c: text/html

text:
En intgins puncts ha il Cussegl naziunal fatg dapli concessiuns a l'economia ch'il Cussegl dals chantuns. Per exempel quinta la chombra gronda cun las mesiras facultativas da las branschas en connex cun l'effizienza da las resursas. Il Cussegl naziunal cuntinuescha la debatta glindesdi.
Svizra Cussegl naziunal flaivlenta l'economia verda
Il Cussegl naziunal vul novas reglas per ir enturn pli fin cun las resursas natiralas. La chombra gronda ha prendì las emprimas decisiuns per la cuntraproposta a l'iniziativa per ina economia verda.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Linz
Linz (a s lèś [ˈlɪnt͡s] in Tedésc) l'è na sità dl'Àustria ad 193.486 abitànt ch'la s cata in dal stat federâ dl'Àustria Élta. La gh'à na superfìsi ad 96,048 km² e la s cata a mità strada fra Viéna e Saliśbûrg. L'è bagnàda da 'l fiùm Danùbi.
Al sìndic 'l è al sucialìsta Franz Dobusch. La sità l'è divìśa in nóṿ śòni (Stadtteile) e in trènta-siē distrét (Stadtbezirken) e l'è śmèla ad Mòdna da 'l 1992.
I sò piàt più cgnusû i èṅ dū dōls, la Linzer Torte e al Linzer Augen (’L òć ad Linz), tórta granda 8-10 cm a 'l incìrca.
Da śóvan Adolf Hitler al s éra andâ a stablìr lè e durànt la secónda guèra mundiàla l'à dâ spasi a tri camp ad cuncentramènt p'r lavōr fursâ. Anc Giovanni Keplero al gh'à pasâ soquànt an e 'l éra lè al 15 ad Maǵ dal 1618 quànd 'l à catâ tri léǵ in si muimènt di pianéda.
In dla sità in Utóbar a s śōga al turnèo ad tènis p'r al dóni ciamâ Generali Ladies Linz. La superfìsi l'è al cimènt.
Persunàǵ ligâ a Linz
- Mateo Kovacic, śugadōr ad balòṅ d'l Inter
- Sybille Bammer, tenìsta
- Hermann Bahr, scritōr


text:
Grime
El Grime a l'è un gener de müsega eletroniga nassüü in Regn Ünì e in particular a Lundra, in del East London, a la fin dij agn '90 e'l scuminci del 2000. Al vegn del 2step, del breakbeat, del drum'n'bass, del hip-hop ingles e de la East Coast americana, e anca de gener püssé vecc cume la dancehall e del rap. Cume alter gener underground al veniva sunaa in dij radiu pirata. I test de la müsega grime parlen anca de argument pulitich e suciaj.
Carateristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I carateristich del grime a hinn: i ritm sincupaa del 2step anca se püssé dür e minimaj, efet eletronich, una manera düra e viulenta de cantà el rap. La cà discugrafiga püssé impurtanta a l'è la 679 Records dela Warner, che la fa vegnì föra i disch del The Streets e del Plan B e una racolta ciamada Run The Road. Un'altra cà discugrafiga impurtanta a l'è la famusa Rephlex, che l'ha faa i dò racolt Grime.


text:
Bentrovaîd câr amîc!!! L'è passad un bell pò de temp, ma són finalment tornad. En realtà g'havivi en ment de far un par d'artícoîl, ma ho preferid lassar star perquè far còse tant per far-li l'è mai un bell mester. Encœ però són quí perquè g'ho de presentar-v un mega ajornament en sul sistema ortogràfic LoReS, que prest publicarò comè PDF, per quant a que vedeir deî pluraîl que, come saviv, en lombard i representa una bella gata de pelar jò. La novità l'è sèmplix: l'è stad inxubid el plural metafonétic.
L'è jamò un pò que són dre a pensar que la question deî pluraîl lombaîrd l'è tròp complicada e la g'ha bisògn de un pò d'orden. Vuna de li ròbe que li m'è sempre płaxide, ma mai fina en fond, l'è la "S" ideogràfica que mi doperavi dòpo de li T e de li D finale per specificar el son [ʧ]. Lí però miga sempre l'era perfeta, perquè ho notad súbit comè que en realtà el real plural metafonétic lombard el saltava sempre fœra. E donca ho pensad: «bon, ghe meti una bella "i" endepertut e són a pòst!». Purtròp però la "i" metida en mez a paròle la dà un'idea gràfica sbalhada e la pòrta a vésser prononçada anca end li paròle endovè que ormai la se prononça płu. Al·hora ho pensad de mèter una "î", que ja doperavi come "i final que la se prononça miga [e] end el blòc oriental" e que ho pensad de far diventar el plural mascolin en general. E donca èco a voaltre li nœve régole per el plural lombard, compagnade d'una ràpida lista de exempî.
PLURAL METAFONÉTIC PER I TERMEÎN MASCOLÎN:
Tute li paròle mascoline, quand que i è al plural, li chapa una "î" súbit dòpo l'última vocal, cond l'eccecion de li vocaîl finaîl que li vén rempłaçade de la "î" medema e de li paròle que li finéss cond L, que li chapa comè terminacion la fòrmula ÎL. En tuît i altrê câs, la Î la va a "modificar" la prononça de li vocaîl a li quaîl l'è tacada o, end i cas de terminacion D, T, N, NN, GN anca quella de queste consonaînt. Atencion: la manera de "modificar" la prononça l'è streitament ligada al concet de localism: ògni dialet el següe li sòe forme. Cond l'exclusion de li paròle cond terminacion D, T, L, N, NN e GN, generalment la "Î" la pœl vésser anca miga scrivida, ma en quell cas el circomfless el g'haverà de vésser metid sora la vocal płussé a destra de la paròla. Pràticament, donca, i pluraîl en lombard i g'ha, quasi sempre, dò possíbeîl forme de scritura.
Quí de sota ve presenti deî exempî de pluraîl gràfîc mascolîn.
Problema > Problemâ (occ.) e Problemî (or.)
Furb > Fuîrb o Fûrb,
Sac > Saîc o Sâc (la AÎ/Â la cłapa la pronóncia [ɛ] en taînt territòrî),
Vegł > Veîgł o Vêgł (la EÎ/Ê la cłapa la pronóncia [i] en taînt territòrî),
Lombard > Lombaîrd (la Î la condiciona la ~[t] final e la la fa diventar [ʧ] en taînt territòrî, ma gh'è anca la possíbel transformacion de AÎ en [ɛ]),
Frase o Fras > Frasî, Fraîs o Frâs (el final ~[e] l'è miga genuïn del lombard, taînt dialeît i le fa mud, ídem al plural),
Tomf > Toîmf o Tômf,
Borg > Boîrg o Bôrg,
Compagn > Compaîgn o Compâgn,
Territòri > Territòrî,
Maj > Maîj o Mâj,
Sol > Soîl (la L l'è muda en quasi tuît i dialeît, en altrê l'è muda la Î),
Cancell > Canceîl,
Fum > Fuîm o Fûm,
American > Americaîn o Americân (la ÎN en paròle tronque l'è sorda end i dialeît orientaîl),
Pann > Paînn (la ÎNN l'è quasi end pertut prononciada [ɲ] o [in]),
Asen > Aseîn (la ÎN en paròle płane la diventa [ɲ] o [in] end i dialeît orientaîl),
Picenn > Piceînn,
Cossin > Cossîn (end un quałc dialeît occidentaîl la ÎN tònica la diventa [t]),
Foto > Foto (el plural de li abreviaciôn en ~O el resta invariad),
Bravo > Bravî (el plural deî italianîsm en ~O l'è ~Î, prononciad [i] o [e]),
Còrp > Còîrp o Còrp,
Mar > Maîr o Mâr,
Carr > Caîrr o Cârr,
Altre > Altrê (per el mascolin!),
Meis > Meîs,
Ross > Roîss o Rôss,
Brut > Bruît (la Î la condiciona la ~[t] final e la la fa diventar [ʧ] en taînt territòrî),
Menú > Menú,
Nœv > Nœîv o Nœ̂v o Noêv,
Pax > Paîx o Pâx,
Mez > Meîz o Mêz.
Se recòrda que en taînt câs la Î del plural l'è muda e, al dí d'encœ, la g'ha płu un valor metafonétic.
PLURAL PER I TERMEÎN FEMENÎN:
Li régole base per el plural deî termeîn femenîn li è invariade respet a la precedent version del LoReS. Essencialment se càmbia la ~A final come ~E. Per quelle paròle femenine que li finéss miga per ~A, li régole i è l'istesse que per i termeîn mascolîn.
Quí un par de exempî:
Casa > Case (la ~E l'è muda end î dialeît occidentaîl e [i] end el grop set. e lmo-eml),
Sed > Seîd (la Î la condiciona la ~[t] final e la la fa diventar [ʧ] en taînt territòrî),
Sal > Saîl (la L l'è muda en quasi tuît i dialeît, en altrê l'è muda la Î),
Fam > Faîm o Fâm,
Sòmn > Sòîmn,
Torr > Toîrr o Tôrr.


text:
Questa decisiun saja in mument istoric, han plirs cussegliers da la sanestra ditg. Uss saja il secret da banca mort. Cunter il barat automatic d'infurmaziuns è la Partida populara svizra s'exprimida. Sia proposta d'insumma betg entrar en materia n'ha dentant gì nagina schanza.
Datas accesiblas per ils uffizis da taglia
In emprim detagl dispitaivel da la debatta è stà co tractar datas che las autoritads svizras survegnan d’auters stadis. Quai èn datas da contos da banca da persunas ch’èn obligadas da pajar taglia en Svizra e che possedan contos en l’exteriur.
La PPS vuleva limitar u impedir ch’ils uffizis da taglia svizzers possian duvrar questas datas, damai ch’il secret bancar vala vinavant entaifer la Svizra. Il Cussegl naziunal ha refusà quai cun in resultat fitg stretg.
Amnestia per daners nairs
Acceptà ha il Cussegl naziunal percunter ina dumonda da Fabio Regazzi (PCD/TI) per in’amnestia fiscala. La proposta duai animar persunas ch’han defraudà da declerar lur daners nairs.


text:
High Valley: «Make you mine»
- Mardi, 24.1.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 24.1.2017, 9:30, RTR
Sche dus frars ch'èn creschids si en ils guauds da Canada van en ina gronda citad americana spetga bain ina u l'autra surpraisa els. Uschia na savevan els betg ch'in fieu en il liber saja insatge cool e romantic, per els era quai total normal. Era la lingua è autra. Cun lur lingua simpla e rusticala èn els magari cuntravers al slang da la citad. Perquai han els fatg il propiest da dar cuntrapaisa a quest moviment da slang cun duvrar pleds e locuziuns veglias en ils texts da lur chanzuns.


text:
Costansa (DE-BW)
Costansa (Konstanz en todèsch; Konschdanz en alemà; Costanza 'n italià; Constance 'n fransés e 'nglés; Constanza 'n spagnöl; Constança 'n portoghés e català; Constantia 'n latì; Kostnice 'n céco) l'è 'na cità todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (Landkreis) de omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 55.65 km² e 'ndel Dic 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 79 645 abitàncc.
Costansa la se tróa a 'na altèsa de 405 méter sura 'l leèl del mar e la se tróa sö le spónde del lach omònim sitüàt al cunfì co la Svìsera.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsta cità gh'è stat firmàt la Pace de Costansa 'ndèl 1183 'ntra l'Imperdùr Federico Barbarósa e i reprezentàncc de la Lega Lombarda.
Entrà 'l 1414 e 'l 1418 s'è tignìt el Concilio de Costànsa che tra i sò prim acc se regórda l'acüza de erezìa de Jan Hus e la sò ezecusiù brüzàt vif 'ndèla piàsa de Costansa 'ndèl 1415.
Persùne famùze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Costansa gh'è nasìt el cont Ferdinand von Zeppelin, custrutùr dei i dirigìbii Zeppelin.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fontainebleau - Francia
- Lòdi - Italia
- Richmond-upon-Thames, Inghiltèra
- Tábor, Repüblica Céca
- Suzhou, Cina
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Panoràma de la Seestraße vésta del Inselhotel (Löi del 2006)
-
-
-
-
-
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Sco chantuns muntagnards han ils dus chantuns Glaruna e Grischun basegns sumegliants en il sectur da la protecziun civila. Ina cooperaziun en l'instrucziun da protecziun civila saja damai mo stada la consequenza logica, uschia la regenza en ina communicaziun a las medias.
La cunvegna regla la realisaziun cuminaivla da l'instrucziun da basa, da cader e da spezialists – sco era ils curs da furmaziun supplementara e da repetiziun.
La scolaziun è per regla a Cuira
Quai che pertutga ils instructurs da protecziun civila, sto mintga chantun metter a disposiziun tants ch'i correspunda a la proporziun da participants. Lieu ha l'instrucziun per regla en il center da protecziun civila Meiersboden a Cuira.
Ina cumissiun da surveglianza fixescha e controllescha ils standards da qualitad unitars per la scolaziun. Questa cumissiun consista dals directurs dals uffizis e dals manaders da la partiziun «instrucziun da protecziun civila» dals chantuns da cunvegna.
RR novitads 14:00


text:
Las valladas dal Valais traglischan en ils davos radis d'atun. Mo era questa cuntrada idillica haja gia da cumbatter cun la midada dal clima. Quai di Beat Oertli, professer a la scol'auta spezialisada a Genevra. Gia oz possian ins observar che tschertas plantas ed animals sa spostian adina pli e pli siadora en ils auts. E quai pulit spert.
«Nus avain calculà che quai fa ora prest trais meters mintg'onn. Quai n'è betg pauc. En in tschientaner èn quai gia 300 meters. Ina tala midada climatica è enorm. Quellas plantas ed animals che midan siadora en regiuns pli autas dovran novs spazis da viver adattads. Sch'i na chattan betg quels, lura moran ellas ora.»
Novas oasas per spezias periclitadas
Gidar duain biotops artifizials sco quel ch'è vegnì construì avant in onn sur la vischnanca d'Isérables en il Valais. Sin 2'200 meters sur mar è vegnì stgaffì in puz da 400 meters quadrats. Spisgentà vegn el da la naiv che lieua la primavaira e da las precipitaziuns. Talas oasas èn dentant stgarsas. L'agricultura intensiva ha optimà la cuntrada. Dutgs vegnan duvrads per la producziun d'electricitad, palids e puz han stuì svanir per gudagnar terren agricul. Cun il puz veglian els retschertgar, co in biotop artifizial stoppia vegnir construì per porscher spazi da viver ad uschè bleras plantas ed animals sco pussaivel, di Oertli ch'è era il manader da project.
Emprims resultads empermettents
Gia hajan els pudì observar numerus animals. «Nus avain chattà libellas, differents baus ed auters insects che vivan sper ni en l'aua. E lura era raunas e piutschas cotschnas.» Mo era la selvaschina ed ils utschels profiteschan dal puz. Ed uschia è il biotop nov era daventà ina destinaziun preferida da viandants e turists. Pia resultats empermettents biologicamain ed economicamain.
Era interessant per il turissem
Quai legra Régis Monnet, il president communal d'Isérables. «Cunzunt ord vista turistica è il project interessant per nus. Nus essan qua en il center d'ina regiun da sport d'enviern e la stagiun da stad è plitost vida. Perquai tschertgain nus adina novas offertas per carmalar giasts, per ch'els possian scuvrir nossa cuntrada magnifica.»
Il project da pilot vegn sustegnì da la Confederaziun, e duai metter il fundament per stgaffir tals biotops era en autras regiuns da las Alps. E sch'il turissem po era profitar da quellas investiziuns en la biodiversitad, lura saja quai optimal, di Beat Oertli. Quai n’augmentia betg mo l'acceptanza da tals projects, mabain sensibiliseschia il medem mument era la populaziun per la protecziun dal clima.


text:
Schnee – Snow – Naiv
- Venderdi, 17.2.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 17.2.2017, 19:00, RTR
14 chanzuns davart la naiv
La naiv daventa adina dapli in politicum en nossa societad – quai ha gist l'enviern actual mussà fitg bain. Mintgatant chatta ella perfin incursiun en titels da chanzuns, en moda explicita u er metaforica, ina giada cun sia parita fina ed alva, ina giada magari er cun sia vart smanatschanta. Ina rotscha da talas chanzuns indigenas deditgadas a la naiv, d'udir en questas Perlas, da Heidi Happy enfin tar Polo Hofer, da Pascal Gamboni enfin tar Ursina (foto).


text:
Il dumber dals morts e blessads pervi dal grev terratrembel da dumengia saira tranter l'Iran e l'Irac crescha cuntinuadamain. Tenor il ministeri da l'intern da l'Iran hai dà 336 morts e bunamain 4'000 blessads. I vegn temì ch'i dettia anc dapli morts. Il terratrembel da la fermezza 7,3 ha gì ses epicenter en ina regiun muntagnarda ch'è abitada plitost rar. Il president da l'Iran Hassan Ruhani ha empermess agid immediat a la regiun ed er il minister da sanadad tirc ha offrì l'agid a l'Irac dal nord.
Experts quintan cun terratrembels posteriurs
La regiun enturn la muntogna Zagros è adina puspè pertutgadas da terratrembels. In da tala fermezza sco quel da dumengia saira, saja tenor experts dentant nunusità. Plinavant saja da far quint cun terratrembels posteriurs. Quels possian sballunar bajetgs che sajan donnegiads.
6,5 a Costa Rica
Medemamain la dumengia ha la terra er stremblì a Costa Rica. Enfin uss datti naginas annunzias davart unfrendas ni donns. Sco diversas medias rapportan haja la terra stremblì 16 kilometers en il sidost da Jaco. In lieu da far bogn ch’è fitg populars tar turists. Er en la chapitala da San José hajan ils bajetgs stremblì pliras minutas. Pli tard ha il post d’observaziun seismologic da Costa Rica anc registrà divers terratrembels posteriurs.
RR novitads 06:00


text:
L'iniziativa No Billag è vegnida inoltrada il december 2015 cun 112'191 suttascripziuns. La finamira è d'abolir las taxas per radio e televisiun.
La constituziun federala duai vegnir midada suandantamain (artitgel 93):
- La Confederaziun ingiantescha regularmain concessiuns per radio e televisiun.
- Ella na subvenziunescha naginas staziuns da radio e televisiun. Ella po far pajaments per emetter communicaziuns uffizialas urgentas.
- La Confederaziun u terzas varts incumbensadas dad ella na dastgan incassar naginas taxas da recepziun.
- En temps da pasch na maina la Confederaziun naginas atgnas staziuns da radio e televisiun.
Ils iniziants derivan ord las retschas da la PLD giuvna e la PPS giuvna. Il Cussegl federal ed il parlament refusan l'iniziativa No Billag.
Arguments GEA a l'iniziativa
Arguments NA a l'iniziativa
Taxas da radio e televisiun
Actualmain munta la taxa da radio e televisiun a 451 francs ad onn. A partir da l'onn 2019 sa reducescha questa taxa sin 365 francs ad onn.
L'onn 2016 è quai stà in retgav da 1.37 milliardas francs. La pli gronda part (1.24 milliardas francs) è ida a la SRG SSR. Dentant era 21 radios locals e 13 televisiuns regiunalas han survegnì daners ord questas taxas, numnadamain 61 milliuns francs.


text:
Neutralitad svizra e la Segunda Guerra mundiala
Il general Guisan surpiglia il cumond superiurDurada: [01'13''] RSR: Les bruits de l’histoire
Il pled dal president dal cussegl naziunal Henri Valloton en occasiun da l'elecziun dad Henri...
Discurs dal president da la Confederaziun, Philipp Etter, al mument ch'i rumpa ora la segunda...
Giuseppe Motta e la neutralitad da la SvizraDurada: [01'15''] RSI
Giuseppe Motta, cusseglier federal e schef dal Departament federal d'affars exteriurs (DFAE),...
Ils 10 da matg 1940, il di suenter l'offensiva tudestga a la front dal vest, sa drizza il...
650 onns Confederaziun: Pled dals 1.avust 1941Durada: [05'39''] SR DRS
En ses pled pretenda il vicepresident da la Confederaziun Philipp Etter da la populaziun svizra...
Pled per la battaglia dal graunDurada: [04'32''] SR DRS
En ses pled al radio pretenda cusseglier federal Rudolf Minger da la populaziun dapli solidaritad...
Servetsch da lavur per la battaglia dal graunDurada: [05'54''] Schweizer Filmwochenschau
Sco ils schuldads clamads sut las armas suondan era blers civilists ad in cumond: persunas...
Cabaret Cornichon: Il cabaret cun ils CarigietsDurada: [05'52''] SR DRS: Spasspartout
L'onn 1934 fundeschan Otto Weissert, Walter Lesch, Emil Hegetschweiler ed Alois Carigiet il Cabaret...
Context
Durant la segunda guerra mundiala han ils emetturs naziunals Beromünster, Sottens e Monte Ceneri ina rolla impurtanta per la “defensiun morala da la patria”. La defensiun morala dal pajais accentuescha las valurs da la diversitad, libertad ed independenza svizra e prova uschia da far frunt a las ideologias totalitaras dal naziunalsocialissem tudestg e dal faschissem talian.
Las emissiuns affirmeschan las „valurs naziunalas“ sco p.ex. la coesiun da las culturas, il sustegn per la voluntad d’independenza da las autoritads ubain la stima per las prestaziuns dals perdavants. Grond’attenziun era a l’exteriur survegnan las cronicas emnilas tudestgas da Jean Rudolf von Salis (a partir dal 1940) e quellas franzosas da Renè Payot.
Però era il radio è suttamess, sco la pressa, a la censura installada da general Henri Guisan. La Partiziun Pressa e Radiotelegram (PPR) duai garantir l’infurmaziun da la populaziun da vart da la regenza ed il comando da l’armada. Suenter la guerra vegn adattada l’incumbensa; la PPR ha da furnir la populaziun cun infurmaziuns en situaziuns extraordinarias, uschespert che ils meds da massa civils na funcziuneschan betg pli. Uffizialmain na pretenda il stadi betg ina autocensura, en la pratica vul el dentant vesair che ils meds da massa demussian discretezza. Gasettas che cuntrafan a las directivas generalas ed a las recumandaziuns spezialas, ston far quint cun sancziuns.
Era la „Filmwochenschau“ ch’è a partir d’avrigl dal 1940 obligatoria en tut ils kinos e che vegn finanziada per gronda part da la Confederaziun, contribuescha sia part ad encuraschar la defensiun svizra. Rapports davart l’engaschament umanitar da la Svizra, il servetsch activ u la “battaglia dal graun” rinforzan il maletg dad ina Svizra libra e neutrala.
Las infurmaziuns sa cunfan cun il maletg uffizial, temas pli delicats sco la problematica da fugitivs, vegnan exclus sapientivamain. Dasperas datti numerus programs da divertiment che derasan speranza en il mintgadi criv. Cunzunt il kino indigen vegn promovì dal stadi, per impedir ch’i vegnian importads e mussads films da propaganda da las pussanzas da l’axa.


text:
La Svizra e l’ONU
Ils 10 da december 1948 sa cunvegnan ils pajais commembers da l'ONU sin ina decleraziun universala...
L'ambassadura da l'ONU Marigoni IslufiDurada: [03'50''] SRF: Schweiz aktuell
Ina giuvna Bernaisa cun ragischs dal Cosovo represchenta la giuventetgna svizra tar l'ONU a New...
10 onns adesiun da la Svizra a l'ONUDurada: [02'10''] SRF: Tagesschau
Ils 3 da mars 2013 èsi gia 10 onns ch'ils votants e las votantas svizras han ditg GEA a l'adesiun a...
10 onns adesiun da la Svizra a l'ONUDurada: [01'46''] RTS: RTS Info
Avant 10 onns è la Svizra daventada commembra da l'ONU. Il secretari general da l'ONU, Kofi Annan,...
10 onns adesiun da la Svizra a l'ONUDurada: [01'16''] RSI: Telegiornale
Avant 10 onns è la Svizra daventada commembra da l'ONU. Il GEA cun 54,6 pertschient è quella giada...
Context
A la Societad da las naziuns, instituida suenter la catastrofa da l'Emprima Guerra mundiala, n'èsi betg reussì da preservar la pasch mundiala e la segirezza internaziunala. A l'Organisaziun da las Naziuns Unidas ONU, fundada immediat suenter la Segunda Guerra mundiala, percunter bain. La charta da l'ONU, suttascritta l'onn 1945 dals 50 commembers fundaturs, cumenza cun ils suandants pleds: «Nus, ils pievels da las Naziuns Unidas, essan fermamain decis da preservar las generaziuns futuras da la crusch da la guerra che ha purtà a l'umanitad d'ina generaziun gist duas giadas suffrientschas incrediblas.»
La Svizra ha bain obtegnì gia il 1948 sco emprim pajais l'uschenumnà status d'observatur, ma la populaziun refusa anc l'onn 1986 l'adesiun, cartend da perder sia neutralitad cun daventar commember da l'ONU. L'onn 2000 è la Svizra – cun excepziun dal Vatican – il sulet pajais en tut il mund che na vul voluntarmain betg far part da l'ONU.
La neutralitad n'ha però betg da princip impedì la Svizra da s'engaschar en la collavuraziun internaziunala. Ella sa participescha activamain ad organisaziuns spezialas apoliticas sco l'OMS/WHO, la FAO, l'UNESCO u l'UNICEF. Ed era l'istorgia da l'intermediaziun da la pasch è lunga en Svizra: gia il 1953 deleghescha la Svizra ses represchentants en la cumissiun d'armistizi en Corea. Adina puspè metta ella a disposiziun a las Naziuns Unidas spezialists e material en favur dad acziuns per mantegnair la pasch, saja quai unitads sanitaras en Namibia, observaders da las elecziuns en Bielorussia u experts d'armas chemicas ad Aserbeidschan. Sco stadi betg commember da l'ONU ha la Svizra impundì dad ella anora mo gia dapi ils onns 1990 var 250 milliuns francs per engaschis sumegliants.
Per las Naziuns Unidas è Genevra, ultra da sia sedia principala a New York, davent da l'entschatta la pli impurtanta citad. Durant la Guerra fraida vala la Svizra, grazia a sia posiziun tranter ils dus blocs, sco predestinada per dar alloschi ad organisaziuns internaziunalas. En pli stiman fitg blers stadis novs la Svizra sco intermediatura, cunquai ch'ella n'ha nagin passà colonial. En quels onns surpiglia noss pajais numerus mandats da protecziun per auters stadis.
Questa posiziun isolada da la Svizra (auters stadis neutrals sco l'Austria u la Svezia fan gia daditg part da l'organisaziun mundiala) ha adina dapli dischavantatgs per noss pajais – per la reputaziun e l'impurtanza politica da la Svizra en general, però surtut era per la citad da Genevra sco center da conferenzas internaziunal. Il pievel ed ils chantuns acceptan ils 3 da mars 2002 l'iniziativa dal pievel federala «Davart l'adesiun da la Svizra a l'Organisaziun da las Naziuns Unidas (ONU)» cun in resultat vaira stgar. A chaschun da la 57avla radunanza generala da l'ONU vegn la Svizra recepida senza cuntravusch sco il 190avel commember. «Ils Svizzers èn qua. Nus als avain spetgà gia daditg» di il secretari general da l'ONU Kofi Annan durant che la bandiera svizra vegn tratga si davant l'edifizi principal da l'ONU a New York ils 10 da settember 2002.


text:
Per la 20avla giada ha lieu il camp da hockey a Scuol. Giuvnas hockeyanas e giuvens hockeyans sa scuntran durant in'emna per in trenament intensiv en la halla da glatsch Gurlaina a Scuol. Nino Niederreiter als ha visità sin il glatsch ed ha dà tips e trics. Niederreiter ha sez era participà als champs da hockey a Scuol, ensemen cun per exempel Enzo Corvi dal club da hockey da Tavau.
Engiadina NHL a Scuol: Nino Niederreiter visitescha champ da hockeyans
Il 20avel champ da hockey per giuvenils a Scuol cun visitas prominentas: Nino Niederreiter che gioga tar Minnesota Wild


text:
18 12
Ol dé 18 de dezèmber l'è 'l 352 ( 353 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 14 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de dezèmber al è ul dí da pòost 352 ( 353 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 14 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1979 - Madrid: Ol rei de Spagna Gjoan Carl I al sansiuna come les orgànega del stat ol statüt d'Autonoméa de Catalunya (Les Orgànica 4/1979, de 18 12).
1979 - Catalunya: al entra in igur ol Statüt d'Autonoméa, cognossit come ol statüt de Sau.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Il motiv principal per il creschament èn dus novs medicaments ch'èn vegnids introducids. I saja allegraivel che quels hajan survegnì la permissiun en l'Uniun europeica.
Creschament tar la farmazia e la diagnostica
Sco Roche communitgescha, sajan lur dus secturs principals farmazia e diagnostica creschids tuttina spert. La vendita da la sparta diagnostica è cunzunt creschida en ils Stadis Unids. Là noda Roche in augment da 10%. En l’Europa percunter èsi vegnì vendì 2% pli pauc, en il Giapun 1% pli pauc.
RR novitads 08:00


text:
En cumparegliaziun cun l’onn avant è quai in augment da 42%. Cumpareglià cun la media sur 10 onns ora è quai in augment da 7%. La producziun è vegnida augmentada grazia a las bunas racoltas, scriva l’Administraziun federala d’alcohol. Il pli fitg creschida è la producziun da vinars da primblas e kirsch. Ils destillads ord da maila e paira è perencunter sa sminui. L’Administraziun da duana scriva che dapi ils onns 1930 saja anc mai vegnì brischà uschè pauc vinars ord da puma da minz.
Ils imports ed exports èn sa sminuids
Las spirituosas dal exteriur restan a la testa cun ina cumpart da 76%. Ils imports èn dentant sa sminuids l’onn passà per 2% sin radund 83’000 hectoliters alcohol schuber. Il plaz a la testa resta tar il Whisky, sche gie ch’ils imports da Whisky èn sa sminuids sin in nivel bass sco dapi il 2005 betg pli.
Ils exports da spirituosas è sa reduci en cumparegliaziun cun l’onn avant per 17%. Marcant sajan las reducziuns dals exports d’absint, scrivan ils experts. Las entradas da taglia sin spirituosas èn sa reducidas l’onn 2015 per 2% sin 278 milliuns francs.
RR novitads 14:00


text:
3 onns ha Simone Niggli lavurà vi da la preparaziun per in dals eveniments impurtants en la scena d'OL. Il champiunadi mundial dals juniors è per quests, tranter 16 e 20 onns in pass impurtant en la carriera da sport. Radund 200 persunas enturn Niggli gidan tar l'organisaziun. Las cursas han lieu dals 9 fin ils 15 fanadur a Scuol e la Val Müstair.
Cursas per in e scadin
Sper las cursas da l'elita han en il sport d'OL adina lieu cursas per in e mintgin. Cursas naziunalas nua che mintgin po sa participar. I dat differentas categorias. Ina raschun per quai è tenor Simone Niggli che quels che van a guardar OL vulan era sez ir en il guaud e currer cun la carta.
Las victorias las pli impurtantas da Simone Niggli
- 23 giadas champiunessa mundiala
- 9 giadas victura dal classament general
- 10 giadas champiunessa europeica
- 45 giadas champiunessa svizra d'OL elita
- Plirs onns la meglra dal mund
- Sportista svizra ils onns 2003, 2005 e 2007


text:
Neuried (DE-BW)
Neuried l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Friburgh. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ortenaukreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 57.85 km² e 'ndel Dicember 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 9 286 abitàncc.
El cümü de Neuried el se tróa a 'na altèsa de 150 méter sura 'l leèl del mar. L'è postàt arènt a le spónde del fiöm Reno endèl tòch endóche chèsto 'l sègna 'l cunfì 'ntra la Germània e la Frància.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Dardagny
Dardagny a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.89 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 1510 abitant.
El cumün de Dardagny al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Avully, Challex (FR-01), Péron (FR-01), Russin, Saint-Jean-de-Gonville (FR-01), Satigny, Thoiry (FR-01). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dardagny (municipality) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Dardagny (castle) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dialet de la feruvia
La Koinè ticinesa o püssè pupularment Dialet de la feruvia[1] l'è 'na varietà de la lengua lumbarda ucidentala parlada in del Canton Tesin e druvada anca di parlant di dialet lucai (in particular quei che a divergen de l'istessa koinè, per esempi el dialet de la val Leventina), quand che i cumunichen cun parlant de olter dialet del Tesin, di Cantun Grisgiun, del Piemunt o de l'istessa Lumbardia.
La parlada l'è 'na spece de lengua franca nassüda a la fin dal 1800, quand l'è staia dervüda la linea feruviaria dal San Gutard. I feruvié, ca i gh'even bisogn de capì e de fass capì da tüti, i han finì par creà 'na lengua cumün fra Airö e Ciass, 'na mistüra fra le parlade dei center magiur dal Tesin cume Lügan, Belinzuna e Lucarn, che la murbidiva tüte le particularità lessical dai dialet lucal.[2] In de la koiné ticinesa l'è forta anca l'inflüensa dal dialet meneghin e suratüt de quel cumasch[3].
El dialet de la feruvia l'è a la bas dal ticines mudern druà in de le trasmission in dialet de la television de la Svissera taliana, in particular da Yor Milano. La koinè l'è staia anca druada par dupià en lumbard el film de John Ford, The Searchers, con el titul de Se ta cati ta copi[4].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ I dialetti e le lingue delle minoranze di fronte all'italiano: atti dell'XI Congresso internazionale di studi, Cagliari, 27-30 maggio 1977, Volume 2, Società di linguistica italiana, Federico Albano Leoni, Bulzoni, 1979
- ↑ Dizionario dell'Italiano Ticinese, Grigionese e "federale" by Tabasio
- ↑ Ottavio Lurati, Dialetto e italiano regionale nella Svizzera italiana
- ↑ John Wayne tradotto in dialetto ticinese da Ilgiornale.it
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Centro di dialettologia e di etnografia, LSI – Lessico dialettale della Svizzera italiana, Bellinzona 2004.
- Comrie, Bernard, Matthews, Stephen and Polinsky, Maria: The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World. Rev. ed., New York 2003.
- Grimes, Barbara F. (ed.): Ethnologue: Languages of the World. Vol. 1, 2000.
- Lurà, Franco: Il dialetto del Mendrisiotto, Mendrisio–Chiasso 1987.
- Lurati, Ottavio: Dialetto e italiano regionale nella Svizzera italiana, Lugano 1976.
- Petrini, Dario: La koinè ticinese: livellamento dialettale e dinamiche innovative (Romanica Helvetica vol. 105), Bern 1988.
- VSI – Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana, Lugano / Bellinzona 1952–.


text:
Aròldo II d'Inghiltèra
Aròldo II (en inglés: Harold Godwinson o Harold II; en inglés antìc: Harold Gōdwines sunu; 1022 – 14 de utùer del 1066) l'è stat l'öltem Re d'Inghiltèra de stìrpa anglo-sàsone prìma de la cunquìsta normàna. L'ìa fiöl de Godwin, cónt de Wessex, e de la sò segónda moér Gytha Thorkelsdaettir. Sò sorèla Edith l'ìa la Regìna spùza de Edoàrdo 'l Confesùr. Aròldo el g'ha regnàt dei 5 de zenér del 1066, enfìna ache l'è mórt endèla batàia de Hastings ai 14 de utùer del stès an, en combatimènt cùtra i 'nvazùr Normàni, comandàcc de Guglièlmo 'l Cunquistadùr. Aròldo l'è giö dei du sùi rè de Inghiltèra che gh'è mórt en batàia (l'óter l'è stat Ricardo III).


text:
Śluvègna
Artéccol in dialètt mudnés
La Śluvègna (a s diś Republika Slovenija in Śluvèṅ) l'è na repùblica parlamentàra dl'Európa sentràla, subìt ad sōvar dla penìśula balcànica. La sò pupulasiòṅ l'è 'd dū migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi 'd 20.273 km². L'è divìśa in dódas regiòṅ e òt pruìnsi méntar la sò munéda, da 'l 1 ad Śnar dal 2007, l'è 'l euro.
A s trata dna nasiòṅ ch'la fava part dla Juguślàvia, adès l'è mémbra dl'Ugnòṅ Européa da 'l 1 ad Maǵ dal 2004.
La capitàł l'è Lubiàna méntar gl'àtar sèntar più impurtànt i èṅ Màribor, Kranj e Capdìstria. La cunfìna a òvest cun l'Itàglia, a nòrd cun l'Àustria, a èst cun l'Ungherìa e a sud cun la Cruàsia. P'r un cunsèṅ ad tèra, ch'la divìd la Venèsia-Giùglia da l'Ìstria cruàta, l'è bagnàda p'r al mâr Adriàtic in dla sitadìna 'd Pòrtrōś.
Al sò presidènt 'l è Borut Pahor mént'r al prim minìstar 'l è Miro Cerar.
Culegamènt estéran
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Śluvègna
Albania
Andorra
Armenia
Austria
Belgio
Bielorussia
Bosnia-Ezegovina
Bulgaria
Cipro
Croazia
Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Gaàrt
Gaàrt (pronunciàt [gaˈart]. En Italià: Gavardo) l'è 'n cümü de 12 056 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa.
Gaàrt l'è sitüat endèla média Val Sàbia, l'è streersàt del Cés e del canàl Naéle, che 'l ciàpa le àive del Cés a Nòrt del paés. El canàl Naéle l'è stàt importànte per Gaàrt zà prìma de l'an mìla, difàti i Frà Biniditì i dopràa l'àiva del Naéle per möer i mülì. Dèi docümencc antìch se sà che 'l vèscof de Brèsa, Berardo Maggi, endèl 1288 el g'ha fat dragà 'l fónt del canàl e renforsà i àrzegn.
El teretóre del cümü de Gaàrt el ciàpa dét pò a le frasiù de Suersòch e Suerpùt che 'na ólta i éra cümü autònomi ma che i è stacc ünicc a Gaàrt endèl 1928.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il primminister da la Baviera, Horst Seehofer ha laschà communitgà che la Baviera fetschia atras dis da sgarschur suenter las attatgas d’Ansbach, Reutlingen e Minca ils ultims dis. Tant la regenza da la Germania, sco era da la Bavaria han dentant punctuà, ch'ins stoppia spetgar giu las examinaziuns da la polizia. Pir lura, cura che las raschuns da las attatgas sajan scleridas, possian ins trair conclusiuns politicas.
Betg metter en general sut suspect fugitivs
La regenza tudestga avertescha en mintga cas da metter fugitivs en general sut suspect da terror. Ils blers terrorists ch'hajan commess attatgas en l'Europa ils ultims mais, na sajan betg stads fugitivs, uschia la pledadra da la regenza a Berlin. Quest fatg correspundia a las examinaziuns actualas. E tenor quellas na saja il privel che fugitivs commettan acts da terror er betg pli grond u pli pitschen che tar il rest da la populaziun.
RR novitads 06:00+


text:
Masaa
Masaa (nom ufizial in italian: Masate) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l cunta 3 530 abitant.
L'è on paesòtt situaa longh i spond del canal Villoresi e ai confin del Parch del Rial Vallon, a est de Milan, vers l'Adda e la Provincia de Bergom. El center abitaa stòrich el se troeuva in su ona collina piscinina. El sò nòmm el ven de quell de la famiglia nòbil De Maxate, che in del XVIII secol l'abitava a Milan e che la doveva avègh di possediment in quella zòna chì. Alter famili aristocratich con territòri in quij part chì eren i Trivulz, i Stampa de Soncin, i de Leyva e i Viscont de San Giòrg. Masaa la se trovava in la Piev de Gorgonzoeula.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Masaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Davent da l’entschatta d’october vegn supponì ch’i haja ina segunda rotscha da lufs en il Vallais da mez: Cun ina trapla fotografica hajan ins scuvert almain dus lufs giuvens. Uschia l’Uffizi da chatscha, pestga ed animals selvadis (DJFW). La constellaziun da la rotscha vegnia dentant anc examinada cun analisas da DNA. En la regiun dad Augstbord, nua che l’emprima rotscha è vegnida scuverta, han ins bain dumbrà dapli lufs. Ina nova multiplicaziun n’han ins dentant betg savì cumprovar.
Dapli lufs munta betg dapli donns
Ni en la regiun dad Augstbord ni en il Vallais central èn dentant vegnids stgarpads dapli che 15 animals da niz en trais mais. Uschia che las premissas per ina dumonda da regulaziun n’èn betg ademplidas.
Ils collavuraturs da l’Uniun per l’ecologia d’animals da rapina e per management da selvaschina (KORA) fan attent che dapli lufs na muntian betg dapli victimas. En Svizra dettia adina dapli lufs. Il dumber d’animals stgarpads saja dentant mintg’onn different.
Ils animals da niz gustan main als lufs ch’il 2016
Totalmain han ils lufs dal Vallais stgarpà 46 animals da niz en la perioda da l’emprim da schaner enfin ils 31 d’october. Quai è quasi mo la tschintgavla part da l’onn passà. Tenor il manader dal DJFW è la raschun, la midada da la structura da la rotscha e la protecziun da scossas.
En l’entira Svizra hajan ins quest onn dumbrà 174 animals ch’èn vegnids unfrenda dals lufs. Cun 88 animals hai da las pli bleras unfrendas en il Grischun.
RR novitads 16:00


text:
Minisguard dals 21-03-2015
- Sonda, 21.3.2015, 17:40
Stgirentada dal sulegl
Venderdi datti in spectacul en il tschiel ch’ins vesa mo darar: Ina stgirentada dal sulegl. Per in curt mument sa zuppa il sulegl davos la glina. Co poi dar uschè in fenomen en l’univers? Il Minisguard declera.
Chantar en in chor ... quai po era fascinar uffants
Ils chors tradiziunals cumbattan cun la mancanza da chantadurs giuvens. Ma ch’ils chors giuvens vivan mussan uffants e giuvenils da la Val Schons. En il chor d’uffants Infancy chantan passa 40 uffants e giuvenils dad 8 enfin 16 onns. Sonda che vegn chantan els schizunt ensemen cun il chor viril d’Andeer. Nus avain guardà co che quai tuna – e sch’ils uffants chantan er anc en in chor cura ch’els èn creschids.


text:
Il currider da 34 onns procura per l'emprima medaglia d'aur per la Svizra al campiunadi europeic d'atletica leva ad Amsterdam. Il Svizzer ha gudagnà il mezmaraton cun in temp da 1:02:03 uras. Abraham ha gia decis la cursa suenter 17 kilometers, cura ch'el ha auzà il tempo ed uschia distanzià il Tirc Kaan Kigen Özbilen ed il Talian Daniele Meucci.
Er aur per team
Medemamain ha il team svizzer gudagnà la medaglia d'aur a l'ccurrenza dal mezmaraton. Quai grazia al 15avel plaz da Julien Lyon ed il 26avel dad Adrian Lehmann. Per il resultat da team vegnan numnadamain ils trais megliers temps adids.
La cursa da las dunnas ha dominà la Portugaisa Sara Moreira. Meglra Svizra è stada Martina Strähl sco 15avla.
RR novitads 11:00


text:
Impurtant è che l'ov n'è betg memmai frestg. Pir suenter bien tschun dis dat igl ajer trenter la crosa ed il iev. Quai gida che il iev na tatga betg uschia ferm vi da la crosa.
Trais trics da la rait, co i duai ir meglier:
- Metter pulvra da levon (Backpulver) en l’aua avant che coier l’ov.
- Uschia vegn la crosa pli loma e sa lascha pigliar davent pli simpel.
- Far dad omaduas varts da l'ov ina fora. Dad ina vart ina in zic pli gronda sco l’autra.
- La gronda avess dad esser ca. uschè gronda sco ina munaida dad 1 franc.
- Suenter buffar ferm en per la pitschna russa. Uschia duai il ov ruschnar ora da la crosa.
- Metter l'ov en in magiel cun aua fraida.
- Metter il maun sur la fora dal magiel e squassar durant 5 secundas.
- La crosa avess da sa deliberar da l'ov ed uschia vegnir davent simpel.
RR Actualitad da mezdi 11:00


text:
Il president tirc, Recep Tayyip Erdogan, fa responsabel Gülen per l’emprova da putsch. Quel refusescha tut las renfatschas. Suenter l’emprova da putsch ha la regenza relaschà 150’000 emploiads dal stadi ed arrestà passa 50’000 persunas.
Sco ina segunda guerra d’independenza
Tenor il schef da regenza, Binali Yildirim, haja la Tirchia gudagnà ils 15 da fanadur 2016 ina segunda guerra d'independenza. Yildirim è sa referì sin l'imperi osmanic ch'è crudà ensemen il 1923. Là è la Republica tirca naschida.
La notg inaugurescha il president, Recep Tayyip Erdoan in monument per commemorar las 249 unfrendas da l'emprova da putsch. Curt suenter mesanotg duain ils Tircs ir sin via sco «guardias da la democrazia».
RR novitads 12:00


text:
Àustria
Artéccol in dialètt mudnés
L’Àustria (denuminasiòṅ ufisiàla: Repùblica 'd Àustria, in tedésc: Republik Österreich, a s lèś /ʀepu'bli:k ˈʔœstɐˌʀaɪ̯ç/) l'è na nasiòṅ dl'Europa sentràla, divìśa in nóṿ stat federài: al Burgenland, la Carìnsia, l'Àustria Élta, l'Àustria Basa, al Saliśburghéś, la Stìria, al Tirōl, al Vorarlberg e Vièna. La gh'à na pupulasiòṅ 'd òt migliòṅ e mèś 'd abitànt (2013) e na superfìsi ad 83.879 km². La capitàla l'è Vièna cun Linz, St. Pölten, Saliśbûrg, Innsbruck e Graz àtar sènt'r impurtànt.
La léngua uficiàla 'l è 'l Tedésc e la sò munéda l'è 'l Euro. Al sò fiùm più impurtànt 'l è 'l Danùbi ch'al pasa anc par la capitàł.
La cunfìna a òvest cun la Śvisra e c'n al Liechtenstein, a sud cun l'Itàglia e la Śluvègna, a èst cun l'Ungherìa e la Śluvàchia e a nòrd cun la Germàgna e cun la Repùblica Céca. Di mâr la n gh 'n à briśa ma sōl al muntàgni di Alpi. L'è in culegamènt cun l'Itàglia par via dl'Autostràda dal Brénar ch'la riva in fiṅ a Mòdna.
La Àustria l'è na repùblica parlamentàra semipresidensiàla; al presidènt 'd adès 'l è Heinz Fischer dal partî sosiàl-demucràtic mént'r al canselēr 'l è Werner Faymann. Al stat al fà part d'l ONU da 'l 14 ad Dicémbar dal 1955 e dl'UE da 'l 1 ad Śnar dal 1995. In dla custitusiòṅ a gh'è scrit che la nasiòṅ 'l è paéś neutràł par sèmpar. In fiṅ a la Prima guèra mundiàla la fava part dal Régn Àustr-Ungàric.
Persunàǵ famóś austrìac i èṅ al ditadōr Adolf Hitler, i pulìtig Jörg Haider e Norbert Hofer, al tenìsta Thomas Muster, al masadōr seriàł Jack Unterweger, al rapidōr Wolfgang Přiklopil e i cumpuśidōr Ludwig van Beethoven e Wolfgang Amadeus Mozart.
Culegamènt estéran
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Àustria
Albania
Andorra
Armenia
Austria
Belgio
Bielorussia
Bosnia-Ezegovina
Bulgaria
Cipro
Croazia
Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Whitney Houston
La Whitney Elizabeth Houston, cgnusùda méj cuma Whitney Houston (Newark, 9 'd Agóst dal 1963 – Beverly Hills, 11 ad Favràr dal 2012), l'è stàda na cantànta e atóra americàna.
La gh'à abû dimóndi sucès in di an Utànta e a 'l inìsi di an Nuànta in dua l'à piasâ sèt sìngui ad fila a 'l prim pòst dla Billboard Hot 100, baténd al rècord ad Diana Ross & The Supremes e di Beatles. In dla sò caréra l'à vindû da piò ad 170 migliòṅ ad còpi fra àlbum, sìngui e vìddeo.
L'artìsta l'à anc ciapâ siē Grammy Awards e la gh'à al rècord di American Music Awards vins (vint-a-dū).
Biugrafìa
Whitney la nas in dal 1963 a Newark, na sità dal New Jersey. Fin da pìcula la taca a cantàr, in un côr gospel e anc in soquànt lucài nutùran insém a sò màdar Emily. Dòp avér tòlt al diplòma e avér fat soquànt lavōr da mudèla, in dal 1981 la taca al sò impégn in dal mónd dla mùśica par la Tara Productions.
Quàt'r an dòp la fà gnir fóra al sò prim àlbum Whitney Houston (cun dènt'r al sìngul All at Once e àtar siē!) e 'l è subìt un sucès: prim pòst in dla clasìfica di Stat Unî par quatórdas stmani ad fila e 29 migliòṅ ad còpi vindùdi (record p'r una a 'l debùt, incóra imbatû, la Britney Spears cun al sò Baby One More Time dal 1999 la s farmarà a 25 migliòṅ).
Dū an dòp, in dal 1987, l'è la vòlta ad Whitney, 'n àtar sucès internasiunàŀ c'n al sìngul I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me). In dal 1988 l'incìd One Moment in Time, inn di Ulimpìadi ad Seùl. In dal 1990 a vîṅ fóra al tèrs àlbum I'm Your Baby Tonight.
In dal 1992 la fà al sò ingrès in dal mónd dal cìnema faghénd la prutagunìsta insém a Kevin Costner in dla pelìcula La guardia del corpo. Al braṅ prinsipàŀ dla culòna sunóra, I Will Always Love You (cover dla Dolly Parton), la gh'à un sucès clamurōś mènt'r al disc cun la soundtrack al dvénta al più vindû dla stòria cun 42 migliòṅ ad còpi vindùdi. In dal 1995 la rècita in dal film Donne - Waiting to Exhale e 'l an dòp in Uno sguardo dal cielo insém a Denzel Washington.
Nunustànt un sucès acsè grôs, Whitney la gh'à abû dimóndi prubléma in dla sò vita, specialmènt ad dròghi ch'i l'ìvan fata dvintàr patìda e magra cum un stéc. Sò pàdar pò al vliva da lē sènt migliòṅ ad dòlar e par ciapàr-i 'l iva mis sù na càuśa còtra sò fiōla in dal 2002 ma pò 'l è mòrt 'l an dòp prima che i giùdas i dìsan ragiòṅ a la dóna.
In dal 2003, durànt na litgàda, la ciàpa dal bòti da sò marè Bobby Brown, spuśâ in dal 1992, e i gh'àṅ da rivàr i pulisiòt par farmàr-al. In dal 2006 Whitney la'l mòla purtànd-as sèg la fiōla.
In dal Śnar dal 2012 la sò cà discugràfica la fà savér che la Houston l'à butâ via tut i sò bèsi, un quèl cuma sènt migliòṅ ad dòlar ma lē la diś ch'al n è minga véra. Al méś dòp The Voice (La vóś), scutmàj sarnî par lē da Oprah Winfrey, la mōr a sōl 48 an 'l 11 ad Favràr dal 2012 cun al naś śbuśî da la dròga, andgàda in na vasca da bagn pîna d'àqua bujénta[1]. La s catàva in 'n hotel ad Beverly Hills in du l'éra andàda par tōr part a na manifestasiòṅ ligàda a i Grammy Awards.
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- 1985 - Whitney Houston
- 1987 - Whitney
- 1990 - I'm Your Baby Tonight
- 1992 - The Bodyguard: Original Soundtrack Album
- 1995 - Waiting to Exhale: Original Soundtrack Album
- 1996 - The Preacher's Wife: Original Soundtrack Album
- 1998 - My Love Is Your Love
- 2000 - Whitney: The Greatest Hits
- 2001 - Love, Whitney
- 2002 - Just Whitney
- 2003 - One Wish: The Holiday Album
- 2007 - The Ultimate Collection
- 2009 - I Look to You
Nòti
- ↑ Whitney andgàda in àqua bujénta. La gh'iva dal trasi ad dròga e àlcol in dal còrp Corriere.it, 5 'd Avrìl dal 2012


text:
President da la Confederaziun 2018 è il socialdemocrat friburgais Alain Berset. El è vegnì elegì ils 6 da december 2017.
Per l’emprima giada dapi l’onn 2008 ha il Departament federal da l’intern (DFI) la funcziun da departament presidial. Vicepresident dal Cussegl federal l’onn 2018 è il Turitgais Ueli Maurer. El maina il Departament federal da finanzas (DFF).
***
„La Svizra n’è betg in pajais dal maximalissem politic. Nagin na po furmar la Svizra tenor sias atgnas concepziuns. La Svizra n’è dentant er betg in pajais dal minimalissem politic. Nus savain che noss engaschi per garantir la coesiun naziunala e la giustia sociala è indispensabel e na duai mai ceder. Quai è la clav da noss success.”
(Or dal pled dal cusseglier federal Alain Berset ils 6 da december 2017 davant l'Assamblea federala plenara)
Las allocuziuns dal president da la Confederaziun èn preschentadas sin las paginas da ses departament, il Departament federal da l’intern (DFI).
2016
Ultima midada 03.01.2018


text:
Bielurüssia
La Bielurüssia (Бeлapycb in bielurüss) a l'è un paes de l'Europa de l'est.
A l'è tacada a la Pulonia e la Lituania a ovest, a la Rüssia a est, a l'Ücraina a süd e a la Letonia a nord.
La capital a l'è Minsk.
La gh'ha una süperfiss de 207.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 10.300.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bielurüssia (nom ufizial: Pэcпyблika Бeлapycb) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Aljaksandar Lukašenka (del 1994).
El Prim Minister a l'è el Michail Mjasnikovič (del 2010).


text:
Minisguard dals 14-02-2015
- Sonda, 14.2.2015, 17:40
Uffants en l’internet: èn ils uffants grischuns conscients dals privels ch’i dat en l’internet?
In studi beltg ch’è vegnì preschentà l’emna passada pretenda che blers uffants beltgs possian ir en l’internet senza surveglianza dals geniturs. Co è quai tar ils uffants grischuns? E quant gronds èn ils privels propi?
La filiala svizra da la banca englaisa HSBC ha prendì encunter raps da lavaraps ed uschia sustegnì in act criminal.
Il Minisguard mussa cura e co i vegn lavà raps.


text:
Cun quai è la purschida da la claustra da Cazas d'alloschar e tgirar requirents d'asil e fugitivs minorens betg accumpagnads, reglada era legalmain. Sco quai che la manadra da l'uffizi social chantunal Susanna Gadient ha ditg sin dumonda na sa midia nagut tar la purschida da la claustra. La claustra dominicana da Cazas porscha alloschi a dunnas giuvnas. Tenor il nov mandat da prestaziun po la claustra prender si 5 fin 10 dunnas.
Custs da 630'000 francs
Tut en tut èsi da far quint cun custs annuals da fin a 630’000 francs. Durant la fasa transitorica, fin ch'igl è avant maun ina lescha cun ina regulaziun definitiva davart la repartiziun dals custs sin tut las vischnancas grischunas, vegnan quests custs cuvrids sur ina part da la pauschala globala existenta da la Confederaziun per fugitivs senza activitad da gudogn.
RR novitads 10:00


text:
Nashville
Nashville (a s lèś [ˈnæʃvɪɫ] in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 684.410 abitànt (dat dal 2016), capitàla dal stat dal Tennessee, la secónda sò più granda dòp Memphis. La s cata su 'l rivi dal fiùm Cumberland, in dla cuntèa ad Davidson, e l'è stada tiràda sù in dal 1779 da soquànt espluradōr.
Al sò clima 'l è sub-trupicàł ùmid méntar l'è cgnusùda anc c'n al scutmàj ad la sità dla mùśica esénd la sēd dal Grand Ole Opry, un prugràma radiufònig famóś un muć ad mùśica country, ad dimóndi cà discugràfighi e dla Gibson ch'la fà dal chitàri e di bas vindû in tut al mónd. Al regìsta Robert Altman al gh'à girâ chè òṅ di sò film più impurtànt, Nashville, durànt i sinc dè 'd un fèstival ad mùśica country.
Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010, i sò abitànt i èṅ biànc p'r al 61,4%, ispànig p'r al 9,8%, négar p'r al 27,7% e aśiàtic p'r al 3,0%. La pin-up Bettie Page l'è nada chè.
Da 'n punt ad vista pulìtig, la sità l'è na ròcafòrt dal partî demucràtic anc s'la s cata in òṅ di stat più róś ch'a s a gh sia. Al sò distrét cungresuàł al n è piò stâ vins da i republicàṅ da la fiṅ dla guèra 'd secesiòṅ americàna tant ch'adès la batàja véra la s cumbàt chè fra i demucràtic fra la sò anma radicàla e qvéla dal guèran bòṅ. La sò sìndiga, da 'l 2015, l'è la demucràtica Megan Barry.
In dal 1867 a Nashville a gh'è stâ al prim cungrès dal Ku Klux Klan, muimènt fundâ dū an prima.


text:
Tgi daventa nov cusseglier federal?
- Dumengia, 6.12.2015, 17:25
Proxim’emna vegn elegì in nov cusseglier federal. La Partida populara svizra (PPS) propona in ticket cun trais politichers. Ma nagin da quests trais para da propi persvader il rest dal parlament. Vegn elegì in candidat uffizial u ristga il parlament da nov in cumbat cun la PPS? E tge fa Heinz Brand en ils cas dals cas?
Tge consequenzas hai per ils chantuns muntagnards da na betg pli esser preschent en il Cussegl federal?
En il Controvers da Berna discutan il cusseglier dals chantuns Stefan Engler (PCD) ed ils cussegliers naziunals Heinz Brand (PPS) ed il nov elegì Duri Campell (PBD).


text:
L'uffizi presidial dals Stadis Unids ha confermà il discurs dals dus presidents durant il banchet dals schefs da stadi e da regenza. I saja dentant mo stà in curt discurs.
L'emprima menziun dal segund discurs tranter Trump e Putin - aveva in'interpresa da cussegliaziun americana fatg en in scriver a clients. Tenor quest document ha il discurs durà var in'ura. Davart il cuntegn da quest discurs na datti naginas indicaziuns uffizialas.
Donald Trump è sut squitsch pervi da l'uschenumnada «affera russa».
RR novitads 08:00


text:
Galâsia
Artéccol in dialatt bulgnais
Una galâsia l'è un grópp ed strèl tgnó insamm par la fòrza gravitaziunèl. Ed sòlit una galâsia la pôl avair däl dimensiån ed disén ed miglièra d'ân lûs. L'è al chès, pr'esänpi, d'la nòstra galâsia, qualla in dûv a gh'è anch'al såul e al nòster sistàmma sulèr. El fòrz ed gravitaziån i lavåuren par môd ch'äl strèl i pôlen advintèr däl fåurm téppichi. Acsé a g'hè däl galâsi a spirèl, däl galâsi eléttichi, e äl galâsi irregulèr, ch'i dàn vétta a däl fåurm d'interaziån gravitaziunèli ed dåu o pió galâsi.


text:
Informatichers ed informaticras da la tecnica da sistems èn responsabels per l’installaziun e la tgira da sistems d’informatica. Els/ellas elegian la hard- e software adattada per lur incumbensaders ed installeschan alura il PC, ils squitschaders ed ils servers als plazs da lavur. Els/ellas configureschan servetschs sco lubir access u far regularmain in backup per che las datas na giajan betg a perder. Lur incumbensa è medemamain da segirar las raits e d’eliminar disturbis. Quai pretenda fitg bunas enconuschientschas dals apparats e da las applicaziuns che vegnan duvrads en lur interpresa. Per garantir che tut ils sistems sajan adina accessibels vegn era resguardà en la planisaziun eventualas fluctuaziuns d’utilisaziun ed accumulaziuns d’access.
Emprendissadis Informaticra/informaticher
Informaticras ed informatichers cun attest federal da qualificaziun (AFQ) realiseschan, installeschan, examineschan e tgiran soluziuns d’informatica. RTR porscha l’emprendissadi en il sectur “tecnica da sistems”.


text:
Il nunzi
- Gievgia, 9.2.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 9.2.2017, 8:40, RTR
In nunzi è er in ambassadur, in represchentant dal Papa tar la regenza d'ina terra. En Svizra è dapi l'onn 2015 l'american Thomas Edward Gullickson nunzi. Ed in nunzi è normalmain er in archuvestg titular.
Thomas Gullickson ha dentant cumenzà sco nunzi a Trinidad e Tobago, sin las Bahamas e pli tard en l'Ucraina avant ch'el è vegnì en Svizra. Il Papa numna mintgamai il nunzi. E cura ch'el è ambassadur, ha el tranter auter da proponer trais candidats per la successiun dad in uvestg. In da quels vegn lura elegì dal chapitel catedral. Er per tscherner in successur da Vitus Huonder vul il nunzi Gullickson restar tar questa metoda usitada e betg forsa eleger ad interim in administratur apostolic.


text:
Il suizid dals fundaturs da la RAF
- Mesemna, 18.10.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 18.10.2017, 8:40, RTR
Ils 18. d'october 1977 han Gudrun Ensslin, Andreas Baader e Jan-Carl Raspe fatg suizidi en la praschun a Stuttgart – l'uschenumnada «Todesnacht von Stammheim». Els tutgan sper Ulrike Meinhof tar ils pli renumads fundaturs da la gruppaziun RAF, la «Rote Armee Fraktion».
La RAF, ina gruppa d'extremists da la sanestra è stada responsabla per plirs attentats cun material explosiv, per rapinaments d'ostagis e per assassinats. Malgrad l'arrest han ils arrestads enturn il leader Baader er en la sala da dretgira proclamà enavant lur statements politics communistics anti-imperialistics. Il derschader da lezzas uras vuleva dentant bandischar la politica or da la sala – en retrospectiva heicli, pertgei uschia na pudevan ils accusads betg sa defender.
Ultra da quai hai er dà curt avant ina midada en la lescha che scumandava da far part a gruppaziuns terroristicas, uschia na stueva betg pli vegnir mussà si tar mintga singul accusà ch'el saja propi er stà involvà en il delict – per truar tanscheva esser part da la gruppa.


text:
Bel ti ultimi agn êl valgügn sugadûs y dirigenti dles varies scuadres tla Val Badia che mostrâ en certo interesse por mët adöm na scuadra dla Val Badia cun i mius sugadûs y de podëi sughé en bel dé te categories plü altes. Intratan le iadè y la amichevole cuntra i rumantsch ia Trun (Sursëlva) êl tröc sugadûs dles varies scuadres dla Val Badia che mostrâ interesse por na scuadra dla Val Badia, ulach ai podess sughé adöm.
Por che al restes nia mà discorsi vani, el stè le presidënt tl US San Martin, Giorgio Costabiei, che à cherdè itè ai prüms te jügn tl 2010 i presidënc y responsabili dles prümes scuadres tla Val Badia. Al é stè le prüm iade che i rapresentanc dles 5 uniuns se à sentè adöm por baié dl futuro dl calcio tla Val Badia y l’interesse dles varies sozietes por se mët adöm. Do che vigni sozietè á portè inant la süa opiniun, el stè naota la sozieté dl US San Martin y chëra dl US Alta Badia che à mostrè le plü gran interesse. Do atres sentades danter i dirigenti dles dös sozietes esun gnüs a öna da se mët adöm, da crëie na nöia sozieté y da porvè chësta nöia esperiënza. Por le inom A.C.D. Val Badia el ince gnü damanè les atres 3 sozietes dla Val Badia, che ê a öna. Tl dagnì el sigü ince les atres sozietes che po fa pert dl A.C.D. Val Badia, sënza messëi renunzié a la süa scuadra.
La fondaziun dl A.C.D. Val Badia é gnüda fata l 30 de jugn 2010 a San Martin tl local dl US San Martin in presënza di dirigenti dl US San Martin y dl US Alta Badia.
Cul scumenciamënt dl campionat de 3a. categoria 2010/2011, mët inće man la storia tl A.C.D. Val Badia.
Le logo tl A.C.D. Val Badia é gnü crëie dal nosc sugadù Michael Moling.


text:
Smilies da cuntentientscha
- Venderdi, 20.1.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 20.1.2017, 11:15, RTR
Adina dapli butias han tranter ils regals u a l'extrada in da quels apparats da 'happy or not'. Il client po smatgar sin in dals quatter smilies per dir sch'el è cuntent u betg.
En Svizra datti da quests apparats per exempel tar Media Markt ni Migros. Er la stizun da mobiglias e decoraziun IKEA è dapi dus mais vid testar il sistem da 'happy or not' cun 7 apparats repartids sin las diversas partiziuns e l'ustaria. Il sistem da valitaziun duai era gidar d'optimar la planisaziun dals cussegliaders.
Radund 2'500 persunas en 98 pajais lavuran cun il sistem da valitaziun da 'happy or not', che deriva oriundamain da la Finlanda. Sper stizuns èn ils apparats era da chattar sin plazzas aviaticas, en tualettas publicas u tar staziuns da tren.


text:
L’emprim era la palutta. La giuvna Rebecca Clopath da Lon fa l’emprendissadi da cuschiniera e daventa cun 25 onns gia schefcuschiniera tar Stefan Wiesner, il cuschinier avantgardistic, numnà il «Hexer dal Entlebuch». Uss cun 28 onns vala ella sco talent excepziunal en la scena da cuschinar svizra. Cun ses scharm, ses elan e sia creativitad è ella predestinada per ina carriera en in’ustaria da gourmet.
Cun palutta e furtga
Ma Rebecca Clopath ha auters plans, sper la palutta prenda ella la furtga enta maun. La cuschiniera daventa er anc pura. Pura, per savair cuschinar cun ils products producids tenor sias ideas. La finamira da Rebecca Clopath è da porscher tratgas che sa basan sin ina vita cumplessiva, persistenta e faira.
Il project
Cun ses project vul Rebecca Clopath crear a Lon, en in vitg da 30 abitantas ed abitants, ina nova pussaivladad da lavurar e viver per ella e per auters. Tge munta quai per la giuvna da 28 onns, ch’ha sias amias ed amis en la Bassa, da turnar en la quietezza dal vitg nativ? Tge din ils geniturs da la figlia che vul surpigliar il bain puril e che n’aveva da buoba nagin gust da gidar sin il funs? E cun tgi vul ella insumma realisar ses project?
Il film accumpogna Rebecca Clopath sin la via vers ses siemi.
L’occurrenza è publica, l’entrada è libra.


text:
La Biblioteca provinziela ie na biblioteca de magasin: ora che i libri che ie tla sala de letura (ntëur n 9000 operes de cunsultazion y enziclopedies) ie dut nosc patrimone de libri y d'autra media te doi magasins sota tiera. A nosc libri ti ruven permez tres l catalogh dla biblioteca.
Pruspet dl catalogh (tudësch) (I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć)
Pudëis apusté dal magasin l liber che ulëis a doi manieres:
Te tramedoi i caji ti vën l liber apustà mandà ala purtina de mprëst ulache l ie a vosta despusizion.
Metëde verda: zënza la prejentazion dla tessera dla biblioteca y la registrazion sun vosc cont dla biblioteca ne iel nia mesun mpresté ora zeche.
L ie puscibl se mpresté ora alplù 20 pec de media. L tëmp de mprëst ie de n mëns, ma n possa slungë l tëmp dan la destumeda dl terminn, sce l ne ie deguna prenutazion per chël pez.
Pra la purtina de mprëst giapëis na zedula cun l terminn che ve lecorda la data de destumënza dl liber o dl pez mprestà y la spëises de amunimënt per l cajo che ne purtëis nia de reviers a tëmp y ëura l liber.
N valgun dis dan che l tëmp de mprëst toma ve lecorda na nutizia e-mail automatica che la data de retuda ie daujin. Acioche chësc servisc funzionëie muessa vosta adres e-mail unì data ite pra vosc dac de adurvanza. Jide perchël prëibel pra la purtina de nfurmazion.
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
Canche chirëis tl catalogh dla biblioteca pudëis udëi tl ciamp "ejempleres de seniadura" sce y tan giut che l titul che ulëis ie bele mprestà ora, sce l ie prenutà o sce l ie te na luegia speziela (sala de letura, Intranet: lueges de lëur cun computer tl raion de ntreda, magasin destacà y nsci inant).
Nia da mpresté ora ie:
Slungiamënt dl tëmp de mprëst
- La operes tla sala de letura
- L patrimone antich y de valor
- I media audiovisuei (CDs, DVDs y nsci inant) che ie unic ora dan manco che 18 mënsc
- La publicazions cun plates liedies o njontes
- La zaites
- La revistes
- La grafiches
Sce adurvëis i libri sëura l tëmp de mprëst ora, pudëis slungë l terminn, sce l ne ie deguna prenutazion da pert de n auter utënt.
Nuzëve dla puscibltà de slungiamënt dl mprëst tres vosc cont de mprëst o cuntatëde la cunlaurantes pra la purtina de mprëst sota l numer de telefonn +39 0471 471815.
L ie puscibl slungë l tëmp de mprëst alplù doi iedesc. L slungiamënt dl mprëst muessa unì fat al plu tert n l ultim di dl tëmp de mprëst..
Prenutazions
Sce n titul che n chir ie bele mprestà ora o permò apustà pra i furnidëures de libri, pudëis l prenuté.
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
- Co fé na prenutazion canche n ie tla biblioteca:
L sistem ve damanda l numer "N.utënt" (dé ite nsci l numer de vosta tessera dla biblioteca: 210.555) y la password (dé ite nsci vosta data de nasciuda: dd.mm.aaaa). Tlichëde śën doi iedesc ndolauter "OK" per fé la prenutazion.
Pernan che l liber prenutà ie tla biblioteca, giapëis na comunicazion per e-mail. Pudëis unì a ve tò l liber o auter pez de media apustà tl tëmp de 10 dis pra la purtina de mprëst.
- Co fé na prenutazion da cësa demez:
Pudëis nce bele fé vosta nrescida o vosta prenutazion sun nosta plata internet da vo a cësa y po' unì a ve tò l pez apustà tl tëmp de 10 dis diretamënter pra la purtina de mprëst.
I un n program de gestiun dla biblioteca nü. I sun tl laur da mudé y ajorné i tesć.
Do che ëis cris ora cun "mostra frasa" l titul dala lista di resultac, tlichëde sun l ciamp "Prenutazion". Ruverëis pra la registrazion y messëis po dé ite vosc numer de tessera y vosta password y tliché sun l buton "registrazion ". L sistem ve mostra l titul cris ora. Tlichëde prëibel mo n iede sun l buton "Prenutazion" per mandé demez la prenutazion. Giaperëis dadedò per e-mail na cunfërma cun la nfurmazions sun l pez prenutà. Deplù nfurmazions ie da giapé tla istruzions per l Cont de mprëst.


text:
Ugióna San Steven
Ugiuna San Steven (nom ufizial in italian: Ugióna San Stevan in Busin; Oggiona con Santo Stefano in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares che 'l cünta 4 284 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,7 km² e 'na densità de 1 587 ab./km².
El paes, sitüaa in de l'Alt Milanes, l'è traversaa del turent Riaa, che le divid in di dü center del qual l'è cumpost: Ugiona (Oggiona) e San Stefen (Santo Sefano Arno), che un temp eren cumün indeperlur. El cumün de Ugióna San Steven l'è tacaa ai cumün de Carnògh, Cassan Magnagh, Cavaria con Premezz, Ieragh cont Oragh e Solbiaa Arno.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ugióna San Steven l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 4.2.2017, 12:06
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 4.2.2017, 12:06, RTR
Sur da vias da velo, pots che rimnan chartun ed ils Campiunadis mundials da skis a San Murezzan.
L'istorgia da la via da velo da Trimmis a Cuira è lunga: passà 30 onns vegn planisà e discutà sur da variantas. En la vischnanca da Surses rimnan ils pots ussa chartun e palpiri: in project da pilot ed ina premiera en Svizra. Ils Campiunadis mundials da skis a San Murezzan cumenzan glindesdi: per la regiun è quest'occurrenza bunamain rutina.


text:
La dimensiun da questa zona correspunda a la surfatscha da la Germania, la Frantscha e la Gronda Britannia. En questa zona duai esser scumandà da pestgar. La part sut protecziun vala sco in dals ultims spazis maritims intacts dal mund.
La contractivas avevan cumenzà gia l'onn 2012. L'ultim era be anc la Russia encunter la zona da protecziun perquai ch'el aveva tema per sia flotta da pestga. Il cumpromiss chattà mettia en equiliber la protecziun da la mar, pestga persistenta ed ils interess da la perscrutaziun.
La mar davant l'Antarctica vala sco in dals ultims ecosistems intacts. Là vivan balenas, pinguins e chauns da mar. Perscrutaders intercureschan là tranter auter las consequenzas da la midada dal clima.
RR novitads 06:00


text:
St. Martin (GR)
St. Martin (in rumanc: Sogn Martin) a l'è un cumün sgüisser del distret de Surselva, in del Cantun Grisun. A'l gh'ha pü u manch 31 abitant e una süperfis de 22.93 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1003 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de St. Martin a l'è tacaa ai cumün de Duvin, Lumbrein, Safien, Suraua, Vals, Vignogn e l'è staa l'ültem cumün in de l'intrega Sgüissera a vess pruidüü de la lüs eletrega.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sit el se tröva sü de la Luchnern, una gura bela strècia che la mena in de la Val de Valser. A l'è cunpunüü de svariaa grupìt de cá, spantegaa de chi e de la, ch' al didincö, tanc, hin remagnüü sensa gent. El grupèt de cà, 'l pü a nord, el se ciama Sankt Martin, ciuè San Martin. Püssee a süd, gh'em Gadenstatt e Lunschania, a manca e a drissa del Ren Valser. Sü in scima a la pared del munt, gh'è Mont (1469 m), Mariaga (1601 m) e Travisasch (1'689 m.). El grupèt de cà pü a süd el se ciama Bucarischuna (1167 m).
L'andament istoregh de la pupulassiun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ St. Martin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- St. Martin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
La 35 avla ediziun dal GP Val è la pli spectaculara – quai è gia segir. La cursa da Val quinta tar la cuppa grischuna. Quest onn è ella la segunda da 17 cursas en la cuppa grischuna. Da Panaduz tras la Ruinaulta a Glion fin enta Val, quai èn 40,6 kilometers. Exact il dubel da la lunghezza dal GP da Val original ch'i ha dà ils ultims onns.
Sco quai che Stefan Schwenke, il pledader da medias dal GP Val ha detg ad RTR, saja la cursa pli lunga era pli attractiva per ciclists e ciclistas d’ordaifer. Era ils victurs da l'onn passà – Emanuel Müller e Nina Zoller – èn puspè da la partida. Il local matador Vital Albin ch'è stà l’onn passa il segund è era dalla partenza.
La cursa ha lieu dumengia, ils 6 da matg. La partenza da las dunnas è a las 10.55 e dals umens a las 11:05 a Panaduz.
RR novitads 06:00


text:
Diagunala principala
In l'àlgebra lineara, la Diagunala principala d'una matriis quadrada, a l'è la diagunala ch'a la va dal cantun da sura a mancina fin al cantun da sota a drita. Par esempi, la sigütaant matriis la cuntegn di 1 in la suva diagunala principala:
Una matriis cuma chesta-chí, in la quaal noma i elemeent da la diagunala principala i-è mia ubligaa a vess 0, sa la nòmina matriis diagunala. La suma di elemeent da la diagunala principala d'una matriis sa la cugnuss cuma la tracja da la matriis.


text:
Vincetoxicum hirundinaria
El Vincetoxicum hirundinaria (en bresà: porselàna[1]) l'è 'na spéce de piànte de la famìa botànica de le Apocynaceae.
L'è 'na piànta uriginària de l'Eurasia cuntinentàla 'ndoche la crès dré ai pridù e a le scarpàde, sura de töt sö teré calcàrei.
L'è stàda intruducìda pò 'ndèl'Amèrica setentriunàla (Ontario, Michigan e New York).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)


text:
Concessiun
- Mesemna, 31.1.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 31.1.2018, 8:40, RTR
La SRG SSR è dad ina vart independenta, da l'autra vart sto ella sa tegnair vi da la lescha da radio e televisiun sco era vi da la concessiun ch'il Cussegl federal dat. Mo uschia survegn ella ils daners da la taxa da radio e televisiun.
In punct impurtant da la concessiun è ch'i stoppia dar purschidas sumegliantas en las trais grondas regiuns linguisticas ed ina purschida adattada per la Svizra rumantscha. L'onn 2019 datti ina nova concessiun, quella pretenda che la SRG SSR sa differenzieschia pli fitg dals privats e ch'ella focusseschia pli fitg sin las novitads.


text:
Canton Apenzel de Föra
El Canton Apenzel de Föra (en todèsch: Appenzell Ausserrhoden; en fransés: Appenzell Rhodes-Extérieures; en romàncio: Appenzell dador; en italià: Appenzello Esterno; en alemà: Appezäll Osserrhode) l'è giü dei vintisés cantù de la Svizzera, l'è sitüàt endèla part nord-orientàla del paés. El cunfìna coi cantù de San Gal e Apenzel de Dét.
La popolasiù del cantù l'è de 53017 abitàncc (dàto del Dicember 2010) 'n magiurànsa de religiù cristiàna protestànta e de lèngua todèsca.
I teretóre de chèsto cantù i s'è ünìcc a la Confederasiù Svìsera endèl 1513 e zamò 'ndèl 1597 'l s'è dividìt del Apenzel de Dét per quistiù religiùze: l'Apenzèl de Föra l'è 'n magiurànsa protestànt e 'nvéce l'Apenzel de Dét l'è 'n magiurànsa catòlich.
La séde del goèrno del cantù l'è a Herisau e l'autorità giüdisiària l'è a Trogen.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ìa cunsideràt en mès cantù (halbkanton, semicantone) ma adès chèsta denominasiù l'è mìa piö 'n vigùr.
Enfìna al 1995 l'ìa dividìt en tré distrècc: Hinterland, Mittelland e Vorderland. Al dé d'encö i però la sudiviziù 'n distrècc l'è stàda abulìda.
Al momènt el Canton Apenzel de Föra l'è spartìt endèi 20 cümü (Einwohnergemeinden) elencàcc ché sota:


text:
La procura publica investighescha en 417 cas da suspect. Fin uss hajan las autoritads pretendì enavos cun success 2,4 milliardas euros u gnanc pajà ora pervia da suspect. Investigaders quintan ch'il dumbra da cas da suspects creschia vinavant.
La procura publica renfatscha als suspectads d'avair cugliunà ils uffizis da taglia cun fatschentas en connex cun las dividendas d'aczias uschè cumplexas, ch'ils uffizis da taglia n'hajan la finala betg pli savì a tgi che quellas tutgian la finala.
RR novitads 10:00


text:
Di da la surchargiada da la terra
- Mesemna, 2.8.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 2.8.2017, 8:40, RTR
Per far attent sin il diever da resursas dat quai mintg'onn il di da la surchargiada da la terra. Quest onn è quel uschè baud sco anc mai. Quai munta: ils umans han gia oz duvrà si tut las resursas che la terra po renovar entaifer in onn. Anc l'onn 1997 era quai datum pir suenter nov mais.
Las resursas manegiadas èn cunzunt guaud, aua e terren cultivà. Ils umans runcan pia dapli guaud, pescan memia blers peschs e produceschan pli bleras emissiuns che quai che la terra po reproducir entaifer in onn. Las consequenzas èn aura extrema, fomaz e spariziun da spezias sco er da sistems ecologics sco per exempel grips da curals, guauds tropics ni flums.
Per quintar or cur ch'il di da la surchargiada è, vegnan observads trends ed i vegn quintà cun il fastiz ecologic, pia cun il consum dals umans per exempel per producir energia, per bajegiar ni per tegnair muaglia.


text:
Badia Polesine
Badia Polesine (en vèneto: Badia Połesine) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 10 780 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 44,5 km² e 'na densità de popolasiù de 242 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Canda, Castagnaro (VR), Castelbaldo (PD), Giacciano con Baruchella, Lendinara, Masi (PD), Piacenza d'Adige (PD), Terrazzo (VR), Trecenta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Badia Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Mudel:Demografia/Badia Polesine
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Check this out on Chirbit
Quaj d’ann fà i l’hai catà ‘n lìber ch’a l’ha për tìtol “La sapiensa antica dla nòstra gent” e ch’a conten tanti proverbi piemontèis dël passà ch’a son përdabon un tesòr e ch’a son ancheuj squasi dësmentià. Darmagi! I dovrìo bin passeje anans a nòstra gioventù. Contut, cand che mi i j’era giovo i l’hai arseivù da quajdun n’àutr liber, un tesòr ch’i chërdo ch’a sia ancora pì pressios e ch’a l’ha mai pì lassame. A l’é un lìber ëd sapiensa antica ch’a và motobin pì andarera dij proverb ij pì vej ch’a-i sio an Piemont: a l’é la Bibia, la Paròla ‘d Nosgnor tramandà da generassion a generassion dal pòpol ëd Nosgnor. Tanti a la mepriso ma, grassie a Nosgnor, d’àutri a la ten-o an bon cont, a-j l’han cara, e a vivo confòrma lòn ch’a mostra coma ch’a fasìa Nosgnor Gesù Crist, përché la Bibia an deurb la pòrta ch’a men-a a la salvëssa. A l’é antica ma sèmper d’ancheuj.
La vos ëd la sapiensa, o saviëssa, a ‘rsona ancora ancheuj, coma c’ha dis una dle leture bibliche arservà për ësta Duminica.
“L'eve nen sentù la ciamada ch'a fà la Saviëssa e l'Inteligensa ch'a fà 'rsoné daspërtut soa vos? Vardela là an sij pòst elevà dacant le strà; a l'é piassasse pròpi a la crosiera dle vie. Vardela là a le pòrte dla sità e a l'intrada dij quarté, là ch'a dis a àuta vos: ‘I faso n'apel a tuti vojàutri, mia vos as adressa a tuta la gent, gnun-e 'cession’ (...) Nosgnor a l'ha dame fòrma fin-a dal prinsipi, prima 'ncora ch'a s'ancaminèissa la creassion. A l'ha instalame da l'eternità, dal comensament, prima ch' ël mond a esistèissa. I son nassùa prima ch'a-i fusso le profondità dj'océan, prim' ancora che le surgìss a gargojèisso d'eva. I son nassùa prima che le montagne e le colin-e a seurtisso fòra, prima che Dé a l'avèissa fàit ël mond e ij camp, o ch'a fussa seurtì fòra la prima póer midèma dla tèra. Cand che Nosgnor a l'ha stabilì ij cej, prima che Chiel a trassèissa l'orisont ëd dj'océan, i j'ero già là. Già i esistìo prima che le nivole a fusso butà là 'n àut, prima ch' a fusso scavà bin ancreuse le surgiss. I j'era già là prima ch' a fussa butà 'n lìmit ai mar përch' a 'ndèisso nen pì 'd dlà dij sò confin. Quand che Nosgnor a l'ha trassà le fondassion dla tèra mi i j'ero l'architet ch'a-j stava a le còste. Mi i l'hai sèmper compiasuje e i l'hai mai chità d'arlegreme 'd Soa presensa. I j'ero pròpi contenta quand ch' ël mond a l'é stàit creà e i son arlegrame tant ëd l'umanità” [Proverbi 8:1-4; 22-31].
“A-i é diverse còse ch'i l'hai 'ncora da dive, ma i peude ancora nen capije. Ma quand ch'a sarà vnù lë Spirit ëd la vrità, Chiel av menerà an tuta la vrità, përchè a parlerà nen për sò cont, ma a dirà tut lòn ch'a l'avrà sentì, e av nunsierà le còse ch'a l'han da vnì. Chiel am glorificherà, për motiv ch'a pijerà dël mè e ch'av lo dirà. Tut lòn ch'a l'ha mè Pare a l'é mè: a l'é për lòn ch'i l'hai dit ch'a pijerà dël mè e ch'av lo dirà” [Gioann 16:12-15].
“Ora, donca, già ch’i soma stàit diciarà giust për la fej, i soma an pas con Nosgnor grassie a nòst Signor Gesù Crist. Për sò mojen an son ëstàite dovertà le pòrte a costa condission ëd grassia anté ch’i stoma bin ferm e adess i spetoma con fiusa e ‘d gòj ël dì ch’i pijeroma part a la glòria ‘d Nosgnor. E nen mach lòn! Fin-a ant le tribulassion i trovoma ‘n motiv për arlegrene, përchè i savoma che la tribolassion a fà chërse nòstra costansa, e la costansa l’esperiensa, e l’esperiensa la speransa. E costa speransa a l’é bin fondà përchè i savoma bin coma ch’a sia grand l’amor che Nosgnor a l’ha për nojàutri, l’amor dont lë Spirit Sant ch’i l’oma arseivù a l’ha ampinìne ‘l cheur” [Roman 5:1-5].
“Nosgnor! Nòst Sovran! Tò nòm maestos a ampiniss la tèra. Toa glòria a l’é pì àuta dël cél! It l’has mostraje ai pcit e a le masnà, ëd conté ‘d toa fòrsa! It l’has fàit sté ciuto ij tò nemis e tuti coj ch’a s’arviro contra a ti. Cand ch’i vardo ‘d neuit al cél steilà e ch’i vëddo l’euvra ‘d toe man, la lun-a e le stèile ch’it l’has butaje, i’m diso: “Còsa mai ch’a son j’uman përché ti tl’àbie d’arcordete ‘d lor? Còsa mai ch’a son ij mortaj përchè ti’t l’abie da tenje an considerassion? Pura, it l’has faje nen tant da meno che j’àngej1, it l’has coronaje ‘d glòria e d’onor. It l’has fàit ch’a podèisso dominé toa creassion: it l’has butà tut ai sò pé ‘d lor; jë strop e le mandrie e tute le bestie sarvaje; j’osej ant ël cél, ij pëss dël mar, e tut lòn ch’a noata ant ij senté dj’ocean. 8:9 Nosgnor! Nòst Sovran: tò nòm maestos a ampiniss la tèra!”
Orassion - Nosgnor tut-potent e etern! It l'has dàit a nojàutri, ij tò sërvent, për la confession ëd na vera fej, la grassia d'arconòsse la glòria dla Trinità eterna e, ant ël podèj ëd toa divin-a maestà, ëd adoré l'unità: Ten-ne costant an costa fej e adorassion e pòrt-ne a la fin a vëdd-te an Toa ùnica e eterna glòria, ò Pare; che con ël Fieul e lë Spirit Sant a viv e regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.


text:
Edy è stà il star dals Campiunadis mundials da skis l'enviern passà a San Murezzan. La figura da lain gigantesca, furmada tenor il skiunz indigen e star d'antruras Edy Reinalter, ha fatg furora. Suenter il campiunadi da skis han ins dentant demontà Edy. Dapi lura emprova l'uniun Save Edy da pudair reconstruir Edy en il territori da skis a Salastrains sur San Murezzan.
Raps avess'ins ussa pli u main avunda. L'uniun ha ramassà radund 100'000 francs tenor il president da Save Edy Daniel Schaltegger. Ma ins sto anc spetgar sin la decisiun dal tribunal administrativ chantunal. Là avevan fatg recurs organisaziuns per la protecziun d'ambient encunter la permissiun da construcziun dal chantun. Per l'uniun Save Edy èsi dentant cler: sche Edy na po betg vegnir reconstruì durant quest onn, lura è quai la fin definitiva dad Edy.
RR novitads 06:00


text:
Sco quai che la banca communitgescha, è la fatschenta dad ipotecas creschida per 3,7%. Ils daners da clientella èn creschids per 5,7 %. Nov munta la summa da bilantscha a 554 milliuns francs. La banca haja analisà ils custs e pudì tegnair quels sut controlla. Ils custs da persunal sajan vegnids sbassads per 1.1%.
La fatschenta principala da la Banca Raiffeisen Surselva è a Glion. Filialas sa chattan a Flem, Laax, Sursaissa, Vella e Val. La radunanza generala da la Banca Raiffeisen Surselva ha lieu sonda ils 11 d’avrigl en la Waldhaus Arena a Flem. Sco giast d’onur è Reinhold Messner preschent. El tegn in referat sur dal tema «Am Limit».


text:
Architetüra
L'architetüra l'è la disciplina che g'ha come propózet l'organizasiù del spàsio endóche vif i òm. A semplificà, se pöl dì che la riguàrda suratöt la progetasiù e la custrusiù de 'n imòbil ma apò de töt l'ambiènt custrüìt.
L'architetüra l'è nasìda prim de töt per sudisfà dei bezògn biològich de l'òm compàgn de la protesiù de le 'ntempérie e pròpe per chèsto l'è ,tra le disciplìne piö prezènte en töte le civiltà. Apéne endène segónt momènt, col svilüpàs de la diviziù del laurà endèla società, a la funsiù primària s'è zontàt dele funsiù segondàrie en nömer sèmper piö grant.
Co l'aparisiù de caràter estétich s'è cuminciàt a concepì l'achitetüra apò a come 'n'art vizìva, condèle caraterìstiche sò particolàr.
'Na definisiù làrga del concèt de architetüra la ciaparès dét apò 'l progèt de töt l'ambiènt custrüìt: de l'urbanìstica, al progèt ürbà 'nfìna al progèt dei mòbii. l'è giöna de le sés bèle arcc. Sèrte palàs o ótre custrusiù i è percepìde come dei sìmboi cültürài e pulìtich e 'n sèrte càzi come de le òpere d'art, dato che le pöl véser cunsideràde prim de töt en funsiù de la sò fùrma o strütüra sensìbil o de la sò estética.
El progèt architetònich l'è caraterizàt suratöt de la manipolasiù de la màsa, del spàsio, dei vülüm, la strütüra e la consistènsa, de la lùce, i materiài, e i elemèncc pragmàtich, copmàgn dei cósti, la custrusiù e la tecnologìa, per rià 'n obietìf che l'è estétich, funsiunàl e de spès artìstich. Chèsto 'l diferènsia l'architetüra de la' ngenierìa, che 'nvéce la se caraterìza principalmènt per la manipulasiù creativa dei materiài e de le fùrme, per mès de prensépe scentìfich e matemàtich.


text:
Marta u Maria?
- Dumengia, 23.7.2017, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 23.7.2017, 8:06, RTR
Ina emissiun or da l'archiv ed ina sumeglia or da l'evangeli da Lucas.
Clau da Flia – Martin Luther e la refurmaziun vegnan commemorads quest onn. Quai betg per l'emprima giada: Gia l'onn 1983 aveva l'emissiun «Vita e cretta» discurrì dal 500avel anniversari da Luther e l'onn 1981 da Clau da Flia e da las festivitads a chaschun da la dieta da Stans dal 1481. Alura aveva ser Christian Monn barmier cità la sumeglia da Marta e Maria or da l'evangeli da Lucas. Per dir, ch'ins duess commemorar a Clau da Flia sco Maria che tadlava tiers a Jesus, ed era betg sco Marta che purscheva cun servir si a Jesus spaisas e bavrondas.
Co celebrar anniversaris e giubileums ecclesiastics? – L'emissiun «Vita e cretta» va er questa dumengia da stad en l'archiv.
Il pled sin via fa Lucia Wicki-Rensch, collavuratura da Agid a la Baselgia en miseria (Kirche in Not) a Lucerna.
Contribuziuns
-
Pled sin via cun Lucia Wicki-Rensch
-
Martin Luther e Clau da Flia avant 35 onns
-
La dieta da Stans e Clau da Flia, Vita e cretta dals 27-09-1981
-
500 onns Martin Luther, Vita e cretta dals 13-11-1983


text:
En il Grischun datti passa 600 lais e sur 12'000 kilometers flums ed auals. Durant ils ultims 20 onns èn capitads passa 150 accidents en e sut aua. Il dumber zuppà saja anc bler pli aut. Tar differents da quests accidents eran en acziun ils sfunsaders da polizia – dapi il prim d'october dal 2017 èn els dentant abolids.
Ils sfunsaders dal chantun Son Gagl han uss l'incumbensa da far quest servetsch. Ch'ils policists han da vegnir dad ordaifer vegn betg stimà da tuts.
Er l'Engiadin'Ota ha pissers
L'Engiadin'Ota è cun ses lais gronds in magnet per turists, aspectaturs ed occurrenzas sin ni sper l'aua.
Da fanadur enfin settember da quest onn han per exempel gì lieu 37 occurrenzas sin ils lais en l'Engiadin'Ota. Il fatg ch'ils sfunsaders da polizia da Son Gagl avessan da rivar en l'Engiadina en cas dad in accident, è dispitaivel.
Ils pumpiers Trai Lejs da Silvaplauna e Segl èn sa preparads
Differentas persunas dals pumpiers Trais Lejs han il sfunsar sco hobi privat. Els fan adina puspè curs cun l'anteriur schef sfunsader da la polizia, Urs Grigoli. Els pudessan gidar tar in accident sut aua. La dumonda è però, sch'els dastgan gidar – pervi da dumondas da la segiranza.
Concept chantunal enfin 2018
Dapi l'onn 2009 spetg'ins in concept che regla tut las dumondas en connex cun salvament sur e sut aua. Christian Rathgeb, il schef dal Departament chantunal da giustia, segirezza e sanadad ha realisà la necessitad e vul avair in concept chantunal enfin l'onn 2018.
RR actualitad 17:00


text:
The Beatles: «Hey Jude»
- Venderdi, 2.2.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 2.2.2018, 9:30, RTR
Cun passa 600 milliuns albums vendids èn ils Beatles la gruppa cun il pli grond success commerzial insumma. Ringo Starr, George Harrison, John Lennon e Paul McCartney han durant ils onns 60 rut in record suenter l'auter e sveglià in'enorma euforia tranter ils fans. Quai è ì uschè lunsch che fans èn schizunt raivì sin las alas dals aviuns che han transportà ils giuvens da l'Engalterra. In da lur gronds hits è stà «Hey Jude» che Paul McCartney ha scrit per il figl da John Lennon.
Ina chanzun adattada per la 300avla episoda da la seria «Ina chanzun - in'istorgia». La seria ch'ha cumenzà ils 10 d'october 2016 sco successur da la «Truvaglia». In punct impurtant da la seria è il connex cun in eveniment pli spezial che pertutga la chanzun. Il motiv tar la pli emprima chanzun, «Party like a Russian» da Robbie Williams, è stà ch'ella era lura gist vegnida publitgada. Savens vegn era festivà in anniversari u in auter giubileum da l'artist. Dentant preschenta «Ina chanzun - in'istorgia» era simplamain novas chanzuns or dal program quotidian dal Radio rumantsch.


text:
Che la Federaziun svizra da ciclissem undreschia Nino Schurter gia per la quarta giada sco meglier ciclist da l'onn è stà inevitabel. La finala ha il mountainbiker da Tersnaus gì ina stagiun perfetga. Il campiun olimpic da Rio ha gudagnà quest onn sco emprim mountainbiker insumma tuttas cursas da la cuppa mundiala - e lu ha il sportist da 31onns er anc curunà la stagiun cun ses sisavel titel da campiun mundial - in record.
En vista a tals success èsi mo anc detagls a l'ur che Nino Schurter è anc vegnì campiun mundial cun l'equipa ed er ina giada dapli campiun svizzer.
Neff tar las dunnas
Meglra ciclista svizra è la campiunessa mundiala da mountainbike Jolanda Neff. Il titel per la meglra equipa va medemamain als mountainbikers. L'equipa enturn Neff e Schurter aveva gudagnà a Cairns en l'Australia il titel da campiun mundial.


text:
Fascia – Verla 1 – 3 (gol Debertol)
Formazion del Fascia: Colusso Alessandro, Bernard Manuel, Trottner Luca, Deflorian Giovanni, Cincelli Patrick (35’ s.t. Rasom Pierpaolo), Lorenz Matteo (30’ s.t. Gianni Riz), Debertol Cristoforo, Deluca Daniele, Gabriele Riz (40’ s.t. Toma Nicolas), Zanoner Dimitri, Kola Pietro (15’ s.t. Cigolla Patrizio).
Contra l Verla, sul ciamp de cèsa, mister Chelodi domanea a sie jiadores de dèr seghit ai bogn resultac arjonc te la setemèna, co la venta en campionat contra l Monte Ozolo e chela mingol a sorpresa, en Copa Provinzia contra l’Ortigaralefre per doi a un. Ampò i joegn fascegn no i é stac bogn de meter ensema n’autra bona prestazion. Mingol fosc per la sfadìa de la partides jièdes, ma soraldut, e sun chest se cogn lurèr, per l fèr falà, de chiche pissèa fosc dò la bela venta en Copa, de esser jà na squadra forta e de no cogner corer e fèr fadìa per poder venjer la partides.
Presunzion chesta che l Verla à sobito ciapà a proprie vantac lascian i ladins zenza ponc a la fin dei nonanta menuc. E dir che enceben l Fascia no l’aea pontà via delvers la endesfida, Debertol su na trata dai unesc metres aea portà en vantac i sies e pech dò i patrons de cèsa podea enscinamai fèr l doi a nia.
Ampò se vedea franch che i jiadores cembrans metea te ciamp na maora gaissa e che l Fascia aessa fat fadìa a tegnir l vantac. E coscì l’é stat. Dò aer tegnù bot su n par de trates dal cianton, n burt eror te na ripartenza, à portà a na trata da cet giusta fora dai seidesc metres che Formolo à trasformà tel un a un.
La parità a la fin dei prumes carantacinch menuc podea esser conscidrà n resultat giust se no mingol strent per i ghesć che a n menut da la fin à falà na bona ocajion co l’usc belech vet.
L secondo temp, enceben la cridèdes e i mudamenc de l’alenador fascian, no l’é stat mior per i joegn de cèsa che dò mesora i se à troà sot de doi goi ruè endò più per demerit fascian che per braura di aversaries. Anter l secondo e terzo gol ampò, Trottner aessa abù l met de parejèr l resultat aldò de na trata dal cianton ma no se sà co, a n meter da l’usc à trat l balon fora.
Demò te l’ultim chèrt de ora, sot per trei a un, i ladins à abù la soramessa sui ghesć, troan più che na ocajion per scurtèr l desvantac ma oramai l’era tèrt.
N burt vèrech endò per Bernard e sozi che chesta domenia, ai ot de otober, sul senester ciamp de Grigno, i cognarà proèr a se meter da nef sul giust troi.
Resultac negatives ence per la squadra mendres di Juniores e Giovanissimi che à perdù 2 a 0 contra l Fiem e 8 a 2 contra l Trent (goi de Franco Bogni e Emiliano Cinzol). I Arleves à envers portà a cèsa n pont con n 2 a 2 contra l’Auta Valsugana (goi de Enrico Bernard). La soula venta la é ruèda dai Esordienc “A” per 3 a 0 contra la Rotaliana.
Chesta sabeda, la Juniores jia a Masen di Giovo contra l Verla da mesa les cater, i Arleves sa Vich da les sie contra l Telve, i Esordienc “A” semper sa Vich da les cater contra la Garibaldina, i Esordienc “B” a Molina contra da la medema ora contra l Fiem. Domenia, i Giovanissimi jia da mesa les unesc contra l Mezzocorona sul ciamp de cèsa.


text:
Dunnas a chatscha
- Dumengia, 31.8.2014, 17:25
Era las dunnas van a chatscha e quatter da questas dunnas aveva Menga Huonder-Jenny purtretà l’onn 2003 per la Televisiun Rumantscha.
Bun ch'ina dunna ha fatg il film. Tranter ils umens èsi numnadamain anc adina da quels che guardan sin ellas, las chatschadras, in pau tort. «Dunnas dessan stgaffir vita e na betg destruir vita!» Tenor questa idea tradiziunala na duain las dunnas pia betg ir a chatscha, e tge fan ellas, ellas van tuttina.
En ses film impressiunant mussa Menga Huonder co che quatter chatschadras grischunas van a chatscha e raquintan tge impurtanza che la chatscha ha per ellas.
In bocca d’luf, en l’ultima ediziun dal «Sas anc?» 2014.


text:
Actualmain collavuran las fracziuns Brail e Zernez cun la destinaziun Engiadina San Murezzan, las fracziuns Susch e Lavin percunter cun l’Engiadina Scuol Samignun Val Müstair. Era suenter la fusiun da questas quatter fracziuns è quai restà uschia. A partir dal 1. da schaner 2019 duess la vischnanca da Zernez collavurar unicamain cun ina destinaziun.
Radund 100 persunas han tadlà ils arguments, las analisas e las strategias dal directur Gerhard Walter da la destinaziun Engiadina San Murezzan e da la directura Martina Stadler da la destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair. Suenter las preschentaziuns ha la suprastanza preschentà lur idea.
Las finanzas sco argument principal
Ulteriurs arguments per la decisiun da la suprastanza èn stads che Zernez tutga tar la regiun dal Parc Naziunal e che la destinaziun Engiadina Samignun Val Müstair porscha in sez en il cussegl administrativ da la societad.
La populaziun ha ussa radund dus mais temp da prender posiziun. Ils 25 d'avrigl ha lieu la radunanza communala che decida definitivamain per «amunt u aval».
RR novitads 06:00


text:
Campagnōla
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Campagnōla (Campagnola Emilia in Italiân) L’é un cmûn ed 5.320 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, l’é a mezanôt e luntân 20 chilômeter da Rèz.
Stòria
Al nòm Campagnōla al deṣvîn da ‘na parôla tètnica (campania) druvêda da i perdgadōr rumân dal IV – V sècol d.C.. La venerasiòun di sânt prutetōr Gervasio e Protasio la vîn arpurtêda a S.Ambrōṣ (390d.C.). La préma vōlta ch’ a vîn numinê ‘’Campaniola’’ l’é in un ât dal rè longobêrd Desiderio dal 772. Int al 935 l’é stê tirê só un castèl, per prutêṣer ‘na cōrt agrécola, che dal XII sècol al vIn ciamê ‘’Castlâs’’, al fêva pert dal sistêma ed furtificasiòun, prema, sòta al marchèiṣ Bonifacio e pó dôp ed la fiôla Matélda ed Canòsa ch’ l’à gh’é steda ed cà e d’ed che l’à mandê fôra di ât e dal dunasiòun (1108). L’é pasê pó, cun al capèli ed S. Andréia e S.Svân, al cunvèint ed Frasinôr, dôp a i sgnōr ed Curèz e pó al Cmûn ed Rèz. Atōrna al 1371 Bernabò Visconti, sgnōr ed Milân al l’à butê zò dal tót la lasê in pē sōl la cêṣa ed S.Andrèia. Vêrs al 1221, ind la pêrt a mezdé, è stê fât al cunvèint agostiniân ed la SS. Trinitê, per la só impurtânsa religiōṣa e culturêla l’à gudû ed la prutesiòun dal pêpa Gregori IX, tânt che Palmerio da Campagnola l’é stê numinê cumisâri apostôlich int al procès per fêr sânt Sân Domenico (1233). Int al 1237 al cunvèint l’é stê unî a la badéia ed Marôla e al cunvèint ed Clumbêr per arsanêr la lōr degenerasiòun morêla e cunômica; da alōra l’é stê ciamê Badéia. Dôp l’uniòun però a gh’é stê un peréiod ed decadèinsa ch’ l’è finîda cun la nômina a cumènda (1468); chiêter prêt cumendatâri, in gèner, àn gudû di bèin (di pió ed mél biôlchi), mó àn lasê andêr al strutûri edilési. Per tirêr só ‘na cà ed campâgna, ch’ la gh’é incòra, a metê dal Setsèint i livlâri Sabatèin j àn butê zò al cunvèint e 'na grôsa pêrt ed la cêṣa; int al 1825 àn fât butêr zò ânch la tòra dal duṣèint. Int al 1214 a gh’ēra un ‘’hospitale’’ per i pelgrèin tachê a la cêṣa ed S. Zvân, ciamê ‘’Uspdêl 'd l’Ôlom’’; incòra incô a gh’é un pôst cun al nòm quêṣi cumpâgn, l’uratôri ed la Madòna ed l’ Ōlom, in dó atâch a gh’é la cōrt sarêda, purtrôp in ruvîna, dal Caṣèin Cesis: fôrsi i rèst ed l’antîgh uspdêl.
Dôp ch’ é stê butê zò al Castlâs e al deperimèint ed la badéia, Campagnōla l’à pasê un sècol, cîrca, quêṣi bandunêda, mó pó, a partîr dal XV-XVI sècol, al gh’à ‘vû ‘na lèinta riprèiṣa tânt che int al 1621 l’é dvintê, cun decrêt ed Siro d’Austria prîncip ed Curèz, Cmûn indipendèint. Int al 1633 l’é pasê sòta i Spagnôl pó a j Estèins; int al 1797 l’à fât pêrta ed la Repóblica Ciṣalpèina, pó dal Règn d’Itâlia. L’é turnê, cun la Restarvasiòun, a j Estèins ed Mòdna e int al 1859 l’é dvintê cmûn int al nōv Règn d’Itâlia, cun l’uniòun ed la frasiòun ed Cugnînt. Da lUnitê d’Itâlia, Campagnōla al gh’à ‘vû un svilóp ed la popolasiòun e dal paèiṣ cun al trasferimèint ed la gînta, sparpagnêda ind la campâgna, atâch al cèinter stòrich. Incô l’é un paèiṣ tranquèl e atîv, cun di viêl e zôni vèirdi atresêdi. Un bòun servési per i prém ân cme l’Aṣîlo nîdo comunêl, l’Aṣîlo di putîn parochiêl, al scōli elementêri e mèdi, al gh’à di cèinter per la cultûra cme la Bibliotêca, la Scōla ed Muṣîca cun al Côrp Filarmônich, l’Uratôri ed S.Svân Bôsch, al Cèinter Socêl polivalèint; al zibés pôst pr’al spôrt per atlēti ed divêrs gróp e asociasiòun spurtîvi; al gh’à ‘na Cà Prutèta e la casêrma di Carabinêr.
La frasiòun ed Cugnînt
Da antîgh documèint dal X-XI sècol a gh’é scrét ch’ l’ é stêda ciamêda cun tânt nòm: préma "Quingente" (935), pó "Quignentum", "Cugnentum", e "Cugnentulum", che deṣvîne dal nòmer latèin ‘’sincsèint’’ (cinquecento in italiân), che al spiêga la larghèsa dal teritôri in dō quêdri ed 500 biôlchi l’òna: Cugnînt ed sôver e Cugnînt ed sòt. L’é stê ed Curèz, insèm a Campagnōla (XII sèc), pó sòta la faméja Lupi insèm a Cânol (1265). Int al 1315 Cugnînt l’Era Cmûn campagnôl sòta a Rèz e al gh’é armêṣ fîn al 1815, quând cun Cânol e S. Michēl, l’é stê dê a Curèz e int al 1859 l’é dvintê frasiòun ed Campagnōla.
Muséo di tratōr e mâchini d’època
A’s trâta ed ‘na mòstra fésa ed mâchini agrécoli e tratōr Landèin a tèsta chêlda ( dal j urègin a j ân sinquânta), e ‘d quarânta môto d’ j ân ’30, ’40, ’50 e ciclomutōr a quâter tèimp tót restarvê secònd i mudê uriginêl e int al rispét dal j abitòdin spurtîvi ed ‘na vôlta. A cumplêta la mòstra ‘na sèria ed mutôr Slanzi.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Tenor la polizia regiunala a Livigno èn sa distatgadas sur la via tranter la vischnanca da Livigno e Punt dal Gall en tut quatter bovas, quai la mesemna saira enturn las 18:30. Persunas n'èn betg vegnidas blessadas. Dentant èn plirs automobilists sinaquai stads serrads en tranter quellas bovas ed han stuì vegnir salvads dals pumpiers.
En il mument saja anc grev a giuditgar las dimensiuns da las devastaziuns. Perquai che las lavurs da rumida han gist pir cumenzà. Quai ch’ins po dentant gia dir è che la via resta serrada per plirs dis.
RR novitads 11:00


text:
Sco retschavider da la spediziun era inditgà ina firma en la Belgia. La rauba n'era dentant betg declerada correctamain. Uschia dettia quai in ristg che las armas vegnian en mauns esters.
Stgalim d'alarm da terror sbassà a Brüssel
En la Belgia datti dapi las attatgas a Paris alarm da terror, perquai che fastizs d'intginas persunas suspectadas mainan en il pajais. La gievgia ha Brüssel sbassà l'avertiment da terror sin il segund aut stgalim. Actualmain na regia nagin privel acut. La situaziun saja dentant seriusa, ha ditg il schef da la regenza beltga Charles Michel.
RR novitads 06:00


text:
Hundwil
Hundwil a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.94 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 968 abitant.
El cumün de Hundwil al se tröva a una altitüden de 791 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gonten (AI), Herisau, Nesslau-Krummenau (SG), Schlatt-Haslen (AI), Schwende (AI), Stein, Urnäsch, Waldstatt, Wildhaus (SG).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hundwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 921 col nom de Huntwilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Hundwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR