text:
Perquai che l'inflaziun è en il medem mument sa reducida per 0,7%, sa resultescha en bursa in'augment da paja da 1,5%.
L'augment da 0,8% tar la paja nominala conferma tenor l'Uffizi federal da statistica il trend dapi il 2012. Tenor quel datti mintgamai in'agument moderà fin a maximalmain 1,0%.
Effects da la pandemia da corona
Entras la pandemia da corona ed il retardament da l'economia saja il nivel da pretschs plinavant sa reducì per 0,7%. Vul dir: en consequenza è la paja reala creschida per 1,5%.
I dat dentant grondas differenzas tranter ils secturs. Entant che las pajas en creschidas en differents champs, hai dà pli pauc en auters champs. En il sectur terizar hai per exempel dà il pli grond plus per ils collavuraturs e las collavuraturas dad IT e tar emploiads da la scienzia ed il champ tecnic – quai cun in'augment da la paja reala per 3,4%.
Il pli grond regress hai dà per emploiadas ed emploiads d'assicuranzas. Tar las assicuranzas èn las pajas realas sa reducidas per 1,4%.


c: text/html

text:
Ensolver cun l'elita
L'autura e psicologa sociala Amy Cuddy, che docescha a la Harvard Bussiness School, ha gì oz ensolver cun la chanceliera tudestga Angela Merkel e cun la directura dal Fond monetar internaziunal IWF, Christine Lagarde. Là plazzescha ella ses messadi per ina societad eguala e discuta davart tematicas sco la violenza a chasa e la promoziun da dunnas en posiziuns da scheffas. Er vul ella dar ina vusch a quels che n'han betg pussanza e betg ina vusch.
Da termin a termin
Felipe Bayón è il schef da Ecopetrol, la pli gronda firma da la Columbia. La firma da gas ed ieli è dentant era ina da las 5 pli grondas firmas da l'America latina. El haja in termin suenter l'auter. El vul turnar a chasa dal WEF cun novs inputs, per exempel per reducir las emissiuns che sia firma producescha.
Tadlar e guardar
Unjeria Jackson è fisicra. Ella nizzegia il WEF per s'infurmar davart las innovaziuns en il mund da la fisica che sa fatschenta cun la sanadad. Dentant na va ella betg mo a tadlar da quellas sessiuns. Ella saja interessada vi da tut quai che gira e passa al WEF ed emprova da tschitschar si pli bler pussaivel da tut las tematicas.
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’uman ha ina relaziun fitg ambivalenta cun animals da rapina. Pli baud avain nus persequità ed extirpà els cun tut il mezs pussaivels. Ozendi ans essan nus conscients che quests animals giogan in rolla impurtanta en il sistem ecologic.
E tuttina ans dustain encunter lur return cun arguments fitg differents. La convivenza cun animals da rapina pretenda da nus adattaziun e respect envers la natira ed autras cretaisas. Tenor il biolog Flruin Filli è quai ina necessitad per segirar l’avegnir da noss planet.


text:
Fin ussa vegniva discurrì da 58 unfrendas. Tenor rapports vivevan tranter 400 fin 600 persunas en la chasa da 24 auzadas. Uss è il dumber vegnì curregì sin 79 unfrendas. La polizia spetga che quest dumber pudes anc adina crescher, dentant betg uschè ferm sco ils ultims dis. Enfin ussa sajan tschintg da las unfrendas identifitgadas. L'identificaziun saja fitg greva ed i possia anc cuzzar dis enfin ch'ils pumpiers hajan cuntanschì tuttas abitaziuns.
Pervia da la catastrofa stat la regenza da la primninistra, Theresa May sut squitsch. Ad ella vegn rinfatschà d'avair ignorà cussegls, suenter in incendi il 2013. Da mezdi hai dà ina minuta da silenzi per sa regurdar da las unfrendas.
RR novitads 14:00


text:
Il giuvenil oriund da la Lettonia, ch'ha attatgà la dumengia avant in'emna passants a Flums, ha confessà ch'el haja vulì mazzar sias unfrendas. Quai ha la procura publica dal chantun da Son Gagl communitgà la gievgia.Il giuven aveva attatgà a Flums 8 persunas cun ina sigir, suenter ch'el aveva mess fieu tar el a chasa. En tut èn sis persunas vegnidas feridas tar l'attaga.
In di suenter è il giuven vegnì interrogà dal procuratur responsabel per giuvenils. Là haja el confess, ch'el haja mess il fieu e ch'el haja agì cun l'intenziun da mazzar sias unfrendas elegidas casualmain. La Procura per giuvenils dal chantun da Son Gagl ha ordinà gia il glindesdi suenter l'attatga arrest d'inquisiziun per il giuvenil. Quel n'è betg prechastià, era però crudà si oravant pervi da fantasias da violenza.
RR novitads 12:00


text:
La milissa terroristica «Stadi Islamic» pretenda dad esser responsabla per l’attatga terroristica a Londra. Quai ha communitgà Amak, la partiziun da propaganda da la milissa, en l’internet. Sch’il scriver è vardaivel, n’è tenor experts dentant anc betg cler. Ma el saja vegnì publitgà sur ils chanals usitads ed en la furma usitada.
Ils attatgaders èn identifitgads
La polizia britannica ha identifitgà ils trais attatgaders da Londra. Ils nums vegnian publitgads uschè svelt che las investigaziuns permettian quai, ha declerà la polizia. Ussa saja impurtant d’eruir tant pli svelt, sch’ils attatgaders hajan agì sulet u sch’anc autras persunas sajan stadas involvidas. En connex cun las attatgas ha la polizia entant arrestà ulteriuras persunas.
Nova mesira da segirezza
Sco nova mesira da segirezza per ils peduns han las autoritads laschà metter si barrieras da betun sin las punts sur la Themse.
Da l’attatga sonda saira èn 7 persunas vegnidas mazzadas e radund 50 blessadas, per part grevamain. En connex cun l’attatga aveva la polizia arrestà 12 persunas, ina da quellas è entant puspè en libertad. Quai han communitgà las autoritads.
RR novitads 06:00


text:
L’onn 1977 è il dormitori dasperas la baselgia da Ziteil vegnì engrondì ed il bajetg auzà per in’auzada. Las frequenzas dals pelegrins èn quels onns creschids adina pli fitg. E qua tras era il basegns dad aua. Per avair ina tschertga segirtad ed ina cuntinuitad ins ha fatg là trais tschiffadas da la funtauna e sut in reservuar cun in cuntegn da 10 cubics. Quai ha meglierà la situaziun, perquai che avant devi mo aua da l’aual.
Nov reservuar s'emplenescha betg sco giavischà
Damai che la situaziun da l’aua vegniva adina mendra ils davos onns, han ins stuì reagir. Il fanadur passà è vegnì construì in segund reservuar cun in ulteriur cuntegn da 10 cubics. Quai vul dir: Durant l’emna, cura ch’igl ha pauca glieud a Ziteil, po quel s’emplenir cun aua. Pudess: Sco quai ch’il plevon da Ziteil, Paul Schlinger, ch’è responsabel l’infrastructura ha ditg, dettia quai anc problems cun il nov reservuar. Quel s’empleneschia numnadamain betg sco giavischà.
Ussa stoppian ins installar ulteriuras tschiffadas d’aua per betg avair memia pauc’aua a Ziteil. Paul Schlienger ch’è era il president da la fundaziun Ziteil crai, che l’auter onn avessi uschia betg pli da dar tals problems sco quest onn, perquai ch’il nov reservuar haja pli ditg peda da s’emplenir – quest onn na saja quai betg stà pussaivel perquai ch’il nov reservuar è pir stà a fin avant in mais.
RR actualitad 07:00


text:
Quants lufs che vivan actualmain en il Grischun è intschert. Il chantun ha ils davos dus onns identifitgà 82 differents exemplars, sco l'Uffizi da chatscha e pestga communitgescha. Quai na saja dentant betg ina stimaziun precisa dal dumber, ins possia quintar dapertut cun lufs, ed i saja er da quintar cun reproducziuns.
Nov triep da Calderas
Chatschaders hajan observà il nov triep durant l'emprim di da chatscha en la regiun da Tinizong, scriva l'Uffizi da chatscha e pestga. Fin ussa n'avevan quests lufs betg dà en egl. Il nov triep consistia dad almain dus lufs creschids e quatter lufs giuvens. Il triep è vegnì battegià triep da Calderas suenter la muntogna la pli auta da la regiun. El è il novavel triep en Grischun.
Nov triep en il Partenz
Ils 7 da settember haja in chatschadur En il territori da Jenaz haja in chatschader observà in chagniel da luf. In di pli tard haja il medem chatschader observà ina gruppa cun dus animals creschids e 4 giuvens. Il triep ha survegnì il num «Glattwang Rudel».
Nov triep dal Vorab
Il triep dal Vorab è sa furmà sin il territori da l'anteriur triep Piz Bargias ch'è dà dapart l'onn passà. L'Uffizi da chatscha ha confermà mez avust ad RTR ch'ins ha observà trais luffins sin il territori da la vischnanca da Glion.
En la Val Lumnezia ha il pèrin survegnì almain dus luffins. Quest triep da Wannaspitz sa muventia tranter la vischnanca da Val, Lumnezia e parts da la vischnanca da Glion.
Sis reproducziuns questa stad
- Er il triep dal Beverin è creschì, là sajan almain quatter luffins vegnids observads. Igl è la quarta reproducziun dal triep.
- En il triep da Valgronda ha il chantun confermà dus chagniels luf novs. Quai suenter ch'i n'ha l'onn passà dà nagins pitschens.
- Il triep Moesola tar San Bernardino è creschì per quatter luffins, schebain che er dapli sajan pussaivels.
- Il triep da Muchetta haja er survegnì pitschens. Tenor l'Uffizi da chatscha haja la surveglianza observà almain quatter luffins.
- Tar ils trieps da Stagias e Morobbia na datti nagins indizis per luffins.
Trieps pussaivels e pèrins
- En il nord da la vischnanca da Vaz vegn supponì almain in luf resident, en il sid da Lai vegn presumà in pèrin. I na dettia dentant nagins indizis per ina reproducziun, ina tala saja dentant pussaivla.
- En la regiun Tavau èn vegnids observads dus lufs che pudessan esser in pèrin. Dentant na saja anc betg stà pussaivel da verifitgar ch'i na tutgian betg tar il triep da Muchetta u ils lufs da Lantsch.
- Al Calanda hai dà pliras observaziuns d’in luf singul, nua ch’i pudess sa tractar da la femella fundatura dal triep dal Calanda F07. Ultra da quai dettia indizis per la preschientscha d’almain in ulteriur luf.
- Ed er en il Puschlav dettia cumprovas fotograficas d'in pèrin pussaivel.
Lufs problematics
Gist il triep dal Beverin ha ils davos onns adina puspè stgarpà in dumber d'animals da niz che surpassa la limita che classifitgescha il cumportament dal triep sco «problematic». Ma er en autras regiuns è questa limita vegnida surpassada. Uschia ha il Grischun tschentà pliras giadas la dumonda da pudair regular la populaziun da lufs.
L'animal ord il pèrin da Claustra en il Partenz è vegnì sajettà. Ils 24 da settember ha in chatschadur pudì sajettar la luffa – quai durant la chatscha auta en il Grischun. Sin il territori da Claustra sajan vegnidas stgarpadas 60 nursas, ulteriuras 15 sajan vegnidas feridas. Dapli che 10 da quels animals sajan stads en ina situaziun protegida. Ins ha dentant observà anc in segund luf en il territori che vegn uss observà.
Il chantun ha medemamain la lubientscha da sajettar in luf giuven dal triep Wannaspitz che sa mova tranter la Lumenzia, Val son Pieder e Glion.
Malgrà ch'il luf tutga tar ils animals protegids: Cun il consentiment da l'Uffizi federal d'ambient (BAFU) pon ils chantuns prender mesiras per regular il dumber d'animals protegids – sch'igl ha dà donns malgrà ch'ins ha prendì mesiras ordavant. Quai prescriva l'Ordinaziun federala da chatscha.
Premissas per sajettar in luf
Tenor l'ordinaziun federala da chatscha dastga in luf vegnir sajettà, suenter ch’el accumplescha ina da las suandantas premissas:
- stgarpà entaifer quatter mais 25 animals da niz pitschens
- stgarpà entaifer in mais 15 animals da niz pitschens
- stgarpà entaifer quatter mais 10 animals da niz pitschens, sch'igl ha pli baud schon dà donns entras lufs
- stgarpà entaifer dus mais 2 animals da niz gronds
Sco animals da niz gronds valan las spezias bovinas, equestras e camelids dal mund nov – tranter auter èn quai vatgas, chavals, asens, camels e lamas. E las reglas valan mo sche mesiras da protecziun supportablas èn gia avant maun.
D’in triep dastgan la mesadad dals chagniels vegnir sajettads. Quai dentant be sch'il triep e sa reproducì durant l'onn dal cumportament problematic.
Sch'i sa tracta d'in triep è ina lubientscha dal BAFU necessaria per pudair sajettar. Tar in luf singul dastga il chantun dar la lubientscha da sajettar senza consentiment da l'Uffizi federal d'ambient.
Sch'i va per inscunters tranter luf ed umans na datti per sajettar in luf singul dentant naginas prescripziuns specificas sin basa federala. Là saja be lubì da sajettar animals che fetschian «donns considerabels» – co reagir en cas che carstgauns sajan periclitads na saja dentant betg reglà.
Co sa cumportar envers il luf?
Tgi ch'entaupa in luf duai
- star airi e restar ruassaivel, pertge sch'il luf remartga in uman, s'allontanescha el normalmain. Sch'il luf na fugia betg, alura èsi bun da sa far attent cun ferma vusch e da sa retrair plaunsieu
- betg s'avischinar al luf – era betg per far fotografias
- betg suandar in luf
- guntgir lieus nua ch'ils lufs han pitschens
- betg pavlar lufs
- dustar mangiativas e rument p.ex. suenter grillar per ch'il luf na vegnia betg attratg
- tegnair sut controlla il chaun ubain avair el vid la corda
- annunziar a la guardiaselvaschina lufs cun cumportament problematic, selvaschina stgarpada ubain donns e conflicts
Funtauna: Uffizi da chatscha dal Grischun


text:
Viagiar e documentar pajais e lur abitants è ina gronda passiun da l'um da 37 onns ch'è oriundamain da la Germania. Sper sia lavur en la branscha da web e social media, s’interessa el oravant tut per pajais da l'orient. Cun gia avair visità l’Iran ha il fotograf da Scuol enconuschì bain avunda ils privels tar in tal viadi, ma era las schanzas da documentar istorgias betg dal mintgadi.
Uschia è Dominik Täuber sa mess en viadi per l’Afganistan l’entschatta d’avust pensond ch'i na saja betg pussaivel per ils talibans da surpigliar la pussanza uschè spert. Vegnì è tut auter. Era per Dominik Täuber. Ses viadi ha el numnadamain stuì scursanir.
Suenter bunamain in’emna e mez e mo 5 dis avant la conquista dals talibans è el returnà en Engiadina. Cun el bleras impressiuns, massa fotografias e l'enconuschientscha d’avair pudì passentar insatge unic.


text:
"Scedola" ruva tl Ciastel de Tor
Chest vender enaudazion da les 18.00 - I comics de Manuel Riz: dessegns fac con fantasia che fej vedei la sozieté con uedl critich
En chest vender, ai 7 de otober, vegniràl daurí da les 6 da seira tl Museum Ladin a San Martin de Tor na mostra de dessegns de "Scedola", l personaje di comics cheriés da Manuel Riz. Te chesta ocajion vegniràl ence prejenté la publicazion con chela che l museum ladin ne vuel nia demé fé conesce l artist, ma ence prejenté chest medium artistich particolar che é chel di comics.


text:
Il cusseglier guvernativ, Mario Cavigelli, n'aveva dentant betg infurmà il parlament grischun. Gian Michael, schef da fracziun da la Partida burgais-democratica, Vera Stiffler, Partida liberaldemocratica e Marcus Caduff da la Partida cristiandemocratica avessan bugen gì quellas infurmaziuns, sco quai che la «Südostschweiz» ha rapportà.
Cavigelli ha prendì posiziun
Mario Cavigelli n'haja betg fatg public las infurmaziuns da l'Uffizi federal da l'ambient, perquai ch'el haja dà dapli paisa a l'expertisa biologica e giuridica dals agens experts. Plinavant è Cavigelli da l'avis che las infurmaziuns retegnidas n'avessan betg midà l'avis dals deputads.
La profunditad da las explicaziuns dal scriver da l'Uffizi federal da l'ambient n'è betg stà da cumparegliar cun la lavur da noss experts.
Il scriver da l'Uffizi federal da l'ambient na saja betg cumparegliabel cun las expertisas da l'expert da selvaschina e las expertisas giuridicas. Cavigelli cumpareglia il dumber da paginas: Il scriver da l'Uffizi federal haja be quatter, l'expertisa da selvaschina dentant 60-70 e l'expertisa giuridica 50-60 paginas.
L'Uffizi federal da l'ambient aveva infurmà Cavigelli...
Mario Cavigelli haja dumandà l'Uffizi federal d'ambient per ses punct da vista davart l'iniziativa che vul abolir la chatscha speziala. En scrit saja el lura vegnì infurmà da l'Uffizi federal d'ambient. Uschia saveva il cusseglier guvernativ che l'iniziativa da chatscha speziala na cuntrafetschia betg a la lescha subordinada.
... Cavigelli n'ha dentant infurmà nagin
Tenor la «Südostschweiz» saveva Cavigelli quai gia in mais avant che l'iniziativa è vegnida discutada en il parlament grischun. La resposta n'haja el dentant betg partì en la cumissiun predeliberanta dal parlament grischun.
Il Cussegl grond aveva declerà l'iniziativa sco nunvalaivla ed ils iniziants han lura tratg vinavant il cas. Sin fundament d'ina decisiun dal Tribunal federal è l'iniziativa da la chatscha speziala valaivla e po uschia vegnir en votaziun.
Per la PPS – in affrunt
La posiziun da l'Uffizi federal da l'ambient n'haja betg plaschì a Mario Cavigelli, cunquai che quella represchentia in avis cuntradictoric a ses agen davart l'iniziativa, crititgescha la PPS l'agir da Cavigelli. Ed era las 11'000 persunas cun dretg da votar che han suttascrit l'iniziativa n'hajan betg impressiunà il cusseglier guvernativ. Tenor la PPS è in tal cumportament in affrunt envers ils burgais dal Grischun. La regenza grischuna saja ida enturn fitg luc cun ils dretgs dal pievel ed haja decidì autoritar. Era in dals iniziants Christian Mathis è da l'avis ch'il cumportament da Cavigelli n'a saja betg stà correct. El avess stuì infurmar. In u l'auter deputà avess uschia forsa er vuschà auter, manegia Mathis.
Evitar polemica
Era il schef da fracziun da la PCD Marcus Caduff conceda che Mario Cavigelli vess stuì infurmar – almain la cumissiun responsabla. Tenor el avess il cusseglier guvernativ stuì communitgar davent da l'entschatta transparentamain per uschia evitar la polemica ch'i dat uss en connex cun l'iniziativa da la chatscha supplementara.
RR novitads 06:00


text:
La posiziun da la suprastanza da la Partida populara svizra è er sa messa tras en la partida. Ella aveva decidì da dir «gea» a la No Billag cun ina maioritad da 23 cunter 3 vuschs tar ina abstenziun,
Tissi e plattafurma per propaganda da la PS
In dals gronds aderents da l'iniziativa No Billag è cusseglier naziunal e schefredactur da la gasetta «Weltwoche» Roger Köppel. Tenor el èn las taxas da radio e televisiun tissi per il mund da las medias. Perquai ch'ella saja finanzialmain dependenta dal stadi pensia la SRG er sco il stadi, pretenda Köppel. I saja senza problems pussaivel da cuntentar il basegn d'infurmaziuns cun interpresas da medias privatas – e quai en tut las quatter linguas naziunalas.
Curt avant decider la parola ha er la cussegliera naziunala Céline Amaudruz cusseglià als delegads da spargnar las taxas da la Billag. La Partida socialdemocratica stoppia en futur finanziar sezza sia propaganda, ha ella crititgà cun il resun d'applaus.
Mo paucas cuntravuschs
Opposiziun cunter l'iniziativa hai entaifer la PPS dà pauca. In delegà da Lucerna ha regurdà a las minoritads ed a las regiuns perifericas. Sco aderent da la cultura populara stoppia el dir «na» a l'iniziativa. In delegà dal Vad ha fatg attent ch'ils votants da la PPS en las regiuns ruralas schazegian la SRG.
RR novitads 16:00


text:
Fascia – Giovo 1 a 0 (gol de Trottner)
Formazion del Fascia: Colusso Alessandro, Trottner Luca, Debertol Cristoforo, Deflorian Giovanni, Riz Gianni (23’ s.t. Toma Nicolas), Bernard Manuel (28’ s.t. Rasom Lorenzo), Lorenz Matteo, Rasom Sebastiano, Pezzei Michael (40’ s.t. Cincelli Federico), Cigolla Patrizio (20’ s.t. Deflorian Giuseppe), Deluca Daniele.
Se dijea che l vent aessa cognù mudèr per dèr na drezèda a la sajon del Fascia. De segur podon dir che en domenia passèda sul ciamp Cotura de Vich, l vent sofièa dalbon e l Fascia à venciù.
Se l’é mudà deldut o no, se l vedarà te chest ultim meis de jech.
Na venta chela contra l Giovo vadagnèda soraldut aldò del jech desmostrà tel secondo temp, olache i ladins à schicià i aversaries e abù trei cater bona ocajions aldò de la trates de Matteo Lorenz, Gianni Riz e Lorenzo Rasom, fora de pech o ben blochèdes dal portier. Tel prum temp de contra, enceben che sul pian del jech l Fascia no à beleche mai sopì i ghesć, i cembrans à abù la più grana ocajion co na trata da cet che la se à blocà sul remenat. Zacan mingol de bona sort vegnissa da dir.
L gol del vantac fascian l’é ruà a la metà del secondo temp de grà a Luca Trottner, che su na trata dal cianton de Sebastiano Rasom, l se à librà del defensor e dedant usc no à falà.
L’é na venta chesta dassen emportanta per la clasifica, che ampò no descancela i problemes de la formazion de mister Chelodi che, ence te chesta partida, desche te chela passedes, à fadià dalbon massa per trèr l balon vindò la schena del portier aversarie. Anter campionat e copa, l Fascia à jià unesc partides fajan catordesc goi, sie de chisc, trei per om, é stac fac dai defensores Trottner e Debertol e doi da Gianni Riz. I etres sie i é stac fac da sie jiadores desferenc. Chisc dac, dèsc a entener de coche te chest moment, desche per auter l’an passà, ai ladins l’é mencià l “bomber”, l’atacant che fèsc ite na dejina de goi. Per proèr a jir endò sù de categoria, serf dassen troèr en prescia chest tipo de jiador. Che no vel dir jir a tor zachei da fora ma dèr l met a chi che l’é jà de poder troèr l vers giust per esser dezisif dedant usc.
L mior: Luca Trottner
Chel che aessa podù fèr miec: Patrizio Cigolla
Chesta domenia il Fascia cogn proèr a dèr seghit a la ventes, contra l Monte Ozolo, sul ciamp de Cloz da mesa les trei. La setemèna che vegn, daron cont ence de la endesfida de Copa che l Fascia à jià jebia ai 25 a Martignano contra l Monte Vaccino.
La squadres di joegn à portà a cesa resultac desvalives: la Juniores à perdù 2a0 contra l’Albian, i Arleves a parejà 2a2 contra la Ravinense (goi de Samuele Ruggiero e Enrico Bernard), i Giovanissimi “A” à vent 4a2 contra la Vigolana (3 goi de Massimo Lorenz e 1 de Sebastian Cassan), i Giovanissimi “B” à perdù 5a0 contra l’Anaune, i Esordienc à vent 3a1 contra l Civezzano e i Ponjins “B” à vent 3a0 contra l Fiem.
Doman, sabeda ai 27, i Giovanissimi “A” jia a Roncegno da les cater, la Juniores paussa.
Domenia, i Giovanissimi “B” jia a Ischia de Perjen da mesa les unesc contra l’Alta Valsugana e i Arleves jia a Vich da la medema ora contra l Gardol.


text:
Locomotiva elettrica
La locomotiva elettrica a l'è ona macchina bona de spostàss e moeuv di alter carrozz in su 'na ferrovia cont on'alimentazion elettrica.
Caratteristich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ona locomotiva elettrica la pò vess alimentada in tanc maner: Tipicament la capta l'energia elettrica cont on pantograf de la linia aerea o de 'na terza rodaia, ma di voeult a gh'è ona batteria o 'na cella a carburant che la genera energia elettica, anca se 'sta categoria a l'è despess mittuda in di locomotiv termich.
Ai gh'ha on cost de manutenzion pussee bass de tanc respett ai alter locomotiv, e se alimentaa de linia i gh'ha anca on inquinament local squasi inesistent, e tipicament gh'hann di principi che permetten de recuverà energia di frenaa e remettela in red.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El primm prototip cognossuu a l'è del 1837, faa del chimich Robert Davidson, e eren a batteria, e l'è stada presentada a Glasgow in del 1841, ma l'ha faa no success per la bassa autonomia.
La prima locomotiva elettrica per passegee a l'è stada presentada dal Werner von Siemens a Berlin in del 1879, che la andava a 13 km/h, e l'era alimentada a terza rodaia in su 'na linia per ona esposizion.
La trazion elettrica a l'è stada essenzial per el desvilupp de la metropolitana de Londra, dopo de la proibizion di locomotiv a vapor per el fum, che in del 1890 l'ha vist di elettrotreni.
In del 1891 a l'è staa inventaa la locomotiva a corrent alternada, applicada a la red di tram de Lugan in del 1896. La sò innovazion pussee importanta a l'è la frenada rigenerativa, che la permett de ciappà energia di frenaa.


text:
Cugiar
El cugiar l'è ona possada per la tavola.
L'è faa su de on manegh e de ona paletta concava che la gh'ha la forma d'on oeuv. El serviss per portà a la bocca di mangià liquid o minga dur, ma anca per messedà (per esempi el zuccher in del caffè).
I cugiar de solet a hinn de metall: on temp de argent, loton o argenton, al dì d'incoeu soratutt de azzal. A gh'è anca cugiar de legn, de corno e de plastega. El gh'ha ona forma compagna del cazzuu, che però el gh'ha on manegh pussee longh e ona paletta pussee granda.


text:
Mintga quart sgol da helicopter fa la Rega durant la notg. E per ch'ils pilots possian s'orientar meglier en il stgir ha la Rega cumprà novs apparats d'observaziun a radis infracotschens. Dapi quest'emna sajan ils novs apparats en funcziun, scriva la Rega.
Ils apparats ha la Rega laschà construir extra, mintga exemplar custa inclusiv il svilup 25'000 francs. Las investiziuns totalas per il project muntan a radund 1,2 milliuns francs.
Maletgs nair/alv empè da verdent
Ils novs apparats genereschan in maletg en nair/alv e betg sco enfin ussa in verdent. Cuntrasts, furmas e sumbriva sajan cun quests novs apparats pli bain visibels. Ed ils egls na vegnian era betg uschè spert stanchels.


text:
Ortografìa del Bresà
ContèstModifega
Sicóme che 'l Bresà l'è sèmper stat e amò 'ncö l'è 'na lèngua prim de töt parlàda e mìa scriìda, 'na ortografìa acetàda e ricunusìda de töcc l'è mai stàda definìda. Endèi öltem agn la prudusiù leterària 'n dialèt l'è crisìda 'n pó (suratöt comédie 'n dialèt e cumpunimèncc poétic) ma le régole che i autùr i g'ha doperàt per scrìer le g'ha mìa curìt dré a 'n standard definìt ma piötòst a divèrse tradisiù e quàze sèmper con de le variàncc personài. En piö, endèi öltem agn, en quàc cümü (suratöt chèi aministràcc de la Lega Nord) i g'ha ambiàt a mèter i cartèi stradài de indicasiù de le località, có la versiù bilìngue, (Italià e dialèt local) ma apò a 'n chèsto ògni aministrasiù la g'ha doperàt régole ortogràfiche diferènte e de spès machinùze e 'na grafìa cümü la sömèa amò de lóns de ègner.
Le quistiù che g'ha creàt i pio tacc problémi i è la reprezentasiù dei suòni [s] e [z] (rindìcc a segónda del autùr a le ólte có -ss-, a le ólte có -s- o sedenò có -z-) e 'l suòno [ʧ] en contràst col suòno [k] quant che 'l capèta a la fì de la paròla (rindìt a segónda del autùr có -cc, -c o -ch).
Ortografìa modèrnaModifega
Le régole dopràde endèi artìcoi marcàcc come scriìcc segónt l'ortografìa modèrna le se rifà a la grafìa del Canossi che l'è sènsa döbe l'autùr dialetàl bresà contemporàneo piö 'mportànte, con apèna 'n quac ritóc, per rindìla piö sistemàtica, endóche 'l poéta l'ìa mìa stàt unìvoco.
Régole ortogràficheModifega
Le régole i è le stèse che se dopèra per scrìer en Italià föra che per le ecesiù riportàde ché sóta:
VocàiModifega
Se dopèra l'acènto gràve e acùto per distìnguer el fonéma /e/ del fonéma /ɛ/ e 'l fonéma /o/ del fonéma /ɔ/ 'ndèle sìlabe acentàde.
En piö, se dopèra la diérezi per reprezentà le vocài srotondàde /ø/ e /y/.
Üzo del acèntoModifega
L'acènto gràfic el g'ha dò funsiù:
- Destènguer le vocài deèrte (è e ò) de chèle seràde (é e ó).
- Indicà la sìlaba che la pórta l'acènto tònic 'ndèle paròle che i è mìa monosilàbiche.
L'è importànte che 'na paròla la na pórte apéna giü de acènti gràfic sedenò se pöl mìa capéser quàla che l'è la sìlaba col acènto tònic.
Töte le paròle mìa monosilàbiche le g'ha de ìga 'na sìlaba col acènto gràfic, sedenò pöl vésega dei döbe sö 'ndoche méter l'acènto tònic e chèsto 'l pöl creà cunfuziù e fa confónder le paròle. Per ezèmpe, se se scrìf fiochel sènsa acènti se sà mìa se se völ dì fiòchel (it.: nevica?) o fiochèl (it.: falcetto).
Sicóme che le vocài àtone (mìa acentàde) le g'ha en valùr distintìf minùr, l'è mìa nesesàre discriminà tra vocài deèrte e vocài seràde. Chèsto 'l völ dì che la paròla vedèl la pöl véser prununciàta tat [veˈdɛl] come [vɛˈdɛl] sènsa compromèter la comprensiù.
Chèsto 'l völ dì che se troarà l'acènto gràfic (acùto o gràve a secónda del valùr de la vocàl) apéna sö la sìlaba che la pórta l'acènto tònic.
Quan che l'acènto tònic el stà söndèna vocàl srotondàda (ezèmpe: ödela [ˈødela]) ocór mìa segnàl perchè gh'è zà la diérezi, però quan che 'la capèta söndèna sìlaba con 'na vocàl mìa srotondàda ma la paròla la g'ha dét 'na quac vocàl srotondàda (ezèmpe: rödèla [røˈdɛla]) alùra bizògna segnàl sedenò se pöl pensà che 'l nàghe söla vocàl srotondàda.
Con chèste régole restarès föra póche paròle che le pödarès fa nàser amò dei döbe, cioè paròle come cümü o bötöm 'ndoche le vocài srotondàde i è dò e giöna de le dò la pórta l'acènto tònic. Per chèste gh'è mìa ótra sulusiù che la memória e l'üzo. De sòlit però l'acènto tònic al và söla segónda de le dò vocài srotondàde, compàgn che 'ndèle paròle apéna lüminàde e apò a 'n fügüret [fyˈgyrɛt] (it. figurati) o sügüremel [syˈgyrɛmɛl] (it. assicuramelo). Adognimòdo se tràta d'en nömer picinì fés de càzi.
ConsonànccModifega
Le régole per la prunùncia de le consonàncc i è le stèse de chèle de l'ortografìa de la lèngua italiàna föra che per chèle situasiù che l'Italià 'l conós mìa o adognimòdo i è mìa ambìgue. Per ezèmpe:
- Se dopèra 'l digràma -cc en fì de paròla per reprezentà 'l fonéma /ʧ/ (endèle ótre puzisiù chèsto fonéma l'è rindìt per mès de le régole normài de l'ortografìa de l'Italià).
- Se dopèra 'l graféma -z- per rènder el fonéma /z/, compàgn che 'ndèle paròle fazöl (it; fagiolo), zét (it: gente, aceto).
- Se dopèra 'l sègn -s- per rènder el fonéma /s/, compàgn che 'ndèle paròle fasöl (it; fazzoletto), sét (it: sete).
- 'Na sequènsa de consonàncc tìpica dei dialècc de la Lombardìa l'è chèla furmàda de 'na fricatìva alveolar con tacàt 'na africàda postalveolar, compàgn che 'ndèla sequènsa -sʧ-. Per reprezentà chèsta sequènsa se dopèra la grafìa s•c (el Canossi el doperàa la grafìa s.c, ma sicóme che 'l pùnto el g'ha de le funsiù gramaticài zà definìde, se preferés doperà 'l punto a metà rìga.
Chèsta sequènsa, la pöl capetà tat en prensépe de paròla (s•cèt /sʧɛt/) cóme en mès a la paròla (brös•cia /ˈbrøsʧa/) come apò a la fì de la paròla, (giös•cc /ˈʤøsʧ/).
- Endèl Bresà gh'è apò la sequènsa /-sʤ-/, che la vé reprezentàda có la la grafìa -sg- o -sgi-, come in:
- bàsgia /ˈbasʤa/ — bàsge /ˈbasʤe/
- sgionfà /sʤonˈfa/
Diferènse respèt a le régole del CanossiModifega
El Canossi el gh'ìa stabilìt de le régole de letüra che i è pò stàde püblicàde 'ndel'apendìce a la sò racòlta de poezìe Melodia e Congedo. Le regole piö ambìgue che s'è sercàt de rasiunalizà i è le seguèncc:
- El suòno [z], el Canòssi el la scriìa 'n dò fòze diferènte, a ólte -s- e a ólte -z- come se pöl véder endèl tòc ché sóta (ciapàt de Melodia e Congedo e che pàrla de le Dés Zornàde de Brèsa:
- tè dise chè l’è stada
- ‘na spécie dè ‘na fèsta. Salta ‘n pé
- töcc quancc, tö sö i füzìi e cór èn strada…
- Le dò paròle dise [ˈdize] e füzìi [fyˈzij] i è prununciàde töte dò cól suòno [z].
- En chèsta situasiù, 'ndèi artìcoi de la wikipedia scriìcc en Bresà có l'ortografìa modèrna se dopèra sèmper el sègn -z-.
- El suòno [s] el Canossi 'l la scriìa a ólte -ss- e a ólte -s-. La prìma grafìa quan che 'l suòno [s] l'éra tra dò vocài e l'ótra en töcc i óter càzi, föra che 'ndèna quac ràra ocaziù 'ndóche 'l dopràa -zz- o -z.
- Endèl tòc riportàt ché sóta se tróa töte quàter le grafìe:
- La baraónda la s’è ambiada issé:
- öna matina èl Comandant dè Piazza
- (l’era la fi dè marz, ai vintitré),
- èl manda ‘n Municìpio a bàter cassa.
- Èl comanda dè dàga lé pèr lé
- sentrentamila svànzeghe.
- Piazza el vé fat rimà con cassa a dimostrasiù che se tràta sèmper de 'na [s]. La z finàl de la paròla marz l'è ac 'na [s] perchè 'n Bresà, en finàl de paròla, le consonàncc sonóre le gh'è mài .
- Endèi artìcoi de la wikipedia scriìcc en Bresà có l'ortografìa modèrna se dopèra sèmper -s- e mài -ss- perchè adognimòdo se tràta mìa de 'na geminàda compàgn che 'ndèl Italià ma de na [s] sèmpia.
- Per el probléma de distìnguer i suòni [k] e [ʧ] a la fì de la paròla se fa compàgn del Canossi cioè -c per el suòno [k] e -cc per el suòno [ʧ]. Vèt le paròle tòc [tɔk], töcc [tøʧ] e quancc [kwanʧ] endèl tòc riportàt ché sóta, ciapàt ac amò de le Dés Zornàde.
- àrmes töcc quancc d’ön tòc dè maranèl
- El Canòssi el gh'éra adotàt la convensiù de mantègner endèla grafìa le consonàncc sonóre en fì de paròla, aisebé che dòpo, 'ndèla apendìce del Melodia e Congedo el gh'éra specificàt che le nàa lizìde come sùrde. Per ezèmpe se 'l scriìa mónd el nàa lizìt [mont].
- Chèsta régola la creàa dèle ambiguità perchè, per ezèmpe, el piat endóche se màia, en Bresà se 'l dis apò tónt e mìa töcc i pöl saì che 'l vé de tondo e che quìndi segóndo le régole del Canossi el narès scriìt tónd.
- Per render piö fàcil la scritüra a töcc, endèi artìcoi de la Wikipedia scriìcc en Bresà có l'Ortografìa Modèrna, s'è prifirìt evità ògna ambiguità e le consonàncc finài se le scrif sèmper compàgn che se le lès (e quìndi, el piat endóche se màia se 'l scriarà tónt).
Per el rèst le régole i è pròpe le stèse del Canossi, con apéna 'na sistematicizasiù de l'üzo dei acènti che però zà 'l Canossi 'l tindìa a doperà de spès per evità cunfuziù cóme 'ndèle paròle dàga, bàter, Municìpio, 'ndoche l'acènto l'è doperàt apò condèle paròle piàne (acènto tònic söla penöltema).
Colegamèncc estèrniModifega
I tòc ciapàcc de le Dés Zornàde del Canossi se pöl troài apò a söi sicc indicàcc ché sóta:
- http://www.anticabirreria.it/lediecigiornate.html
- http://rsb.provincia.brescia.it/bstovini/la_lingua.htm
Le régole ortogràfiche dopràde del Canòssi i è stàde de lü stès descriìde e püblicàde 'ndel Melodia e Congedo, vülüm cüràt de l'Aldo Cibaldi. Endèi sit riportàt ché sóta i è stàde trascriìde isé cóme le compàr söl lìber apéna lüminàt:
En óter sito de referènsa gramaticàl e de ortografìa l'è chèsto: https://sites.google.com/site/dialetdebresa/grammatica
E ché se tróa un pó de vocabolario: https://sites.google.com/site/dialetdebresa/dizionario


text:
L’onn passà èn dapli uffants vegnids maltractads en Svizra. Il dumber da maltractaments segirs e da maltractaments supponids è creschì per 10% sin 1730 cas. Ils delinquents sajan cunzunt confamigliars.
Dus da tschintg uffants sajan vegnids maltractads psichicamain. Mintga quart uffant haja pattì da maltractaments corporals e mintga tschintgavel uffant haja survegnì memia pauca tgira. Quai ha annunzià la gruppa d’experts per la protecziun dals uffants da la Societad svizra per pediatria.
La relaziun tranter mats e mattas è stada pli u main sco l'onn avant – 44% mats e 56% mattas. Mintga sisavel uffant maltractà era pli giuven che 1 onn e 46% dals uffants eran sut 6 onns.
Trais uffants morts pervi da maltractament
Tar ils abus sexuals è il delinquent u la delinquenta stà en 39% dals cas or dal conturn famigliar. Radund mintga sisavel cas d'abus sexual vegn fatg d'ina persuna estra.
Tar mintga tschintgavel uffant, ch'è vegnì sclerì pervi da maltractament era la KESB (autoritad per la protecziun da l'uffant e da creschids) gia ordavant involvida. Tar mintga otgavel uffant era l'autoritad da persecuziun penala gia vegnida activa avant che l'uffant era en la clinica.
L'onn passà èn trais uffants morts pervi da maltractament. Dus d'els èran vegnids maltractads fisicamain ed in ulteriur è najà pervi da negligientscha. Tuts trais uffants eran anc gnanc in onn vegl.
RR novitads 11:00


text:
Tungsteno
El tungsténo l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol W (de la paròla "wolframio" che l'è 'n ótra maniéra de ciamà chèsto elemènt). El g'ha nömer atòmich 74, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de tungsténo el g'ha 74 prutù. La paròla tungsténo la par vègner de le paròle svedéze "tung"+"sten" che völ dì "préda düra".
L'è 'n metàl de tranzisiù che g'ha 'n culùr che 'l va del gris al bianch arzentàt. L'è 'n metàl dür fés e 'ntra töcc i elemèncc l'è chèl che g'ha 'l pónt de fuziù piö alt (3695 K) dòpo del carbonio (3773 K).
La stat puro se 'l dòpràa per fabricà i filamèncc de le lampadìne elètriche a 'ncandescènsa, ma apò a per le rezistènse dei fùregn elètrich co atmosféra redütùra o nèutre, contàcc elètrich per i distribüdùr de màchine, ma apò a come proiètil anticar, per via del sò pónt de füziù elevàt.


text:
Castél Arquà
Castél Arquà (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Castell'Arquato), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 4 687 abitant (dato del Desember 2013[1]), cont ona süperfis de 52,2 km² e ona densità de 90 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Alseno, Carpaneto Piacentino, Fiorenzuola d'Arda, Lugagnano Val d'Arda e Vernasca.
I sò frassión i en Bacedasco Alto, Doppi, Pallastrelli, San Lorenzo, Sant'Antonio e Vigolo Marchese.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Castél_Arquà l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Keane
I Keane i è öna band müzicàla britànega che l’è nasìda in del 1997 a Battle in del East Sussex contéa del Inghiltèra.
I è ‘n trì: ol compositùr e pianista Tim Rice-Oxley, ol cantànt Tom Chaplin e ‘l baterista Richard Hughes.
I à catàt fò Keane cóme nòm, dezà che al prensépe, quando i éra gnamò mia cognusìcc, nisù l'pensàa che i pödès fà cariéra, fò che öna amiza de la màder del Tom, la sciura Cherry Keane, e alura ‘n sò onùr i s’è ciamàcc prima Cherry Keane e pò dóma Keane.
La muzéga de i Keane l’è pròpe particolàr e dièrsa da chèla de töte i ótre band, dezà che i Keane i gh’à mia ol chitarista e gnà 'l basista, isé la müzèga l’è bazada sö la pianöla: per chèla rezù ché i è ciamàcc “la band sènsa chitara”.
In gh’à üt cóme basista ol Dominic Scott fina al Löi del 2001, ma dòpo che chèsto ché l’à lasàt la band, i n’à piö sircàt ün óter e i à facc a méno del basista/chitarista.


text:
Dal 1981 fin il 1996 è Caduff stà trenader tar Swiss-Ski, ils ultims onns sco trenader da l'equipa naziunala svizra da cursa rapida. Là ha Sepp Caduff, ch’era oriund da Cumbel en Lumnezia, trenà stars sco il campiun mundial Franz Heinzer, Daniel Mahrer e William Besse. Era ils skiunzs sursilvans Franco Cavegn e Daniel Caduff èn stads ses atlets. Il schaner 1992 ha el pudì festivar ina traidubla victoria svizra a la cursa rapida da Kitzbühel (1. Heinzer, 2. Mahrer, 3. Gigandet).
A l'entschatta da sia carriera sco trenader da skis ha Sepp Caduff era trenà Vreni Schneider.
Caduff lascha enavos sia dunna e duas figlias creschidas.
RR novitads 12:00


text:
Prevenziun da medias
Buca in niev fenomen, denton lessel jeu entras il focus sil plan d'instrucziun ed il niev rom "medias ed informatica" nezegiar la caschun e far attents sin la prevenziun da medias per affons e giuvenils. Igl ir entuorn cun las medias novas ei per ils affons d'ozildi - ils schinumnai "digital nativs" - enzatgei dil pli normal. Per nus ch'essan schizun pli vegls ch'igl internet buca adina ina sempla situaziun. Schongleschan nos affons numnadamein entuorn cun applicaziuns nunenconuschentas e plaids che tunan savens pir che rumantsch grischun. Buca adina lev da sco genitur saver sco sedepurtar.
Il s'avischinar al mund digl agen affon, il dumandar suenter, demussar interess e setschintschar senza sentenziar ein segiramein ils emprems pass. Mintgaton sentan ins denton forsa ch'ins vegn als cunfins e sesenta surdumandaus co agir. Cun quest scriver lessel far attents sin ina purschida:
La plattafuorma "giuventetgna e medias" digl Uffeci federal per las assicuranzas socialas (UFAS) ha numnadamein publicau videos da prevenziun en connex cun las schanzas e las rescas da medias digitalas. Ils clips sedrezzan en emprema lingia a geniturs cun affons denter 7 e 12 onns e stattan a disposiziun sin lur canal youtube da giuventetgna e medias ni sin lur pagina web (semplamein clicar sil sutlingiau).


text:
Gressoney-La-Trinité
Gressoney-La-Trinité l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 303 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 65 km² e 'na densità de 5 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alagna Valsesia (VC), Ayas, Gressoney-Saint-Jean, Riva Valdobbia (VC), Zermatt (CH-VS).
Ligações externas[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La finamira da la campagna «Verändere die Schweiz» è che giuvenils e giuvens creschids enfin 25 onns vegnan a pled. Sin ina plattafurma online han els pudì deponer lur ideas, propostas e pretensiuns per la discussiun politica. Quest onn datti la campagna gia per la tschintgavla giada. Ils temas da las ideas inoltradas sajan mintgamai fitg divers, constatescha Niculin Detreköy il responsabel da la campagna. Dasper ils quitads che la giuventetgna fa per l'ambient, saja quest onn er corona in tema. Cunzunt la sanadad psichica giaschia a cor.
La finamira da la campagna saja che ideas da la generaziun giuvna fetschian il pass en Chasa federala, là nua che parlamentaris e parlamentarias decidan la finala davart il futur. Quella finamira pudess er gartegiar. Da las ultimas quatter campagnas ch'i ha dà han parlamentaris e parlamentarias elegì 33 ideas e discutà quellas cun ils auturs e las auturas giuvnas.


text:
Bielurüssia
La Bielurüssia (Бeлapycb in bielurüss) a l'è un paes de l'Europa de l'est.
A l'è tacada a la Pulonia e la Lituania a ovest, a la Rüssia a est, a l'Ücraina a süd e a la Letonia a nord.
La capital a l'è Minsk.
La gh'ha una süperfiss de 207.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 10.300.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Bielurüssia (nom ufizial: Pэcпyблika Бeлapycb) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Aljaksandar Lukašenka (AляkcaHдp ЛykaшэHka) (del 1994).
El Prim Minister a l'è el Roman Golovchenko (PaMaH ГaлoўчэHka) (del 2020).


text:
Il podest
- 1. Petra Vlhova (SVK) 1:46,19
- 2. Mikaela Shiffrin (USA) +0,31
- 3. Lena Dürr (GER) +0,84
Petra Vlhova ha gudagnà l'emprim slalom da la stagiun. Suenter sias duas victorias da la davosa stagiun ha la skiunza slovaca, che manava gia suenter l'emprim percurs, gudagnà a Levi en la Finnlanda. Quai avant l'Americana Mikaela Schiffrin e la Tudestga Lena Dürr.
Las Svizras
- 7. Wendy Holdener +1,50
- 8. Michelle Gisin +1,63
Wendy Holdener ha mussà, suenter ina pausa chaschunada tras blessuras, ina ferma cursa. Ad ella èn gartegiads dus percurs offensivs. Er Michelle Gisin ha stuì far ina pausa da trenament, dentant ha ella pudì sa plazzar gist davos Holdener.
Las ulteriuras Svizras n'han betg dumagnà il pass en il segund percurs.


text:
Enteifer las structuras dil di cumpletontas alla famiglia tgirein nus affons naven da treis meins tochen tschun onns.
Cheu anfleis vus informaziuns pertuccont la tgira dils affons pigns...
Ella canorta Lumpazi tgirein nus affons pigns da 3 meins tochen 5 onns ed affons da scola naven dall'entschatta dalla scoletta tochen ella sisavla classa.
Temps d'avertura:
gliendisdis - venderdis, allas 6.30 - 18.00
La purschida da nossa canorta ei aviarta per tuts affons, independent da naziunalitad, religiun e lungatg. Mintg'affon vegn sustenius e promovius tenor ses basegns e siu svilup.
Niev: nus tgirein era affons mo per singuls dis ni mez dis. Dapli informaziuns anfleis vus cheu.
Las structuras dil di cumpletontas alla scola porschan la tgira da tut ils affons che visetan scoletta e scola primara. Quei duront il temps da scola sco era durond las vacanzas.
Cheu anfleis vus las informaziuns pertuccont la tgira cumpletonta alla scola...


text:
Cler che mintg'in chatta qua era in pail en la schuppa, ina raschun per dir «na» a la refurma.
Igl è ussa temp da vegnir viadora ord ils foss ideologics, da chalar da demunisar l'adversari.
Mo igl è ussa temp da vegnir viadora ord ils foss ideologics, da chalar da demunisar l'adversari. Igl è temp da siglir sur l'atgna sumbriva. La sanestra ha fatg quai pass. Quai cun acceptar l'augment da la vegliadetgna da pensiun da las dunnas e la reducziun da la tariffa da conversiun tar las cassas da pensiun.
Era ella ha ussa sa fatg en ch'il sistem cumprovà da la prevenziun per la vegliadetgna cun las trais pitgas AVS, cassa da pensiun e la pussaivladad da sez spargnar per la pensiun, che quai sistem sa mo surviver sch'el vegn adattà a las cundiziuns demograficas ed economicas.
Siglir sur l'atgna sumbriva, quai ston ussa era ils adversaris da la refurma.
Siglir sur l'atgna sumbriva, quai ston ussa era ils adversaris da la refurma. Suenter che tut las emprovas da refurmar il sistem da la prevenziun per la vegliadetgna han fatg naufragi ils davos 20 onns, ha la proposta ch'è ussa sin maisa vairas schanzas da chattar ina maioritad tar las Svizras ed ils Svizzers.
Perquai sun jau persvas: Pli gugent far ussa in pitschen pass enavant cun quella refurma che da far insumma nagut. Pertge in «na» a la refurma na munta betg che tut stat sco enfin oz. In «na», era sche quai para la varianta la pli simpla, è nagut auter ch'in grond pass enavos.


text:
Pledpierla 2015
Ils prüms trais rangs trais S-chanfigners!
Eir l’an 2015 ho la Lia Rumantscha / l’Uniun dals Grischs organiso darcho la concurrenza da scriver Pledpierla. Tuot noss scolars da la 5 & 6evla classa s’haun partecipos a la concurrenza ed haun scrit lur texts culla tematica In desch ans – eir quist an cun resultat remarchabel.
Trais da noss scolars e scolaras da S-chanf haun nempe gieu success cun lur text ed haun ragiunt ils prüms trais rangs!
Sinceras gratulaziuns ad Alina Locher, Reto Bott e Cheyenne Mammoliti!
Ils texts dals trais vandscheders as po ler in quista rubrica.
Bun divertimaint!
Dateien
Herunterladen
Alina Locher: 1. rang
Illa categoria 5 & 6evla classa ho Alina Locher ragiunt il 1. rang.
Cheyenne Mammoliti, 3. rang
Illa categoria 5 & 6evla classa ho Cheyenne Mammoliti ragiunt il 3. rang.


text:
Da Flavia Hobi – Sia amur per il radio e la televisiun ha gia entschiet sco buob pign cun baghegiar studios ord legos. El ha visitau il MAZ a Lucerna ed egl avrel eisi in onn dapi che Livio Chistell moderescha il “Telesguard”. Tgei projects che Livio ha sper sia lavur sco moderator e redactur tier RTR, tgei ch’el cuschina pil mument il pli bugen ni nua ch’el sgulass cun in sgol regalau raquinta el cheu.
Dapi igl avrel modereschas ti il «Telesguard». Tgei era tochen ussa tiu pli bi mument?
Con spert ch’il temps varga! Ils pli bials muments ein ils inscunters cun aspectaturas ed aspectaturs che han plascher vid il “Telesguard” e vid mias moderaziuns. Quei ei schon fetg bi. Insumma - mintga di, mintga emissiun ei bellezia. Astgar luvrar ensemen cun quei team e rapportar da nossas vals fa grond plascher.
Sas ti descriver il decuors dad in tipic di da lavur?
Miu di entscheiva cuort suenter las 8 per la sesida da redacziun. El decuors dil di discuorrel jeu cun redacturs e mirel las contribuziuns ch’ein schon finidas. Vinavon studegel jeu lu co scriver ina coola moderaziun. Suenter las treis mondel jeu per regla ella mascra. Mintga moderaziun vegn avon l’emissiun aunc discutada cul producent ni la producenta. Suenter las 5 datti in’emprova e lu essan nus lu live ella televisiun dallas 17:40. Cuort avon l’emissiun mordel jeu adina en in meil, quei ei enzaco daventau in ritual che gida encunter la gnervusadad (e la fom, haha).
Tgei ein las sfidas el schurnalissem resp. tier tia lavur sco moderatur e redactur?
Jeu mettel gronda peisa sin diversitad. En mias serias ni contribuziuns less jeu pia muossar persunas cun ina buna historia ord tuttas regiuns, persunas che discuorran tut ils idioms differents – umens, dunnas, vegls, giuvens, – ni cuort: ina e mintgin. Igl ei buc adina sempel d’anflar quei che jeu enquerel mo sche jeu anflel ils e las protagonistas perfectas hai jeu ton pli grond plascher.
Con impurtont ei per tei critica, co vas ti entuorn cun ella?
Senza critica san ins buc vegnir megliers – quei ei aschia, era sch’igl ei buc adina sempel da tedlar. Mo nus essan in bien team e savein discuorrer aviartamein in cun l’auter, tgei che jeu schazegiel fetg.
En «lunch cun Livio» has ti gia cuschinau entginas gadas bunas caussas. Cuschinas ti savens e tgei cuschinas ti il pli bugen?
Gie, quell’emissiun ei naschida grazia a mia amur per cuschinar. Duront la primavera vein nus studegiau tgei che noss aspectaturs drovan – e cunquei che tut las ustrias eran serradas han els forsa duvrau inspiraziun per la cuschina. Jeu cuschinel ensesez tut fetg bugen ed experimenteschel era cun grond plascher. Pil mument cuschinel jeu il pli bugen prespisas.
Tgei fas ti schiglioc aunc bugen en tiu temps liber?
Dapi quei onn hai jeu in niev hobby ch’ei ualti semeglionts a mia lavur. Jeu hai lantschau miu agen podcast che dat ina massa lavur e che fa plascherun da producir. El ha num “Hör mal wer da podcastet” ed ei per midar giu inagada enzatgei che jeu modereschel per tudestg. Jeu entaupel mintga duas jamnas persunas che fan enzatgei cool, naven da sportistAs, Interior Designers tochen persunas che’ein svani ord la Svizra per viver e luvrar ell’India sper la mar.
Contas gadas al di miras ti sin tiu telefonin?
Probabel bia memia savens. En media enzatgei sur 3 uras per di, stat ella statistica da miu telefonin. Mo jeu fetgel biars telefons cun protagonistAs ed ils recepts per cuschinar ein naturalmein era sil telefonin - aschia serimnan las minutas ed uras el decuors dil di.
...Dapi che jeu prendel sco ei vegn sundel jeu bia pli lucs
Sche ti survegnesses regalau in sgol, nua sgulasses ti?
Jeu hai momentan gust sin dschungel, temperaturas sur 25 grads e mar. Jeu sgulass bugen inagada a Costa Rica ni forsa enzanua ell’Asia. Also, nua sai jeu ir per quei sgol regalau? ;-)
Tgei era tochen ussa il pli bi cumpliment che ti has survegniu?
Tuts ein bials, encurir ora in ei nunpusseivel!
E tgei era tochen ussa tia megliera decisiun?
Mia megliera decisiun hai jeu fatg avon paucs onns: Semplamein prender sco quei ch’ei vegn. Jeu hai adina fatg plans e semiau davart quei che savess capitar. Lu erel jeu trumpaus sch’igl ei buc vegniu exact sco planisau. Dapi che jeu prendel sco ei vegn sundel jeu bia pli lucs, jeu vivel bia pli fetg el mument e jeu hai plascher da quei che capeta, perquei che jeu stoi buc cumperegliar quei cun x in siemi ni in plan che jeu havevel avon in pèr onns. E quei rispunda era grad alla proxima damonda ?
Nua vesas ti tetez en 10 onns?
Cun quei sgol regalau a Costa Rica, forsa?
Per la fin aunc entgins cavazzins – tgeinin da quels dus prefereschas ti?
- stad ni unviern? stad!
- soccas ni pei blut? pei blut, sch’igl ei buc freid
- vin ni pier? vin?
- tuorta ni cake? oh, omnisdus
- spargnar ni dar or ils daners? Jeu fuss bugen in che spargna.
- dultsch ni salau? salau
- roman ni crimi? roman
- tenda ni hotel? 120% hotel
Engraziel fetg, Livio, per dar quell’envesta simpatica en tia veta e lavur e vinavon tut bien!
Intervista: Flavia Hobi
Fotografias: (c) RTR, O. Galmarini
Dapli: https://www.rtr.ch
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
-
5 giadas quatter paraids Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. Nossa lingua è noss da chasa, uschia in bonmot.…15 da december 20211151 giadas
-
5 giadas sco chaun e giat Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E ch’i dat nundumbraivlas locuziuns e proverbis cun animals, quai…04 da november 20211278 giadas
-
Ursina – ina vusch che connectescha corp ed olma Da Benedetto Vigne - La chantautura sursilvana sesenta a Turitg ans surprenda cun ses segund portatun cumplessiv, l’album «When I Let Go».…25 d'avust 20211544 giadas
-
5 bels nums dad umens Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E che nums rumantschs èn bels, quai san era…18 d'avust 20211622 giadas


text:
Co percepin nus edifizis istorics en noss conturns? Tge istorgia(s) raquintan els? Tge connex ha la funcziun oriunda d'in edifizi cun sia apparientscha? Tge sveglia l'imaginaziun ch'edifizis fitg famigliars fissan tuttenina svanids? Tge capita cun nossa memoria, sche las perditgas materialas da noss passà svaneschan u vegn remplazzadas? Tge effects han perditgas istoricas perceptiblas sin nossa affecziun per ils lieus, nua che nus vivain, u sin l'attracziun da lieus, nua che nus vulain forsa far vacanzas?
En il rom da visitas guidadas e d'occurrenzas tracta la tgira da monuments l'istorgia d'edifizis istorics e renda conscienta – en il dialog cun la populaziun – l'impurtanza da la cultura architectonica entaifer noss spazi da viver actual.
(Fotografia: Scharàns, gruppa d'edifizis. TMG 2013)


text:
San Gregorio di Catania
San Gregorio di Catania (San Grigoriu en Sicilià) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 7 km a nordèst de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 10.785 abitàncc e 'na superfìce de 5,6 km².[1]
San Gregorio di Catania 'l cunfìna cói cümü de: Aci Castello, Catania, San Giovanni la Punta, Tremestieri Etneo e Valverde.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Lengua estun
La lengua estun (en estun: eesti keel) a l'è 'l nom de l'idiom parlaa ufizialment en Estonia.
Come 'l finlandes e l'ungares la fa part del grüp de le lengue ugro-finigh.
La sa scriv giù con l'alfabet latin:
Hinn quest le principai carateristich :
- L'è la lengua ufizialment parlada en Estonia,
- L'è vuna dei lengue ugro-finigh (come l'è l' ungares, el finlandes e el lapon).
- L'è una lengue piutost aglutinanta, ma men del finlandes (l'è influenzada dal tudesch).
- Da poch temp, l'ha ciapàa su de parol prestàa dal svedes, danes, ingles.
- I prestit piùsse vecc son dal todesc e da ialtar lengue germanic che son parlàa in de la Sasonia, anca attravers i tudesch baltich de la Livonia. La Germania in estun l' è ciamada 'Saksamaa'
L'è una lengua aglutinanta e l'ha gh'ha 14 cas (com al singular e anca al plüral): numinativ, genitiv, partitiv, ilativ, inessiv, elativ, alativ, adessiv, ablativ, translativ, terminativ, essiv, abessiv, comitativ.
Par esempi i declinaziun de la parula "auto" (machina) hinn:
cas : singular plüral
numinativ: auto autod
genitiv : auto autode
partitiv : autot autosid
ilativ : autosse autodesse
inessiv : autos autodes
elativ : autost autodest
alativ : autole autodele
adessiv : autol autodel
ablativ : autolt autodelt
translativ: autoks autodeks
terminativ: autoni autodeni
essiv : autona autodena
abessiv : autota autodeta
comitativ : autoga autodega
In estun gh'è mingà l'acüsativ, al sò post a vegnan duvraa el nominativ, el genitiv o el partitiv.
L'è anca una lengua ufizial de l'Union Europea.


text:
Paderna (AL)
Paderna (en piemontés: Paderna) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha 223 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 4,2 km² e 'na densità de 53 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Carezzano, Costa Vescovato, Spineto Scrivia, Tortona, Villaromagnano.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Le leture bìbliche ‘d costa sman-a a pijo torna an considerassion la vicenda dël rè David ant ël séguit ëd l’episòdi ‘d sò adulteri con Betsabé. Parèj, la Bibia an mostra nen mach le conseguense dël pecà, ma ‘dcò coma seurt-ne con un pentiment sincer. David a l’era pa ‘n rè qualsëssìa: a l’avìa ‘d responsabilità precìse ant ël quàder dij propòsit ëd Dé për ël mojen ëd Sò pòpol, propòsit ch’a podìo pa esse danegià da ‘d folairà coma cole che chiel a l’avìa fàit. L’istess a val ëdcò ancheuj për tuti coj ch’a fan part dël pòpol ëd Nosgnor: i l’oma da fé bin atension a nòstra condòta, nen mach për nen porté ‘d dann a noi medésim, ma dzurtut për nen porté ‘d dann a la càusa che Nosgnor a l’ha fidane. A certe condission, la riabilitassion për coj ch’a tombo an tentassion a-i é sèmper, mersì a Dé, ma an Chiel i trovoma ‘dcò tute j’arsorse ch’i l’oma da manca për fé resistensa al mal e për chërse da la mira uman-a e spiritual ëscond ël model ëd Crist Gesù. S’i lo savoma e i le dovroma, coste arsorse, i podroma fé ‘d progress grand anvers ël compiment dij propòsit che Dé a l’ha për mincaun ëd nojàutri e ‘l mond antregh.
La folandrà dl’òm a l’é bin piturà ant la prima letura bìblica ‘d costa sman-a, ël Salm 14, ch’an presenta le përson-e émpie, visadì cole ch’a penso ‘d podèj fene a meno ‘d Nosgnor Dé, coma ‘d gent ch’a finiss mach për ruinesse la vita da daspërlor. Ël comportament da stupid, contut, a riguarda nen mach coj ch’a chërdo nen a Dé, ma sovens ëdcò ij chërdent malprudent quand ch’as lasso tiré da le lausenghe dla carnalità, dla lussuria, e a finisso për comëtte ‘d pecà grev. I lo vdoma ant la sconda letura ch’an parla dij pecà ch’a l’avìa comëttù ‘l rè David e le conseguense ch’a na seurto. Mersì a Dé, contut, l’ora che sia ij prim che jë scond as arpentisso sincer, a treuvo le benedission dont an parla la tersa letura, sugelà da la strasordinaria potensa dël Salvator Gesù Crist – com i vdoma ant la quarta letura. N’apel al pentiment e a la fej an Crist a l’é pì che mai necessari për nojàutri ‘dcò ancheuj.
Moviment e sërvissi ativ. Avèj ‘d certësse sicure ch’a sìo fisse coma n’ancra an sna ròca, a l’é l’aspirassion ëd tanti ‘dcò ancheuj. A l’é për lòn che l’umanità a l’ha sèmper edificasse ‘d templi massiss, catedraj e santuari. A l’é për lòn ch’a veul avèj për l’adorassion dë stàtue ch’as peudo toché e ‘d mistà ch’as peudo contemplé. A l’é për lòn ch’as serca la fisicità ‘d sacrament ch’a peudo dé “la garansìa” ëd la presensa fìsica dla divinità bele s’a sìa mach imaginà – ma as veul “toché cheicòsa”. Nosgnor Dé, contut, a veul ch’i-j chërdoma “an sla paròla”, sensa cola sòrt-lì ëd “garansìe” materiaj, përché Chiel a l’é fidel a soe promësse e a veul nen esse “fissà” (e controlà) da gnente e da gnun. Chiel a l’é moviment e “dinàmica”. Ëdcò sò pòpol a l’ha da esse ativ e “an moviment”. Le leture bibliche dë sta sman-a a buto an evidensa ciàira tut sossì.
Ël pòpol ëd Nosgnor a l’ha tante rason për laudé e ringrassié Dé për la grassia ch’a l’é stàje acordà d’esse a Sò sërvissi an cost mond. Sensa dubi, as trata ‘d na responsabilità granda, e la comission ch’a l’é staje fidà a l’é da avèjne paùra, dàita la fòrsa dij sò aversari. Tutun, minca në sfòrs e sacrifissi ch’as fà për Chiel, a sarà mai dësutil, përché ij propòsit ëd Nosgnor a van sèmper a compiment sicur. Ël Salm 24, ch’a deuvr le leture bìbliche ancheuj, a selebra la sovranità, splendrior e potensa ‘d Dé. Ant la sconda letura i vdoma ‘l pòpol ëd Nosgnor ch’a sélebra con ëd cant e danse la vnùa dl’Arca dl’Aleansa, marca dla presensa ‘d Dé an tra ‘d lor, ant la sità ‘d Gerusalem, sènter d’anrajament dël Regn ëd Nosgnor. Le magnìfiche benedission che la grassia ‘d Nosgnor a l’ha acordane an Crist, a son selebrà ant la tersa letura. A la fin, ant la vicenda ‘d Gioann Batista, terminà ‘d manera tràgica, i vdoma un grand servitor ëd Dé ch’a compiss fidelment soa mission profètica, sens’ avej tëmma dle mnasse dij potent ëd cost mond, sicur che sò martìri a sarà nen inùtil. Vera, ël pòpol ëd Nosgnor a l’ha tante rason për laudé e ringrassié Dé për la grassia ch’a l’é stàje acordà d’esse a Sò sërvissi an cost mond.


text:
Sumalia
La Somalia (Soomaaliya in sumàlich, لصومال in arab) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacada a l'Etiopia, al Sudan e al Djibouti e la bagnen el Golf d'Aden e l'Ucean Indian.
La capital a l'è Mugadiss.
La gh'ha una süperfiss de 637.661 km² e una pupulaziun de pressapoch 10 miliun d'abitant.
Storia muderna[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Sumalia setentriunala a l'è stada un pussediment del Regn Ünii, cunt el nom de Somaliland, del 1886 al 1960.
La Sumalia meridiunala a l'è stada un pussediment de l'Italia del 1890 al 1960, prima cume una culonia, pöö, dopu de la Segunda guera mundialal, 'me un pruteturaa 'talian ONU (Amministrazione fiduciaria italiana della Somalia in talian, Aministraziun taliana de fidücia de la Sumalia.
La Sumalia inglesa e quela taliana hann utegnüü l'indipendenza in del 1960 e s'hinn sübit federaa.
In del 1991 a l'è scuminciada una guera civila che l'è minga anmò finida.
La Sumalia setentriunala (quela che l'era una culonia inglesa) l'ha pruclamaa in del 1991 l'indipendenza cunt el nom de Somaliland; a l'è minga recugnussüda di alter stat, ma a l'è "de facto" indipendenta.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Sumalia a l'è una repübliga.
El president a l'è el Mohamed Abdullahi Mohamed (del 2012).
El prim minister a l'è el Mohamed Hussein Roble (del 2020).
A bun cünt, per la sitüaziun pulitiga del dì d'incö, el guvernu el pò minga stà in del paes e l'è custringiüü a guvernà in esili. Incö, de facto, la Sumalia la gh'ha minga un guvernu ufizial.


text:
Il project tschientenar va plaunet a fin
Suenter il Cussegl dals chantuns ha uss er il Cussegl naziunal prendì invista en il rapport final da la surveglianza suprema sur da la construcziun da la NEAT. La delegaziun parlamentara vegn a sa schliar sin la fin da la legislatura actuala. Era las emprimas experientschas cun il manaschi dal tunnel da basa dal Gottard èn allegraivlas, ha ditg Martin Candinas en il Cussegl naziunal e quai per rumantsch. Anc intgins obstachels dettia quai dentant tar il tunnel da basa dal Ceneri. L’avertura ha stuì vegnir stuschada sin la fin dal 2020. Ma tenor l’Uffizi federal da traffic saja pussaivel che l’avertura stoppia vegnir stuschada anc per in ulteriur mez onn.
Tut per rumantsch – ina premiera
En Chasa federala a Berna na vala il rumantsch giuridicamain betg precis uschè bler sco las autras trais linguas. In parlamentari federal pudess però teoreticamain inoltrar rapports federals era per rumantsch. Savens na fiss quai dentant betg pratic – e fin ussa èn mo vegnidas fatgas parts da rapports en rumantsch. Betg il rapport cumplet. Fin ussa …
Il cusseglier naziunal Martin Candinas ha inoltrà a Berna per l'emprima giada in entir rapport per rumantsch. E quai il rapport da la NEAT. Ch'igl è da translatar tut en las autras linguas dals parlamentaris svizzers na custa però betg dapli, communitgescha la Confederaziun.
Parlamentaris reageschan
Blers cussegliers naziunals n’eran dentant betg preschents durant il rapport da Martin Candinas. Dentant quels ch’eran là han beneventà il rapport in zic auter. Per exempel di la parlamentaria Ada Marra (PS(VD) ch’ì saja ina schanza per il rumantsch – per vegnir udì. Dentant saja quai bler en il parlament che sch'ins discurra tudestg lura taidlan ils pli blers, tar franzos gia damain, tar talian anc pli paucs e rumantsch propi ils pli paucs che taidlan. Tant pli necessari saja quai da far attent sin tut las quatter linguas naziunalas. Ignazio Cassis (PLD/TI) è da la medema opiniun.
I è en emprima lingia emoziunal... cura ch'i vegn discurrì rumantsch u talian en il parlament dian ils collegas che quai tuna bain era sch'els na chapeschan betg tut. Ma i pudess era avair in effect negativ – per tscherts èsi in zic show cun bleras emoziuns ... ma tenor mai fan las emoziuns ora la politica.
Tenor Cassis sajan las linguas che pateschan en il parlament il talian ed il rumantsch. Tant pli sustegn el l’acziun da Candinas. Per Adrian Amstutz (PPS(BE) saja simplamain stà bel da tadlar, ad el plascha la melodia da la lingua. Dentant saja quai era impurtant da pudair accentuar en tala moda la plurilinguitad ed era las diversas culturas da la Svizra.
Per debattar vegni grev
La presidenta da la Confederaziun Doris Leuthard ha engrazià a Martin Candinas per il rapport sin rumantsch e quai per rumantsch. «I saja impurtond da mussar la cultura rumantscha. Dentant na saja quai nagin recept per l'avegnir», ha ditg Leuthard. Il problem e quel che per debattar vegni grev cun rumantsch. Las discussiuns duajan viver, e quai vegn grev sche blers na chapeschan betg la lingua. Dentant dal tut excluder il rumantsch na vuless ella insumma betg or dal parlament. Acziuns sco quella dad oz duain avair plaz en il parlament.
In translatur sut pressiun
Per il translatur Hans Martin Jörimann ha quai dà ina gronda lavur d'organisaziun. El ha 44 onns e lavura dapi 11 onns sco translatur simultan en il Cussegl naziunal. Pia in um cun bler experientscha. Be quai dad oz è era per el ina premiera: translatar dal rumantsch en il tudestg.
Il rapport da Martin Candinas
RR actualitad 08:00+


text:
Disch Sparnegat
El disch sparnegàt (tèrmen mutuàt de l'inglés scattered disc) l'è 'na regiù periférica del Sistema Solar popolàda de piantòidi giasàcc cunusìcc come "ogècc del disch sparnegàt" (scattered disc objects), 'na categurìa specìfica de ogècc transnetünià. La part piö intèrna del disch sparnegàt la sföma póch a póch endèla fàsa de Kuiper, ma la sò estensiù l'è 'n bèl tòch piö grànda, e la rìa apò a dele regiù de spàsio sitüàde en bèl pó de sùra e de sóta del pià de l'eclìtica.
Se pènsa che de chèsta regiù rìe le cométe de perìot bréf. I stüdiùs de astronomìa i pènsa che i ogècc del disch sparnegàt i sàpe stacc spuciàcc vers dele òrbite mìa regolàre de l'enflüènsa gravitasiunàla de la migrasiù 'nvèrs l'estèrno de Netùno. Tacc de chèsti ogècc i g'ha el pereéle dedét de la fàsa de Kuiper, ma 'l sò aféle el pöl troàs pò a 150 UA del Sul. En piö, le òrbite de chèsti ogècc i è 'n grant inclinàde en confrónt al pià de l'eclìtica, de spès adiritüra perpendicolàre a chèsta. Eris (68 UA) l'è 'l piö grant dei ogècc del disch sparnegàt e l'è de póch piö grant de Plutone.
I còrp del disch sparnegàt i g'ha mài el pereéle a de méno de 35 UA, e i se còloca dóca en bèl pó al de föra de la zòna de 'nflüènsa gravitasiunàla dirèta de Netùno.


text:
Tier il Center da formaziun Surselva – sco part organisatorica dalla Regiun Surselva – audan las suandontas purschidas dil scalem secundar II:
- Scola media mercantila
- Scola media propedeutica
- Scola professiunala commerciala
- Scola professiunala industriala
- Scola Vinavon
Plinavon cumpeglia il Center da formaziun Surselva il Survetsch logopedic, la Scola mercantila dil di, la Scola da musica e la Promoziun da special talentai. Cun rodund 110 persunas d'instrucziun, rodund 1'900 scolaras e scolars ei il Center da formaziun Surselva la pli gronda organisaziun da scola ella Surselva.


text:
FIBA
La Federaziun internaziunala da ballabasket (FIBA - Fédération Internationale de Basketball amateur) è ina organisaziun internaziunal che coordinescha las federaziuns da ballabasket da l'entir mund. La sedia da la federaziun sa chatta a Genvra. La FIBA organisescha differentas arranschaments da ballabasket, sco per exempel ils campiunadis mundials da ballabasket dals umens sco era da las dunnas. Il president actual da la FIFA è il australian Bob Elphinston ed il secretari general è il svizzer Patrick Baumann.
Federaziuns continentalas[modifitgar | modifitgar il code]
- FIBA Africa - Africa
- FIBA America - America dal Sid e dal Nord
- FIBA Asia - Asia
- FIBA Europa - Europa
- FIBA Oceania - Oceania


text:
Val d'Alvra
La Val d'Alvra ( [ˌvalˈdalvrɐ]?/i, savens era Val Alvra, tud. Albulatal) è ina val da 20 kilometers da lunghezza en Surmeir che vegn percurrida da l'Alvra. Lieus en la val èn Casti, Filisur, Bravuogn e Preda.
La lingua originara da la Val d'Alvra è il rumantsch che vegn discurrì en ils dialects surmiran e bargunsegner, ma en ils ultims decennis è il tudestg daventà pli impurtant.
Il turissem sa concentrescha principalmain a Bravuogn. Durant l'enviern vegn il Pass da l'Alvra tranter Preda a Bravuogn serrà per il traffic d'autos e duvrà sco pista da scarsolar. Cun 7 kilometers è questa pista ina da las pli lungas en l'Europa.
Il trassé da la Viafier da l'Avra fa dapi il 2009 part dal patrimoni mundial da l'UNESCO.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Dossier Val d’Alvra sin chattà.ch


text:
Distro Linux
Una distro Linux a l'è un sistema operativ che 'l se fonda in sul kernel Linux al che la sgionta vari pachet e, de solet, un sistema per la soa gestion. De distro Linux ghe n'è per tut i gust: de OpenWrt per i dispositiv embedded a Linux Mint per i Personal Computer fina a Rocks Cluster Distribution, pensada per i supercomputer.
Una tipega distro Linux la gh'ha dent, oltra al kernel, i librarie e i udasej GNU, del software pussee, de la ducumentazzion, un server grafegh (de solet X Window System, ma incoeu gh'è anca Wayland), un gestor di fenestre e 'n ambient desktop.
Gh'è pussee de milla distro Linux e gh'è nissuna statistega bona in su la soa adozzion.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su distribuzione GNU/Linux


text:
Sco la Partida verd-liberala ha communitgà, saja l’iniziativa bain manegiada bain. La revisiun parziala da la lescha davart la planisaziun dal territori saja adattada dentant meglier per cuntanscher las finamiras da l'iniziativa.
Gasser, Oesch e Bavier candideschan per il Cussegl naziunal
Plinavant han ils Verd-liberals nominà cun l'interprendider da Haldenstein Josias Gasser, l'advocata Laura Oesch da Cuira e Gaudenz Bavier da Fläsch dus candidats ed ina candidata per il Cussegl naziunal. Cun ulteriuras interessentas ed interessents saja la suprastanza da la partida anc en tractativas, scriva ella en sia communicaziun.
GLP svizra - almain 10 sez en Cussegl naziunal
La partida verd-liberala svizra vul gudagnar vitiers l'atun almain 3 sezs en il Cussegl naziunal. Il focus vul la partida metter sin ils temas clima, Europa ed innovaziun, uschia hai gì num a la radunanza da delegads a Liestal. Actualmain ha la partida verd-liberala 7 persunas en il Cussegl naziunal. Il 2015 ha ella pers 5 sezs. Il president da partida, Jürg Grossen, ha ditg che la finamira saja d'avair almain 10 mandats a las elecziuns federalas l'october e da returnar a la forza da la legislatura 2011 fin 15.
Tgi che votescha per ils verd-libers è per innovaziun e concurrenza.
RR novitads 18:00+


text:
Sepp Waldegg è mort ils 18 da settember 2022 bundant duas emnas suenter ses 77avel anniversari sco sia famiglia annunzia. Waldegg ha manà durant blers decennis il hotel da tradiziun Piz Mitgel a Savognin ch'è stà en possess da sia famiglia durant passa 60 onns. L'onn passà aveva l'hotelier vendì l'hotel a la fundaziun «Piz Mitgel» e la primavaira da quest onn aveva il Surmiran, ch'è era stà durant 15 onns president da la vischnanca da plaiv Savognin, publitgà in cudesch cun l’istorgia dal hotel da passa 150 onns.
Or da l'archiv


text:
Sco quai che la vischnanca da Valragn scriva en il messadi per la votaziun dals 10 da december, na saja la situaziun finanziala da las pendicularas betg buna. Era en buns onns da fatschenta na saja betg pussaivel d’amortisar debits u d’investir ord atgna forza en l’infrastructura. Cun in pachet da diversas mesiras duessan las Pendicularas da Spleia Tambo SA vegnir or da la crisa.
Differentas mesiras per vegnir ord la crisa
Per sanar las finanzas da las pendicularas duessi dar dus augments dal chapital d’aczias en la valur da 3,8 milliuns francs. En l’emprima duess la vischnanca da Valragn desister da sias pretensiuns envers las pendicularas, quellas duain vegnir midadas en chapital d’aczias. Supplementar cumprass la vischnanca aczias en la valur da 98’680 francs. En in segund augment dal chapital d’aczias vegnan dus investurs mintgamai a sa participar cun total 1,4 milliuns francs. Tranter auter vegn quai cumpensà cun emprests existents. Sche tut va tenor plan duess la vischnanca da nov posseder 28% da las aczias, ils dus investurs mintgamai 28%. 16% da las aczias fissan tar vischnancas da la regiun, vischnancas burgaisas e tar firmas e privats.
Per pudair sviluppar vinavant il turissem duessan en l’avegnir vegnir creads novs letgs chauds. Per quest intent duess vegnir creada ina nova zona da turissem, hotel, abitadi e campadi. Las parcellas previsas sa chattan tranter l’autostrada e la staziun da val da la pendiculara da Spleia. Per cumpensar parzialmain la perdita da terren agricul, duess il territori enturn il campadi actual vegnir transfurmada en terren agricul. Perquai che las parcellas na cumpensassan betg dal tut la nova zona planisada, vul la vischnanca metter a disposiziun 100’000 francs per ils purs. Quels daners duessan vegnir duvrads per infrastructura agricula e per valurisar pastgiras.
Plinavant duai vegnir fundada ina societad da svilup. Quella duess en l’avegnir pudair realisar novs projects, sco per exempel in ressort da vacanzas. Vi da la societad duessan tranter auter sa participar ils dus investurs e la vischnanca da Valragn.


text:
Tatra T3
El Tatra T3 a l'è on tram cech tipich di tucc i città del Blocch Sovietich. In di agn de la soa produzion a l'è staa venduu in Europa central e oriental, e incoeu a l'è retegnuu vun di tram pussee affidabil di red de l'Europa de l'Est.
Variant[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Tatra T3 el gh'ha di variant desviluppaa per i different territori che 'l doperaven:
- T3: Evoluzion del Tatra T2 pussee fazil de fà su, a l'è desviluppaa per la Cecoslovacchia
- T3SU: Per l'Union Sovietega e desviluppaa per vess doperaa in servizzi de metrotranvia, con men port e pussee cadregh. N'hinn staa faa su 11'368
- T3SUCS: Tram sovietich recompraa in Cecoslovacchia e readattaa
- T3D: Version per la Germania, pussee lenta ma bona de 'vègh di vettur de trainà
- T3YU: Version per la Jugoslavia, bona de trainà di vettur
- T3R: Version per la Romania cont el support ai 750 V de la red romena, n'hinn staa faa 50
- T3RF: Quatter tram faa su per di città de la Russia: Du hinn rivaa in Russia, i alter hinn staa venduu a Brno
Renoeuvament[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tanc città 'me Mosca, Praga e Bratislava, grazia a la volta esperienza di sò dependent in sul T3, han preferii renoeuvà 'sti tram che crompàn di alter.
Se va di renoeuvament estetich a di renoeuvament pussee important comé la modifega di motor e de l'elettronega finna a l'introduzion del pianal rebassaa.
Esempi de modifich, revamping e recostruzion a hinn:
- Tatra T3R.PV
- Tatra T3R.PLF
- Tatra T3R.SLF
- Škoda 01T e Škoda 02T
- VarioLF
- Tatra T3M
- Tatra T3R
- Tatra T3G
- Tatra T3R.E
- Tatra T3R.P
- Tatra K3R-NT
- Tatra T3AS
- Tatra T3Mod
- Tatra T3AS
- Tatra T3S
- Tatra K3R-NT
- Tatra KT3
Galleria di foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tram Tatra T3P renoeuvaa a Brno
Tram modernizzaa de Bratislava (Tatra T3AS)


text:
Aifer 3 decennis è la gugga Las Bagordas creschida ed è ussa cun 50 commembers la pli gronda musica en Surselva. Per lur giubileum ha l’uniun organisà in bal da guggas. A quel èn oravant tut musicas da tschaiver da la bassa che duain dar nov schlantsch al tschaiver indigen. La GuggaNight na duai betg esser ina concurrenza ad in’autra occurrenza da tschaiver en la regiun, ha il president Roman Beer accentuà. La saira cun concerts dad otg musicas da tschaiver duai cunzunt dar la pussaivladad als commembers da las guggas indigenas da tadlar e vegnir en contact cun autras guggas. Il bal è sonda, ils 17 da schaner 2015 en il Center da sport e cultura a Mustér e cumenza las 20.30.
Tge vegn raquintà da Las Bagordas?
Sa chapescha ch’era las autras musicas da tschaiver da la Cadi enconuschan Las Bagordas. Perquai ha RTR era prendi la chaschun da dumandar tge che vegn raquintà da Las Bagordas e tge che plascha, respectiv na plascha betg. Il president Roman Beer ed il dirigent Serafin Beer han lura dastgà commentar quai.


text:
L'e-mail, ciamada anca posta eletronega o mail, a l'è un servizi internet per mandà e ricef dij messacc. A l'è l'aplicaziun Internet che incö a l'è chela püssee cugnussüda e duprada. A l'è stada inventada in del 1972, quand che el Ray Tomlinson l'aveva istalaa in sül ARPANET un sistema per scambià messacc intra dij üniversità, anca se l'era staa el Jon Postel a definii el sò funziunament.
Un esempi de adress email a l'è nom@postaeletroniga.com, che nom a l'è el nom o'l suranom de quel che'l dupra la mail, e postaeletroniga.com a l'è el sit del servizi email.
La mail de spess che la gh'ha dent messacc che se vören nò, de solit de reclam, a l'è ciamada in ingles spam. Per furtüna a gh'hinn dij prugrama che lauren 'me filter per blucà in manera utumatega la spam.
L'e-mail, ciamada anca posta eletronega o mail, a l'è un servizi internet per mandà e ricef dij messacc. A l'è l'aplicaziun Internet che incö a l'è chela püssee cugnussüda e duprada. A l'è stada inventada in del 1972, quand che el Ray Tomlinson l'aveva istalaa in sül ARPANET un sistema per scambià messacc intra dij üniversità, anca se l'era staa el Jon Postel a definii el sò funziunament.


text:
da Marcel Köhle
El capetel precedent digl evangeli da Lucas plaida Jesus dalla urgentadad dalla conversiun. Cheu, en quei passadi digl evangeli prenda Niessegner il rapport dalla mazzacra sco caschun dad admonir aunc inaga ses auditurs.
Jesus di che quella tragedia vess saviu schabegiar a mintgin da nus. Negin sa ed astga sesentir segirs. Perquei duein nus adina puspei encurir la via tier Diu e seconverter. Tgi che fa quei pass, quel mida sia moda da viver e patertgar, e vegn a purtar fretgs che plaian a Diu.
Quella admoniziun vegn exprimida ella semeglia dil figher che nus udin era egl evangeli da questa dumengia. Cheu daventa il figher in simbol che Dieus schenghegia a nus il temps da grazia sco nova schanza da seconverter. E quella schanza duein nus buca schar passar.
Lc 13,1–9
1Da quei medem temps ein entgins vegni ed han rapportau ad el, co Pilatus hagi spons il saung da Galilès, ferton ch’els fagevan lur unfrendas. 2Cheu ha el rispundiu ad els: Manegeis vus forsa che quels Galilès seigien stai pli gronds pucconts che tut ils auters Galilès, perquei ch’els han stuiu pitir quei? 3Na, ditgel jeu a vus; e sche vus mideis buca patratg, meis vus tuts en semeglionta maniera alla malura. 4Ni quels schotg che la tuor da Siloa ha satrau e mazzau, carteis vus che quels hagien giu dapli cuolpa che tut ils auters avdonts da Jerusalem? 5Na, ditgel jeu a vus; e vus tuts meis en medema maniera alla malura, sche vus mideis buca patratg. 6Lu ha el raquintau ad els sequenta semeglia: In um veva plantau in figher en sia vegna. EI ei vegnius per encurir giu fretgs, mo ha anflau negins. 7Cheu ha el detg al vignerol: Treis onns vegn jeu gia per encurir fretgs vid quei figher ed anflel negins. Derscha entuorn el! Pertgei duei el tschitschar ora il terren? 8Mo il vignerol ha rispundiu: Signur, lai el aunc uonn. Jeu vi scavignar il tratsch entuorn el e metter cultem. 9Forsa ch’el porta lu fretg. Cass cuntrari sas ti pinar el.


text:
Amstrad CPC
L'Amstrad CPC (Colour Personal Computer) a l'è staa 'na familia de home computer venduu de la Amstrad in tra el 1984 e 'l 1990. CPC el voeur dì "Color Personal Computer" perchè in l'impostazion classica a l'era cont on schermo a color.
A l'era in competizion cont el Sinclair ZX Spectrum e 'l Commodore 64.
Hardware[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tucc i modej montaven on Zilog Z80 a 4 MHz, e 'na RAM da 64 a 128 KB, che se podeven slargà a 512 KB.
El sò lettor di cassett 'l andava a 1000 o 2000 baud, velocità che l'era assee volta per el mond di home computer di quej agn.
I sò dischett eren de 3 pollis e de 360 KB de spazzi.
Software[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sò sistema operativ a l'era el Locomotive BASIC, retegnuu pussee potent di BASIC coev, ma con men software per la difficoltà de gestì l'hardware video e 'l numer de utenza: Tipicament i videogioeugh eren tucc di conversion del Spectrum.


text:
Astronomia
Astronomia o Asternomea (de la paròla greca astro(aσtέpι) = stella e nomos(vόuoς) = ciamà) l'è el studi scientifich di còrp celest (compagn di stell, pianet, comet, galassi) e di fenòmen che vegnen de foeù de l'atmosfera terrester. El gh'ha a vidè sia con l'evoluzion, la Fisega, la Chimega, la Metereòlogia e i moviment di còrp celest, sia con la formazion e l'evoluzion de l'Univers.
L'Astronomia l'è la scienza pussee antiga. De l'antichità fina a la fin del XIX secol [1] [2] l'astronomia la verteva principalment in su l'osservazion meticolosa del ciel stellaa. Incoeù la branchia de l'astronomia ch'el studia i pòsizion e i spostament di aster la se ciama Astrometria. In di temp adree, quand che la scienza l'era nonanmò nassuda, l'astronomia la se podeva sconfond con l'Astrologia, la Teologia o la Filòsofia. L'Astronomia de incoeù la gh'ha nient a che spartì con l'Astrologia.
L'invenzion del telescòpi l'haa dervii la strada a la moderna scienza astronomega che la gh'ha el nòmm de Astrofisega.
Referenz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Panek Richard, "Vedere per credere. Ovvero, come il telescopio ci ha spalancato gli occhi e la mente sull'universo", Grandi Tascabili Einaudi, 2000, isbn-88-061-5375-7
- ↑ Museo de la Stòria de l'Astronomia a Brera a Milàn: Museo di brera


text:
Femminism
El femminism a l'è l'ideja che la cerca, in di coltur che veden 'na superiorità de l'omm, la parificazion di dirizz de la donna con quej de l'omm. I moviment femminista han ciappaa di conquist 'me el vot per i donn, la tutela legala contra di violenz domestich e sessuai e 'l dirizz a 'n educazion. A l'è minga de sconfond cont el suprematism femminil, che 'l voeur el domini di donn in la società.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su femminismo
- Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su femminismo
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su femminismo


text:
Las vischnancas da la Regiun Malögia sustegnan vinavant la Taskforce «Corona II Engadin». Fin la fin d’avrigl da l’onn 2022 valiteschan las responsablas ed ils responsabels da la Taskforce ensemen cun represchentantas e represchentants da las vischnancas ina giada l’emna la situaziun en la regiun ed elavureschan differents scenaris pussaivels che pertutgassan la Val.
Las vischnancas surpiglian custs totals da 22’500 francs, sco Jenny Kollmar, la directura da la Regiun Malögia ha ditg ad RTR. La Taskforce «Corona II Engadin» è vegnida stgaffida da la destinaziun turistica d’Engiadin’Ota la stad da l’onn passà.


text:
Pascal Lampert viva e lavura a Sta. Maria en Val Müstair. El lavuria savens cun performanzas ed installaziuns, ed in punct central saja mintgamai il mument transitoric – scriva il Museum d’art Grischun. Savens lavuria Lampert cun l’aua.
Grazia al premi da l'Uniun grischuna d'art che vegn surdà per la terza giada – po l'artist da 49 onns far ina preschentaziun individuala da sias ovras en il Museum d'art dal Grischun. Quai succeda en il rom da la proxima exposiziun annuala da las artistas e dals artists grischuns. Vitiers edescha il Museum d'art Grischun ina publicaziun davart Pascal Lampert.


text:
Medemamain mintga segund na legia strusch pli rapports che mettian a lieu la politica naziunala e locala. «Consolant» tenor ils auturs: Tuttina sajan questas persunas conscientas da l'impurtanza ch'il schurnalissem d'infurmaziun ha per la societad e la democrazia.
Trend resta dentant: Blers utilisaders da medias han mo pauc temp per novitads. Uschia er las duas gruppas pli grondas:
Ils «deprivads da news» ed ils «global surfers»
Questa gruppa saja tenor ils auturs dal cudesch creschida ils ultims set onns per 10% sin 31%. Ella saja «extremamain sutprovedida cun news» e realiseschia en emprima lingia catastrofas, crisas e scandals. Da temas politics u da la politica svizra quotidiana n’haja ella betg interess.
Ina medema bilantscha pauc buna han era ils «global surfers», che fan ora 21% dals consuments da medias. Er els na s’interesseschian betg per infurmaziuns regiunalas u naziunalas, malgrà ch’igl sa tractia qua savens da persunas cun buna scolaziun che derivan dad in’autra naziun da center dal vest. Uschia na prendan ellas betg part a la debattas da la societad svizra.
11% «utilisaders intensivs»
Da l’autra vart dal spectrum èn quels utilisaders, che consumeschan pliras gasettas e products online. Questa gruppa vegn dentant tenor ils auturs adina pli pitschna.
Il svilup sco tal mainia ad ina «situaziun da finanziaziun difficila per il schurnalissem d’infurmaziun» concludan ils auturs dal Cudesch annual per la qualitad da las medias.
RR novitads 12:00


text:
Socialism arab
El socialism arab a l'è 'n ideologia politega fondada in sul meter insema el socialism e 'l pan-arabism, de partì del socialism in del mond arab, che l'è rivad in la zona almen cinquant'agn prima de 'sta idea chì. El termen l'è stad inventad del Michel Aflaq, fondator del Partid Ba'ath, per fà una distinzion in tra el socialism internazzional e la soa version araba.
Fondad in sui principi de "unità, libertà, socialism", a l'era un socialism moderad in di termen economegh, l'acetava l'intraprendenza privada in l'economia e la proprietà privada, e l'era tegnud sota a la liberazzion del mond arab del domini colonial e de l'unifegazzion di vari Pajes arab in d'una federazzion, de spess el Stat però el gh'haveva la proprietà de un poo de robe e 'l controllava el comerc.
Di union ispirade al socialism arab inn stade la Republega Araba Unida, fada su in tra l'Egit e la Siria e i Stat Unid Arab, fad su de la Republega Araba Unida pussee 'l Regn del Yemen.


text:
Fond Monedari Internazzional
El Fond Monedari Internazzional a l'è un ent internazzional publegh fad su in del 1945 dopo di acord de Bretton Woods e ativad del 1946. El gh'ha 'me fin quell de imprestà i daner ai Stat che gh'hann de besogn, inscì de jutài in temp de crisi o de necessità. Ghe partegnen tucc i Stat di Nazzion Unide foeura che Cuba, Monaco, Liechtenstein e Corea del Nord.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Fondo Monetario Internazionale
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Fondo Monetario Internazionale


text:
La vischnanca da Puntraschigna ha dubis sche intginas abitaziuns – inditgadas sco emprimas abitaziuns vegnan er propi nizzegiadas sco talas. Tenor Nora Saratz Cazin, la presidenta communala da Puntraschigna dettia quai numnadamain differents indizis per quels dubis. Perquai ha la vischnanca scrit a 14 proprietarias e proprietaris d’abitaziuns ina brev cun la supplica da mussar si co ch’els dovran lur abitaziun.
Dapli vita en vischnanca
Il motiv principal per quest agir saja che las abitaziuns per indigens a Puntraschigna sajan stgarsas ed uschia manchia pia er la vita en las abitaziuns ed en la vischnanca. Las 14 persunas che la vischnanca ha contactà han uss da cumprovar che lur center da la vita è a Puntraschigna. Sche quai na saja betg il cas, hajan ellas las pussaivladads dad ubain midar il center da la vita en Engiadina, da vender u da dar a fit l’abitaziun ad indigens, uschia Nora Saratz Cazin. Sin questa moda vul la vischnanca da Puntraschigna puspè dar vita en las emprimas abitaziuns ed a la vischnanca sco tala.