la Diocesi de La Spezia-Sarzana-Brugnato dal 2007 al 2018.
Biugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nasüd a Casál, in de la Basa Ludesana, el 14 de febrár 1931, l'é diventá pret el 9 de giügn 1955.
L'é stái vicari general de la Diocesi de Lod, in d'i ann '80, cui vesc Magnani e Capuzzi, e l'é stai cunsacrád vesc de Carpi el 9 de setémber 1989, dal Cardinal Poletti.
L'é stai trasferìd a la Spezia el 10 de lüi 1999, indùe l'é restád in carica fin al 6 de dicember 2007.
L'é stài Vice-President de la Cunferensa di Vesc de la Ligüria. Mons. Staffieri lìè mort a La Spesia el 31 de lüi 2018.


text:
Comano Terme
Comano Terme l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent, istitüìt el 1 de zenér del 2010 de la fuziù dei ex-cümü de Bleggio Inferiore e Lomaso.
El g'ha presapóch 2900 abitàncc e 'na süperfìce de 39,8 km². El cunfìna coi cümü de Arch, Bleggio Superiore, Bozanach, Dorsino, Dro, Fiavè, Giustin, Masimen, Ragoi, San Lorenzo in Banale, Stenico, Ten, Tió.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'evulusiù demogràfice dei dù ex cümü che s'è fundìt endèl cümü de Comano Terme l'è mostràda 'ndèle tabèle ché sóta:
Bleggio Inferiore[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Lomaso[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc