text:
Download presentation
Presentation is loading. Please wait.
Published byVictoria Elliott Modified over 2 years ago
1
Missiva Program da la regenza e plan da finanzas Orientaziun da las medias dals 12 da december 2011 Cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da giustia, segirezza e sanadad Claudio Riesen chancelier Cuira, ils 12 da december 2011
2
Program da la regenza e plan da finanzas Cuntegn 1. Bainvegni ed andament 2. Basa e champs d'acziun Controlla dal success da la perioda da program Emprima examinaziun da las incumbensas Finamiras e maximas dal cussegl grond Champs d'acziun Puncts centrals da svilup dal program da la regenza/plan da finanzas Intenziuns strategicas e puncts dal program tschernids Basas da la planisaziun da las finanzas Finamiras e svilups da la planisaziun da las finanzas Conclus concernent il plan da finanzas 4. Dumondas e discussiun Cuira, ils 12 da december 2011
3
Program da la regenza e plan da finanzas Controlla dal success da la perioda da program Administraziun generala Segirezza Furmaziun Sanadad Ambient Economia Betg cuntanschì ina finamira flexibilisaziun da las relaziuns externas reducziun dal dumber da vischnancas; refurma da vischnancas e dal territori nova concepziun dal e-government; introducziun dal e-voting reorganisaziun da las dretgiras; detretschament da las incumbensas giudizialas revisiun totala da la lescha da scola promoziun da la sanadad tras prevenziun midada dal clima: protecziun cunter catastrofas da la natira effizienza da l'energia: revisiun totala da la lescha d'energia refurma dal turissem: structuras cumpetitivas e repartiziun da las incumbensas reducziun da la taglia sin il gudogn e sin la facultad nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da la repartiziun da las incumbensas tranter il chantun e las vischnancas (NGF grischuna) refusada dal pievel Stgaffì cundiziuns generalas impurtantas per l'avegnir Cuira, ils 12 da december 2011 Cuntanscher la finamiraademplìademplì per gronda partademplì per partbetg ademplì total - fin la fin da l'onn fin la fin da l'onn
4
Program da la regenza e plan da finanzas Emprima examinaziun da las incumbensas Incarica tenor l'art. 78 CC examinaziun da las incumbensas incumbensas publicas ston vegnir controlladas periodicamain, sch'ellas èn necessarias, efficazias e finanziablas realisaziun pragmatica cun integrar en il process da las planisaziuns politicas: realisà l'emprima giada il 2010 sco stgalim preliminar tar l'elavuraziun dal program da la regenza controlla cumplessiva da 113 incumbensas controlla detagliada da 31 incumbensas – da quellas 25 incaricas da la regenza Resultats: betg renunziar ad incumbensas da basa dal stadi – betg avrir champs d'incumbensas totalmain novs integrà per part u dal tuttafatg 6 incumbensas da differents secturs en il program da la regenza : fatgs giudizials, scolas medias, provediment d'aua, svilup dal lieu, industria e mastergn, svilup regiunal e gulivaziun da finanzas analisa da la politica da finanzas: grevezzas supplementaras chaschunadas da projects chantunals da refurma ston vegnir cumpensadas Cuira, ils 12 da december 2011
5
Program da la regenza e plan da finanzas Finamiras e maximas dal cussegl grond Il cussegl grond relascha las finamiras e las directivas politicas surordinadas en il sectur da planisaziun. Ils 3 da settember 2011 ha il cussegl grond concludì tut en tut 13 directivas en 10 secturs politics. A norma dals princips sco er resguardond ils meds finanzials che stattan a disposiziun ha la regenza definì sinaquai 7 champs d'acziun e 25 puncts centrals da svilup concrets e mesiras concretas. Il program da la regenza sa concentrescha sin ina selecziun da temas e n'ha nagin caracter cumplet. Ils puncts centrals da las activitads guvernamentalas da la regenza ch'èn cuntegnids en il program vegnan mintgamai concretisads en ils programs annuals. In bun controlling garantescha planisaziuns successivas che vegnan adattadas permanentamain a las novas circumstanzas. Cuira, ils 12 da december 2011 Rapport da la cumissiun per politica da stadi e strategia Program da la regenza e plan da finanzas Program da l'onn e preventiv Controlling
6
Program da la regenza e plan da finanzas Champs d'acziun "La populaziun grischuna e l'economia grischuna creschan sut la media cumpareglià cun il rest da la Svizra. La finamira principala dal program da la regenza è quella da promover la creschientscha da l'economia e d'augmentar uschia l'attractivitad dal Grischun sco lieu d'economia, da lavur e da domicil. En vista al svilup demografic ed a la mancanza dals meds finanzialas che sa mussan vegnan ad esser necessaris sforzs spezials per cuntanscher questa finamira." Champs d'agir: 1. "Augmentar la creschientscha economica" 2. "Sa sviluppar sco spazi da lavurar e da viver attractiv" 3. "Simplifitgar structuras e proceduras e las render pli accessiblas per las burgaisas e per ils burgais" 4. "Procurar per ina buna furmaziun e per ina ferma identitad" 5. "Profitar d'in ambient intact sco chapital per il futur" 6. "Promover l'integraziun e la segirezza" 7. "Garantir ina qualitad da viver fitg buna ed ina segiranza sociala" Cuira, ils 12 da december 2011
7
Program da la regenza e plan da finanzas Intenziuns strategicas e puncts dal program tschernids "Augmentar la creschientscha economica" Svilup economic – Intensivar la promoziun da manschis industrials orientads a l'export (svilup dal lieu), dal turissem sco sectur d'export sco er dal svilup regiunal; revisiun totala da la lescha per il svilup economic. Producziun d'electricitad – Optimar ed amplifitgar la forza idraulica, construir ulteriurs implants che produceschan energias regenerablas e – grazia ad ina politica d'in return al proprietari avantagiusa per il Grischun – profitar da potenzials per producir energia en moda persistenta sco er augmentar la valurisaziun en quest sectur ch'è impurtant per l'economia publica da las vischnancas e dal chantun. Economia forestala – Reducir ad in minimum la dependenza da la tgira dals guauds da protecziun dal martgà da laina; optimar l'economia forestala e promover la vendita da laina; cuntanscher a media vista ina structura economica cumpetitiva en la branscha da guaud e da laina. Cuira, ils 12 da december 2011
8
Program da la regenza e plan da finanzas Intenziuns strategicas e puncts dal program tschernids "Sa sviluppar sco spazi da lavurar e da viver attractiv" Svilup dal spazi e da l'abitadi – Elavurar ina strategia moderna per realisar il concept dal territori per la Svizra; promover il svilup per viver e per lavurar a lieus centrals; rinforzar la protecziun dal terren cultivà prezius tras directivas strategicas per planisaziuns posteriuras e per svilups da projects gronds sco er – cun agid d'in plan chantunal d'acziun – per promover grondas spessezzas da l'urbanisaziun. Mantegniment da vias e traffic da transit – Metter a disposiziun ina rait da vias mantegnida bain, adequata e duvrabla permanentamain per avrir il territori chantunal per il traffic public e privat; nagin augment essenzial dal traffic supplementar, en spezial dal traffic pesant, sin l'axa dal San Bernardin pervia da la sanaziun dal tunnel da via dal Gottard. Cuira, ils 12 da december 2011
9
Program da la regenza e plan da finanzas Intenziuns strategicas e puncts dal program tschernids "Simplifitgar structuras e proceduras e las render pli accessiblas per las burgaisas e per ils burgais" Qualitad dal sectur terziar e coordinaziun da las proceduras – Tgirar activamain investiders tras in post da consultaziun central cun cumpetenzas da decisiun correspundentas; controllar ed adattar ils andaments e las cumpetenzas en il rom da la revisiun totala da la lescha per il svilup economic. Refurma da vischnancas e dal territori – Realisar consequentamain la refurma da vischnancas, eliminar impediments da fusiun e crear stimuls da fusiun; sustegnair adequatamain projects da fusiun, stgaffir in unic plaun d'amez; fusiunar districts e corporaziuns regiunalas en las regiuns; refurma electorala suenter la refurma territoriala. Cuira, ils 12 da december 2011
10
Program da la regenza e plan da finanzas Intenziuns strategicas e puncts dal program tschernids "Procurar per ina buna furmaziun e per ina ferma identitad" Scolaziun e perscrutaziun – Repartir ils giuvenils dal stgalim secundar II sin la furmaziun duala e sin las scolas medias en il rom das las quotas vertentas; satisfar al basegn da forzas da lavur spezialas da las interpresas cun glieud da professiun scolada bain e garantir la furmaziun supplementara; render attractivs la furmaziun professiunala superiura, las scolas autas ed ils instituts da perscrutaziun per interessentas ed interessents extrachantunals, render utilisabla la savida grazia ad in transfer da tecnologia e da savida. "Profitar d'in ambient intact sco chapital per il futur" Aua da baiver ed aua da diever – Metter a disposiziun a las vischnancas las basas necessarias per cuvrir il basegn d'aua da baiver d'ina qualitad irreproschabla cun las resursas ch'èn avant maun al lieu; preparar mesiras per garantir ch'i saja avant maun aua en cas d'ina setgira ed en cas d'urgenza. Cuira, ils 12 da december 2011
11
Program da la regenza e plan da finanzas Intenziuns strategicas e puncts dal program tschernids "Promover l'integraziun e la segirezza" Execuziun da chastis – Posiziunar il Grischun en l'execuziun da chastis sco chantun principal da la Svizra orientala; realisar l'execuziun da chastis vinavant e l'execuziun da mesiras da nov en il Grischun en il rom dal concordat da la Svizra orientala davart l'execuziun da chastis, mantegnair ed amplifitgar plazzas da lavur en il Grischun. "Garantir ina qualitad da viver fitg buna ed ina segiranza sociala" Provediment medicinal e prevenziun – Garantir in provediment integrà ed ina prevenziun da la sanadad ch'èn buns ed economicamain supportabels da la populaziun; stabilisar la creschientscha dals custs, remplazzar la preferenza da plazzas en chasas da tgira tras contribuziuns independentas areguard la furma d'abitar. Finamiras socialas ed effects marginals – Coordinaziun simpla, chapibla ed efficazia dals differents sistems socials da contribuziun; impunder efficaziamain las resursas finanzialas che stattan a disposiziun e franar uschia l'augment dals custs. Cuira, ils 12 da december 2011
12
Program da la regenza e plan da finanzas Situaziun da partenza e basas da planisaziun per il plan da finanzas Las finanzas dal chantun Grischun èn actulamain en in bun stadi, pervia da las grevezzas supplementaras daventa il rom finanzial cun il preventiv 2012 però fitg stretg. La planisaziun da las finanzas sa basa sin supposiziuns fitg optimisticas. En quest connex è la planisaziun da las finanzas colliada per part cun malsegirezzas considerablas (svilup economoic, distribuziun dal gudogn da la banca naziunala svizra, gulivaziun da resursas tras la confederaziun). L'influenza da la confederaziun crescha (protecziun da l'uffant e da creschids, finanziaziun dals ospitals). Projects da refurma currents engrevgeschan fermamain las finanzas (lescha da scola, refurma da vischnancas e dal territori). Las contribuziuns a terzas persunas creschan en moda sfranada. Cuira, ils 12 da december 2011
13
Program da la regenza e plan da finanzas Directivas da la politica da finanzas per ils onns dal plan Deficit budgetà maximal da 50 milliuns francs. 2. Limitaziun da las investiziuns nettas budgetadas a 200 milliuns francs. 3. Quota dal chantun stabila – ratas da creschientscha differenziadas per sectur politic. 4. Grevezza fiscala stabila – sut la media da la cumparegliaziun internaziunala. 5. Deficit budgetà dal quint da las vias da 10 resp. 20 milliuns francs. 6. Limitaziun da la creschientscha da la summa totala dals salaris budgetada ad 1,0 pertschient. 7. Evitar da spustar grevezzas tranter il chantun e las vischnancas. 8. Applitgar maximalmain la finanziaziun tras il giudider e tras il chaschunader. 9. Realisar incumbensas e projects novs ed engrondids che han in effect sin las finanzas pir, sche la finanziaziun è suffizienta. Cuira, ils 12 da december 2011
14
15
Conclusiuns Defizits ch'èn cleramain pli gronds che 50 milliuns francs. Tegnair quint da las stretgas finanzialas cun fixar prioritads en il program da la regenza. Nivel da las investiziuns sa chatta en in rom supportabel. Deficits da la finanziaziun chaschunan ina perdita da meds finanzials. Correcturas per evitar surchargias structuralas e per realisar il program da la regenza: mintga onn en il rom dal preventiv; cun reveder leschas p.ex. en ils secturs da la sanadad e dals fatgs socials che han ina gronda dinamica da creschientscha. Cuira, ils 12 da december 2011
Similar presentations
© 2017 SlidePlayer.com Inc.
All rights reserved.


c: text/html

text:
Nümar 13
El numer 13 l'è el numer integher ch'al siguta ul 12 e al ven prima dal 14.
Nomm dal nümar in difereent dialett: trèdas, trédas, tredes...
Ucürenze dal 13
- nümar atòmegh dal alümini
- Nümar da lüne da Netü
- Scifra da la mala sòort int un bell puu da cültüre (sa creet che l'urígen a l'è che a i gh'era 13 parsone al darée diná da Gesü), evitada in hotel, celebrazziú. La mala sòort la cress si un dí 13 al burla a mardí u a vendredí
- L'edaa da madüridaa pal gjüdaiism (sa celebra ul bar mitzvah)
- La 'setimana' asteca la dürava 13 dí
- 13 le culònie nòort-americane ch'i funda i SÜA La bandera nòort-americana la gh'a 13 línie urizuntale i uriginariameent 13 stele.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sumvitg: Nums per las vias
- Mesemna, 11.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 11.2.2015, 11:45, RTR
Il chantun Grischun ha lantschà 2008 sin incumbensa da la confederaziun in project che procura che tut las vias survegnan nums e las chasas in numer. L'idea da quai è che las adressas en Svizra vegnan armonisadas e che mintga chasa nua che persunas vivan ni lavuran ha ina adressa ch'ins sa buc sbagliar. Quai per che la posta u era organisaziuns da glisch blaua, mo era glieud privata chattian pli tgunsch las adressas. A Sumvitg han ins cumenzà quai l'onn passà e quinta da terminar la lavur mez da quest onn.


text:
Danubi
El Danubi (Donau in Todesch; Duna in Ungheres; Dunaj in Slovacch e Polacch; Dunav in Crovatt; Dunav/ДyHaB in Serb, Ucrain e Bulgher; Dunarea/ДyHapea in Romen e Moldav), cont i sò 2845-2902 chilòmeter l'è el segond fiumm pussee longh de tutta l'Euròpa (despoeu del Vòlga).
El Danubi, che el tacca su a scorr in de la Foresta Negra (a Donaueschingen, a la confluenza de duu fiumm minor, el Brigach e 'l Breg) e el sbocca in del Mar Negher cont on delta bell largh, el và per 2845 chilometer (o 2888, o anca 2902 a segonda del moeud de mesurà). In del sò cammin, el traversa el nord di Alp, la pianura de la Pannònia e la "bassa Romena" e, a chella manera chi, el dacqua la pupart del sud de l'Euròpa Centrala e de l'Euròpa del Sudest. El traversa vari capitaj europee, come Vienna, Bratislava, Budapest e Belgrad. El sò delta, che'l se troeuva al confin intra la Romania e la Bulgaria l'è consideraa de l'UNESCO vun di Patrimòni de l'Umanitaa.
El Danubi l'è semper staa consideraa ona importanta via de navegazion e comunicazion. Giamò conossuu come frontera de l'Imperi Roman, el fiumm el corr tra i confin de 9 Statt modern: Germania, Austria, Slovacchia, Ungaria, Croazia, Serbia, Bulgaria, Romania e Moldavia.


text:
Pontresina
Pontresina (Puntraschigna in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 2008 abitant e una süperfiss de 118.24 km², e al se tröva a una altitüden de 1805 meter sura al livel del mar.
El cumün de Pontresina a l'è tacaa ai cumün de Lanzada (IT-SO), La Punt-Chamues-ch, Livigno (IT-SO), Madulain, Pus'ciaf, Samedan, Zuoz.
L'andament storegh de la popolazion de Pontresina l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguìstega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En urigin la gent del pais la parlava el Puter, una variant de la lengua rumancia, ma cunt el svilüpas del turismo giamò in del secul XIX l'ha tacaa a difundis anca alter lengh e in del 1880 restava apena el 45,7% che g'havevan el rumancc 'me lengua mader. In del 1900 l'eva calada ancamò al 33.61, per un total de 164 parlant contra 252 germanofun. In del 1941 restaven el 26.7 e in del 1970 el 16.22. L'andament dei ültim ann l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Al dì d'incö la lengua ufizial per le uturitaa l'è el tudesch. Gh'è anca una minuranza bastanza impurtant che la diciara de avegh l'italian 'me lengua mader (16,5%).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Pontresina in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nümar e
La custanta matemàtica e (cjamada a li vöölt custaant da l'Euler, in unuur dal matemàtich svízzer Leonhardt Euler o custaant dal Napier, in unuur dal matemàtich Scuzzees John Napier che al a intrudüii i lugariitm l'è la basa di logarítim natüraal.
Ul nümer e al è istess che exp(1), in dúe exp l'è la funziun espunenziala. Al curespuunt al límit matemàtich
Chest límit-chí al esiist, gja che la seqénza l'è cresseent e limitada da sura. Ches-chí al dà aprussimadameent e = 2,71828 18284 59045 23536 02874 ...
Ul nümer e al sa pöö definí anca mediaant la séria infinita
in dúe n! al è ul faturiaal da n. Chesta séria la cunveerc, perchè sa a:
i.e, ul desenvilüpi in séria da e al è duminaa cunt una séria geométrica cunvergeent, in tant che da resun 1/2.
Finalmeent, sa pöö cunsiderà e cuma l'ünica sulüzziun pusitiva x da l'equazziun integrala
Sa pöö pruvà che sti definizziun a inn equivaleent.
La funziun exponenziala [exp(x)] l'è impurtaant gja che a l'è l'ünica (a maanch da mültiplicazziun par custaant) funziun che l'è istessa a la suva derivada, e la ven duvrada abitüalmeent par mudelizà di prucess da cressimeent u decressimeent.
La frazziun cuntínua da e la cunten una strutüra interessaant, cuma sa fa vidé da séguit:
La segueent espressiun, la identitaa da l'Euler, che relazziuna i cinch custaant püssee impurtaant in matemàtica, a l'è stada descuverta par Leonhardt Euler:
A l'è un caas particülee (cun x = 0 e y = π) da la fòrmüla da l'Euler:
vàlida par ogni (e da fatt par ogni ).
Al è savüü che e l'è irazziunal e trascendeent.


text:
Poitou-Charentes
La regiù Poitou-Charentes (nòm uficiàl en fransés: Région Poitou-Charentes ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,687,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 25,809 km², per 'na densità de 65 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Poitou-Charentes l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Charente, Charente-Maritime, Deux-Sèvres e Vienne che i ragrùpa 14 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1.464 cümü. La capital de la regiù l'è Poitiers.


text:
1Rü pemaã nüxü̃ chixuxchaü̃ i wüxi i ore i aixcüma ixĩxü̃. Rü ngẽxguma chi texé naxwa̱xegu na yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacü tiĩxü̃, rü mexü̃ i puracü nixĩ i naxca̱x tadauxü̃. 2Rü yíxema yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacü rü tanaxwa̱xe na aixcüma mecü tiĩxü̃ na taxúema tümachiga chixri idexaxü̃ca̱x. Rü tanaxwa̱xe i wüxixicatama tixĩ ya tümama̱x, rü aixcüma meã tamaxü̃ rü mexü̃guxicatama tarüxĩnü na guxü̃ i duü̃xü̃gü tüxü̃ ngechaü̃güxü̃ca̱x. Rü tanaxwa̱xe i guxü̃guma meã duü̃xü̃güxü̃ tayaxu i tümapatawa, rü mexü̃ i ngúexẽẽruü̃ tixĩ. 3Rü tama name i wüxi i ngãxwa̱xexü̃ rü nuwa̱xexü̃ tiĩxü̃, rü tama name i tümaãrü dĩẽruguama rüxĩnüxẽ tiĩxü̃. Natürü name nixĩ i guxü̃ i duü̃xü̃gümaã yaxna taxĩnü rü namaã tamecüma. 4Rü tanaxwa̱xe i meãma tümachiü̃maã itacua̱x, rü tümaxãcügü rü meã tümaga naxĩnüẽ, rü tüxü̃ nangechaü̃gü. 5Erü ngẽxguma chi tama tümachiü̃maã meã itacua̱xgu rü ¿ñuxãcü i guxü̃ma i Tupanaãxü̃́ yaxõgüxü̃maã meã itacuáxü̃? 6Rü yíxema yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacü ixĩxẽ rü tama tanaxwa̱xe na ngexwacax yaxṍxẽ na tiĩxü̃, erü ñuxguacü rü ngẽmaca̱x tügü ticua̱xüü̃. Rü ngẽmagagu düxwa nagu tangu i ngẽma poxcu i Chatanáxü̃ namaã napoxcuxü̃ ya Tupana. 7Rü tanaxwa̱xe i a̱i̱xrüxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃ rü tüxü̃ nangechaü̃gü na taxúema chixri tümachiga idexagüxü̃ca̱x rü tama Chataná chixexü̃gu tüxü̃ na nguxẽẽxü̃ca̱x. 8Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽma yatügü i tupaucawa ngü̃xẽẽtaegüxü̃ ixĩgüxü̃ rü nanaxwa̱xe i mexü̃guxicatama rüxĩnüẽxü̃ nixĩgü. Rü nanaxwa̱xe i aixcüma nayanguxẽẽgü i ngẽma nüxü̃ yaxugüexü̃. Rü tama nanaxwa̱xe i ngãxẽẽchagüxü̃ nixĩgü rü e̱xna norü dĩẽruguama rüxĩnüẽxü̃ nixĩgü. 9Rü name nixĩ i meãma nüxü̃ nacua̱xgü i guxü̃ma i Tupanaãrü ore, na nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na ṯacüca̱x na yaxõgüãxü̃. Rü nanaxwa̱xe i nügüãẽwatama nüxü̃ nacua̱xgü na norü maxü̃ rü aixcüma yamexü̃ i Tupanape̱xewa. 10Rü tanaxwa̱xe i to i puracüwa nüxü̃ taxügüxira i noxrix. Rü ngẽxguma marü taguma chixexü̃ naxügügu, rü marü name i tupaucawaarü ngü̃xẽẽruü̃ tayaxĩgüxẽẽ. 11Rü ngẽma yatügü i tupaucawa ngü̃xẽẽtaegüxü̃ ixĩgüxü̃ rü tanaxwa̱xe i naxma̱xgü rü ta mexü̃guxicatama narüxĩnüẽ. Rü tama name i oregüta̱a̱xgüxü̃ nixĩgü, natürü tanaxwa̱xe i meã namaxẽ rü aixcüma nayanguxẽẽgü i ngẽma nüxü̃ yaxugüxü̃. 12Rü ngẽma yatügü i tupaucawa ngü̃xẽẽtaegüxü̃ ixĩgüxü̃ rü tanaxwa̱xe i wüxixicatama tixĩ ya naxma̱x. Rü tanaxwa̱xe i meãma napatacü̱̃ã̱xgümaã inacua̱x, rü naxãcügü rü meã naga naxĩnüẽ. 13Rü ngẽma yatügü i tupaucawa ngü̃xẽẽtaegüxü̃ ixĩgüxü̃, rü ngẽxguma meãma naxügüãgu i norü puracü i tupaucawa rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü tá nüxü̃ nangechaü̃gü. Rü ñu̱xũchi i nümagütama i ngẽma yatügü rü tá yexeraãcü nüxü̃́ natauxcha na nüxü̃ yaxugüexü̃ i ñuxãcü Tupana nanaxwa̱xexü̃ i Ngechuchu ya Cristuaxü̃́ na yaxõgüãxü̃ i duü̃xü̃gü. 14Rü choma chanaxwa̱xe i paxa ngẽ́ma chaxũ na cuxü̃ íchayadauxü̃ca̱x. Natürü ngürüãchi tama paxa ngẽ́ma chaxũ, rü ngẽmaca̱x cuxca̱x chanaxümatü i ñaã popera na nüxü̃ cucuáxü̃ca̱x i ñuxãcü tanaxwa̱xe na namaxẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃. Erü nümagü nixĩ i Tupana ya maxü̃cüarü duü̃xü̃gü yixĩgüxü̃ rü nüxü̃ yaxugügüxü̃ rü ínapoxü̃güaxü̃ i Tupanaãrü ore i aixcüma ixĩxü̃. 16Rü yixema nüxü̃ tacua̱x rü aixcüma namexẽchi i ngẽma ore ga noxri ẽxü̃guxü̃ i ñu̱xma Tupana tüxü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ i Cristuchiga. Rü nüma ga Cristu rü duü̃xü̃güxü̃ nügü nawe̱x ga yexguma ñoma ga naãnewa nayexmagu. Rü Naãẽ i Üünexü̃ nüxü̃ nixu na mecü yiĩxü̃. Rü Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x nüxü̃ nadaugü. Rü guxü̃ i nachiü̃ãnegüwa rü duü̃xü̃gü nüxü̃ nixugüe i nachiga, rü guxü̃wama duü̃xü̃gü nüxü̃́ nayaxõgü. Rü Nanatü rü wenaxãrü daxũguxü̃ i naãnewa nanaga i ngextá ínamexẽchixü̃wa.
Copyright
Learn More


text:
Achénio
Co la paròla achénio se defenés en fröt sèc condèn pericàrpo piö o méno 'ndürìt (ale ólte apò a lignùs) e che 'l g'ha dét en granì de somésa sul che l'è separàt del pericarpo stès.
El fröt l'è definìt indeiscènt perchè quan che l'è madür el granì de somésa el sàlta mìa fò.
Gh'è dei achéni che g'ha dele caraterìstiche che le ia àidia a éser sparnegàcc, compàgn del pàpo, 'n tìpo de ciöfèt de pelacì a 'n estremità del granì de somésa. 'N ezèmpe l'è la somésa dela sigória), o la sàmara, endóche 'l pericarp, endèl nì grant el fùrma 'na sórt de àla sèmpia (compàgn che 'ndèl fràsen) o dópia (compàgn che 'ndèi òpoi).


text:
Gro grèin
Al gro grèin (anca dìt caneté) al s ciàma acsè dal francéś gros-grain ciuè "gràna gròsa": 'l è na versiòun ed tisû cun n' armadûra a tela in dû a s' vèd dimòndi de piò l' urdî che la trâma, e quèst perchè in dal tès'r-el, a s dròva un fîl reśistèint mo dimòndi sutîl e anca lùcid in dl' urdî, cun dimòndi densitè 'd pasàģ, ch' al va a quacèr i pasàģ méno frequèint di fîl piò gròs druê per la trâma. Cal tîp chè 'd tesidûra la rend al gro grèin lùcid da guardèr e tuchèr, mo cun 'na spéci ed rigadûra duùda a cla trâma lè 'd fîl gròs ed sòta a l' urdî lùcid; cal sistéma chè al s capìs intuitivamèint s' a s guèrda el cimōśi, vìst che pròpi lè i s vèden i fîl gròs ed la trâma ch' i fàn al gîr in dla rìga dòp, gnènd fôra da l' urdî.
Per l' urdî a s druarà un filê 'd séda, 'd rayon, u 'd polièster ch' al gh' dà l' aspèt lùcid, e per la trâma a gnarà druè un filê gròs ed cutòun. In di negòsi al s càta in del pèsi, druèdi in dla sarturìa per fèr di vistî, del vésti e dal giàchi, mèinter ch' al s' càta anc' cunfesiunê in ruślèini 'd nàster per cuśîr di rinfòrs, del guarnisiòun e di blimèint in dla sarturìa in generêl.


text:
En il chantun Grischun, cun sia topografia pretensiusa, gioga la rait da sendas e vias ina rolla impurtanta e centrala, saja quai per l'avertura da singulas valladas u saja quai sco part da las colliaziuns dal nord al sid sur las Alps. Actualmain sa divida la rait da vias chantunalas cun ina lunghezza da 1'591 km en las vias naziunalas (163 km), las vias principalas (595 km) e las vias da colliaziun (833 km).
Mobilitad
La gronda mobilitad che vegn appreziada sin la rait da vias bain mantegnida mussa er sias varts negativas en il svilup d'accidents. Malgrà l'augment da l'effectiv da vehichels, è il dumber d'accidents dentant tendenzialmain sa reducì. Ils motivs principals che chaschunan accidents èn sveltezzas memia grondas, surpassaments dal dretg da precedenza ed inattenziuns. Circa in terz da tut ils accidents èn accidents individuals. Ils accidents individuals vegnan il pli savens chaschunads pervia da sveltezzas memia grondas e pervia da l'influenza d'alcohol. L'evaluaziun d'accidents gida a meglierar cuntinuadamain la segirezza dal traffic. Da l'evaluaziun resultan indicaziuns statisticas davart la dumonda, quant savens ch'i dat accidents, sco er bleras ulteriuras enconuschientschas davart lieus, nua ch'i capitan il pli savens accidents e che duain vegnir neutralisads cun agid da mesiras architectonicas e da signalisaziuns.
Controllas spezialas
En il center da las activitads da la polizia da traffic stat la meglieraziun dal clima dal traffic cun la finamira da cuntanscher la segirezza subjectiva ed objectiva en il traffic sin via. Questa finamira po dentant mo vegnir cuntanschida cun controllas specificas. En il rom da la prevenziun d'accidents e da la segirezza dal traffic daventan stringentamain necessarias controllas situativas cun cleras finamiras sin plaun chantunal. En collavuraziun cun la polizia da regiuns vegnan realisadas permanentamain acziuns spezialas en l'entir chantun.


text:
1Rü yemaca̱x nixĩ ga tama wena pexü̃tawa chaxũxü̃, yerü tama chanaxwa̱xe ga pexü̃ na changechaü̃xẽẽxü̃. 2Erü ngẽxguma chi pexü̃ changechaü̃xẽẽgu, ¿rü texé tá choxü̃ tataãẽxẽẽ? Erü pexicatama nixĩ i choxü̃ petaãẽxẽẽxü̃. ¿Rü ñuxãcü tá choxü̃ petaãẽxẽẽ, ega pexü̃ changechaü̃xẽẽgu? 3Rü yemaca̱x nixĩ ga yemaãcü pexca̱x popera chaxümatüxü̃ na penamexẽẽgüxü̃ca̱x i perü guxchaxü̃gü naxü̃pa na pexü̃tawa chaxũxü̃. Yerü tama chanaxwa̱xe ga yexguma chi yéma chaxũxgu na choxü̃ pengechaü̃xẽẽxü̃. Erü pema nixĩ i chanaxwa̱xexü̃ na choxü̃ petaãẽxẽẽgüxü̃. Rü aixcüma nagu charüxĩnü rü ngẽxguma choma chataãẽxgu rü pema rü tá ta petaãẽgü. 4Rü yexguma pexca̱x chanaxümatügu ga yema popera, rü poraãcü chanaxi̱xãchiãẽ, rü düxwa yema chorü ngechaü̃maã chaxaxu. Natürü tama pexca̱x chanaxümatü na pexü̃ changechaü̃xẽẽxü̃ca̱x, natürü pexca̱x chanaxümatü na nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na ñuxãcü poraãcü pexü̃ changechaü̃xü̃. 5Natürü yema yatü ga choxü̃ ngechaü̃xẽẽxü̃, rü tama choxü̃xĩcatama nixĩ ga nangechaü̃xẽẽxü̃. Natürü maneca meãrüwa pexü̃ rü ta nangechaü̃xẽẽ. Rü: “Meãrüwa” ñacharügü erü tama chanaxwa̱xe na poraãcü nüxü̃́ nangúxü̃. 6Rü yema poxcu ga nüxna pexãxü̃ ga yexguma pengutaque̱xegügu, rü chauxca̱x rü marü name na ngẽxĩcatama na yiĩxü̃. 7Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü chanaxwa̱xe i nüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃ i norü chixexü̃ rü nüxü̃ perüngü̃xẽẽ na tama yexeraxü̃ i chixexü̃wa nagaãxü̃ca̱x i ngẽma norü ngechaü̃. 8Rü ngẽmaca̱x chanaxwa̱xe i wenaxãrü noxrirüü̃ nüxü̃ nüxü̃ pedauxẽẽ na aixcüma nüxü̃ pengechaü̃xü̃. 9Rü yemaca̱x nixĩ ga yemachiga marü pexca̱x chanaxümatüxü̃, yerü pexü̃ chaxüxchaü̃, rü nüxü̃ chacuáxchaü̃ ngoxi marü aixcüma chauga pexĩnüẽ. 10Rü ñu̱xma pemaã nüxü̃ chixu rü yíxema pema tüxü̃́ nüxü̃ pengechaü̃xẽ i tümaãrü chixexü̃, rü choma rü tá ta tüxü̃́ nüxü̃ changechaü̃. Rü ngẽxguma chi ṯacü rü chixexü̃xü̃ tüxü̃́ changechaü̃gu, rü pegagu nixĩ i Cristupe̱xewa tüxü̃́ nüxü̃ changechaü̃xü̃ i ngẽma. 11Rü ngẽmaãcü chanaxü na tama nayoxniẽxü̃ca̱x i Chataná na chixexü̃gu tüxü̃ nayixẽẽxü̃ca̱x. Erü yixema rü meãma nüxü̃ tacua̱x i nacüma i Chataná na ñuxãcü chixexü̃gu tüxü̃ nayixẽẽchaü̃xü̃. 12Rü yexguma Túruaarü ĩãnewa changuxgu na nüxü̃ chixuxü̃ca̱x ga Cristuarü ore, rü poraãcü choxü̃́ natauxcha na yéma tórü Coriaxü̃́ chapuracüxü̃. 13Natürü tama aixcüma chataãẽ ga yéma, yerü tama yexma nüxü̃ chayangau ga taeneẽ ga Titu. Rü yemaca̱x nüxü̃ charümoxẽ ga yémacü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü, rü ichaxũãchi, rü Machedóniããnewa chaxũ. 14Rü Tupanana moxẽ taxãgü erü norü duü̃xü̃güxü̃ toxü̃ nixĩgüxẽẽ. Rü ñu̱xma na Cristuarü duü̃xü̃gü tixĩgüxü̃, rü nüma ya Tupana rü guxü̃guma tomaã nanaxũpe̱xe. Rü nüma nixĩ i toxü̃ namuxü̃ na duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ tacua̱xẽẽxü̃ca̱x i norü ore. Rü ngẽma norü ore rü guxü̃wama nangu rü guxü̃guma nipuema ñoma wüxi i pumara i yixichixü̃rüü̃. 15Rü ñu̱xma i toma i Cristugagu Tupanape̱xewa na timexü̃, rü guxü̃wama toxü̃ nadawenü i ngẽma duü̃xü̃gü i marü nayauxgüxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama nayauxgüxü̃ i ngẽma maxü̃. 16Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃ca̱x rü ñoma wüxi i ore i nayuexẽẽxü̃ãrü ngeruü̃gü tixĩgü. Natürü ngẽma yaxõgüxü̃ca̱x rü ñoma wüxi i ore i namaxẽxẽẽxü̃ãrü ngeruü̃gü tixĩgü. ¿Rü ngẽmaca̱x texémaã nanguxü̃ i ñaã puracü na nüxü̃ tixuxü̃ i ngẽma ore? 17Rü yíxema toxrüü̃ ixĩgüxexicatama tixĩ ya tümamaã nanguxü̃́xẽ. Rü toma rü tama Tupanaãrü oregu dĩẽru ngĩxü̃ tayaxu ngẽma muxü̃ma i togü na naxügüxü̃rüü̃. Natürü Tupanape̱xewa rü aixcüma meã nüxü̃ tixu i ngẽma norü ore, erü nüma toxü̃ nimugü rü Cristuarü tixĩgü.
Copyright
Learn More


text:
Pidógne
Pizògne (nòm uficiàl: Pisogne) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 8 022 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na süperfìce de 48 km², per 'na densità de 167 ab./km². El cunfìna coi cümü de Artògne, Càster (BG), Cósta Ulpì (BG), Lùer (BG), Marù, Pezàze, Plà, Rìa de Sólt (BG), Sólt (BG), Taèrnole e Sù.
Cuurdinade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gontenschwil
Gontenschwil (Gondischwiu in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 090 abitant e una süperfiss de 9.74 km², e al se tröva a una altitüden de 531 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gontenschwil a l'è tacaa ai cumün de Leimbach, Oberkulm, Pfeffikon (LU), Reinach, Rickenbach (LU), Schmiedrued, Zetzwil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gontenschwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 cul nom de Gundoltswilre
L'andament storegh de la popolazion de Gontenschwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Gontenschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gontenschwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Retàngol
Ol retàngol l'è öna figüra geomètrica piàna, l'è ü polìgon e l'è ü quadrilàter che 'l gh'à quàter vèrtici, quàter àngoi, töi quàter de 90 gradi, e quàter làti, de chès-ce i lati opòsti i è lónch istès, a dù a dù.
La sóma di quàter àngoi dèt in d'ü retàngol l'è de 360 gradi.
I dò diagonài d'ü retàngol i è lónghe stèse i se 'ncrùsia 'n del mès, ma i è mia metìde a perpendìcol tra de lùre.
Ol perìmeter d'ü retàngol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü retàngol m'è fà l sóma del làto piö córt e del làto piö lónch e moltiplicàt töt per 2, öpör moltiplicà 'l làto piö córt per 2, moltiplicà 'l làto piö lónch per 2 e pò fà la sóma di dù rizültàcc.
L'àrea d'ü retàngol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà l'àrea d'ü retàngol mé moltiplicà la bàze per l'altèsa.


text:
Grenoble
Grenoble (Grenoblo in arpitan; Gratianopolis in latin) a l'è ona città de la Francia sud-oriental. Per popolazion, Grenoble l'eva in del 2009 quela dei 16 se se cunsidera el cumun con 160 215 abitant, e la soa area urbana l'eva quela dei 10 in Francia cun 664 832 abitant (2008). .
La città l'è 'l capploeugh del departiment de l'Isère, in de la region Ròden-Alp.
El 20% de la popolazion l'è de origin siciliana.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Grenoble la se troeuva arent a l'arch alpin, e per quest i frances le ciamen capital di Alp. Intorna a lee se troeuven el Vercors, i prealp de la Chartreuse e la cadena de Belledonne.
El sò clima l'è puttòst variegaa: in inverna l'è voeuna di zònn pussee fregg de la Francia, ma in estaa i montagn intorna fann on effett basinella e pòrten on fracch de cald.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'era on insediament di Gai quand che in del 379 l'è diventada ona città romana ciamada Gratianopolis, in onor de l'imperador Grazian. De Gratianopolis a Grenoble el pass l'è facil.
In del XII secol l'era sòtta ai cont de Albon, conossuu anca col nòmm de delfin: quei lì hann estenduu el pròppi domini (ciamaa Delfinaa) a bòna part di departiment de l'Isère, di Alt Alp e de la Drôme. El titol e 'l feud del Delfinaa hinn poeu passaa ai eredi al tròno frances in del 1349: anca al dì d'incoeu delfin l'è sinònim de erede. In del 1447 l'era el signor del loeugh el Luis II (poeu Luis IX de Francia), che l'ha portaa on parlament a Grenoble.
L'autonomia de la provincia l'è stada scancellada del cardinal Richelieu in del 1628.
In temp pussee recent, Grenoble l'ha ospitaa i X Olimpiad invernai (1968).
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Catania, Italia.
- Innsbruck, Austria.
- Essen, Germania.
- Halle in sul Saale, Germania.
- Kišinëv, Moldavia.
- Oxford, Regn Unii.
- Rehovot, Israel.
- Phoenix, Statt Unii.
- Stendal, Germania.
- Pécs, Ungheria.
- Betlemm, Palestina.
- Kaunas, Lituania.
- Sfax, Tunisia.
- Suzhou, Cina.
- Costantina, Algeria.
- Ouagadougou, Burkina Faso.
- Corato, Italia.


text:
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch a l'è un paes del Galess in sü l'isula de Anglesey.
El gh'ha 3.040 abitant.
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch a l'é 'l paes cunt el nom püssee lungh de tüt el Regn Ünì (e 'l terz in tüt el mund).
El nom al vör dì: Gesa fr Santa Marìa, in de la valada del nisciöl bianch, arent ai rapid e a la gesa de San Tysijl, arent a la caverna russa.


text:
The Grudge
The Grudge (Rancōr) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 ad Takashi Shimizu, arfacimènt dal film dal 2003 Ju-on: Rancore dal stés regìsta giapunéś, (呪怨).
C'n un cōst ad sōi déś migliòṅ ad dòlar, la pelìcula l'à frutâ dimóndi a i prudutōr Sam Raimi e Robert Tapert parchè l'à muciâ sù un quèl cuma sènt-utantasèt migliòṅ ad dòlar.
Al film al gh'à abû dū séguit: The Grudge 2 dal 2006 e The Grudge 3 dal 2009.
Sunt
Al prufesōr americàṅ Peter Kirk (Bill Pullman), ch'al viṿ in Giapòṅ insém a sò mujér, un dè al decìd ad butàr-as śò par na fnèstra, masànd-as sénsa mutìṿ. Dū an dòp na śóvna asistènta suciàla dal pòst, la Yoko (Yôko Maki), la và a cà dna vècia ucidentàla ch'la gh'à dimóndi prubléma ad salùt, l’Emma Williams (Grace Zabriskie). Chi lē la viṿ da par lē dòp che sò fiōl e sò nóra i èṅ sparî. Méntar la śóvna la dà śò la pólvra e la fà i fat, la sènt di stus in dal tasèl mòrt e la và sù a guardàr cuś a gh'è. Tut 'd un trat un putèṅ malfurmâ e śmòrt al la ciàpa sù ad pēs masànd-la.
A n avénd più nutìsi ad lē, par tgnir a drē a la vècia, Alex (Ted Raimi) a 'l sò pòst al gh manda na śóvna americàna ch'l'è drē a studiàr là p'r un scambi culturàl, la Karen Davis (Sarah Michelle Gellar). Sèg la gh'à 'l sò muróś Doug (Jason Behr).
Al prim dè ad lavōr la Karen la cata la cà insprucàda, rusc in gir e pólva, cuma se ninsòṅ 'l is fat gnint par di dè e l’Emma l'è in un stat catatònic. Dòp avér-la mis a lèt, la taca a mét'r a pòst quànd la sènt anca lē di ciòc daśvgìr da 'l tasèl. In na cambra la cata 'n armàri sarâ cun dal nàst'r adeśìv: i stus e i sîg i rìvan da lè dèntar. Vèrt al spurtèl, a salta fóra un putèṅ da la pèla biànca e cun un gat négar in bras. Chi lò al gh diś ad ciamàr-as Toshio (Yuya Ozeki) ma, sénsa spiegasiòṅ, al sparìs cuma 'l è vgnû.


text:
Machignaga
Machignaga (nòm uficiàl in italian: Macugnaga; Z'Makana o Makanaa in Walser; Mazzuccagna in Ucitan) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 578 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 99,4 km² e ona densità de popolaziun de 6 ab./km².
El paes el se tröva ai pè del Munt Rösa, a la fin de la Val Anzasca. El cunfina cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Alagna, de Rima e de Carcofur) e cunt el Cantun Vales (cumün de Saas-Almagell e de Zermatt). Machignaga l'è vün di center de l'Ossula induve che se tröven anca al dì d'incö di cumünità walser. Trai vari fraziun a cüntum Borca (el segund center püssee impurtant, in walser Burfugg) e Pecet (Zer Tannu).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Machignaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Leeds
Leeds (Loidis in Latin) l'è ona città inglesa del Regn Unii.
Ghe viven 760.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in de l'Inghilterra del nord, in la region del Yorkshire e Humber (distrett de la Città de Leeds, in del qual se troeuven anca Wetherby e Ottley).
L'è traversada del fiumm Aire e la partegn a la veggia contea del West Yorkshire.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El primm riferiment a Leeds se troeuva in di stori del monegh Beda el Venerabil (731), che 'l cunta sù de ona regione quæ vocatur Loidis. Quella chì l'è ona radis etimologica che la se troeuva anca in di nomm di città là arent 'me Ledston e Ledsham.
In del Domesday Book (1086) l'è ciamada Ledes: ai temp l'era on paesott, che poeu col temp l'è cressuu semper pussee, fina a ciappà in del 1893 el status de città (la primma università inveci l'è del 1904).
A Leeds hinn nassuu l'attor Malcolm McDowell e la cantanta Melanie Brown.


text:
Internet
L'Internet l'è staa inventaa in del 1969 e el se ciamava ARPANET. In principi l'eva ona red privada per i comunicazion militaj e universitaj de l'Amèrega, poeu la s'è spantegada e l'è devegnuda famosa in tutt el mond. In del 1993 la s'è povuda slargà semper pussee grazzia al Web, che l'è staa creaa al CERN. La red de l'Internet l'è deviduda in sitt e l'è piena de speranz: se pò trovà pradegament tutt quell che vun el gh'ha bisògn, sia informazion che però anca pericoj comè i virus.
Par navigà in su l'Internet, ga voeuri ona connession, on compiuter e on Web browser.
Anca la pòsta eletrònega (ciamada in Ingles e-mail) l'è basada su l'Internet.


text:
Starship Troopers - Fanteria dello spazio
Starship Troopers - Fanteria dello spazio (Fant da 'l spasi) 'l è 'n film fantàstic dal 1997 ad Paul Verhoeven trat da 'l rumànś umònim ad Robert A. Heinlein dal 1959. Al gh'à abû anc tri séguit.
'L è custâ dimóndi, sènt-sinc migliòṅ ad dòlar, ma 'l à purtâ pò a cà da piò ad sèntvìnt-i-òṅ migliòṅ ad dòlar.
Sunt
In dal XXIII sècul la Tèra la gh'à a 'l guèran di militàr ch'i dróan la fòrsa cun la gint e ch'i daṅ i dirìt pulìtic sōl a chi vōl far-an part. La cumpagnìa di Fant Mòbìi, ch'la và in gir p'r al spasi, l'incróśa la rasa di “Aràcnid” ch'i daśvìnan da 'l pianéda Klendathu. I èṅ di insèt dimóndi rabî ch'i tōśan pusès di àtar pianéda butànd-ag cóntar di asteròid impinìdi ad spòri.
Johnny Rico (Casper Van Dien) 'l è 'n studènt argintèṅ ad Buenos Aires che dòp al diplòma a s śònta a 'l fòrsi federàli par tgnir a drē a 'l prufesōr Jean Rasczak (Michael Ironside), ex militàr, e a la sò muróśa Carmen Ibañez (Denise Richards). Ma 'l rapòrt fra i dū al taca a 'ndàr mâl parchè i eṅ luntàn, òṅ in di fant dal spasi e una a guidàr i aparéć.
In dal camp 'd adestramènt Johnny al fà tut qvél ch'a gh diś al sergînt Zim (Clancy Brown) ch'al gh'à da far far i òs a chi śóvan suldâ cun dal manéri dûri, pròpria quànd a taca la guèra cun gl'Aràcnid.


text:
Alcol
In chimiga, un alcol a l'è un cumpost urganigh induè che al post d'un atum idrogen al gh'è ligaa un grüp funziunal idrossid -OH. Un alcol al gh'ha dunca la furmula bruta CnH(2n + 2)O se la cadena a l'è verta.
I alcol püssee leger a hinn - a la temperadüra ambient - liquid vulatij senza culur, cunt un udur carateristigh e che se mes'cen cun l'aqua.
A bun cumand, se mes'cen ben in aqua i alcul che gh'hann fina a 4 atum de carboni per atum de ussigen. El fat che i alcol se mes'cen ben in de l'aqua e che gh'hann un punt de büjziun volt rispet ai alter cumpost urganigh de dimensiun e strütür cumpagn se'l mustra ben cun la furmaziun de ligam a idrogen intra l'idrogen del grüp OH e l'ussigen di mulecul arent (semper de l'alcol, o de l'aqua,...).
I alcol se utegnen de la nadüra o per sintesi.
Alcol cumün a hinn el metanol (CH3-OH) e l'etanol (CH3-CH2-OH). Quest chì a l'è pö quel che ciamum alcol tücc i dì, e'l s'utegn de la fermentaziun di zücher e l'è dent in del vin, in de la bira e l'altra roba de bev alcoliga.
Classifigaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La classifigaziun di alcol basada sü la strütüra chimiga ja spartiss in alcol "primari", segündari" e "terziari" in funziun del nümer de grüp alchiligh ligaa a l'atum de carboni cun tacaa el grüp -OH:
Alcol primari;
- CH3OH (metanol)
- CH3-CH2-OH (etanol)
Alcol segundari;
- (CH3)2CH-OH
Alcol terziari;
- (CH3)3C-OH


text:
Briga (distret)
El Distret de Briga (nòm uficiàl en todèsch: Bezirk Brig) l'è giü dei quatórdes distrècc de Canton Vales, endèla Svizzera meridiunàla. Endèl Dicember 2011 el gh'ìa 'na popolasiù totàl de 25 137. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Brig-Glis.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cümü del distrèt de Briga i è:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brig District in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Emis Killa
Emiliano Giambelli, meij cugnusüü cunt ul pseudonim da Emis Killa (Vimercaa, 14 nuvembar dal 1989), l'è un rapper italian.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al ven de una fameja prublematega e apus de var prublema i genitur i han traa in l'ari. La mader, de urigin de Palermo, l'ha semper lavuraa 'me fabrizera metalmecanega; inscambi el pader, de urigin de Vimercaa, a l'era un sunatur de piano in di grüpp brianzöö. Chest chì l'era malaa de distürb bipular, e a l'è mort in del 2009 de crepacör. Al gh'ha anca un fredelaster püssee grand de part del pader cunt ch'el gh'ha mai vivüü insema. Apus de i scör medi in pais, el rapper l'ha frequentaa un istitüt tecnegh e apus un albergher senza tö un diploma, perchè l'ha lassaa perd prima i stüdi per fà sö di lavur, 'me chel de magütt. A la fin al s'è descantaa in sö la via de la müsega, suratüt freestyle. In chel temp lé, el Giambelli al tö el nomm d'art de Emis Killa.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mixtape[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2012 - Cashwoman
- 2012 - Parole di ghiaccio
- 2012 - Dietro front (feat Fabri Fibra)
- 2012 - Cocktailz
- 2012 - Se il mondo fosse (feat J-Ax, Club Dogo, Marracash)


text:
1Tyauma'aca a'achu cumu arájsevi xɨcaj, aj pu'i Jesús antiraa ɨrij japua. Aɨme pu a'uví'itɨ aɨjna ɨ Pedro, ajta aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan, ɨ tɨ juutzajra'an pueen aɨjna ɨ Jacobo. 2Matɨ'ɨj maun a'utyáuuca'a, aj pu'i saɨque tyu'utaujseijrataca'a aɨjna ɨ Jesús mejseiiraca. Ayaa pu tyamua'a ti'ityámastacare'e ɨ nyeerima'ara'an tɨj xɨcaj. Tyamua'a pu tyu'utyacueinaraca'a ɨ cɨɨxura'ara'an. Ayaa pu ti'ityatáatɨye'icaa tɨj taij. 3Majta e'eyan, hua'apua huataseijre hua'a tzajta'a. Ai mu aɨn pue'enya'a aɨjna ɨ Moisés tyaacan, ajta aɨjna ɨ Elías tɨ ajmi'i ti'ixaxa'ata'a ɨ Dioj jetze ma'acan. Aɨ mu tí'ixajtacaa ɨ Jesús jamuan. 4Ajta aɨn ɨ Pedro, aɨ pu ayan tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn: ―Tavastara'a, naa pu xa'apɨ'ɨn tyej ya huatyáuu tyeyajna. Tɨ pua'a mua'araanajchi, tyaj hueicaca huataahua ɨ ɨnaamua. Saɨj pu muacɨ'ɨti mueetzi, ajta seij, amɨjna mɨ Moisés. Ajta seij pu racɨ'ɨti amɨjna mɨ Elías. 5Auche'e pu ti'ixáataca tɨ'ɨj aitɨri a'acávi'irixɨ hua'a japua. Hua'a tzajta'a pu rájrupi aɨjna ɨ aitɨri tɨ naa tí'ityatáatɨye'i. Aj pu i tzajta'an a'icánamuajre tɨ a'atɨ ayan tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Ai pu aɨn pueen ɨ niyauj, ɨ nyej raxe'eve'e. Eecan pu rɨ'ɨ tinata'aca inyeetzi. Xaanamuajri'i seijna. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a. 6Matɨ'ɨj raanamuajri'i maɨjna, aj mu mi a'aráavatzɨ a chuaata'a aɨme ɨ maj Jesús jamuan á'ujhua'anya'a, a'ini tyamua'a mu tyu'utatzɨn. 7Aj pu i Jesús a ve'ere'enye hua'a jemi. Tɨ'ɨqui hua'ajtamuarej. Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Xa'ajhuiixɨ'ɨ muan. Caxu ti'itzɨɨnya'a. 8Majta maɨn, matɨ'ɨj mauunyéjnye'eraca'a, capu che'e ma'a a'aja'atɨjca'a. Ai pu'u an e'eseijra'acaa aɨjna ɨ Jesús. 9Matɨ'ɨj e'ita'a a'ucaju'unca ɨ jɨri japua, Jesús pu ayan tihua'uta'ijmɨjri'i tɨcɨn: ―Caxɨɨ xu a'atɨ ixaatya'a a'ij sej tyu'useij. Sauche'e rachu'eva'a asta nya na'aj cai inyaa i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye aitára'ani hua'a tzajta'a ɨ mɨ'ɨchite. 10Majta maɨn ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, ayaa mu tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn meyan ti'ixaxa'a aɨme ɨ mej tyu'ujmua'ate ɨ yu'uxari jetze meyan tɨcɨn anacai pu nu'u ruxe'eve'e tɨ ya uvé'enyen aɨjna ɨ Elías? 11Jesús pu ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayej ti'ayajna. Elías pu xaa ya uve'enyejsin tɨ ij nain tyu'ujájcuare'en mej mi majtahua'a ra'ara'astijre'en ɨ Dioj. 12Me nyajta inyaa, ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e tɨ aɨn Elías ari ya uve'enye. Majta maɨn, camu raamuá'a silu ayaa mu raaruu a'ij mej ti'ijxe'eva'aca'a. Ayaa mu majta che'eta mana'a nyaruuren inyeetzi, i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye. Pueijtzi mu majta naata'asin inyeetzi. 13Cɨme'en pu'u ayan tyu'utaxajtaca'a, aj mu mi raamua'areeri'i tɨ aɨn aɨjna cɨme'en tyu'utaxajtaca'a ɨ Juan tyaacan tɨ hua'amuaɨ'ɨhuacara'a. 14Matɨ'ɨj maun a'ará'a a'u mej e'etyujsaɨra'acaa eihua ɨ tyaɨte, saɨj pu avere'enye ɨ Jesús jemi. Aj pu i ava'ujtunutaca'a vejli'ipuan. 15Ayaa pu tirajhuaviiri'i tɨcɨn: ―Nyavastara'a, pata'aj ra'ancu'uvajxɨ'ɨn ɨ niyauj. Aɨ pu rutɨmue'i. Aɨj pu cɨn tirajpueiitzi huapɨ'ɨ. Mui'itɨ pu anajve taij tzajta'a, ajta a aata'a. 16Nyaa nu ya'araavi'itɨ aɨme jemi ɨ maj mueetzi jamuan á'ujhua'an mej mi tiraahuaate'en. Majta maɨn, camu raayɨ'ɨtɨhua'a mua'araa. 17Ajta aɨn ɨ Jesús, ayaa pu tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Muan mɨ saj cai a'atzu tya'atzaahuate'e, mɨ saj cai máumua'aree, ¿a'achuni pua'an ninye'ira'a auche'e ruve'eve'e nyej neyan huatyavaa na'ara'ani muejmi jemi? ¿Ni ayan ruxe'eve'e nyej a'ateevi'in para rusen cɨme'e nyej neyan muejmi jemi ya huatyavaaca nyej ni rɨ'ɨ amuaaruuren? Ma sa'ave'evi'itɨchi mɨ pa'arɨ'ɨ. Matɨ'ɨj mi a ye'eve'evi'itɨ. 18Aj pu i Jesús ra'ajtya'axɨ aɨjna ɨ tiyaaru'u tɨ pa'arɨ'ɨ tzajta'a seijra'acaa. Aj pu i huirajraa. Cɨme'en pu'u huirajraa, tɨ'ɨqui huarúj aɨjna ɨ pa'arɨ'ɨ. 19Matɨ'ɨjta mi, aɨme ɨ maj jamuan á'ujhua'anya'a, rujɨme'e mu tyu'uxajtaca'a aɨjna jamuan ɨ Jesús. Ayaa mu tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿A'ini een cɨn tyacai raayɨ'ɨtɨhua'a ta'araa tyej raatamuarite'en tyaɨjna ɨ tiyaaru'u tɨ tzajta'an seijra'acaa? 20Aj pu i Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa pu'u ti'ayajna, a'ini caxu a'atzu tya'atzaahuate'e. Ayaa nu tyaja'amue'ixaate'e huataujnyátacan cɨme'e, tyamua'a pu ti'ivaɨre'e sej seyan tya'atzaahuate'e ɨ rutzajta'a tɨ ayan tyaja'ure'enyen a'ij tɨ tyajamua'amitejte'e. Aɨ pu'u ruxe'eve'e sej seyan tya'atzaahuate'e cɨj caj. Tɨ pua'a seyan cɨj caj tya'atzaahuate'e, aj pu xaa rɨ'ɨri sej si seyan tiraataijte'en amɨjna mɨ jɨri tɨcɨn: “Tichesi, atyajra'a a aata'a a'ahua'a atya'ana jetze tɨ ve'e.” Ajta aɨn mɨ jɨri, ayaa xaa nya'u rɨni. Ayaa pu'u xaa nya'u, tɨ pua'a seyan tya'atzaahuate'e, nain xu cɨn raayɨ'ɨtɨhua'a xa'aju'un. 21Ajta, sata'aj seyan raatamuarite'en saɨjna ɨ tiyaaru'u tɨ ayan een tɨj amɨjna, ayaa pu tyu'ujxe'eve'e saj raatahuavii ɨ Dioj, sajta huauritzi'ive'en. 22Matɨ'ɨj mauj naijmi'i á'ujhua'anya'a maujna a'ahua'a tɨ jetzen e'ejtyáma'acantaca'a u Galileeya, Jesús pu ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa pu a'atɨ tyu'utatuiire'esin inyeetzi cɨme'e i nyaj nyajta tyaata'a jetze a'iraanye. Aɨ pu nyeetzi cɨme'e hua'utatuiire'esin aɨme jemi ɨ tyetyaca. 23Majta maɨn, ayaa mu naje'icatan. Me nyajta inyaa, ayaa nu hui huatarujsin hueica xɨcaj jetze. Yaa pu'u xaa nya'u tyaja'ure'enyesin. Majta maɨn ɨ maj Jesús jamuan á'ujhua'anya'a, eihua mu huataujxaamɨste matɨ'ɨj raanamuajri'i a'ij tɨ tyu'utaxajtaca'a. 24Matɨ'ɨj mi chajta'a a'ará'a aujna Capernaum. Matɨ'ɨj mi seica e'ire'enye jemin aɨjna ɨ Pedro. Ai mu aɨn pueen ɨ mej tyú'ujijve'e maɨjna cɨme'e ɨ hua'apua meeru'u ɨ tɨ cɨn tyu'utyavaɨre'esin hua'a teyujta'a. Ayaa mu tiraataihua'uri'i tɨcɨn: ―¿Ni cai ti'inajchitan a'amua maeestru aɨjna ɨ hua'apua meeru'u ɨ tɨ tyu'utyavaɨre'esin u tatéyujta'a? 25Aj pu i ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Aa ni'ijta nya'u. Aj pu i Pedro utyajrupi u chi'ita. Capu xɨ ti'itɨ a'ij tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Pedro, silu Jesús pu anacai ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―¿A'ini timua'amitejte'e, Simón? ¿A'atyaɨnqui mejijve'e aɨme ɨ rey ɨ mej tie'ijta iiyan chaanaca japua? ¿A'atyaɨnqui mejijve'e ca'ɨn aɨme ɨ maj ti'itua'araca ɨ mej ti'ira'atɨ'ɨcɨ, na'ari maɨjna cɨme'e a'achu tɨ caj seij tijcha'ɨ? ¿Ni qui aɨme mejijve'e ɨ ruyaujmua'a ca'ɨn qui aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan? 26Pedro pu ayan huatanyuu tɨcɨn: ―Aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan. Ajta Jesús pu ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Aɨj pu cɨn, capu ruxe'eve'e ɨ mej tyu'utanajchita aɨme ɨ hua'ayaujmua'a. 27Ma ajta, tyata'aj cai teyan hua'utanyu'ucaste'en, ayaa paj huarɨni. Pata'aj hui u á'ume'en a'u tɨ a'avastɨme ɨ jaj. Pajta ra'atyahua'axɨn ɨ cue'itzɨ'ɨpua a aata'a. Pajta, paɨjna ɨ hue'i, ɨ ta'anajca paj raatyévi'ira, pata'aj ra'acána'axɨn, an pej pi ye'etyauni ɨ tenita'a seij ɨ tumin tɨ ayan ti'inajchi a'achu cumu muaacua meeru'u. Pata'aj ya'ara'ɨn ɨ tumin pata'aj tihua'unajchite'en, pajta inyeetzi cɨme'e.
Copyright
Learn More


text:
Ginevra
Ginevra (Genève in frances, Genf in tudesch, Ginevra in italian e Genevra in rumanc; Geneva in arpitan e ingles; Ginebra in spagnö; Genava in latin), a l'è una cità de l'ovest de la Svizera, la capital del cantun svizer de Ginevra e'l center de la part francofuna de la Svizera (a l'è püssee giüst dì francupruvenzal). La gh'ha 184.758 abitant (2003), 645.000 in de l'area metrupulitana, e l'è la segunda cità del paes, dopu de Zürich. El 43,4% de la pupulaziun a l'è d'urigin furesta.
La cità la se tröa in del süd-ovest del lach Leman, in sü i dò riv del Rodan, in d'una valada sarada cunt inturna i muntagn.
Etimulugia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom Ginevra a l'è de urigin celtega: Genava. Anca se'l nom "Genava" al se tröa in di test latin, el nom a l'è celtegh. In francupruvenzal al se dis propi Geneva.
La cità a l'è la sede de urganizaziun internaziunaj cume la Crus Russa, l'istitüt de ricerca CERN, i Naziun Ünii (sede segundaria) e una quaj sua agenzia (Urganizaziun Mundiala de la Salüt (OMS), Üniun Internaziunala di Telecumünicaziun (UIT), Urganizaziun Metereulogica Mundiala (OMM), e alter).
El simbul püssee cugnussüü de la cità a l'è el Jet d'Eau, un racc d'aqua de 140 meter d'alteza.


text:
Assedi de Genova (1800)
L'Assedi de Genova l'è staa on fatt militar di guerr napoleonigh.
Quand, in del 1799, i Frances eren staa scasciaa foeura de la Repubbliga Cisalpina di Austriegh, hann segutaa a resist in de la Repubbliga Ligur, sotta el comand de l'Andrea Massena, ancamò per on ann.
In del mes de april del 1800 i Austriegh hinn riessii a strengg el Massena in de l'area del port de Genova, che lù e voreva difend fina a l'ultim omm, anca perchè 'l saveva che 'l Napoleon l'era 'dree a tornà in Italia.
Però el gh'eva minga de reforniment, anca perchè la flotta inglesa la bloccava el port e, in sul princippi de luj, l'è staa costringiuu a trattà la resa, con la qual l'ha ottegnuu de podè retiràss cont i sò omen in del territori controllaa di Frances e con l'onor di armi.


text:
Michel Maria Giambelli
Michel Maria Giambelli (Flér, 23 de márs 1920 - Bragánsa Pará, 26 de dicember 2010) l'è stái un prét Barnabita e dal 10 d'april 1996 l'era anca vèsc emérit de la diocesi de Bragánsa Pará, in Brasil
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassüd a Flér el 23 de márz 1920, l'é diventád prét Barnabita el 4 de lüi 1943.
L'é stái cunsacraa vésc de Guamá el 21 d'aprìl 1980. Quant, per decrét de Papa Giuán Pául II la diocesi l'ha cambiá num in Bragánsa Pará, Mons. Giambelli l'é diventáa el prim vésc de la növa diocesi.
El s'é ritiráa el 10 d'april 1996, e al só post la Santa Sed l'ha numináa el Mons. Lüìs Ferrando.
Al dì d'incö, da vesc emérit, l'ha prestád el sò ümil servìsi de prét, a l'Uspedal Sant'Antóni Maria Zaccaria de Bragánsa Pará, cume capelàn. L'è mòrt in del stèss Uspedàl el 26 de dicember 2010.


text:
391
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Imperadùr Teodosio I l' decìt de fà dientà 'l Cristianésem religiù de stat de l'impér romà. L' vé smorsàt ol föch de Vesta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Felice de Com, èscof;
- ol 26 de Mars - Piero de Sebaste, sant bizanì, nasìt in del 340;
- Zhai Liao.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Sent
Sent l'è un cumün Sgüissera del destret de l'Inn, in del Canton Grisun. A 'l gh'ha pü u manch 896 abitant e una süperfis de 111.74 km², e 'l se tröa a una altitüden de 1440 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Sent l'è tacaa ai cumün de Graun im Vinschgau (IT-BZ), Ftan, Ischgl (AT-7), Malles Venosta (IT-BZ), Ramosch, Scuol.
L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi de suta:[1]
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sent in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Irögn
Irüün (nom ufizial in italian Airuno) al è un cumün de la Pruvincia da Lecch da 2 879 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,3 km² e ona densità de 670 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Brivi, Crimela, Ulgiaa, Olginaa, Carghentin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Irögn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Kurzbeschreibung
Ad Einsiedeln, i’l chantun Sviz es üna punt chi ho nom la Punt dal Diavel. Lo vivaiva da pü bodun ün meidi miraculus. El eira uschè renumno ch’el eira cuntschaint sül mez muond. A nu daiva na üna malatia ch’el nu vess gieu ün mez per la curer. Sieu nom eira strolig e lung, nempe Theophrastus Bombastus Augustinus Aureolus Paracelsus da Hohenheim.
Titel: Il striun
Autoren/Herausgeber: Meinrad Lienert
Übersetzer: Anita Gordon
Illustrator: Lea Gross
Ausgabe: Neuausgabe
ISBN/EAN: 9783726906757
Seitenzahl: 28
Format: 21 x 13,5 cm
Produktform: Geheftet
Gewicht: 45 g
Sprache: Rätoromanisch


text:
Gastropoda
Gastropoda l'è 'l nòm de 'na clas de molùschi. L'è la clas che g'ha ìt el söcès evulutìf piö nèt, suratöt per vìa dei adatamèncc anatòmich che i sò mèmber i g'ha svelöpàt e che i ha facc nì bèi diferèncc dei Monoplacofori dei quài l'è fàcil che i se sàpe uriginàcc.
Gh'è al mónt de piö de 75.000 spéci amò ìe e gh'è stat discriìt alméno 15.000 fòsii che fà part de chèsta clas.[1]
Se i tróa en töcc i ambièncc, enfìna 'ndèi dezèrti, ma perlopiö i vif endèl'àiva tat dólsa come salàda. Ghe n'è pò a che gh'è riàt a colonizà la teraférma, e i è l'ünica clas de molùschi che gh'è riàt a fal.
De chèsta clas fà part le lömàghe, i lömagòcc e divèrsi óter animài marì che se conós piö che óter per i sò gös, aisebé che tàte spéci, compàgn dei Opistobranchia e i Nudibranchia, i l'ha pirdìt endèl córs de l'evulusiù.
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La tasonomìa dei Gastròpodi l'è amò sóta reviziù, e de menemà se abandùna la clasificasiù tradisiunàla. La situasiù l'è cumplicàda e se pöl parlà de 'na "giùngla tasonòmica" quan che se và 'ndèi lièi tasonòmich piö bas, perchè la clasificasiù la càmbia a segónda dei autùr. En piö, coi stüde piö modèrni de le sequènse de DNA gh'è de spetàs amò divèrse reviziù pò a dei lièi de clasificasiù piö alcc.


text:
Pruvèinsa ed Mòdna
Artéccol in dialètt mudnés
La Pruvèinsa ed Mòdna l'è 'na pruvèinsa dl'Emélia-Rumàgna ed circa 700 méla cristiàn.
La cunfèina a nord cun la Lumbardìa (Pruvèinsa ed Mantua), a est cun la Pruvèinsa ed Frèra e la Pruvèinsa ed Bulägna, a sud cun la Tuschèna (Pruvèinsa ed Lócca e Pruvèinsa ed Pistója), a ovest cun la Pruvèinsa ed Rèz.
Geografia[modifica | mudéfica la surzéia]
La pruvèinsa l'è divìsa in trî pèrti da nord a sód: piàn, culèina e muntàgna. I fiómm pió impurtànti dla pruvèinza i én la Sëccia ed il Panèr ch'i vàn tótt e dô in dal Po.
Cumùn prinsipèli[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Carimaa
Carimaa (nom ufizial in italian: Carimate) a l'è on comun de la Provincia de Còmm de 4 485 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,2 km² e 'na densità de 863 ab./km². El se troeuva al confin con la Provincia de Monza e Brianza (comun de Lentaa).
El comun a l'è situaa in de la Vall del Seves. Pròppi in del sò territòri comunal el torrent Serenza a l'entra indel fiumm Seves. Carimaa l'è lontan de Còmm domà 15 chilòmeter.
I frazion del paes a hinn tre: Cassina Vall (1616 ab.), Munzurè (500 ab.) e la stazion.
A Carimaa, intorna al 1010, l'è nassuu el Sant'Ariald (m. 27 giugn 1066) e anca on vescov de Bergom, l'Adalbert (894-929).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carimaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Charlotte
Charlotte (a s lèś /ˈʃɑrlət/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 751.087 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carulìna dal Nòrd, in dla cuntèa ad Mecklenburg. I prim abitànt i èṅ vgnû a stablìr-as chè da l'Europa in dal 1750.
La gh'à na superfìsi ad 629 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Anthony Foxx. La sò sità śmèla in Frància l'è Limoges.
In dla sità, ch'la fà part dla regiòṅ dal Piedmont, a s tira avànti prinsipalmènt faghénd di cumèrs e tgnénd a drē a i lavōr finansiàri (secónd sèntar p'r impurtànsa dal paéś dòp New York).
Persunàǵ ligâ a Charlotte
- Berlinda Tolbert, atōra
- Chyler Leigh, atōra


text:
Laureana di Borrello
Laureana di Borrello l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha 5 263 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 150 ab./km². El cunfìna coi cümü de Candidoni, Feroleto della Chiesa, Galatro, Rosarno, San Pietro di Caridà, Serrata.
Galerìa de fóto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Anzôla
Artéccol in dialatt bulgnais
Evoluzione demografica
Anzôla (in itagliàn Anzola dell'Emilia) l'è 'na cmónna 'd 12 278 abitànt (2015) int'la pruvénzia ed Bulåggna.
Teritôri d'la cmónna[modifica | mudéfica la surzéia]
Al teritôri 'd Anzôla l'è srè a maténna dal turänt Lavén e a sîra da la Samûza. Pr'al teritôri d'la cmónna i cårren anch'al Martignån e la Ghirånda. Al pajais al s câta a mèza vî stra Bulåggna e Mòdna, o par èser pió prezîs a 15 km dal zänter ed Bulåggna e a 20 da quall ed Modna. L'è un zänter industrièl e agrèri inpurtànt atåuren a la Vî Emégglia, la strè prinzipèl pió inpurtànt d'la regiån. Äl pió inpurtanti i én äli indósstri mecânichi.
Monumént e cîs[modifica | mudéfica la surzéia]
- La Tårr ed Rà Enzo, ch'l è stè ciamè acsé parché Enzo ed Sardàggna l'è stè fât parsunîr dai Bulgnîs qué dal 1219 e ai è stè asrè. As dîs ch'al dvinté amîg ed Michele degli Orsi, ch'al zarché anch' ed fèrel scapèr mo sänza ch'ai riusséss.
- La cîsa paruchièl, ch'l è davänti a la Tårr dal rà Enzo, dedichè ai sànt Pîr e Pèvel (Pietro e Paolo) e äl só uréggin i én dal sécol nôn, anch's la cîsa l'è stè nominè par la prémma vôlta dal 1300.
- Tri kilòmeter pió fòra dal zänter dal pajàis ai é la Tånba dal vasscuv, un palâz dal sécol quatôrdg' ch'l è stè druvè dai vasscuv cme residänza d'estèd.
Ligâm[modifica | mudéfica la surzéia]
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
988
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 03 (u vargün òolt dí da cheest mees) - Catalunya: Borel II al renöva mia ul gjürameent da fedeltaa al rei Fraanch: al deventa, de facto, cuunt independeent e al scumenza a incuniá muneda pròpia; chesta independenza la cunfirmarà legalameent ul trataa da Corbeil (1258).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Iesse
Iesse o Jesse o Isai, suernominàt ol Betlemita, l'è stacc ol pàder del rè David, ol segónt rè de Israél, e per chèsto l'è lüminàt in de la Sacra Bìbia in del prim lìber del Samüéle e 'n del Vangél del San Matéo in töt ol capìtol 16 e l'è consideràt ü di antenàcc de Nòst Signùr.
Ol Samüéle l'è stacc mandàt dal Signùr per troà pròpe tra i s-cècc del Iesse ol nöf rè de Israél che l' gh'ìa de ciapà 'l pòst del Saul, l'è isé che
16, 10 'l Jesse l'à fai pasà denàcc al Samüéle sèt di sò s-cècc, ma 'l Samüéle l' ghe dìs: "Ol Signùr n'à catàt fò gnà ü de chès-ce".
16, 11 Ol Samüéle l'à domandàt al Iesse: "I è chès-ce ché töcc i tò s-cècc?" L'à respondìt ol Iesse: "Gh'è amò 'l piö picèn, che l'è dré a tènt i pégore" e 'l Samüéle 'l gh'à dicc: "Màndel a ciamà, dezà che m' pöl mia mètes dré a mangià prima che 'l sìes riàt".


text:
Pinguicula alpina
La Pinguicula alpina l'è 'na spéce de piànte carnìvore uriginàre de la setentriunàla de l'Eurasia. L'è giöna de le spéci de Pinguicula piö difundìde, tat che se la tróa endèle regiù de mut de l'Islànda 'nfìna a l'Himalaya. La crès en töta la cadéna alpìna, ma mìa sö i Apenìni.
La fùrma de le rözète bazài prostràde, le fòie i è vérde ma le pöl rià a tirà al rós; i è carnùze e le g'ha l'òrlo riultàt en dét; sö le fòie gh'è de le ghiàndole che fà sö 'na sostànsa mucilaginùza che la tìra i insècc piö pesègn, la ia 'ntacùla lé e a belazìne a belazìne la i a digerés.
'Na piantìna de P.alpina la àmbia a fioréser dòpo 6-8 agn (a le ólte 'nfìna a 13). Ogna gamp el pórta en fiùr sul e 'l g'ha mìa fòie; el pöl rià 'nfìna a 12 ghèi de altèsa. I fiùr i è zigomòrf, gràncc 10–16 mm condèn sperù cürt bianch-zaldì e i è furmàcc de 'n làer süperiùr a du lòbi e 'n làer inferiùr a tré. I è pò a lur bianch o maciàcc de zàlt. I fiùr i è protògini, dóca i stìgmi feminìi i madüra prìma de le antére (órghen maschìl), e i vé 'mpulinàcc de le mósche.


text:
Pàm
Al pàm (o pòm) l'è al frùt ed l'èlber cun l'istèss nòm.
I urégin dal pàm i vìnen da l'Asia: adèsa in Itàlia agh én in teoréa duméla qualitê ed pàm, anch se quelchidùn l'è andê pérs.
Al pàm l'è un frùt ch'as pól catèr tót l'an; l'advèint matùr tra la fin d'agòst e la metê d'utóber.
Al tèimp in dal quel un pàm al tin a bòta l'è dimòndi advérse a secànda ed la qualitê, mo vést ch'l'è pin di àcid orgànich as pól conservèr ed nòrma tra un e quàter més.
Per cunservèr i pàm in ónna bòuna manéra is tìnen a 'na temperatùra ch'la và da 1.0 a 3.5 °C cun umiditê ed circa 59-68%.
Al pàm al gh'à vitamèni importànti, cóm la provitamèina A, al vitamèini B1, B2, B6, E e C, niacina e ètri lavór.
I pàm is pólen magnèr da per lór, mo is pólen anch druvèr in cusèina da fèr di prémm, di secànd e anch di dólz. In pió, al 's pól anch druvèr da fèr in cà di màscheri ed blàssa. Al pàm l'è un bòun amìgh dla blàssa: l'agh à pòchi pòchi calorìe e, gràsia ala pectina, la dà 'na man a sparìr via tót i lavór tòsich in dal corp. As pól anch druvèr per fèr di tratamèint a la pèla, la fà dvintèr lucèint e nóva.
Di èter lavór ch'is pólen fèr cun i pàm i én: i sócch ed frùta, al sìder, òli ed rumèli 'd pàm, (al dróven dimòndi in di paés dal nord Europa, as fà lavurànd al sócch e al sìder), di crémi[1], fèti ed pàm sacch, bevàndi alcòlici.
Pàm in dla cultùra
- Al pàm l'è al sémbol dla zitê ed New York;
- La fòla ed Guglielmo Tell la dis che lê lò al gh'àbia avû da tirèr na fràssa in d'un pàm sóvra la zócca 'd sô fiól;
- Secònd la legènda Isaac Newton l'à capî la lég' ed gravitaziòun;
- In dal film ed Walt Disney, ispirê a la fòla di fradê Grimm Biancaneve e i sette nani, al pàm ed la stréga per Biancaneve al gh'à dal velèin;
- Paride, in dla mitologéa, l'à dê in reghèl ad Afrodite, vést che l'éra la dànna pió bèla dl'Olimpo;
- Al frùt ch'l'à fat blisghèr in tentaziòun Adamo ed Eva as dis ch'l'éra un pàm;
- Al pàm con un mursgòt l'è al sémbol dl'aziènda Apple Inc. (e infàti al sô nòm al vól pròpria dir pàm);
- Avalon, l'isolòt di lébber ed Re Artó, al vól dir tèra di pàm.
Urégin dla paròla
La paròla pòm la vin dal francés pomme.


text:
Ustìlia
Ustìlia (nòm uficiàl en Italià: Ostiglia) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 6 818 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 39,7 km² e 'na densità de 172 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bufrànch, Casaleone (VR), Cerea (VR), Gazzo Veronese (VR), Melara (RO), Réar, Seravàl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Ustìlia l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Consultai las documentaziuns davart ils privels, en spezial la charta da privels da Vossa vischnanca. Las chartas da privels mussan, tge abitadis en Svizra ch'èn periclitads da privels da la natira. Blers chantuns publitgeschan lur chartas da privels en l'internet. Ils posts chantunals spezialisads per privels da la natira, las vischnancas ed eventualmain er las forzas d'acziun localas pon dar infurmaziuns davart ils territoris periclitads.
Sche Vus abitais en in territori periclità da sbuvadas, da bovas u da crudada da crappa, èsi impurtant da prender a temp mesiras da prevenziun e da tegnair a disposiziun meds auxiliars:
Per edifizis existents u novs
- Construir edifizis novs en mintga cas ordaifer la zona da privel.
- Resguardar las instrucziuns da planisaziun per edifizis existents en territoris periclitads.
- Prender mesiras architectonicas: rinforzar las plattas da fund ed ils mirs exteriurs, proteger permanentamain las averturas sco fanestras e portas. Sclerir dumondas davart las mesiras preventivas cun persunas spezialisadas.
- Laschar installar conducts d'aua da plievgia.
- Adattar l'utilisaziun dals locals interns: planisar en il sectur periclità da la vart da la spunda mo chombras per activitads che duran en general mo in curt temp.
- Adattar l'utilisaziun dals locals externs: metter las plazzas da seser, ils balcuns e.u.v. en il sectur da la paraid exteriura che n'è betg exponì ad ina sbuvada.
- Dumandar la vischnanca dal lieu d'abitar e da lavur infurmaziuns davart la planisaziun existenta per cas d'urgenza.
Per il terren enturn in edifizi existent
- Per stabilisar las spundas periclitadas da sbuvar: emplantar sin questas spundas bostga e chaglias che han ragischs profundas.
- Allontanar l'aua da plievgia (drenascha da la spunda).


text:
Castél Arquà
Castél Arquà (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Castell'Arquato), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 4 687 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 52,2 km² e ona densità de 90 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Alseno, Carpaneto Piacentino, Fiorenzuola d'Arda, Lugagnano Val d'Arda e Vernasca.
I sò frassión i en Bacedasco Alto, Doppi, Pallastrelli, San Lorenzo, Sant'Antonio e Vigolo Marchese.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Castél_Arquà l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ròden-Alp
El Ròden-Alp (Frances: Rhône-Alpes; Occitan: Ròse-Aups; Arpitàn: Rôno-Arpes) l'è ona region francesa che, cont i sò 43698 chilòmeter quadraa l'è la segonda pussee granda de tuta la Francia, dòpo quèlla del Midi-Pyrénée. La cunta puu de cinch milion de abitant. El sò capploeugh l'è Lion, che l'è anca el comun pussee grand. Alter citaa important hinn Saint-Étienne, Grenoble, Villeurbanne e Valence. L'è vuna dij region pussee ricch de l'Euròpa, insema a la Lombardia, el Baden-Württemberg e la Catalògna.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ròden-Alp el confina cont i region de Provenza-Alp-Còsta Azura, Lingoadòca-Rossejon, l'Alvernia, la Borgògna, la Franca Contea, el Canton Ginevra, el Canton Vaud, el Canton Vales, la Val d'Aòsta e'l Piemont. L'è traversaa del fiumm Ròden traj montagn che gh'hinn dent el gh'è anca el Mont Bianch, la montagna europea pusee òlta.
El Ròdan-Alp el gh'hà vòtt departement:
- Ain, con capploeugh Bourg-en-Bresse
- Ardèche, con capploeugh Privas
- Drôme, con capploeugh Valence
- Isère, con capploeugh Grenoble
- Lòira, con capploeugh Saint-Étienne
- Ròdan, con capploeugh Lion (Patrimòni Mondial de l'UNESCO)
- Savòja, con capploeugh Chambéry, giamò capital del Ducaa de Savòja
- Alta Savòja, con capploeugh Annecy


text:
Blòch p
I elemeent chímich del blòch p a inn quèj ca stann in dii grupp dal 13 al 18 de la taula periòdica; in chèll grupp chí i livèj energétich püssee de föra a curispúndenn a urbitàj p. La cunfigürazziun eletrònica per 'sti elemeent l'è ns2npx , (indue x= 1 a 6: 1 per ul grupp del bòor, 2 per ul grupp del carbòni, ..., 6 per i gas nòbil).
Deent in chèll grupp chí g'inn dii elemeent ca preferíssenn pèert un quaj eletrún per svujà ul sò ültimm urbitaal, e na g'inn ca invéci preferíssenn ciapàn per rivà a vèghell pièn.
Grupp del blòch p[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 (IIIB,IIIA): Grupp del bòor
- 14 (IVB,IVA): Grupp del carbòni
- 15 (VB,VA): Grupp de l'azòot
- 16 (VIB,VIA): Calcògen
- 17 (VIIB,VIIA): Alògen
- 18 (Grup 0): Gas nòbil


text:
Fiümm Uruguay
L'è un fiümm c'al curr in dela part uriental del'America del Süüt, in dii statt del Brasil, Uruguay e Argentina; al nàss in Brasil, in dela Serra do Mar quand dü olter fiümm (Pelotas e Canoas) sa mèten insèma. Al g'à una lünghèzza de 2.400 km circa e al drena un basin imbrìfer de 370.000 km².
Ul sò cuurs al descriff la furma de un arch: al marca gju prima ul cunfin tra ul Brasil (statt del Rio Grande do Sul) e l'Argentina, pöö dopu chèll tra Argentina e Uruguay. Al sa svöja in del'Ucean Atlantich, cunt un delta in cumüün cunt ul fiümm Paranà cjamaa Rio de la Plata.
Dal punt de vista ecunòmich ul fiümm l'è impurtaant per la prudüzziun de energia idrueletrica, cunt ul sbarameent de Salto Grande.
Ul fiümm l'è traversaa da trì puunt stradaj, a cavàll del cunfin Uruguay-Argentina.


text:
Castlüch
Castlüch (nòm uficiàl en Italià: Castellucchio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 5 186 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 46,5 km² e 'na densità de 112 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cürtatùn, Gasòlt, Marcarìa e Ròdegh.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Castlüch l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Camillo Benso di Cavour
Camil Benso, cont de Cavour (Turin, 1810 - 1861) l'è staa el politich pussee important del Risorgiment italian. Fioeu del Michee e de l'Adele de Sellon l'ha cominciaa a studià per diventà offizial, ma in del 1831 l'ha deciduu de dedicàss a l'agricoltura e a l'economia.
L'era de idei liberai e in del december 1847 l'ha fondaa "El Risorgiment", on giornal indove l'ha sostegnii el besogn de conced el statut e de fà guèrra a l'Austria per liberà el Regn Lombard-Venet. In del 26 de giugn del 1848 l'è staa eleggiuu per la prima volta al parlament, e in del 1850 l'è staa faa minister de l'agricoltura in del Governo D'Azeglio. In del 1852 l'ha formaa el sò primm governo.
In del 1855 l'ha faa sì che 'l Regn de Sardegna el deciarass guerra a la Russia insema cont i frances, i ingles e i turch e l'ha mandaa in Crimea on esercit de 15.000 omen. El Piemont el gh'aveva nagott contra a la Russia, ma in 'sta manera chi el Cavour l'ha poduu toeu part al congress de Paris di vincidor e cercà de sviluppà di alleanz.
In del 1858 l'ha firmaa a Plombières di accord cont el Napoleon III che 'l se impegnava a intervegnì in d'ona eventual guerra tra l'Austria e 'l Piemont per dagh man fort a quest ultim. I piemontes taccaven a provocà l'Austria fina a che questa la desideva de fà s'cioppà la Segonda guerra d'indipendenza in de l'april del 1859, ma quand che l'è staa firmaa l'armistizzi de Vilafranca che 'l dava la Lombardia al Piemont. El Cavour el s'è dimetuu per protestà contra el fatt che 'l se lassava el Venet a l'Austria.
In del 1860 però, quand el Giuseppe Garibaldi l'ha conquistaa con la spedizion di milla l'Italia dal sud, el Cavour l'è tornaa al governo per invad i territori del Papa e mett insema inscì tutt el paes.
Con la proclamazion del Regn d'Italia, in del 17 de marz del 1861 in del senad a Turin, el Cavour l'ha dii che dopo de avè fada l'Italia a gh'era de fà i Talian, ma el 6 de giugn de l'ann medemm l'è mort a l'improvvis.


text:
Bizaron
Bizaron (parnonzia local: [bidza'rum]; nomm offizial in italian: Bizzarone) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 1 552 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2,7 km² e 'na densità de 575 ab./km².. El se troeuva al confin cont el canton svizzer del Tisin (comun de Mendris, Novazzan e Stabi) e per quest la gh'è ona dogana turistega, dervida domà in part al traffich commercial.
El 10 agost 2002 Bizaron, Ronagh, Falòpp e Uggiaa hann faa sù l'Union di Comun Terr de Frontera, per coordenà attività divers per interess compagn.
El soranomm di abitant a l'è carbonatt.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El se troeuva al confin con la Svizzera, in d'ona posizzion soliva e ai pee del coll con l'istess nomm, in tra i bricch morenegh indè che la nass la Lura e on quai ramm sorgentizzi de l'Olona.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De la soa storia a semm proppi poch: a bon cunt a poeudom dì che l'è on paes bell vegg: a l'è citaa in di Statutt de Comm del 1335, e in di document di nodar del temp. Con 'sti document (indè che l'era cognossuu cont i nomm de Bianzon, Bisaronium), a semm bon de savè quaicoss pussee: per esempi, anca se la soa popolazzion l'eva piscinina (80 personn in del 1578, 100 in del 1600), Bizaron l'era important, perchè 'l se trovava proppi in su la veggia strada che la va de Novazzan fin giò a Milan.
El feud de Bizaron l'è passaa in di man di Riscionegh de Comm, i Somijana e i Lovin, poeu XIV secol a l'è finii in di man di Viscont. In quell temp gh'hann faa su la gesa del paes: fina a quel moment quei de Bizaron gh'aveven de andà a messa a Vugiaa, o a la gesetta de Sant Ambroeus in scima al coll (che incoeu la gh'è pu: bandonanda in del Cincent, l'è stada sostituida cont ona gesa noeuva dedicada a la Santa Maria Assonta). De lì in avant Bizaron el gh'è andaa adree a la storia del Ducaa de Milan, e soratutt del territori de Comm.
El s'è slargaa in di ultem desenni, e l'è vegnuu on sit de villett residenziai. A bon cunt, el sò center vegg el s'è ancamò conservaa, cont ona quai cassina e i cà vegg.
In la coltura popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bizaron l'è citaa in de la sigla de la sitcom tesinesa Frontaliers, che l'è ambientaa proppi a la dogana che gh'è al confin in tra el paes e la Brusada (frazzion de Novazzan).
El dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Bizaron se parla ona variant del lombard che, per prononzia e lessegh, a l'è assee compagna di paes comasch de confin e quei del bass Mendrisiott.
Te 'l chì on confront di (poch) diferenz cont el milanes:
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bizzaron l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Granèda
Artéccol in dialètt mudnés
La granèda (malgarèina in dialètt carpśàn) l'è un strumèint ch'al se drova per pulìr al cortìl e al paviment ed la cà. L'è fata da un mànegh (ed lègn o ed plastica) e da di fìl ed plastica o (in passê) da di ram ed pianti.
La befana e i strègh[modifica | mudéfica la surzéia]
In dal cherdèinsi popolêr, la granèda l'è al meż ed trasport tipich ed la befàna e da i stregh, fin dal mediêv.
Espressiòun tìpic[modifica | mudéfica la surzéia]
- (MUD) Druver la granèda: Picèr quelchidùn
- (RGN) Dé un mont ad bòtt cun e mangh dla garné:[1] Dèr na muntàgna 'd bòti col mànegh dla granèda


text:
Via Làtea
La Vìa Làtea l’è la galàsia 'ndó che se tróa pò a la Tèra, 'l Sul e 'l sò sistéma de pianécc. L'è öna galàsia a spiràl, cioè fàcia da ü cör de 'ndóe i part i bras ispiralàcc con andamét logarìtmich. De nòcc se gh'è mia la Löna e se gh'è mia tàte lùci 'mpése, l'è mia malfà èdela in del cél che la sömèa öna bànda lüminùza biancàstra in del cél nìgher, dezà che l'è 'l tòch de cél indó che gh'è piö stèle. Chèsta bànda lüminùza l'è stàda ciamàda a leèl popolàr col nòm de Stàda de San Giàcom. Per en oservadùr che stà sö la tèra la par del culùr del lacc e l'è per chèsto che in tàte lèngue l'è ciamàda via del lacc e 'l nòm istès de "galàsia" 'l vé dal gréch antìch ΓaλaEίaς che 'l völ dì de lacc.
La Via Làtea insèma a la Galàsia de Andròmeda, a la Galàsia del Triàngol e a öna sinquantìna de galàsie nàne, 'mpó ligàde per gravitasiù a i prìme trì e 'mpó libére de möes desperlùre, töte metìde 'nsèma i fà sö 'l Ròs Locàl, nòm dovràt per la prìma ólta in del 1936 dal Edwin Hubble per intènt ü ròs o ün insèma de nebulùze o de galàsie sparnegàde in del ispàsio öt.
Ol disch stelàr de la Via Làtea 'l gh'avrès de 'ndà da i 70.000 a 100.000 agn lüce de diàmeter e 'l gh'àvrès de ès ölt 1.000 agn lüce, e in de la Via Làtea ol Sul 'l sarès a 26.000 agn lüce dal cör de la galàsia e a 20 agn lüce sóta 'l lièl del equatùr galatìch. Adóma 'n de la nòsta galàsia ghe sarès da 100 a 400 miliàrcc de stèle.


text:
Silene
Silene l'è 'l nòm de 'n zèner de piànte de la famìa de le Caryophyllaceae. I è piànte 'mparentàde con chèle del zèner Lychnis.
Etimulugìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm del zèner l'è de sigür en relasiù co la figüra de Sileno, pàder adutìf e edücadùr de Dioniso, sèmper figüràt co la pànsa 'nfiàda che la fà nì 'n mènt el càles de divèrse spéci, per ezèmpe S. vulgaris o S. conica.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le piànte del zèner Silene le g'ha fòie opòste. De sòlet i è laceolàde ma 'ndèna quach spéce pò a lineàre o spatolàde.
I fiùr i è ermafrudìcc o polìgami (sö 'l stès ezemplar se troa fiùr apéna mascc o apéna fèmina), eteroclamidàcc (pereànse co càles e coròla bèi destacàcc), pentàmer (càles e coròla furmàcc de 5 elemèncc). I fiur del zèner Silene de sòlet i è bianch, zaldulì, ròza o rós.
El càles l'è l'elemènt piö caraterìstich de chèsta spéce; l'è a fùrma de tübizì (gamosèpalo), de spès l'è sgiónf, con divèrse nervadüre sö la longhèsa (de 10 'nfìna a de piö de 50) e dentàt a l’àpice.
Divèrse spéci le pöl vìga fiur unisesuài (en particolàr, S. dioica e S. latifolia). En chèsti càzi el càles dei fiùr fèmina de spès i è piö sgionf che chèl dei fiùr mascc. El fröt l'è 'na cápsula a 5 compartimèncc.
La Silene dioica, la Silene vulgaris e la Silene latifolia i è piànte che se èt facilmèt en töta Europa.
Galerìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Evolution of Sex Chromosomes: The Case of the White Campion. PLoS Biol 3(1): e28.
- ADDENDA


text:
Qatar
El Qatar (قطر in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è una penisula in del Gulf Persegh e l'è tacaa dumà a l'Arabia Saudita.
La capital a l'è Doha.
Al gh'ha una süperfiss de 11.437 km² e una pupulaziun de pressapoch 840.000 abitant.
El Qatar a l'è urganizaa in 10 münicipalità.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Qatar (nom ufizial: دولة قطر, Dawlat Qatar) a l'è un emiraa.
L'emir a l'è 'l Tamim bin Hamad al-Thani (del 2013).
El prim minister a l'è l'Abdullah bin Nasser bin Khalifa Al Thani (del 2013).
Al fa part del Cunsili de cuuperaziun del Gulf.


text:
Arlói da braz
Artéccol in dialètt mudnés
L'arlói da braz l'è un arlói a bastànsa cécch cun un zinturèin, da tgnir al braz.
Sti arlói chè i én dal vòlti dimòndi preziós, perchè dal vòlti i gh'an di metàl o di prédi preziósi, mo anch i modèl ch'i 'n còsten mia dimòndi i én sovèint piotòst chèr da cumprèr.
I arlói da braz i fan vàder l'uràri e dal vòlti al dè, al més e l'an.
Patek Philippe l'à inventê l'arlói da braz a la fin dal '800, mo in d'un prémm momèint al gniva cardû un acesòri da fèmna. I òm i druvèven l'arlói da sachèin.
A l'inéssi dal '900 Alberto Santos-Dumont, inventór brasiliàn al n'éra ménga bòun ed druvèr l'arlói da sachèin in dal mèinter ch'al guidèva l'aparèc' e a l'à dmandê al sô amigh Louis Cartier un quèl pió còmed. Cartier al gh'à dê un arlói da braz cun al zinturèin in pèla, cl'è piasû dimòndi a Dumont. Quand Cartier l'è dvintê famós a Parìs, l'à tachê a vènder sti arlói chè anch a i clièint masc'.
Prémma di an '70, tót i arlói i gh'ìven un quadrànt cun i nómmer e du lanzètti ch'i rudèven e i sgnèven l'uràri, óna per l'óra e óna per i minùt. Dòp i an '70 i an inventê l'arlói da braz digitèl: i gh'an dèinter di compiùter cécch ch'i tìnen al tèimp. Al pòst d'avér al lanzètti e al quadrànt al sèlta pròpria fóra al nómmer (ad esèimpi, 10:30 AM).
Guèrda anch[modifica | mudéfica la surzéia]
Èter progèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Arlói da braz


text:
Alicante
Alicante (ins anca in spagnoeu; Alacant in catalan; Alicant in aragones; Lucentum in latin) a l'è ona città de la Spagna.
La se troeuva in de la Comunità Valenzana in de la provincia e la comarca omònima. I abitant a hinn 331.750 (2008). L'è sede de ona diòcesi, insema a Orihuela. A l'è on pòrt econòmigh important.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la gh'era giamò in del 237 a. C., quand che 'l general Milcare Barca el gh'ha faa sù ona fortezza. Lì vesin i Roman gh'hann fondaa el municipi de Lucentum.
Dòpo la fin de Ròma la città l'è passada sòtta el domini di Visigòtt, di Bizantin e di Arab, che l'hann tegnuda per cinch cent ann (VIII-XIII secol). De quell moment l'è andada dree ai sòrt de la Spagna.
In del 1936 ad Alicante l'è staa fusilaa el dittador spagnoeu José Antonio Primo de Rivera.


text:
Gruparél
Gruparél (nòm uficiàl en italià: Gropparello; en emilià: Gruparél) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 2 353 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 56,3 km² e 'na densità de 42 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bettola, Carpaneto Piacentino, Lugagnano Val d'Arda, Morfasso, Ponte dell'Olio e San Giorgio Piacentino.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Gruparél l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Prima Guerra de Indipendenza italiana
La Prima guerra de Indipendenza taliana l'è s'cioppada el 23 de marz del 1848, dòpo che Milan e Venezia s'eren levaa su contra i Austriech e eren reussii a casciài foeura. In prinzipi de la guerra òlter statt talian, olter al Piemont, aveven deciduu de combatt contra i Austriech: el Stat de la Gesa, el Grandugaa de Toscana e 'l Regn di Dò Sicili, e i talian eren reussii a veng dò battaj a Pastrengh e Gòit, e anca a ciapà Pes'cera, voeuna di fortezz del quaderlater indove i austriech del general Radetzky a s'eren retiraa.
Quand che al prinzipi de giugn i Austriech inviaven rinforz al comand del general Nugent, e in de l'istess temp i stat talian decideven de trass indree e lassà i Piemontes insema ai Lombard e ai Venezian a combatt deperlor, el Radetzky l'è tornaa anmò a combatt e a Custoza, in tra el 23 e el 25 de luj, l'ha battuu l'esercit nemis e l'è 'gnuu ancamò indree in de la Lombardia. Dòpo de avè battuu ancamò i piemontes vesin a Milàn, el 6 de agost el Radetzky el tornava in de la cità che l'eva casciaa foeura cinqu mes innanz e l'esercit Piemontes, comandaa del Re Carl Albert, l'ha poduu pu fà nagòtt ma ciamàggh on armistizi.
La guerra l'ha taccaa su ancamò in del mes de marz del 1849 fomentada del Governa Rattazzi ma i Piemontes, comandaa del general polacch Chrzanowsky ch'el se intendeva minga ben cont i sò omen, hinn staa battuu ancamò in de la battaja de Novara el 23 de l'istess mes. El Re Carl Albert el decideva de retirass in esili, e el sò post el toveva Vittòri Emanuel II che in d'ona cassina arent a la città el se incontrava col Radetzky per mett giò i condizion de la capitolazion che la metteva fin a la guerra.


text:
Malaga
Màlaga (Málaga in spagnöl; Malaca in latin) a l'è una cità de l'Andalusia, al süd de la Spagna.
La gh'ha 561.250 abitant (2007), 1.100.000 se cüntum tüta l'area metrupulitana.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Màlaga a l'è in sül mar Mediterani, pressapoch a 100 km a est del Strecc de Gibiltera .
A l'è un port impurtant e la capital cultürala e ecunomiga e la Costa del Suu.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Francisco de la Torre Prados.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Màlaga a l'è gemelada cun:
- El Ayun, Repüblica Araba Saharawi Demucratica
- Erfurt, Germania
- Faro, Purtugal
- Mobile, Alabama, Stat Ünì d'America
- Tiro, Liban


text:
Tiefenbach
Tiefenbach el pöl vìga chèsti significàcc:
- Tiefenbach (DE-BW), cümü todèsch del circondàre de Biberach, stat federàl del Baden-Württemberg;
- Tiefenbach (Landshut), cümü todèsch del circondàre de Landshut, stat federàl de la Baviera:
- Tiefenbach (Passau), cümü todèsch del circondàre de Passau, stat federàl de la Baviera;
- Tiefenbach (Cham), cümü todèsch del circondàre de Cham, stat federàl de la Baviera;
- Tiefenbach (DE-RP), cümü todèsch del circondàre de Rhein-Hunsrück-Kreis, stat federàl de la Renania-Palatinato.


text:
Calgary
Calgary a l'è la cità püssee granda de l'Alberta, Canada. La se tröa a 80 km a est di Muntagn Rucius. La gh'ha una pupulaziun de 991.759 abitant (2006). La cità a l'è una destinaziun cugnussüda per i sport de l'Inverna e l'ecu-turism, e in cità s'en tröen un frach de post per passaa i feri.
L'ecunumia de la cità a l'è basada suratüt in sü l'indüstria petrulifera, l'agricultüra, el turism e l'alta tecnulugia.
Calgary a l'è anca la sede de festival cume: la Calgary Stampede, el Folk Music Festival, el Lilac Festival, el GlobalFest e'l Carifest. In del 1988 a gh'hinn staa i Giöch Ulimpich Invernaj.


text:
Alberswil
Alberswil a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.58 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 593 abitant.
El cumün de Alberswil al se tröva a una altitüden de 521 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ettiswil, Gettnau, Schötz, Willisau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alberswil l'è menziunaa la prima volta inturen al ann 1220 col nom de Alberswile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Alberswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Fort Worth
Fort Worth a l'è una cità del Texas, in di Stat Ünii.
La se tröva in de la cuntea de Tarrant e l'è la quinta püssee grand del propi Stat, e quela de desnöv de tüta l'Üniun. Ghe viven püssee de 680.000 abitant.
L'è nassüda 'me fort militar in del 1849 e la ciapa el nom del general William Jenkins Worth. I sò urigin 'me cità de fruntiera e del Far West la se sent anmò, tant che la ven ciamada anca Cowtown (ciuè "cità di vach"), cunt un ciar referiment ai cowboy.
Personn nassüü a Fort Worth[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mark David Chapman, quel che l'ha mazzaa el John Lennon.
- Kelly Clarkson, cantant.


text:
Zarnón
Zarnón (Onsernom in del dialet de la Val Verzasca; Onsernone in italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 290 abitant e una süperfiss de 29.9 km², e al se tröva a una altitüden de 802 meter sura al livel del mar.
El cumün de Zarnón a l'è tacaa ai cumün de Cent Vai, Cravegia (IT-VB), Gress, Isurn, Magia, Musögn, Re (IT-VB), Vergelet.
Cuntegnüü
Istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün de Zarnón l'è staa faa sü 'l prim de Sgenee del 1985 cunt el giuntà 'nsèma i cumün Comolögn, Crana e Rüss.
Comolögn l'è staa numenaa la prima völta in de l'ann 1438 cunt el nom de Comolognium, Crana in de l'ann 1228 cunt el nom de Grana ( ed in de l'an 1265 cunt el nom de Crana), menter che Rüss l'è staa numenaa la prima völta in del 1231 cunt el nom de de Ruxi (pö in del 1277 cunt el nom de Rusio).
Aministrassiun Cumünala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bürgarmaister (u sindech) de Zarnón l'è 'l Fernando Poncioni.
Pruverbi in di dialet di fraziun de Zarnón[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Crana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A val püssé un asan e un dutur che un dutur daparlüi.
- L'amur riturnò l'è um pagn riscaldò.
- L'è miéj perd la sela che al caval.
- Femna bruta fa bona cjà.
- Quand ch'a piòu e ch'a fa vint, al diavul u va in cunvint.
- Aqua passada la fa piü pózz.
- S'a piòu al d’ de la Scensión, per quaranta dì i è bon.
- Carlavà a cà de l’äit, Natal a cà suva.
- Avost e bergost, l’è quél mes ch’a saltan i ligost.
Cumulogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La cata la va e la viégn e la sa da legn.
- Santa Catalina l'è una ladra e assassina.
- Candelèra Candelora, de l'inverno a 'n sem fora.
- Quel che la cativa magn nu prend, i cantui de la cjà i turna a rend.
- S’a piòu al dì de l'Ascensa, tüt al grägn per la sumenza.
- Al dutur u viv de carna malada, l'avucat u viv de carna rabiada, al prèvat u viv da carna morta.
Rüss[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bégna god l'amis cul sò defet.
- I cascjegn a San Roch i 's dev vadé a un tir de scjop.
- Ul pòuvru ch'a vò crumpà ul pagn, u pò migja mantignì cagn.
- Al vulcel da gabia, s'u nu canta d'amur u canta da rabia.
- Cumè ch'i 's cunscia sót, i dérm dent.
- Chér cuntint al suspira suvint.
- Dopu set ann e set mis, l'aqua la turna al sé pais.
- Sant Andrea da la barba bianca, s'u la trova in la culm u la porta in la curt, e s'u la trova in la curt u la porta in la culm.
- Cun l'art e l'ingann a sa viv miézz’ann, cun l'ingann e l'art sa viv l'alta part.
- Ai cjäi märsc a 'j va dree i móscj.


text:
Springfield, Massachusetts
Springfield a l'è una cità del Massachusetts cunt una pupulaziun de 152.082 abitant. A l'è la terza cità püssee granda del Massachusetts e la quarta del New England dopu de Boston, Providence e Worcester. A l'è la prima cità di Stat Ünì e anca quela püssee granda che l'è stada ciamada Springfield.
A Springfield a gh'è la Basketball Hall of Fame e la squadra de Hockey sül giaz di Springfield Falcons. Chì a hinn nassüü anca el Theodore Geisel, püssee cugnussüü cumè el Dr. Seuss, l'inventur del Basket, el James Naismith, e l'atur Kurt Russell.


text:
Trub
Trub a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 62.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1396 abitant.
El cumün de Trub al se tröva a una altitüden de 790 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil, Escholzmatt (LU), Hergiswil bei Willisau (LU), Langnau im Emmental, Luthern (LU), Marbach (LU), Romoos (LU), Sumiswald, Trubschachen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Trub al Wikimedia Commons
- Trub as root of the Wüthrich family


text:
Marnie
Marnie (id.) 'l è 'n film dramàtic dal 1964 'd Alfred Hitchcock trat da 'n rumànś ad Winston Graham.
Par la part dla Marnie, Hitchcock 'l iva pinsâ a dmandàr a la Grace Kelly, dvintàda in cal mèntar la mujér ad Ranieri III ad Mònag, ad turnàr a recitàr par lò, ma 'l sò pòpul al n vliva minga che lē la faghìs la part dna ladra e alóra a n s 'n è fat gnint. Cun la Tippi Hedren, ch'l'iva péna recitâ sèg in Gli uccelli, al ròbi però i n èṅ mia stadi fàcili, a pâr che Alfred al fus inamurâ 'd lē e ch'al vlis far-ag far sèmpar qvél ch'al vliva lò, tant che i n s dascurìvan gnanc, a gh vliva sèmpar òṅ in mèś.
Dòp tant an ad sucès, cal film chè 'l è stâ a i sò tèmp dimóndi cuntestâ da i crìtic anc s'l à pò purtâ a cà sèt migliòṅ ad dòlar a frónt 'd un cóst ad tri.
In dal sò lìbar Al cìnema secónd Hitchcock, François Truffaut al 'l à batśâ cuma „òṅ ad chi gran film malâ“.
Sunt
La Marnie Edgar (Tippi Hedren) l'è na śóvna ch'la gh'à di prubléma in dla tèsta par via 'd un brut quèl ch'a gh'éra capitâ quànd l'éra pìcula e ch'a l'à traumatiśàda. Chi lē, bèla e elegànta ma anc buśiàrda e ladra, la s fà tōr a lauràr da di aśiéndi par pò rubàr-ag dèntar e sparìr via. Fra 'n cōlp e c'l àtar, la s tinś anc i cavìi e pò la tórna da sò màdar Bernice (Louise Latham), ch'la gh stà sèmp'r adòs.
Dòp avér-la bèla 'duciàda na vòlta quànd la fava la segretària da 'n sò amìg in di afâr, e la gh piaśìva dimóndi, 'l industriàl Mark Rutland (Sean Connery) al la véd incóra in di sò ufìsi parchè lē la s éra fata asùmar anc lè. Dòp avér tòlt śò i nùmar dla cumbinasiòṅ dla casafòrt, lì lē la śgranfgna i bèsi ch'i gh'éran dèntar. Mark, ch'al sà incòsa ma ch'al la vōl anc tōr par mujér, al la cata in un manéś in dua lò al tgniva al sò cavàl Florio. Prima ch'la psis scapàr via, lò al gh prumét ch'al pagarà da la sò bisàca tut i furt vèć a 'l sò pòst, sénsa far denùnsia, però lē la gh'à da spuśàr-al. La Marnie la gh diś ad sè.
La prima nòt dòp al spuśalìsi, quànd lò al próa a cavàr-la śò e a tucàr-la c'n al sò maṅ, chi lē la s para via in un cantòṅ parchè la gh'à scarésa di óm.


text:
Leysin
Leysin (Lêsin in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Aigle, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.54 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3949 abitant.
El cumün de Leysin al se tröva a una altitüden de 1260 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ormont-Dessous, Aigle, Yvorne, Corbeyrier.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Leysin al Wikimedia Commons
- Leysin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Leysin - Wikivoyage


text:
Beppe Grillo
L'Isepp Peder Grillo, in italian Giuseppe Piero Grillo, cognossuu 'me Beppe Grillo (Genova, 21 de lugl del 1940) l'è on comegh e politegh italian, fondador del MoVimento 5 stelle.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nassuu in d'ona fameja media, el sò pader l'era on dirigent d'azienda, e lu 'l se diploma 'me ragionatt, e 'l lavora per on poo de agn 'me vendô de vestii.
In di prim agn del 1980 l'ha scominciaa a fà el comegh, in del cabarè e in de la television.
Politega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2005 scomincia l'attività poltega del Grillo, portada innanz sora el sò blog. El compra ona pagina de giornal per andà contra a la Banca d'Italia e al governador Antonio Fazio. El 26 de giugn del 2007 el parla innanz al Parlament Europee de la politega in Italia.
El 8 de settember del 2007 el fa el prim V-Day, e in del 2010 nass el MoVimento 5 Stelle e in di elezzion del 2013 el ciappa el 25% di vot.


text:
Tur Palaisina
Tur Palaisìna, che i abitàncc dèl pòst i ciamà de spès adóma Tur (nòm uficiàl en italià: Torre Pallavicina) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha presapóch 1 068 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 111 ab./km². El se tróa a presapóch 38 km de la sità de Bèrghem, a 95 méter söl lièl del mar e l'è bagnàt da l'Òi.
L'è l' öltem paìs de la basà bergamàsca, de fati l'è söl cunfì con i pruìnse de Cremùna e Bresa. El cunfìna coi cümü de Fontanèla, Cals, Rüdià (BS), Pümenèngh, Rocafrànca (BS) e Sunsì (CR)[2].
Andamènt demogràfech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Tur Palaisina l'è ilüstràt in de la tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ http://www.comune.torrepallavicina.bg.it