text:
Solbiaa (CO)
Solbiaa (nom ufizial in italian: Solbiate in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 2 565 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,1 km² e ona densità de 626 ab./km².
L'è different daj duu comun con l'istess nòmm che se troeuven in de la Provincia de Vares.
L'è tacaa ai cumün de Albioeu, Beregazz, Binagh, Cagn, Malnaa (VA) e Olgiaa.
Evoluzion demografega[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Solbiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
(1) I contribuć de capital y i contribuć de de plü agn costanć aladô dl articul 2, coma 1, lëtres A) y B) à le fin de aumentè le patrimone de frabiches dl IPFS che é metü adöm da abitaziuns dades en afit ala generalité dles families cun n davagn plü bas, ales categories speziales o ales categories soziales particolares aladô dl articul 22, y da ćiases alberch por laurantes y lauranć, studëntes y studënć, porsones te na situaziun de handicap, porsones despartides / devorziades che é te dificoltês da n punt de odüda sozial y categories soziales particolares.37)
(2) L’aumënt dl patrimone de frabiches dl IPFS vëgn realisé tres:
- la costruziun o la cumpra de frabicać residenziai o la cumpra de frabicać adatà a gnì recuperà;
- la manutenziun straordinara y la recuperada de abitaziuns de proprieté dl IPFS o che vëgn aministrades dal IPFS;
- la tuta en afit de imobii a dorada lungia che va bun por recuperè abitaziuns.
(3) Al po gnì cumprè abitaziuns ma sc’ares n’é nia ocupades y sce sües carateristiches corespogn ai bojëgns dl IPFS.
(4) Por realisé le program de costruziun pol inće gnì cumprè frabicać che va bun por recuperè abitaziuns mo che é en pert ocupà da afitadins che à les condiziuns por ciafè en assegnaziun n cuartier adinfit dal IPFS. La cumpra de chëstes abitaziuns mëss gnì autorisada danfora dal assessur provinzial competënt y al mëss implü gnì desmostrè che, do che i laûrs de recuperada é gnüs stlüć jö, é le numer dles abitaziuns che é gnüdes recuperades por n’assegnaziun nöia trëi iadi tantes co chëres ocupades dai afitadins vedli.
(5) L’IPFS mët te n cunt spezial la soma anuala di afić tiran jö i cosć generai de aministraziun, de manutenziun ordinara y dles cutes; insciö fêjera inće cun la soma netta di afić di cuartiers de proprieté dla Provinzia che ti é gnüs surandà en aministraziun al IPFS.
(6) Tl program di intervënć aladô dl articul 6 vëgnel odü danfora l’adoranza di mesi dl cunt spezial por i fins dà dant te chësc articul.
(7) Por realisé sü programs de costruziun po l’IPFS stlüje jö imprësć cun les banches do avëi ciafè l’autorisaziun dala Junta provinziala. La Junta provinziala surantol la garanzia por i imprësć tuć sö dal IPFS. L’IPFS paia les rates dl imprëst cun i scioldi che é sön le cunt spezial; sce chisc mesi finanziars ne bastass nia spo vëgnel tut provedimënć tl program di intervënć aladô dl articul 6.
(8) Canch’al vëgn determiné l’amunta di contribuć al IPFS vëgnel inće tut en conscidraziun les somes trates ites dala zesciun en proprieté dles abitaziuns dl IPFS.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papastrèl
Artéccol in dialètt mudnés
Al papastrèl (Chiroptera) (pipistrello in italiàn) 'l è un mamìfar nutùran ch'al fa part dla famìja di Chiròtar. Al sò nom al daśvèṅ da 'l latèn vespertilio ch'a vōl dir "sira". La paròla Chiroptera invéci la daśvèṅ da 'l gréc cheir (maṅ) e pteron (ala).
Descrisiòṅ
I eṅ dal bèsti vèci cum al cuc: i daṅ al lat a i sò fiōi e la sò pèla l'è pîna ad pēi. Invéci ad giràr par tèra e cùrar, lōr i vólan par via 'd un cambiamènt speciàl dal maṅ e di bras ch'i eṅ dvintâ dagl'ali in dal cōrs dal tèmp.
I lōr òć i eṅ dimóndi pìcui e i gh'aṅ di prubléma a véd'r-ag bèṅ, par furtùna a 'l sò pòst i aṅ mis sù 'n udî dimóndi śvilupâ. Par vìvar, i papastrèi i aṅ muciâ un sèns "ràdar": durànt al vōl i bùtan fóra ad cuntìnuṿ di ultrasòṅ che, ciapànd atàc a i quèi, i daṅ vita a di éco. Scultànd chi éco lè ad ritóraṅ, i gh la càvan a figuràr-as gl'ustàcui e al bistiulìni da magnàr anc in dal buj pèst.
Gl'ali di papastrèi i eṅ difarénti da quéli di uśèi parchè i eṅ fati dna pèla ad fóra sutìla ciamàda patàgi.
Ad dè i papastrèi i pònsan in di śbrag di mur, in di anfràt di àrbul e in dal gròti méntar ad nòt i vànan a casàr al magnàr. I papastrèi i màgnan da tut: a gh 'n è ad quéi ch'i màgnan gl'insèt, ad quéi ch'i màgnan 'l antàr e la fruta e ad quéi ch'i màgnan di pés, di sórag e dal rani. Sōl in Amèrica dal Sèntar e dal Sud a gh è dal spéci ch'i bévan al sangṿ dal bèsti ch'i vìvan nòsc.
Dal nòstri bandi a gh'è na vintìna da spéci (30 in tut in Itàglia) e tut i màgnan d'insèt: oṅ ad lì lōr al pōl magnàr anc dumìla sinsàli par nòt!
Un papastrèl al pōl vìvar anc par vint o trént'aṅ.
Cardénsi e Superstisiòṅ
A n è minga véra che i papastrèi i eṅ di sórag, i n faṅ minga dvintàr òrub o sórd, i n s tàcan mia a i cavìi e i n gh'anan gnanc vója ad far-al. La sò pisa la n fa minga crudàr i cavìi e i n pòrtan minga dasfurtùna a la gint!
Cà artifisàli ciamàdi bat box
Par dar na maṅ a cal bèsti chè e par far in manéra ch'i sa śvilùpan bèṅ anc da nuàtar, i s pōlan muntàr sù dal cà artifisàli ciamàdi bat box. A s trata ad scatli ad légn ch'i gh dànan prutesiòṅ e 'n pòst par durmìr durànt al dè. I papastrèi i gh pōlan andàr dèntar in Primavéra par stablìr-as in fiṅ a 'l Aṿtòṅ, a dipénd dal temperadùri. Prima d'l Invèran, i làsan i bat box p'r andàr a catàr rifùǵ in dal gròti o in di anfràt naturài in du a gh'è di ambiènt dimóndi ùmid e sénsa di śbals tèrmic.
Òcio però: a n è minga dit che i papastrèi i gh'àppian da druàr i bat box: i pōlan anc sarnìr 'd andàr a star da di atri bandi. A n gh'è minga da śibìr-ag dal magnàr par persuàd'r-i o, incóra pèś, met'r-gh i dèntar cun la fòrsa. Piutòst a s pōl métar mej la bat box: minga a nord, minga davśèṅ a di spròc, minga in fàcia a la luś e a quàtar mètar 'd altésa. I bat box i s càtan in di supermarcâ o in di negòsi ad feraménta.
S'a s fà quèl par gnir-gh incòntar, pò lōr i s dànan na maṅ masànd un muć 'd insèt sénsa druàr di vlèṅ o dal sustànsi chìmichi!
In Invèran i papastrèi i vànan in letàrg e i vìvan druànd al gras mis sù in dla bèla stagiòṅ. In Primavéra i s darsédan e al fémni, dòp un pôc ad tèmp, i s càtan insém in pòst sicùr, fra Śugn e Luj, par parturìr (generalmènt un pìcul sōl a la vòlta).
Culegamènt estéran
- (IT) Chiroptera Italia - SOS Chirotteri
- (IT) Centro fauna selvatica "Il Pettirosso"
- (IT) Centro Italiano Studi Nidi Artificiali
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | cinghiale | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Puscha, puscha tut che cloma
- Dumengia, 5.7.2015, 17:25
Historias da la vacca brina
L’autur Gieri Venzin aveva deditgà gia avant 15 onns in da ses numerus films documentars a la vatga da las vatgas, la brina! La vatga preferida en il Grischun, anzi en l’entira Svizra e sur ses cunfins ora.
La vatga brina accumplescha fidaivlamain tut sias obligaziuns, di Venzin. Ella dà nà per nus latg e charn, pel ed ossa, e quai dapi 100 onns. Ma la vatga brina ha fatg atras in svilup enorm e cun ella era il puresser.
Buna puscha, chara puscha, ma er povra puscha! Quai è l’emprim film che jau less as preschentar quest onn en la seria da stad «Sas anc?».


text:
Sin la plazza San Peder terminescha papa Francestg a mezdi la messa tradiziunala cun la benedicziun «Urbi et Orbi». Quella fa il papa tradiziunalmain da la loggia centrala da la basilica. Cun questa festivitad va a fin il ciclus Pasqual catolic.
Il papa a Pasca: «Davantvart n’è betg in mir, là è l'orizont»
Nagin na vegnia dumandà, sch’el saja ventiraivel cun quai, che capitia en il mund, ha ditg Papa Francestg en ina predia spontana sin il plaz San Peder a Roma. Per bleras chaussas na dettia quai nagina decleraziun. Ins na possia dentant betg sa refusar, ins stoppia guardar vinavant. Normalmain na tegnia il papa nagina predia durant la messa da Pasca.
Il papa il venderdi sontg: «La vargugna» per il mal dal mund
«Vargugna» per tut ils mals dal mund, per tut il sang dad innocents spons: Quai è stà l’appel dal papa a l’uraziun tradiziunala «Via Curcis», via da la crusch, cun 20’000 crettaivels il venderdi sontg a Roma. Uschia n’haja el betg mo commemorà las painas da Jesus Cristus, ma er rendì attent al mal da crettaivels en tut il mund, scriva l’agentura da novitads tudestga DPA.
Mesiras da segirezza elevadas
Las festivitads èn stadas circundadas da mesiras da segirezza elevadas. Las vias tar la plazza èn vegnidas serradas per il traffic cun rempars da polizia dubels u tripels. Ils crettaivels ch’èn vegnids a pe tar la messa èn vegnids dirigids tras posts da segirezza. Là èn vegnidas controlladas las tastgas e suenter han els stuì passar tras detecturs da metals.
Tut la zona circumdanta vegn controllada da carabinieris, la polizia, forzas da la cità e da l’armada.
Nova vita per ils cristians a Mossul en l’Irac
Suenter avair patì trais onns sut il reschim da la milissa da terror Stadi Islamic han ils cristians a Mossul festegia danovamain Pasca. La dumengia avantmezdi han sunà ils sains da dunsainas da baselgias. Tschientinas hajan seguì il clom, citescha l’agentura da novitads svizra SDA il spiritual Imad Chuschba.
RR novitads 12:00+


text:
A moda concisa
En blers cas na protegia er in bun filter antispam betg cumplainamain cunter attatgas da phishing. Cun avrir tscherts e-mails stos ti adina esser attenta u attent e duvrar tes saun giudizi. Ina interpresa seriusa na ta dumonda per exempel mai tes pled-clav per e-mail u per telefon.
Avant che avrir in e-mail u cliccar sin in link duessas ti controllar dus puncts per chattar or, sch'i sa tracta d'in e-mail fraudulent: l'adressa dad e-mail dal speditur e – sch'il e-mail cuntegna in link ad ina pagina d'internet – la URL da questa pagina. En cas d'attatgas da phishing vegnan savens duvradas adressas dad e-mail ch'èn fitg sumegliantas sco quellas da l'interpresa che vegn malduvrada. Ins survegn l'impressiun ch'ils e-mails sajan vegnids tramess dad interpresas enconuschentas. I sa tracta dentant da traplas che vegnan duvradas per arrivar a datas confidenzialas u per installar malware. Sajas pia precauta u precaut, sch'il "internet" ta dumonda insatge, en spezial sch'el vul savair pleds-clav u indicaziuns da banca.
Tips
- Controllescha adina las adressas dad e-mail ed ils links, avant che cliccar sin tals. Er en cas da pitschens dubis pos ti contactar directamain l'interpresa per sclerir, sche propi ella ha tramess il e-mail.
- Na trametta mai tes pled-clav per e-mail, er sche ti has l'impressiun ch'ina interpresa da confidenza t'haja dumandà da far quai. Na communitgescha er mai tes pled-clav per telefon.
- Sche ti daventas la victima d'ina attatga da phishing, lura contactescha immediatamain l'interpresa pertutgada e mida tes pleds-clav. Ti pos er annunziar l'attatga sin la pagina d'internet dal Servetsch da coordinaziun per il cumbat cunter la criminalitad en l'internet (SCOCI). Il post d'annunzia emetta eventualmain in avertiment e surdat il cas a las persunas cumpetentas.
- Tscherna in pled-clav ferm! "PASSW0rd", "abc123" u "qwertz" n'èn betg pleds-clav ferms! Il pled-clav duess cuntegnair almain ina maiuscla, ina cifra ed in segn spezial. Pli lung ch'in pled-clav è, e pli difficil ch'el è da chattar or. Definescha per mintga plattafurma in pled da basa cumplex (per exempel ina frasa simplifitgada) e fixescha ina logica per memorisar il pled-clav. In exempel per in pled da basa: "Jau sun in profi da fixar pleds-clav!" daventa "JsiPdFp-c!" (bustabs inizials). Tscherna lura ina logica per las differentas paginas d'internet: mo duvrar ils vocals da l'adressa e transfurmar ils bustabs "a" en "4" ed "i" en "1". In pled-clav ferm per facebook.com fiss per exempel: "JsiPdFp-c!4eoo.o". Tenor https://howsecureismypassword.net/ duvrass in computer circa 412 milliardas onns per chattar or quest pled-clav.


text:
L’amur per l’Engiadina Bassa ha la Belgia Elke Cloet gia scuvert cun dus onns durant las vacanzas cun sia famiglia en la regiun. Cun 23 onns ha la fisioterapeuta lura decidì che l'Engiadina na saja betg mo pli ses lieu da vacanzas – mabain ses lieu da lavur.
Ussa, 15 onns pli tard, na s'enriclia ella insumma betg da sia decisiun. Per l'ina saja l’Engiadina daventada sia nova patria e per l’autra saja ella dapi il 2009 la manadra da la partiziun da la fisioterapia da l'ospital a Scuol.
RR Telesguard 17:40


text:
Avant l'exercizi pon tuts empruvar ils instruments: Dar sin la percussiun, suflar en ina trumbetta ni dar sin il xilofon. Ils musicist da la musica da Suraua dattan tips e gidan dapertut. Varga 20 persunas han accumpagnà l'exercizi public e fatg diever da questa purschida in pau speziala. Cuntanscher la populaziun cun quest exercizi public - quai è l’idea fundamentala da la musica da Suraua.
Dar la pussaivladad a la glieud da mirar tge che la musica fa, e forsa leventa quai la motivaziun tar els da sez far musica.
La musica da Suraua dumbra ussa 29 commembras e commembers, il pli bler ch'ella dumbrava ina giada eran 37 musicistas e musicists. Quest onn po la musica da Suraua festivar 40 onns e quai vegnan els a far il matg cun in concert communabel cun il chor da Suraua, che ha quest onn 44 onns.
RR actualitad 11:00


text:
il mez da communicaziun il plü efficace, cha spiert uman cognuoscha, non ais inguotta main ed inguott' oter, co ün valent pass inavant in quaista direcziun — vers quaista mira; … üna peidra principala nel edifizi da sviluppaziun plü generala, plü sgüra, plü libra della populaziun engiadinaisa in Engiadina. Ed uossa domandain: … Sarà eir in quaist pass la benedicziun … del Segner, sco ella ais statta cun noss antenats? Tants da quels convaschins, chi aman cordialmaing lur vallada, temman, cha que non saja il cas, cha costüms esters, sovenz main buns e main pürs, intran, temman cha intra ün' agitanta chatscha zieva il mammon, servilismo viavant ils portadurs da tal — insomma, cha l' Engiadina non sarà plü la veglia, solida Engiadina.
Ad ais tschert, diletta raspada, cha intran eir elemaints zuond esters e contraris a nos möd da pensar e da resentir, tendenzas brich adequatas al spiert ed al cour dell' Engiadina. Que non poderans tschertamaing brich impedir, ma que cha podains ais: conservar e dar saimper nova forza e vita al bun spiert, alla buna vaina, cha ils antenats ans han acquistà e relaschà. Dain forza e vita a quel, usche cha el s' imprima als elemaints … inadequats e suottametta quels al bön.
Ün spiert da solida lavur inspiraiva ils vegls, avain nus dit. Scha nus l' avain amò, schi renovain hoz la lia con quel e tgnain be davent da nus oravant tuot il spiert laschantiv, il spiert da non reala lavur, il spiert da lotteria nella lavur, schi, sforzain a tai eir tuots elemaints contraris e' ns preservain da servilismo, ans conservain independenza individuala. Perche in tal spiert füt Dieu eir con ils antenats, perche Dieu ais il spiert da reala, solida, plana, consecutiva — be pass per pass progredienta … lavur. In istess temp animaiva … noss babuns ün spiert d' eroica resoluziun, avain nus dit. Fain lia eir con quel, eu craj, cha qualchosa da tal ais amo avant man — tschertas resoluziuns praisas nels ultims ans testifichan que. Lontans da tuotta vana speculaziun e da tuotta tentativa sainza testa e fondamaint, tendain vers ün' ota, nöbla, güdiziusa mira, con tuotta forza, con interas trattas: in tal spiert ais Dieu, al curaschus güda Dieu.
Con il spiert da solida, reala, ma eir resoluta, curaschusa lavur as collia assaimper ün spiert da modestia e simplicità. Eu ha remarchà viavant … co cha tants da noss antenats han lavurà con success e' s han adozats … a florizanta benestanza. Els avettan pro que continuamaing occasiun da gnir in contact con il plü grand luxo. Il bel füt, ch' els savettan conservar … ün spiert democratic, modest, simpel, chi resguardaiva ogni lavurius, real crastian sco pari infant del creatur, degn d' esser onurà e respettà. Dain hoz nova forza e punta a tal spiert, tgnain insembel a dar nova


text:
Maroch
El Maroch (المغرب in arab) a l'è un paes de l'Africa setentriunala.
A l'è tacaa a l'Algeria, a la Repübliga Saharawi e i "exclave" spagnöj ed Ceuta e Melilla. El Mar Mediterani e l'Ucean Atlantich bagnen i sò cost.
La capital a l'è Rabat.
Al gh'ha una süperfiss de 446.550 km² e una pupulaziun de pressapoch 34 miliun d'abitant.
Storia mudernaModifica
El Maroch l'è staa un pruteturà de la Francia e de la Spagna del 1912 al 1956, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitigaModifica
El Maroch (nom ufizial: المملكة المغربية) a l'è una munarchia.
El re a l'è Maumet VI (del 1999).
El prim minister a l'è l'Abdellilah Benkirane (del 2011).


text:
Boulogne-sur-Mer
Boulogne-sur-Mer (Boulonne in piccard; Bonen o Beunen in olandes; Bolonia, Bononia, Gesoriacum, Portus Itius o Portus Britannicus in latin) l'è ona città de la Francia del nord cont ona popolazion de circa 45.000 abitant.
Geografia[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Boulogne-sur-Mer (che podarissom voltà 'me Bologna sora el mar) la se troeuva in de la region del Nord-Pass de Calais, e in particolar in del dipartiment del Pass de Calais.
Come 'l dis anca el sò nomm, l'è in sù la costa del mar (el canal de la Maniga), là indove la gh'è la fos del fiumm Liane.
Storia[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
La zona de Boulogne l'è stada abitada prima de tutt del popol germanigh di Morin; la città però l'è stada fondada in del 55 prima de Crist del Giuli Ceser in persona, perchè 'l voreva ona bas per partì per l'Inghilterra (i nav poeu hinn partii de pussee a nord, a Wissant). El gh'ha daa el nomm de Bolonia, in riferiment a la città emiliana. I storigh hann deciduu che quella Bolonia lì la correspond a quella che al dì d'incoeu l'è la città alta. Là arent el gh'era anca el port, ciamaa Portus Itius, che poeu l'è vegnuu ai temp de l'imperi la sede de la flotta de la Maniga.
In del III secol la città l'era ciamada Gesoriacum (la città bassa). El Svetoni el dis che l'imperador Caligola el gh'ha faa sù on far proppi grand, compagn de quei del Mediterrani, e che l'esisteva anca in del Medioev.
In del Medioev, Bologne l'è stada el centro de ona contea. Vun di sò cont, Ustachi II "Bei Barbiss", l'ha juttaa el Guglielmo I de Normandia in la soa invasion de l'Inghilterra; el sò fioeu l'è staa el famos Goffred de Bujon, che l'è quell che l'ha liberaa Gerusalemm di Musulman in del 1099: el sò fradell Baldovin l'è staa el primm re cristian de Gerusalemm.
On alter cont de Boulogne, Steven de Blois, l'è staa re d'Inghilterra in del period 1135-1141.
La contessa Matilda II l'è diventada regina del Portogall, col sposà l'Alfons III, che per quest l'è staa ciamaa anca el Bolognes.
L'è staa a Boulogne che gh'è staa el matrimoni tra Isabella de Francia e 'l re ingles Edoard II.
Boulogne l'è stada attacada tre voeult di Ingles (che gh'even anmò el port de Calais) duranta la prima metà del XVI secol. El 26 de luj 1544 la torr romana l'è stada trada giò; a settember l'è stada conquistada di Ingles a settember, per tornà a la Francia domà dopo la Pas d'Ardes (giugn del 1546): l'assedi che 'l princip Enrigh (el futur Enrigh II de Francia) l'aveva faa a la città l'era andaa mal perchè i sò mercenari faseven minga quell che 'l diseva lù.
A bon cunt el poeta frances Ronsard, in del sò inn a Enrigh II el gh'ha ditt anca:
(E senza fà frecass, cont on sforz meraviglios/tì te avevet giamò conquistaa i fort de Boulogne/e cont i armi costringiuu 'sta arroganza inglesa/a vendett Boulogne e fàlla francesa)
Besogna poeu dì che al temp la pupart de la popolazion l'era minga francesa, ma fiamminga.
In del 1662, dopo che 'l Luis XIV l'eva compraa del re ingles la città de Dunkerque, tolta via ai Spagnoeu quattr'ann prima de ona coalizion anglo-francesa, i abitant de Boulogne s'hinn ribellaa contra de lù perchè la pression fiscal l'era cressuda.
La rivoeulta l'era sostegnuda del re de Spagna (che l'era el re di Fiander, minga lontan de Boulogne), tant che dopo cinch ann (1667) l'è s'cioppada anmò la guerra. El podè central frances l'ha faa ona repression tremenda contra la region; oltra a tutt i personn che hinn staa coppaa, gh'è de savè che 3.000 ch'eren soravivuu hinn staa menaa ai galer.
In del XVIII secol Boulogne l'era on port de pesca in decadenza, indove se pescaven i aringh in autunn e i sgomber in primavera, tant che i abitant, per cattà sù on quai danee in pù, vegnen anca sfrosador tra l'Inghilterra e la Francia. Lor portaven de sfros (in gergo smogglage) tè, tissuu, aquavitt, vin, zenever, che in Inghilterra eren tassaa de bon. El sfros l'era sostegnuu de la Francia e l'è rivaa al sò massim intorna al 1780.
A Boulogne gh'è anca di pirata al servizzi de la corona francesa, che combatten in de la Guerra de Succession Spagnoeula (1744-1748) e in de la Guerra di Sett Ann (1756-1763).
Ai temp del Napoleon, Boulogne la gh'ha vari benefizzi, perchè la torna a vess ona città portual importanta.
In del 1905 a Boulogne 'l gh'è staa el primm convegn internazional sora l'Esperanto. La Deciarazion de Boulogne l'è voeuna di prej miliar de la storia de l'Esperanto. Duranta la Prima Guerra Mondial, la città l'ha minga patii el front, anca se l'era minga tropp lontan del confin franco-belga.
La Segonda Guerra Mondial inveci l'ha vist la popolazion proppi attiva contra i Todesch. I bombardament (sia todesch che leaa) hann risparmiaa la città alta (la part pussee veggia), ma hann traa giò tutta quella bassa e 'l port.
Anca al dì d'incoeu Boulogne-sur-mer l'è on port imporant de la Francia del Nord.
Personn nassuu a Boulogne[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
- Franck Ribéry (1983), giugador de ballon.


text:
Lagh de Com
El Laagh de Comm (Lago di Como in Italian; Lacus Larius in Latin) l'è un lagh lumbard natüral d'origin glacial, ch'el se tröva int i teritori di cumün ch'i fan part de le pruvìnce de Comm e Lecch.
L'è 'l terz laagh püssee gross d'Italia (146 km²) e l'è 'l primu cume svilüpp perimetral (170 km). L'è ancasì el secund püssee prufund d'Europa cunt i sò 410 meter. La sò lughezza l'è de 46 km (Gera-Comm) e l'è largh da 650 meter a 4,3 km.
Cumün lacüster[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
- Pruvincia de Comm: Argegn, Belas, Belan, Biev, Brien, Caraa, Cernobi, Culon, Com, Cunsili, Cremia, Dumas, Dungh, Dor, Fagee, Gera, Gravedona, Griant, Laj, Lenn, Lescen, Menas, Mezzegra, Multras, Müss, Ness, Ussüsc, Pianel, Pugnana, Sala, San Sir, Sörich, Turnu, Tremezz, Valbrona, Vercana.
- Pruvincia de Lecch: L'Abadia, Colich, Derv, Esin, Lech, Lierna, Malgraa, Mandel, Ulivee, Perlee, Valmadrera, Varena.


text:
Verdee de Sura
Verdee de Sora (Verderio Superiore in Italian; Verdé de Süra in Brianzoeu) l'è on comun de la Provincia de Lecch con Erùr: Còdice sbagliàt097 088 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 2,64 km² e 'na densità de Errore nell'espressione: operatore < inatteso, ab./km². Al se troeuva in del territòri de Meraa e'l faseva part del vegg comun de Verdee, del qual al s'è destacaa intel 1905. El so territori el cunfina cun quel dei cumün de Cornaa (MI), Padernu, Robbiaa e Verdee de Sott.
Evulüzziun demugrafica[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Verdee de Sora l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Vôs correlaa[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cugiònn
Cugiònn (nom ufizial in italian: Cuggiono) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l confina con la Provincia de Noara e'l gh'ha 8 226 abitant. L'è staa a longh on possediment de la fameja Crivelli, voeuna dij dinatij lombard pussee important de l'Etaa de Mezz. Traj Crivelli se troven anca on papa, l'Urban III (Uberto Crvielli) e on vescov de Milan, l'Ausan Crivelli. Tucc i duu eren nasuu a Cugiònn. El comun el gh'hà domà ona frazion, Castellett de Cugiònn (Castelletto di Cuggiono) indove se troeuva el Palazz Clerici. On temp el termin "Castellett" re riferiva pròpri a 'sto palazz.
Traj vari persònn che hinn nassuu a Cugiònn, se regorden anca el famos cantant Angelo Branduardi (1950) e la ministra ombra del Partii Democratich Maria Pia Garavaglia (1947).
Evoluzion demografega[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cugiònn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Minisguard dals 28-05-2016
- Sonda, 28.5.2016, 17:40
L’istorgia dal Gottard
Proxim’emna vegn il pli lung tunnel da viafier dal mund inaugurà. Il tunnel da transit è 57 kilometers lung e va tras las Alps dad Erstfeld fin a Bodio. Quai munta ch'el maina dal nord en il sid. Quai n’è dentant betg l’emprim tunnel e l’emprima via tras il Gottard. Il Minisguard dat in sguard e guarda co ch’ins ha traversà ils davos 200 onns las Alps sur u tras il Gottard.
Noss erox da l’emna – Pablo Schmed da Trun
Mintgin da nus po gidar. Uschia era Pablo Schmed da Trun. Per gidar als uffants a Nepal ha el fatg cartas e vendì bavrondas sper la via da velos. Sia acziun ha plaschì a l’Unicef Svizra uschè bain ch’el è in dals trais nominads per il premi Sternenwoche-Award che vegn surdà sonda ils 28 da matg a Turitg. Al Minisguard declera Pablo pertge ch’el faschess anc ina giada quest'acziun e tge raschun ch’el ha gì.


text:
Libartä
Artìcol in dialët piaṡintëin
Libartä (Libertà in italian) a l'é al prim giurnäl ad Piaṡëinsa e voin di püsè vëcc' d'Italia: l'é stä fundä in dal 1883 da Ernesto Prati.
Curiusitä[modifica | mudéfica la surzéia]
- La Libartä la s' vëinda a Piaṡëinsa e pruvincia e in Pruvincia ad Lod in d'la Basa, ma in dal periud dil ferii anca in Ligüria, Rumâgna, Versilia, Trintëin-Alto Adige e in Val d'Aosta.
- La 'riva a quäsi 30.000 còpi vindì in d'una giurnä.
- Dal 2008 a l'é stä rinuä cumpletamëint e tütt il futugrafii i en a culur.


text:
Vladimir Vladimirovič Putin
El Vladimir Vladimirovič Putin (BлaдиMиp BлaдиMиpoBич ПyTиH; Leningrad, sett de ottober del 1952) l'è on politegh e ex agent segrett russ.
L'ha lavoraa in del KGB, con di incaregh anca in de la Germania de l'Est. Con la fin de la Guerra Freggia l'ha scomenciaa a fà el politegh, anca con l'aiutt del sindegh de San Pederburgh, l'Anatolij Sobčak. In tra i sò vari incaregh gh'è staa quell de direttor del FSB, i noeuv servizzi segrett de la Russia.
La soa cariera politega, scomenciada in di primm Agn Novanta[1], l'è stada svelta: l'è devegnuu primm minister del sò paes in tra el 1999 e 'l 2000 (sotta la presidenza del Boris El'cin). Ai dimission de l'El'cin, l'è deventaa president (prima ad interim, poeu confermaa in di elezzion), per poeu restàll per i vott agn sucessiv. Già che la Costituzzion Russa la dis che ona persona la pò 'vèggh domà duu mandaa de fira 'me president[2], l'ha vuttaa a fà elegg el sò sucessor Dmitrij Medvedev, che l'ha nominaa primm minister l'istess dì del sò insediament, in del 2008. In del 2012 l'è tornaa a vess president de la Republega.
L'è consideraa vun di omen pussee potent del mond.
Curiosità[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
El Putin el fa judo de quand che l'era on giovinott. [1]
El gh'ha el dan quell di vott, vun di grad pussee alt del judo [3]
Per on giornal russ el gh'ha di origin talian, pussee precisament de Vicenza [4]


text:
Wynton Marsalis: «Finale» dal concert da trumbetta da Haydn
- Glindesdi, 31.12.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 31.12.2018, 9:30, RTR
Per la fin da l'onn avain nus tschernì insatge festiv, in pau extraordinari e nunusità – in dals tocs zunt enconuschents da la musica classica.
La fin dal 18avel tschentaner è vegnida inventada ina trumbetta cun clappas e Joseph Haydn ha cumponì il 1796 l'emprim concert per quel instrument, il concert per trumbetta ed orchester en Es-Dur che vala sco in dals pli impurtants da quel gener. I dat numerusas interpretaziuns da musicists renumads: da Ludwig Güttler fin Maurice Andrè – ed er ina enconuschenta da Wynton Marsalis, trumbettist american, naschì il 1961.
Cun 12 onns ha Marsalis cumenzà a far musica ed el è er dachasa en il jazz. Ina da sias capodovras da la musica classica è l'interpretaziun dal concert da Haydn ensembel cun l'English Chamber Orchestra e ses dirigent Raymond Leppard. Per quella registraziun impressiunanta ha el schizunt survegnì il 1983 in Grammy.


text:
L cunsëi de aministrazion à la cumptënza de aministré la finanzes dla pluania y se cruzia di lëures che va debujën de fé per mantenì la strutures dla pluania. L cunsëi de aministrazion tën nfurmà l Cunsëi de Pluania sun i lëures che ie programei dan ora, y sce l se trata de realisé de majeri lëures val debujën dl bensté dl Cunsëi de Pluania.
Cumëmbri
Dekan Vijo Pitscheider (presidënt)
Josef Georg Insam (aministradëur finanzier)
Ing. Stefan Villotti
Ulrich Kostner
Patrizia Kostner Senoner (cumëmbra dl Cunsëi de Pluania)
Jan Comploi (cumëmber dl Cunsëi de Pluania)


text:
A la lumm d el recent e definitiv cambiament de la Liga Nòrd in sens “taianista”, e d el consequent partasg d i “dur e pur” restaa fedei a l independentism, che soluzion la poeudariss vess giusta? Viduu che soven e volentera el se confond el termen “staa” cont el termen “Nazion”, numm credom che l è mia proeupriament corresgiuu limetass a el contramettess d i dò fazion sorascitaa. Da l oltra part iscambi, coma i fann vidè i event in Catalogna l independentism fin a s istess l è ben poeugh utel, perchè l è assee ingenov sperà che i ent soranazionai poeuden favorì el partasgiass d i staa d el Vottzent de l Oeuroppa de Sira, inscì coma l è ingenov pensà che i staa istess de rettagg giacobin, poeuden conced d i referendum per l independenza, soratutt se el se tratta de territorri economegament produttiv.
La soluzion, donca, la sariss de ciappà conscenza in sens nazionalista, ma mia cont l esaltà on inesistent e vunegh poppol taian da i Alp a la Sizilia, bensì etnonazionalista, cont el vidè la Lombardia per quell che l è, idest ona etno-nazion che la gh à semper vu el roll de pont tra el Mediterranee e l Oeuroppa Zentrala (cosa che el revarda ancasì ben el Nord-Est reto-venetegh), plasmada da l identità gallo-italega e langobarda.Anca se i problemm de tipp econommegh gh ann mia de vess trascuraa, i temp incoeu inn per primma robba maduu per on identitarism alpino-padan in ciav communitaria, identitarism che l è staa a longh margenalizzaa da l istessa Liga Nòrd, la che l à preferii vegnì in tuscoss part d el sistem Itaia.
Forsi quella che numm semm adree a proponn l è mia ona strada che la menna a soluzion prategh in d l immediaa present, ma l è ancasì ben utòpegh e insensaa pretend de poeud fondà ona nazion, cont el basass domà in su reson fiscai, cont el considerà anca che la Liga Nòrd in d i ultemm 30 agn, in quest sens chi,l à fallii miserament.


text:
Sesso & potere
Sesso & potere (Sès & putēr) l'è na cumèdia dramàtica americàna dal 1997 ad Barry Levinson trata da 'l rumànś „American Hero“ ad Larry Beinhart. Par cl'òpra chè Dustin Hoffman, acsè cuma i senegiadōr David Mamet e l'Hilary Henkin, 'l è stâ candidâ sénsa vìns'r a i Prèmi Òscar dal 1998. In tut al manéri al regìsta 'l à purtâ a cà 'n Ōrs 'd Argìnt a 'l 48śum Fèstival 'd Berlîṅ.
La pelìcula, ch'l'è custàda quìndas migliòṅ ad dòlar faghénd-an pò sù da piò ad ssanta-quàtar, l'è stata giràda un méś prima ch'a scupìs al scàndal Lewinsky e da 'l sucesìṿ bumbardamènt dl'indùstria di fàrmag “Al-Shifa” in Sùdan da part dl'aministrasiòṅ Clinton.
La tagline itagliàna dal film (Come salvare il Presidente dal Sexygate? Inventando una guerra!!!) l'è śbaliàda parchè a n s diś minga Sexygate ma Sexgate, paròla invintàda da i americàṅ tulénd spunt da 'l Watergate dal 1972 ch'a gh vdiva insaplâ 'l presidènt Richard Nixon.
Sunt
Par paràr via l'atensiòṅ di media e dla gint da 'n scàndal sesuàł ch'a gh véd insaplâ 'l presidènt di Stat Unî (Michael Belson), al sò spin doctor Conrad Brean (Robert De Niro), esénd a ùndas dè da gl'elesiòṅ, al decìd ad dmandàr ajùt a 'l prudutōr 'd Hollywood Stanley Motss (Dustin Hoffman) par mét'r in pē na guèra finta cóntar l'Albanìa da far vgnir fóra su i giurnài e in televiśiòṅ.
Al piàṅ al prevéd ad dar adòs a i balcànig dand-ag la cólpa 'd prutèśar di terurìsta ch'i aṅ prònta na bómba da butàr su na sità americàna. Pò in studi a gh'è da giràr na séna tarucàda par far vgnir al magòṅ a i spetadōr in du a s véd na śōvna albanéśa òrfna (Kirsten Dunst) scapàr via c'n un gatèṅ in bras sóta i cōlp di terurìsta. P'r ùltim a gh'è da far inténd'r a 'l pòpul ch'un suldâ americàṅ batśâ “Scarpa vècia” p'r al fat 'd èsar tròp bòṅ, William Schumann (Woody Harrelson), 'l è stâ fat parśunēr e adès a gh'è da far incòśa par liberàr-al. Mo a èsar sćèt chi lò al n è minga 'l sergìnt ch'a s vōl far crédar ma 'n stupradōr ad sōri. Quànd chi lò al próa a viulentàr dabòṅ na śōvna al vîṅ masâ da qvéi dla sicurésa e pò fat pasàr cuma eróe 'd guèra vitma di nemìg dal sò paéś, cun la bandéra americàna su la sò casa da mòrt.


text:
Viver a Zernez
Il Cumün da Zernez cun sias fracziuns Zernez, Brail, Susch e Lavin es üna regiun cun ota qualità da vita. El spordscha predschs onests dad abitaziuns, üna vasta sporta d'activitats da temp liber ed es ün lö per viver natüral cun pussibiltats idealas pel svilup dad uffants. La cumünanza cun üna vita da società intacta, la cultura engiadinaisa da plü bod, fascinescha amo hoz. Implü es il Cumün da Zernez accessibel da tuot las varts (Flüela, Vereina, Pass dal Fuorn, Engiadin'Ota, Engiadina Bassa). Facit: Ils cumüns Zernez, Brail, Susch e Lavin sun lös stupends per viver e lavurar.


text:
Censin Pich/Poeta e magister
Un poeta e 'n magister: Pinin Pacòt[modifiché]
(Censin Pich - La Slòira - n.2, 1999)
Pinin Pacòt a l'é da chèich ani che i lo comemoroma soens: dël '94, a 30 ani da la mòrt; dël '97, a 70 ani da la surtìa dla prima serie d' "Ij Brandé"; e st'ann, a 100 ani da la nassita e 35 da la mòrt.
Ma, da sì an peui, a mancran pa d'autre ocasion për arcordé soa përson-a e soa euvra, e a sarà bin felo përchè gnun, për nen conòss-lo, ch'a buta an dubi che a sia stait un dij mèj poeta piemontèis pa mach ëd nòst sécol, ma 'd tuta nòsta stòria literaria: un nòm da marchesse a caràter d'òr dapress a coj, dal '700, dl'Isler, dël Ventura, dël Calvo, ëd Broferi, ëd Còsta.
Tutun ij sò mérit, che parèj a sarìo già grand, as fërmo pa sì. I podoma fortì, sensa tëmma d'esse contradì, che, se chiel a fussa nen staje e a l’avèissa nen sëmnà an sla tèra piemontèisa për scasi quarant'ani, dal '27 al '64, ëdcò noi i sarìo pa lòn che i soma e 'l Piemont as troverìa tant pi andaré, tant pi ignorant dij sò valor, ma bele tant pi dësconsolà për nen avèj savù buté a foson costa sconda part dël sécol për chërse soa reputassion e vëd-se arconossù ij tìtoj lenghìstich e literari che a-j speto.
Adonch, ij mérit ëd Pacòt a son già straordinari për lòn che a riguarda soa produssion poética e an pròsa, ma chiel a l’é nen sarasse ant la tor d’avòri dle sodisfassion përsonaj, dij batiman e dij compliment, che soa euvra dé scritor a-j fasìa vagné. A l'ha fait ëd pi: da ver magìster a l'ha pià për man ij piemontèis, compagnandje për vaire ani "për la stra pi drita", cola marcà daj grand.
D'antorn a chiel, parèj ëd bianche ven-e,
për monta e cala a van le stra paisan-e,
che a coro tute a jë stradon dle pian-e
dova ti, nòno, certe neuit seren-e,
na s-cirpa rossa gropà antorn dla vita,
it n'andasìe con l'anima contenta,
s-ciopatand con ël foèt n’aria rijenta;
e it n'andasìe për la stra pi drita.
(Ij me vej, da Crosiere, 1935)
A l’é parèj che 'l Piemont a l'ha podù deurbe n'autr capìtol dij pi fosonant e anciarmant ëd soa stòria, andoa le vocassion për le bele litre nostran-e a son fiorìe pi che ant ël passà e, tut d'antorn a la Companìa dij Brandé, a l'é chërsuje la consiensa dla lenga e dla siviltà piemontèisa.
Dabon, përchè la virtù la pi granda d'un òm a l'é pa miraco d’esse grand chiel, ëd frapé dcò dòp ëd soa mòrt la rason e 'l sentiment ëd coj che a l'han conossulo 'd përson-a o da soa euvra, fasendje sente soa mzura superior che a podran mai avsiné.
La virtù la pi granda a l'é 'd buté j'autri an condission ëd marcé daspërlor, valadì, scotà sà messagi, ëd pratichelo e passelo, andasend ancor ëd pi ant ij detaj e adatandlo ai temp neuv, a na caden-a sensa fin d'autre creature.
Dovèr dlë scritor piemontèis
Com a arcòrda Dario Pasé an Pacotian-a: s-cianch ëd saviëssa e dë stòria (v. lë scartari n.r 17, 1999, d’ La Slòira, a le pagine 2 e 3), pròpi ant sò scrit an pròsa rivà fin-a a noi Pacòt a disìa:
Ma se scrive 'n piemontèis, a l'é 'l prim dovèr dlë scritor piemontèis, costi a l’ha dcò n'autr dovèr: col ëd fé nasse ant ël pòpol che a lo circonda sò istess amor për ël parlé che ij nòstri vej a l'han lassane, col ëd deje al pòpol ël sens ëd nòstra rassa, l'orgheuj ëd nòstre tradission e 'd nòstra stòria, ël sentiment dla blëssa 'd nòstre tère.
Përchè ch'a bzògna nen che lë scritor, ël poeta, as sara ant la tor d'avòri dla poesìa, ma bzògna ch’a intuissa ch'a spiega chiel col ch'a l’é lë bzògn popolar a bzògna ch'a-j mostra a j'autri lòn ch'a l'é sta lingua ch'a serco, a bzògna ch'a fasa chiel ël difensor ëd le tradission, l’ilustrator dël passà e 'l maestro dl’avnì. Përchè ch’a bzògna che al seugn dij poeta a corisponda le bzògn dël pòpol. Un a l'é necessari a l'autr.
(Dialèt o lingua?, "Ij Brandé Arvista piemontèisa", n. 1,5 mars 1927)
A l'é sòn ch'a l'ha fait Pacòt e che i dovoma memorié sempe: chi ch'a l'ha ancontralo 'd pi o, parej ëd noi, mach an brova dla mòrt; e chi a l'ha lesulo o sentune parlé, ma a l'é stait testimòni 'd lòn che sò dissépoj spece j'amis pi giovo dla bela Companìa, a l'han savù realisé dòp soa partensa, tròp prest, a sessantesinch ani cand che n'òm a peul avèj ancor tant da dì e da fé.
Dòp cola neuit dal 15 al 16 dë dzèmber, a-i në restava vaire dla prima generassion dij Bra formà da coj che a j’ero unisse al Magìster già anans dla sconda guèra mondial: Armando Motura, Alfredino, Oreste Galin-a, Luis Olivero, Carlotin-a Rocco, Franco Bertoni, Gioanin Bono, Renato Bertolòt, Aldo Daverio, Arrigo Frusta, Galucio e d’autri.
Le generassion dòp Pacòt
Ma, se la pi part ëd lor, fin-a ch'a l'han podù, a l'é segnalasse ancor për ëd contribù, cheidun grand dabon, a la madurassion coltural dël Piemont, a son stait ij pi giovo, coj dla sconda generassion, a deje pi d’andi al dòp-Pacòt. Pensoma al travaj ëd Milo Bre e ‘d Tavo Burat: a j’angage che a l’han piaje tut sò temp e soe fòrse, a la mira da intré an concorensa, vagnandla, con ij soens dj’afé, dl’ancreus pi përsonal, dla famija.
An efet, mòrt Pacòt e scasi a vorèisso compensé lë s-cianch rivà a l'improvista, a l'é staje, con Bre e Burat, ëd gent, nen peui vaire, ma tuti, 'ma ch'as dis, ardì an sla piòta, che a l'ha pi nen s-ciairà che 'l Piemont, e parèj a dovìa esse se nòst pòpol a l'avia damanca d'un përfond ëd ròbe: dle gramàtiche e dij dissionari o vocabolari, coma un a l'ha pi car ciameje, dle stòrie e antologìe 'd nòsta literatura e djë studi 'd lenghìstica piemontèisa, dij test ëd poesìa e 'd pròsa, oltra ai nen vaire publicà, spece për la pròsa, fin-a a col moment, dij lìber për le masnà e dle scòle 'd lenga piemontèisa, dj'associassion colturaj che a portèisso anans, mincaun-a an sò camp, ma con un foson ëd travaj mai finì, j'ideje 'd Pacòt e dij Brandé.
A l'é parèj che a l'é mai chitasse Ij Brandé - Armanach ëd poesìa piemontèisa, anandià da Pacòt dël '60 e peui seguità për n'ann da Renso Gandolf e, apress, sempe da Bre; che 'l Musicalbrandé a l'é surtì ancor për tranta e passa ani fin-a al '95, e che sò pòst a l'é stait ardità da La Slòira; che a l'é creasse, dal '68, le Feste dël Piemont, rivà st’ann, an Valsesia, a cola che a fà 32 e, da l’82, ij Rëscontr Anternassíonaj dé studi an sla Lenga e la Literatura piemontèisa; che a l'é surtije, an vaire edission, le gramàtiche e ij vocabolari 'd Bre e ij dissionari 'd Gianfranco Gribàud, le stòrie e antologìe dla literatura piemontèisa 'd Gandolf e Bre.
Che a l'é nassuje la Ca dë studi piemontèis, vorsùa da Renso Gandolf, gran valorisador ëd la poesìa 'd Pacòt, e da d'autri tra ij pi angagià për la lenga piemontèisa, e l'Union ëd j'associassion piemontèise ant ël mond, con prim pressident Gianni Oberto, un polìtich che a l'avia bin car nòsta lenga e sò poeta pi rapresentativ, Còsta e Pacòt; che Bre a l'ha fondà 'l mensil Piemontèis ancheuj; che, dal '68 al Santuari 'd Graja, selebrant don Michel Fusé, ant ël di dla prima Festa dël Piemont, a l'é ancaminasse a di la Mëssa an lenga piemontèisa; che la Region a l'é dasse na legislassion a tùa e valorisassion dël patrimòni lenghìstich original dël Piemont, adotà në stema e 'n drapò, che a son l'ansëgna dël Prinsipà 'd Piemont, istituì ai 15 d'agost dël 1424; che la Region Piemont a l'ha fait sente soa paròla 'd difèisa e d'arvangia dla lenga piemontèisa; a l'é parèj che i soma anandià, coma miraco i j'ero mai stalo, për fe conòsse ij valor dël Piemont e chërse-ne an pi tanti possìbil soa consiensa.
As dis che ij temp a son cambià e che la gent a sarìa rivaje l’istess, bele sensa ‘d Pacòt e dij Brandé. A peul ëdcò desse, ma, se a sto mond a-i é na lògica dla stòria, coma figuresse na coalera ‘d cause e d’efet, che a peussa fé a meno dle prime? Valadì: a-i é gnun efet che a l’abia pa, amont, na possa anvers ëd col arsultà. Ma la midema considerassion as dev fesse visavì ‘d lòn che Pacòt e ij Brandé a l’han avù a soe spale: la stòria ‘d nòsta lenga e ‘d nòsta literatura, daj Sermon subalpin dël sécol XII fin-a a la lus che Nino Còsta a l’ha viscà an Neuvsent. E si lassoma parlé Pacòt:
La poesìa ‘d Nino Còsta e l’é vnùa al moment giust. Quand che jë scritor dël temp ëd Viriglio, e ij sò imitator, a l’avio ormai dit soa ùltima paròla neuva, e quand che le tendense giovo ‘d nòstra poesìa, preanunsià da Alfonso Ferrero e da Giovanni Gianotti, a l’avìo ancor nen trovà la tonalità giusta për esprimse. Ant col moment che la poesìa piemontèisa a smijava che a stèissa për finì, Nino Còsta, cujend lòn che a j’era ancor ëd viv ant l’eredità dël passà, rimontand ansi quaich vòlta pi an su, fin-a a Brofferio, fin-a a Calvo, e interpretand le aspirassion ëd rinovament ch’ancaminavo a fiorì d’antorn a chiel, a l’ha savù fonde, ant soa ispirassion, ël vej con ël neuv, e tenendse bin atacà a nòstra tradission nostran-a, sensa arneghé la viva esperiensa poética moderna, a l’ha dane cola soa poesìa, così piemontèisa e così soa, che partend da na manera squasi popolar a l’é rivà, travers a na decantassion interior e sutila, a d’espression lìriche da gran poeta.
(La poesìa ‘d Nino Costa, "Ij Brandé - Giornal ëd poesìa piemontèisa", n.r 2, 1 d’otober 1946, p. 5)
Për conclude al moment un dëscors che a ciama tant pi dë studi e an spece an s’"Ij Brandé", 1946-57, i voroma ancor gionté che, ëd tute le lession ëd Pacòt, cola dl’union e dl’amicissia, tant coma virtù daspërlor che vista dj’arsultà che a peulo fene vagné, a smija un-a dle pi amportante për capì, ëdcò pensand a nòst avnì, le stra che i dovoma mai chité. E, a cost riguard, i l’avroma ocasion ëd torné.


text:
Administraziun cumünela Segl
Chesa Cumünela
Via da Marias 93
7514 Segl Maria
tel. +41 (0)81 826 53 16
fax +41 (0)81 826 61 05
URARI
lündeschdi fin venderdi
9.30 fin 11.30,
14.30 fin 17.30
La gruppa da lavuors cumünelas realisescha las lavuors da la rait da vias publicas(inclusiv sendas, loipas, baunchins), da la plazza da sport (inclusiv preparaziun da la plazza da glatsch) scu eir las plazzas publicas. Ella es eir respunsabla per la dischmessa da la rüzcha e fo las lavurs dal mantegnimaint dad immobilias publicas impustüt da las construcziuns bassas, da las alps e da plazzas da barchas.
Dasper trais veiculs per lavuors cumünelas cun punt, un trax pitschen ed ün tractor pitschen posseda ella veiculs speziels per la preparaziun da l’infrastructura dal sport d’inviern.
A Segl guardan per part la gruppa da lavuors e per part impraisas privatas per la rumida da la naiv. Da sted cunagia la gruppa da lavuors cun üna maschina las vias publicas.
Gruppa da lavuors cumünelas da Segl
c/o administraziun cumünela
Via da Marias 93
7514 Segl Maria
Tel. 081 826 53 16
Pikett: 079 907 56 00
E-mail


text:
Ulànda
Artéccol in dialètt mudnés
I Paéś Bas (denuminasiòṅ uficiàla in Ulandéś: Nederland /'ne:dərlɑnt/ anc s'i èṅ cgnusû da spés cuma Ulànda che però l'è sōl una dal sò pruìnsi) l'è na nasiòṅ dl'Europa ucidentàla ch'la pōl cuntàr anc su tri stat piculèṅ in di Caràibi: Aruba, Curaçao e Sint Maarten.
Al nóm Paéś Bas al nas da 'l fat ch'al 20% dal teritòri al s cata sóta 'l livèl dal mâr e 'n 50% a 'n livèl para o śò da 'd lè. Par cumbàt'r al pîni al paéś 'l à tirâ sù dimóndi dighi ch'i s śònt'n acsè a 'l duni naturàli.
La gh'à na pupulasiòṅ ad piò ad sédas migliòṅ 'd abitànt e na superfìsi ad 41.543 km². La léngua uficiàla l'è l'Ulandéś (a s dascór però anc al Friśòṅ). La s divìd in dódas pruìnci: Brabànt Setentriunàł, Drenthe, Flevoland, Frìśia, Ghèldria, Grunìnga, Limbûrg, Ulànda Meriudiunàla, Ulànda Setentriunàla, Utrecht, Overijssel e Śelànda.
La cunfìna a sud c'n al Bélgi e a èst cun la Germâgna mént'r a nòrd e a òvest a gh'è 'l Mâr dal Nòrd. La sò capitàla l'è Amsterdam ma 'l guèran, al parlamènt e 'l palàs dal rè i s càt'n a L'Aja (Den Haag), in du i gh'èṅ anc la Cōrt Internasiunàla ad Giustìsia e la Cōrt Internasiulàna Penàla. Atri sità impurtànti i èṅ Rotterdam e Utrecht.
Al stat 'l è urganiśâ secónd na munarchìa parlamentàra, al rè da 'l 2013 'l è Guglielmo Lisàndar, mént'r al prim minìstar 'l è Mark Rutte da 'l 2010. Al sò mòt 'l è “Ik zal handhaven” (Mè a mantgnarò). I Paéś Bas i fànan part dl'Ugnòṅ Europea a far data dal 25 ad Mars dal 1957 (mémbar fundadōr) e d'l ONU da 'l 1945.
Culegamènt estéran
Albania
Andorra
Armenia
Austria
Belgio
Bielorussia
Bosnia-Ezegovina
Bulgaria
Cipro
Croazia
Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Cuira è be il lieu dal post da commando, dimena là, nua ch'ils uffizials auts han lur sesidas e lur biros. En acziun en ils tancs vinavant en Valragn ed en la bassa tar lur plazzas d'exercizi.
Pli baud da Turitg
La brigada da tancs 11, il num da la furmaziun avant la midada, èra staziunada a Winterthur. Igl era la segunda brigada cun sez en il chantun Turitg. Cun quai che la brigada d'infantaria da muntogna va dentant a fin cun l'onn 2017 ha il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb contactà il Cussegl federal. Ina furmaziun duai vinavant restar en il chantun Grischun. Perquai ha la brigada da tancs 11 – sco ch'ella aveva num avant la midada – spustà ses commando da Turitg en il Grischun. Cun las truppas mecanisadas suonda ina gronda furmaziun militara. Uschè na perda il Grischun betg la posiziun sco in dals centers da l'armada.
RR actualitad 07:00


text:
La Confederaziun vul adattar las staziuns da viafier als basegns da persunas cun impediments ed augmentar la segirtad. Quai ha ditg il directur da l'Uffizi federal da traffic, Peter Füglistaler, en l'emissiun Rundschau da la televisiun svizra. Per far quai dumonda l'Uffizi federal da traffic il parlament radund 2 milliardas francs per ils onns 2021 fin 2024.
Ina gronda part da quella summa saja prevesida per adattar las staziuns a la lescha davart l’egualitad da persunas cun impediments. La finamira da quella lescha è da pussibilitar a persunas cun impediment da duvrar ils meds da traffic publics independentamain. Ultra da quai sa tracti però era da far renovaziuns per augmentar la segirtad e per engrondir la capacitad da staziuns memia pintschnas.
RR novitads 06:00


text:
Pierrelatte
thumb|750px|center|Vue panoramique de Pierrelatte
Pierrelatte l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Pierrelatte , del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
El g'ha 'na popolasiù de 12 953 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 49,56 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 46 méter a 'na altèsa màsima de 61 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
'Abitàncc censìcc
Riferimèncc[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Juno (catalogàt uficialmènt come (3) Juno) l'è 'n asteròide de la fàsa principàla. L'è stat el tèrs asteròide a éser scuprìt, dòpo Cèrere e Pàlade e giü dei piö grancc. L'è stat scuprìt al 1 de setèmber del 1804 de l'astrònomo todèsch Karl Ludwig Harding e batezàt col nòm de Juno en unùr a la divinità omònima (Juno l'è el nòm latì de Giunone) de l'oservatóre Schröter de Lilienthal, en Germania.
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 (EN) 3 Juno, su Small-Body Database, Jet Propulsion Laboratory (JPL), 29 de ost del 2003 (öltem agiornamènt). URL consultato il 30 de setember del 2011.


text:
Enc de derit privat controlé
Italiano Ladin
Contegnù de l'obligh:
Lingia di enc de derit privat, cochemai i vegn nominé, controlé da l'aministrazion, co l'indicazion de la funzions dates sù e de la ativitèdes metudes en esser per l'aministrazion o de la ativitèdes de servije publich dates sù. En cont de chesta desposizions l'é enc de derit privat sot control publich i enc de derit privat sotmetui a control da pèrt de aministrazions publiches, opuramenter i enc metui en esser o controlé da aministrazions publiches te chi che ge vegn recognosciù a la aministrazions medemes, enceben che no les à partezipazions azionères, poderes de nomina de la direzion o di componenc di orghegn.
Per ogne un di enc:
- denominazion de l'ent
- sort de partezipazion de l'aministrazion
- regnèda de l'empegn
- cost en dut de coluna che sie sort metù ite tel bilanz de l'aministrazion per l'an en cors
- numer di raprejentanc de l'aministrazion di orghegn de goern e tratament economich total che ge pervegn a ogne un
- resultac de bilanz di ùltimes trei egn finanzièi
- encèries de aministrador de l'ent e tratament economich total
- declarazion che no l'é rejons per no dèr sù la encèries de aministrador de l'ent
- declarazion anuèla che no l'é rejons de incompatibilitè de la encèries de aministrador de l'ent
- coleament coi sic istituzionèi di enc publics controlé te chi che vegn publicà i dac che vèrda i componenc di orghegn de endrez politich e i sogec titolères de encèries de sorastanza, de colaborazion e de consulenza
Art. 20 del D.Lgs. n. 39/2013
Non sono presenti enti di diritto privato controllati.


text:
Montilliez
Montilliez a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch 1546 abitant e una süperfiss de 15.1 km², e al se tröva a una altitüden de 695 meter sura al livel del mar.
In del mes de mars del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Dommartin, Naz, Poliez-le-Grand e Sugnens han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Montilliez. El cumün l'è staa istitüii uficialment el prim de lüi del 2011[1]
El cumün de Montilliez a l'è tacaa ai cumün de Fey, Villars-le-Terroir, Echallens, Bottens, Poliez-Pittet, Jorat-Menthue e Peyres-Possens.
Riferiment[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz püblicaa dal Ufizi Federal Svizzer de Statistega, visitaa ai 17 de febree del 2011


text:
Duas uniuns fan l’organisaziun
Per la festa da 10 onns da l’uniun «Pro Siat» organisescha lezza ensemen cun l’uniun da dunnas quest onn la festa dal vitg. Per l’emprima giada organiseschan duas uniuns l’occurrenza cuminaivlamain. Sco adina datti ina festa modesta che duai cunzunt dar la pussaivladad a la populaziun da s’entupar.
Nus empruvain da far la festa fitg simpel, ei duai dar sco ina gronda festa da famiglia
Pli baud avevan las festas dal vitg fitg gronda muntada, di l'istoricher Arnold Spescha. Ellas eran l'occurrenza nua che la populaziun pudeva seser ensemen, mangiar, chantar e sa divertir en cuminanza ed uschia tgirar ils contacts.
Cun l'independenza e meglras vias d'autos hajan las festas pers la muntada ed èn per part svanidas ord il chalender d'occurrenzas dals vitgs. Plaschaivlamain returnia plaunet quest spiert da cuminanza en ils vitgs., manegia Spescha.
RR actualitad 08:00


text:
Ilg ver sulaz da pievel giuvan 1625
Questo testo fa parte della raccolta Rätoromanische chrestomathie Vol. I
17.
Quest gis in bun grischune,
130 Chi ha par voss' amur
Cantau questa canzune,
Par dar lgi Têrr' hanur.
Ell muss' a vus la pasche,
Scha cun Deus pola star,
135 Pauc bien, bear bitr' ad asche
Ha el stuieu schigar.
18.
O Deus vie po' nagide
A tutt Real Grischuns,
Ch' els possan cun vartide
140 Taner, guder tês duns.
Parchire quels da tierte
Da mal, da forzz' a guauld,
Als Dei silg mund cunfierte,
144 En tschiel als gide bauld. Amen.
FIN. J. P. J. B.
STEFFAN GABRİEL.
Ilg ver sulaz da pievel giuvan. Typis Georgii Hambergeri: tras Thomas Salomon
Blech. 1625.
PSALM. XXXI.
Questa Canzun ei fachia ent ilg on. 1604. cur ilg Reg da
Spania (pag. 114) ha bagiau la fortezia en Vultlina. Sco, In
dich hab ich gehoffet Herr. Da Iesus an dem creutze stund.
Es ist uns ein Schne gefallen. Sommer vo bist … so lang gesin.

Nus spronza vein sin tei Singur
Vangir nus lai buca zanur,
Nus vellgias ti spindrare,
Nus dai agid
5 Tras tia vartid,
O Deus, o Senger chare:
Las tias urelgias arve si
Nies rieug, o Senger, aude ti,
Fastchinne Senger baulde,
10 En priguel grond
Nus stein bein zunt,
Ah leve cun tieu guaulde.
Nies scharmiader tiers nus staï,
Ch' nus veian nies agid vid tei,
15 Nus gide vurriare,
Cun tia vartid
[p. 115]. Nies anamic
Ti gide fugiantare.
Fortezias fan els bagiar,
20 Cun quels latschs vult' n els nus pilgiar,
…
Sco cur ün pelg' utschelse:
Deus dai agid,
Tras tia vartid,
A spaze lur castelse.
25 Ti eis nies crap, nies grip, nos mirs,
Nies schilt, sut tei ess' nus sagirs:
Ti noss' eis er fortezia:
Quou lein nus ver
Chi vult nuscher
30 Ti, noss' eis er farmezia,
Cuntut scha gie ilg mũd fus bein
Da Spangiers, a dimunnis plein,
Ca lessan nus strunglare,
A tut ilg mund
35 Ancunter zund,
Lein nus buc zageiare.
Qüel c' ha gidau ilg ferm Samson,
Iosua, Moyses, Gedeon,
Quel c' ha pudieu gidare,
40 Avont bers ons,
[p. 116]. Nos pardavonts
Ven nus buc bandunare.
Nus velgias Deus dfeimenc gidar,
Nus bucca ti ad els surdar,
45 Nus bucca lai vangire
Cun nos uffonts
En sut lur mouns;
Fai quels Tyrans morire.
Scha ti nus vol Deus castigiar,
50 Da tei nus bucca lai scarpar:
Sch' els gie nus prender pone
Ilg nies terrein,
A chei ch' nus vein:
Quei porta pitschen donne.
55 Ilg tschiel ston els a nus laschar,
Sch' ilg cor dues ad els schluppar.
Nus ti parchir' o Deuse.
Cun tia fei
Nus gid' tiers tei,
60 En tschiel tiers tuts ligieuse.
[pag. 135]. PSALM XCIIII. Sco, O Herre Gott Ps. 23. En la persecutiun d' ilg on. 1620.
TI Deus, ilg qual vandetta fas
Vien po cun ti clarezia:
Ti Deus, ilg qual vandeta fas,
Castige la loschezia.
5 Derschader grond
Da tut ilg mund
Quont gig dein quels mal fare?
Quont gig Salgir?
D' latezia rir?
10 D' ilg mal er sa ludare?
Tieu pievel squitschẽ els o Deus!
Ils orfens, vieuas tias,
Ils tes uffonts, ils tes ligieus,
Cun grondas tyrannias.
15 Pilgiar, rubar;
Strunglar, mazar,
Fan gomngias er cun gire.
Deus veza buc,
Deus aud' nagut,
20 L' ha buc adaic sagire.
[p. 136]. O vus scün biesc zenz' antallec,
Cur leits po antallire?
Quel c' ha scaffieu l' orelg' andrec
Duves quel buc udire?
25 Quel c' ha schentau
Ilg elg elg cheau,
Duves quel bucca vere?
Ilg Senger grond,
Ca dersch' ilg Mund
30 Duves quel buc savere?
Quel ei, o Deus, pilgver beaus,
Alg qual ti das la torta,
A ven antras tieu plaid mussaus,
Dad ir tras tia porta.
35 Quel ven manaus,
T' ilg ver ruvaus;
Dintont schi volvas roda,
Ad has samchiau
ün ault fussau;
40 En quel ilg nausch bault croda.
Sieu pievel Deus, quel tutpussẽt
Ven buc a bandunare,
Si' hierta bucca frir navent,
Ilg faic ven el midare;
45 [p. 137]. Ils buns spindrar,
Ils mals cassar,
Duvrar andrec gistia.
Tuts quels, ils quals
Han cors reals,
50 Manar en casa sia . .
Ah chi ven po mei a gidar;
Ad esser mieu amige?
Ah chi ven po cun mei a star,
Ancunter 'lg anamige?
55 jou fus curdaus,
Morts sutterraus,
Sch' ti vesses buc gidaue;
En mi dalur
Has ti Signur
60 Mi' olma cunfortaue,
Mo co duves gist Deus, a Bab,
Cun tei ver cumpangia,
La supchia da la nauschadad,
Quels da la malgistia?
65 Els fan ramur,
A grond uffrur
Par sponder Saung d' ilg pruse:
Mo Deus quel ei,
[p. 138]. Nies ferm casti,
70 Fortezia anturn nuse.
Deus ven a render, a pagar
A quels lur malgistia,
Deus ven a rendar, a pagar
A quels lur tyrannia,
75 Els en dalur,
Els en zanur
Ven metter gistamenge:
Els a mazar,
Els a cassar,
80 Cassar sagiramenge.
[pag. 212]. DAVART LA LOSCHEZA. Sco: Ich dank dir lieber Herre. Vilhelm bin ich der Thelle.
BEr filgias ha ilg Satan,
Vult quellas maridar:
Par ch' ellas fic carschentan
Sieu Raginavel char:
5 Mansegnia, Gitigonza,
Loschez', ambitiun,
Matt' Eivra, Scuvidonza:
Las afflan tuttas hum.
[p. 213]. Loschez' ei la pli bella,
10 Quell' affla bers marieus.
Murar ti buc sin quella,
Ner ca ti stridas Deus:
Nies Deus vult ver baseza
Vult quella fic alzar,
15 Vult mal a la Loscheza,
Vult quella fic bassar.
Loschez' ei fic schurvada,
Sa dat fic ber da crer,
Vult esser bi fitada,
20 La Custa grond daner.
Scha ti vens quella prender,
Schi spendas tes daners,
Ti vens er bault a vender
Tia casa, praus, ad ers.
25 Loschez' ei bucca cretta,
La sbitta bein scadin,
La dat a tut la lechia,
Cuven er cun nagin:
Ell' ei parsula bella,
30 Vult ella tut manar
Nagin vartir sper ella
Scadin sut tschapitschar.
[p. 214]. Loschez' ei nauscha tutta,
Muronza d' ils pardieus,
35 La daic' er Deus nagutta,
La sbit' ilg plaid da Deus:
udir vult ella bucca
Davart sia nauschadad,
La vult stuppar la bucca
49 Buc schar gir la vardad.
Parchei eis ti scatschause,
Nabucadonosor?
Els gaults set ons er stause,
Sc' ün bof lou ghieu ün cor?
45 Loschez' ha mei schurvaue,
Scatschau mei cun zanur,
Mieu cor hai jou alzaue,
A Deus buc dau l' hanur
Loscheza bella matta
50 Ha Bimelech schurvau,
Ch' el ha sin ünna platta
Setonta frars mazau.
Loscheza fa far guerras,
Fa sponder saung ilg hum,
55 Ruvinna lgieut, a terras.
O mal' ambitiun!
[p 215]. Co has vulieu scatschare,
O Absolon schurvau,
Tieu Bab vulieu mazare,
60 Las sias dunnauns sforzau?
Loscheza, grammaschia
Ha mei fic ghieu surprieu,
O smaladida stria!
Ent ilg uffiern mei frieu.
65 O Adam, o narr' Eva,
Parchei veits vus mangiau,
D' ilg fric ch' la Serp purscheva,
Sin tuts la mort manau?
Loscheza, grammaschia,
70 Nus zunt ha gheu surprieu,
Nus zunt manau or d' via;
Nus faic curdar da Dieu.
Parchei has ti scatschaue,
O buntadeivel Dieu,
75 Bers Aunguels condamnaue,
A semper smaladieu?
La gronda lur Loschezia,
Ha quels ghieu surmanau,
Ch' els han pardieu mia grazia:
80 O smaladieu puccau!
[p. 216]. Loscheza, grammaschia
Ti filgia d' ilg mal Spirt,
Va ti en casa tia
Ent ilg uffiern machiert:
85 Tumer tei cun basseza,
Vi jou da cor mes Deus:
Ah dai a mi la grazia,
88 Mi aulze t' ils ligieus,
[pag. 216]. DAVART İLG PITANENG. Sco' lg'; Veltlich Ioseph: Psal. 139.
Fugit ilg pitanenge,
El eis ün grond puccau,
Fugit tut malmundenge:
Deus ha quei scommondau,
5 Deus ha quei scommondau pilgver,
Er scrit en tavlas d' crap,
Deus castitat vult ver.
Rumpaders da la Lege
Duvessan ngir crappai
10 Sch' ilg Mund les far andrege,
[p. 217]. S' ilg Mund zunt buc laschai.
Co leits vus po dar quint a Dieu,
Vus ca maneits la spada,
Quei mal ha fic surprieu.
15 Scha ti eis ranaschieuse,
Perchire bein tieu chierp,
La casa da tes Deuse,
Ilg tempel d'ilg soinc Spirt.
Ach lesses quel ti patichar
20 Cun screng, cun pitanenge,
Ilg Spirt da tei scatschar?
Ta met buc en zanure,
Tiers pitschens, ad er gronds,
Ah met buc en dalure
25 Tia dunn' a tes uffonts:
Vol perder er tia sanadad,
Ta metter en malsoingas?
O gronda narradad!
Vol ti tes Deus stridare,
30 Par ün schi curt dalec,
Ent ilg uffiern curdare?
Nu has tieu antallec?
Ils … pitanaders ston pirir,
Soinc Paul gi claramenge,
35 [p. 218]. Quei ven buc a fallir.
Co has pers tia vantira,
O David ti grond Reg,
Curdaus er en svantira,
Cun tes uffonts anec?
40 jou hai Deus grevamenc stridau,
jou ha bein rut la Lege:
O smaladieu puccau!
Co has pers la fermezia
O Samson fic ludaus,
45 Vangieus er en tristezia,
Pilgiaus, ligiaus, schurvaus?
O Deus jou sunt curdaus da tei,
Curdaus en pitanenge,
O væ, o pauper mei!
50 Co eis Ioseph ti pruse,
Malgistamenc chisaus
En la parschun er frieuse,
Dus ons lou ent serraus?
jou hai ber ont vulieu stridar,
55 Stridar la mia Patrunna,
Ca pitaneng duvrar.
Susanna ti beada,
Co eis ti cun zanur,
Zunt a la mort truvada,
60 [p. 219]. Ti pleina d' tutt hanur?
jou m' hai vulieu ont schar crappar,
Co savundar ils velgse,
Mieu hum, a Deus stridar.
O pitaneng malmunde,
65 O ti malmund puccau!
Quonts has ti da quest Munde
Ent ilg uffiern stuschau!
Da quel Deus velgias parchirar,
Nus regiar cu' lg soinc Spirte,
70 Tiers tei en tschiel manar.
[pag. 219]. DAVART İLG SALTAR.
Sco: I lgei puschpei vargau ün on.
ÜN lieuc, a Scol' eis ilg saltar,
ün lieuc da Satanasse:
Scha ti nies Deus andrec tens char,
Schi fas quou buc ün passe
5 Schulmaister eis ilg Sprit malmũd,
El mussa nauschadade.
Surmeina quou bers filgs d' ilg mund,
Cun lists, a faulsadade.
[p. 220]. El mussa quou fic bers puccaus,
10 El mussa la loschezia;
Scadin vult esser bi fitaus,
Sch' el gie ha buc richezia
Scadin ven quou zunt bi fitaus,
Agual sco ir a fiera,
15 Scadin stat quou vanal freinaus,
Er minchia batallgiera.
Scadinna Mumma vult fitar,
A far sia filgia bella:
Par ch' ella possic s' ilg saltar,
20 Purtar bein la platella
El mussa quou matauns, a mats,
La gritta, scuvidonza:
Laventa si er gronds dabats,
Scadin vult sia muronza.
25 Ilg Satan fa sunnar bein bault:
Quou silgia tut pilgvere:
Ils pons d' las filgias sgolan ault,
Las commas lain las vere.
Salgint, current van els anturn,
30 Cun breia, cun calira,
Sco pauper muvel nar, a sturn.
O gronda narradira!
[p. 221]. Quou tend' ilg Giavel ilg sieu
latsch,
Quou ha tut pers l' hanure,
35 Las femnas silgian enten bratsch:
O ve, turp, a zanure!
Ilg Satan fa quou bers murar,
Las guardan mai la plimma:
Ilg Satan fa quou maridar:
40 Vantir' ei quou naginna.
El quou schurventa bera lgieut,
Anvid' ils cors cun fieuge:
Ber screng ven quou mes si, a
mieult,
Mieult en ün auter lieuge.
45 Els van bault en ün auter lieuc,
Ansemmel a far scheiver,
Ilg Satan lou anvid ilg fieuc,
Mat, Matta tut eis eiver.
Quou perden beras ilg tschupi,
50 Pon mai quel pli afflare,
Tut lur hanur quel scazi bi:
O smaladieu saltare!
Ad ünna lieuffa par saltar!
Tras anridar d' ilg Giavel;
55 Ilg Reg Herodes leva dar
Er miez sieu raginavel.
[p. 222]. Ilg cheau d' Soinc jon Batist
hal dau,
Suenter sieu griare:
Ah chei sgrischur! Ah chei puccau!
60 O smaladieu saltare!
Ah charas filgias, a matauns,
Fugit po d' ilg saltare,
Scha vus leits prusas ngir dunauns,
64 Ilg Paravis hartare:
[pag. 222]. DAVART L' EİVRADAD. Er en quel miedi.
DA l' Eivradad deis ti fugir,
Tont sco dad ünna stria:
Da l' Eivradad deis ti gunchir,
Gunchir da l' ustaria.
5 Scha quella po tei cumpillgiar,
O paupra creatira!
Schi ven' la chi tut bien rubar,
Rubar tut tia vantira.
La ven a prender tes daners,
10 Rubar tia vascadira,
La ven a prender praus, ad ers
Ta metter en paupira:
[p. 223]. La tia mulger, a tes uffonts
Ven ell' a far curdare
15 En gronda fom, en priguels gronds,
Far ir quels a rogare.
La tia Signura Eivradad,
Ven tei a tussagare,
A prender tia sanadad,
20 A bault ta schirantare.
Ti vens a perder tieu bien num,
Tut ven da tei a rire.
Tut ven a gir; Mireit quel hum!
Mireit el sa buc ire!
25 Scadin sin tei ven a mussar:
Mireit po quel mallgiader!
Er ils uffonts tuts a clummar;
Mireit po quel buvader!
A perder vens tieu antallec,
30 Sch' ilg vin ha tei surprieue,
Ti vens a far nagut andrec,
Ad esser sc' ün mattieue.
La tia Signura Eivradad
Ven tei chiunsch a manare,
35 En grond puccau, a nauschadad,
Ent ilg uffiern catschare.
[p. 224]. Ti vens pluntar, ringiar, talgiar,
Saltar, giugar, garrire,
Ti vens murar, ad er mazar,
40 Zundrar, a smaladire.
O Lot co eis schi mal curdaus,
A faic schi grond puccaue?
Pleins d' vin, fic eivers sunt jou staus,
Ilg vin mi ha schurvaue.
45 Ah Holophernes grõd schuldau,
Co t' ha mazau juditta?
Ilg vin mi ha ghieu durmantau,
Ch' jou hai lou pers la vitta.
Ah Amon ti zenz' honestat,
50 Chei t' ha or tschiel serraue?
jou sunt mazaus en l' eivradad,
A morts ent ilg puccaue.
ün biesc sa beiver, a mallgiar,
Suenter sia natira;
55 A ti ne sas, ne vol calar;
Ti paupra creatira!
O grond puccau a nauschadad!
Fic grond ord d' tutta via!
Deus nus parchire d' leivradad,
60 Bein tras la grazia tia.
[pag. 225]. DAVART LA GİTİGONZA. Psalm 51.
LA falla Satan ha samchiau,
Cũ quella bers carstiaus pilgiau
L' ha num la Gitigonza.
Da quella falla deis fugir,
5 Da quella deis navent gunchir,
Cun tutta tia pussonza.
Scha Satan po tei cumpilgiar,
Bein bault stos ti tes Deus si dar,
Survir a lgi Mammonne,
10 A gli Mammon stos ti survir,
A quel Tiran stos ubadir:
O smaladieu ligiome!
La rauba stos taner fic char,
Sin quella tut tieu cor schantar;
15 Schantar la tia fidonza,
Schantar tieu cor sin praus, ad ers,
Schantar tieu cor sin tes daners:
O Smaladida spronza!
Ad arder ven tieu cor sc' ün fieug
20 Par rauba semper far sieu rieug
Aver naginna finne.
[p. 226]. Ti vens mai buc ta contantar,
Pir pli, pir pli vens ti griar,
O seit, o arsantimme!
25 Grond Alexander vet ilg Mund,
Cun aur, argient, cun scazis zunt,
Sieu cor pir pli ardeva;
Spondeva larmas cun dalur,
Ch' el mai d' ün Mund fus ün Signur:
30 O flomma gronda, greva!
En quella falla murtirar
Stos ti, a mai buc ruvasar,
Ver stent', ad er fadia,
Zunt ber luvrar, a pauc dormir,
35 Zunt mal mangiar, ad er pauc rir:
O gronda tirannia!
Il Satan ven tei a schurvar,
Ca ti nagin vens schanigiar:
Tut ven da tei a gire;
40 O grond Tiran, o dir Carstiaun!
O grond ranver, o pauper chiaun!
Tut ven tei smaladire.
Ilg Satan ven tei a manar,
Tras bers puccaus tei a runar
45 Runar ent ilg uffierne:
Ti stos tia rauba bandunnar,
[p. 227]. Ti stos d' ilg Mund navent tilar,
Sc' ün nieu, a pauper vierme.
Er' ün Prophet eis quou pilgiaus,
50 Cun aur ei Bileam schurvaus,
Ch' el let urar svantira,
Let Israel fic smaladir,
Ch' el vinavont pudes buc ir,
O paupra creatira!
55 O judas co has antardieu
Christ ilg perpetten Filg da Dieu?
Ilg gyt ha mei schurvaue.
Quel ha mei faic ün traditur:
Ah pauper mei! o chei sgrischur!
60 O smaladieu puccaue!
Mo chei fus' ei, tschoc, nar, matieu,
Sch' ti vesses gie tut survangieu
Ilg mund cun sia pussonza?
A stos morir, tilar navent,
65 Star elg uffiern perpetnamenc?
O mala Gitigonza!
[pag. 227.] DAVART LA SCUVİDONZA. Sco: Auff meinen lieben Gott.
[p. 228]. O Pauper ti scuvieu!
Ti eis zunt sc' ün mattieu;
Quont pitschn' ei tia vantira?
Ti paupra creatira!
5 Quont grond ei tia svantira?
Ti paupra creatira?
A tieu parmer Carstiaun
Pos buc cuvir ün graun,
Pilg bien has ti dalure,
10 Pilg mal ta legr' ilg core,
Pilg bien has ti tristezia,
Pilg mal has ti latezia.
Quei eis ün grond puccau:
Ha Deus buc commondau?
15 A tuts bien da cuvire? —
A tuts er' da suvire?
Co ascas ti scuvire?
Deus ven quei buc vartire.
Ti pauper nar scuvieu
20 Sumelgias bucca Dieu,
Ti has ün cor machierte:
[p. 229]. Sumelgias ilg mal Spirte,
Ilg bien pol buc cuvire,
Ilg mal pol bein vartire.
25 Ti pauper nar Carstiaun,
Ti fas a chi grond don,
Ti fas a chi dalure,
Ti malgias tez tieu core,
Ti pos nagut durmire,
30 Ti pos er bucca rire.
Ti pauper nar Carstiaun,
A chi eis ün Tiraun;
Ruvaus has ti nalgiure,
Ti perdas tia calure,
35 Smarschentas la tia ossa
Fastchinnas a la fossa.
O Cain mal partarchiau,
Parchei has ti mazau
Mazau ilg tieu frar Abel?
40 Pardieu ilg Raginavel?
La filgia scuvidonza,
Ei stada tia muronza.
O Saul ti pauper nar,
Co levas ti mazar,
45 Er David ilg tieu Schiender,
[p. 230]. Quel c' ha pudieu tonts venscher?
La filgia Scuvidonza,
Ei stada tia muronza.
O joseph Filg da Deus,
50 Par chei eis ti vandeus,
Vandeus bein da tes frarse,
Navent d' ilg Bab schi charse?
La filgia Scuvidonza,
Ei stada lur muronza.
55 Quel smaladieu puccau,
Ha ghieu er muvantau
Da far ils tschocs judeuse
Mazar ilg Filg da Deuse:
O caussa nun udida!
O caussa smaladida!
[pag. 234.] DAVART LA PERSECUTİUN.
Sco: Chi vult a Deus plaschere. M. Lucius Gabriel.
{{Colonna}
Fumaz moria, guerra,
Ad arsantar
Ei bein partut la terra,
Chei lein nus far?
5 Ah nu' lein nus po ir?
Nu' lein nus vangir via
Da questa tyrannia?
Nu lein nus po fugir?
Tiers Deus lein nus fugire,
10 El po gidar,
El lai nus buc pirire,
[p. 235]. Po parchirar:
El ei bein tutpussent,
Cur tut stuvet morire,
15 Tras ilg Sündflus pirire,
Noe gida' l navent.
Cur treis juvnals judeuse
Elg furn scaldau,
A Daniel fo freuse,
20 Ent ilg fussau
A Ionas en la Mar:
Ilg fieuc pudet buc arder,
Ils Leus er bucca morder,
Ilg pesc er buc mazar.
25 Deus po bein parchirare,
Mo' l lai savents,
Mazar, ad arsantare,
Er ses cartents:
Sch' el schas er tei mazar,
30 Co vol schi bault morire?
Co vol schi bault schmarschire? …
Co pos tut bandunnar?
Da quest mund til jou via;
Elg ver ruvaus,
35 Da mala compagnia,
[p. 236]. T' ils Aunguels, a beaus
Mieu chierp sto bein smarschir:
Mo Christ ven a turnare,
Miu chierp a lavantare,
40 Cun gliergia quel vastchir.
S' ilg Mund ha quel bien stare,
C' ha ber daners,
Lagreivel da mirare,
Ber praus ad ers,
45 Vol ti tut quei si dar?
Ta rend' en ubadienscha,
Stai giu da tia Cardienscha,
Schi pos a casa star.
Par rauba da quest Munde,
50 Dat Deus a mi,
Sieu Raginavel gronde,
O scazi bi:
Duves jou pauper vierm
Da Christ mi turpiare,
55 Mei or da tschiel serrare,
A frir ent ilg uffiern?
Dadents cu' lg cor pos crere,
Dadora far,
Nagin na sto savere,
60 [p. 237]. Buc cunfassar:
Par quei ven bucca Deus
Tei or d' ilg tschiel serrare,
Tei elg uffiern catschare,
El ei fic grazius.
65 Chi ven mei a schnagare;
Ha gic nies Deus;
Ven buc ilg tschiel hartare
Cun mes ligeus.
Mes Deus vi jou tumer,
70 Sieu plaid er cunfessare,
Dad el buc turpiare,
Tiers el ferm rumaner.
Fic ber stos andirare,
Vangir ligiaus,
75 Gig en parschun stos stare,
Ngir Murtiraus;
Els vengian tei mazar,
Cun spada stos morire:
Co vol ti' lg fieuc vartire?
80 Chei vol ti lura far?
Deus bein mi ven gidare;
'Lei tut pussent
Vanschida m' imprastare
[p. 238]. Da far gugent.
85 El ha faic si lavar
Er Lazar da la fossa,
El ei la spronza nossa,
El ven vanschida dar.
[pag. 257]. DAVART LA FİN D' İLG MUND. Sco: Ps. 130. Lobvasser: Es volt gut Jæger. Der Graff von Rom.
HEI si lavei d' ilg sienne,
Arvit ils elgs andrec,
[p. 258]. Tadleit chei jou cont d' bienne,
Chei jou hai antallec.
5 Alzeit vos cheaus en aulte,
Pilgver Christ dei turnar,
Vangir ven el zunt baulde
Sur vifs, a morts truvar.
Ansennas dein d' vantare
10 Ont co la fin d' ilg mund;
La Bibla mussa clare
Quei seic vargau bein zunt.
Vangieus ei' lg Antichriste,
Grond pievel faic curdar,
15 Da nies Spindrader Christe,
Sieu plaid faic amblidar.
El gi: Mireit Christ tschoue,
Vangit scha vus leits ver.
Mo' lei zunt bucca quoue,
20 El ei en tschiel pilgver.
Che vult' a lgi buc crere
A lgi buc savundar,
Quel fa' l cun buc surtrere
Mazar, ad arsantar.
25 Grond sponder saung, a guerra,
Fumaz, ad er moria,
[p. 259]. Ei bein partut la terra,
Cassad' ei la gistia.
La lgisch ven pardagada,
30 Nagin vult quella crer,
Carez' ei sfardantada,
Nagin vult Deus tumer.
Grond has, a scuvidonza,
Gir mal par tut ilg mund,
35 Ehrgit a gitigonza
Sen si la supchia zunt.
Saltar, a pitanenge
Da prers, purs, a Signurs,
Giugar, a malmundenge
40 Lur soinchias ean lavurs.
Fic beiver sc' ünna vacca
Ei ünna grond' hanur,
A riedscher sc' ünna gatta
Ei ussa buc zanur.
45 uss' ean ils temps da Noe,
uss ean ils temps da Lot,
Puccau, mutvil, o ve ve
Fic regia gi, a noic.
Cuntut bault a vangire
50 Ven Christus nies Singnur,
[p. 260]. Ilg mund a frust ad ire
Cun arder, a ramur.
Bers Aunguels a manare
Ven el cun maiestat,
55 Sur vus ven el a stare
Cun gronda claritat
Trumettas a sunnare,
Ven el, ad a garrir,
Ils morts a lavantare,
60 Vont el tut far vangir.
El ven bein sc' ün pasture
A far ün zavrament,
Las nursas cun hanure
Zavrar perfechiamenc.
65 A gir a ses Ligieuse:
Ven el bein cun buntad,
Vangit vus banadeuse,
Tiers l' hierta da vies Bab.
En mia fom, a seide,
70 Veits vuts a mi survieu,
Iou sunt staus nieus elg freide,
A mei veits vus vastchieu.
O Bab ti ver Signure,
Cur vein nus po tei vieu,
75 [p. 261]. Cun fom, seid, a dalure,
A vein a chi survieu?
Cur vus veits spisiaue
Quels ca tumevan Dieu,
Quei hai jou raschunaue
80 Chi seic ami survieu.
A gir lur cun gistia
Ven el lou als pardieus,
Or da la vista mia
Tileit vus smaladieus.
85 Tileit vus ent ilg basse,
Ent ilg perpetten fieuc,
Cun vies Bab Satanasse,
Lou ei ilg vies drec lieuc.
En mia fom, a seide,
90 Vus paupers nars, a trists,
En mieu basengs, a laide
Veits vus serrau ils ischs.
Cur vein nus po tei vieue,
Cun fom, ad er cun seid,
95 A chi vein buc survieue,
En tieu basengs, a laid.
Cur vus veits 'lg isch serraue
Avont quests pauperets,
[p. 262]. Sch' ai jou bein raschunaue,
100 Ch' jou seic sclaus ora mez.
Ent ilg uffiern ston ire
Quels paupers smaladieus,
Navent da Deus sparchire,
Navent da tuts ligieus.
105 Quou ston els semper stare
O paupers nuncartents.
Plirar, bargir, urlare,
Garrir, sgriziar ils dents.
Nus vein fallieu la via
110 Nus paupers smaladeus,
Vivieu en malgistia,
Sbitau ilg plaid da Deus.
Chei gida la loschezia,
Cun nossa nauschadad?
115 Chei gida la richezia,
Cun nossa faulsadad?
Quei ei passau tut via,
Bein zunt cun pauc dalec,
Sc' ün mes, ca va par via,
120 A naf, ca curr' anec.
Lg ei tut vargau bein baulde,
Sc' ün zuffel nechiamenc,
[p. 263]. Sc' utschels, ca sgolan aulte,
Sc' ün siemi narramenc.
125 O ve, o ve uffierne,
Fuss' nus po stai scaffi
ün bof, rusc, Serp, ner vierme,
Fus nus po mai naschi.
Vus paupers smaladieuse,
130 Quei ei tut memma tard,
Vus veits sbitau' lg ver Deuse,
Cuntut meits en la mort.
Quest seie a vus cantaue,
Chars frars, ad er' sarurs,
135 Tumeit Deus cun quitaue,
Vus tuts purs, a Signurs.
Il vêr sulaz da pievel giuvan, Basel da Joh. Jacob Genath. 1649. [p. 264]. Co Abraham ha maridau siu filg Isac. Gen. 24.
M. L(ucius) G(abriel).
CUR Abraham let maridar
Isac ilg char filg sieue,
ün sieu fumelg ha 'l faig clummar,
Ilg qual tumeva Dieue.
5 Ha faig girar, ch' el velgig ir
En terra d' sês parentse:
Ad Isac dunna anqurir,
Cun bels lagreivels dunse.
Ilg survient quel ha girau:
10 Diesch kemelthiers ha' l prieue,
Cun beara rauba quels cargau,
Ad ieus en num da Dieue.
Mà en Mesopotamia,
Vangit sper ün marcaue:
15 Lou sper ünn' aua ruvassà,
Deus ha 'l da cor rugaue.
O Deus la Spusa musse ti,
Ca ti has urdanaue:
La filgia, cur jou gig à lgi,
20 Mi dai da beiver aua:
[p. 265] Ad ella porscha l' au' á mi,
A gi, Iou vi latierse,
Scha quei fuss adachar á chi,
Buvrar tes kemelthierse.
25 Scha possig jou lur antallir,
A fermameng serrare,
Ca quella seig sagir, sagir
La dunna d' Isac chare.
Dantont ca el figet sieu rieug,
30 Vangit or d' ilg marcaue
Bein ünna filgia en quei lieug
Cun ün vaschi par aua.
La filgia fò fitada bi,
Fitada cun beltezia,
35 Cun castitad, ad auter pli,
Cun gronda pardertezia.
Cur ella vet lou aua prieu,
Lev' ella bault turnare
En casa d' ilg char babe sieu,
40 Sin gassas bucca stare.
Ilg survient l' ha salidau,
Da beiver dumandaue.
Da beiver bault lgi ha la dau,
La seit á lgi stizaue.
45 [p. 266]. Iou vi tes kemelthiers buvrar,
Bein bault la filgia schette:
Ad el laschà quei daventar:
La filgia lgi plaschette.
El vet sin quella grond adaig,
50 Sin tutta sia manonza:
Fo leds, sa smarvilgià d' ilg faig,
A veva bunna spronza.
El schet, Ah bella filgia gi,
A cui ti audas tierse?
55 Parness tieu bab mei bucca si
En casa, cun mês thierse?
La schet, Mieu bab ei Bethuel,
Sch' ti vol ta cuntentare,
Schi vi jou bein plidar cun el,
60 Ch' el ven albierg chi dare.
Ilg survient ha s' anclinau,
A Deus en tschiel ludaue,
Argient, ad aur ad ella dau,
Ad er fich angraziaue.
65 Rebecca lur a casa mà,
Fo leda tutta via,
Alg bab quei faig tut si dumbrà,
Ad à la mumma sia.
[p. 267].
[p. 267]. Bein bault cur Laban ilg sieu frar
70 Ha quei ghieu antallegge,
Curret el ora p' ilg manar,
Manar en sut lur tegge.
Zunt grond hanur purschenan ei,
Lgi denan da mangiare.
75 Mangiar, schet el, vi jou vontsei,
ün plaid duveits tadlare.
Ilg mieu Patrun mi ha tarmess
Ad Isac par mulgêre:
Iou hai girau, ad amparmess,
80 Da far tut mieu pudere.
Deus hai jou enagid clummau:
El ha mieu rieug udieue:
El ha Rebecca urdanau
Alg filg d' ilg Senger mieue.
85 Cuntut duveits rasposta dar
Gual uss', a buc surtrere,
Scha vus leits vossa filgia dar
Ad Isac par mulgêre?
La mumma, ad ilg babe sieu
90 Han bault rasposta daue:
[p. 268]. Han gig: Quei ven d' ilg Senger
Dieu,
Deus ha quei ordinaue.
Po quei pudein nus bucca far
Ancunter sia velgia:
95 Rebecca lein nus uss spiar,
Chei gis ti, chara filgia?
La schet, Iou fatsch par viess
cummond,
Cun el vi jou bein ire.
Els schenan, Va, ti char uffont,
100 Deus velgig banadire.
Ilg survient Deus fich ludà:
Bear duns ad ella daue:
Parnet la filgia s' antilà,
A Casa l' ha 'l manaue.
105 Rebecca bault dalunsch davend
Vaset sieu char marieue:
La vista lur curclà ell' ent,
D' ilg thier salgè la giue.
Isac la Spusa ratschavet,
110 Fo leds zunt tutta via:
Rebecca el fich char tanet,
La fò la dunna sia.
[p. 269]. Deus velgig grazia cumparchir
A tut ils prus cartense,
115 Tal Spus, a Spusas d' anqurir,
Sco quels fitai cun dunse.
Ünna stadera da pasar qual seic vera cardienscha Typis Georgii Hambergeri. 1625.
[pag. 309]. Mireit po, chars Grischuns, mireit po la conscientia da quest grond Doctur! El chisa ils Predicants da las Treis Ligias da superbia, loschezia, angurdienscha. Ils Predicants han parvendas da 100. ner 200. 5 Rhenschs, els van hundreivlamenc vastchi, vivan cun lur pievelet hundreivlamenc. … Ils Prelats, Avats, Ovescs, Cardinals han entradas da bera milli curunas, han curts sco Fürsts, ean vastchi sco Fürsts, sa numnan Fürsts. Ilg Papa porta ünna Curuna da treis dubels, gi ch' el haic vartid en tschiel, en terra, a sut terra: s' aulza sur tuts Regs a Signurs: sa dad ora, ch' el haic da commandar 10 … sur ils Aunguels: sa fa bitschar ils peis: passa cun quels s' ils Imperadurs: … sa lai numnar Deus en terra. Dec. Greg. I. 1. t. 7. c. 3. Scheit, scheit vus mes chars Grischuns, quals van par las mũtongias da [pag. 310] la Loschezia, a par las vals da l' angurdezia, ils Predicants, ner ils Prers, Avats, Ovescs, Cardinals, Papas? 15 El chisa ils Predicants, ch' els s' ampatschian da caussas temporalas, ilg qual ils Apostels, ner Paders mai nan han faic, gi el. Il Predicants da las Ligias han nagins officis seculars, els gin lur sen sc' auters Grischuns a muntaner … lur hartada Libertad. Ilg Ovesc da Cuira, ilg Avat da Disentis, schenten Landrichters, Mastrals, Landvogts, han ilg Criminal, a drec da 20 Po quei pudein nus bucca far Ancunter sia velgia: 95 Rebecca lein nus uss spiar, Chei gis ti, chara filgia? La schet, Iou fatsch par viess cummond, Cun el vi jou bein ire. Els schenan, Va, ti char uffont, 100 Deus velgig banadire. Ilg survient Deus fich ludà: Bear duns ad ella daue: Parnet la filgia s' antilà, A Casa l' ha 'l manaue. 105 Rebecca bault dalunsch davend Vaset sieu char marieue: La vista lur curclà ell' ent, D' ilg thier salgè la giue. Isac la Spusa ratschavet, 110 Fo leds zunt tutta via: Rebecca el fich char tanet, La fò la dunna sia. [p. 269]. Deus velgig grazia cumparchir A tut ils prus cartense, 115 Tal Spus, a Spusas d' anqurir, Sco quels fitai cun dunse. messy layout + lines 109-116 are inaccessible
malefici enten bers locs. Ils Ovescs enten auters locs han lgieut a terras, meinan guerras: ilg Papa gi sez, ch' el haic duas spadas, ünna spirituala, ad ünna seculara: el schenta si, a fiera giu Regs. O mes Grischuns truveit vus, quals sampatschian da caussas temporalas, plinavont co lur uffici na po purtar, ils Predicants, ner ils Prers, Iesuiters, Avats, Ovescs, Cardinals, Papas. Scha quest nief Doctur fus a Romma, schi vangis el a vangir mal ratscherts, ch' el gi: ch' ils [pag. 311] Apostels, a Paders, s' haien da caussas temporalas nagut ampatschau. Parchei ca quei fris anturn la supchia d' ilg Papa, a pussonza d' ils Prelats. El, el ven tschou a stuver star anavos cun la pfifa, sch' el vult esser amic d' ilg Papa.
O mes chars Grischuns, arvit ils elgs, lg' ei bucca da far par rauba, ner par autras caussas d' ilg Mund, mo par vies perpetten salid, cuntut figeit vies faic sagir: Saveits vus buc, ca nies Senger ha gic; Cur l' ün tschiec meina l' auter, schi crodan els amadus en ün fussau? Mat. 15. Cur vus preneits ent daners, schi paseits vus quels a mireits, ch' els seian bucca memma lefs, bucca fauls. Ah paseit po er la doctrina da vies perpetten salid; gurdeit po ca quella seic bucca memma leva, bucca faulsa. Paseit po quella cun ünna drechia, gista stadera, la quala vus angonnic bucca. Nu' afflein nus ünna tala sagira stadera? La Bibla ei quella stadera; La 20 Cardienscha, ils Diesch Commondaments, ilg Bab Nos ean quella stadera. Quei ca po star ent sin [p. 312] quella duvein nus prender si: quei ca po sin quella bucca star ent, duvein nus, tont sco leva, mala, faulsa muneida frir navent. O Senger, nus parchire da faulsa doctrina, andrize nos pas, nossa Cardientscha, nossa vitta, suenter la Lgisch da tieu S. Plaid, nus meine en tieu
S. Raginavel tras Iesum Christum, Amen. Ad Altstetta spera Turig ils 26. Aug. 1625.
[p. 430]. DAVART LA BASELGİA LA QUAL' EİS EN TSCHİEL.
I.
Scha nus duveian urar, a clummar enagid ils Soincs, ad Aunguels en tschiel, ner bucca?
ILs Prers gin caschi. Conc. Trid. Ses. 25. Dell. De Sanct. Beat. lib. I. c. 19. Nus schein, ca nus duveian far hanur a quels, ragurdar dad els, pardagar 35 [p. 431] ord 'els, ludar Deus, ch' el ils ha dau aschi gronds duns, savundar lur exempels, mo buc urar, a clummar enagid. Nossas Raschuns. udit pardichias da la S. Scritira. Deus gi Ps. 50. V. 15. Silg gi d' ilg basengs clomme mei enagid: schi ta vi jou spindrar, a ti deis mei ludar.* El gi bucca clomme mei ad ils Soincs enagid, mo Mei, Mei. I stat scrit, Luc. 11. Ch' ils Apostels haien rogau nies Senger, ch' el ils deie mussar dad urar. Chei' ls ha' l mussau? Ilg Bab Nos* Da clummar enagid ilg Bab da tschiel, a nagin auter.
I stat en la Cardienscha d' ils Apostels; jou creig enten ün Deus.* Quel ent ilg qual nus cartein duvein nus clumar enagid a nagin auter: parchei 5 ca S. Paul gi, Rom. 10 v. 14. Co dein els clummar enagid quel ent ilg qual els crein bucca?* Mo schi cartein nus mai en ün Deus, a buc ent ils Soincs. Cuntut duvein nus clummar enagid mai ün Deus, a buc ils Soincs.
[p. 432]. Deus gi ent ilg I. Comondament: Avont mei deis ti ver nagins auters Deus.* Chei eis ei ver auters Deus? Ilg ei schantar sia fidonza sin las creatiras, anquurir ilg salid tiers las creatiras, dar l' hanur da Deus a las creatiras. Parquei gi S. Paul, ch' ils Pagauns seian stai nars, ad haien midau la vardad en la mansengia, cun quei ch' els haien urau, a survieu, a las creatiras 15 … Rom. 1. v. 25. Gal. 4. v. 8. Coloss. 2 v. 18.* Deus gi, Es. 42. v 8. Mia gliergia dun jou buc ad ün auter.* Schi co ascan ils Prers dar l' hanur da Deo a las creatiras? Nies Senger gi, Matt. 4 v. 10. Ti deis urar ilg Senger tes Deus a survir sulettamenc a lgi.* Quont clar ei quei? 20 I Reg. 8. v. 39. Ti Senger, ancanusches pirsuls ils cors da tut ils Carstiauns.* Scha Deus ancanuscha pirsuls ils cors, schi dei' l pirsuls vangir clummaus enagid. Parchei ca quel, ilg qual ancanuscha buc ils cors, po bucca vangir clummaus enagid. Eccl. 9. v. 5. Ils morts ancanuschen [pag. 433] nagutta pli, ad han 25 naginna part pli vi da tut quei, ca daventa sut ilg Solelg.* Sch' ils morts ancanuschan nagutta pli, ad han nagutta da far cun las caussas da quest Mund, schi co dein els vangir clummai enagid? Deus gi, 2. Reg. 22. v. 20. a lgi Reg Iosias: jou ta vi raspar tiers tes babs, par ca tes elgs vezian bucca tut quest mal, ch' iou veng a far 30 vangir sur quest lieuc.* Sch' ils elgs d' ils Soincs veza buc quei, ca daventa sin quest Mund, schi co dein els vangir clummai enagid? … Es. 63. v. 16. Abraham sa da nus nagut, Israel nus ancanuscha bucca.* Sch' Ils Soincs san da nus nagut, a nus ancanuschen bucca, schi co dein els vangir clummai enagid? 35 Act. 10 v. 25. Cornelius eis ieus ancunter a S Pieder, ei curdaus giu tier ses peis, ad ilg ha urau. Mo Petrus ilg ha dert si, schent; Stai si, jou sunt er mez ün Carstiaun.* udits, ca S. Pieder sha bucca vulieu laschar urar! I stat scrit, Act. 14. v. 15. Ca cur ilg [p. 434] pievel da Listra leva 40 unfarir a S. Paul, ad a Barnabas, ils quals vevan faic saun ün schirau, schi haien els scarpau lur mãtels, seian curri tenter ilg pievel clumõt: Vus humens, parchei figeits questas caussas? Nus essen er nus Carstiauns cun
56 Steffan Gabriel affects sco vus, a pardagein a vus ilg Evangeli, ca vus vus volveias da questas vaunas caussas t' ilg vivent Deus.* I stat Apoc. 19. v. 10. Ca cur S. Ion let urar ün Aunguel, schi schet el: Guarde far bucca: Parchei ch' jou sunt tieu cunfumelg; ure Deus.* 5 udits, ca ne 'ls Soincs, ne 'ls Aunguels pon vartir, ca l' hanur de Deus vengic dada ad els? Cuntut, o chars amics, partarcheit bein quei, ca Deus gi, Ier. 17. Banadeus … ei quel hum ilg qual schenta sia spronza s' ilg Senger: Smaladieus seic quel hum, ilg qual schenta sia spronza sin Carstiauns.* 10 Raschuns d' ils Prers. 1. Ilg Patriarch Iacob ha clummau enagid ün Aunguel, Gen 48. R A. Tras quel Aunguel ven antallec [p. 435] nies Senger Christ, ilg qual ven savents ent ilg Veder Testament numnaus ün Aunguel, Gen. 31. 15 v. 13. 13. Exod. 13. v. 21. Exod. 14. v. 19. Malach. 3. v. 1. 2. Iob. 5. Ta volve tiers anqualchin d' ils Soincs. R A. Tras ils Soincs s' antalli quou buc ils Soincs sin tschiel; mo' ls Soincs a cartens sin terra. Tiers quei plaida bucca Deus quou cun Iob, mo Eliphas sieu amic: ad i sues buc lundarora; Eliphas ha commandau da clummar 20 … enagid ils Soincs. Cuntut duvein nus far quei. Sch' ils Soincs ent igl V. Testament ean stai ent ilg Limbo, ad han savieu nagut d' ils vifs, schi co han els pudieu vangir clumai enagid? Nauli, p. 276. 3. Nus rogein ils Cartẽts sin terra ch' els dein rogar par nus: Cuntut pudein ns nus er rogar ils Soincs en tschiel, ch' els 25 dein rogar par nus. R A. Quei ei buc tut üña: Deus ha comondau, ca nus duveien rogar ils cartents sin terra, ch' els dein rogar par nus. [p. 436] mo 'l ha bucca commondau, ca nus duveian rogar ils Soincs en tschiel, ch' els dein rogar par nus. 30 Als cartents sin terra pudein nus plirar nos muncaments: als Soincs buc. Scha nus cartein, ch' els sapien nos muncaments, a ch' els audien nies rogar, ad ilg suspirar da nos cors, sch' ils salvein nus par Deus; parchei ca Deus sa pirsulamenc ils cors d' ils Carstiauns, veza tut, ad auda tut. 4. Cur ils Soincs ean stai sin terra, schi han els savieu 35 ils Secrets, a cors d' ils Carstiauns. Eliseus ha savieu ilg ladarnitsch … da sieu fumelg Giezi, 2. Reg. 5. Daniel ilg siemmi da Nabucadonosor, Dan 2. Soinc Pieder ilg fraud dad Ananias, a Saphira, Act. 5. Quont pli san els ussa en tschiel? R A. Ils Soincs sin terra savevan bucca tut ils Secrets, a cors d' ils 40 Carstiauns: [p. 437] mo sulettamenc quellas caussas, ch' ilg Spirt da Deus ils scuvriva. Cuntut schi sieu' ei buc or da quei, ch' ils Soincs en tschiel vezien tut, ad audien tut.
PPN345572629_0004-0063.xml
Ünna stadera da pasar 57 5. Nies Senger gi, Luc. 15. Ch'ils Aunguels sa legrian cur ün puccont sa volva. Sch' els san, schi san er ils Soincs: parchei … ch' ils Soincs ean sco' ls Aunguels. R A. Ils Aunguels vengian tarmessi sin terra, Hebr. 1. v. 14. Cuntut pon els or da las ovras maneivel saver cur ün puccont sa volva: Ils Soincs, 5 ils quals statten adinna en tschiel pon quei buc saver: ad ean er buc en tuttas caussas sco 'ls Aũguels, mo fitai cũ gliergia sco quels 6. Ils Soincs vezen Deus ilg qual ei partut, a sa tut: Cuntut … san er els tut. R A. Nua stat ei scrit, ca quels ca vezẽ Deus vezian tuttas caussas 10 en el? Els vezen Deus, ilg qual ei perpettens, ean els par quei er perpettens, … a nun scaffi? [p. 438] Na. Els vezen Deus, ilg qual ei tutpussents: ean els par quei er tutpussents? … Na. Schi co ascan ils Prers gir; Els vezen Deus, ilg qual sa tut, cũtut san els er tut? 7. Abraham saveva d' ils frars d' ilg Rich hum. Ad el sez 15 saveva d' els ent ilg uffiern. R A. Ils Prers contragin a sasez. Els gin, ch' ils Soincs ent ilg V. Testament seien stai ent ilg Limbo, ad hajen savieu nagut d' ils vifs: a tschou gin els, ch' els hajen savieu. Els cõtragin a la S. Scritira, Es. 63. Abraham sa da nus nagutta. Ils morts san bein, ca 'lg ei lgieut si' lg Mũd: 20 mo ls sã buc lur cors, gir, a far. Nau. p. 276. 8. Ils Soincs porten nossas uratiuns avont Deus, Apoc. 5. 8. c. 8. v. 3. Cuntut auden els quellas. R A. Tras las uratiuns d' ils Soincs, Ap. 5. S' antalli buc nossas uratiuns, … mo las lur, cun las qualas els lauden Deus en tschiel. Tras quel 25 Aunguel Apoc. 6. S' antalli Nies Senger Christ, Exod. 14. v. 19. Mal. 3. v. 1. [p. 439]. 9) S. Pieder amparmetta da rogar par nus suenter sia mort. 2. Pet. 1. 15. R A. Quei ei sfaulsiau la S. Scritira. S. Pieder gi bucca, ch' el velgic rogar pils Cartents suenter sia mort: mo ch' el velgic scriver ad els, par 30 ch' els sa ragorden suenter sia mort da sia Doctrina. Da metter, ch' ils Soincs rogassen pils Cartents Cumünnamenc, schi sieu' ei buc or da quei, ca nus ils duveian clumar enagid. 10 Quel ca vult vangir avont ün Reg sto avõt rogar ils Singurs da la Curt, ch' els plaidian la millgiur par el: aschi 35 stuvein er nus rogar 'lg amprim ils Soincs, ch' els rogien par nus tiers Deus. R A. Deus ei buc aschi loschs sco 'ls Regs da quest Mund: el cummonda … ca nus duveian da liungua vangir tiers el. Ps. 50. Clomme mei enagid. Matt: 11. Vangit tiers mei. Tiers quei ei Christus [p. 440] el 40 quel, ilg qual plaida la milgiur, a roga par nus tiers ilg Bab; 1. Joh. 2. 11. Nus dumandein d' ils Soincs buc agid; mo nus rogein els, ch' els dejen rogar par nus.
58 Steffan Gabriel R A. Nus duvein er buc rogar, ch' els dejen rogar par nus: parchei scha nus cartein, ch' els audien nies rogar, à suspirar da nos cors, schi salvein … nus els agual Deus. Quella scüs' ei nagutta, parchei ch' els dumondan er agid d' ils Soincs; 5 sco da Nies Senger En lur uratiuns gin els; Maria Mumma da la grazia, Muma da la misericorgia, nus parchire d' ilg anamic, nus prend si en l' hura da la mort. Item, En tei, Maria, vein nus fidonza, en tei vein nus spronza, nus defende a semper. je els rogan, ch' ella deic comondar a Nies Senger; o vantiereivla palgialaunca, la quala fas giu nos puccaus commonde cun 10 drecs da Mumma a lgi Spindrader: o paupra tschocca caussa! Bre. Rom. Cant, Ambr. tiansf: Missal.
LA SERRA, O tutpussent Deus, ti has comondau en tieu [p. 441] soinc plaid ca nus duveian savens urar. jou sai, ca l' uratiun eis ün miez da survangir tes 15 duns corporals, a spirituals: jou sai, ca l' uratiun eis ünna claf dad arver silg tschiel, a ratscheiver tia grazia: Mo, o Deus, chi dei jou clummar enagid? … ils Prers commondan ch' jou deic clummar enagid ils Aunguels: els comondan, ch' jou deic clummar enagid ils Soincs: Els commondan, ch' jou deic clummar enagid en la moria S. Bastiaun: ent ilg mal da curdar 20 … via S. Valantin: en dalur d' ils elgs S. Luci: en dalur d' ils dents S. Polonia … S. Florin. Els commondan da clummar enagid en furtinna dad aua S. Niclau: en furtinna da fieuc S. Achta. Els cumondan, ch' jou deic rogar S. Antoni, ch' el deic parchirar la biesca. Els commondan da clumar enagid S. Cathrina. S. Christoffel, ils quals mai nan ean stai si' lg Mũd. Els commondan 25 … da clummar enagid Prers; jesuiters; Borromeus, Lojola, Xaverius, ils quals ean avont paucs ons morts a d' ilg Papa mes ent ilg diember d' ils Soincs. Co dei jou far? Dei jou clumar enagid las creatiras? Dei jou clummar enagid quels, ch' ean stai paupers pucconts, ad ean vangi salvi tras tia grazia? Dei jou clumar enagid umbrivas, las qualas ean mai stadas 30 nagutta? Dei jou clummar enagid Prers ils quals jou sai bucca sch' els ean en tschiel, ner elg uffiern? Ti, o Senger, has gic, clome mei enagid: … ti eis mieu Scaffider tei vi jou clumar enagid: ti eis tutpussent, tei vi jou clumar enagid: ti eis mieu buntadeivel Bab, tei vi jou clumar enagid. Mieu Spindrader Christus ha gic; Pilgver gic jou a vus, chei ca vus vangits 35 rogar mieu Bab da tschiel, en mieu Num schi ven el a dar a vus. Tras quel vi [p. 442] jou clummar tei enagid ils gis da la mia vitta. Dai grazia Senger, ch' jou possic far quei andrec.
LUCİ GABRİEL.
Ilg Nief Testament, Basel, Ioan Iacob Genath. 1648.
[ir] Cuntut rog jou vus d' ilg Evangeli, a vus da Messa, ca veits quitau par viess perpetten salid, ca vus leigias bucca schazigiar aschi lef la S. Scartira. Legit enten quella gi e noig: parchei ca vus affleits enten ella la vitta perpetna, Joh. 5. Carteias buc á voss Mussaders senz' andriescher suenter, a grundigiar sch' ei seig aschia sco els mussen, ner buc. Savundeit ilg exempel d' ils Bereensers, ils quals, cur els vevan udieu pardagont ilg Apostel Paulus, scha maven els a casa, ad anqurivan en la Scartira, sch' ei fuss aschia ner buc. Cur voss Mussaders vus mussen anzachei, ca po star cun la S. Scartira, scha carteit, a parneit si. Cur els mussen anzachei, ca stat nilgiur scrit en la S. Scartira, a po bucca star cun quella, [iv] scha carteias buc, a parneigias bucca si. Scheigias buc sco beara schletta lgeut, Guardian els sch' els mussen buc andreg, els vengian a render quint par mei. Quels ca surmeinan auters cun lur faulsa doctrina, vengian bein a render á niess Senger ün gref quint, a vengian a ratscheiver ünna pli greva condemnatiun, ca quels ca vengian surmanai. Mo quels ca sa lain surmanar, vengian er ad ir ent ilg Uffiern. Gi bucca niess Senger Christus sez, Math. 15. Cur ün tschiec meina 'lg auter tschiec, scha croden els amadus ent ilg fussau. Antroquan ussa veits vus ghieu questa scüsa, ca vus antalgias buc la Bibla, ner ilg Testament en Tudesc: ad enten viess languaig seig naginna Bibla, a nagin Testament. Quei ha nuvantau mei da mettur metter giu ilg Nief Testament en Rumonsch. Ussa veits vus ilg plaid da Deus en viess languaig: … uss' ei quella scüsa preida navend da vus. Iou hai faig quint, ch' ünna pli grond' a soingch' ovra possig jou bucca far ca quella. Vus saveits, ca nus vein ün languaig pauper, ent ilg qual ei mounca bear plaids; a cuntut duvrein nus en Rumonsch anqual plaid Tudesc: mo ou hai, nu' ch' ilg ei stau pusseivel dad afflar plaids [kr] Rumonschs, laschau ir ils Tudescs: ancanuras, nu' ca jou hai maniau, ch' ei sadettig pli bein hai jou er duvrau anqual plaid Italian. 30 Ilg languaig Griechisch, ent ilg qual ilg Nief Testament ei vangeus scrits d' antschetta d' ils Evangelists, ad Apostels, ei ün languaig curt, ch' ün sto savents antallir ün plaid, ch' ei bucca mess ent ilg text Griechisch: ca sch' ün mettess par Rumonsch da plaid en plaid sco ent ilg Griechisch, scha savess ün vess antallir. Cuntut hai jou mess tenter ent anqual plaidet sco Iohannes Piscator en sia Bibla Tudesca, a sco Iohannes Deodatus en sia Bibla Italiana, ad auters pli, par ch' ün possig antallir tont pli maneivel.


text:
Corea del Nòrd
La Corea del Nòrd a l'è on paes de l'Asia orientala.
A l'è tacada a la Russia, a la Cina e a la Corea del Sud. La gh'ha ona superfiss de 120.540 km² e ona popolazion de pressapocch 23 milion d'abitant. La soa capital l'è Pyongyang.
Offizialment l'è ona republega socialista a economia pianificada, ma in di facc l'è ona dittadura, vuna di pussee gramm che la storia l'ha vist, cont di violazion di diritt uman costant in del temp.
El Capo de Stat de facto l'è 'l Kim Jong-un dal 2011, anca se de jure l'è anmò el vegg President Kim Il-sung, mort in del 1994.
Cuntegnüü
Storia[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Geografia[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Politega[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
La Corea del Nord a l'è 'na republega socialista de stamp stalinista e maoista, che la reclama el governo de tutta la Corea intrega. El partii pussee important a l'è el Partii del Lavorà de Corea, che 'l concorr per l'elezion de l'Assemblea Popolara Suprema insemma a di alter partii e sociazion. La Corea del Nord l'è guidada di politegh de Juche, ossia autosufficienza, e Songun, ossia la supremazia di soldaa.
Division territoriala[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
La Corea del Nord, stat unitari, a l'è dividuda in 9 provincc, 3 città governaa direttament e trii region speciai:
- Pyongyang
- Pyongan Meridional
- Pyongan Settentrional
- Chagang
- Hwanghae Meridional
- Hwanghae Settentrional
- Kangwon
- Hamgyŏng Meridional
- Hamgyŏng Settentrional
- Ryanggang
- Rasŏn
- Namp'o
Relazion forestee[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Economia[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Esercitt[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
Informazion e comunicazion[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
L'informazion in Corea del Nord a l'è fortement controllada e gh'è pocch giornài, television e sitt de informazion, tutt gestii del governo.
El giornal principal del Stat a l'è el Rodong Sinmun, l'agenzia de stampa a l'è la Korean Central News Agency, la television la Television Centrala Coreana. Di sitt gestii de la Corea del Nord a hinn Uriminzokkiri e Naenara.
A bon cunt, però, la pupart de la Corea del Nord la gh'ha mìnga access a Internet ma la dopera ona intranet de Stat ciamada Kwangmyong.
El sistema operativ offizial del Paes se ciama Red Star OS e l'è fondaa in sul Linux.
Vos corelaa[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Cumor
I isul Cumor (Komori in lengua comora, لقمر in arab, Comores in frances) a hinn un paes de l'Africa.
El stat a l'è faa de trì isul in del Canal de Muzambich, al nord-ovest del Madagascar e denanz al Muzambich.
La capital a l'è Moroni.
I gh'hann una süperfiss de 2.235 km² e una pupulaziun de pressapoch 800.000 abitant.
Storia muderna[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
I Cumor a hinn staa un pussediment de la Francia del 1912 al 1975, quand che hann utegnüü l'indipendenza.
Mayotte, che la fa part de l'arcipelagh di Cumor, l'ha vutaa per restà sota la Francia, ma la rivendica el guern di Cumor.
Urganizaziun pulitiga[ Mudifega  | mudìfica 'l sorgènt]
I Comore (nom ufizial: Udzima wa Komori / اتحاد القمر / Union des Comores) a hinn una repübliga.
El president a l'è l'Ikililou Dhoinine (del 2011).