text:
Igl è stà in final sin aut nivel, nua che Stan Wawrinka ha mussà ch’el po en buna furma batter mintga giugader dal mund. En l'emprim set ha il Svizzer anc stuì sa suttametter al nummer 1 dal mund.
Cun blera pressiun al success
Suenter ha el fatg gronda pressiun davent da la lingia da basa. Questa pressiun è Wawrinka vegnì da trair atras enfin la victoria.
Igl è stà il gieu da mia vita.
Sulet en il 4. set hai dà ina situaziun precara. Stan Wawrinka ha manchentà cunter la fin dal set da nizzegiar 2 schanzas da break. Suenter è Djokovic da sia vart vegnì tar 3 schanzas da break ina vid l’autra. In 5. set pareva fitg probabel. Mo il Svizzer è stà fitg ruassaivel e suveran, ha defendì tut las schanzas da break e ha lura sez prendì giu il service al Serb Novak Djokovic – la decisiun.
Jau hai grond respect per tai. Ti meritas il titel.
Vinavant nagin titel a Paris per Novak Djokovic
Wawrinka ha cun questa victoria a Paris gudagnà suenter l'Australian Open ses 2. titel da Grand Slam. Djokovic sto perencunter vinavant spetgar sin ina victoria al turnier Roland Garros. Igl è il sulet titel da Grand Slam che manca anc a l'actual nummer 1 dal mund.
RR novitads 17:00


c: text/html

text:
Tar ses pled da Nadal avant la curia da la baselgia catolica ha il papa dà gronda paisa al tema abus. En il passà haja la baselgia tractà blers cas senza la seriusadad necessaria. Ed il pli grond scandal saja, da vulair mascrar la vardad.
Il Papa Francestg vegn sez crititgà ferm per la maniera en la quala che la baselgia ha tractà ils scandals d'abus en il Chile ed en ils Stadis Unids. Uss haja el empermess che la baselgia vegnia a far tut il pussaivel per metter ils delinquents avant dretgira, rapporta las agenturas da novitads.
Per il favrer ha il pontifex clamà ad in inscunter en il Vatican davart il tema abus. Las spetgas ch'i dà la finala in resultat concret èn fitg grondas.
RR novitads 15:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alarico I
Alarico I (nasìt entùren al 370 – mórt a Cozènsa endel 410) l'è stat rè dei Vizigòti del 395 'nfìna a la sò mórt (410).
L'è famùs per ìga sachegiàt Roma per la prìma ólta dòpo de otsent agn, l'öltema ólta i éra stacc i celti de Brenno endel 390 prìma del Signùr. L'è stat apò a 'l prìm véro rè dei Vizigoti che, dòpo presapóch vint agn de guèra sènsa fì, el g'ha capìt che gh'ìa de bezògn de 'n rè che 'l gestìes el potére suprémo e che 'l sìes mìa apéna en cunsigliér o 'n condotiér. Par che l'apartignìes a la stìrpa dei Baltingi ma se conós mìa per sigür la sò asendènsa.
BiografìaModifega
ZuinèsaModifega
Alarico el vé lüminàt per la prìma ólta andèle crònache quan che 'l gh'ìa presapóch vint agn (endel 390) e che, come zùen prìncipe de la stìrpa dei Baltingi, el g'ha guidàt i Vizigoti, i Uni e dele ótre tribù che pruignìa de la spónda mansìna del Danubio endel'invaziù de la Tracia, cülminàda endèl sachègio de la pruvìncia. L'emperadùr romano Teodosio I endèl 391 l'è 'ntirvignìt de persùna, ma l'è stat ogèt de 'n emboscàda dré al fiöm Maritsa, endóche el g'ha res•ciàt de restà copàt. Endèl 392 i Vizigoti de Alarico i è stacc sircondàcc sö la Maritsa dei soldàcc del generàl Stilicone, ma l'emperadùr Teodosio el i ha mìa ülìcc pönéser e 'l i ha lasàcc riturnà endèla sò pruvìncia (la Mesia) e 'l g'ha renöàt el contràt zamò stipulàt endel 382.
Endela Batàia del Frigido (fiöm aflüènt de l'Isonzo), combatìda ai 5 de setèmber del 394, 'ntra Teodosio e Arbogaste (sostenidùr de l'uzurpadùr Flavio Eugenio), 'ndela quala le trüpe dei foederàcc i éra comandàde del goto Gaina, Alarico el g'ha servit e l'è restàt fedél a l'emperadùr de oriènt Teodosio come càpo de la vanguardia custitüìda de soldàcc vizigòti. Aisebé de ìga perdìt en gran nömer de òm però Alarico e i vizigòti i è mìa stacc gran chè recunusìcc: Alarico 'l g'ha mìa utignìt el gràdo de magister militum de l'ezèrcit romano che gh'ìa stat emprumitìt e dopo che gh'è mort l'emperadùr, ai 17 de zenér del 395, el generàl Stilicone el g'ha rimandàt endré i Goti endela sò pruvìncia e 'l g'ha mìa pagàt el tributo anöàl che Roma la ghe versàa. Chèsti facc i g'ha cuntribüìt a fà saltà la pàce che gh'ìa stat concordàt 'ntra Goti e Romani e a fà turnà a ambià fò béghe nöe.
Re dei VizigòtiModifega
Alarico 'l vé proclamàt rè dei Vizigòti 'ndèl 395 e, amò 'nvèrs per vìa de la mancàda nòmina a magister militum, el g'ha minàt el sò pòpol a 'nvàder la Tracia, dòpo el s'è ritiràt envèrs la Macedonia, endoche l'è stat fermàt söl fiöm Peneo. Piö tàrde el g'ha 'nvadìt la Tessaglia, endóche 'l g'ha duzìt scuntràs col generàl Stilicone, regidùr de l'Imper romano de Ucident, per cönt de l'emperadùr Onorio, aidiàt del gòto Gaina, comandant de l'ezèrcit de l'impér bizantì. Ma l'emperadùr Arcadio el g'ha domandàt a Stilicone de rientrà en Ucidènt e a Gaina de rientrà a Costantinopel, ma de lasà en cuntingènt a le Termopili per defender la Grecia.
Alarico, fórse aidiàt de 'n tradimènt, el s'è 'mpadrunìt del pas de le Termopili e 'l g'ha streersàt Beosia e l'Atica, el g'ha ocupàt el Pireo e 'l g'ha ubligàt Atene a arindìs e lé l'è restàt sènsa sachegiàla. Piö tarde el s'è dirigìt envers Eleusi, 'ndoche el g'ha distrugìt el tempio de Demetra, (e chèsto el g'ha mitìt 'na fì definitìva a le celebrasiù dei Mister eleusini. Endel an 396, töt el Peloponézo l'ìa ocupàt, Corinto, Argo, Sparta e divèrsi óter pòscc i g'ha patìt le violènse dei dei Vizigòti.
Endel 397, Stilicone l'è sbarcàt a Corinto conden ezèrcit e 'l g'ha casàt vià i Vizigoti de l'Arcadia e 'l i ha sircundàcc a Elice. Ma, amò 'na ólta, reciamàt endré per 'na ribeliù 'n Africa, el g'ha risparmiàt Alarico, ànse el s'è aleàt cond lü, per ìghel come aleàt cùtra l'imper de Oriènt[1]. Alarico alùra el s'è ritiràt söi mucc endel nord de l' Epiro, endoche Arcadio, endel 399, el g'ha izibìt dei sólcc e 'l l'ha numinàt magister militum de l'Illyricum, en sostànsa Goernadùr de l'Epiro zamò ocupàt, e 'l g'ha utignìt isé la pàce. Alarico el se n'è 'mprufitàt de la colaborasiù co l'Impér de Oriènt per renforsà i sò òm, e suradetöt el g'ha püdìt rearmài coi arsenài romàni
En ItaliaModifega
Endel an 400, Alarico l'è partit de l'Epiro e, dopo véser pasàt de Aemona (la Lübiana del déd'encö), endel 401 l'è riàt en Italia, e de Aquileia el g'ha ciapàt la diresiù de Milà (Mediolanum), endoche gh'ìa séde l'emperadùr Onorio, ma l'è stat fermàt de Stilicone de le bànde de Pollenzo (402), e 'ndoche la fómna e i fiöi de Alarico i è stacc facc prizunér, che però el g'ha numinàt Alarico magister militum pör che 'l lasès l'Italia.
Dòpo eser nat vià de l'Italia, Alarico el s'è mìa slontanàt tròp dei cunfì e ndel 403 l'è turnàt a pasà 'l cunfì per nà a asedià Verùna, endoche l'è stat scunfigìt amò 'na ólta de Stilicone, e 'ntat che 'l sercàa de troà la maniéra de scapà föra dei cunfì l'è stat abandunàt del principe Saro, che l'è pasàt ai ùrdegn de Stilicone. Endel 404 Alarico e Stilicone i g'ha troàt en acórde endèl qual se renöàa l'aleànsa cutra l'Impér de Oriènt, e 'l g'ha duzìt riturnà endel Epiro ma prèst el l'ha turnàt a lasà per nà a stabilìs endel Norico e 'n Panònia. Adognimodo, Stilicone el g'ha fat en maniéra che a Alarico se ghe pagàes en tribùto perché el stès coét e 'l contrebüìes a tègner sota contròl i cunfì orientài, dàto che 'l vülìa nà a Costantinopel ndoche l'emperadùr de Oriènt Arcadio l'ìa mórt el prim de màgio del 408.
Endel'istàt del 408 Stilicone el vé sospetàt de tradimét e 'l pèrt le fidùcia de l'emperadùr Onorio e 'ndel més de óst el vé copàt. Alarico prìma el ghe domànda 'n tribùto a Onorio per nà vià del Norico e trasferìs en Panònia. Onòrio el rifüda e isé Alarico (envèrs la fì del 408), sènsa stà a spetà sò chignàt Ataulfo, che l'ìa en Panònia co le trüpe gòte e une, el tùrna a invàder l'Italia e — per la prìma ólta dei tép de Brenno — el mèt sóta asédio la cità de Roma, che la rìa sö l'òrlo de 'na caristìa. Dòpo ìga ubligàt el Senato de Roma a pagà 'n tribùto bèl salàt[2], el léa l'asédio e 'l se spòsta 'n Toscàna endóche el g'ha liberàt en gran nömer de schiàvi germànich. Entàt el sò chignàt Ataulfo l'è riàt apò a lü 'n Italia coi renfórs, endel 409. Dòpo 'n acórde mìa nat en pórt col Onorio, riparàt a a Ravèna[3], Alarico el ritùrna edel Làsio, l'òcupa Ostia e 'l ghe domànda al Senato depunì Onorio e proclamà come emperadùr el prefèt de la cità, Prisco Attalo. Il Senato romano l'acèta e Prisco el nòmena Alarico magister militum.
El sach de RomaModifega
Ensèma col Attalo, Alarico el g'ha ubligàt le cità de la cispadania a sotamitìs a Attalo[4] e pò l'è nat a mèter sóta asédio Ravenna. Onorio, strümìt, l'ìa zamò dré a pensà de scapà a Costantinòpoli, quan che la g'ha risiìt 'na mà de 'n cuntingènt de 4.000 soldàcc bizantì e 'ntàt la pruvìncia africana che l'ìa restàda fedél a Onorio la s'ìa riultàda e Roma l'ìa tùrna a rés•cio de caristìa. Attalo alùra el ritùrna a Roma 'ndoche però el se rifüda de mandà 'n ezèrcit de goti en Africa per regolà la quistiù e 'l manda apéna dele fórse pötòst scàrse cumpunìde de Romani. Le fórse mandàde de Attalo le vé scunfigìde isé che i rifurnimèncc de formét e òio i vé blocàcc e la caristìa a Roma la pegiùra. Alarico el léa l'asédio a Ravenna e 'l se reönés co Attalo a Ariminum (Rimini) endoche el la destetöés en püblich e dòpo el tùrna a dèrver le tratatìve col Emperadùr Onorio[5][6].
Onorio el g'ha organizàt alùra de 'ncuntrà Alarico a 12 chilòmetri föra de Ravenna. Entàt che Alarico el spetàa söl pòst concordàt per troàs, Saro, en càpo gòto aleàt de Onorio e nemìco züràt de Ataulfo, el g'ha atacàt Alarico e i sò òm conden manìpol de soldàcc Romani.[7][8]
Alarico el scàmpa a l'emboscàda e, encapelàt per l'asiù a tradimènt e per töcc i tentatìf de mitìs decórde nacc a mal, el völ piö pröà a mitìs decorde col Onorio e 'l tùrna a dirigìs envers Roma, che 'l mèt sóta asédio per la tèrsa e öltema ólta.[9] Endel més de óst del 410, i Vizigòti i èntra a Roma per la Pórta Salaria, fórse dirvìda del dedét de elemèncc malcontécc per la situasiù de caristìa, e 'l sachègia la cità per tré dé ré a fìla.[10]
Divèrsi citadì de Roma i vé facc prizunér e dopràcc o vindìcc come schiàvi, la stèsa sorèla de Onorio, Galla Placidia la vé ciapàda prizunéra.[11][12] Divèrsi abitàncc de la cità i scàpa 'nversa la pruvìncia africana.[13]
La mórt de AlaricoModifega
Alarico, dòpo ìga sachegiàt Roma, el se mèt en màrcia envers la Calabria. El g'ha edèa de invàder la pruvincia africana perchè chèsta, per vìa de la prudusiù de formét, l'è deentàda la ciaf per tègner l'Itàlia. Entàt che le naf le vignìa perparàde per el viàs, quan che oramài i éra quàze prónte e cargàde, 'na bröta böràsca la g'ha danegiàt e fat afondà 'na buna part de la flòta, divérsi òm i è negàcc e l'operasiù la g'ha duzìt véser abandunàda. Alarico, fórse malàt de féer el mör poch tép dòpo de le bànde de Cozènsa.[14] Segónt 'na legènda, el sò còrp l'è stat sotràt endèl lèt del fiöm Busento come öl 'na tradisiù del pòpol dei Vizigòti. El córs del fiöm el sarès stat deviàt entàt che se scaàa la fòsa, e 'l còrp del càpo gòtich sotràt ensèma a divèrsi tezór. 'Na ólta finìt el mestér, el fiöm el sarès stat riportàt endèl sò lèt natüràl e i schiàvi che g'ha fat el laurà i è stacc copàcc per fà 'l pòst el restès segrét.
El pòst de Alarico a càpo dei Vizigòti el vé ciapàt del sò chignàt Ataulfo che tré agn dòpo el spuzarà la sorèla de Onorio, Galla Placidia, che l'ìa stàda ciapàda come ostàgio ai tép del sach de Roma.
RiferimènccModifega
- ↑ Stilicone per vìa de chèsto fat, a Costantinopel, l'è stat deciaràt nemìco del a patria.
- ↑ Ferdinand Gregorovius, Storia della città di Roma nel Medioevo, Einaudi 1973 p.70: A 'na segonda embaserìa Alarico el respónt che 'l se sarès contentàt de 'n rescàt de 5000 libre dóre e 30000 d'arzènt; e pò 'l ach tremila pèi pitüràde de porpora, quatermìla tòneghe de séda e 3000 libre de spésie, segónt le ezigènse del l'üzo barbàrech.
- ↑ Onorio el gh'ìa recunusìt e 'l gh'ìa mandàt le 'nsègne imperiàle al uzurpadùr Costantino III che a Arles el gh'ìa creàt en régn endependènt, e 'n càmbe el g'harès duzìt combàter cùtra i Vizigòti.
- ↑ Julian Reynolds, "Defending Rome: The Masters of the Soldiers", (Xlibris Corporation, 2011), pagine 91-92.
- ↑ Julian Reynolds, "Defending Rome: The Masters of the Soldiers", (Xlibris Corporation, 2011), pagina 92.
- ↑ The Cambridge Ancient History Volume 13, (Cambridge University Press, 1998), page 127
- ↑ The Cambridge Ancient History Volume 13, (Cambridge University Press, 1998), page 127
- ↑ Peter Heather, The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians, (Oxford University Press, 2006), pagina 227.
- ↑ Peter Heather, The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians, (Oxford University Press, 2006), pagine 227-228.
- ↑ Julian Reynolds, "Defending Rome: The Masters of the Soldiers", (Xlibris Corporation, 2011), pagina 92
- ↑ Sam Moorhead and David Stuttard, “AD410: The Year that Shook Rome”, (The British Museum Press, 2010), pagina 132-133.
- ↑ Julian Reynolds, "Defending Rome: The Masters of the Soldiers", (Xlibris Corporation, 2011), pagina 93.
- ↑ R. H. C. Davis, "A History of Medieval Europe: From Constantine to Saint Louis", (3rd ed. Rutledge, 2006), pagina 45.
- ↑ Erik Durschmied, From Armageddon to the Fall of Rome, p401


text:
Per Stefan Arpagaus, il president da las Grischalottas, ch'ha organisà il tschaiver a Glion èsi in success cumplain. Il dumber da persunas che sajan stadas tant la saira sco era tar ils concerts da plaz hajan mussà che l'interess saja qua. Sche quel saja avant maun, lura fetschia quai era plaschair d'organisar. El haja bain da discutar quai cun ils commembers, ma el manegia ch'i vegnia a dar ina cuntinuaziun.
Er da la vart dals visitaders è il resun fitg positiv. Ad intgins ha il tschaiver propi mancà ils ultims sis onns. Ed uschia èn ins pli che led ch'i vegn puspè organisà il tschaiver. Tar ina citad sco Glion tutgia il tschaiver vitiers. Cuntent èn ils visitaders era stads cun l'organisaziun.
Ina chaussa che para dentant da mancar è il til da tschaiver ch'i deva era ina giada a Glion. Sco Stefan Arpagaus di, fiss quai era in giavisch da lur vart da puspè pudair organisar in til da tschaiver a Glion.
RR actualitad 08:00


text:
Trais umens hajan sajettà sin ina gruppa da policists en vischinanza dal Munt dal Tempel, ha communitgà la polizia. Sin quai hajan ils policists sajettà enavos. Tar la sajettada sajan trais policists sa blessads. Ils trais attatgaders sajan vegnids sajettads giu.
Dapi l’entschatta da l’unda da violenza avant stgars dus onns èn morts var 300 Palestinais e passa 40 Israelians tar attatgas sumegliantas.
Il motiv per l’onda da violenza è ina dispita davart ils dretgs d’utilisaziun dal Munt dal Tempel a Jerusalem, che è sontg per Muslims e Gidieus. La violenza vegn però era sustegnida da la frustraziun dals Palestinais davart l’occupaziun israeliana.
RR novitads 9:00


text:
La situaziun actuala en Svizra
- Daniel Koch fa cler ch'igl è uss impurtant da sa tegnair vid las mesiras d'igiena ed il tegnair distanza, per proteger tants sco pussaivel. Fermar dal tut na possian ins betg pli l'unda, ma ins vegnia da franar l'unda d'infecziuns, uschia ch'il sistem da sanadad na vegnia betg surdumandà.
- 2'650 persunas èn entant s'infectadas cun il virus, 19 persunas èn mortas. Il dumber vegnia anc a crescher ils proxims dis. Las mesiras mussian pir effect en las proximas emnas.
Economia
- Lavur curta saja il mument in fitg bun med per dumagnar la situaziun finanziala per fatschentas. Uss vegn examinà sche quai duess er esser pussaivel per persunas che han contracts temporars.
- A las interpresas pitschnas e mesaunas stettia a disposiziun la pussaivladad da sa gidar cun garanzias. Qua sustegna la Confederaziun quellas interpresas. Novs instruments ston anc vegnir examinads ed er construids. Quai ha declerà Marie-Gabrielle Ineichen-Fleisch dal Seco.
Ils cunfins cun la Svizra
- Dapi mesanotg vegnan fatgas controllas a tut ils cunfins cun la Svizra. Radund 130 cunfins èn serrads dal tut ed i vegn examinà sch'i duai dar ulteriurs cunfins serrads.
- A Passa 2'000 persunas han ins fin uss scumandà d'entrar en Svizra.
- Entras la serrada dals cunfins poi dar colonnas, dentant fetschian ins tut per minimar questas consequenzas. Perquai supplitgescha Christian Bock da s'adattar a la situaziun.
- L'import ed export da rauba giaja vinavant sco fin qua. I saja dentant ì enavos, dentant na saja la situaziun anc betg urgenta.
Svizzers en l'exteriur
- Tuttas e tuts che sa chattan en l'exteriur vegnan supplitgads da turnar a chasa. Uschiglio ristgian ins, ch'ins restia pendì en in pajais ester. L'EDA fa tut per che las persunas possian turnar a chasa, garantir possian els dentant nagut. Per ils custs èn ils viagiaders sezs responsabels. Quai ha declerà Hans-Peter Lenz da l'EDA.
- Ils partenaris sajan impundids stretgamain en il process d'examinar las mesiras, ma i na saja betg uschè simpel da chattar schliaziuns per cas ch'i n'haja anc mai dà. Perquai dovria temp.
Las respostas sin dumondas:
Daniel Koch
- Las cifras da las novas infecziuns creschian il mument uschè svelt, ch'i na saja betg pussaivel da metter a disposiziun permanent ina glista cun las cifras actualas. I giaja simplamain memia spert. En intgins dis, di Koch duai lura dar ina survista pli exacta da las cifras d'infectads.
- Ils uffants n'èn betg quels che chatschan l'infecziun. I dettia fitg paucs uffants che s'infecteschian cun il virus. La populaziun creschida è quella che dat vinavant il virus in a l'auter. Perquai na duain geniturs betg star en stretg contact cun auters geniturs. Là saja da tegnair distanza. Ma ch'ils uffants tranter dettian vinavant il virus, quel ristg saja pitschen.
- Il sa cuntegnair da las persunas fetschia or quantas infecziuns ch'i dettia. Betg tge parcs e plazzas da gieu che vegnian serradas. Cun il shutdown vegn l'unda d'infecziuns influenzada entras quai, che la populaziun mida sias ponderaziuns e va enturn pli sapientiv cun la situaziun.
- Il mument vegnan surtut testadas persunas che mussan sintoms e nua ch'i giaja per decider sch'ina persuna stoppia vegnir ospitalisada. I na vegnia betg testà pli pauc, i dettia simplamain fitg blers tests negativs. Sch'ins haja sintoms lura na tutgan ins betg en la publicitad, quai fa Koch anc ina giada fitg cler.
- A l'entschatta fetschia senn da testar a moda fitg largia, ma quest temp saja passà en Svizra. Uss na giaja quai betg pli da testar tuts ed isolar tants sco pussaivel. Quels che hajan paucs sintoms duain star a chasa e s'isolar. Be sch'ils sintoms vegnian pli severs fetschia uss anc senn da testar.
- Cun radund 2'500 tests sajan ins il mument al cunfin. Ma quest dumber da tests na possian ins betg limitar. En avegnir vegnia forsa a dar dapli.
- Il traffic public na possia betg vegnir stritgà cumplet. Ma en ils trens possian ins il mument tegnair en senza problem la distanza necessaria. Perquai saja ina reducziun en urden ma betg da stritgar quella purschida cumplet.
- Nus sajan en ina situaziun urgenta. Pli paucas persunas periclitadas fermamain che s'infecteschan e meglier ch'igl è e pli bain ch'il sistem da sanadad vegn da purtar l'entira situaziun. Tut en tut dettia radund 1'000 fin 1'200 plazzas per pazients intensivs. Ma anc bler pli impurtant saja il dumber dal persunal e betg quel da las plazzas da letgs intensivs. Quest persunal vegnia insacuras als cunfins. Quai stoppian ins evitar cun sa tegnair vid las directivas da la Confederaziun.
- Sche stizuns stoppian reducir il dumber da persunas che possian entrar il medem mument, stoppia anc vegnir examinà. Tenor la lescha vala che las interpresas ston guardar sezzas che betg memia blers entran.
Marie-Gabrielle Ineichen-Fleisch
- Il Seco n'haja il mument nagin instrument per examinar, tgi che duai profitar dals daners dal pachet d'agid dal Cussegl federal. Ma quai saja tut en lavur e stoppia vegnir examinà. Tut tenor dovria er midads da lescha. Ma quellas pon vegnir regladas cun la clausula d'urgenza. Il Seco ed il Cussegl federal sajan vidlonder d'examinar tuttas pussaivladads.
- La meglra schliaziun per garantir la liquiditad saja la lavur curta. Per ils auters dettia ina schliaziun che duai vegnir discussiunada venderdi en il Cussegl federal.
Raynald Droz
- Cun la mobilisaziun per SMS haja l'armada fatg bunas experientschas. Radund 70%-80% hajan reagì fitg svelt sin il clom. La saira vesian ins lura quants ch'entrian propi en servetsch.
- Per evitar ch'ils militarists s'infecteschian, hajan ins prendì mesiras. Sch'insatgi mussia sintoms vegnia el en quarantina ed isolà.
- 1'600 schuldads stettian tut en tut a disposiziun per la sanitad.
- Apparats da respiraziun na sa l'armada actualmain anc betg, quants ch'els hajan. Els sajan vid evaluar las cifras. Ma l'armada haja segir memia paucs. Perquai vegnian quels repartids a moda fitg ponderada.
- 50 schuldads sajan isolads, 5 sajan testads positiv e radund 90 sajan en quarantina.
- En cas ch'i duvrass agid militar als cunfins, ha l'armada radund 1'000 schuldads ch'èn pronts.
- 8 chantuns han dumandà per agid dal militar: Tessin, Basilea-Citad, Grischun, Neuschatel, Turgovia, Vad, Vallais e Berna.
Preschents a la conferenza da pressa èn:
- Daniel Koch, manader partiziun malsognas transmissiblas (BAG)
- Marie-Gabrielle Ineichen-Fleisch, secretaria da stadi Seco/WBF
- Christian Bock, directur da l'Administraziun federala da duana, EFD
- Raynald Droz, brigadier, schef da stab commando operaziuns
- Hans-Peter Lenz, manader center da management da crisa EDA


text:
Lavurar enfin 67 onns ma persuenter avair mintg'onn duas emnas dapli vacanzas. Quell'idea ha il cusseglier dals chantuns da la Partida Liberaldemocratica da Turitg, Ruedi Noser lantschà, sco la NZZ am Sonntag scriva. El vesa quai sco ina situaziun da win-win per tuts. Ils emploiads survegnan uschia dapli temp per la famiglia e per sa revegnir. Da l’autra vart vegnian las ovras socialas refurmadas a moda persistenta, senza che l'economia stoppia supportar dapli reducziuns da paja e taglia sin la plivalur.
Tuts ils cussegliers dals chantuns da la PLD sustegnian quest plan. Uss vegnia quel proponì al Parlament ed al Cussegl federal.
Ord l'archiv
L'AVS – l'assicuranza per vegls e survivents – datti dapi il 1948 en quella furma sco nus enconuschain oz ella. Il 1947 han ils umens svizzers detg GEA ad ella.


text:
Affer FN (metropolitana de Milan)
Affer FN (Affori FN in italian) l'è ona stazion de la linia 3 de la metropolitana de Milan. La gh'ha i sortii in Via Astesani e via Comasina.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è verta dal 26 de Marz del 2011, insemma ad alter 3 stazion, e l'è staa inaugurada de la Sindega de Milan Letizia Moratti, dal President de la Region Roberto Formigoni e dal minister italian Roberto Castelli, anca se originariament la gh'aveva de dervì in del 2008 per vess ligada a Comasina in del 2010.
Struttura[Modifega | modifica 'l sorgent]
La stazion la gh'ha du binari in d'ona canna, e, 'me tucc i stazion de la metro gialda ghe poden entrà anca i handicappaa.
Servizzi[Modifega | modifica 'l sorgent]
La stazion la gh'ha:
Interscambi[Modifega | modifica 'l sorgent]
In di vicinanz gh'è di fermaa de la ATM e la Stazion de Affer:


text:
Artar ina biblioteca ei ina caussa delicata. Aschia sun jeu staus loschs, denton era tschaffaus dad in cert respect, cura ch’ins ha fatg mei parsura dalla biblioteca da musica dalla claustra da Mustér.
Il spért da miu antecessur avat Pankraz fladava aunc giud mintga cruna: tgei salvar, tgei midar, tgei trer pli lunsch e co organisar da niev quei scazi musical.
La Nossadunna era ina veritabla butteglia e la cruna blaua igl uvierchel.
Enten zavrar e far uorden hai engartau ina Nossadunna da Lourdes, ina da quellas da plastic miez transparent, empau sblihida e cun ina cruna clar-blaua sin tgau. La Nossadunna era ina veritabla butteglia e la cruna blaua igl uvierchel. En quella transportavan ils pelegrins l’aua da Lourdes si dalla Frontscha dil Sid. Mia tatta Giulia p. ex. duvrava ella per unscher en las combas encunter rematissems, ni ch’ella springeva ella da finiastra ora cura ch’ei tunava e camegiava.
Nunpusseivel da better in tal artefact ellas miardas. Ina Nossadunna, mai e pli mai.
Aschia sun jeu sedecidius da tschentar ella discusamein ella stanza da scolasts sur la maschina da caffè. Sco ina patruna dils beiba-caffè mirava ella giu sin nus; tochen in di ch’ella ei stada svanida. Ed jeu miravel mintga di duront pausa silla cruna sedumandond tgei che seigi capitau culla statuetta. Basta, quei ei stau in misteri per varga miez onn.
In di cura che jeu vegn en biblioteca – ei era gest suenter las vacanzas da stad – cattel jeu la Nossadunna da Lourdes puspei sin miu pult sco sch’ella fuss mai stada svanida. Na gliez, ina miracla? Ni striegn?
Jeu sun sedecidius da dumandar successivamein scolasts e paders sch’enzatgi sappi zatgei dalla Nossadunna da Lourdes. Ed in di, finalmein, di pader Gregor a mi: «Quella hai jeu schau svanir, ell’era macorta e scardalida. Jeu hai mess ella discusamein ella cella da miu confrar pader Gion-Maria duront ch’el era a messa, el ei in grond veneratur da Nossadunna.»
Sc’in miez dedectiv sun jeu ius tier lez per eruir dapli, ed el ha stuiu conceder: «Na gliez, ina biala era ei buc, ed jeu sun sedumandaus danunder che quella derivi. Suenter in temps sun jeu vegnius unfis da mirar sin quei aspect sblihiu. Sils pézs dils calzers sun jeu ius ella cella da frar Stiafen e deponiu ella leu duront ch’el sunava las orglas.»
Quei ha svegliau pér da dretg las marveglias en mei. Dumandond frar Stiafen, sch’el sappi zatgei dad ina Nossadunna da Lourdes ha lez detg: «Stattas Ti davos quei misteri? Jeu sun sedumandaus danunder che quella figura derivi, na gliez, ina tala butteglia en fuorma da Nossadunna. La finala hai jeu tertgau – metta ella en la biblioteca da musica, leu dat ei segir in plaz sin ina cruna denter himnis ed antifonas marianas.
Ed oz paradescha ella aunc adina en biblioteca. In memorial da respect enviers il respect religius dils auters e cunzun enviers l’ierta dad in grond um ed amitg, miu mentur avat Pankraz.


text:
Entlebuch (distret)
El Distret de Entlebuch (en todèsch: Amt Entlebuch) l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Ämter) del cantù de Lucèrna. Endèl més de Dicember 2011 el gh'ìa 'na popolasiù de 18 637. La capitàl del distrèt l'è la citadìna de Schüpfheim. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e de religiù cristiàna catòlica.
Cümü[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distrèt de Entlebuch l'è furmàt dei 9 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ LUSTAT-Canton of Lucerne Statistical Office as of 2000 survey, (Todesch) accessed 25 August 2009
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- District of Entlebuch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Entlebuch online (Todesch)
- UNESCO Biosphaere Entlebuch


text:
La chapitala grischuna ha bainbaud 40'000 abitantas ed abitants. L'onn passà è il dumber creschì per passa 800 persunas uschia che Cuira ha dumbrà ils 31 da december 2020 stgars 38'500 abitantas ed abitants. Cunquai che Haldenstein fa dapi l'emprim da schaner 2021 era part da la vischnanca da Cuira ha la citad uss en total 39'606 abitantas ed abitants.
L'onn passà èn a Cuira mortas 388 persunas – uschè bleras sco dapi il 2005 betg pli. Naschientschas hai percunter dà be 298. Perquai che dapli persunas èn vegnidas a Cuira a star che quai ch'èn idas davent e perquai che Cuira ha fusiunà l'entschatta dal 2020 cun Maladers, è la populaziun tuttina creschida per 810 persunas.


text:
Omicidio!
Omicidio! (Umisìdi!) 'l è 'n thriller in biànc e négar britànic dal 1930 'd Alfred Hitchcock.
A 'l inìsi dal film a s sènt la Quìnta sinfunìa ad Ludwig van Beethoven ma in dal film a gh'è anc al prelùdi 'd Tristàṅ e l'Iśòtta 'd Richard Wagner.
Sunt
La Diana Baring (Norah Baring), atōra śōvna dna cumpagnìa teatràla, la vîṅ catàda, sóta shock e sénsa memòria, c'n i vistî inspricâ 'd sangṿ darènt a 'l cadàvar dna sò culéga, la Edna Druce (Aileen Despard), cupàda c'n al sampèṅ dal fōg.
La pulisìa la la mét dèntar cardénd ch'a masàr-la a sia stada lē, anc parchè 'l dū dóni i s éran péna litgàdi. A 'l prucès la giurìa pupulàra la la batéśa culpévula, sōl Sir John Menier (Herbert Marshall) 'l è da la sò banda. La dóna, ch'la n s difénd minga, l'armàgn acsè in parśòṅ spetànd 'd ès'r impicàda.
Sir John al s mét a indagàr par sò cònt cun 'l ajùt ad Ted Markham (Edward Chapman) e 'd sò mujēr Doucie (Phyllis Konstam). I sò suspèt i finìs'n a la fiṅ su 'n àt'r atōr dla cumpagnìa, Handel Fane (Esme Percy).


text:
LA USConTOUR
San Martin: na melodia che döra 100 agn
La Musiga da San Martin de Tor á complí sü pröms 100 agn de vita. Por chësc ann iubilar esson pordërt orü fá de vigni sort. Sambëgn le conzert d’aisciöda che dê garaté plü particolar co zënza, mo ince na jita de dui dis por düc i mëmbri y cinamai la partezipaziun ala trasmisciun "Klingendes Land". Döt chësc é baldi tomé t’ega por gauja dla situaziun. Un n apuntamënt án indere impó orü desfiré, por ne lascé nia passé ia tl chît chësc travert tan important.
I responsabli dla Musiga á albü la idea ...
Lungiarü zënter di paisc dl alpinist
Al é tres plü jënt che chir la munt por süa vacanza, y cun la munt chirai ince la pêsc, le chît, l’autentizité. Che ara ne gareta nia dagnora da pité ci che ai chir, vëigon ti mëisc de sajun alta, olache prozesciuns de jënt rabësc te nostes valades y sö por munts y crëps. N turism de massa che toma tres deplü tla critica. Chësta critica conëscion sambëgn ince a Lungiarü y rodunt porchël án tut la dezijiun da jí n ater tru – le tru da deventé Paisc dl Alpinist. Chësta merscia stá por cualité dan ...
Èrt e femenes, na vera rivelazion
L’é n fil strent chel che lea la eles a l’èrt. Ence te chest ciamp la femenes à fat fadia a se taèr fora l dret recognosciment, ampò canche la sensiboltà, conscidrèda na carateristica soraldut feminina, se conjobia con la forza del pensier e la capazità de enrescida tecnica che segur no ge mencia a la eles, troan esprescion te la formes de l’èrt, i resultac pel esser dassen de gran valuta.
De chest se n’à adat la sociazion »La Voce delle Donne«, che jà da vèlch an l’à fat nascer l projet ...
"La Val" te n liber
Ince le paisc da La Val á sëgn so liber. En sabeda él gnü presenté la publicaziun nöia "La Val", n liber de 400 plates che tol ite n pü’ düc i aspec che caraterisëia le paisc. Auturs é Veronica Rubatscher, Alfred Tavella y Daria Valentin. La presentaziun é gnüda tignida te un di posć bëgn plü significatifs y sugestifs: a Dlijia Vedla, olache al ê cina dan chi 150 agn le zënter dl paisc. Garaté n’é nia ma le liber instës, mo ince la presentaziun, che á odü la partezipaziun y le contribut de plü ...
"Ester Ladins" – gran mostra dl’EPL tl MMM Ripa a Bornech
L’EPL complësc 60 agn y inviëia deboriada cun le MMM Ripa a Bornech ala mostra de 33 artistes y artisć ladins.
Les prömes impresciuns dala daurida stada en vëndres sëra a Bornech.
Salüc ofiziai y l’introduziun: Iaco Rigo (pres. EPL), Ass. Daniel Alfreider, Edmund Nagler y Irina Tavella (curaziun dla mostra), Magdalena Messner y Reinhold Messner (gesturs di MMM).
Musiga: Laura Willeit y Luis Zöschg.
Deplü sön www.ladinart.org y tla ediziun de La Usc di Ladins en vëndres che vëgn!
Impresciuns dla iluminaziun por siur Stefano
En la vëia dla Mëssa Noela de siur Stefano Trevisan él gnü tigní i Öspi te dlijia y dedó él sté la iluminaziun dl paisc, olache an á abiné la sëra cina sëgn plü bela dl isté. Tröpa jënt á tut sö l’invit da iluminé les ciases cun simboi religiusc y aodanzes. Tröc ince i crisć, caresc y cörs lominusc sön les falzades, sön les tëmples y ince sön i crëps. La jënt rovada adalerch a ti ciaré y che s’la spazirâ fora por paisc é stada cotanta. I ves pitun chiló valgünes impresciuns fotografiches, che é ...
N proiet veramënter "Unich"
I ves pituns valgünes impresciuns fotografiches.
Deplü sön le proiet ciafëise t’La Usc di Ladins di 6 de merz
CD "Rais de nüsc tëmps" - la presentaziun
Daniel Willeit, Music Ways y Gasubi: chisc é i trëi musizisć/grups che nes presentëia sües cianties nöies sön la CD dal titul "Rais de nüsc tëmps", dada fora dala Uniun Ciantauturs Ladins. La scëiba é gnüda presentada en domënia ai 10 de novëmber domisdé a Al Plan de Mareo, te n conzert plajor y da sté saurí. Chiló n valgönes impresciuns fotografiches.
Deplü ciafëise spo t’La Usc di Ladins di 15 de novëmber
Gran indunada, rait y benedisciun
I publicun les plü beles impresciuns fotografiches de Freddy Planinschek.
Deplü podëise lí do en vëndres tla ediziun stampada de La Usc di Ladins!
Sonns y saus de Armentara
Chësc altonn nes á scinché n dezëmber cialdin y cun bel tëmp, che impormetô da se gode de bi momënc ince sö alalt. Insciö éra stada ince en domënia ai 29 de setëmber, olache l’Assoziaziun Turistica da La Val á metü da jí la manifestaziun "Sonns y saus de Armentara". Chësta á metü man cun la santa mëssa sön Col de Valacia, por jí inant cun musiga, spezialités da paur, jüc y animaziun por pici y gragn. I ves pitun chiló valgünes impresciuns fotografiches, metüdes a desposiziun da Freddy ...
Ladins sun troi
De plu tla ediziun de "La Usc di Ladins" stampeda che vegnirá fora en vendres ai 27 de setember 2019!
Tl "abis 110"
Bëgn 400 dess ester i andri descuris tles crëpes dl raiun de Fosses-Senes-Fanes cina sëgn. A le dí él i "speleologs" dl’assoziaziun Proteo da Vicenza, che á nu nosc raiun da chi 35 agn incá y n’á nia ciamó zedü da le descurí sura tera ia y te tera. Tres indô se deura sö – ince a gauja dles mudaziuns climatiches – büjes nöies y poscibilités da laoré inant.
Deplü tla ediziun de La Usc di Ladins stampada y online da endoman, vëndres!
Les fotografies é de Iaco Rigo y Michele da Pozzo!
Serada de gran classa söla dlacia
N gröm é les iniziatives y manifestaziuns che l’Assoziaziun Turistica Corvara-Calfosch mët a jí ince tratan l’isté. Un di punc culminanc é gnü a s’l dé en vëia de Santa Maria dal Ciüf ai 14 d’agost, olache al é gnü invié ia na sëra de »gala« söla dlacia, cun la manifestaziun »Stars on Ice« - stëres söla dlacia. L’organisaziun é gnüda a s’l dé deboriada cun la sozieté sportiva »Ghiaccio Spettacolo«, che á metü en pe na sëra de gran classa.
I ves pitun chiló valgünes impresciuns fotografiches, ...
Gran defilada "te hotel" a La Ila
Al é un di punc culminanc dla sajun da d’isté a La Ila. En Santa Maria dal Ciüf la gran defilada, che ê en chësc ann sot al tema "te hotel". La defilada é gnüda organisada da Daria Valentin deboriada cun les uniuns da La Ila – sot le patrozine dl’Assoziaziun Turistica Badia. N gröm de jënt á fat para y n gröm é gnüda a ciaré pro. I ves pitun chiló les plü beles impresciuns, metüdes a desposiziun da Freddy Planinschek.
Deplü ciafëise t’La Usc di Ladins di 23 d’agost


text:
En tut han las cassas da pensiun dumbrà per la fin dal 2015 bun quatter milliuns assicurads. Bun 730’000 persunas han retratg il 2015 ina renta.
L’onn 2015 èn vegnids pajads ora 21,2 milliardas francs renta da vegliadetgna. Quai èn 2,5% dapli che l’onn avant. La prestaziun da chapital è s’augmentada per 2,9% sin 6,3 milliardas francs. Perquai che damain persunas han fatg diever da questa pussaivladad è la valur media da la retratga da chapital s’augmentada per 9,2% sin 183’568 francs.
RR novitads 12:00


text:
La suprastanza da la vischnanca d’Arosa ha ordinà che la possessura stoppia cumenzar a stgarpar giu il bajetg fin ils 20 da favrer. Quai scriva la gasetta Südostschweiz dals 4 da favrer. Cura che las temperaturas giajan ad aut, creschia il privel che las ruinas da l’hotel sbalunian. Per ordinari èn scumandadas lavurs da construcziun ad Arosa durant la stagiun d’enviern.
L'incendi en il Posthotel era rut ora la notg sin Silvester en il plaun sutterran.
Il fieu aveva pir pudì vegnir stizzà suenter 36 uras. Trais persunas eran vegnidas blessadas. La raschun per l'incendi n'è anc betg enconuschenta.
RR novitads 11:00++


text:
L’onn 2015 aveva il Cussegl grond anc declerà sco nunvalaivla l’iniziativa. Questa decisiun ha dentant il Tribunal federal revocà, e perquai han deputadas e deputads puspè stuì tractar la fatschenta oz mardi.
La maioritad dal Cussegl grond è suandada a la regenza e propona al suveran da refusar l'iniziativa – tranter auter era per betg periclitar la pasch linguistica.
Nagina cuntraproposta
Ina minoritad da la cumissiun da furmaziun vuleva ina cuntraproposta: I duai bain vegnir instruì be ina lingua estra en scola primara – quai duai dentant esser stringentamain ina lingua chantunala. Quell'idea da Roman Hug (PPS) n'ha la finala gì nagina schanza en il Cussegl grond.
Betg spustar la fatschenta
Era la proposta ch'è vegnida sin maisa pir l'ultim temp han deputadas e deputads refusà – numnadamain la proposta da Martha Widmer-Spreiter (PBD) da spustar l'entira fatschenta per in mez onn ed avair uschia temp per novas soluziuns. L'idea era d'introducir in'instrucziun bilingua en las scolas rumantschas e talianas. Quai avess muntà ch'era scolas che valan actualmain sco rumantschas avessan introducì in'instrucziun bilingua rumantsch/tudestga. Il medem avess valì per il talian.
Il suveran decida probabel anc quest atun
Votantas e votants dal Grischun decidan probablamain ils 23 da settember 2018 davart l’iniziativa «mo ina lingua estra en scola primara». Andreas Gabriel da la Lia Rumantscha è cuntent ch’il Cussegl grond propona da refusar l’iniziativa ed è da buna speranza ch’il suveran vegni a suandar questa proposta. Andy Kollegger dal comité d’iniziativa è cuntent ch’il suveran po uss far la discussiun davart il cuntegn da l’iniziativa e la finala era decider. Martin Jäger, il schef dal departament d’educaziun crai er ch’il suveran vegni a refusar l’iniziativa sco quai ch’el ha era fatg en auters chantuns.
RR actualitad 12:00


text:
2'200 provas ha l'uffizi per la segirtad da victualias fatg l'onn passà. Tar in tschintgavel da quellas hai dà insatge da reclamar. Quai è da leger en il rapport annual. Tar spaisas pre-cuschanadas, sco per exempel pasta, legums u pesch ha l'uffizi constatà en media tar mintga terz problems d'igiena.
Dentant era eveniments da sport han ils controlladers prendì sut la marella: Trais da 28 provas da bavrondas isotonicas, te u buglion n'han betg correspundì a las pretensiuns d'igiena.
Transports en il turissem da chatscha
Dasper la gastronomia è dà en egl ch'ils chatschaders èn memia pauc infurmads sut tge cundiziuns ch'els pon importar charn selvadia da lur chatscha en l'exteriur. En l'Engiadina haja la polizia tegnì si in transport cun charn selvadia betg sfradentada. Tals transports n'èn betg igienics e pon chaschunar che la qualitad da la charn va a la malura, plinavant n'è quai betg lubì tenor la lescha.
RR novitads 12:00


text:
Il dumber d'attatgas en l'Europa è bain sa sminuì dapi la stad da l'onn 2017. Il privel da terrur na vegnia però betg be mesirà cun resguardar las attatgas ch'i ha dà. Per valitar la situaziun stoppia er cas da radicalisaziun e sa cumportar suspectus vegnir considerads, argumentescha Gaudin. Il schef dal servetsch, Jean-Philippe Gaudin, sa legra che la collavuraziun cun ils partenadis chantunals, naziunals ed internaziunals funcziunia bain, hai num vinavant en la communicaziun dal servetsch.
Attatgas da cyber èn il pli grond privel
La pli gronda sfida per la Svizra vesa Gaudin en attatgas da cyber. Ils ultims onns haja la spiunascha cun meds d'infurmaziun e communicaziun prendì tiers fitg. Perquai dettia uss ina gruppa da lavur che duai evitar che las elecziuns dal parlament federal pudessan vegnir manipuladas. Cun las novas sfidas e cun la nova lescha dal servetsch d'infurmaziun dettia quai dapli lavur. Uschia creschia plitost la lavur giuridica ed administrativa. Latiers pretenda Gaudin dapli meds.
RR novitads 12:00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Neemia/Neemia 11
Neemìa[modifiché]
11[modifiché]
La populassion ëd Gerusalem[modifiché]
1Ij cap dël pòpol a son ëstabilisse a Gerusalem; j'àutri Israelita a l'han tirà a sòrt na famija su des e a l'han mandala a sté a Gerusalem, la sità santa, antramentre che d'àutre neuv a son restà an d’àutre sità. 1Ël pòpol a l'ha benedì coj che spòtich, a l'avìo dëssidù dë sté an Gerusalem.
3Costi a son coj che a son andàit a sté a Gerusalem an tra ij cap ëd la provìnsa giudea, antramentre che ant le sità a son spantiasse për ël teritòri ëd Giuda e d'Israel, ij sacerdòt, ij Levita, j'assistent e ij fieuj dij servitor ëd Salomon: a stasìo tùit an soa sità e andova ch'a l'avìo ‘d proprietà. 4Costissì ij dissendent ëd Giuda e coj ëd Beniamin, stansià a Gerusalem.
Dij dissendent ëd Giuda:
Ataia fieul d'Usia, fieul ëd Zecaria, fieul d' Amaria, fieul ëd Sefatia, fieul ëd Malalel, dij dëssendent ëd Peres; 5e Maseia fieul ëd Baruch, fieul ëd Col-Hose, fieul d'Asaia, fieul d'Adaiah, fieul ëd Joiarib, fieul ëd Zecaria, dij dissendent ëd Sela[1]. 6An tut, ij dissendent ëd Peres ch'a stasìo a Gerusalem, a l'ero 468 òm adult.
7Costi ij dissendent ëd Beniamin:
Salu fieul ëd Mesulam, ël fieul ëd Joed, ël fieul ëd Pedaiah, ël fieul ëd Colaiah, ël fieul ëd Maseiah, ël fieul ëd Itiel, ël fieul ëd Jesaiah, 8e chi a-j andasìa dapress[2], Gabai e Salai: 928 an tut. 9Joel ël fieul ëd Zicri a l'era sò cap, e Judah fieul d'Hassenuah a l'era scond ant ël comand ëd la sità.
10Dij sacerdòt:
Jedaiah ël fieul ëd Joiarib, Jachin, 11Seraiah ël fieul ëd Hilchiah, ël fieul ëd Mesulam, ël fieul ëd Zadoch, ël fieul ëd Meraiot, ël fieul ëd Achitub, supervisor ant ël templ ëd Dé, 12e ij sò colega a fasìo ël travaj për ël santuari: 822; e Adaiah ël fieul ëd Jeroham, ël fieul ëd Pelaliah, ël fieul ëd Amzi, ël fieul ëd Zechariah, ël fieul ëd Pashcur, ël fieul ëd Malchijah, 13e ij sò parent, cap ëd famija: 242; e Amassai ël fieul ëd Asarel, ël fieul ëd Acsai, ël fieul ëd Mesilemot, ël fieul ëd Imer, 14e ij sò colega, òmo ecessionaj:128. L'ofissial an cap a l'era Zabdiel, fieul d'Haghedolim.
15Dij Levita:
Semaiah ël fieul ëd Hashub, ël fieul ëd Asricam, ël fieul ëd Hashabiah, ël fieul ëd Buni; 16Sabetai e Josabad, cap dij Levita, a l'ero angagiasse ant l'euvra da fòra dël santuari ëd Dé; 17Mataniah ël fieul ëd Mica, ël fieul ëd Zabdi, ël fieul ëd Asaf, diretor dël cant sacrà[3] ch’a guidava ant ël ringrassiament e ant la preghiera; Bacbuchiah, scond an tra ij sò; e Abda ël fieul ëd Samua, ël fieul ëd Galal, ël fieul ëd Jeduthun. 18Total dij Levita ant la Sità Santa: 284.
19E ij guardian dle pòrte:
Acub, Talmon e soa gent, ch'a l'ero guardian ëd le pòrte: 172.
20La rimanensa dël pòpol israelita, con sacerdòt e Levita a vivìo an tute le sità 'd Giuda, mincadun an soa proprietà. 21J'atendent al templ a stasìo ant un quartié 'd Gerusalem ciamà Ofel, e Zica e Ghispa a l'ero ij comandant. 22Ël cap dij Levita an Gerusalem a l'era Usi fieul ëd Bani, fieul ëd Casabia, fieul ëd Matania, fieul ëd Mica. Usi a l'era 'd la stirp dij dëssendent d'Asaf, che a l'ero ij cantor responsàbij dël servissi al templ ëd Dé. 23Ij cantor a l'ero sotmëtù a 'n regolament dël rè e a normative fissà di për di a soe atività al templ. 24Nopà Petachia, fieul ëd Mesesabel, un dij dissendent ëd Zerach, dla tribù ëd Giuda, a l'era rapresentant dël pòpol a la cort dël rè 'd Persia.
25Coj che a fasìo part ëd la tribù ëd Giuda, ma ch’a vivìo an soe proprietà an campagna, a stasìo an coste località: Chiriat Arba e ij vilagi dj'anviron, Dibon e sò vilagi, Jecabzel e sò ansediament 26An Jesua, an Molada, an Bet Pelet, 27an Casar Sual, an Ber Seba e sò vilagi, 28in Ziclag, in Meconah and its villages, 29in En Rimmon, an Zorah, an Jarmuth, 30Zanoah, Adulam e ant ij sò ansediament, an Lachish e sò camp, e an Asecah e sò vilagi. Përparèj ch'a l'han butà camp da Ber Sheba a la Comba d'Hinom.
31Cheicadun dij dissendent[4] ëd Beniamin a son stabilisse an Geba, Micmash, Aija, Betel e ij sò vilage, 32an Anatot, Nob, e Ananiah, 33an Hazor, Ramah, e Gitaim, 34n Hadid, Zebojim, e Nebalat, 35an Lod, Ono, e ant la Valada[5] dj'Artisan. 36Cheicadun-a dle division an Giudea dij Levita a l'é stabilisse an Beniamin.
Nòte[modifiché]
- ↑ La tradussion a récita מִן-הַשֵּׁלָנִי (min hashelani, "da lë Shelahita") al pòst dla letura MT בֶּן-הַשִּׁלֹנִי (ben hashiloni, "ël fieul ëd lë Silonita"). Vëdde 1 Crònache 9:5.
- ↑ Ebràich: "coj darera 'd chiel"; opura an sitand a la létera: וְאֶחָיו (vʾecajv) "sò frej").
- ↑ La tradussion as les con la recension ëd la Volgata Lucianica greca an ebràich: הַתְחִּלהַתָהִל hatthillah, "la làuda, l'inn, salm") pitòst che la letura dël TM ִלְחִלִלִלָהִל (hattchillah, "ël prinsipi").
- ↑ La tradussion a les con quàiche manoscrit ebraich medieval e la Pessità aramàica וּמִבִבוּמֵי (umibbne, "e quàiche dissendent ëd...") pitòst che 'l TM che a les וּבֵּי (uvne, "e ij fieuj ëd...i").
- ↑ La tradussion a les וְגֵי (vgey, "e la valada") pitòst che 'l TM che a les גֵּי (gey, "la valada"). Ël vav congiunsion original (ו) a l'é fàcil ch'a sia tombà për aplografia.


text:
La situaziun en Val Schons saja in zic dramatica, di Batist Spinatsch dal Plantahof. Il motiv è che la surpraisa dals coss en la terra è vegnida a la glisch pir questa stad. Massa tard per plantar il bulieu che destruescha ina gronda part dals coss.
Ussa ha il Plantahof fatg tests cun in bulieu umid. L'onn passà era quel vegnì plantà per l'emprima giada d'atun en ina varianta umida – e quai cun success. Sche quai saja era pussaival en Val Schons sa mussia il mais d'october.
Ils coss mangia durant plirs onns las ragischs uschia ch'ils prads vegnan brins. In auter problem è che la terra daventa lucca e quai po chaschunar problems d'erosiun. Oravant tut en spundas.
Actualmain vegnan prendidas differentas mesiras per evitar che las buccarias sgolian il 2021 e mettian anc ina giada coss en las costas stippas da la Val Schons.
TR Telesguard 17:40


text:
L'analisa genetica mussia cleramain: Ils trais lufs giuvens ch'èn crudads giu l'atun tar l'alp da Trin na derivan betg dals dus animals geniturs – M30 ed F07 cun num scientific – dal triep dal Calanda. Cun quai saja sa confermada la supposiziun ch'i dettia dapi quest onn in nov triep da lufs en il Grischun, scriva l'uffizi. Il triep saja da chasa sin il territori communal da Trin.
Dal triep nov tar Trin n'è betg enconuschent bler
Dapli da quest triep n'è anc betg enconuschent: Uschia na sappia l'uffizi n'er betg, sch'i dat auters lufs giuvens ch'ils trais morts, pertge che quels èn morts u nua ch'ils dus animals geniturs sa chattan actualmain. Anc avert èsi schebain ils lufs giuvens han gì la pesta da chauns u betg.
Per l'uffizi èsi cler, ch'il segund triep da lufs n'è betg l'ultim che vegn a sa furmar en il Grischun:
Sin basa da las observaziuns da quest onn e pervia da las analisas fatgas en quest connex stoi probablamain vegnir fatg quint il proxim temp cun ulteriurs trieps da lufs en il Grischun.
RR novitads 10:00+


text:
Uschia daventan ils Tudestgs emprim da questa gruppa, grazia ad ina meglra differenza da gols che la Pologna. L'adversari da la Germania en l'otgavelfinal n'è anc betg enconuschent. L'Irlanda dal Nord ha er anc ina pitschna schanza da cuntanscher ils otgavelfinals.
Trais ulteriuras squadras èn vinavant
E cun la sconfitta da l'Irlanda dal nord hai era grad dà ulteriuras decisiuns quai che pertutga ils otgavelfinals. Era da la partida en ils otgavelfinals èn la Slovachia, l'Ungaria e la Croazia, ils 4 puncts che quellas trais squadras han tanschan uss per la qualificaziun.
La Croazia procura per surpraisa
Cunter la Spagna vegnan ils Croats tar in 2:1, omaduas squadras eran gia sa qualifitgadas per ils otgavelfinals. Dentant daventa la Spagna cun la sconfitta mo segunda en il classament e survegn in ferm adversari en l'otgavelfinal, numnadamain l'Italia.
In segn da vita da la squadra tirca
En il segund gieu da la gruppa mantegn la Tirchia en la davosa minuta la schanza da sa qualifitgar per ils otgavelfinals, quai cun batter la Tschechia cun 2:0. Cun trais puncts è la schanza dentant plitost pitschna per ils Tircs.
RR novitads 20:00/23:00


text:
Sco quai che Hansjörg Hassler, il president da la fundaziun Capricorn e Parc Natiral Beverin ha ditg ad ina infurmaziun per las medias il glindesdi saira, quint'ins da bainprest pudair cuntanscher ina svieuta dad in milliun francs. La raschun per quest success maina Hansjörg Hassler tranter auter enavos sin ina qualitad constanta, bunas cooperaziuns ed ils impuls dal maun public.
La fundaziun Capricorn vesa in grond potenzial en il territori rural, ed uschia saja quel pli resistent a la crisa ch’auters lieus da turissem classics. Uschia haja ins era betg s’accurschì uschè ferm la crisa da l’euro. En il Center da Capricorns lavuran radund 20 persunas. Il hotel collavura cun la gruppa da perscrutaziun ZHAW dal chantun Turitg, e cun il Parc Natiral Beverin.


text:
La stagiun da skis duai cumenzar tenor plan, quai malgrà la pandemia da corona. L’Uniun da pendicularas svizras ha lantschà ensemen cun «Swiss Snowsports» e la societad aviatica «Swiss» sco er passa 50 pendicularas e lieus da sport d’enviern l’acziun «Die Schweiz fährt Ski!». Per la segirezza dals giasts hajan ins prendì tut las mesiras ch’i dovria per ademplir las prescripziuns da las autoritads.
Il patrunadi da quell’acziun surpiglia tenor las pendicularas Svizras il cusseglier federal Guy Parmelin. Il SonntagsBlick ha rapportà en chaussa. Il Departament federal d’economia n’è betg stà cuntanschibel per confermar quai.
Ord l'archiv
En vista a corona quinta cusseglier guvernativ Marcus Caduff cun tschertas restricziuns.


text:
Ulmus minor
L' Ulmus minor Mill. (en Bresà: ùlem, in insübrich ùlem o ulma), l'è 'n àlber del zèner Ulmus, de la famìa de le Ulmaceae. L'è 'na spéce che crès de sòlit a altèse modèste e sö teré calcàrei e sèc. I ezemplàr piö ècc i è stàcc sterminàcc de 'na malatìa ciamàda grafiósi, cauzàda d'en fóns de urìgin aziàtica, riàt en Euròpa 'ndèl 1920,
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fòie[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le fòie i è piötòst pesène (de 4 a 9 cm de longhèsa per 2 a 5 cm de larghèsa), rüvide, de culùr vért scür, alternàde e dìstiche, simples et pennivernées. La làmina de la fòia l'è mìa simètrica e la fenés condèna puta gösa. I òrli i è dò ólte dentàcc, la fàcia de sóta l'è peluzèta.
Fiùr[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fiùr i è ragrüpàcc en enfiurescènse de 'nfìna a trènta fiùr. El se fùrma prèst endèla stagiù isé che 'l fröt el madüra e 'l sparnéga la somésa prìma che le fòie le sàpes furmàde del töt.
Fröcc[Modifega | modifica 'l sorgent]
I fröcc i g'ha fùrma de sàmara schisàda fò, conden'àla orbicolàr che la ghe à dré töt entùren al granì de somésa, e i rèsta ragrüpàcc. En prensépe i è de culùr vért ciar, de spès tinzìcc de rós, suratöt arènt a la somésa, e i diènta marunsì-zaldì prìma de crödà; i è lónc de 7 a 9 mm.


text:
Niue
Niue (Niuē in lengua niue) a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è faa dumà d'un isula 2.400 km a est de la Növa Zelanda.
La capital a l'è Alofi.
Al gh'ha una süperfiss de 260 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.700 abitant.
Storia muderna[Modifega | modifica 'l sorgent]
Niue a l'è stada un regn indipendent fina al 1900, pöö a l'è vegnüda un pruteturaa del Regn Ünii e in del 1901 a l'è stada giuntada a la Növa Zelanda.
In del 1974 l'ha utegnüü l'indipendenza, cunt un acordi de libera assuciaziun cun la Növa Zelanda.
Lenguv ufiziaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Niue al gh'ha dò lenguv ufiziaj: el niue e l'ingles.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Niue (nom ufizial: Niue / Niuē Fekai) a l'è un stat assuciaa a la Növa Zelanda.
Al recugnuss 'me regina Elisabeta II del Regn Ünii.
El prim ministr a l'è el Toke Talagi (del 2008).


text:
U10 Gherdėina - Bulsan Academy 1:8
La Under 10 ą jugą n sada n cėsa contra l Bulsan Academy. L Gherdėina ova nce n valgun jugadėures dla Under 8. Purtruep ąi perdł chėsta partida per 1:8. L gol per l Gherdėina ie unģ fat da Matteo Senoner.
U12 Turnoi a Kaltern
N turnoi cun auc y basc iel stat n dumėnia ai 17 de jené a Kaltern per i juagadėures dla Under 12. I mutons ą jugą scialdi bėn, ma unitant fajovi nce vel gran fal. Purempņ ąi dat dut y vencił cun merit l turnoi. La scuadra ruva śėn tl drė mumėnt n forma, bravi a duc! La partides ie jites ora nsci: Kaltern-Gherdėina 0:2; Gherdėina-Kaltern 2:3; Vinschgau-Gherdėina 0:1; Gherdėina-Vinschgau 2:1. Per l Gherdėina ąl fat i goi Ben Linder, Matthias Perathoner, Marc Kasslatter, Lukas Ausserhofer, Nicolas Hofer, Davide Macaluso y Marvin Kasslatter.
U14 Kaltern - Gherdėina 3:8 (2:2, 0:2, 1:4)
Na bela vėnta a purtą a cėsa la Under 14 n sada ai 16 de jené. I mutons ą jugą scialdi bėn, se ą purvą nchin ala fin y se ą meritą deplėn chėsta vėnta. Na gran legrėza ova dantaldut Leo Rabanser che ą fat si prim gol. Per l Gherdėina ąl fat i goi Markus Mair (4), Leo Rabanser, Tobias Fill, Julian Senoner y Tobias Moroder.
U16 Pieve - Gherdėina 5:2 (2:2, 2:0, 1:0)
N dumėnia 17 de jené ą la Under 16 jugą a Pieve y riesc ąla butą a jģ danora de n gol. I mutons ą tl prim tėmp cumbatł y tenģ pea drėt bėn y nsci stlut ju l tėmp sun l 2:2. Tl segondo tėmp ne ąla nia plu drė butą y do che n jugadėur dl Gherdėina ą giapą doi plus diesc menuc de straufonga ie l moral dla scuadra jita dojł y i mutons ne ną plu ndrezą ora nia. Diesc menuc alalongia ne fova l Gherdėina nia plu bon de jģ ora de si pert dl ciamp dala dlacia. L Pieve ą cumbatł mpue deplł y ie stat bon de vėncer la partida per 5 a 2. La va de jģ plu cun i jadins, de jughé plu deberieda y cumbater sambėn deplł. Per l Gherdėina ąl fat i goi Tim Linder y Anton Perathoner.
U18 Gherdėina - Fascia 8:5 (0:3, 6:1, 2:1)
Cumplet durmģ via l prim tėmp se ą la scuadra dla Under 18 n sada ai 16 de jené. I mutons ą cialą pro mpede jughé y nsci ti iel garatą al Fascia 3 goi bele tl prim tėmp. Do la craunia da pert dl trainadėur dl Gherdėina Marcel Skokan ą i mutons tl segondo tėmp dat dut y cumbatł ti fajan bėn 6 goi ai averseres. Tl terzo tėmp iel pona stat l Fascia a fé inņ gol y la stajova 6:5, sun na tla pudņvela mo unģ bėndebņ ciauda, ma per fertuna ą l Gherdėina mo fat doi goi y vencił chėsta partida scialdi nteressanta nce per chėi che ie unic a cialé pro. Per l Gherdėina ąl fat i goi Damian Bergmeister (3), Lukas Mair (2), Juri Runggaldier, Florian Moroder y Bean Schmalzl.
U20 Gherdėina - Pergine 0:4 (0:2, 0:1, 0:1)
Bėn la plu stleta partida de chėsc campiunat ą fat la Under 20 n mierculdi ai 13 de jené te Sėlva contra l Pergine. I mutons ne ą nia jugą cun legrėza y ne ą nia cumbatł nce sce l averser fossa dessegur stat da bater. Sciot per chėsta partida trata via.
U20 Gherdėina - Valpellice 5:2 (1:1, 2:1, 2:0)
Bele scialdi miec iela jita n dumėnia ai 17 de jené contra l Valpellice. I mutons ą desmustrą ueia y mpėni y ne se ą nia lascią pruvoché plu che n tant dala truepa azions falėuses di averseres. L ie tumą truep menuc de straufonga, ma l Gherdėina ne se ą nia plu lascią tņ chėsta vėnta y ą mo fat l cuinto gol a cassa ueta canche i autri ą tėut ora l verdiaporta. Bravi mutons inant nscila! Per l Gherdėina ąl fat 2 goi prun Damian Bergmeister y Patrick Nocker y un n gol Samuel Moroder.


text:
La biodiversitad è per blers in chavazzin pli e pli impurtant. Perquai èsi era adina pli fitg en l'interess da la glieud da bajegiar cun integrar in spazi biodivers. Che quai para dad esser pussaivel mussa l'exempel da la surbajegiada «4 Jahreszeiten» a Cuira. In cumplex da betun cun bun 100 abitaziuns a l'ur da Cuira gist sper ils «schrebertins». La biodiversitad sa zuppa en il curtin en il center da la surbajegiada.
Bajegiar biodivers è in pau in trend
Tenor l'architect da cuntrada è l'interess vi da la biodiversitad er daventà in trend. Quai s'accorscha el savens durant sia lavur. Anc avant 20 onns na fissia la chapientscha betg stada qua per tgirar auter il curtin u p. ex. betg sajar tut e surlaschar ina part a la natira per ch'i creschia fluras e plantinas da tuttas sorts.
Bajegiar ina surfatscha biodiversa en ina tala dimensiun na saja segir betg pussaivel dapertut, manegia l'architect dal surbajegiada Valentin Bearth. Dentant sch'il spazi lascha tiers, possian ins senz'auter construir ina tscherta biodiversitad, i dovria simplamain bler pazienza ed er la chapientscha da tuts cumpegliads. Uschia saja pussaivel da crear in spazi nua che insects ed auters animalets, plantas e fluras sco er ils abitants sa sentian la finala bain.
«Missiun B» – per dapli biodiversitad
- Dapli dal project «Missiun B».
- Registrai Vossa surfatscha biodiversa sin missiunb.ch, il link avra en ina nova fanestra.
- As participai a nossa gruppa sin Facebook, il link avra en ina nova fanestra.


text:
Teuría di cungjuunt
La Teuría di cungjuunt a l’è una branca da la matemàtica e da l'infurmàtega creada principalameent pal matemàtich Tudeesch Georg Cantor a la fí dal Mudel:XIX sécul. I cuncett da basa da la Teuría di cungjuunt i è i cungjuunt e i söö elemeent. Un cungjuunt al è vidüü cuma una collezziú d'ugett, cjamaa i elemeent (u mémbar) d'un cungjuunt. In matemàtica, cada ugett matemàtich (cumprees un cungjuunt) al pöö vess elemeent d'un cungjuunt.
Inizzialameent cuntruversada, la Teuría di cungjuunt sa l’è trasfurmada par deventá una teuría fundamentala da la matemàtica moderna, gja che chesta darera a l’è druvada par gjüstifiá le süpusizziú fade in matemàtica cuncerneent l'esistenza d'ugett matemàtich, cuma i nümar u le funziú, e le suve prupietaa.
Atüalameent, sa la separa la Teuría di cungjuunt in düü parte : la teuría naïve di cungjuunt e la teuría assiumàtega di cungjuunt. La teuría naïve di cungjuunt, igualameent qualifiada « d'intütiva », al è stada desvilüpada in primm löögh. Par la sequenza, sa l è averaa che süpusá da pudé realizá qual-sa-vöör uperazziú cuj cungjuunt, senza vargüna restrizziú , al menava a di paradoss cuma ul paradoss da Russell. Par respuunt a chiist prubleem, la Teuría di cungjuunt al è stada recustrüida, druvaant chesta völta un aprocc assiumàtich.


text:
Discutar dumondas da vita
Nus rinforzain a persunalitats ed invidain a giuvenils da cuntinuar la via cumanzada cul battaisem. La confirmaziun es la fin da l’instrucziun ecclesiastica e l’invid da dir svess schi a la cretta cristiana. Cun 16 ons survegnan els sco commember il dret da vuschar e da tscherner in lur raspada e das-chan dvantar mima o pin.
L’annunzcha pella confirmaziun segua ün on avant il cult divin da confirmaziun. L’instrucziun da confirmaziun ha lö dürant il otavel e novavel on da scoula e prepara pel cult divin da confirmaziun. In l’instrucziun da confirmaziun pon gnir, per cumplettar la famiglia e la scoula, discusas dumondas da la vita e barattadas opiniuns. Ils giuvenils survegnan ün’invista i’l ingaschamaint da lur raspada e pon far, in ün chomp da confirmands, cugnuschentscha da la cumünanza e da la solidarità.
A dumondas respuonda jent la ravarenda da Lur raspada.


text:
La passlunghista giuvna da la Part Sura Turitgaisa, Siri Wigger fa ina segunda medaglia da bronz al campiunadi mundial da las junioras en la Germania. Sur ils 15 kilometers stil liber cun partenza da massa, èn mo la Norvegiaisa Helene Marie Fosseholm ed Izabela Marcisz da la Pologna stadas pli spertas che la Svizra da 16 onns. E quellas duas èn dus respectiv trais onns pli veglias che Wigger.
Gia il glindesdi aveva Wigger gudagnà la medaglia da bronz en la cursa da 5 km stil classic. Sin plaz 1 e dus èn er lura stadas Marie Fosseholm ed Izabela Marcisz.
Tar la cursa dals juniors sur 30 kilometers è il Grischun Cla-Ursin Nufer sin plaz 16, il meglier Svizzer.
RTR novitads 15:00


text:
Tranter politichers vegn empruvà da persvader. En emprima lingia natiralmain ils collegas ch'èn anc intscherts. Plitost ils Verd-liberals ed ils purs en il parlament èn vegnids tractads da lur collegas. Els han laschà il pli lung temp da decider. I saja vegnì empruvà influenzar da tut las varts: Il pli fitg en discurs persunals.
E-mails na datti tranter parlamentaris betg, quai dess indizis ch'ins pudess duvrar pli tard sco documents...Ma i ha dà fitg blers discurs persunals.
Ma mesemna saira ha la Partida verd-liberala decis dad approvar la refurma. Però betg perquai che quella correspundess a lur ideas, mabain plitost per betg pli laschar ir ina refurma da l’aua giu. Il pievel duaja decider.
Il gea dals Verd-liberals pudess esser decisiv per cha la refurma vegnia tras. Dentant betg mo ils Verd-liberals han laschà en sin il lobbying da lur collegas or da la politica. Era ils purs. Ina part dad els na suonda betg a las ideas da lur partidas. Era tut vuschs che pudessan esser decisivas per la refurma. Dentant sch’ins taidla in zic enturn tar ils purs alura sa mussa ina tendenza encunter la refurma.
Jau ma hai laschà temp da decider. Dentant na vai jau betg laschà influenzar tant da mes collegas parlamentaris, plitost da mes conturns privats.
Grond temp na resta betg pli per ils gieus strategics dals parlamentaris. Gea u na vegn decis gievgia.
Per rablar tras la refurma ston tuttas dus chombras dir gea a la proposta. Perquai che la proposta vegn oravant tut or dal Cussegl dals chantuns vegnan quels cun gronda probabilitad a dir gea. I dependa dal Cussegl naziunal. Là dovria 101 vuschs per che la refurma vegnia tras.
Dapli dal tema:
RR actualitad 07:00


text:
Il cudesch «Globi im Nationalpark» datti dapi l'onn 1993. Dapi lura è el vegnì restampà 11 giadas. I dat er in'ediziun englaisa. Da tut il titels tudestgs è «Globi im Nationalpark» quel cun la pli stretga relaziun tar il chantun Grischun.
Da Globi emprend'ins gugent
En quest titel renda Globi attent a las bellezzas ma era a las reglas dal Parc Naziunal Svizzer.
La translaziun
Ina gronda sfida èn stads ils texts en rima. Aita Dermont-Stupan ha translatà l'entir text. Ella ha prendì il cudesch da Globi ad alp ed è sa deditgada sur stad a las rimas ed ils ritems da Globi.
Vernissascha a Zernez
Oz è vegnì preschantà il cudesch ch'è gist ussa rivà da la stampa a Zernez en il Center dal Parc Naziunal Svizzer. Duas classas ed uffants pli pitschens han tadlà cun ureglias avertas ed eran fitg satisfatgs.


text:
En Svizra èn las dumondas d'asil sa reducidas per 11% durant ils emprims trais mais da l'onn. En total ha il Secretariat da stadi per la migraziun dumbrà dal schaner fin il mars radund 3'300 dumondas d'asil.
Pervi da la pandemia limitescha la Svizra dapi ils 25 da mars d'entrar il pajais ord ils stadis da Schengen, cun excepziun dal Principadi da Liechtenstein. Plinavant èn transferiments ch'avessan da succeder sin basa da la cunvegna da Dublin il mument bloccads. Il mars ha il Secretariat da stadi per migraziun perquai anc survegnì radund 963 dumondas.


text:
Deponüda legala
Cun la lege di 15 d'aurí dl 2004, n. 106 sciöche ince cun le regolamënt d'atuaziun D.P.R. 252/2006, él gnü reformé la deponüda legala. Cun la regolamentaziun nöia él gnü arjunt da öna na pert n adatamënt ales formes de publicaziun d'aldedaincö y dal'atra él gnü mudé so obietif. Deperpo che l’aspet dl control ê n iade plü important– da capí dal titul da denant - öga incö la deponüda legala por garantí la conservaziun dl patrimone cultural. Porchël él ince gnü chirí fora na denominaziun nöia: deponüda legala.
Insciö él gnü cherié por garantí l’arpejun culturala dui archifs, un a livel nazional y un a livel regional. Por arjunje chësc scrí dant la lege le dovëi da dé jö 4 ejemplars de vigni publicaziun.
Por realisé l’archif nazional vál debojëgn da ti ortié inant n ejemplar ala biblioteca nazionala de Roma y ala biblioteca nazionala de Firenze.
Por realisé l’archif regional ti él gnü surandé la deponüda legala cun les deliberaziuns dla junta provinziala di 7 de ma dl 2007, n. 1503 y di 6 de messé dl 2009, n. 1772, ala Biblioteca provinziala “Dr. Friedrich Tessmann” y ala Biblioteca provinziala taliana “Claudia Augusta”.
A na moda che la surandada sides plü scëmpla che ara vá á tramesdöes les biblioteches provinziales arjigné ca döes misciuns che vel cina che ares röia tl zënter bibliotecar: öna por la surandada de dötes les operes stampades y öna por la surandada di documënc audiovisuai.
Ala misciun de surandada: Deponüda legala regionala – sënta de surandada de operes stampades, strada Armando Diaz 8, 39100 Balsan mësson ortié inant dui ejemplars de chisc media:
- foliec y revistes todësces y ladines;
- libri, brosciüres, chertes geografiches y topografiches, atlanc, placac, jorantins, prospec, musiga stampada y publicaziuns somiëntes che reverda les ativités publiches de ënc y assoziaziuns, sciöche ince grafiches d’ert y fotografies, che é destinades ala publicaziun (te düc i lingac).
Ala misciun de surandada: Deponüda legala regionala – sënta de surandada de operes audiovisuales, strada Marconi 2, c/o Centro Trevi 39100 Balsan mësson ortié inant dui ejemplars de chisc media:
- foliec y revistes por talian;
- documënc sonurs y video, grafiches d’ert y video d’artisć, films (ince sön sostëgn digital), microformes (sön sostëgn fotochimich sciöche la pelicula), documënc sön sostëgn informatich en general (por ej. cd-rom, dvd y i.i.) (te düc i lingac).
Les döes biblioteches provinziales se crüzia adöm de tramesdöes les misciuns de surandada y cöi adöm y conservëia i media ortiá aladô de so dovëi de racoiüda.
Fondamentalmënter é düc i documënc o produc editoriai, che s’adressëia a n publich, sotmetüs ala deponüda legala. Al é anfat sce chisc produc vëgn venüs o sce ai vëgn scincá ca o sce ai vëgn partis fora te na forma analogica o digitala.
Al é stlüt fora dal dovëi de deponüda legala i estrac, les proes de stampa, i formulars, les reediziuns zënza mudaziuns, i documënc cun adoranza interna o personala, sciöche ince le material ordinar y cun püch retlam por le comerz.
De plü informaziuns:
- Ester Turbiani, Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Tessmann, tel. 0471 471828, e-mail: pflichtexemplare@tessmann.it
- Monica Marcon, Biblioteca provinziala taliana Claudia Augusta, tel. 0471 264444, e-mail: info@bpi.claudigusta.it; m.marcon@bpi.claudiaugusta.it
Sogec obliá
L’editur o a vigni moda le responsabl dla publicaziun mëss se cruzié dla surandada. Sce al n’é nia mëss la tipografia se cruzié dla surandada.
Termin
La surandada mëss gní fata te 60 dis dala publicaziun dl’opera.
Surandada
Por l’Archif Nazional: n ejemplar ala Biblioteca Nazionala Zentrala de Roma por documënc stampá y cd-rom:
Biblioteca Nazionale Centrale di Roma
Ufficio Deposito legale
Via del Castro Pretorio, 105
I-00185 Roma
n ejemplar ala Biblioteca Nazionala Zentrala de Firenze:
Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze
Ufficio Deposito legale
Via Tripoli, 36
I-50122 Firenze
n ejemplar al Istitut Zentral por i Bëgns sonurs y audiovisuai por i documënc audio y video:
Isituto Centrale per i Beni Sonori ed Audiovisivi
Via Michelangelo Caetani, 32
I-00186 Roma
n ejemplar ala Biblioteca Iuridica de Roma tl caje de publicaziuns iuridiches:
Biblioteca Centrale Giuridica c/o Palazzo di Giustizia piazza Cavour I-00193 Roma
Por l’Archif regional
Operes stampades
dui ejemplars a:
Deposito legale regionale
Sede di consegna materiale a stampa
via Armando Diaz 8
39100 Bolzano
Documënc audiovisuai
dui ejemplars a:
Deposito legale regionale
Sede di consegna documenti audiovisivi
via Marconi 2 c/o Centro Trevi
39100 Bolzano
Contrassëgn
La lege prevëiga che al vëgnes scrit sö sön vigni ejemplar: „esemplare fuori commercio per il deposito legale agli effetti della legge 15 aprile 2004, n. 106“ (“ejemplar nia sön le comerz por la deponüda legala aladô dla lege di 15 d'aurí dl 2004, n. 106”). Chësc test y la misciun dl mitënt é da scrí ince sön les copertes adorades. Por alisiré chesc laur metunse a desposiziun sön la homepage dles biblioteches n model de etichëtes.
Listes
Ala spediziun vál debojëgn da ajunté döes copies de na lista cun i ejemplars y les istituziuns che se crüzia de süa surandada. Ince te chësc caje unse arjigné ca por scemplifiché y standardisé n model de referimënt y i ves periun bel da adoré ma chësc. I le ciafëis ajunté a chësta comunicaziun y é a desposiziun sön les homepage tl format PDF y WORD. Do le control dla biblioteca ciafëise zoruch n ejemplar cuntrasotescrit dla lista che i messëis tigní sö sciöche confermaziun.
Foliec y revistes
I foliec da vigni de y les revistes pó ince gní dá jö adöm. Te chisc caji ves periunse bel da stlarí les prozedöres cun le personal responsabl.
- Foliec y revistes por ladin y todësch:
Ester Turbiani, e-mail: pflichtexemplare@tessmann.it; depositolegale@tessmann.it
- Foliec y revistes por talian:
Monica Marcon, e-mail: info@bpi.claudiaugusta.it; m.marcon@bpi.claudiagusta.it
Formulars por la surandada de libri, revistes, foliec, documënc audiovisuai, placac; proposta por etichëtes che é da taché sö sön vigni ejemplar dé jö y sön vigni coperta che toca lapró
Formular por la surandada de libri
Formular por la surandada de revistes/foliec
Formular por la surandada de documënc audiovisuai
- Formular surandada documënc audiovisuai tl format PDF
- Formular surandada documënc audiovisuai tl format WORD
Proposta por etichëtes
Formular por la surandada de placac
- Lege di 15 d'aurí dl 2004, n. 106 "Normes sön la deponüda legala di documënc d'interes cultural por l'adoranza de düc"
- Decret dl Presidënt dla Republica di 3 de ma dl 2006, n. 252: Regolamënt sön la deponüda legala
- Deliberaziun dla Junta provinziala di 6 de messé dl 2009, n. 1503: Deponüda legala - determinaziun dles istituziuns autorisades
- Deliberaziun dla Junta provinziala di 06 de messé dl 2009, n. 1772: Deponüda legala - regolamënt intern


text:
Sco quai che Otmar Netzer, il manader da la scola da skis da Savognin ha ditg, haja mo ina persuna privata annullà la scola da skis pervi dal fraid. Il glindesdi saja stà anc pli fraid cun temperaturas umidas, il mardi saja grazia a pauc vent e sulegl daventà pli empernaivel. Quest’emna èn radund 160 uffants sin pista a La Nars a Savognin.
Mesiras cunter il fraid
La scolasta da skis Ruth Pool ha ditg, ch’ins giaja dapli cun skis ed ins fetschia pli paucas pausas, cura ch’i saja fitg fraid. I saja simplamain da guardar ch’ils uffants sajan adina en moviment. Natiralmain dettia quai era dapli pausas en la tenda da tipi, nua ch’ils uffants han bavì dapli té. Per ils uffants na saja la fradaglia en general nagin problem, ozendi saja la vestgadira era meglra ch’anc avant 30 onns.
Fradaglias era en il territori da skis Corviglia-Marguns-Piz Nair
Sin il Piz Nair han ins oz mesirà -26 grads. Tuttina èsi glieud sin skis, dentant paran las ustarias en questas fradaglias pli bain emplenidas che uschiglio. Nagins problems cun il fraid n'ha la tecnica. Noss reporter Georg Luzzi ha discurrì cun Christian Rütimann, in dals manaders da la tecnica.
Per ils collavuraturs dal salvament munta il fraid dentant ch'els ston lavurar pli svelt, per ch'ils pazients vegnian spert en il chaud. Georg Luzzi ha discurrì cun il schef dal salvament Linard Godly.
RR actualitad 11:00


text:
Ils 21 da zercladur aveva il cusseglier guvernativ Martin Jäger decidì d'analisar danovamain la reorganisaziun da la direcziun dal museum d'art. Suenter discurs cun tut ils participads ensemen cun il mediatur Hans Hatz, hajan els chattà ina varianta che possia vegnir purtada da tut ils pertutgads. Uschia ha orientà Jäger las medias.
Kunz po sa concentrar sin sia fermezza – la direcziun artistica
Stephan Kunz è en futur responsabel per la direcziun artistica da la chasa e per la tgira da novas exposiziuns sco era per l'extensiun, la segirada e la tgira da la collecziun. Sco fin ussa è el il liom tar l'Uniun grischuna d'art e tar la Fundaziun Collecziun grischuna d'art.
Jau ma legrel da pudair surpigliar la direcziun artistica dal Museum d'art. La distgargiada en l'administraziun pussibilitescha a mi da sa concentrar pli fitg sin ils aspects artistics nua che mias fermezzas giaschan.
Seeberger surpiglia lavurs administrativas
Nicole Seeberger daventa responsabla per la direcziun administrativa, persunala e communicativa ed è – en il rom da la collecziun – responsabla per ils secturs economia, documentaziun ed archiv.
Jau sun persvasa che la co-direcziun è ina fitg buna schliaziun ed in rinforzament per il Museum d'art ch'è vegnì engrondì il zercladur 2016.
Seeberger e Kunz lavuran a partir d'immediat en lur novas posiziuns. Il mument lavura Kunz 100% en sia plazza e Nicole Seeberger 90%. Ella augmenta dentant ses pensum per l'auter onn era sin 100%. Seeberger sco Kunz èn en la medema classa da funcziun e la medema classa da paja. Il model da jobsharing per la direcziun dal museum d'art è enfin ussa unic per il chantun.
Ina degradaziun che ha sveglià emoziuns
Ils 14 da zercladur ha Martin Jäger (PS) communitgà sia decisiun, da degradar Stephan Kunz dal directur al curatur principal dal Museum d'art dal Grischun. Ad interim dueva la collavuratura Nicole Seeberger surpigliar la direcziun.
Ils motivs concrets n'aveva Jäger dentant betg numnà ed è sa referì sin la protecziun da las persunas. Quai ha provotgà critica en la scena d'art: L'acziun «Kunzt first» ha rimnà passa 2'600 suttascripziuns online e pretendì che Stephan Kunz turnia puspè en ses post sco directur. Cun ina demonstraziun a Cuira han ils artists suttastritgà lur pretensiun.
Jäger ha tratg il frain
Martin Jäger ha dà suenter al squitsch e sistì la reorganisaziun. Per in mument era il museum senza direcziun. L'emprim veglia el analisar anc ina giada la situaziun e quai cun agid dal mediatur Hans Hatz, anteriur president da la Banca Chantunala Grischuna, uschia veva Jäger infurmà.
La critica envers sia moda e maniera da communitgar en l'entira affera Kunz han er exprimì divers politichers grischuns. Ed a la radunanza da l'Uniun d'art dal Grischun è il cusseglier guvernativ perfin vegnì confruntà cun cloms da «buh».
RR actualitad 07.00


text:
Chavriels, chamutschs, capricorns e tschiervs s'adatteschan a l'enviern e midan lur organissem per spargnar energia. Uschià pon els surviver la stagiun cun be pauc pavel. En il chantun Grischun vala in scumond da pavlar. Per savair surviver sto la selvaschina dentant era avair ruaus.
Turissem d'enviern e protecziun da selvaschina
En il Grischun cun tut las destinaziuns da turissem è il ruaus da la selvaschina savens periclità durant l'enviern. Conflicts tranter uman e selvaschina èn strusch d'evitar. Perquai dattì numerusas zonas da protecziun en il chantun.
Sche questas zonas na vegnan dentant betg resguardadas, dovran ils animals puspè dapli energia ed han uschia memia pauc pavel per surviver. En ina destinaziun turistica sco per exempel a Tavau – esì impurtant da resguardar ils interess da tut ils pertutgads.
Selvaschina en il vitg da Tavau
Ils davos onns hai dà blera naiv a Tavau, perquai è la selvaschina adina puspè vegnida en il vitg. Per evitar quai pon ins èn situaziuns d'enviern extraordinarias tuttina pavlar punctualmain. Pavlar restà dentant in scumond che po era avair sco consequenza in chasti.
RTR actualitad 17:00


text:
In quist mais cha tuot cultiva üerts e curtins pudessan interesser ils zardins suspais da Semiramis, chi eiran üna da las set müravaglias mundielas.
Semiramis eira üna regina da l’oriaint, da Babylon, cun granda influenza. Pera es gnida creeda per ella e tres ella la müravaglia dals zardins suspais.
Els eiran miss sün terrassas uschè cha’s crajaiva cha las plauntas creschissan sur la terra direct in tschêl. E que in üna cited dal desert. Tres üna geniela construcziun da chanels gniva purteda l’ova da las muntagnas fin in cited e süllas terrassas.
Passand per il cumün sun be buocha avierta a vzair tuot que chi vain cultivo, tuot que chi crescha e flurescha.
Perche avregia Semiramis vulieu lascher construir quists stupends zardins cun plauntas multifaras? Ella avregia gieu la listessa brama ed il listess svung da creer qualchosa da bel scu las masseras ed ils zardiniers da noss temp.
Passand per il cumün sun be buocha avierta a vzair tuot que chi vain cultivo, tuot que chi crescha e flurescha. Eau am met avaunt cha l’orma da tuot quels e quellas chi faun cun chüra e zeli quista lavur es pelvaira eir plain culuors.
Quist’imegna pudess valair eir per minchün da nus chi tschercha da svilupper ils talents da sia orma. Scu pudessans ils cultiver? D’inuonder pigliains l’ova chi do al spiert il curaschi da crescher? La nudritüra per quist zardin intern saregia tuot que chi es bel e ans fo plaschair. Que po esser üna poesia, üna melodia, ün inscunter cun amihs ed amias, ma surtuot avair temp e temp per tadler a se stess.
Eau m’imaginesch cha mieu cour es ün zardin fich multifar. Na be cun fluors, ma eir lös d’inchaunt cun müs-chel verdin, cun bels bös-chs, cun ün lej. Tiers vegnan alura eir ils splers, ils utschels e otras bes-chas, e mieu cour dvainta üna spezcha da paradis, saviand cha il cour es collio cun tschêl e terra, ün fluid divin.
Important es eir cha in mieu cour poss metter na be ils bels sentimaints, ma eir tuot il rest: cordöli, rabgia, tschertas noschdets, cuort – tuot que chi am conturbla. La müravaglia es cha’l cour accepta tuot e’l transmüda in bellezza.
Eau giavüsch cul Psalm 20/5 a tuot las zardinieras e massers: Il Segner at dess conceder ils giavüschs da tieu cour ed accumplir tuot que cha tü pigliast per mauns!


text:
Daniel Devich maina la fatschenta da famiglia en quarta generaziun. El ha fatg l’emprendissadi mercantil, l’artisanadi dals chalzers da lain ha el emprendì da ses bab. La firma, il link avra en ina nova fanestra producescha radund 30'000 pèra chalzers ad onn e las curunas en stizun èn emplenidas cun chalzers da tutta sort.
Dal motociclist enfin il plevon
Ils chalzers da lain surtratgs cun tgirom u pail vegnan purtads da zunt differentas persunas. Uschia ha la firma Devich era gia fatg chalzers per motociclists passiunads cun il logo da «Harley Davidson» en il tgirom. Ed en il Bregenzerwald datti in plevon che fa messa cun ils «Hölzlers». Quests sajan dentant decents, punctuescha il manader da la firma.
Per las dunnas in stival chaud
Dapli fantasia hai duvrà da persvader las dunnas da purtar ils chalzers voluminus da lain. Ma lura ha la firma Devich creà stivals sin basa dal «Hölzler».
Nagina dunna less pes fraids
Quests stivals cun sola da lain e pail per part exotic, stgaudan fitg bain ils pes e Daniel Devich è persvadì che nagina dunna ha gugent pes fraids. Ed uschia èn era ils stivals daventads in hit.


text:
En il Grischun indemnisescha il chantun las interpresas da nov cun 75% da las sperditas economicas. Tenor la communicaziun dal chantun correspunda quai da principi a la cumpart dals custs fixs. La regenza haja decidì d'indemnisar meglier las sperditas finanzialas pervi da la pandemia ed haja perquai augmentà la tariffa da contribuziun da 50 sin 75% – quai en il rom dal program per cas da direzza da chantun e Confederaziun.
Il chantun fa attent ch'interpresas che hajan gia inoltrà ina dumonda na stoppian betg inoltrar ina nova dumonda ed interpresas che hajan gia survegnì contribuziuns survegnian anc la contribuziun supplementara.
Da nov tanschan 15% sperdita en sparta serrada
Il chantun ha en pli decis ulteriuras adattaziuns: Da nov pon interpresas ch'èn be per part serradas, sco per exempel ina pasternaria cun ustaria, pretender che be la sparta serrada vegnia valitada. En quella sparta stueva il manaschi fin uss mussar si, che la sperdita muntia a pli che 40%. Da nov sto uss be pli vegnir cumprovà che la sperdita en il sectur serrà munta ad almain 15%. Vinavant vala per tals manaschis che la sperdita da l'entira interpresa sto muntar a 15% per survegnir agid finanzial.
Ultra da quai valan interpresas, che cuntanschan 70% da lur svieuta en il sectur ch'ha stuì vegnir serrà, sco cumplettamain serradas. Quai vala per exempel per ina pasternaria cun ustaria che generescha 70% da la svieuta en l'ustaria e 30% en la pasternaria. Fin uss era quella limita tar 80% da la svieuta.
Reglas per il commerzi en detagl
Da principi valan per il commerzi en detagl las medemas reglas sco per ils ulteriurs secturs. Suletta differenza è che las fatschentas ston inoltrar lur cifras davent dal 1. da mars 2020 fin ils 28 da favrer 2021 per pudair calcular la sperdita da svieuta.
Pervi d'ina nova schliaziun dad IT dal chantun per il commerzi en detagl, stoppian quellas fatschentas uss anc avair var duas emnas pazienza, fin ch'ellas possian inoltrar las dumondas, scriva il chantun. Cun la nova soluziun d'informatica avessi lura dentant tut dad ir svelt cun ils pajaments.


text:
Valerio Leccardi (34) da Tavau è trenader, psicolog, massader, um da service ed organisatur per ses atlets da la squadra naziunala australiana. El è dentant er sez atlet. Il passlunghist è il 2010 stà per la Svizra als gieus olimpics da Vancouver en il Canada.
Planoiras sco preparaziun
En vista al campiunadi mundial da juniors en Finlanda la fin da schaner ed il campiunadi mundial dals activs il favrer a Seefeld nizzegian ils Australians che treneschan savens a Tavau la cursa populara dal Planoiras sco preparaziun. Cun esser dentant anc adina en furma e mai avair communitgà la fin da la carriera vegn Leccardi er ad esser a la partenza da la cursa la dumengia. Ed uschia pudessi esser ch'il trenader è il pli spert «australian».
Dunna australiana
Sia dunna, l'anteriura passlunghista australiana Esther Bottomley è stada il motiv per scuvrir avant divers onns il sport en l'Australia. Il 2017 è el vegnì trenader naziunal.
RR actualitad 17:00


text:
Avertura cun bindel lad e transfurmaziun digitala
Transfurmaziun digitala en il Grischun
Per il 1. da schaner 2021 è la Lescha davart la promoziun da la transfurmaziun digitala en il Grischun (LTD) vegnida messa en vigur da la Regenza ensemen cun l'Ordinaziun davart la promoziun da la transfurmaziun digitala en il Grischun (OTD).
En il rom da la Lescha davart la promoziun da la transfurmaziun digitala en il Grischun è ils 10 da matg 2021 vegnida fundada l'Uniun GRdigital sco organisaziun spezialisada interdisciplinara. L'uniun vegn a surpigliar en il futur incumbensas centralas per promover la digitalisaziun en il Grischun.
NOVITADS DALS 05-10-2021
Il chantun fa ina incarica da prestaziun cun l'Uniun GRdigital
Cun l'uniun ha il chantun fatg ina incarica da prestaziun per la fasa iniziala, che dura fin la fin da l'onn. Durant las proximas emnas vegn l'uniun ad installar il cussegl spezialisà ed il secretariat ch'è en spezial er il post da contact per las organisaziuns da branscha, sch'ellas han dumondas davart la transfurmaziun digitala e davart ils projects da digitalisaziun.
A partir da l'october 2021 pon ins inoltrar dumondas da promoziun per projects da digitalisaziun u ideas da project sur in formular online directamain a l'Uniun GRdigital. Las ideas da project en furma d'ina skizza da project (maximalmain 10 paginas) pon ins trametter per in'emprima expertisa per e-mail a gesuch@grdigital.digital.
Communicaziun a las medias dals 5 d'october 2021
Basa giuridica chantunala
Lescha davart la promoziun da la transfurmaziun digitala en il Grischun (LTD)
Ordinaziun davart la promoziun da la transfurmaziun digitala en il Grischun (OTD)
Ulteriuras infurmaziuns davart il tema
Digitale Transformation in Graubünden, Februar 2018 (HTW Chur) (PDF)
Promoziun da l'avertura cun bindel ultra lad
Infurmaziuns davart la promoziun da l'avertura cun bindel ultralad


text:
da Marcel Köhle
Il messadi che Jesus drezza en quest evangeli a ses auditurs, ei ferm tubac: Tgi che banduna buca tut, sa buca daventar siu giuvnal.
Manegia Jesus serius quei? Tgi sa schon ademplir quella pretensiun? Tgi ei promts dad ir quella via?! – Era sche nus vein forsa breigias cun quels plaids, els stattan egl evangeli dad oz e duein dar da patertgar a nus.
Malgrad la radicalitad da ses plaids, han certins (sco p.ex. sogn Francestg d’Assisi ni Fra Clau da Flia) priu serius ei ed ein sespruai da viver quella pretensiun digl evangeli. Ual lur veta e lur exempel han fascinau biars e han dau impuls per l’atgna veta religiusa: Tgei drovel jeu per viver? Tgei ei ballast e tgei sai jeu schar davos mei per suandar Niessegner? Sin tgei baghegiel jeu mia veta, savend che tut il terrester ei mo confidau a nus per in cert temps?
Era sche nus lein ni savein buca viver quella radicalitad, fa ei tuttina bein da sedumandar mintgaton, tgei che impedescha nossa via tier Diu e nua che nus stuein bandunar vias e disas che meinan nus naven digl essenzial.
Lc 14,25–33
25Grondas roschas mavan cun Jesus. Cheu eis el seviults ed ha detg ad els: 26Sch’enzatgi vegn tier mei ed odiescha buca bab e mumma, dunna ed affons, frars e soras e perfin si’atgna veta, sa el buc esser miu giuvnal. 27Tgi che pren buca sia crusch sin sesez e suonda mei, sa buc esser miu giuvnal.
28Tgi da vus che vul baghegiar ina tuor, sesa buc igl emprem e calculescha ils cuosts, schebein ei tonschi per finir ella? 29Ha el numnadamein tschentau il fundament e sa buca finir il baghetg, entscheivan tut quels che vesan quei a far beffas e dir: 30Quei um ha entschiet a baghegiar ed ha buca saviu finir! 31Ni tgei retg che vul ir a far uiara encunter in auter retg, sesa buc igl emprem e ponderescha, schebein el seigi el cass dad ir cun dieschmelli umens encunter quel che vegn cun vegnmelli? 32Cass cuntrari tarmetta el ina delegaziun, tochen che l’auter ei aunc dalunsch, e damonda las cundiziuns da pasch. 33Aschia sa negin da vus esser miu giuvnal, sch’el sesparta buca da tut quei ch’el posseda.


text:
Tallinn a l'è la la capital de l'Estonia.
A l'è anca la prima cità del paes per pupulaziun, cun 400.320 abitant (2006).
A Tallinn sa parla uficialment l'estun. Son parlàa anca l'ingles, el russ, el todesch.
L'è una vegia cità medieval, l'era una cità anseatica, e fin al principi de la Secunda guera mondial come tüt el rest de l'Estonia, a l'era abitada da burghes tudesch, ch' a un bel moment a hinn stàa tut riciamad da l'Hitler a turnà in Germania.
La cultüra e l'aspet de la cità hinn pretament germanich.
In del 2011 l'è anca stada nominada Cità Europea de la Cultüra.
Geugrafia
Tallinn a l'è al nord de l'Estonia, in sül Mar Baltich. L' è uno splendor de cità medieval, e l'è diventada Patrimoni de l'Unesco.
Aministraziun
El sindich a l'è el Jüri Ratas.
Cità gemelaa
Tallin a l'è gemelaa cun:
- Venèzia, Italia
- Dartford, Regn Ünì
- Los Gatos, Stat Ünì d'America
- Schwerin, Germania
- Kiel, Germania
- Gent, Belgi
- Malmö, Svezia
- Riga, Letonia
- Annapolis, Stat Ünì d'America
- Groningen, Paes Bass


text:
cuntegn
Engiadina
-
Moviment en il chastè da Tarasp
Avant bunamain dus mais ha l'enconuschent artist da Sent Not Vital cumprà il chastè da Tarasp. Ina deschina da persunas è ussa gia vidlonder da far las emprimas lavurs.
Ils plans da renovaziun e novas spiertas da Not Vital, il nov possessur dal chastè da Tarasp, èn gronds. Ussa, be gist dus mais pli tard èn las emprimas lavurs gia fatgas. Las activitads sin il chastè da Tarasp van vinavant.
Radund 10 persunas èn actualmain vidlonder da far differentas lavurs. Ina gronda finamira da Not Vital è il museum sut il tetg da la tur. Las lavurs vid questas localitads han gia cumenzà, ma er autras lavurs previsas èn gia fatgas u vegnan ussa fatgas.
Sch’ins va oz en il chastè da Tarasp, lura ves'ins gia las midadas che portan il bul da l'artist da Sent. Gia a l’entrada è ina gronda sculptura da Not Vital che glischa da.
Maletg
1 / 7
Legenda:
En la curt dal chastè da Tarasp vegna ussa lavurà.
RTR, Reto Mayer
Maletg
2 / 7
Legenda:
Variaziuns d'in purtret en il chastè da Tarasp.
RTR, Reto Mayer
Maletg
3 / 7
Legenda:
En cuntrast cun ils purtrets da vatgas chatt'ins er ovras en stil monochromatic.
RTR, Reto Mayer
Maletg
4 / 7
Legenda:
L'artist Not Vital en acziun vid las lavurs en il chastè.
RTR, Reto Mayer
Maletg
5 / 7
Legenda:
La sculptura glischanta da Not Vital en la curt dal chastè.
RTR, Reto Mayer
Maletg
6 / 7
Legenda:
La fatschada da l'ost dal chastè da Tarasp.
ANR
Maletg
7 / 7
Legenda:
La vista da l'entrada sin il chastè da Tarasp.
RTR, Reto Mayer
RR actualitad 17:00


text:
Federaziun da las Ludotecas Svizras
La Federaziun da las Ludotecas Svizras (FLS) è l'uniun tetgala da las ludotecas independentas da tut las regiuns da la Svizra. La FLS cumpiglia radund 350 ludotecas independentas en l’entira Svizra ed il Principadi dal Liechtenstein.
Las finamiras da la FLS
- stabilir l'interdependenza tranter las regiuns, lur ludotecas e lur president(a)s
- crear ina rait che cumpiglia era las ludotecas a l'exteriur
- crear ina rait dad organisaziuns che promovan il giugar, ils uffants, la furmaziun, e.u.v.
- promover il gieu
- far pli enconuschent las ludotecas
- sustegnair las singulas ludotecas en connex cun la scolaziun, la lavur publica, la cussegliaziun e l'infurmaziun
Secretariat
Dapi l'entschatta dal 2008 exista in secretariat a Turitg.


text:
Planificaziun y urbanistica
Publicaziun di planns urbanistics, di planns de coordinamënt, di planns de sconanza dla contrada, di planns urbanistics generai y d’atuaziun, sciöche ince de sües variantes, aladô dl articul 39, coma 1 dl decret legislatif n. 33/2013:
- Ac de planificaziun dla contrada y svilup dl teritore sön la plata internet dla Repartiziun Natöra, contrada y svilup dl teritore
Dantadöt:
- Plann provinzial de svilup y de coordinamënt teritorial
- Planns de setur
- Planificaziun dla contrada
- Planns d’atuaziun de interes por la provinzia
- Planns urbanistics
Avis por dé jö i documënc dla planificaziun urbanistica (l.p. 13/97 y l.p. 16/70)


text:
L’emprim di dal lavuratori han ils participants stuì scriver ina istorgia tenor la ditga: «In cuntè en la chomma». Questa ditga raquinta, co in famegl sto supportar dolurs durant in onn, perquai ch’el ha in cuntè en ina chomma. La finala vegn el liberà. Ord questa ditga han ils participants pudì sviluppar in agen text, saja quai in raquint, ina poesia, in drama etc.
Plaschair da far questa experientscha
Ina da las participantas, Marietta Cathomas, ha ditg ch’ella saja sa persa in pau l’emprim mument, fin ch’ella haja chattà la via co ir tras. Il tema da la ditgas na cunvegnia ad ella. Cun da quai da pli baud e cardientschas blauas na possia ella cumenzar bler e perquai na saja ella dal tuttafatg cuntenta cun il resultat. Ma ella haja gì plaschair da far questa experientscha.
Las ideas vegnan en auters muments
Flavia Hobi ha resumà sia experientscha, ch’i saja stà grev da scriver a la sperta, vul dir aifer las duas uras ch'ins haja gì peda da scriver. Savens haja ella las ideas che vegnian, cura ch’ella saja en il tren u sch’ella spetgia insanua. Ella haja sviluppà in'atgna istorgia cun prender in ubain dus pleds ord la ditga. E Flavia di ch’ella scrivia fitg gugent.
Interessant dad udir co ils auters scrivan
Ina persuna che ha gia experientscha da scriver è Walter Rosselli. El è enconuschent sco translatur, surtut era dad ovras rumantschas. Per el saja quai stà facil da crear in auter text cun in pèr pleds or da la ditga. Il pli grev saja dentant stà dad ir davent da la ditga e da scriver insatge auter senza che quai saja ina nova ditga. El haja gugent quests lavuratoris da scriver, perquai ch’ins emprendia adina bler. I saja era interessant dad udir co ils auters scrivian. En ina runda da discussiun han ils participants numnadamain prelegì e discussiunà ils texts.
Promover il scriver litterar
La finamira da quest lavuratori saja stà da promover il scriver litterar, da dar novs impuls ed inputs a quels che scrivan gia e da motivar quels che na scrivan anc betg da cumenzar a far quai. Els veglian cuntinuar mintg’onn cun quests lavuratoris da scriver, per stgaffir ina nova tradiziun da l’Uniun per la Litteratura Rumantscha, uschia la presidenta da l’uniun Viola Pfeiffer.
Sco ella di vinavant, hajan els chattà il tema «Ditgas – ier, oz e damaun», cura ch’els hajan organisà il lavuratori da scriver e sajan stà en la Chasa d’Angel a Lumbrein. Els hajan intervegnì ch’i dettia in nanin en questa chasa, e perquai haja quai dà in connex cun las ditgas. E la segunda part dal tema «ier, oz e damaun», haja da far cun in'exposiziun da fotografias che vegn preschentada dals 17 da zercladur 2018 fin ils 15 da mars 2019 en questa chasa.
RR actualitad 07:00


text:
Radio Gherdëina, ie l sëul Radio privat te Südtirol, che fej trasmiscions tla trëi rujenedes dla provinzia, ulache la rujeneda ladina, cuer la majera pert dl di. La familia Rabanser y si cunlauradëurs nfurmea si publich radiofonich uni di cun duta la nuviteies, trasmiscions atueles de cultura, politica, economia, sport y sambën nce cun trasmiscions de ntratenimënt. Ënghe tla mujiga ie Radio Gherdëina particuler, lascian na gran lerch a artisc’ y grupes dl post, sambën ne mancia ënghe nia la mujiga nternaziunela y mujga da mont. Y per chiche ulëssa se scuté su mo n iede vel trasmiscion, o la ëssa per vel mutif nia audida, pitons tlo n podcast de belau duta la trasmiscions de Radio Gherdëina!
Radio Gherdëina, vosc radio numer un tla Dolomites, cun n bel program rich de mujiga, la ultima nutizies atueles dl luech y nternaziuneles y trasmiscions y ntervistes de uni sort.
Nosc radio ie unì metù su tl ann 1979 per pité ala jent de vester for nfurmeda sun dut chel che suzed te nosta valedes. Dala mujiga ladina al pop al rock, veniel lascia ji na gran vela de hits y trasmiscions, per pie via cun energia y mutivazion tl nuef di.


text:
Per il pli cumenzan ils «Amitgs da tscheiver» gia l'october cun las lavurs. L'emprim vegnia tschertgà in motto e cura che quels saja decidì vegnia quai cumenzà cun crear il char, declera Patricia Maissen. Als 14 commembers da quella gruppa vai oravant tut per far insatge communabel e dad avair plaschair. Els hajan bler legher e quai saja impurtant. Quest onn na sajan els betg uschè lunsch cun il char da quest temp sco usità. Normalmain sajan els trais emnas avant il tschaiver a fin cun la gronda ed hajan mo pli da far intgins detagls. Ma igl è era gia cler pertge che quai n'è quest onn betg il cas: «Il tschaiver è quest onn simplamain memia baud».
In schef na dettia quai betg decleran els. Mintgin dastga empruvar da far tut. Uschia pon era las dunnas far lavurs ch'ellas na faschessan uschiglio betg. Per il material quinta Patricia Maissan, che guarda da la cassa, ch'i vegn impundì var 2000 francs per onn per far il char. Qua u là vegnia era magari schanegià material. La paja e l'engraziament sajan ils cumpliments ed il plaschair dals aspectaturs als tils.
RR actualitad 12:00


text:
Pli baud cun paun, tarscholas e cornets da vaniglia. Sco pura pensiunada fa ella anc oz prest mintg'emna paun cun 4 fin 6 kg farina per il martgà. Sin las flettas metta Anna-Ursula Nef il pli gugent confitura d'apricosas. Co ella fa la conserva, ha ella raquintà per la rubrica Nossa cuschina dad RTR.
Il paun per il martgà
Anna-Ursula Nef da Ramosch va dapi blers onns a martgà.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Lingua ungaraisa
La lingua ungaraisa (denominaziun propria magyar u magyar nyelv) appartegna al rom ugro-finnica da la famiglia linguistica uralica.
El è la lingua uffiziala da l'Ungaria ed ina da las linguas uffizialas regiunalas da la Voivodina en Serbia. Plinavant datti minoritads da lingua ungaraisa en la Croazia, il Burgenland austriac, la Transilvania en Rumenia, la Slovachia, la Slovenia e da l'oblast' Sakarpatska (Transkarpatien) en l'Ucraina. L'ungarais è era ina da las linguas uffizialas da l'UE.
Las pli grondas linguas parentadas da l'ungarais èn il finlandais e l'eston.
Alfabet[modifitgar | modifitgar il code]
L'alfabet ungarais cumprenda 44 bustabs:
- a á b c cs d dz dzs e é f g gy h i í j k l ly m n ny o ó ö ő p q r s sz t ty u ú ü ű v w x y z zs
Ils suns ö, ő, ü, ű vegnan pronunziads sco ö, ü en il pleds tudestgs Vögel e Büro. Ils accents marcan la lunghezza da la pronunzia.
Scrittira vegla[modifitgar | modifitgar il code]
Davant la istorgia scritta da ungarais glieuds han pussà duvrar bustabs speziala. Memoria blera da la scrittira vegal è principalmain en Rumenia (Transsilvania).
Numer dals pledarers[modifitgar | modifitgar il code]
Il ungarais vegn discurrì da var 14,5 milliuns persunas en il mund. En Ungaria 10 milliuns persunas discurran questa lingua, en la Uniun Europea 12 milliuns persunas discurran l'ungarès (en Rumenia 1,4 milliuns, en Slovachia 520 000), en Serbia 285 000, en Stadis Unids 1,4 milliuns.
Exemplar da la lingua[modifitgar | modifitgar il code]
- Igen = Gea
- Nem = Na
- Jó, Jól = bun, bain
- Hogy vagy? = Co vai?
- Hol laksz? = Nua abits?
- Mennyibe kerül? = Quant custa?
- Köszönöm (szépen). = Grazia (fitg).
- Szia= Allegra
- Jó napot! = Bun di.
- Viszontlátásra! = A revair.


text:
Era lur situaziun finanziala futura stiman ils consuments pli schletta ch'anc l'avrigl. Medemamain quintan ils consuments dumands ch'els han durant ils proxims 12 mais pli paucas pussaivladads da spargnar.
En tut è l’index dal clima da consum sa sminuì da minus 6 puncts sin uss minus 19 puncts. L'avrigl eran las stimaziuns (suenter l'aboliziun dal curs minimal), en cumpregliaziun cun il schaner anc stabilas.
Malgrà l'atmosfera pli pessimistca giuditgeschan ils consuments vinavant sco favuraivel il mument per far investiziuns pli grondas.
RR novitads 09:00


text:
L'antimonio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Sb (che 'l vé de la paròla latìna "stibium" che völ dì caécc. El g'ha nömer atòmich 51, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fòsforo el g'ha 51 prutù.
L'è 'n semi-metal che 'l se prezènta en quàter fùrme alotròpiche diferènte. La fùrma stàbil la g'ha 'n aspèt metàlich bianch che tira al celèst, le fùrme mìa stàbii le g'ha 'nvéce culùr zalt o négher. L'è dopràt come agènt anti-fiàma per la porudusiù de vernìs, smalcc, ceramiche e góme, ma apò a 'n divèrse léghe metàliche.


text:
Gia per il di da visita il cumenzament da favrer ha il Lyceum Alpinum gì da reagir, causa che er geniturs dals radund 20 scolars da la China avessan vulì visitar lur uffants a Zuoz. En in bun dialog hajan ins chattà ina via per sviar ora a quel inscunter, ha declerà il rectur da la scola media, Christoph Wittmer.
Grazia a noss scolars Chinais ma era grazia al contact cun scolas internaziunalas avain nus pudì planisar e reagir a temp.
Radund dus terzs dals 290 scolars da la scola media a Zuoz vivan durant tut l’onn da scola en l’internat. En il cas che la scola avess da serrar sias portas en consequenza dal virus, na fiss quai betg la medema situaziun sco sch’ina scola populara avess da serrar. I va numnadamain er per raps, ha declerà il schef da finanzas Roman Grossrieder.
Sper ils scolars, dat il Lyceum Alpinum era lavur a radund 140 persunas. 20 da quellas lavuran ussa en questa situaziun extraordinaria er durant las vacanzas da mars, agiunscha la manadra da hotellaria e gastronomia, Ladina Tarnuzzer.
Lyceum Alpinum online
Ina gruppa da lavur è actualmainvidlonder dad elavurar il project surmenziunà. Per il cas che singuls scolars u perfin classas entiras n'avessan pli la pussaivladad da vegnir suenter las vacanzas en scola, vegniss instruì las lecziuns via quella plattafurma.
Il Lyceum Alpinum ha elavurà minuziusamain in manual che descriva tut las scenarias, da la tgira da singuls scolars enfin tar las localitads en cas da quarantina.
Nus stuain esser preparads per tut ils cas per pudair lura realisar en tutta calma las mesiras necessarias.
RTR actualitad 17:00