text:
Ils plans da colonisaziun sa chattan en differentas fasas, scriva l’agentura da novitads svizra SDA. Els han adina er da survegnir in permis dal ministeri da defaisa. Las unitads d’abitar tutgan tar differents abitadis. Ina reacziun uffiziala da l'Israel sin ils rapports na datti betg.
600'000 colonists en Cisjordania e Jerusalem da l'ost
Ils davos onns ha l'Israel adina puspè schlargià vitgs gidieus existents cun bajegiar novas abitaziuns. Actualmain vivan passa 600’000 colonists en la Cisjordania occupada ed en il Jerusalem da l'ost annectà.
Abitadis gideus fan stagnar process da pasch
Ina part dals abitadis èn vegnids construids cun permis explicit da la regenza. Ils uschenumnads abitadis selvadis approvescha ella per gronda part. Tenor l’ONU èn dentant tut ils abitadis en ils territoris occupads dad Israel illegals.
Internaziunalmain valan ils abitadis gidieus sco obstachel pli grond per ina pasch persistenta. Els èn numnadamain fabrichads là, nua ch’ils Palestinais lessan drizzar en lur stadi independent da Palestina cun Jerusalem da l’ost sco chapitala.
RR novitads 12:00


c: text/html

text:
Suenter la cursa rapida dals umens ha er il slalom gigant da las dunnas stuì vegnir ditg giu pervi dal vent. Problems chaschunan però er las temperaturas da passa minus 20 grads a la partenza. Enstagl da glindesdi ha il slalom gigant da las dunnas ussa lieu la gievgia. Ils responsabels han spustà la cursa pia sin il medem di sco la cursa rapida dals umens.
Program da gievgia:
- slalom gigant dunnas - prim percurs a las 01:30 uras (temp svizzer)
- cursa rapida dals umens a las 03:00 uras
- slalom gigant dunnas - segund percurs a las 05:15 uras
Sco motiv per il spustament han ils responsabels inditgà sco gia il di avant il vent burascus. Per blers n'è la decisiun betg stada ina gronda surpraisa.
RR novitads 06:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La campagna, che vegn fatga cun placats, broschuras e sur l’internet, vul eliminar pregiudizis negativs e dar scleriment davart las malsognas psichicas. Ed ella vul gidar a mitigiar l'exclusiun da las persunas pertutgadas da malsognas psichicas.
En il Grischun vegn la campagna organisada en collavuraziun cun ils servetschs psichiatrics chantunals, quai davent dals 19 d'october. Durant 2 emnas pendan placats gronds, ed en ils bus da l'entir chantun datti reclamas al monitur. Intgins cafés ed ustarias servan era tschigulattins da «Co vai cun tai?».


text:
La Turitgaisa da 25 onns ha pers en dus sets cun 4:6 e 3:6 cunter la Serba Aleksandra Krunic, il numer quatter dal turnier.
Nagin duel svizzer a Seoul
Jil Teichmann manchenta al turnier da WTA a Seoul in exploit cunter il numer 29 dal mund Hsieh Su-Wei. La Bernaisa da 21 onns ha pers en l'emprima runda cunter la Taiwanaisa cun 6:2, 1:6 e 6:7 malgrà ch'ella aveva duas ballas da match. Teichmann manava en il segund set cun 5:2. I fiss stà la pli gronda victoria fin uss per Teichmann. Uschia na datti en la segunda runda era betg il duel cun Stefanie Vögele che ha gudagnà ses gieu d'emprima runda.
RR novitads 08:00


text:
Il di mundial da la giuventetgna
- Gievgia, 28.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 28.7.2016, 8:40, RTR
Pil mument ha lieu a Krakau il di mundial da la giuventetgna, ubain megler ditg ils dis - quella occurenza ha numnadamain cumenzà schon mardis e cuoza enfin dumengia. A Krakau s'entaupan giuvens e giuvnas catolicas da l'entir mund.
Spitgà vegnan in miez enfin 1,5 milliuns giuvens e giuvnas da la baselgia roman-catolica da 187 differents stadis. Il di mundial da la giuventetgna ha lieu mintga trais onns. L'ultima giada è el stà a Rio de Janeiro. Sin il programm èn catechesas, pia instrucziuns cun differents uvestgs ubain er per exempel ina notg da uraziun. In highlight è er la visita da Papa Francestg.
Il Papa è gia insaquants dis en Pologna ed ha er gia visità la regenza da la Pologna. Sia visita è in zic delicata, per blers represchentants dal clerus polac fitg conservativ è il Papa numnadamain memia liberals - per exempel quai che pertutga sia tenuta en la dumonda da fugitivs ubain er pertutgant homosexualitad.


text:
La scheffa da persunal da Siemens en Germania ha ditg ch'els vegnian a discutar cun ils sindicats per pudair porscher soluziuns socialmain cumpatiblas.
Svizra pli probabel betg pertutgada
Sco il pledader da Siemens svizra ha communitgà a l'agentura da novitads sda, na saja la Svizra probablamain betg pertutgada da stritgadas da plazzas.
Il nov schef dal concern Joe Käser aveva cumenzà cun ils pli gronds midaments dals ultims 25 onns. Cun la restructuraziun vul il concern spargnar ina milliarda euros.
(RR novitads a las 11:00)


text:
Pervia d’ina panna d’electricitad èn ils trens tranter Au (ZH) e Richterswil (ZH) stads eri glindesdi suentermezdi suenter las duas, uschia communitgeschan las Viasfier federalas. Pertutgads dal disturbi eran tut ils trens regiunals e naziunals tranter Turitg e Cuira. Per part han bus transportà ils passagiers. Uss curseschan ils trens puspè tenor urari.
Panna d'electricitad
La raschun pervia da l’interrupziun da la forza electrica enturn la staziun da Wädenswil n’è betg anc cler. Quai ha ditg la pledadra da las Viafiers federalas envers l’agentura da novitads sda. Experts sajan vid examinar la situaziun. Tenor la SBB saja la lingia electrica stada dapi las 14:15 senza forza.
RR novitads 15:00


text:
Andrea Nahles, la scheffa da fracziun da la SPD, duai surprender il presidi da la partida socialdemocratica. Quai haja il presidi da la SPD proponì unanimamain a la suprastanza. L'elecziun duaja succeder ils 22 d'avrigl a chaschun d'in di da partida extraordinari a Wiesbaden. Andrea Nahles fiss l'emprima dunna sco scheffa da la partida socialdemocratica en tut ils 150 onns ch'i dat gia la SPD.
Formalmain sto Nahles dentant anc vegnir nominada da la suprastanza da la SPD. Martin Schulz ha declerà ch'el sa retiria per immediat sco schef da partida. Fin ils 22 d'avrigl surpiglia Olaf Scholz ad interim il post da schef da partida.
RR novitads 20:00


text:
Las 23:00 uras la dumengia saira è la polizia vegnida alarmada ch'i dettia ferms sbratgs ord in'abitaziun a Hemmental. Cura che la polizia è arrivada ha ella chattà ils dus umens svizzers mort e cun blessuras da cuntè. Il lieu dal delict è l'abitaziun da l'um da 56 onns e sia dunna.
Sin fundament da la situaziun generala na possi betg vegnir sclaus che la dunna e la figlia sajan responsablas per il mazzament, scriva la polizia. Las investigaziuns e la segirada d'indizis n'èn anc betg terminadas.
RR novitads 8:00


text:
Las vischnancas da Brusio e Poschiavo han ditg GEA al nov center da sanadad. Poschiavo cun 1157 encunter 92 vuschs e Brusio cun 309 encunter 34 vuschs. Grazia a la fusiun da l'ospital regiunal cun la spitex e la chasa d'attempads pon ins trair a niz sinergias, surtut en ils secturs da l'administraziun, da l'acquisiziun da material ed en il sectur dal persunal.
Agir avant da stuair reagir
Il nov center integrescha tut ils servetschs ch’èn gia avant maun ed unescha l’Ospedale San Sisto e la Casa Anziani. En in segund pass capita l’integraziun da la Spitex en l’organisaziun. La reorganisaziun duai garantir la cuntinuitad da la purschida da sanadad en la regiun tenor las directivas dal chantun Grischun.
Naginas plazzas na van a perder
Il nov project duai surtut permetter da pudair controllar ils custs en l'avegnir. Sco quai ch’il vicepresident dal cussegl da fundaziun da l’ospital, Donato Fanconi, ha ditg envers RTR na duessan ir a perder naginas plazzas da lavur cun ina fusiun da las organisaziuns ch’èn tuttas a Poschiavo.


text:
La svieuta dal concern d’energia da l’Argovia è sa reducida l'emprim mez onn da fatschenta 2017/18 (per la fin da mars) per 15% sin 2,54 milliardas francs. Responsabels per questa reducziun sajan ils pretschs d’energia bass e la quantitad bassa d’energia en il martgà a l’engrossa talian, pretsch d’electricitad pli bass en Svizra e la indemnisaziun d’expropriaziun da Swissgrid, argumentescha l’Axpo il glindesdi en ina communicaziun a las medias.
Axpo scriva tuttina da resultat operativ ferm
Il resultat da gestiun (EBIT) ha perfin sa sbassà per 36% u 146 milliuns sin 259 milliuns. Tuttina scriva l’Axpo en sia communicaziun da medias dad in resultat operativ ferm.
Il gudogn net è cun 196 milliuns francs per radund 54% pli bass che l'onn avant. Questa reducziun haja da che far dad ina vart cun in midament en il portfolio da vaglias. Quel haja purtà l’onn passà in gudogn extraordinari da 60 milliuns. Da l’autra vart haja sa sbassada la rendita or dal fonds per serrar e dismetter ovras atomaras per dus pertschient quai che correspunda ad ina reducziun da 50 milliuns.
Previstas maschadadas per l'avegnir – surtut per forza idraulica
La situaziun sin il martgà d’energia restia tuttina difficila, valitescha l’Axpo. Surtut la forza idraulica indigena restia sut squitsch.
RR novitads 08:00


text:
Ma regordi che a Natal faseva frécc.
Gh’era la nev e i vedar coi stell de giàzz.
Gh’era ul camin o la stua sempar pizz
e la pell di mandaritt a profumass.
La letterina piéna de brillantitt
sconduda ben ben sòta el piatt del pà
con cent promess che duravan men d’un dì
un testament per l’ann che doeva ‘rivà.
La poesia imparada a memoria
l’era la scusa per ‘nda a truà i parent,
ciapà cinq ghéi, un belé o per la gloria,
turun e ciculat da mett sòta i dent.
L’albero l’era di sciori, e pòc credent
ma l’era alegher.. tacavum su tusscòss
mandaritt, nous, bumboni, fil d’argent
el dì de Natal ghe stavum tuti adòss.


text:
Cumenzà aveva tut avant dapli ch’in emna cun in tweet dal president da la PBD Martin Landolt. El aveva publitgà in maletg nua che la crusch svizra era vegnida defurmada en ina crusch giavunada «Hackenkreuz». Quest tweet aveva chaschunà grondas reacziuns en las raits socialas.
Uss ha la Viafier federal communitgà in stop da gist quests placats sin las staziuns. Ina gruppa d’adversaris da l’iniziativa davart il repatriament effectiv fa reclama per in Na cun quest placat. La Viafier federala stoppia da principi acceptar reclama politica, la reacziun vehementa da la clientella ha dentant chaschunà reacziuns vehementas da la clientella. Tenor la Viafier federala è quai in cas singul e fitg extrem.
RR novitads 16:00


text:
Enfin l’emna proxima duai esser en funcziun in segund sistem d’alarm che mesira il livel da la Bondasca e bada uschia sch'i dat ina nova bova che vegn vers Bondo. Quai ha ditg Martin Keiser da l’Uffizi da guaud e privels da la natira envers radio SRF.
Temp d’alarm pli lung
Il segund sistem d’alarm vegn plazzà entasum la Val Bondasca. Quai ha per consequenza ch'il temp d’alarm vegn prolungà dad ussa 2 minutas sin 4 minutas. Quai era tar trid’aura u la notg. Il temp d’alarm è impurtant per pudair lavurar en il batschigl da tschiffada a Bondo. Quel sto vegnir rumì uschè svelt sco pussaivel dals radund 400’000 meters cubic material da las bovas ch’i ha dà enfin ussa. Cun il segund sistem d’alarm han ins damai 4 minutas peda per evacuar per exempel lavurants ord il batschigl en cas dad ina ulteriura bova.
Ils responsabels speran ch'il sistem nov saja en funcziun l’emna proxima. Sch'ins po lura era avrir la via chantunala durant la notg u per exempel far lavurs da rumida durant la notg, decida lura il stab directiv da la vischnanca, ha ditg Keiser.
RR actualitad 07:00


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Funziun legislativa
La funziun prinzipala dl Consëi provinzial é la legislaziun. Cina ala mudaziun dla Costituziun Taliana fata cun la lege costituzionala dl 18 d'otober 2001, n. 3 se partî sö la competënza legislativa dla Provinzia autonoma de Balsan aladô de süa portada, te primara, secundara y terziara te materies dades dant avisa; dötes les atres materies ê competënza dl Stat. Sëgn é la situaziun invertida. Deperpo che al Stat é resservada na ligna de materies bëgn definida sciöche por ejëmpl la politica estera, la defenjiun, le sistem de valüta, la politica fiscala, l'ordinn publich y la segurëza, la iurisdiziun y d'atres, à la Provinzia le podëi d'ativité legislativa te dötes les atres materies. Pro la legislaziun mëss la Provinzia respetè la Costituziun Taliana, le dërt comunitar, les convenziuns internazionales y ince - te certes materies atribuides ala insciö tlamada legislaziun concurënta - se tignì ai prinzips stabilis cun lege statala. L'eserzize de chësta competënza legislativa se manifestëia dantadöt tl'ativité d'ejam y aprovaziun da pert dl Consëi provinzial di dessëgns de lege. L'iniziativa de lege ti speta a vigni aconsiadëssa y a vigni aconsiadù, ala Junta provinziala y al popul. Da n punt de odöda formal à düc trëi i sogec i medemi dërc de iniziativa de lege, deache portan ite n dessëgn de lege, metü adöm da na relaziun d'acompagnamënt y da n test partì sö te articui, mëti a jì la prozedöra complicada de formaziun de na lege provinziala. Les statistiches (nia ma chëres che reverda le Consëi provinzial, mo ince chëres en general) indere desmostra che al é plü saurì poscibl che n dessëgn de lege presentè dal Govern, te nosc caje dala Junta provinziala devëntes efetivamënter na lege che chi presentà dales aconsiadësses o dai aconsiadus o dal popul. Chësc depënd imprömadedöt dal fat che canche al vëgn tratè n dessëgn de lege tl plenum po le Govern se lascè de regola sön la maioranza, che va debojëgn por l'aprovaziun dla lege, y spo dal fat che l'elaboraziun de n dessëgn de lege mët gonot danfora conescënzes tecniches che la Junta provinziala normalmënter à por mirit de sües strotöres, mo che ti mancia sovënz ala singula aconsiadëssa o al singul aconsiadù. Te öna na materia é l'iniziativa de lege ma resservada ala Junta provinziala: sböc dl bilanz y dessëgns de lege finanziara po ma gnì portà ite da d'ara.
Vigni proposta de lege mëss gnì presentada ala presidënta o al presidënt dl Consëi che l'assegnëia spo por n'ejaminaziun ala comisciun legislativa competënta. Les comisciuns legislatives vëgn metüdes adöm tl mëteman de vigni legislatöra dal Consëi provinzial che stabilësc ince le numer y i raiuns de competënza sciöche ince le numer di mëmbri de vigni comisciun y passa spo ala lîta de chisc, tignin cunt dla consistënza di grups linguistics tl Consëi y, tan inant che al é poscibl, dles fraziuns.
Les comisciuns legislatives ejaminëia vigni dessëgn de lege che ti é gnü assegné tl tëmp de n terminn determiné portan eventualmënter tl test mudaziuns che vëgn aratades d'ütl. Do che i laûrs é gnüs stlüc jö mëna la presidënta o le presidënt dla comisciun le dessëgn de lege tl test aprovè dala comisciun indô zoruch ala presidënta o al presidënt dl Consëi adöm a na relaziun scrita. I mëmbri dla comisciun che n'à nia aprovè le dessëgn de lege po presentè na relaziun de mendranza.
Le dessëgn de lege vëgn metü spo dala presidënta o dal presidënt sön l'ordinn dl dé dl Consëi provinzial por n control definitif. Tl plenum dl Consëi, te na sentada ofiziala, vëgnel impröma tignì na discusciun generala sön le dessëgn de lege y spo de regola na debata y na litaziun sön vigni singul articul dl dessëgn de lege cun propostes de mudaziuns eventuales presentades dala Junta provinziala o dales aconsiadësses o dai aconsiadus. Do che düc i articui é gnüs aprovà vëgn le dessëgn de lege te süa totalité sotmetü a na litaziun finala socrëta.
Sce pro chësta litaziun vëgn le dessëgn de lege aprovè, vëgn la lege provinziala promulgada, zënza na revijiun prezedënta da pert dl Govern, dala Presidënta o dal Presidënt dla Provinzia y spo publicada tl Boletin Ofizial dla Regiun. Ater co sce al vëgn dant valch va la lege en forza le 15ejim dé do süa publicaziun. Tl tëmp de 60 dis po indere le Govern sciuré sö dan dala Curt Costituzionala la chestiun de costituzionalité dla lege provinziala. Chësc dërt à ince la Provinzia sce ara arata che na lege statala violëies les competënzes dla Provinzia.
Download - L Cunsëi provinziel - suraodüda
- L Cunsëi provinziel - suraodüda [PDF 161 KB]


text:
Belli e dannati
Belli e dannati (Bèi e maladî) 'l è 'n film dramàtic americàṅ dal 1991 ad Gus Van Sant ch'l è stâ preśentâ a 'l 48śum Fèstival ad Cannes in dua River Phoenix 'l à vins la Cópa Volpi p'r al mijór atōr.
Al film, ch'l à fat sù siē migliòṅ e quàt'r ad dòlar esénd-an custâ dū e mèś, l'è na libra interpretasiòṅ d'l Enrico IV ad William Shakespeare.
Sunt
Mike Waters (River Phoenix) e Scott Favor (Keanu Reeves) i èṅ dū tòsic śōv'n ad Seattle. Par far sù di bèsi par pagàr-as la dròga, i s prustituìsan c'n al dóni ma anc c'n i óm. Mike 'l è fnòć bandunâ da pìcul e dal vòlti al s durmènsa tut 'd un trat sénsa psēr-ag far gnint. Scott invéci 'l è 'l fiōl arvèrs dal sìndic ad Portland e al gh cata gust a mét'r in imbaràs sò pàdar faghénd la vita ch'al fà. I dū i s fànan di amìg in d'l ambînt dla prustitusiòṅ, davśinànd-'s a di àtar drugâ dla sità c'n a cap Bob Pigeon (William Richert), al pàdar spirituàł ad Scott.
Un dè Mike al decìd 'd andàr a catàr sò màdar e sò fradèl Richard (James Russo) in d'l Idaho e Scott al và sèg in mòta. Durànt al viàś Mike al gh cunfésa 'd ès'r inamurâ 'd lò ma c'l àtar al n gh dà spransa parchè a lò i gh piàś'n al dóni e al gh'à intensiòṅ prèst ad far-as na famìja e ad mulàr la vita par strada. Richard al diś a Mike che sò màdar la lavóra in 'n hutèl ma quànd lò al và là al vèṅ a savēr ch'l'è partìda par l'Itàglia. I dū i decìd'n acsè 'd andàr a pascàr-la a Róma. Chè Scott al cgnós la Carmela (Chiara Caselli) ch'la dvènta la sò muróśa e pò la và sèg a Portland. Mike invéci 'l armàgn in du 'l è par pascàr sò màdar cuntinuànd anc la sò vita fata ad dròga, ad vajòṅ e ad prustitusiòṅ.


text:
L’investigader spezial independent duaja sclerir ils eventuals cumplots dal president dals Stadis Unids Donald Trump cun la Russia. Quai ha annunzià il ministeri da giustia dals Stadis Unids.Robert Mueller è stà directur da la polizia federala FBI sut ils presidents George W. Bush e Barack Obama dal 2001 fin il 2013. Ses successur al timun dal FBI è stà James Comey.
Tar l’examinaziun giaja per la dumonda, sche la Russia haja empruvà d’influenzar l’elecziun dal president l’atun 2016. Per l'examinaziun independenta eran cunzunt ils democrats. Ils republicans avevan fin qua refusà ina tala. Dentant è il squitsch sin il president creschì pli e pli las ultimas emnas. Quai surtut suenter che Donald Trump ha relaschà surprendentamain il schef dal FBI, James Comey.
Tenor servetschs secrets americans aveva il president russ Wladimir Putin ordinà d’influenzar il cumbat electoral american en favur da Trump. Trump sez refusescha las reproschas.
RR novitads 06:00


text:
Rossa (GR)
Rossa a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 114 abitant e una süperfiss de 58.93 km², e al se tröva a una altitüden de 1089 meter sura al livel del mar.
El cumün de Rossa a l'è tacaa ai cumün de Malvaglia (TI), Biasca (TI), Mesoch, Soazza, Cauco.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rossa l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1694.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Rossa l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Teletubbies
I Teletubbies (ciamê acsè anca in itagliàn) egl'ìn di pupâs protagonìsta edla séri TV ch'la porta al stès nom, per putèin dimòndi cìc, mìsa in ònda dala BBC tra 'l 1997 e 'l 2001. Tùt e quàter i Teletubbies egl'ìn impersunê da di atōr vistî cun di custùm ed na stófa colorèda e imbutìda. I gh'àn anc na banda retangolèra sàimper 'd stófa griśa in dla pansa che, ind un sert mumèint edla puntèda, la dvèinta a só volta un schérum dla televiśiòun, ch'al fà vèder di bē filmèin per putèin, cun dagli aventùri da cinèin dimòndi, c'ma p'r eśèimpi di sèlt dàint'r el pósi 'd aqua, o dal brìśi stremnèdi per dèr-i a di nader, e via descurènd.
I Teletubbies i stàn dàint'r in na cà tùta 'd fêr e 'd plàstica, cun di letèin, na tèvla e dal scrani c'ma ch'i fùsen ind un tèimp futûr, cun di tûb, dal lûś e di ptòun ch'i par'rèven cmandèr dal funsiòun edla cà. Fóra dala porta, i Teletubbies i vàn in dal giardèin in dû i s caten anca dimòndi cunìi drē a magnèr dl'èrba. Despès i Teletubbies i tàch'n a dìr:"Tante coccole, tante coccole" màinter ch'i s brasen, e "Ciao ciao, ciao ciao", quand i salùt'n al public di putèin.
I protagonìsta dal fóli
- Al Tinky Winky 'l è al pupâs viōla, al più grand ed tùt chi èter, ch'al gira cun na bursèta 'd pèla ròsa, e al gh'à in sìm'a la sùca, n'antèna a forma 'd triàngol.
- Al Dipsy 'l è al pupâs verdèin, màsć, cun n'antèna drìta in sù in sìm'a la testa, e 'n capêl a forma 'd silìnder ch'al s incàstra a la perfesiòun adôs a l'antèna.
- La Laa-Laa l'è na pupàsa śala, cun n'antèna in sìm'a la testa a forma 'd rìs ch'al và in sù, e na grósa bòcia aràns sèimper sēg per śughèr-eg.
- La Po l'è la pupàsa più cica 'd tùt chi èter, cun n'antenàina a forma 'd sérć in sìm'ala sùca, e 'n monopàtin sàimper sēg per śughèr-eg.
- Al Noo-Noo 'l è 'n aspirapólver, ch'al gira per cà per fèr el pulisìi, e però na quelc volta al tōś sù per śbàli anch i tubbytoast, a dìr al magnèr di Teletubbies.
- Al sōl drē a rìder 'l è 'n sōl ch'al gh'à però la ghìgna 'd na putinèina cichìna ch'la rìd dimòndi cuntàinta.
Vōś lighèdi
Èter progêt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Teletubbies
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Teletubbies
Colegamèint estèren
- (EN) Al sit dla BBC cun di śōg e dal tiritéri.
- (EN) Quèl ch'a sucéd drē 'l quinti.


text:
Bye bye in'emna suenter la saramentaziun
Strusch engaschà e gia banduna el ses post: il schef da communicaziun a Washington Anthony Scaramucci. La Chasa Alva ha confermà rapports da medias americanas ch'avevan communitgà che Scaramucci bandunia ses post sco schef da medias dal president american Donald Trump. Uschia duai vegnir lubì al nov schef da stab John Kelly in start senza impediments, hai num en ina communicaziun. Kelly duai avair la pussaivladad da furmar ses agen team.
Critica gia tar la nominaziun
Anthony Scaramucci era vegnì saramentà sco schef da communicaziun pir avant in'emna a Washington. L’anteriur pledader da pressa da la Chasa Alva Sean Spicer aveva ditg a Trump che l’elecziun da Scaramucci saja in «grond sbagl».


text:
En la Venezuela èn mortas almain 16 persunas durant incaps ch'i ha dà en connex cun l'elecziun da l'assamblea constituenta, quai tenor l'opposiziun. Il procuratur public general ha confermà otg morts. En pliras citads haja dà scenas sco en ina guerra civila.
L'elecziun da l'assamblea constituenta è dispitaivla. L'opposiziun venezolana aveva boicottà l'elecziun. Ella tema che la Venezuela vegnia transfurmada en ina dictatura.
L'USA e stadis vischins na renconuschan betg l'elecziun
Perquai che questas elecziuns èn stadas uschè dispitaivlas na renconuschan ils stadis vischins ed ils Stadis Unids betg ellas. Tenor indicaziuns uffizialas hajan 41,53% da la populaziun, pia 8,1 milliuns persunas, votà. L'opposiziun discurra dentant d'in fraud electoral e ch'il dumber na constettia betg. Ella aveva boicottà l'elecziun. L'opposiziun discurra da be 2,48 milliuns persunas che hajan votà e quai tar 19,4 milliuns che avessan pudì.
Maduro festivescha l'elecziun
Il president venezolan, Nicolas Maduro festivescha l'elecziun da l'assamblea constituenta. L'elecziun saja in success ed in grond mument per la revoluziun.
Stadis Unids smanatschan cun sancziuns
13 pajais da l'Organisaziun per stadis Americans (OAS), tranter auter il Mexico ed ils Stadis Unids han appellà pliras giadas a Maduro da betg midar la constituziun. Ils Stadis Unids smanatschan ussa cun sancziuns economicas. Els èn in dals pli gronds cumpraders d'ieli. Era l'UE aveva crititgà fermamain l'elecziun.
Gia il 2016 era la Venezuela vegnida suspendida dal Mercosur, in'allianza economica da pajais da l'America dal Sid.
RR novitads 06:00


text:
En l'ost da la Sibiria ha in um sajettà enturn en in bajetg dal servetsch secret russ FSB. Da las duas persunas ch'èn mortas sa tracti d'in collavuratur da l'FSB e dad in civilist. L'attatgader saja er vegnì mazzà, communitgeschan las autoritads da la citad Chabarowsk. L'attatgader saja tenor indicaziuns stà in um da l'annada 1999 cun colliaziuns tar ina gruppa da Neonazis.
El saja entrà baud la saira (temp local) en la centrala regiunala dal servetsch secret. Anc avant la controlla da segirezza a l'entrada haja el cumenzà a sajettar. In visitader en la sala da spetga saja vegnì blessà. Avant l'attatga sin la centrala haja l'um assaglì ina chasa da tir a Chabarowsk, uschia l'agentura da novitads Tass. Là haja el mazzà in dals collavuraturs ed engulà pliras armas.
La milissa terroristica Stadi Islamic a surpiglià la responsabladad.
RR novitads 06:00


text:
Harry Potter. Una de le saghe de librê e fîlm płussé famosa de tut el mond... forsi de la stòria. Scrivida de J.K. Rowling, la parla de un scłet, l'Harry Potter, qe el scopriss de ésser un strïon e qe 'l va a Hogwarts, una scœla de magia, per imparar l'art. En questa scœla i studeînt i se spartiss en quatre grôp, cłamaîd "case".
Ve siv mai domandaîd come i saress i nòm de le quatre case de Hogwarts voltaîd end la nòsta bella lengua lombarda? En tante lengue del mond e en taînt paîs solitament i nòm de Gryffindor, Slytherin, Hufflepuff e Ravenclaw, incí come i nòm de taînt incantésîm o dei personâj de la série i càmbia miga, ma en paîs come la França e l'istessa Itàlia, come noaltrê savom bén, l'è us comun cambiar-i e adatar-i a la "coltura local". Vedom allora de capir qè vœl-i dir i nòm originaîl e vardom de trovar-g una traducion en lombard. Incí, per divertiment.
GRYFFINDOR - GRIFONDÒR
La prima casa l'è Gryffindor, segurament la płussé famosa perqè i protagonistî de la série, Harry Potter e i sò amîs, i ne fa part. El sò fondador l'è Godric Gryffindor (en lombard Gòdric Grifondòr), i sò du colôr i è el ross e jald, l'element natural a lé dedicad l'è el fœg (🔥) le sòe dò caraterístiqe principaîl i è el coraj e la nobiltà d'ànim. Oviament l'animal de questa casa l'è el grifon. El dormitòri de Gryffindor el se tròva end la "Torr de Gryffindor" e per entrar-g ocorr passar derré de la pòrta de la siora Grassa.
El sò nòm l'è un jœg de paròle facilment traduxíbel en lombard: Gryffindor el vœl dir "grifon d'òr". La traducion italiana, Grifondoro, l'è donca perfeta e la se dissegna sul nòm original inglés. En lombard se poderess cłamar tranquillament Grifondòr, prononciad [ɡɾifunˈdɔːɾ] o [ɡɾifonˈdoːɾ].
SLYTHERIN - BISSASLISSA
La segonda casa l'è Slytherin, famosa per el caràter fòrt e un pò malévol dei sò membrê. L'è la casa de tuît i catîv de la série, dal Voldemort al Draco Malfoy. El sò fondador l'è Salazar Slytherin (en lombard Baltazar Bissaslissa), i sò du colôr i è el verd e l'argent, l'element natural dedicad l'è l'aqua (🌊) e le sòe caraterístiqe principaîl i è l'ambicion, l'astúcia, l'intelligença e la determinacion. Gh'è miga bisògn de dir-l, l'animal de questa casa l'è la bisça. El dormitòri de Slytherin el se tròva end el "Soterrani de Slytherin" e per entrar-g se g'ha de passar per el mur de preda cond el dissegn de dò bisce.
El sò nòm l'è un jœg de paròle entrà sly (leteralment "súbdol, astut") e slithering (leteralment "slissant"). La traducion italiana, Serpeverde, en quell cas qui, l'è purament convencional perqè la regòrda płussé l'animal e el sò color enveci de l'astúcia e el slissar de la bisça. En lombard se poderess voltar come Bissaslissa, prononciad [bisɑˈzlisɑ], de "bisça" e "slissa".
HUFFLEPUFF - BOFAPOFA
La terça casa l'è quella qe end l'imaginari de tuît la g'ha l'imagen płussé "mata" de tute. E efetivament, el nòm inglés, el g'ha come obietiv pròpi el dar quell'idea qui. El sò fondador, o megł, la sòa fondadora, l'è Helga Hufflepuff (en lombard mi la cłamaressi Beta Bofapofa), i sò du colôr i è el jald e el negre, el sò element natural l'è la terra (⛰) e le sòe caraterístiqe principaîl i è la dedicion, la paciença, l'honestà, la tollerança e la gentileça. L'animal de Hufflepuff l'è el tass. El dormitòri de Hufflepuff el se tròva end la "Tana dei Hufflepuff" e se pœl entrar-g a travers de l'istess corredor de le coxine de Hogwarts, el basterà nomà bàter cond el just ritmo una de le bòte qe se tròva lí visin a la pòrta.
El sò nòm el vén de l'expression inglesa "to huff and to puff" (çoè "sbofar"), ma l'è desvilupad apositament per recłamar un concet de "tenreça" e de "pofosità". En italian questa casa l'è l'única qe la g'ha cambiad nòm entrà le dò versiôn diferente de traducion: la traducion stòrica la la cłama Tassorosso (e la domanda la vén spontània: perqè ross?), la traducion nœva la la cłama Tassofrasso. L'è evident qe se mantén l'idea de mèter end el nòm de la casa l'element animal. En lombard a mi me płas cłamar-la Bofapofa, cond un "bof" (de bofar) qe 'l se dopła per dar l'idea de far un pò el lòc. El se pronóncia [bufɑˈpufɑ] o [bofɑˈpofɑ].
RAVENCLAW - CÒRBASGRIF
La quarta casa l'è la mea preferida, anca perqè segond el sit Pottermore, l'è la "mea". La sòa fondadora l'è Rowena Ravenclaw (en lombard traduxíbel come Corlena Còrbasgrif), i sò du colôr i è el blœ e el bronz, el sò element l'è oviament l'ària (💨) e le caraterístiqe dei sò membrê i è la savieça, la creatività, l'originalità e l'ingegn. L'animal de Ravenclaw l'è oviament el còrv. El dormitòri de Ravenclaw l'è end la "Torr de Ravenclaw" e per entrar-g ocorr nar sú per una scala e respónder a la domanda qe el batàcol de bronz a forma d'àquila el te fa.
El sò nòm original l'è formad de l'union de raven (çoè "còrv") e claw (en inglés l'è "l'ongła dei animaîl", qe end un quai dialeît lombaîrd se cłama "sgrif"). En italian questa casa l'è cłamada Corvonero, nòm qe 'l mantén la régola animal+color típica de le altre case. En lombard se pœderess cłamar tranquillament Còrbasgrif, çoè l'union de corbat (forma dialetal de còrv) e sgrif, prononciad [ˈkɔɾbɑzɡɾif] o come se 'l fœss Corbasgrif, çoè [kuɾbɑˈzɡɾiːf].


text:
Radund 17 onns suenter avair cumenzà a construir è vegnì inaugurà il pli lung tunnel da viafier dal mund, numnadamain il tunnel da basa dal Gottard.
Quai che ha cumenzà sco project en ils chaus da singuls è uss daventà realitad ed è culminà en in fieu artificial, u meglier detg en ina gronda festa per l'avertura e per quest di istoric.
Blera prominenza a l'avertura
Per las festivitads eran envidads - sper l'entir Cussegl federal - enturn 1'100 giasts, tranter quels la chanceliera tudestga Angela Merkel, il president franzos François Hollande ed il primminister talian Matteo Renzi.
Muntada per l'entira Europa
La chanceliera da la Germania Angela Merkel ed il president da la frantscha François Holland han sutlignià en lur pled per l'avertura dal nov tunnel dal Gottard la muntada dal bajetg epochal. Quella giaia lunsch sur la Svizra ora.
Eveniment global
3'000 persunas èn engaschadas per che l'eveniment passia senza incaps. Enturn 300 represchenants da medias han rapportà da l'eveniment sin l'entir mund.
Per la segirezza dals giasts han procurà sper la polizia er 2'000 commembers da l'armada. Sur il territori dal Gottard ha valì in scumond da sgular per l'aviatica civila e militara.
E forsa avess tut era pudì esser auter. La Varianta Y ha adina puspè da da discurrer.
#Gottardo2016 – in grond tema sin social media
RR novitads 06:00


text:
Las partidas da qualificaziun èn tranter il settember 2016 e l'october 2017. Il davos gieu che la Svizra ha dà cunter il Portugal è stà il 2008 al campiunadi europeic. Là aveva la Svizra gudagnà cun 2:0. Cunter l'Ungaria ha la Svizra betg giugà ils ultims 13 onns. Il 2002 aveva la Svizra gudagnà cun 2:1 in gieu d'amicizia. L'Andorra è anc mai stada l'adversari da l'equipa Svizra e cunter ils Feroais ha la Svizra gudagnà tut ils quatter inscunters.
Naziunal/Internaziunal La naziunala da ballape Svizra cun in pensum schliabel
Il pli ferm adversari da la Svizra per sa qualifitgar per il campiunadi mundial da ballape 2018 en Russia è probabel il Portugal. Sonda saira è vegnì tratg la sort a St. Petersburg. Dasper il Portugal spetgan l'Ungaria, la Lettonia, l'Andorra ed ils Feroais sin l'equipa naziunala Svizra.


text:
Ils uffants en il chantun Lucerna emprendan vinavant davent da la terza classa englais e davent da la tschintgavla classa franzos. Il suveran ha refusà l'iniziativa dal pievel per mo ina lingua estra sin stgalim primar e quai cun prest 58% da las vuschs.
L'iniziativa era vegnida lantschada da represchentants da pliras partidas sco er da magisters ed interprendiders. 57,64% (77'062 tar 56'640 vuschs) han detg na. La participaziun a la votaziun era 50,3%.
La regenza chantunala era cunter l'iniziativa. Ella aveva annunzià da spustar l'instrucziun d'englais sin il stgalim superiur sche l'iniziativa vegnia acceptada. Il franzos haja ord motiv da la solidaritad naziunala prioritad.
RR novitads 14:00


text:
Usits da Pasca
- Sonda, 26.3.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 26.3.2016, 8:40, RTR
Rudlar ovs en l'Engiadina; parter or paun, chaschiel e vin en il Vallais; sutterrar pèschs en l'Irlanda...usits da Pasca dat i dapertut.
Nus avain piclà or in pèr usits pli curius. En Svezia van las dunnas per exempel la notg per aua da Pasca tar funtaunas. Sch'ellas vegnan da far quai senza ch'insatgi las vesa e sch'ellas pon lura laschar daguttar in zic da quell'aua sin lur amant, lura gudognan ellas la charezza da quel.


text:
Il politicher catalan sa participescha al festival da film dals dretgs umans a Genevra ad ina debatta. La discussiuna tractia l'autodeterminaziun.
Puigdemont possia sa muventar libramain en l'entir spazi da Schengen ed er tegnair pleds politics uschè ditg ch'el sa tegnia vi da las leschas, scriva il departament federal.
Puigdemont che vegn persequità da la giustia spagnola e ch'è fugì en la Belgia perquai ch'el ha organisà en la Catalugna il referendum davart l'independenza, ha accentuà envers il radio e la televisiun da la Svizra franzosa, RTS, ch'el na'haj betg en mira l'independenza da la Catalugna. Sche la regiun enturn Barcelona pudessia vegnir enavos dal tuttafatg sin sias resursas na duvrassia quai nagin stadi nov, uschia Puigdemont. Sche la Spagna fissia organisada sco la Svizra na dess quai nagin problem.
RR novitads 21:00


text:
La nova mensa e mediateca da la scola chantunala a Cuira po vegnir bajegiada. 61,6% dals Grischunas e Grischuns ch’èn stads a votà, han ditg gea al nov bajetg da la scola chantunala. Cun 28’754 vuschs cunter 17’934 è il votum per il credit da 27 milliuns francs per il nov edifizi cumplementar stà cler.
En il nov bajetg – l’etappa finala da la sanaziun da la scola chantunala – duai dar sper ina nova mensa ed ina mediateca er locals per la protecziun dals bains culturals. La participaziun a la votaziun è stada plitost pitschna cun ina quota da 35%. Cun quest bajetg duai vegnir cumplettà las infrastructuras che mancan anc a la scola chantunala a Cuira. Pass per pass èn questas vegnidas sanadas ed adattadas dapi l’onn 2006 al manaschi.
Satisfatg e cuntent
La deputada Sandra Locher ch'ha fatg part al comité Pro mensa è satisfatga. Ella valiteschia quest resultat sco segn, ch’il suveran grischun vesia il project dal nov bajetg per la mensa e mediateca sco part da l’entir project da la sanaziun da la scola chantunala.
In fitg bun resultat, pertge ins na sa mai ordavant con grondas che las resalvas da las autras regiuns èn.
Ed era il cusseglier guvernativ e schef dal departament da bajegiar Mario Cavigelli è cuntent dal resultat, cunquai ch’i n’è betg cler avant las votaziuns con grondas che las resalvas èn da las regiuns ch’èn betg pertutgadas dal project.
Küblis suonda a Brand
Sper ils deputads en il Cussegl grond, han era prest tut las partidas politicas dal Grischun recumandà d’approvar il project dal nov edifizi cumplementar da scola chantunala a Cuira. Encunter eran be la Partida populara dal Grischun e Heinz Brand ch’è a la testa da la PPS dal Grischun.
Il pli ferm suandà a l’opiniun da Heinz Brand e da la PPS èn ils votants da sia regiun. pli ferm na cun passa 65% ha cunquai dà a Cuvlignas/Küblis. Ed er las vischnancas vischinantas Conters e Saas han passa 60% dals votants refusà il credit per il nov edifizi
Per Brand in cler signal
La Partida populara svizra valitescha lura era ils 38% ch'han mess in na en l'urna sco signal ch'il pievel sappia ch'il chantun stoppia e duaja spargnar. Il president da la PPS dal Grischun, Heinz Brand discurra d’in cler avertiment dal pievel grischun envers la regenza grischuna ed il Cussegl grond.
In cler avertiment dal pievel envers la regenza grischuna ed il Cussegl grond.
«Igl è da sperar ch’era las autras partidas burgaisas pondereschan ussa da spargnar», uschia Heinz Brand envers RTR. «Las perspectivas finanzialas dil chantun Grischun èn schlettas. I na vertescha nagins projects da luxus pli.»
E cler ch'il gea a las 27 milliuns francs per mensa e mediateca saja ina trumpada. Mintga votaziun ch'ins sperdia saja ina trumpada.
Cadi e Küblis din na al project
En tut han la fin finala ils votants da 14 vischnancas refusà il project da l’edifizi cumplementar da la scola chantunala.
Tranter questas vischnancas sa chattan tranter auter la vischnanca da Cunter en il Surses (56%) ni era las vischnancas en la Surselva sco Tujetsch (56%), Mustér (58%), Sumvitg (56%) e Trun (52%). Era ditg na a la nova mensa a Cuira e mediateca han ils votants da las vischnancas da Lumnezia (54%) e Schluein (53%).
Ch’ils votants da Mustér han refusà il project, pudess era avair da far cun il patratg da concurrenza: «La ponderaziun da concurrenza tranter las scolas medias dal Grischun po natiralmain avair giugà ina rolla tar la decisiun», di il reporter dad RTR, Rafael Müller.
«Da l'auter maun èsi era da dir, che dil gea tar l’investiziun a Cuira profiteschan era las autras scolas medias dal chantun, cunquai ch’il Cussegl grond ha collià la votaziun cun in augment da las pauschalas d’investiziun che las scolas medias survegnian per mintga scolar.»
Ponderaziun da concurrenza tranter scolas medias po natiralmain avair giugà ina rolla.
Quest zutgerin paria d’avair gì effect. Mustér haja bain ditg na, dentant las autras vischnancas cun scolas medias hajan ditg gea: uschia Schiers cun 57% gea da las vuschs, Samedan (64% gea ), Scuol (68%) ed ils votants da Tavau han schizunt ditg gea al project cun 70% da las vuschs.
Per tge vai: Il project
Il project, ch’è planisà tenor il standard da Minergie® P-Eco, cumplettescha las infrastructuras da scola cun ils locals cuminaivels mancants. Pass per pass èn questas infrastructuras vegnidas sanadas ed adattadas dapi l’onn 2006 al manaschi. Sco lieu per mangiar, sa scuntrar ed emprender vegn il nov edifizi ad avair ina funcziun da center impurtanta entaifer la scola.
Custs da 27 milliuns francs
Ils custs da construcziun importan totalmain 27 milliuns francs. 23,5 milliuns francs custan la mensa e la mediateca, 3,5 milliuns francs ils locals per la protecziun dals bains culturals. Ils meds finanzials ch’èn necessaris per l’etappa finala da la renovaziun da la scola chantunala grischuna na van betg a quint da las ulteriuras scolas medias en las regiuns.
La pauschala d’investiziun ch’il chantun paja annualmain a questas scolas vegn auzada proporziunalmain suenter l’avertura da la mensa e da la mediateca.
Dapli da las votaziuns
Cussegl grond
Il Cussegl grond aveva approvà il project en la sessiun d'october 2014 e quai cun 108 cunter 0 vuschs e 2 abstenziuns.


text:
La dumonda ha procurà per vivas discussiuns entaifer la Val Lumnezia. Era chaschunà discussiuns ha la formulaziun da la dumonda sin ils cedels da votar. L'iniziativa che ha vulì reintroducir il tempo 50 a Cumbel e Degen è vegnida inoltrada cun 170 suttascripziuns valaivlas.
President communal è cuntent
Duri Blumenthal, il president communal da Lumnezia, è satisfatg. Cun questa decisiun haja la populaziun da Lumnezia dà il signal envers anora che decisiuns da las anteriuras vischnancas valian era vinavant, era suenter in temp uschè curt suenter la fusiun. Da la materia possian ins esser da different maini, dentant en il segn politic saja quai ina buna decisiun, uschia ha ditg Blumenthal a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
RR novitads 12:00


text:
«La lingia blaua» emprima represchentaziun mundiala
- Glindesdi, 7.3.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 7.3.2016, 11:45, RTR
Il toc «La lingia blaua» è vegnì scrit a posta per la gruppa da teater Cuschnaus. Per l'autur Erwin Caduff e la gruppa da teater ina tensiun tut aparti, ins na sa betg co l'auditori prenda si quest toc.
I ha funcziunà, quai era cler gia da pausa. Ils visitaders da la premiera eran plain laud e faschevan ponderaziuns tge che pudess tut anc schabegiar en questa stanza da spetga.
«La lingia blaua» gioga en la stanza da spetga dal medi Monn e qua s'entaupan da tutta glieud. Baterluns e baterlieras, sportists, purs giuvens e vegls.
In tema han tuts, numnadamain il maletg d'art che penda vid la paraid en sala da spetga. Ina lingia blaua sin in funs alv e finì. I vegn filosofà sur da quest maletg e mintgin è sez dapli artist che l'artist sez.
Celebrar l'art modern
Quai contemplar il maletg en stanza da spetga vegn celebrà a moda fitg speziala. En il maletg e zuppà ina camera. Il maletg da la camera vegn projectà sin ina tenda. Ed il public sa uschia mirar en fatscha al giugader durant che quel contempla il maletg. Ins ha pia il dies dal giugader sin la tribuna e la fatscha davant en sco maletg da video.
Reschia ed autur giogan cun il public a moda fitg speziala. Il maletg «La lingia blaua» patescha durant las differentas acziuns e la finala daventa il maletg in cas d'assicuranza. Dapli dastgan ins betg tradir dal cuntegn.
Emprim toc d'Erwin Caduff
A l'autur èsi gartegià da scriver dialogs che regordan adina puspè als caracters da Loriot (Vicco von Bülow). Persunas che van ad ins sin la gnerva. Da quellas che baterlan senza punct e comma. Ils visitaders da la premiera han gì la quaida da vesair il chantadur Pasqual Gamboni direct. El ha chantà pliras chanzuns durant il teater. Mintgamai chanzuns che sustegnan il toc e sia tematica.


text:
Questa glieud, numnada ils Jenics, manava ina vita nunconvenziunala e libra en plirs reguards. Nums sco Spengler, Kessler dattan perditga da lur activitads, mo era ils Wasers e Mosers quintav’ins tar la gruppa etnica dals Jenics. Pleds da lur linguatg particular èn entrads schizunt en il dialect grischun tudestg (exempels: "tschaana" = gehen, "schniffa" = klauen). Enfin ils onns 1950 tiravan els anc a moda veglia atras noss vitgs grischuns. Dad ina vart offrivan els servetschs nizzaivels e procuravan per ina distracziun bainvegnida - oravant tut tar ils uffants - mo magari chaschunavan els er per inqual irritaziun cun lur esser in zic spezials e selvadis.
En in’emissiun da radio dal 1989 sa regorda Cristian Caduff da ses contacts cun Jenics en scola ed anc da creschì, cura ch’el era emploià da la Viafier retica. Dasperas raquinta el episodas divertentas ch’el ha udì da collegas. Sias relaziuns cun Jenics han fatg dad el in enconuschider da la lingua jenica en il Grischun.
Suenter decennis durant ils quals chalderers e molaforschs parevan svanids per adina è quest servetsch direct, apprezià da la clientella, puspè renaschì en furma moderna.
Wilhelm Moser da Trun, oriund da Castrisch, è in descendent d’ina famiglia da parlers. Sper in negozi da ferramenta, tegnì da la dunna, maina el vinavant la tradiziun da ses antenats e va sco molaforschs mecanisà per la Surselva enturn.
Fernando Sgier, in auter “parler modern”, lavura sco represchentant mobil enSurselva per ina firma da la Bassa.
... en in'autra fuorma in tec, mo atgnamein eisi schon èr in parler.


text:
Al campiunadi mundial avant 22 onns aveva la Svizra declassà la Rumenia ed uschia pudì sa qualifitgar per l’otgavelfinal. Ils Svizzers che vegnivan trenads da lezzas uras da l’Englais Roy Hodgson vevan battì ils Rumens a Detroit cun 4:1. Alain Sutter avant pausa, Stéphane Chapuisat e duas giadas Adrian Knup suenter pausa avevan sajettà ils gols. En l’otgavelfinal è il turnier dentant stà a fin per ils Svizzers suenter ina terrada da 0:3 encunter la Spagna.
La victoria da 4:1 encunter la Rumenia ils 22 da zercladur 1994 è anc oz ina da las grondas e pli spectaculars victorias insumma da la naziunala svizra da ballape ils davos decennis. Igl è stà in gieu cun bleras emoziuns ch’ils fans n’han anc oz betg emblidà.
A l’EURO 2016 vul la Svizra danovamain batter ils Rumens ed uschia procurar per in’ulteriura festa da ballape. Cun ina victoria en il segund gieu da gruppa fiss la Svizra er tant sco sa qualifitgada per l’otgavelfinal.
RR Actualitad 07:00


text:
Pliras persunas sajan mortas en ina bova ch'ha sutterrà lur chasa. A Livorno discurran las autoritads d'ina situaziun dramatica. Pervia d'interrupziuns da l'electricitad hai dà problems tar il traffic da tren en l'entira Toscana. Las forzas da salvament èn en acziun cun radund 160 persunas.
Malauras cun ferma plievgia e vent hai era dà en autras regiuns da l'Italia. A Roma, nua ch'i regia dapi mais sitgira, hai pluvì intensiv, uschia ch'i ha dà innundaziuns. La protecziun civila ha avertì da grevs donns er en ulteriuras parts da l'Italia.
RR novitads 12:00


text:
Suenter in temp da construcziun da nov mais po vegnir avert il nov edifizi da vendita e d'elavuraziun. Il bajetg dispona da 4'300 meters quadrat surfatscha da niz en serras. Quellas cunfineschan da trais varts cun l'edifizi e porschan plazs da lavur a 20 praschuniers da l'execuziun averta.
En las serras vegnan cultivads legums e plantas d'iert. La racolta vegn duvrada tant per alimentar ils praschuniers sco er per la vendita directa a la populaziun da la regiun.
La construcziun da la nova parschun permettia da realisar in project da construcziun d'impurtanza per l'economia regiunala, scriva il chantun en sia communicaziun. Il nov stabiliment porschia 152 plazzas per praschuniers e 80 plazzas da lavur supplementaras en la regiun da la Mantogna/Tumleastga.


text:
Ils custs da 69,2 milliardas francs è in plus da 2,5% cumpareglià cun l'onn 2012. Ils onns avant muntava quest augment adina passa 3,5%.
9 francs dapli mintga mais
Per persuna ha la sanadad uschia custà 9 francs dapli cun 713 francs il mais. Ils custs per la cassa da malsauns èn includids en questa cifra. Ils blers daners èn vegnids duvrads per chasas da tgira, prestaziuns da dentist e participaziuns als custs.
Tgi porta con blers custs?
Bunamain in quart dals custs han tegnairchasa privats purtà. Dapli ch’in terz ha l’assicuranza da basa purtà, e radund in 5avel il maun public. Il rest dals custs sa reparta sin assicuranzas d’accident, uffizis socials ed assicuranzas supplementaras privatas.
RR novitads 12:00


text:
Presentaziun de "Rezetes": Liber nü che dëida rajoné por ladin
La publicaziun nöia “Rezetes por rajoné” realisada da Nadia Chiocchetti, Erna Flöss y Ingrid Runggaldier é gnüda presentada ai 13 d’aurí a Balsan.
Svilupé inant la competënza orala dl ladin, ti dé tles mans n stromënt ütl a chi che ó imparé da rajoné bun y arichí le material didatich por ladin: chisc é i obietifs primars dla publicaziun nöia “Rezetes por rajoné” realisada dal Ciamp Inovaziun y Consulënza dl Departimënt Scora y Cultura ladina. La publicaziun nöia é gnüda presentada ai 13 d’aurí a Balsan dala coordinadëssa dl proiet Nadia Chiocchetti. Por l’assessur por la scora Ladina Florian Mussner é la publicaziun nöia “n stromënt important por renforzé les competënzes orales de scolares y scolars y d’atri interessá, chël ó dí partezipanc y partezipantes a cursc de ladin”. Al ne é insciö nia ma n aiüt por les families locales da arichí sües competënzes tl rajoné ladin, ma ince n stromënt de gran valüta por l'integraziun de porsones che é rovades a vir te nostes valades, insciö Mussner. "L'integraziun gareta dantadöt cun l'imparé les rujenedes", dij l'assessur.
Ince l'intendënt Roland Verra á sotligné la gran valüta dles "Rezetes" ince sciöche colaboraziun garatada danter les valades ladines de Fascia, Gherdëna y Badia. "La realisaziun de material didatich nü é öna dles competënzes prioritares dl Ciamp Inovaziun y Consulënza che ti vá a bëgn nia ma dla scora, mo ince sura la scora fora, insciö Verra. Ince le diretur de Repartiziun, Felix Ploner, sotrissëia le valur dla publicaziun, che stlüj na locia tla disposiziun de materiai d’insegnamënt dl ladin.
Rezetes por rajoné é na racoiüda d’ativités didatiches por le svilup dla competënza orala dl ladin che an pó anuzé sciöche material de sostëgn por les leziuns de ladin, anfat ciöna che la metoda d’insegnamënt é. La publicaziun por ladin é na traduziun y ince n adatamënt dl liber talian “Ricette per parlare” de Sonia Bailini y Silvia Consonno, publiché da Alma Edizioni tl 2002. La verjiun ladina é gnüda coordinada y traslatada da Nadia Chiocchetti deboriada cun Erna Flöss y Ingrid Runggaldier. “Le liber pó gni adoré dër bun da s’eserzité tl ladin a usc, al é scëmpl, adaté a deplü liví y saurí da capí. Mo an mëss lauré tl grup, de dui o deplü, aladô dles propostes che le liber fej. Ara ne se trata nia de n liber da imparé da susc. Al sará dessigü dër aprijé da studëntes y studënc por sües ativités interessantes”, á dit Chiocchetti.
Le liber é n stromënt didatich por insigné les varietés dl ladin dolomitich, porchël él gnü fat verjiuns de valada: badiot, gherdëna y fascian cun ejëmpli unitars y de condivijiun. Chësta publicaziun gnará ince tuta ca sciöche meso didatitch dertan i cursc de ladin por nialadins organisá a Balsan y tignis da Daria Valentin. Indöt él 39 capitui, partis sö te de plü liví da elementar cina mesan y alt. Dla pert grafica s'ál crüzie MarameoLab.
“Rezetes por rajoné“ ciafon da cumpré tla sënta de Inovaziun y Consulënza sides a Balsan (strada Binder 29) co ince a San Martin de Tor tl Zënter Pedagogich a Picolin. Por de plü informaziuns: www.pedagogich.it
USP


text:
La carriera da Gasser en l'administraziun federala ha cumenzà sco collavuratur scientific. Il 2009 ha l'anteriura cussegliera Eveline Widmer Schlumpf clamà l'econom sco directur ad interim da l'uffizi per migraziun.
Successur da diplomats versads
Jörg Gasser succeda ussa a dus diplomats versads. Sco ultim ha de Watteville timunà il secretariat statal.
La fin da zercladur va el en pensiun, salva però ses mandat sco schefdelegà per il dossier da l'Uniun europeica. De Watteville era succedì a Michael Ambühl. Omadus èn stads participads a tractativas impurtantas tranter la Svizra e l'UE.
Avant il temp en l’administraziun federala è Gasser stà activ per il Comité internaziunal da la Crusch Cotschna, tranter auter sco suppleant dal schefdelegà en regiuns da crisa.
RR novitads 14:00


text:
Las vischnancas sajan vegnidas orientadas la mesemna, di Thomas Kollegger da l'Uffizi da vischnancas. Il chantun saja conscient dal fatg che las vischnancas pertutgadas «na vegnan betg ad avair plaschair da far pajaments pli gronds respectivamain d'acceptar entradas pli pitschnas», scriva il chantun en si'infurmaziun a las medias.
Il chantun sa perstgisa en tutta furma per las malempernaivladads chaschunadas.
Suenter avair chattà in sbagl, è vegnì controllà tut
Ch'i dettia insumma sbagls è vegnì ora cun quai che la vischnanca da San Murezzan ha controllà anc ina giada la basa da datas ch'il chantun ha duvrà per metter en quint ils pajaments per la gulivaziun da finanzas. Suenter ch'il chantun è vegnì infurmà da questa differenza, haja el prendì immediatamain per mauns la chaussa e controllà las datas da tut las vischnancas.
Controlla cumplessiva maina dapli sbagls a la glisch
Tras la controlla da tut las datas èn vegnids ora anc dapli sbagls. Uschia hajan las datas per taglias sin il gudogn e sin il chapital da l'onn fiscal 2015 gia cuntegnì sbagls, infurmescha il chantun.
En il decurs dal midament da sistem tar il sistem nov da la gulivaziun da finanzas sajan vegnidas calculadas las taglias sin basa dad in pe da taglia sbaglià – numnadamain sin basa «dal pe da taglia communal mintgamai vertent» enstagl dal «pe da taglia unitar da la taglia supplementara». Plinavant hajan cuntegnì sbagls er las datas tar las taglias a la funtauna ils onns 2014 e 2015.
Vischnancas survegnan in ulteriur quint dal chantun il december
Ils sbagls han influenzà la calculaziun da la fermezza finanziala da las vischnancas dals onns 2017 e 2018. Quai vul dir per las vischnancas ch'ellas han da calcular danovamain lur budgets.
La regenza ha empruvà da limitar il donn ed ha curregì immediatamain las calculaziuns da la gulivaziun da finanzas 2017 e 2018. Quai vul dir, che la calculaziun oriunda per il 2018 na vala betg pli. Las vischnancas survegnan il december perquai sper il quint da la gulivaziun da finanzas in ulteriur quint per gulivar ils sbagls.
RR novitads 10:00


text:
Inhalt
Chantun
-
Lufs grischuns en Germania
Ils dus lufs ch'èn vegnids la stad e la fin november sut vehichels en la Germania dal Sid derivan dal triep dal Calanda. Ils dus lufs eran frars, quai hajan mussà las analisas geneticas, communitgescha il minister per la protecziun da la natira da Baden-Württemberg, Alexander Bonde.
In luf è vegnì sut in vehichel sin la via A8 sper Merklingen, l'auter sin la A5 sper Lahr.
«L'arrivada dals dus lufs entaifer paucs mais mussa, che Baden-Württemberg po quintar cun ulteriurs animals» ha ditg il minister. Ed els sajan preparads bain sin quai.
RR novitads 12:00


text:
A Cuira e conturn fai gia primavaira. Il sulegl lascha luar la naiv. Quellas temperaturas na fan dentant nagina tema als responsabels da las pendicularas. Sco differents responsabels han ditg, tanschia la naiv enfin la fin da la stagiun da skis 2017. Uschia per exempel en il territori da skis a Breil. Tenor il directur Beat Zenklusen, possian els segir laschar avert las pistas si els auts enfin ils dus d’avrigl. Tut tenor stoppian els dentant serrar las pistas fin giu la val. Cunzunt tar quella fin Vuorz pudessi vegnì stretg cun la naiv.
Era auters territoris n’han betg preparà in scenari alternativ
Era sin la Motta Naluns a Scuol ed en il territori da Tavau èn ils responsabels optimistics che la naiv tanschia enfin la fin da la stagiun. A Scuol è Chasper Planta segir ch’i haja avunda naiv en las regiuns pli autas. Quai cunzunt grazia a la naiv da l’emna passada. Pli critic vegni dentant tar las pistas fin giu la vall. I saja dentant normal che quellas serrian avant Pasca.
Las pendicularas da Tavau n’han medemamain betg ponderà in plan alternativ per cas che la naiv vegnia stretga. Anzi, a Tavau èn las bun diesch pistas enturn il Jakobshorn schizunt avertas anc in’emna suenter Pasca, numnadamain enfin ils 23 d’avrigl.
Era tar ils auters territoris gronds ch'èn vegnids resguardads per questa survista, tunavi sumegliant. Enfin tar runals en ils vitgs e las pistas fin giu la val quintan els da pudair tegnair avert las pistas uschè ditg sco previs.
RR actualitad 12:00


text:
Napster
Napster l'era on servizi P2P per scambià di file MP3 nassuu in del 1999 grazia al Shawn Fanning e cont on boom de popolarità in del 2000, e cont el picch di utent a febrar del 2001.
In del disember del 1999 i cà discografegh fann 'na causa contra el Napster per violazion del copyright, che la finiss a metà 2001 con l'introduzion di filter che permetten no de cercà i canzon pussee famos. Pocch mes dopo, el tribunal american l'ha ordinaa de smorzà el servizi.
I utent hinn passaa a di sistema che, a differenza del Napster, i eren no centralizaa e/o crittografaa e donca podeven no vess saraa, comé KaZaA, Aimster, WinMX e Gnutella.


text:
Questa pagina-web ramassa ed utilisescha infurmaziuns per analisar l'activitad sin la pagina e per meglierar quella. A maun da questas infurmaziuns na pudais Vus però betg vegnir identifitgà. Vus pudais controllar co ch'ellas vegnan ramassadas ed utilisadas.
Vossas pussaivladads
Las suandantas interpresas collavuran cun administraturs da paginas-web per relevar datas d’utilisaziun per la reclama online basada sin il cumportament (Online Behavioural Advertising OBA).
P.pl. utilisar ils buttuns qua sutvart per administrar ils parameters en connex cun la reclama online basada sin il cumportament. Vus pudais deactivar u activar tut las interpresas enina. Vus pudais però era configurar ils parameters per singulas interpresas. Cun cliccar sin ‘i’ survegnis Vus dapli infurmaziuns davart l’interpresa sco era davart ses status OBA (memorisà u betg memorisà in cookie – OBA activà u deactivà) per il navigatur che Vus utilisais. Sche Vus avais difficultads d’administrar Voss parameters, visitai p.pl. nossa pagina d’agid.
Status symbols scheme:
82


text:
Bainvgnü aint il Museum Stamparia Strada! Aint in quista bella chasa engiadinaisa as rechattaiva dal 1689 fin dal 1881 üna stamparia renomnada. L’exposiziun permanenta muossa concretamaing co cha da quel temp gnivan fats cudeschs.
Üna collecziun importanta da prodots stampats in rumantsch tocca pro l’exposiziun permanenta. Las plü bellas ed interessantas ouvras sun expostas. Cultura d’abitar in Engiadina Bassa e musica, sco eir l’exposiziun speciala chi variescha minch’on, cumpletteschan la sporta.
Il museum Stamparia Strada figürescha sülla glista da bains culturals svizzers d’importanza naziunala. Il museum vain manà biling e spordscha uschè üna cuntribuziun pel mantegnimaint da la jerta culturala rumantscha.


text:
Sco quai che Harry Graf, il pledader da l’Ovra electrica da Turitg ha ditg sin dumonda, sajan ils daners dal KEV decisivs per la rentabilitad da la nov’ovra idraulica pitschna che duai turbinar l’aua dal Adont en il conturn dal lai da Burvagn. Sin la glista da spetga saja l'EWZ gia pli ditg. Quai possia dentant anc ir mais u plirs onns, enfin ch’i dattia ina resposta definitiva. Pertutgant la rentabilitad dependia quai era, quant aut ch’ils tschains d’aua sajan cura ch’il project vegnia realisà.
L’exposiziun publica dal project Adont cuzza anc enfin ils 5 da fanadur. Enfin oz n’haja quai dà nagins recurs, ha confermà l’Uffizi d’energia e da traffic. Las organisaziuns d’ambient ch’èn stadas involvidas en ils discurs, na fan nagin recurs. Tenor la manadra dal WWF Grischun Anita Mazzetta saja ins sa cunvegnids cun in cumpromiss che cuntentia tuts. Ma in’ovra idraulica saja adina in’intervenziun en la natira, ch’ins evitass il pli gugent, di Anita Mazzetta.


text:
Diepflingen
Diepflingen a l'è un cumün svizzer del distret de Sissach, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.44 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 569 abitant.
El cumün de Diepflingen al se tröva a una altitüden de 411 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gelterkinden, Tenniken, Thürnen, Wittinsburg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca. It has a population of about 546 and lies in the Homburger Valley.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Diepflingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Per Christian Stucki ch'ha gudagnà 5 da 6 lutgas ed ina giada cumbattì pari èsi in dals pli gronds success da sia carriera. Il 2008 aveva Stucki gudagnà la festa da lutga da Kilchberg, er ina lutga cun caracter federal.
Cuntent dastga er Curdin Orlik esser cun sia prestaziun ad Interlaken. Per Orlik ch'abitescha e trenescha dapi bun in onn cun ils lutgaders bernais èsi medemamain il pli grond success da sia carriera. E per ina giada n'è el betg en la sumbriva da ses frar Armon Orlik ch'ha terminà la festa d'Unspunnen be sco 22avel suenter ch'el ha pers la 5avla lutga cunter Joel Wicki da la Svizra Centrala e lura stuì dar si la 6avla lutga cunter il Bernais Florian Gnägi pervia d'ina blessura.
Favurits en la 6avla lutga:
- Christian Stucki gudogna cunter Curdin Orlik (lutga finala)
- Armon Orlik dat si cunter Florian Gnägi
- Joel Wicki gudogna cunter Michael Bless
- Kilian Wenger perda cunter Daniel Bösch
- Matthias Sempach gudogna cunter Stefan Burkhalter
Dira terrada per Armon Orlik
Armon Orlik manchenta la lutga finala a la festa d’Unspunnen ad Interlaken. Orlik ha pers la 5avla lutga encunter Joel Wicki, quai suenter in conter nua ch’Orlik n’è betg pli vegnì da sa defender durant ch’el era en il resgim. Per Armon Orlik èsi in dira terrada damai ch’el avess cun in victoria pudì cumbatter per il titel en la lutga finala.
Fatg meglier ha il frar grond d’Armon, Curdin Orlik. Il lutgader che parta per ils Bernais ha battì Erich Fankhauser e cuntanschì a moda sensaziunala la lutga finala d’Unspunnen 2017. En quella cumbatta Curdin Orlik encunter Christian Stucki ch’ha cumbattì pari en sia 5avla lutga encunter Sven Schurtenberger.
Favurits en la 5avla lutga:
- Christian Stucki dat pari cunter Sven Schurtenberger
- Armon Orlik perda cunter Joel Wicki
- Curdin Orlik gudogna cunter Erich Fankhauser
- Kilian Wenger gudogna cunter Fabian Kindlimann
- Matthias Sempach dat pari cunter Marcel Mathis
- Daniel Bösch gudogna cunter Simon Mathys
Christian Stucki vala sco grond favurit sin il titel. Il Bernais ha persvadì durant l’entir di ed ha gia battì ina giada Curdin Orlik, quai en sia quarta lutga. Betg pli da la partida en la 5avla lutga èn stads ils dus grischuns Ursin Battaglia e Sandro Schlegel.
Orliks: In gudogna e l’auter perda
Armon Orlik ha fatg in ulteriur pass direcziun lutga finala. Il newcomer da l’onn passà ha en sia quarta lutga mess en dies il retg da Frauenfeld 2010, il Bernais Kilian Wenger.
Sco Wenger ha er l’auter retg bernais, Matthias Sempach, stuì magunar ina dira terrada. Il retg dal 2013 a Burgdorf ha pers encunter Reto Nötzli dal chantun Sviz. Suveran a la testa resta Christian Stucki. El ha battì en il cumbat da testa il frar grond d’Armon, Curdin Orlik, quai suenter bun 6 minutas. Curdin Orlik sto uschia magunar sia emprima terrada a la festa d’Unspunnen, resta dentant en il cumbat per il titel.
Stuì sutterrar il siemi da defender il titel ad Interlaken ha Daniel Bösch ch’ha pers sia secunda lutga, quella giada encunter Remo Käser. E vinavant sin ils chaltgons a Stucki è sper Armon Orlik er Joel Wicki ch’ha tramess en il resgim Bernhard Kämpf.
Ils Grischuns en la quarta lutga:
- Armon Orlik gudogna cunter il Bernais e retg dal 2010, Kilian Wenger
- Sandro Schlegel perda cunter il Bernais Patrick Schenk
- Ursin Battaglia perda cunter il Bernais Simon Mathys
- Curdin Orlik perda cunter Christian Stucki
Ulteriurs favurits en la quarta lutga:
- Matthias Sempach perda cunter Reto Nötzli
- Joel Wicki gudogna cunter Bernhard Kämpf
- Daniel Bösch perda cunter Remo Käser
Ils Orlik's cunter Stucki e Wenger
En la quarta lutga a la festa d'Unspunnen survegnan ils dus frars Orlik dus gronds calibers bernais. Armon Orlik frunta sin il retg dal 2010, Kilian Wenger. Ses frar grond Curdin Orlik sto cumbatter cunter il leader Christian Stucki, in dals gronds favurits sin il titel ad Interlaken.
Armon Orlik resta en il cumbat per il titel
Gentar merità per ils Orlik's da Maiavilla. Da mezdi e suenter las emprimas trais lutgas a la festa d’Unspunnen ha il grond trumf grischun Armon Orlik duas victorias ed in pari sin il conto. En la terza lutga ha il meglier da l’onn passà mess en dies il Bernais Christian Gerber.
L’emprima victoria insumma ha pudì festivar en la terza lutga il Grischun Ursin Battaglia. Perencunter ha Sandro Schlegel per la segunda giada. Ina fitg buna figura durant l’avantmezdi ha fatg Curdin Orlik, il frar d’Armon. Curdin Orlik ha gudagnà cunter Benji Von Ah ed uschia festivà trais victorias en seria e quai mintgamai cun il maximum da puncts.
Stucki ed Orlik a la testa
Curdin Orlik figurescha suenter la mesadad da la festa a la testa dal classament general ensemen cun il grond favurit Christian Stucki ch’ha battì en sia terza lutga Fabian Kindlimann suenter be paucas secundas. Er gudagnà lur terzas lutgas han ils cunfavurits bernais Kilian Wenger e Matthias Sempach.
Ils Grischuns en la terza lutga:
- Armon Orlik gudogna cunter il Bernais Christian Gerber
- Sandro Schlegel perda cunter Steve Duplan da la Svizra franzosa
- Ursin Battaglia gudogna cunter Remo Betschart da la Svizra Centrala
- Curdin Orlik gudogna cunter Benji Von Ah da la Svizra Centrala
Ulteriurs favurits en la terza lutga:
- Christian Stucki gudogna cunter Fabian Kindlimann
- Kilian Wenger gudogna cunter Michael Bless
- Matthias Sempach gudogna cunter Stefan Kennel
- Joel Wicki gudogna cunter Willy Graber
- Daniel Bösch gudogna cunter Hanspeter Luginbühl
Armon Orlik mussa ferma reacziun
Il lutgader da Maiavilla Armon Orlik è definitiv arrivà en la lutga d’Unspunnen. En sia segunda batta Orlik Bruno Linggi cun la nota maximala da 10. Ina terrada han perencunter ils Grischuns Sandro Schlegel ed Ursin Battaglia stuì magunar.
Fatg curt process cun lur adversaris han ils favurits Christian Stucki, Kilian Wenger, Matthias Sempach, Joel Wicki e Daniel Bösch.
Ils Grischuns en la segunda lutga:
- Armon Orlik gudogna cunter Bruno Linggi da la Svizra Centrala
- Sandro Schlegel perda cunter Patrick Räbmatter d'Uerkheim
- Ursin Battaglia perda cunter Damian Egli da la Svizra Centrala
- Curdin Orlik gudogna cunter Michael Müller da la Svizra Centrala
Ulteriurs favurits en la segunda lutga:
- Christian Stucki gudogna cunter Marcel Mathis
- Kilian Wenger gudogna cunter Marcel Kropf
- Matthias Sempach gudogna cunter Roman Zurfluh
- Joel Wicki gudogna cunter Pascal Piemontesi
- Daniel Bösch gudogna cunter Martin Zimmermann
Armon Orlik sto sa cuntentar cun in pari
En l'emprima lutga da la festa d'Unspunnen ad Interlaken ha il trumf grischun Armon Orlik dà pari cunter Matthias Sempach, il retg bernais dal 2013. Orlik ha cumbattì fitg activ, n'è dentant betg vegnì da metter en dies en il resgim Sempach che vala medemamain sco in dals favurits.
Christian Stucki suveran
Ina partenza perfetga ha gì Christian Stucki, il meglier lutgader da l'entira stagiun. Il Bernais ha battì en l'emprima suveran il defensur dal titel, Daniel Bösch. Grazia a questa victoria ha Stucki demonstrà sias ambiziuns sin il titel. Da tut ils gronds favurits è el il sulet ch'ha triumfà en l'emprima lutga cun la nota maximala da 10 puncts.
Punct las 8:00 uras han cumenzà las emprimas lutgas sin ils quatter differents rintgs da resgim.
Ils Grischuns en l'emprima lutga:
- Armon Orlik dat pari cunter il Bernais Matthias Sempach (retg 2013).
- Sandro Schlegel gudogna cunter il Bernais Marco Iseli.
- Ursin Battaglia perda cunter il Bernais Fabian Staudenmann.
- Curdin Orlik gudogna cunter Marcel Bieri da la Svizra Centrala.
Ulteriurs favurits en l'emprima lutga:
- Daniel Bösch (defensur dal titel) perda cunter Christian Stucki (meglier da la stagiun)
- Kilian Wenger (retg 2010) dat pari cunter Joel Wicki.
- Marcel Mathis gudogna cunter Patrick Schenk
Tut è pront per la festa d’Unspunnen
Ad Interlaken è tut pront per il punct culminant da l’onn da lutga, la festa dad Unspunnen. Radund 15’000 persunas vegnan a persequitar ils cumbats da lutga en l’arena amez Interlaken en la Part Sura Bernaisa.
Live al Radio Rumantsch
Da la partida è er il Radio Rumantsch che rapporta live da questa festa ch’ha giu lieu la davosa giada il 2011, lura cun il victur Daniel Bösch. Il lutgader dal chantun Son Gagl vala er quest onn sco in dals favurits e frunta gist en l’emprima lutga sin Christian Stucki, in dals gronds trumfs bernais.
Durada da las lutgas:
- Lutgas 1 fin 4 cuzzan mintgamai 7 minutas.
- La 5avla lutga va a fin sin il pli tard suenter 8 minutas.
- La lutga finala cuzza maximal 16 minutas.
Preschents èn er trais lutgaders grischuns. Sper il cunfavurit Armon Orlik da Maiavilla er Ursin Battaglia d’Almens e Sandro Schlegel da Fideris. Orlik cumbatta gist en sia emprima lutga encunter il retg da Burgdorf 2013, il Bernais Matthias Sempach.
RR live dad Interlaken 07:00+


text:
Camp ad stermìni
I camp ad stermìni (Vernichtungslager in tedésc), cgnusû anc cuma camp dla mòrt, lager o, in na manéra minga tant precìśa, camp ad cuncentramènt, i éran dal strutùri strulgàdi da i naśìsta dal Tèrs Reich durànt la secónda guèra mundiàla, in di an da 'l 1941 a 'l 1942, par muciàr sù e pò masàr i parśunēr ch'i gh rivàvan par mét'r in at la “sulusiòṅ finàla”, qvéla 'd spasàr via par sèmpar tut gl'ebrèj 'd Európa ma anc sigàgn, fnòć, upuśidōr pulìtig e testimòṅ ad Géuva.
I éran stâ mis sù cun dal tècnichi sientìfichi e na pianificasiòṅ industriàla par far fóra na pupulasiòṅ intēra par di mutìṿ ideulògic e rasiài druànd dal cambri a gas a 'l munòsid ad carbòni o di fàrmag vlèṅ (luminal) par cupàr di sentinàr ad gint a la vòlta e di fóran crematòri par far sparìr tut al próvi d'l ulucàust. In di camp ad stermìni i s fàv'n anc di esperimènt su dal cavi umàni cuma ślar i sò còrp. A i parśunēr a gh vgniva purtâ via tut i sò avēr ch'i valìvan quèl, anc cavâ via i dènt 'd òr a la mòrt.
A Auschwitz-Birkenau i s cupàv'n anc siē-mìla parsòni a 'l dè druànd al gas Zyklon B. I naśìsta i ìvan fat anc di repàrt 'd eutanaśìa par masàr i putèṅ cun di prubléma cuma gl'andicapâ, i dasfurmâ, i mungulòid e piciâ in dla tèsta.
Di camp ad stermìni a gh 'n éra òṅ a Maly Trostinets (Rùsia Biànca) e òṅ a Sajmište (Sèrbia), pò àtar siē prinsipài in Pulògna:
- Auschwitz–Birkenau
- Bełżec
- Chełmno
- Majdanek
- Sobibór
- Treblinka
In di àtar paéś la gint la vgniva purtàda in soquànt camp ad cuncentramènt e 'd depurtasiòṅ par pò èsar mandàda in di lager. In Emìglia a gh 'n éra òṅ a Fòsul mént'r in Lumbardìa 'l éra a Gunśàga. In Itàglia qvél più impurtànt 'l éra a Trièst a la Riśéra 'd San Sabba.
Durànt i an dla guèra i aṅ pardû chè la vita siē migliòṅ 'd ebrèj a 'l incìrca.


text:
Outkast: «Hey Ya»
- Mesemna, 24.1.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 24.1.2018, 9:30, RTR
André 3000 e Big Boi alias André Lauren Benjamin ed Antwan Andre Patton furman ensemen la gruppa «Outkast». In da lur pli gronds hits è la chanzun «Hey Ya». Ina chanzun che é stada musicalmain insatge totalmain nov cumpareglià cun quai chils dus artists fan uschiglio numnadamain rap e hiphop. «Hey Ya» è dentant stà in experiment cun lemprova da chantà e far musica plitost divertenta ma tuttina cun in text serius. Inentira pluna plattas daur platin e schizunt ina da diamant demussan che il experiment è gartegià.


text:
Del rest, l titol de la mostra l me fèsc zis gola: “90 Years Miss Monroe: Reflecting on a Female Icon”. Me peisse che pel esser na ocajion per vèlch pensier nef o idea neva.
Nia de dut chest. La mostra n sé la ben belota, i guanc che Marilyn l’aea metù te i desvalives film, ei, ence chel bianch plissetà che sgola co l’aria che vegn su da n tombin de la metropolitana, o chi doré te servjies fotografiches o chi de sia vita de vigne di – la brèa a pie de paulet biencia e foscia a zigaret e la maia neigra con l col aut; dapò la plus de canche Arthur Miller aea dat l’anunzie del matrimone con ela e autra massaria, soraldut guanc da bal e da festa che la metea te la gran ocajions.
Dapò i video recorda i film che ela l’à fat, entriesc e a tochec. Con i placac de si paroles restèdes te la storia (chela del parfum Chanel n. 5, sora dutes) la eles che vijitea la mostra se fèsc fèr na foto. Dapò amò documents, fotografies, e picolezes che fèsc recordèr che Marilyn l’aea vivù desche dutes nos.
Na reflescion sun si esser e sia storia desche femena che à volù se jièr la vita da ela fora da scines bele fates da autra eles, jièr si vita con duta la chèrtes che ela aea capì de aer a dispojizion (soraldut n bel corp e l don de piajer), chesta reflescion no la é. Fosse stat bel lejer zeche n cont de si pensieres, de coche la cernea fora de e te sia vita, de coche la se metea tedant al mond del cinema (mascolin fin junsom), apontin chel che usèa la ela desche n oget e apontin olache ela la chierìa con duta se nstessa de se fèr fora e dèr al mond sia identità feminila (e no demò tres l corp).
Marilyn la era bela ma no demò. La piajea. Ai omegn soraldut ma ence a la eles. A chestes per la ledeza che la era stata bona de se tor, l proèr a viver da femena fin junsom con mile dubies e ence sacontanta contradizions. Fosc paassa la speisa studièr miec chesta icona che la podessa deventèr zeche de più che (soul) na icona de stil.


text:
Umens - 15 km classic
En la cursa da passlung sur 15 km classic ad Otepää en l’Estonia ha Jonas Baumann manchentà ils top ten be knapp. Il Svizzer è daventà 11avel.
Gudagnà la cursa ha il Norvegiais Martin Juhnsrüd Sünbi avant il Finlandais Ivo Niskänen. Terz è Hans Christer Holund era da la Norvegia.
Cursa senza Dario Cologna
Dario Cologna n’è betg stà da la partida en questa cursa. Suenter il trenament per la cursa da dumengia ha el sa sentì mal en la muscla dal ventrigl. Uschia ha Dario Cologna decidì ensemen cun ils trenaders ed ils medis da betg parter a las cursas da dumengia, ina cursa sur 15 kilometers classic. Plinavant mida el il plan: Cologna vegn a turnar en Svizra e betg ad ir direct vinavant en Finlanda.
Dunnas - 10 km classic
La Norvegiaisa Marit Björgen ha gudagnà la cursa sur 10 km ad Otepää en l’Estonia. Quai avant la Svedaisa Charlotte Kalla e la Norvegiaisa Heidi Weng che maina il classament general.
Dal duo svizzer è mo Nadine Fähndrich arrivada en las top 20 – e quai sco 20avla. Nathalie von Siebenthal ha stuì sa cuntentar cun plaz 32.
RR actualitad 14:00 +


text:
Geograficamain è Moutier gist al cunfin tar il Giura. Otg kilometers èn tranter il vitg da bunamain 9’000 abitants e la chapitala dal Giura, Delémont. Ils simpatisants dal Giura vesan quai sco punct per far la midada. Ins saja uschia pli datiers al centrum e speria sin pli bler sustegn che enfin ussa dal chantun Berna.Vitiers hajan ins la medema mentalitad e cunzunt il medem linguatg sco quels dal Giura.
Ils adversaris vesan quai in zic auter. Las empermischuns dal Giura dad investir ferm a Moutier na sajan anc betg propi garantidas. Els crajan plitost, ch’in grond e ferm chantun sco Berna fetschia meglier al vitg. Plinavant fiss era il futur da l'ospital a Moutier da metter en dumonda tar in midament tar il Giura. Ins vess uschia mo paucs kilometers in ord l’auter gist dus ospitals. Prioritad vess lura l'ospital a Delémont e quel a Moutier vegniss serrà, teman ils adversaris. Ord vista dal chantun Berna è l’ospital a Moutier giustifitgà cun quai ch'il proxim ospital è pli lunsch davent.
Dumengia ils 18-06-2017 vegn lura decidì en tge chantun che Moutier sa chatta en l'avegnir. Experts spetgan ina decisiun fitg stretga.
RR actualitad 07:00


text:
La fabrica da l'Ovra electrica cuminaivla En, il «Gemeinschaftskraftwerk Inn» GKI, ha da cumbatter cun grondas sfidas. L'emprim avevi dà problems cun la firma da construcziun da l'ovra sur il cunfin tranter la Svizra e l'Austria. Uss fa la geologia problems, scriva la GKI en ina communicaziun a la publicitad.
Entant che la centrala a Prutz en l'Austria vegn a fin anc l’onn 2018, datti tar ils ulteriurs plazzals da fabrica, numnadamain tar la realisaziun da la lingia da pressiun ed il mir da serra a Martina retards considerabels.
La lingia da pressiun
La lingia vegn ad esser 21,4 kilometers lunga. Radund 9 kilometers èn realisads. Las duas maschinas «Zauberbohrer» e «Magliadrun» ston cumbatter cun la geologia e cun ina nauscha qualitad nunprevisa dal crap. Dapi il december stattan quellas 2 maschinas airi. Mintga mais chaschuna quai a la GKI custs da radund 1 milliun francs per maschina. Novas mesiras duessan ussa però procurar per damain incaps.
Il mir da serra
Era la construcziun dal mir da serra è bloccada dapi l’entschatta dal 2018, pervi da mancos da segirezza. Las raits da segirezza sur il plazzal èn emplenidas cun naiv e donnegiadas. Quellas ston vegnir renovadas.
Tar il project cuminaivel svizzer-austriac sa tracti actualmain da la pli gronda ovra electrica da quest gener che vegn fabritgada en las regiuns alpinas. Cun retards e cumplicaziuns nunspetgadas èsi da far quint, uschia ils responsabels. L’avertura è previsa per la fin dal 2020.
12:05 RR actualitad / 17:40 Telesguard


text:
Quella è tranter auter responsabla per la repartiziun da las taxas da radio e televisiun e la controlla da las concessiuns da radios e televisiuns en Svizra.
Bernard Maissen n’è nagin nunenconuschent en la scena da medias. Cumenzà sia carriera schurnalistica ha el il 1987 tar la «Bündner Zeitung». Suenter plirs onns tar l’agentura da novitads SDA, nua ch’el era, tranter auter, correspundent per il Grischun e pli tard schef da la redacziun tudestga, ha el midà il 2003 sco schefredactur tar il Radio Rumantsch. Dus onns pli tard è el turnà tar la SDA, e quai sco schefredactur e commember da la direcziun. La fin da l’onn passà ha el bandunà l’interpresa.
RR novitads 16:00


text:
Novitês
14-20.02.2015 - Videospots, videoclips y drones: workshop por jogn tl Museum Ladin
Le Museum Ladin Ćiastel de Tor organisëia, en colaboraziun cun le Sorvisc ai Jogn Val Badia, en workshop por jogn danter i 14 y i 20 agn. An pò imparè da fà videospots y videoclips inće cun l‘aiüt de na drona. Le curs gnarà fat dai 14 ai 20 de forà 2015 al prisc de 10 euro. Le fin é de realisé cun de pici grups de laûr videospots y videoclips sura le museum. I jogn gnarà acompagnà da esperć te chësc ćiamp. Ensciö saràl esperć che mostra co adorè na drona, sciöche an pò l' adorè por fà films, ći poscibilitês che chësc mesum nü nes pîta y ćiöna che é la normativa che regolëia dal 2015 inant l' adoranza de na drona. Laprò gnaràl insigné da se dè jö cun la grafica y design por video, filmé y mëte adöm en pice spot o film, taié le film tres l'aiüt de programs tl Ofize di mesi audiovisuai de Balsan. En colaboraziun cun le stüde "Davide Records" podaràn taié pro l'audio y le mëte ite te en filmat, mo inće taié files audio y tòć de musiga y imparè da capì tan inant che an mëss tignì ite i dërć d'autur sce an tol files video, audio o fotos de d'atri.
Le workshop metarà man la sabeda ai 14 de forà y jarà inant dal lönesc 16 de forà ćina le vëndres ai 20. Ai 17, dedolönesc de carnescè, sarà le domisdé lëde. Le orar tignarà cunt di coliamënć dla coriera sides dl'Alta che dla Bassa. Dala incrujada da San Martin ćina al ćiastel gnaràl metü a disposiziun n pulmin.
An po se prenotè te Sorvisc ai Jogn ćina ai 5.02.15. Por informaziuns o por le program plü avisa pon contatè le Museum Ladin Ćiastel de Tor a San Martin sot al numer 0474/524020, o ince le Sorvij ai Jogn dla Val Badia cherdan sö le numer 0474/523070.


text:
La Serena
La Serena è ina citad e vischnanca en il nord dal Chile e la chapitala da la región de Coquimbo.
La citad e vegnida fundada il 1544 ed è cun quai la segunda citad pli veglia dal pajais suenter la chapitala naziunala, Santiago, che sa chatta 471 km pli en il sid. D'autra vart fa La Serena part d'ina conurbaziun cun la citad da port vischina da Coquimbo, che cuntanscha ina populaziun totala stimada da passa 486 millis abitants (2012) e furma uschia la quart pli gronda zona urbana dal pajais.
La citad è in'impurtanta destinaziun turistica, surtut durant la stad, cur che la glieud visita las splagias.
En la citad sa chattan l'universitad da La Serena e la sedia da l'archidiocesa catolic-romana da La Serena, ina da las tschintg archidiocesas da la Baselgia catolica dal Chile.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Pagina-web da la vischnanca da La Serena (spagnol)


text:
La polizia chantunala investighescha pervi d'in eventual delict sexual a l’Open Air Lumnezia. Detagls n’èn betg enconuschents. Sco la polizia ha confermà a RTR – è ella stada sin il lieu la notg sin sonda. La procura publica sclerescha uss il cas.
Il comité d'organisaziun na piglia betg posiziun
Il president dal comité d’organisaziun Norbert Cavegn na piglia betg posiziun davart las investigaziuns, quai ha el ditg sin dumonda ad RTR. El sappia che la polizia saja stada sin il plaz, ma uss saja da spetgar fin che las investigaziuns sajan serradas giu, ha ditg Cavegn.
RR novitads 17:00


text:
L'armada duai vegnir reducida sin 100’000 umens, dentant esser equipada cumplettamain e daventar pli agila per la mobilisaziun. Plinavant duai l'armada svizra custar maximal 5 milliardas francs ad onn. Quels parameters aveva il parlament gia decidì pli baud.
Plinavant fa il Cussegl federal la proposta da scursanir la scola da recrut da 21 sin 18 emnas. Ils curs da repetiziun duain cuzzar be pli duas emnas. Il Cussegl dals chantuns è d’accord da scursanir la scola da recrut, dentant betg cun curs da repetiziun pli curts. Tenor il Cussegl dals chantuns duain quels cuzzar vinavant trais emnas. Perencunter duai dar be pli tschintg curs da repetiziun enstagl da sis.
Tenor il concept dal Cussegl dals chantuns fissi da frequentar 245 dis da servetsch, tenor il concept dal Cussegl federal 225 dis. Oz vegn frequentà 260 dis da servetsch.
RR novitads 14:00


text:
Impressum
Responsabladad generala, redacziun:
UFCOM
Zukunftsstrasse 44
Chascha postala 252
2501 Bienna
www.bakom.admin.ch
Creaziun e realisaziun tecnica:
Farner Consulting AG
Oberdorfstrasse 28
8001 Turitg
info@farner.ch
Infurmaziuns giuridicas
Responsabladad
Malgrà che l’Uffizi federal da communicaziun (UFCOM) dat bain adatg che las infurmaziuns publitgadas sin questa pagina d’internet sajan correctas, na po el surpigliar nagina responsabladad per la correctadad dal cuntegn, per l’exactezza, per l’actualitad, per l’autenticitad e per la cumplettezza da talas infurmaziuns.
L’UFCOM sa resalva expressivamain il dretg da midar dal tuttafatg u per part, da stizzar u da betg publitgar per in tschert temp cuntegns, e quai da tut temp e senza avis.
L’UFCOM refusa tutta responsabladad per donns materials u immaterials chaschunads tras l’access a las infurmaziuns publitgadas u tras lur utilisaziun resp. nunutilisaziun, tras il maldiever da la colliaziun u tras disturbis tecnics.
Renviaments e links
Renviaments e links a paginas d’internet da terzas persunas na tutgan betg en il sectur da responsabladad da l’UFCOM. L’access e l’utilisaziun da talas paginas d’internet vegnan fatgs sin agen ristg da l’utilisadra u da l’utilisader. L’UFCOM declera expressivamain ch’el n’haja nagina influenza sin la concepziun, sin il cuntegn e sin las purschidas da talas paginas d’internet. Las infurmaziuns ed ils servetschs da questas paginas d’internet stattan cumplainamain en la responsabladad da lur auturas e da lur auturs.
L’UFCOM refusa tutta responsabladad per talas paginas d’internet.
Protecziun da datas
Sa basond sin l’artitgel 13 da la Constituziun federala svizra e sin las disposiziuns dal dretg da protecziun da datas da la Confederaziun ha mintga persuna il dretg da la protecziun da sia sfera privata sco er il dretg da la protecziun cunter l’abus da sias datas persunalas. L’UFCOM observa strictamain questas disposiziuns. Las datas persunalas vegnan tractadas confidenzialmain e na vegnan ni vendidas ni dadas vinavant a terzas persunas.
En stretga collavuraziun cun noss “hosting-providers” ans stentain nus da proteger uschè bain sco pussaivel e cun tut ils meds las bancas da datas dad intrusiuns externas, da sperditas, d’abus u da sfalsificaziuns.
Durant l’access sin nossas paginas d’internet vegnan registradas las suandantas datas en “logfiles”: l’adressa dad IP, la data, il temp, la dumonda dal program da navigaziun ed infurmaziuns che vegnan transferidas en general davart il sistem operativ resp. davart il program da navigaziun.
Questas datas permettan al UFCOM da far evaluaziuns statisticas anonimas per renconuscher tendenzas che servan a meglierar la purschida. Tenor la Lescha federala davart la surveglianza dal traffic da posta e da telecommunicaziun (LSTPT) datti in’obligaziun legala da conservar las datas da connexiun durant almain sis mais.
Questas reglas na valan betg, sche Vus contactais voluntarmain l’UFCOM. Durant la registraziun da Vossa adressa dad e-mail vegn quella archivada en ina banca da datas separada che n’è betg colliada cun ils logfiles anonims. Vus avais da tut temp la pussaivladad d’annullar Vossa registraziun.
Copyright
Copyright, Uffizi federal da communicaziun.
Las infurmaziuns sin las paginas d’internet dal UFCOM vegnan messas a disposiziun a la publicitad. Cun chargiar giu u cun copiar texts, maletgs, fotografias u autras datotecas na vegnan transferids nagins dretgs vi dals cuntegns.
Ils dretgs d’autur e tut ils auters dretgs en connex cun ils texts, cun ils maletgs, cun las fotografias u cun autras datotecas sin las paginas dal UFCOM tutgan exclusivamain a l’UFCOM ubain a las titularas ed als titulars che vegnan menziunads spezialmain. Per la reproducziun da mintga element dovri ordavant l’autorisaziun en scrit da las titularas e dals titulars dals dretgs d’autur.


text:
46°40′N 7°51′E
Matten bei Interlaken a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3781 abitant.
El cumün de Matten bei Interlaken al se tröva a una altitüden de 572 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Interlaken, Bönigen, Gsteigwiler, Wilderswil e Därligen.


text:
Dapi ils 20 da favrer è il cas Edy davant la dretgira d'administraziun dal Grischun a Cuira. La Pro Natura ha inoltrà in recurs. Els èn cunter da montar Edy puspè a Salastrains. Plinavant haja la Pro Natura fatg cler ch'els vegnian a trair vinavant il cas fin davant il Tribunal federal en cas ch'il chantun dess la lubientscha. Lura fissi da quintar cun danovamain custs ed in cumbat davant dretgira che va sur onns.
Nagin deposit pli
Uss vegn la chaussa pli e pli stretga. La lubientscha da la vischnanca da San Murezzan per il deposit dad Edy curra giu. Quai munta ch'il chau dad Edy stuess chattar sin ils 15 d'october in nov deposit. Quai è collia cun novs custs per in nov deposit e cun custs da transport. Il rest dal corp dad Edy è vegnì dismess ils ultims dis.
La dumonda per ina lubientscha temporara da puspè montar il chau dad Edy a Salastrains ha la suprastanza communala refusà. L'enviern passà era quai anc stà pussaivel. L'Uniun ha perquai tschentà uss la dumonda dad anc ina giada considerar la dumonda.
Ultima schanza
Sche la decisiun da la vischnanca da San Murezzan resta tar il na vesa l'Uniun Save Edy la suletta schanza per spendrar Edy sch'in fan en u ordaifer l'Engiadina fiss pront da metter a disposiziun in lieu per metter il chau dad Edy.


text:
Per il mument vegnian las lavurs repartidas sin ils commembers da la direcziun.
10,1 milliuns passagiers han nizzegià la Viafier retica il 2014
A la conferenza da medias annuala ha la Viafier Retica era preschentà las cifras dal 2014. Er en l'onn da giubileum da 125 onns Viafier retica RhB transportà dapli persunas. L'entir onn 2014 han 10,1 milliuns passagiers nizzegià la Viafier retica, quai è in plus da 2,7 %.
Sco quai che la Viafier retica communitgescha, èn las entradas dal traffic da persunas s'augmentadas uschia sin 97,7 milliuns francs. Il traffic da vitgira ha perencunter fatg ina sperdita dad 1,6 milliuns francs tar entradas totals da 13,5 milliuns francs. Plinavant ha la retica investì l'onn passà 162 milliuns francs en l'infrastructura.
RR novitads 12:00


text:
En quatter da diesch cas han las attatgas da cyber er consequenzas finanzialas per las victimas. La retschertga mussa vinavant, che tar in terz da tut las attatgas èn vegnidas enguladas e publitgadas infurmaziuns confidenzialas ed in quart dals pertutgads han gì da cumbatter cun donns da reputaziun.
Novs trends
Tenor la KPMG dettia dus novs trends. D’ina vart sajan las attatgas pli spezialisadas che pli baud. Da l’autra vart observian els, ch’ils attatgaders maldovrian adina dapli computers per generar munaidas digitalas sco bitcoins. Enstagl da bloccar il computer infizà e pretender daners per puspè dar liber las datas engolian quels criminals la prestaziun dal computer. Quai capitia savens senza ch’il possessur sentia propi quai.
RR novitads 17:00


text:
11ª partida de campionat - Raas
La formaziun da La Val reagësc purmó tl secundo tëmp y pordüj ma plö de avalié le resultat ti ultimi menüc
Bele la sabeda s'à la formaziun da La Val metü sön trú por ruvé tl biotop a Raas a sughé l'ultima de campionat. Ince l'ultim fin dl'edema s'à La Val indurmedi ia le pröm tëmp y à spo messü recuperé le svantaje tla secunda pert. L'agresivité y la determinaziun mostrada dles prüms partides de campionat é tröp manciada.
A costruì ocajiuns é tl pröm tëmp le Raas, deperpo che La Val se stënta dassën a tignì le palé tl mezciamp aversar y a imposté val aziun concreta. Bele al 10^ menüt toma le vantaje por i padruns de ciasa: sön na trata de puniziun rebat le curan cuntra la stangia de porta y i atacanc asvelc y nia marcà sprinza cuntra le palé por le apogé te rëi.
La Val pro de costruí jüch cun passaji asvelc y basc, scialdi indere intercetá dai aversars. Sön les ripartënzes prô i ladins de tigní sö i portadûs dl palé, rovan indere intres massa tert sön le contrast y gaujan insciö tröc fai por nia y trates de punziun decuntra. I stersc atacanc dl Raas fej gran parüda sön chëstes situaziuns standard, ruvan a mët in dificolté le portier Julian. La sóra trata cuntra porta da pert di ghesc é le defensur Martin Ploner che vega: sön na rebatüda dla defenjiun prôl na trata sëcia che sfiorëia la stangia de porta.
Le pröm temp se röia sön le resultat de 1 a 0 por le Raas
Sciöche la partida da denant röia La Val tl secundo tëmp te ciamp cun un en gol de svantaje da recuperé. La reaziun é indo la medema y do la cherd'ora tôl i ladins cun coraje la partida tles mans y pro da se refà por la pröma pert indurmedida ia. Les forzes frësches metüdes te ciamp dà n gran sostëgn ala scuadra. Le arbiter archita ince deplö posiziuns de forajüch dër tl dübe, sënza ester bun de motivé sües dezijiuns. Al 65^ röia Alex E. sù dan porta y vega na trata bassa che vëgn rebatüda dal'un dl Raas, le palê röia sön le pé de Stefan che dô na secunda trata vëgn ciamó n iade devié te ciantun. Le arbiter conzed plö trates dal ciantun y puniziuns por i ladins, che ne vëgn indere nia anuzà bun. An mëss aspeté le 85^ por avalié le resultat. La defenjiun dl Raas vëgn taiada fora cun na passaja dal mezciamp, le palé rové a Franz che controlëia a dovëi tira te porta por le 1 a 1. Por radopié le resultat mancel ma plö püch tëmp y La Val fej gran druch y prô ciamó cun vigni meso de chirí la devënta che ne gareta impone nia. Les döes formaziun se partesc insciö i punc, por La Val na ocajiun jumada ia por fa n bel balz inant de tlassifica. Dan jì tla palsa da d’invern süga ciamó La Val la partida de retöda de Copa Provinzia cuntra la medema formaziun da Raas, do avëi davagné al’andata por 2 a 0. Sughé vëgnel insnöt vëindres dales 20:00 indô a Raas.
Raas – La Val : 1 - 1
Formaziun La Val: 1. Julian Moling, 2. Egon Frenes (dal 70^ Franz Tolpeit), 3. Luca Pescollderung 4. Paolo Vallazza, 5. Ploner Martin, 6. Freddy Sottara, 7. Christian Dapoz (dal 70^ Felix Nagler), 8. Stefan Sottara - capitan, 9. Marco Sottara (dal 75^ Alexander Miribung), 10. Alex Elzenbaumer, 11. Adrian Miribung (dal 75^ Michele Campei)
Gol por La Val: Franz Tolpeit al 85^
Proscima partida:
La Val süga ciamò in vëindres sëra a Raas dales 20:00 la partida de retöda de copa provinzia cuntra la scuadra de ciasa
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


text:
Senza José De Queiroz, L'ustier e hobi astronom da Falera na dessi betg l'observatori Mirasteilas. Cun stinanza ha el avant bunamain 15 onns entschet a discutar la pussaivladad d’in observatori. Ensemen cun l’uniun d’astronomia dal chantun Grischun, èsi reussi da persvader la vischnanca per in tal project.
La vischnanca da Falera è stada generusa, ed ha fatg guttas cun chau, per questa chaussa. Il bajetg per l'observatori serva l'enviern sco canorta ed ustaria per il runal pign d’uffants, e la part suren cun il tetg movibel che sa lascha avrir è l'observatori.
700’000 francs ha quai custà a la vischnanca. L’uniun d’astronomia dal chantun Grischun ha da sia vart investì 500’000 francs per las apparaturas sco telescops e computers. Medemamain metta l’uniun a disposiziun var 30 persunas che fan guids e decleran las apparaturas als visitaders.
Impurtanza svizra
A Falera sa chatta il pli grond telescop ch'è accessibel publicamain da l'entira Svizra. Cun quest telescop ha De Queiroz chattà 52 asteroids. Da quels èn trais vegnids renconuschids da la NASA. Quai munta ch'el ha pudì dar in num a quels. L'emprim ha num «Falera», il segund «Marcia», sco sia feglia ed il terz sa numna «Cuera», tenor la chapitala. Christian Schütz il suprastant da la vischnanca da Falera ch'è en il cussegl da fundaziun da la Mirasteilas è losch che Falera è era present en l'univers.
L'avegnir
Ponderaziuns co pudair far pli attractiv l'observatori en cas da malaura, quai para dad esser in dals problems che sto vegnir schlià en l'avegnir. José De Queiroz sez ha in grond giavisch, in telescop che lubescha observaziuns era sche l'atmosfera è malruassaivla. Igl è in siemi dad 80'000 francs, di el cun in surrir.
RR actualitad 08:00


text:
Regals da Nadal
- Gievgia, 10.12.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 10.12.2015, 11:15, RTR
Il temp d'advent è per ils ins in fitg bel temp, per ils auters plitost in stress: decorar l'abitaziun, far si pignol da Nadal e cumprar ils regals. E lura gist tar ils regals na san ins mintgatant betg pli tge cumprar. Per quests, che n'han betg peda u gust dad ir en il ravugl dal temp d'advent, ed empostan pli gugent ils regals online datti diversas paginas d'internet. Ina survista da las plattafurmas ed intginas ideas per in regal da Nadal datti oz el Co e cum.


text:
Ils implants da sport Minschuns SA han decidì ad ina radunanza d'acziunaris extraordinaria ils 17 da zercladur dad augmentar il chapital d'aczias per 1 milliun francs. Quai en duas pass: 600'000 francs duai il cussegl d'administraziun generar infra 3 mais. Ulteriurs 400'000 francs duai il cussegl administrativ lura generar infra 2 onns.
Finanziaziun dad ina pendiculara ed indrizs per ennavar
Il nov chapital d'aczias duai servir per las investiziuns planisadas en connex cun il project La Sassa. Minschuns vul fabritgar ina nova pendiculara da Tschierv si Minschuns ed indrizs per ennavar la pista che maina da Minschuns a Tschierv. Per quest intent aveva la vischnanca da Val Müstair decidì da sustegnair ils implants da sport Minschuns cun 1.3 milliuns francs à fond perdu, cun 1.7 milliuns francs che la vischnanca avess da survegnir cun la vendita da terren per construir in vitget da vacanzas e cun ina garanzia da deficit per in credit dad 1.4 milliuns francs che Minschuns survegn dal chantun.
Sche Minschuns cumenza cun la fabrica da la nova pendiculara è era l'investur Domenig SA da Cuira obligà da cumenzar cun la fabrica dal vitget da vacanzas La Sassa a Tschierv. Là duai dar radund 250 novs letgs.
RR novitads 11:30


text:
Part 2 - Preambol
Preambol
Adess ve cunte su la tremenda bataia e i faits qe i è sucedids a Romaneng tants agn fa per le brœte intenzion del grand Lorenz Anguillara. Lu l’era el comandant de l’esercit venezian a Crema, e al s’era metid ind el coo de assaltar el castell de Romaneng qe, in confront a le forze qe al g’hiva lu, l’era prope picinin: defait a Romaneng g’era poc armaments e soldads.
Ma la bravura a combater e la granda sperienza del Bassian Piat e de la jent de Romaneng i è staits assee per resistir a un assaltament compagn. A la fin de la storia, i cativ proposits del Lorenz, i è servids a nigot per lu. El Jerolem Zardin, un om istruid qe l’era anc pò el dotor del pais, l’è stait bon de mandar via da le mura del castell tœte le s’cere de soldads qe el Lorenz l’era riessid a meter su insema per el so complot.
O glorios San Jorj, té qe ta seet el protetor de la nosta Patria e qe ta comandet l’esercit del Signor, ven qé de banda de num! Vœtom a desmentegar-s miga dei fœg de la guerra, smorzads da la to forza celesta e da la potenza de San Paol!
A la fin de la bataia, i è staits i noster nemix qe i g’ha perdid, e la jent de Romaneng la g’ha podid alzar su a’l ciel el stendard de la vitoria !


text:
31 12
Ol dé 31 de dezèmber l'è 'l 365 ( 366 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 1 dé a finí l'an.
Ul dí 31 de dezèmber al è ul dí da pòost 365 ( 366 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 1 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1148 - Tortosa (ol Baix Ebre): Ramon Berenguer IV al cölmina la conchesta de la sità al calif almoràvit al-Muzaffar.
1229 - Palma: Jaume I entra vensedur a la sità daspus de conchistá Mallorca al sultà almohade Abu-l-Ala Idris al Mamun.
1979 - Barcelona: Ol Diari Oficial de la Generalitat (Diare Ofissial de la Generalitat) al pöblega la Les Orgànica 4/1979, de 18 12, del statüt d'Autonoméa de Catalunya.
1999 - Panamà: ol canal al passa a mà panamenche, d'acord con i Tratacc che Jimmy Carter e Omar Torrijos i ía signat e che ol Senat Stadünindench al ía ratificat ol 18 04 de 1978.
2004 - Kíev (Ucraina): al dimissiuna ol pröm miníster pro Röss d'Ucraina, Viktor Janukóvich, daspus che la repetissiú di elessiú ol dé 26 l'éa dat la vitòria a Víktor Jushenko.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Darér dé de l'an: in acorde a Joan Amades al è ol dé plö pervers daspus del de Sant Gjoan, in che ol Dimoni s'al manifesta in tüte i forme.
Nocc de cap d'an
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
L’ultim onn èn ils chantuns Tessin, Valais e Grischun sco era la Svizra Orientala stads confruntads cun in grond dumber d’immigrants illegals. Perquai duai ussa in corps da polizia interchantunal gidar ora sur stad. Quai ha communitgà la conferenza dals cumandants da polizia chantunals.
Era questa stad fan las autoritads puspè quint cun immigrants illegals al cunfin svizzer. En in emprim pass duain perquai fin 50 policists da tut la Svizra sustegnair ils policists en il sid da la Svizra. Il persunal supplementar duai per exempel gidar tar controllas da persunas sin las vias da transit principalas, en staziuns da tren ubain sin autostradas.
Il cumandant da la Polizia chantunala grischuna, Walter Schlegel, beneventa la decisiun da la conferenza dals cumandants da polizia chantunals. Persuls na fissan els numnadamain betg abels da far frunt ad in grond dumber da migrants illegals als cunfins da las vals dal sid dal Grischun.
Quant prest ch’il Grischun vegn a stuair dumandar per agid lascha il cumandant avert. Far diever dal contingent po el en tutta cas tranter mez fanadur e mez october.
RR actualitad 17:00


text:
Le museum
Le Museum Ladin Ursus ladinicus é gnü daurì tl 2011 a San Ciascian tla Val Badia y é dediché ala laûrs dl ander y ala geologia dles Dolomites. L'esposiziun, metüda fora sön trëi alzades, nes lascia odëi la storia y l'ambiënt dla laûrs di andri, che viô dan da 40.000 agn. Al vëgn mostrè osc originai, dënz y crëpes de na sort de laûrs nöia, a chëra che al ti é gnü dè le inom de Ursus ladinicus. Implü pon odëi instalaziuns video, n schelet de laûrs di andri y na reproduziun de n "Ursus ladinicus che dorm". Na seziun a pert é dedicada ala nasciüda dles Dolomites, cun tröć corëć che nes mostra les tapes plü importantes.