text:
La nova constituziun prevesa in dretg activ e passiv per la gruppaziun cun ragischs ordaifer la Svizra. Els avessan damai il dretg da vuschar ed eleger las autoritads e decider a l'urna davart missivas. Ed els pudessan er sa metter a disposiziun per in uffizi communal.
Betg l'emprima vischnanca cun dretg da vuschar
Sco quai ch'il president communal da San Murezzan, Christian Jott Jenny ha suttastritgà durant la preschentaziun da la nova constituziun, na saja San Murezzan betg l'emprima vischnanca che introducess questa midada.
Agid d'integraziun vegn giavischà
In dals paucs votums ch’igl ha dà gist suenter la preschentaziun è vegnì dad abitants da San Murezzan che han ragischs a l’exteriur. Els beneventian l’introducziun planisada dal dretg da votar en vischnanca. Dentant giavischian els anc pli fitg ed en emprima lingia sustegn ed agid per s’integrar pli svelt e facil. Surtut la cultura, las leschas euv. duessan vegnir decleradas pli bain, uschia il giavisch.
Temp d'uffizi limità per presidi
En la versiun da la constituziun communala dal 1978 na datti anc nagina limita quant ditg ch’ina persuna po restar a la testa da la vischnanca da San Murezzan. Il sboz prevesa ina limitaziun da 12 onns per il president en uffizi. Per Christian Jott Jenny na valia quella limitaziun dentant betg. El saja vegnì elegì, cura che la «veglia» constituziun era anc en vigur.
Cumpetenzas dals gremis
Sper ina simplificaziun da las leschas, duain er las cumpetenzas dals differents gremis vegnir scleridas pli cler. La nova constituziun prevesa che la radunanza communala da San Murezzan avess be pli la cumpetenza da fixar il pe da taglia ed approvar il budget da la vischnanca. Ils dretgs finanzials dal parlament percunter duain vegnir augmentads. Per singulas missivas duai be pli valair il referendum facultativ.
Damain suttascripziuns
Fin uss dovri 500 suttascripziuns per lantschar in’iniziativa dal pievel, nov duai quella vegnir curregida sin 200 suttascripziuns. En pli fissan ils commembers dals dus gremis – parlament e suprastanza – obligads da declerar avertamain lur colliaziuns d’interess.
Cun la nova versiun da la constituziun communala da San Murezzan duai surtut vegnir simplifitgada la procedura tar las elecziuns ed augmentada la cumpetenza dal cussegl communal, per ch’ins possia evitar votaziuns e referendums inutils a l’urna.
La populaziun e las differentas gruppaziuns pon uss prender posiziun en chaussa. Il temp da consultaziun dura anc fin la fin da zercladur 2019.
RR actualitad 12:00


c: text/html

text:
Era en Svizra è vegnì tendì filfier cun spinas. Bunamain in mez milliun dad umens han stuì bandunar famiglia e lavur per defender ils cunfins. Era var 10'000 dunnas dal FHD èn stadas mobilisadas, las autras avevan da prestar la lavur dals umens che mancavan.
Era sche la guerra n'ha betg tangà la Svizra directamain datti tuttina fastizs da quella catastrofa umana tar nus. Uschè sa chatti ina polemica per scrit in artitgel dad Artur Caflisch ha sveglià il di da la mobilisaziun. Chasper Pult sa fa sin ils fastizs da commentaris e poesias da scripturs rumantschs davart la mobilisaziun da l’onn 1939.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Fundaziun guaud da muntogna s’engascha gia dapi plirs onns en Lumnezia a Gianastga per tegnair liber las pradas sitgas da muntada naziunala. Dapi dus onns vegn uss la prada sitga era cultivada cun ina muntanera viandanta da radund 150 chauras.
Lavurs preparativas
Per pudair uss sa gidar cun las chavreras ed ils chavrers fa la fundaziun cun 15 voluntaris lavur en la regiun. Uschia vegnan las saivs preparadas per levgiar la lavur. Era vegnan anc fatgas lavurs da debostgar en quest territori. La muntanera da chauras vegn sulet a pascular sin ina surfatscha da 4 ha e quai adina en il medem lieu per far squitsch sin las chaglias e las plantas, declera Nina Pfaff la vice-directura da la fundaziun. Ma l’entira cuntrada da Gianastga è bler pli gronda, en questa part vegnan era fatgas lavurs da debostgar.
Fundaziun guaud da muntogna
La Fundaziun guaud da muntogna fa questa lavur era perquai ch’il senn da la fundaziun è dasper tgirar il guaud, surtut da protecziun, era da mantegnair liber pradas sitgas per ch’ellas na creschian betg en. Uss vegnan els dapi dus onns sustegnì da la muntanera viandanta da chauras, che va da la vallada dal Rain grischuna, sur il pass dagl Alpsu, fin en il chantun Uri. A Gianastga vegn la muntanera spetgada la fin da matg.
RR actualitad 17:00


text:
Vianvieda da pert de chi che se à cruzià
Sce pra n proiet sëurantol uniun si pert, pona possa n lëur fat deberieda garaté – tl cajo cuncret chël de dé ora na edizion nueva dl liber bele unì ora ti ani 1990 Die Grödner Bahn.
La prima sburdla per l lauré ora da nuef ie unida dala Repartizion Cultura y Scola ladina, che se à nce detlarà a una de sëurantò gran pert dla spëises. La storica Elfriede Perathoner an ënghe pudù cunvëncer n gaujon dl aniverser di 100 ani dla ferata de Gherdëina per la edizion amplieda cun tuedes nueves y relevantes dal pont de ududa soziel y storich. L culezionist de fotografies y filatelist Albert Moroder à metù a despusizion material ilustratif de valor y nchinamò nia publicà, cossa che ti dà al’opra na paruda speziela. Imajes nueves ie nce unì tëutes dal archif dla Lia per Natura y Usanzes. Giatà lerch tla publicazion à oradechël na udleda sun svilups puscibli tl trasport da pert dl njenier Georg Fischnaller.
Coche ambientalist uei y muessi auzé ora chësta prupostes sun la fatibltà de trasses per ferates che ti va permez ala ndesfideda de crì soluzions al trafich cunscidran finanziabltà y rentabltà, efizienza, sauridanza tl viagë y dantaldut l schivé de gran ntervënc tla cuntreda dolomitica ecologicamënter sensibla – y dut chësc tl nteres dla natura y de n svilup turistich cumpatibl.
Na udleda nueva y plu sota tl lingaz dla forma y dl’architetura dla ferata de Gherdëina cun si frabiches sëura y sot a tiera do dut l percurs da Tluses nchin Plan nes cunzed Wittfrida Mitterer, la curadëura di bëns culturei tecnics. I ultimi cuntribuc, de Werner Schröter, cunlauradëur dl archif de ferates dl Tirol, y de Paolo Sutto, pasciunà de ferates, cumpletea chësta edizion nueva cun la prejentazion y l restaur dla mascins da tré che furnova sun la linia de Gherdëina. I scric informatifs recumpensea i letëures cun chëla che i possa se davanië vijions stlarëntes sëuraprò te ambic tecnics.
Persunalmënter ei laurà pea cun ntujiasm acioche l vënie a se l dé la edizion nueva. Daniëura canche l’ancuntedes cun duc i cunlauradëures deventova ncompres, fovel per mé mpurtant avëi dan i uedli l travert, sce debujën fé vel‘ paussa y de motivé a jì inant.Cun gran nteres ti sons jit do a dut l pruzes de elaurazion. A cuer me stajova de dé ora na publicazion cun na rafigurazion de test y imajes garateda. N ultima dëssa la edizion nueva arjonjer tres si bontà n publich pusciblmënter lerch.
Sun l cuiertl dl liber iel da liejer che la Lia per Natura y Usanzes dà ora l liber – y chësc me mplenësc cun na drëta legrëza, ajache tlo ie na cossa unida inò tëuta su y purteda inant. Pra la prima edizion se ova l presidënt da ntlëuta Florian Schrott mpenià per giaté paiedes gran pert dla spëises. Ie persunalmënter é messù me fé inant per curì l rest di cosć.
Rengrazië ulëssi l Ufize per la Cultura ladina, aministradëures de chemun, diretëures de banca, la cësa editëura Athesia-Tappeiner, coche nce Wittfrida Mitterer, Georg Fischnaller, Werner Schröter, Paolo Sutto, Albert Moroder y la autora Elfriede Perathoner.
L presidënt dla Lia per Natura y Usanzes
Engelbert Mauroner


text:
Sin las vias grischunas han 18 persunas pers lur vita l'onn 2015 tras accidents da traffic. Quai èn 2 dapli che l'onn precedent. 633 persunas èn vegnidas blessadas tar accidents da traffic. Cumpareglià cun l'onn precedent è quai ina reducziun da 46 persunas ed è il medem mument la cifra la pli bassa dapi l'onn 1959. Quai mussa la statistica d'accidents actuala da l'uffizi federal da vias (UVIAS).
Il dumber da persunas che han gì in accident mortal sin las vias grischunas è s'augmentà l'onn 2015 per 13 % envers l'onn precedent. Ina reducziun po percunter vegnir constatada tar quellas persunas ch'èn vegnidas blessadas tar in accident (-7 %). Il dumber total da 633 persunas è vegnì sutpassà en il chantun Grischun l'ultima giada l'onn 1959. Quella giada importava l'effectiv da vehichels main ch'in dieschavel da quel dad oz (2015: 152 688; 1958: 13 283). Sco punct positiv poi vegnir remartgà che main motociclistas e motociclists han pers lur vita che l'onn 2014 (-29 %) e che nagina ciclista u ciclist ha gì in accident mortal. Percunter è il dumber da persunas grevamain blessadas creschì per 25 %.
Main pedunas e peduns blessads
Entant ch'i ha pudì vegnir constatada ina reducziun da quasi 20 % tar il dumber da pedunas e peduns blessads envers l'onn precedent (da 42 a 34), ston er quest onn vegnir cumprovads dus cas mortals. In terz dals accidents cun pedunas e peduns capita sin las strivlas melnas.
Augment tar las ciclistas ed ils ciclists blessads cun velos electrics
Cumpareglià cun l'onn precedent è il dumber da ciclistas e ciclists che han pers lur vita en in accident sa reducì per 2. El è percunter s'augmentà per 1 tar las ciclistas ed ils ciclists da velos electrics. La medema tendenza è percorschibla tar las ciclistas ed ils ciclists blessads. Uschia èn vegnids blessads l'onn 2015 tar in accident da traffic 51 ciclistas e ciclists (-29 %) e 10 ciclistas e ciclists cun velos electrics (+100 %).
Regress tar ils accidents da moto mortals
Legraivel è il fatg ch'in regress ha pudì vegnir constatà tant tar ils accidents mortals da motociclistas e motociclists (-29 %) sco er tar ils accidents cun motociclistas e motociclists blessads (-8 %). Il dumber d'accidents da moto sa chatta sin il nivel da l'onn precedent (161).
Augment dals accidents chaschunads sut influenza da narcotics e da medicaments
Cun 305 accidents è ina sveltezza memia auta la raschun la pli frequenta per in accident. Sco punct positiv poi vegnir remartgà en quest connex che quai è in regress da 13 % envers l'onn precedent. Tar 122 accidents èn l'inattenziun e la distracziun stadas il motiv per l'accident. Praticamain identic sco l'onn precedent è il dumber d'accidents ch'èn vegnids chaschunads sut influenza d'alcohol (111). Percunter sto vegnir constatà in augment tar ils accidents, nua che la manischunza u il manischunz era sut influenza da narcotics e da medicaments (+39 %).
Las vias principalas èn puspè a la testa
Ils accidents sin autostradas sa diminueschan dapi l'onn 2012. La posiziun a la testa vegn occupada – sco gia l'onn precedent – da las vias principalas (1258), alura suondan las vias lateralas (658) e las autostradas (93). Sco fatg positiv poi vegnir constatà ch'il dumber da persunas che ha gì in accident sin ina via principala (-7 %) e sin ina via laterala (-16 %) è sa reducì, ed è creschì mo levamain sin autostradas (+11 %) e sin autovias (+3 %).


text:
Il Club da hockey da Tavau è sin buna via da gudagnar il final dals playouts. Il HCD ha battì ier saira ordaifer ils Rapperswil-Jona Lakers cun 5:3 e maina uschia en la seria da best of 7 cun 3:1.
Il HCD dovra anc ina victoria per gudagnar questa seria e per uschia restar definitivamain en la liga naziunala. Il 5avel duel è damaun la saira a Tavau.
Ils resultats dals playoffs
Bienna perda cunter Berna cun 2:5 uschia che la seria è uss pari 2:2. En l'auter mezfinal perda Losanna a chasa cunter l'EV Zug cun 0:2 ed è en la seria cun 1:3 en retard. Zug basegna mo pli ina victoria per cuntanscher il final.
RR novitads 23.00


text:
Trambaix
El Trambaix a l'è 'na metrotranvia che la conliga i comun de la comarca catalana del Baix Llobregat a Barcelona. A l'è in servizzi dal 5 de april del 2004 e incoeu la gh'ha trè lign. L'è longa 32 kilometer e la gh'ha 64 stazion.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La storia del Trambaix la scomincia in del 1990, quand che di comun del Baix Llobregat domanden de slongà la linia 3 de la Metropolitana in del sò territori.
In del 1992 l'Entità Metropolitana del Trasport la fa on concors per fà lilinscì ona tranvia.
El 22 de giugn del 2001 el President de la Generalitat de Catalunya Jordi Pujol el mett la prima preja del progett del Trambaix, dopo circa cinch agn de proeuva.
El 3 de april del 2004 a l'è verta offizialment.
Lign[Modifega | modifica 'l sorgent]
El tram el gh'ha trè lign: T1, T2 e T3
T1 e T2[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia T1 a l'è verta domà i dì de lavorà e la conliga la Stazion de Macià cont la Stazion de Bon Viatge. Inveci la linia T2 a l'è semper verta e la conliga Macià a Llevant - Les Planes.
T3[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia T3, inveci, la fa on percors different e la se snoeuda de la T1/T2 a Montesa. La conliga Macià a Sant Feliu-Consell Comarcal.
Tram[Modifega | modifica 'l sorgent]
El tram doperaa in sui metrotranvij de Barcelona a l'è on modell adattaa del Citadis de la Alstom, longh 32,5 m e largh 2,6 m.
A l'è faa in lega lingera de allumini e l'è bidirezional cont dò gabinn per treno e i gh'ha di confort comé l'aria condizionada e i post per i biciclett.


text:
Saicourt
Saicourt a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.75 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 593 abitant.
El cumün de Saicourt al se tröva a una altitüden de 749 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Tramelan, Mont-Tramelan, Tavannes, Reconvilier, Saules, Sornetan, Châtelat, Lajoux, Les Genevez.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Saicourt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1262 col nom de Zacurt.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Saicourt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Sit del cumün de Saicourt
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La situaziun atuala
Scritto da Red.azione il 18 Ottobre 2021
La sfida é chëra da analisé la situaziun atuala de vigni Comun y da fá prospetives por le dagní di proscims agn. “Al sará nezesciar da tó dezijiuns strategiches che reverda i proscims agn mo ince da ponsé plü inant por le bëgn dles zitadines y di zitadins y che ará na conseguënza direta sön la cualité de vita ti paisc”, sotlignëia l’assessuria Hochgruber Kuenzer. Al gnará metü sön mësa chestiuns che reverda la pert sozioeconomica dl Comun, le paesaje, la mobilité, l’azessibilité, le turism, l’analisa de frabiches ötes y de zones d’urbanisaziun nia adorades.


text:
Ils cudeschs èn stampads e cumparan quests dis. L'istorgia da «Magdalenas Sünde» è in'istorgia d'amicizia, da deliberaziun, da fantasias, violenza ed obsessiuns sexualas. Cun quest'istorgia less la scriventa engiadinaisa divertir, dar novs purtrets a la lectura e far plaschair. Malgrà che l'istorgia raquinta era da varts tristas e violaziun, èsi la fin ina deliberaziun. «Provocaziun n'interessescha betg mai» di ella, dentant sche l'istorgia è ina provocaziun lura è ella simplamain quai.
Romana Ganzoni che viva cun sia famiglia a Schlarigna sa senta actualmain in pau sco ina maschina da marketing. Quai tutgia vitiers. Esser preschenta en medias socialas e far attent sin quai ch'ella fetschia. Dentant stoppia quai vegnir fatg cun gronda tgira. Pastrigliadas na verteschia ella betg. Sia marca: «Frisch und fründlich sco il Volg», di ella ed agiunta che sco scriventa, saja la marca Ganzoni «ina surpraisa». Surprendent è era l'inscunter cun ella. Lura, sch' ella manegia ch'inspiraziun vegnia survalitada. Quai saja savens plitost dira lavur che spetgar enfin che la musa cumparia.
En ses dachasa stat ella en cuschina e quai en chalzers dad aur, inscenescha la vita, raquinta da las figuras ord ses roman, cuschina spaghettis durant raquintar vinavant ed – ella po rir da sasezza. Insaco ina diva, dentant ina diva fitg patenta.


text:
Gist durant il temp da corona duess ins spargnar, quai han manegià gist al cumenzament diversas persunas en la sala da gimnastica a Scuol. La vischnanca da Scuol aveva previs d’investir radund 9 milliuns in differents projects, ma a trais da quels ha la radunanza ditg cleramain Na. Tenor il president communal Christian Fanzun era questa radunanza organisada, surpli èn ils trais projects vegnids refusads mintgin cun radund 100 vuschs encunter radund 70.
Cun refusar ils trais projects – numnadamain la sanaziun dal conduct d’aua sur la punt da Sur En/Sent, la cumpra dad ina parcella en la zona da mastergnanza e finalmain cun refusar il credit da bunamain in milliuns francs per realisar ina nova plazza davant la scola a Fontana/Tarasp – vegnan ussa investids mo radund 7,5 milliuns.
En general han divers preschents a la radunanza crititgà a la vischnanca ch’els infurmeschan betg transparent avunda a reguard ils projects previs. Oravant tut tar il project da la sanaziun da la punt Gurlaina èsi vegni crititgà ferm la procedura da communicaziun, quai malgrà che ils responsabels da la vischnanca avevan preparà minuziusamain per pudair preschentar il project ed era la cumissiun da gestiun ha gì la pussaivladad da prender posiziun e declerar che tut haja funcziunà sco previs tar quel project.
La radunanza communala a durà 5 uras, sper ils differents credits ha la populaziun era consentì il preventiv da gestiun 2021.


text:
En Svizra cuntinuescha l'unda da fundar interpresas novas. Il favrer èn 4'400 interpresas novas vegnidas inscrittas en il register commerzial. Quai è in plus dad 11% cumpareglià cun il favrer da l'onn passà, communitgescha la federaziun da crediturs Creditreform.
Consequenza da la pandemia
Sche quest trend cuntinueschia pudessi dar la fin da l'onn 18'000 firmas novas. Grazia a l'agid da corona sa sminueschan ils concurs d'interpresas.
Da l'autra vart adina dapli concurs privats
Percunter annunzian adina pli savens persunas privatas concurs. Il favrer han 18% dapli persunas privatas en Svizra annunzià concurs ch'anc il favrer da l'onn passà, sco Creditreform ha communitgà vinavant. Questa situaziun dastgass anc sa pegiurar vinavavant pervi da la crisa da corona.


text:
Martin Schulz vul conquistar l'uffizi da chancelier tudestg per la SPD cun cumbatter per gistadad sociala ed ina clera posiziun cunter ils populists da la dretga.
En ses emprim pled sco cuntra-candidat da la chanceliera Angela Merkel ha Schulz ditg, ch'el veglia s'engaschar en sia politica per quels che lavurian dir.
Il politicher da 61 onns vegn ad esser il concurrent dad Angela Merkel da la CDU. Plinavant vegn Martin Schulz a surpigliar il presidi da la SPD. El succeda a Sigmar Gabriel ch'è da nov minister da l'exteriur. Al di da partida il mars duai Martin Schulz lura vegnir nominads uffizialmain sco candidat per il post da chancelier dals delegads da la SPD.
RR actualitad 15:00


text:
da Ramona Casanova-Baumgartner
Tier fiastas eis ei magari aschia ch’ils envidai portan sezs ina spisa per il buffet. Ed alla fin vonza pil pli ina pulita purziun.
Mo co ei quei stau cun la spisgentada dils 5000 che vevan fom? Ei tut vegniu mo dils tschun pauns e dils dus pèschs? Ha forsa il mattatsch intimau auters dad era contribuir il lur? Ni ha veramein l’oraziun da Jesus fatg daventar nundumbreivels ils pauns e pèschs?
Igl ei pli segir da ver ina reserva e prender igl emprem quei che vegn fatg amogna. Quei ei pli emperneivel e quietont. Mo Jesus dat ina viulta a quei secuntener. Ils fomentai vesan igl exempel da Jesus. Cheutras semida l’atmosfera, ils carstgauns sezs semidan. L’enzenna dalla spisgentada dils 5000 ei in’enzenna che arva ils cors.
En Tiara sontga dat ei a Tabgha ina baselgia dalla multiplicaziun dils pauns. In mosaic illustrescha la spisgentada dils 5000. Denton vesan ins denter ils dus pèschs mo quater pauns, enstagl da tschun pauns. Forsa ston ins dir: Sche ti vul capir e tschaffar l’enzenna dalla multiplicaziun dils pauns, stos ti sezs metter vitier in paun.
Gn 6,1–15
1Silsuenter ei Jesus ius vi sin l’autra riva dalla mar da Galilea ni da Tiberias. 2Ina gronda fuola suandava el, perquei ch’ei vesevan las enzennas ch’el fageva culs malsauns. 3Mo Jesus ei ius sil cuolm e sesius leu cun ses giuvnals. 4Pastgas, la fiasta dils Gedius, fuva damaneivel. 5Alzond l’egliada, ha Jesus viu che bia glieud vegneva tier el. Ed el ha detg a Filip: Nua lein cumprar paun, per che quels hagien da magliar? 6Quei ha el detg per metter Filip sill’emprova; el sez saveva numnadamein, tgei ch’el leva far. 7Filip ha rispundiu: Paun per duatschien denars tonscha buc, per che mintgin survegni era mo ina buccada. 8In da ses giuvnals, Andriu, il frar da Simon Pieder, ha detg ad el: 9Cheu ei in mattatsch che ha tschun pauns dumiec e dus pèschs; mo tgei ei quei per tons! 10Jesus ha detg: Fagei seser la glieud! En quei liug fuva ei bia pastg. Els ein pia sesi, entuorn tschunmelli umens. 11Lu ha Jesus priu ils pauns, ha plidau igl engraziament e distribuiu a quels che sesevan, medemamein era ils pèschs, ton sco ei han vuliu. 12Cura ch’els han giu avunda, ha el detg a ses giuvnals: Rimnei las vanzadiras, per che nuot mondi en mal! 13Els han rimnau ed empleniu dudisch canasters cun las buccadas dils tschun pauns dumiec che la glieud veva schau vanzar. 14Vesend l’enzenna che Jesus veva fatg, scheva la glieud: Quei ei pilver il profet che duei vegnir sil mund. 15Cheu ha Jesus encurschiu ch’ei levan vegnir e far el retg culla forza. Perquei eis el puspei seretratgs sin il cuolm, el tut persuls.


text:
Quand al Signur un di lè fai la tera
al ga gnü in ment da fa nca 'l mè paes
l'è miscià sü butüm, cement e gera
e ga dai dent lavrà püssè d'un mes
par fa gni fo Granòss cum Muntisell
a dis la Bibbia ch'as na fai na pell.
La punta dal cupass l'ha mis Paià
e la matita a s'ha bagnà ntl' Agogna
(l'è ndua ghe gnu fo tüta una stra
che ancura adess l'è propri una vargogra)
scancela chi e là, l'è tropp, lè pocc
cusì 'l paes l'è stai taià in dü tocc.
Un tocc l'è ragrüpà visin la Gesa
ghe di bei ca, usterii e 'l Cafè Sport
la gent l'è püsse sü, püsse burghesa
ghè fin na quai fiuleta in minishorts
ghè i scoli, ghè 'l telefono e la posta
pasa la curiera e la fa sosta.
Inveci l'altar tocc l'è püssè in là
ghè pochi cai, ghè gnanca un'usteria
l'è ancura rüstic mè trent'ani fa
e da curieri chi na gira mia
ansi, dadrè dal casinin dal Pedar
a gira di mirolt ch'in lung dü metar.
Anca 'l Signur l'è resta lì in principi
parchè l'è vist ch' l'era al paes dal lüff
ma po'l'è dì:
"Ig meti al Municipi ch'ag pensa
lü datu che mi son stüff".
Al Municipi infati a ga pensà e l'è mis
fora i tassi da pagà.
Tüt al lavur ch'l'è lasà ndre 'l Signur
al Municipi as l'ha ciapal in man
e ghè prugett dal Pian Regulatur
da fa gni grand Granoss cumè Milan
Adess l'è ncura prest, ghè mia ad solt
ghè pena di gran bissi a di mirolt.
Granoss l'è 'l mè paes, mi ig vöri ben
quantu giügà chi ho fa lì, da fiulin...!
quanti scürgnoli sui caplini ad fen...!
quanti pum chi ho rubà nta cüi giardin!
Al mè cör l'è semp là, l'è là nca dess...
A ghè i mirolt ch'in lung un metar e mess.
Marcello Rauccio


text:
Dapi il 2007 datti per l’emprima giada in pitschen festival cun in per concerts en il Dracula Club a San Murezzan. L’iniziativa è vegnida da Christian Jott Jenny e ses «Amt für Ideen» da Turitg, mussond che visiuns e siemis pon daventar realitad. Cun gronda perseveranza, engaschament ed idealissem ha Jenny persequità sia idea ed il festival cun il num rumantsch «Festival da jazz» è creschì ad in crescher ed è daventà in eveniment da num e da pum cun gronda reputaziun.
In pitschen festival daventa in eveniment da renum ed ils stars dal jazz mundial vegnan en il Dracula Club
L’emprim eran surtut artists svizzers sin il palc: Franco Ambrosetti, George Gruntz, Eliana Burki u Dani Felber e ses quartet.
Mintg’onn è il program vegnì pli internaziunal, pli pretensius ed ils nums pli prominents. Suenter mintg’ediziun vegneva la dumanda: è quai pussaivel da preschentar anc pli grondas corifeas?
Igl è stà pussaivel: Paolo Conte, Stanley Clarke, Al di Meola, Dieter Meier, Al Jarreu, Bobby McFerrin e blers auters han visità San Murezzan per sa preschentar sin il palc dal Dracula Club. Procurond per sairadas nunemblidaivlas en in’atmosfera unica. Gist pervi da l’atmosfera quasi intima en quest local cun in pitschen auditori èn ils concerts daventads enconuschents. Quai ha fascinà blers dals protagonists, perquai restan els fidaivels al festival e turnan adina puspè gugent ils onns sequents.
10 onns festival da jazz cun in program excepziunal
Per l’ediziun d’anniversari datti divers revairs cun stars dal jazz. E quai tras tut ils sut-geners dal Be Bop fin tar il jazz da fusiun.
Da la partida vegnan ad esser interprets da renum sco Paolo Conte u ils americans Lee Ritenour e Chick Corea. Ils pianists èn represchentads fitg bain e vast, per exempel cun Herbie Hancock, Michel Legrand ubain Fazil Say – in pianist tirc che deriva da la musica classica.
Il program dal festival da jazz da giubileum na fiss però betg cumplet senza in per surpraisas che porschan tuns nunusitads. Uschia sa preschentan il Dj austriac Richard Dorfmeister, il violinist brittanic Nigel Kennedy, la bassista polaca Kinga Gyk, la virtuosa pianista giapunaisa Hiromi e l’accordeonist franzos virtuos Richard Galliano.
Sco ivetta tut atgna e speziala astga il festival beneventar l’entertainer e musicist Helge Schneider – enconuschent per ses concerts selvadis, sturns e zunt divertents.
Il program dal festival da jazz 2017
RR actualitad 08:00


text:
San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; CaH-ДжyлиaHo-ди-Пyлbя; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; CaH-ДжyлиaHo-ди-Пyлbя; San Giuliano di Puglia; Սան Ջուլիանո դի Պուլիա; CaH ДжyлиaHo ди Пyля; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; CaH-ДжyлiaHo-дi-Пyлbя; Fanum Sancti Iuliani Apuliae; San Giuliano di Puglia; CaH-ДжyлиaHo-ди-Пyлbя; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; サン・ジュリアーノ・ディ・プーリア; San Giuliano di Puglia; CaH-ДжyлиaHo-ди-Пyлbя; San Giuliano di Puglia; CaH-ДжyлiяHa-дзi-Пyлbя; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; 산줄리아노디풀리아; San Giulianu di Pugghia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; سان جیولیانو دی پولیا; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; سان جولیانو دی پولیا; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; 圣朱利亚诺-迪普利亚; San Giuliano di Puglia; San Giuliano di Puglia; comuna italiana; cumuna taliana; Āltepēcalpōlli; udalerri italiako; un municipi Italià; komyun Italyanong; italienische Gemeinde; comun italian; Italian comune; иTaлиaHcka oбщиHa; 'nu comune tagliáne; コムーネ; municipalitate italian; kommun i Italien; δήuoς tnς Itaλίaς; MyHiципaлiTeT B ITaлiï; cumòn italièn; 意大利市鎮; कोमूने; kumun Italia; kunta Italiassa; comună din Italia; komunumo de Italio; italská obec; ståd in Itálien; comune italiano; monicípiu italianu; commune italienne; Italian comune; Talijanske općine; komuna u Italiji; comuna italiana; Italiae municipium; 'nu comune italiano; Italiaanse gemeente; nu cumuni di Tàlia; comuna italiana; Italiya kommunalari; kommune i Italia; munisipaliteit in die Italiaanse; komuna Italijoje; comune italyano; koMMyHa ИTaлии; İtalya'nın Komünleri; کمونے; munisipyo sa Italya; włoska gmina; kommune i Italia; 義大利市鎮; comune itałian; 意大利市镇; komunë italian; chemun de la Talia; comuna italiana; كومونا; 意大利市镇; Italian comune
Media in category "San Giuliano di Puglia"
The following 11 files are in this category, out of 11 total.


text:
Il dumber da persunas infectadas cun il coronavirus s'augmenta vinavant fermamain en il chantun Grischun. La Confederaziun ha extendì oz sias mesiras. La Regenza grischuna ha analisà conscienziusamain la situaziun actuala ed ha declerà la situaziun per il chantun Grischun sco situaziun "extraordinaria". Plinavant ha ella concludì in pachet da mesiras rigurusas. La finamira è quella da franar uschenavant sco pussaivel l'augment massiv dal dumber da persunas malsaunas. Per coordinar e per diriger la situaziun vegn engaschà a partir d'immediat il Stab directiv chantunal (SDC).
La Regenza ha declerà la situaziun per il chantun Grischun sco situaziun "extraordinaria"
Il dumber creschent da persunas infectadas, la nova situaziun als cunfins, la serrada da las scolas betg obligatoricas e las restricziuns supplementaras per occurrenzas han effectuà che la Regenza ha proclamà la "situaziun extraordinaria" per il chantun Grischun. Per giuditgar la situaziun han las cifras starmentusas dal chantun Tessin giugà ina rolla decisiva. Il dumber da persunas infectadas ed ospitalisadas s'augmenta là rasantamain e sa dublegia mintga segund di. Tenor la Lescha davart la protecziun da la populaziun è inditgada ina "situaziun extraordinaria", sch'ils meds da las vischnancas e dal chantun na bastan betg pli per ademplir lur incumbensas u sch'in grond dumber da persunas è pertutgà. Quai è ussa il cas. La direcziun vertenta vegn transferida da l'Uffizi da sanadad al Stab directiv chantunal.
Il dumber da persunas malsaunas crescha – ina retardaziun è urgentamain necessaria
Er en il chantun Grischun crescha rapidamain il dumber da persunas infectadas cun il coronavirus. Actualmain è il virus vegnì confermà tar 43 persunas (stadi dad oz en damaun). Tenor la strategia da l'Uffizi federal da sanadad publica na vegnan dentant fatgs pli nagins tests da maniera cumplessiva. Tests vegnan fatgs mo pli cun persunas da las gruppas da ristga che han sintoms sco er cun pazientas e pazients che han sintoms spezialmain grevs. Ils cas confermads servan pia sco indicatur, n'expriman dentant betg il dumber definitiv da persunas infectadas cun il coronavirus en il chantun. Per las persunas responsablas dal sectur da sanadad èsi cler ch'ins sto franar considerablamain l'augment da persunas malsaunas, perquai ch'il sistem da sanadad vegn uschiglio ad esser surchargià entaifer curt temp.
Vast pachet da mesiras
Per quest motiv ha la Regenza grischuna concludì oz las suandantas mesiras.
A partir d'immediat ils territoris da skis ston serrar lur manaschi.
A partir da sonda, ils 14 da mars 2020, a las 08.00, per entant fin ils 30 d'avrigl 2020, a las 24.00, vala:
- L'Uffizi da militar e da protecziun civila vegn incumbensà da stabilir la prontezza a l'acziun da la Protecziun civila per sustegnair il sectur da sanadad.
- Tut las activitads d'uniuns sco eveniments sportivs, occurrenzas, radunanzas, trenaments, emprovas e.u.v. èn scumandadas.
- Occurrenzas publicas e privatas u radunanzas cun pli che 50 persunas, che na pertutgan betg las disposiziuns numnadas qua survart, èn scumandadas. L'autoritad chantunala cumpetenta po permetter excepziunalmain occurrenzas, sche interess publics predominants pretendan quai, per exempel occurrenzas per far diever dals dretgs politics.
- Occurrenzas religiusas cun pli che 50 persunas èn scumandadas.
- La visita en ospitals, en chasas da persunas attempadas e da tgira ed en autras instituziuns da tgira e d'assistenza è scumandada. Davart excepziuns (visitas per pazientas e pazients en situaziuns extraordinarias: geniturs d'uffants, partenaris da parturidras sco er confamigliaras e confamigliars da persunas muribundas u da pazients che basegnan sustegn) decida l'instituziun.
- Per tut las autras occurrenzas ed en tut ils negozis ston las persunas responsablas procurar che las reglas da l'igiena e da la distanza sociala vegnian observadas.
A partir da sonda, ils 14 da mars 2020, a las 17.00, per entant fin ils 30 d'avrigl 2020, a las 24.00, vala:
- Tut las instituziuns da divertiment sco bibliotecas, archivs, kinos, teaters, museums, centers da giuventetgna, da sport, da wellness e da fitness, bogns, discotecas, bars da musica, nightclubs, eroticclubs e.u.v. ston serrar lur manaschi.
- A manaschis d'hotellaria e da restauraziun, cun excepziun da las instituziuns da divertiment numnadas qua survart e/u da parts dal manaschi, èsi permess da cuntinuar cun lur manaschi sut las suandantas cundiziuns:
- garanzia dals standards d'igiena pli gronds e da la distanza sociala necessaria;
- nagin autoservetsch;
- observaziun d'ina distanza d'almain 1 meter tranter las maisas;
- garanzia d'ina surfatscha minimala da 4 meters quadrat da la surfatscha da manaschi per giast preschent u da maximalmain 50 giasts preschents.
A partir da glindesdi, ils 16 da mars 2020, a las 06.00, per entant fin ils 30 d'avrigl 2020, a las 24.00, vala:
- Ils territoris da skis ston serrar lur manaschi.
- L'instrucziun da preschientscha sin il stgalim secundar II (incl. curs intermanaschials, purschidas transitoricas e lavuratoris d'emprendissadi) e sin il stgalim terziar vegn scumandada. Resalvadas restan eventualas mesiras pli severas da la Confederaziun, en spezial en il sectur da l'instrucziun da la scola fundamentala (scola obligatorica), da las scolinas e da las canortas d'uffants.
- Nua che quai è pussaivel e raschunaivel, vegni ordinà tar l'administraziun chantunala da lavurar a chasa (homeoffice).
A la populaziun recumonda la Regenza urgentamain d'observar strictamain las reglas da l'igiena e da la distanza sociala en las relaziuns interumanas, cunzunt envers persunas sur 65 onns ed envers gruppas ch'èn valitadas sco periclitadas. A persunas sur 65 onns sco er a persunas da gruppas ch'èn valitadas sco periclitadas e ch'èn pia spezialmain expostas a la ristga da survegnir cumplicaziuns gravantas, las qualas pudessan metter en privel lur vita, vegni scusseglià urgentamain:
- da tgirar uffants e giuvenils;
- da sa participar ad occurrenzas publicas u privatas;
- da duvrar ils meds da transport publics.
Sustegn per l'economia e per il turissem
La Regenza grischuna vul sustegnair il meglier pussaivel l'economia ed il turissem en questa situaziun difficila. Per quest intent nominescha ella ina task force cun represchentantas e represchentants dal Departament d'economia publica e fatgs socials, dal Departament da finanzas e vischnancas sco er da la Banca chantunala grischuna.
Traffic public: Tegnair en funcziun il manaschi ed augmentar la protecziun
I vegn garantì ch'il traffic public tegnia en funcziun ses manaschi. Las interpresas da transport èn responsablas per augmentar las mesiras da protecziun per il persunal sco er per las passagieras ed ils passagiers. Plinavant stoi vegnir planisà, co ch'il traffic public po vegnir garantì er en cas da mancanza da persunal. Per quest intent ha il chantun nominà ina gruppa da lavur ed è en stretg contact permanent cun la Confederaziun, cun la Viafier retica, cun l'AutoDaPosta sco er cun represchentantas e represchentants dal Departament da construcziun, traffic e selvicultura e da las interpresas da transport e cun auters gestiunaris da traffic public.
Stop d'operaziuns betg immediatamain necessarias
Per il temp a partir da la sonda ha l'Uffizi da sanadad ordinà in stop da tut las operaziuns betg immediatamain necessarias en las suandantas instituziuns:
- Centro sanitario Valposchiavo
- Center da sanadad d'Engiadina Bassa
- Ospital da l'Engiadin'Ota a Samedan
- Clinica Gut a San Murezzan
Uschia vegnan libras en questas instituziuns capacitads per pazientas e pazients dal coronavirus, ed il persunal po s'occupar pli fitg da questas persunas.
"Prender distanza per uschia tegnair ensemen!"
Las finamiras centralas èn er vinavant quellas da proteger las gruppas da ristga e da franar la derasaziun. La Regenza appellescha instantamain a la populaziun – en spezial er a las persunas saunas ed a las persunas giuvnas – d'observar las instrucziuns da cumportament da la Confederaziun. En il center stettia ina distanza sauna envers autras persunas. "Prender distanza per uschia tegnair ensemen!" sa cloma il motto da la Regenza grischuna.
Gremi: Regenza
Funtauna: rg Chanzlia chantunala


text:
Il slalom gigant parallel ha festivà tar ils campiunadis mundials a Cortina sia premiera. Anc mai n'eri vegnì a questa concurrenza, tant pli spanegià er’ins sin la premiera. E la premiera è ida a fin cun ils campiuns mundials Mathieu Faivre da la Frantscha e Marta Bassino da l’Italia che gudagna ensemen cun Katherina Liensberger da l'Austria aur.
Loïc Meillard è vegni terz e gudogna a Cortina sia segunda medaglia da bronz. L’auter Svizzer ch'era da la partida en las cursas da final, Marco Odermatt, e crudà en il otgavelfinal or da la decisiun.
Wendy Holdener gia baud or da la decisiun
Malgrà che Wendy Holdener ha medem sco Loïc Meillard era gudagnà la qualificaziun n'è ella betg stada buna da far il pass en il mezfinal. Wendy Holdener è crudada ora encunter Paula Moltzan dals Stadis Unids. Davantvart dal tut ha Marta Bassino festivà l'emprima medaglia per l’Italia tar quests campiunadis. Ensemen cun Katherina Liensberger dal'Austria che è vegnida nominada suenter la cursa da la giuria era sco victura.
.
Discussiuns en connex cun ils trajects
Para eran las skiunzas ed ils skiunzs che savevan ir l’emprim sin il percurs blau privilegiads. Durant la cursa s'ha quel sviluppà tar il percurs ch'era pli plauns. Uschia ha quai dà tar il experts tschertas discussiuns davart la ‘fairness’ da las cursas. Quella n'era tenor numerusas vuschs betg garantida.
Ord l'archiv:


text:
Alura.. che sia ben ciàr... a ga n'è mia tanti da grüpp a Bellinzona che i pò dì da vèsigg d'al 1862! Tücc i ann a sgamèlùm par rivà a mett insema al nòss Rabadan.
Chést'ann podaremm mia fàll, ma nig drè dasi... al prosìm va faremm resctà da sass cumé un becc al mercaa. Gavremm da fesctegiaa 160 ann da Rabadan! In chésta pagina emm metü dentar al mei d'al noss Rabadan.
La pagina la sarà sempro agiornarda e semm dré a cercaa tütt chél che a gh'è in giir da vecc. Se duvresuv vegg quaicòs par nümm, quaicòs che nisün l'ha mai vist... fì mia cumpliment! semm sempro chì: info@rabadan.ch
Chì emm metü dentar i video e i foto püsee bei da tücc gli ospit che gli è vegnü da nümm a fà a mò püsee bell al noss Rabadan! Perché al Carnevaa l’è par tücc - e semm sempro cuntent quand che pòdum vegg la posibilità da fà al püsee bell regàl che in una festa al poda vesig: la müsica sonàda!


text:
Il Departament federal dal intern ha uss avert la consultaziun correspundenta. La finamira è dad unifitgar las regiuns da premia, scriva il Departament federal dal intern en ina communicaziun. Fin uss èn las regiuns da premias fixadas tenor vischnanca. Ma ina vischnanca cun ina chasa da tgira ha pli auts custs che la vischnanca vischina che n’ha betg ina tala purschida, argumentescha l’EDI.
Ils blers chantuns han gia oz sulet ina regiun da premias
En ils chantuns cun duas regiuns da premias resta quai tut sco fin qua, argumentescha l’EDI. Sulet il chantun Schaffusa duai enstagl da duas regiuns sulet avair en futur ina regiun da premias. Tar ils chantuns cun trais regiuns da premias sco il chantun Grischun vegnan quellas reducidas sin duas regiuns da premias. Sulet en il chantun Turitg na datti naginas midadas.
La consultaziun va a fin mez schaner 2017, la midada d’ordinaziun per l’entschatta 2018.
RR novitads 17:00


text:
Il bel durant in viadi en in’autra tiara è la cultura indigena ch’è savens in pau autra che a chasa. En quest’emissiun faschain in viadi en differents pajais e pudain tadlar co quels tunan. Vus pudais tadlar il chant tipic da la Russia dal «Don-Kosaken Chor» ubain il «Stellenbosch University Choir» da l’Africa dal sid cun ina chanzun plain plaschair da viver ed anc bler tranteren. In viadi musical d’exploraziun atras l’entir mund cun Noss Chors.
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
L’hotel da tradiziun duai quest onn vegnir renovà e transmidà en in hotel da quatter stailas. Sche tut va bain saja l’avertura planisada per la proxima stagiun d’enviern. Quai ha la fundaziun Piz Mitgel che posseda da nov il hotel communitgà en in livestream. Ils plans per la renovaziun da l'hotel Piz Mitgel fa l’architect Remo Derungs, che lavura era per la fundaziun Origen, che renovescha l’hotel Liun a Mulegns.
Savognin Hotel Piz Mitgel: Surdà las clavs
En il hotel Piz Mitgel a Savognin èn vegnidas surdadas las clav als novs gestiunaris Marlies e Michael Gehring. Els manavan enfin tar sia serrada pervi da corona l'hotel Alpina a Tschiertschen. Cun la surdada ha la lunga tschertga dal hotelier Sepp Waldegg per ina successiun ussa prendì ina fin.
RTR actualitad 17:00


text:
Mardi la damaun è in’alpinista morta sut la Fuorcla Prievlusa sin il territori da Samedan. Sco la Polizia chantunala scriva, era ina Svizra da 34 onns partida ensemen cun ses partenari davent da la chamona Tschierva en direcziun dal Piz Bernina. Cura che la dunna haja vulì sa tegnair vi dad in grip, saja quel sa statgà e la dunna saja crudada 50 fin 100 meters en la profunditad. La Polizia chantunala dal Grischun vegn ad intercurir l'andament da l'accident.
Samedan Accident mortal sut Fuorcla Prievlusa
RTR novitads 10:00


text:
EL SERPENT DEL MOSÈ
Edoardo Bossi
Mosè el ven regordaa a Milan cont ona statoa che se troeuva in la cort de l’Arcivescovaa insèma a quèlla del fradèll Aronne. Ma in ona forma indirètta, i milanes el regorden anca in Sant Ambroeus. De fatt, quand se va denter in Sant Ambroeus e se guarda l’altar, in su la sinistra gh’è ona colònna e in cima gh’è el famos “Serpent del Mosè” che da pussee de milla ann el se po’ rimirà. La tradizion la voeur ch’el serpent de bronz el sia rivaa a Milan in del 1002, portaa dal vèscov Arnolfo II quand l’era tornaa da Costantinopoli, doe l’era andaa per cunt de l’Imperador Ottone III per domandà la man de Stefania, la tosa de l’Imperador d’Orient. Quèst, l’ha nò domà concèss la man de la principèssa (che l’era dree a vegnì in Italia insèma al Vèscov) ma l’ha caregaa el pòr Arnolfo de tanti regai de consegnà a l’Ottone III. Tra i tanti regai costos, gh’era anca on serpent de bronz che second la tradizion l’era staa forgiaa dal Mosè. Miss in scima a ’na colònna d’avanti a l’accampament di ebrèi, el difendeva el pòpol d’Israèl dai serpent velenos del desèrt. Ma intanta che l’Arnolf l’è adree a fà el viagg per tornà indree, el ven a savè che l’Imperador Ottone III l’è mòrt, de manera che la pricipèssa Stefania
l’è tornada a Costantinopoli e el Vèscov l’è tornaa a Milan cont el prezios serpent. Quand l’Arnolf II l’è rivaa a Milan, i milanes hann miss el serpent in su ’na colònna, quèlla che se po’ vedè anmò al dì d’incoeu.
Col temp, el serpent l’è diventaa on simbol de venerazion per i milanes che l’hann semper consideraa el miglior, fra tutti i rimedi, contra i dolor de venter e in particolar l’era veneraa dai mamm ambrosian che per tanti sècol hann portaa i sò bagai a toccà la colònna miracolosa che la liberava dai vèrmen. On quaivun el va ancamò incoeu.


text:
La festa da Nadal è in festival annual dals sentiments. Chanzuns lomas e dultschinas, stallas, pignols cun argient-giat. In conglomerat remartgabel da kitsch famigliar ed usits religius e socials, cumbinà cun ina furia da far e sa far reglas accumpognan ils firads da Nadal e Bumaun.
Avant 300 onns, il temp da Johann Sebastian Bach avevan ins anc in'idea precisa per ils eveniments extraordinaris da quella festa. E Bach ha empruvà en diversas fasas da sia vita da s'imaginar e scriver la dretga musica per ils eveniments centrals da Nadal e Bumaun. Ina musica che fa surstar anc ozendi.


text:
Marmorera
Igls 17 d'otgover 1948 ò gia li ainten l'ustareia Gelgia a Marmorera ena radunanza communala da grond'impurtanza pigl destign digl cumegn uriund da Marmorera; ins ò concedia allas ovras electricas Turitg (OET) igl dretg d'erriger en lai da farmada.
Igl areal dalla vischnanca viglia da Marmorera è nia inondo igl onn 1954 e sur igl lai da farmada è nia errigia la nova vischnanca. Marmorera consista oz dallas dus culegnas Scalotta e Marmorera-vischnanca. Igls sutaros òn catto lour davos pôss an en nov santieri sur igl lai da farmada. La ruigna digl casti digls signours De Marmels agl ost digl lai da farmada dat perdetga digl passo. Marmorera vign menziuno per l'amprema geda aint igl urbari digls bagns imperials anturn igl onn 840. Aint igl taimp medieval sottastava Marmorera agl imperi digls signours De Marmels, digls quals igl casti cun igl madem nom niva menziuno per l'amprema geda igl onn 1193. La voba digl cumegn uriund consistiva anfignen igl 1945 d'en fons alv e neir. Durant la sagonda ghera mundiala ò en heraldicher agiunto igl tgalesch alv sen fons neir; sa basond alla legenda digl sontg da vischnanca Son Flurinus.
Igl onn 1960 ò la vischnanca biagia a Scalotta ena nova tgesa da scola. Ainten chella è nia instruia angal pacs onns e siva è la tgesa neida vandeida agl cumegn da Seon an l'Argovia. Investiziuns impurtantas digls davos onns pertotgan la sanaziun dallas funtangas, da veias ainten vischnanca e da veias da gôt.


text:
Laschar tadlar il telefonin ina chanzun e suenter curt temp han ins tuttas indicaziuns ch’ins dovra. Quai è il princip da l’applicaziun «Shazam». L'entschatta ha quai funcziunà cun telefonar ad ina numer da telefon. Curt suenter han ins retschavì in sms cun l'interpret ed il titel da la chanzun. Uschè spert che l’emprim smartphone è vegnì sin il martgà e cun el las applicaziuns – han era ils inventaders da «Shazam» fatg il pass en questa branscha. Ozendi tschertgan 200 milliuns persunas uschia chanzuns.
Bun per ina vart è era bun per tschella
L’avantatg per utilisaders ed utilisadras è cler – mo paucas secundas ed ins sa, tge chanzun ch’ins ha gist tadlà e po lura era gist telechargiar ubain cundivider quella. Dentant era artistas ed artists pon nizzegiar questas datas. «Shazam» sa numnadamain dir enfin il quartier d’ina citad exact – tge chanzun ch’è vegnida tschertgada e quant savens.
Uschia na sa per exempel l’artista «Tones and I» betg be, che sia chanzun «Dance Monkey» è la pli tschertgada chanzun insumma, mabain era nua che la glieud ha tadlà ses hit. Entras quai po ella lura adattar sia reclama. Ubain planisar sia turnea e visitar las citads, nua che sia musica è la pli populara.
L’effect da Shazam
La savida che «Shazam» porta ad artistas ed artists influenzescha era lur musica. Quai vegn era gia numnà l’effect da Shazam. L’industria da musica sa exact, tge sort musica che vegn gist tadlada nua. Uschia pon els crear musica adattada per lur gruppa en mira.
Critichers din che quai saja l’unificaziun da la musica – aderents percunter discurran d’ina pli gronda varietad. I constat che diversas chanzuns pon entras quai tunar sumegliant. Dentant datti uschia era novas scuvertas. Per exempel sche Country e Hip Hop èn gist fitg populars en ina regiun, pudess in’artista u in artist era vegnir sin l’idea da cumbinar quests dus geners ed uschia crear in stil nov.


text:
Mesar
Meser ò anca Mesar (Mesero) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta 4 151 abitant. Chì la gh'è la tomba de la Santa Gianna Beretta Molla (nassuda a Monscia), prima donna sposada a vess canonizada (intel 1994) de puu de mill ann. L'è assee vesin al comun de Marcall, e infatt on proverb del loeugh el dis Mesar e Marcall, sbagg d'on gall.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Mesar l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
dad Andri Casanova
Jesus seretrai en in liug solitari suenter ver udiu che Gion Battesta ein vegnius scavazzaus entras Herodes. Capeivel! Il carstgaun drova tals muments da reflexiun, oraziun e recreaziun.
Denton colligia igl evangelist Mattiu quei mument solitari immediat cun la dimensiun dalla cuminonza. Ina gronda fuola serimna, e quella ei beinvegnida tier Jesus. Cuntrari als giuvnals tarmetta Jesus buc a casa il pievel. Ed ual en quella situaziun presenta Mattiu l’enzenna dalla spisgentada d’in grond pievel. Enten star ensemen entuorn Jesus vegnan tuts nutri.
El grec entscheiva il passadi dalla spisgientada (14,15) e quella dalla davosa tscheina (26,20) cun exact ils medems plaids. Quei ei in’allusiun che la tschavera eucaristica po nutrir in e scadin. Gie, tala speronza e perschuasiun astgein nus ver, adina cu nus serimnein e fagein cuminonza el num da Jesus.
Mt 14,13–21
13Udend quei ei Jesus seretratgs da leu e navigaus en in liug solitari, tut persuls. Mo il pievel ha enderschiu quei, e las fuolas ein suandadas el a pei ord lur marcaus. 14Bandunond la barca, vesa Jesus ina gronda fuola. Cheu ha el giu cumpassiun dad els e medegau lur malsauns.
15Encunter sera ein ils giuvnals vegni tier el ed han detg: La cuntrada ei desiarta e l’ura avanzada. Relai il pievel, ch’ei mondien els vitgs a cumprar da magliar. 16Jesus denton di ad els: Ei fa buca basegns ch’ei mondien; dei vus ad els da magliar. 17Mo els rispundan: Nus vein cheu nuot auter che tschun pauns e dus pèschs. 18El di: Purtei quels a mi! 19E suenter ver dau al pievel il camond da semetter giu sil pastg, pren el ils tschun pauns ed ils dus pèschs, mira encunter tschiel e di igl engraziament. Lu rumpa el ils pauns e dat els a ses giuvnals, e lezs repartan els al pievel. 20E tuts han magliau detgavunda. Ins ha lu rimnau las restonzas: Dudisch canasters pleins! 21Magliau vevan entuorn tschunmelli umens, senza quintar dunnauns ed affons.


text:
Il derschader ha acceptà ils puncts d'accusaziun da la procura publica cunter il politicher da 70 onns. Tranter auter vai per ina rait da corrupziun enturn il concern d'ieli statal Petrobras. La procura publica renfatscha a Lula d'esser stà il «schefcumandant» da questa rait. Lula refusescha questas renfatschas e discurra d'ina campagna motivada politicamain. En il mender cas smanatscha a Lula in lung chasti d'arrest. El è stà president da la Brasilia ils onns 2003-2010.
Crisa politica
Il pajais sidamerican na chatta nagin ruaus. L'entschatta settember ha il parlament relaschà la successura da Lula, Dilma Rousseff. Er ad ella vegn renfatschà corrupziun e d'avair manipulà il budget. Almain fin las elecziuns presidialas il 2018 è l'anteriur vice-president Michel Temer a la testa dal stadi. El è gia vegnì saramentà.
...ed economica
La Brasilia sa chatta actualmain en la pli greva recessiun dapi ils onns 1930. La quota da dischoccupaziun muntava il fanadur 2016 a 11,6%. Il concern d'ieli statal Petrobras stat en il center dal pli grond scandal da corrupziun en il pajais. Petrobras duai avair surdà incumbensas sut cundiziuns memia charas a concerns da construcziun. Quels han da lur vart pajà daners da corrupziun a politichers e partidas – ch'han cun quests daners tranter auter finanzià lur cumbat electoral.
RR novitads 06:00


text:
Na përson-a tant cara, ch’a l’ha salvame la vita pì ‘d na vira, me fratel spiritual, a l’é mancà ier matin. Adess i peuss nen, i veuj nen scrivi ambelessì. Alora i pijerai congé dai me vintesingh letor con ël paròle d’Elio Vittorini: “Ci vorrebbe silenzio, silenzio per parecchie generazioni”.
Categoria: Varie
Come doe sman-e fà
Jer i l’hai provà l’istesse sensassion ëd doe sman-e fà, precise. Da la matin a eut ore a la sèira a eut e mesa a l’é stàita tuta na corsa: e për ël Rosin-e, e për ël travaj (bej proget ëd tradussion, ën cost moment, o për dì mej a l’é tut l’ann ch’am rivo dij bej proget, interessant e da vempe la testa), e për giuté n’amis ch’a ancamin-a n’atività neuva.
E come doe sman-a fà véner i l’hai lession con Soffietti, e ‘dcò costa a l’é na ròba ch’i veuj pronté da bin – pì da bin ch’as peul, pròpi come l’angagg a scrive ën piemontèis.
E parla quàich minuta con papà e mama dla possibilità d’avèj na badante. Na “bela” ròba ch’im impegn a fé diventé realtà an pòch temp – com ch’i l’hai dije a mama jer, i n’avreve nen damanca ënt in doman, i n’evi damanca adess.
E peui va a oghe la récita dla cita cita – l’ùltima da cita, a dila tuta, chila che stèmber qu’en a sarà già al medie –, e fà sòn e fà lòn. Tuta na corsa, na corsa longa ën dì.
Prim arsultà: ier sèira la […] continua a leggere »
L’erba ën sël santé
A l’é merco ‘d sèira, a l’é tard. A la finitiva a-i na farìa gnente se mi i butèissa nen n’artìcol ambelessì, come tuj ij merco. Ël mond a andarìa anans pròpi ant l’istessa manera, a cambierìa gnente.
Già. Giust. Ma a-i chërserìa ën pòch d’erba ën sël santé ëd cost blògh. Mach pòca, motoben pòca, quasi da nen ancòrsisne. Ma se i sautèissa ën merco alora n’àuta vira i podrìa dì l’istess: përchè i deuv scrive quat righe ambelessì, quat righe ch’a cambio nen ëd na virgola la vita ëd gnun? A sarìa nen mej vardé la television, lese ën lìber o andé a cogiesse? A farìa nen pròpi l’istess?
Nò.
A farìa nen franch l’istess. Përchè për ël mond, as capiss, a cambierìa gnente, ma për mi é, e come! A son ses agn e ën tòch che tuj ij merco, ch’a-i càpita lòn ch’a veul, ambelessì a-i seurt ën tòch. Dël viré pì pensà, dël vire meno; dël vire ch’am pias ëd pì, dël vire ‘d meno: ma ën tute ‘l manere a-i é. Na tradussion, na drolarìa, ën video, na recension: tuj ij merco i son obligà a ricordeme che ‘l piemontèis për mi a esist, […] continua a leggere »
A tuta cana
Ant j’ùltime sman-e i ston dedicand pì temp a un proget dël Rosin-e (tramudé na veja oficina part ant në studi médich e part ant n’alògg) che a Tesi & testi. A më smija ‘dcò ‘d nen passé bastansa temp con ël cite. Sensa conté che véner i l’hai lession con Soffietti e i veuj rivé preparà mej ch’as peud.
Tante sensassion, a la finitiva, velocità, proget, avnì. If everything seems under control, you’re not going fast enough (se tut a smija sota control, it vèj nen bastansa fòrt), com ch’a dis Mario Andretti. E son a peud esse vèj, i discut nen, e a l’é na ròba ch’am pias quand ch’a càpita (a l’é ël concet ëd fluss, ant na paròla). Tutun, an costi cas i l’hai l’absògn ëd fermeme un moment, pensé na minuta e peui torna parte.
L’oficina a j’era la cusin-a dël convent dël Rosin-e, fin-a al 1920 quand che nòno Giovanni a l’ha catà la ca për fene la soa fàbrica. E ambelelì a j’era dj’ordior. Stòrie ‘d na […] continua a leggere »
Vilma Seghesio, Ven-ti?
Vilma, na cara amisa ch’a masenta ‘l Rifugio La Scola, a l’ha scrivù na conta, na stòira ‘d vita dël Langhe. I la but, scrita an langhèt, sì sota.
—
Darera a la ciovenda, ëdcò stamatin le fe a mangio nen mach l’erba, ma ‘dcò le fior ëd magiorin-a.
Mafalda a deuv porteje ën pastura, ma paid squasi tuti ij di Teresa a deurm ëncora.
A l’é la tersa o la quarta vòlta che Mafalda a braja da ‘n fond a l’era: “Teresa, ven-ti?” Na fe, doe, tre e jë sponta Teresa ëncora ërdërmìa.
Amise se doe, tròp amise përchè Mafalda a peussa ëndé ën pastura sensa Teresa; dòp ëndran a scòla ën ritard.
Ma ‘nta sentila a maestra com che a rus; ma voràise bin a veul cò dì divide ël banch e la minacia ëd quàiche bachëttà ënsima a le man.
Teresa a l’é precisa, tëmoresa, a piora për pòch se quaidun a aussa la vos; Mafalda a sa come difendila e as para svicia dij braj ëd soa mama.
Decisa, svicia, soa mare a dis che a smija un picàt da bross, mai fërma; a l’é cò la pi cita dla niò.
Teresa e Mafalda […] continua a leggere »
Louane Emera, Je vole
I l’hai pruvà a viré an nòsta lenga costa canson, ch’i l’hai dëscurbì mersì a cost film, che a soa vòlta i l’hai dëscurbì mersì a un coment casual dla cita granda, a la qual la soa professorëssa ‘d latin e grech a l’avìa parlajne.
Na caden-a longa (bele che “tanti anej a ten-o nen”, për dila con Montale), che për mi an cost moment a l’ha doi significà: la cita granda, che con ij sò dissèt agn an rivanda a tuta fòrsa a veul naturalment (e giustament, e as capiss) pijé ël vòl; e papà, ch’i l’hai tirà su da ‘n tèra dumìnica ‘d sèira sentend quasi nen ëd pèis (“era bello il panorama visto dall’alto“).
Na caden-a longa (“Pare e Mare / quat grand, / eut ëpceron…“), un vòl sensa fin.
—
Papà e mama car, mi i part
iv veuj bin ma i part
i l’avreve pì nen na cita
stassèira
Mi i scap nen, i vòl
capì bin: i vòl
continua a leggere »
René Agagliate, Doi pass ant ij bòsch
A nòstr amis René Agagliate a l’é sempre piasuje la montagna e, particolarment, marcé ant la natura. A l’é për lòn che, quand a l’ha vëddù cost lìber, a l’ha catalo sùbit.
Doe paròle an sël lìber: l’Appalachian Trail a l’é un senté ëd 3.500 chilométer ch’a traversa quatòrdes ëstat american, da la Georgia al Maine, ël pì important dij senté a longa percorensa. (A l’é stàit ël senté pì longh dël mond. Adess a esist ël Sentiero Italia ëd 6.166 chilométer.) An pòche paròle, ël seugn ëd tuti coj-lì ch’a-j pias la natura e l’aventura. E bin, Bill Bryson con sò amis Katz a l’ha përcorune na bon-a part e a l’ha archujì ant un lìber ij sò arcòrd.
René a l’ha ‘ncaminà a fé ‘d tradussion dij tòch ch’a l’han frapalo ‘d pì. Ambelessì ël prim. Bon-a letura!
Un divertissement tradutiv
A l’é un fàit, për mi come për tanti, che tante idèje – mìnime o nò, importante o nò, vajante o nò – a ven-o ant la dòcia. Bin, pròpi pijand an man lë shampoo a l’é vnume an ment ëd virene l’etichëtta an piemontèis. Alora parèj, për gieugh, ancheuj i vardoma com ch’a sonrìa e a smijerìa n’etichëtta piemontèisa.
(L’etichëtta original a l’é an fransèis përchè ch’a ven da la Còrsica.)
GARNIER
Ultradoss
SHAMPOO
a l’estrat ëd tijeul
Sensa paraben – sensa silicon
ESTRAT NATURAL
a pòrta dosseur e splendor
CAVÈJ NORMAJ
—
GARNIER
Ultradoss
a l’estrat ëd tijeul
Vera arseta ‘d vitalità për ij cavèj normaj, lë shampoo Garnier Ultradoss a cobia ‘l tijeul, conossù për soe qualità adossiente e soa richëssa d’euli essensiaj, a na strutura pura e mossanta che a angreva nen ij cavèj.
Arsultà: ij vòstri cavèj a son brilant e a fan ël pien ëd vitalità. […] continua a leggere »
L’ùltim di
Harold a l’avìa përdù conossensa ma a j’era ancor viv. Ant la soa ment a scorìo vision come a càpita ant j’atim prima d’andreumse. A rivavo an sucession disordinà. Ant lë stat d’incossiensa ant ël qual as trovava, a-j considerava […] ant na manera ch’a andasìa dë dlà da le paròle. I podrìo dì che a-j considerava an manera olìstica, sentend minca ròba contemporaneament. I podrìo dì che ‘l sò pijeje part a j’era impressionistich anvece che analìtich. A përcepìa dle presense.
Dàit ch’i ston scrivend, i son obligà a descrive coste percession an frasi sucessive, ma a l’é nen parèj che Harold a-j sentìa. A j’ero ‘d vision dle piste ciclabile che a l’avia përcorù da cit e dle montagne ch’a l’avìa vardà col di. A stasìa fasend ij travaj dë scòla con soa mama e bele corend an sël camp da baseball a le superior. A j’ero ‘d dëscors ch’a l’avìa fàit, compliment arseivù, sene ‘d sess ch’a l’avìa vivù, lìber lesù e moment ant ij quai a j’era s-ciopaje ant la ment n’idèja […] continua a leggere »


text:
Ils 24 da favrer ha la Russia cumenzà cun l'invasiun en il pajais vischin e dapi lura èn millis persunas civilas sco er schuldada mortas. Las regenzas da l'Ucraina e da la Russia communitgeschan cifras che divergeschan fermamain - las cifras na sa laschan betg verifitgar. Da la vart civila èn tenor las Naziuns unidas passa 5'800 victimas cumprovadas, la cifra possia tgunsch esser pli auta, quai tenor il rapport dals 12 da settember d'ina manadra da missiun da l'UN. Passa otg millliuns persunas èn sin la fugia pervi da la guerra.
Settember:
- Prest set mais suenter l'entschatta da l'offensiva en l'Ucraina ha la Russia ordinà ina mobilisaziun parziala dal militar. Tenor il ministeri da defensiun sa tracti da 300'000 reservists cun experientscha da cumbat. Il schef dal Kreml Wladimir Putin ha ditg en in pled a la televisiun ch'el haja suttascrit in tal decret – la mobilisaziun che vul deliberar il Donbass duai anc cumenzar la mesemna.
- L'armada ucranaisa ha pudì reconquistar parts dal pajais. Ils occupaders russ èn sa retratgs da pliras regiuns en l'ost da l'Ucraina.
- En l'Ucraina da l'ost en las regiuns da Donezk e Luhansk ha la direcziun dals separatists pro-russ pretendì ch'il pievel possa bainbaud decider davart ina separaziun da l'Ucraina.
- En la citad d'Isjum che è part dal territori reconquistà da l'Ucraina èn vegnidas chattadas 440 baras en in guaud rapportan medias da l'Ucraina. Il president ucranais Wolodimir Selenski pretenda consequenzas. Moscau stoppia vegnir chastià pervi da crims da guerra.
- Tar l’inscunter suprem da l’«Organisaziun per collavuraziun da Schanghai» én s’entupads ils presidents da la Russia, la China, la Tirchia, l’Iran e l’India.
- L’ovra atomara Saporischja è puspè vi da la rait. Quai suenter in’interrupziun da duas emnas. Tenor il schef da l’IAEA resta la situaziun enturn l’ovra atomara instabila.
Avust: Mez onn è passà e nagina fin en vista
- Ils territoris en l'ost èn puspè pli fitg en mira da la guerra: L'Ucraina ha intensivà las attatgas per reconquistar ils territoris en l'ost dal pajais, schizunt sin la peninsla Crim.
- L'ovra atomara a Saporischja fa quitads: La Russia na vul betg demilitarisar l'ovra e refusa propostas da l'ONU.
- Duain ils visums da Russas e Russ vegnir annullads? Il president ucrainais Wolodimir Selenski pretenda in scumond da viagiar per Russas e Russ, plirs pajais suondan a las pretensiuns.
- Di da l'independenza en l'Ucraina: Las autoritads han però scumandà tuttas festivitads pervia da l'invasiun russa.
L'Ucraina ha intensivà las emprovas per reconquistar ils territoris en l'ost dal pajais da guerra - er la peninsla occupada Crim è puspè en mira da l'Ucraina. La Russia emprova anc adina da conquistar cumplainamain ils terirtoris da Donezk e Luhansk. En pli emprova l'invasur da tegnair ils territoris da Cherson, Charkiw, Mykolajiw e Saporischja.
Gist l'ovra atomara a Saporischja fa quitads, tant a la cuminanza internaziunala, sco er als dus pajais da guerra. Omadus pajais renfatschan in a l'auter d'avair bumbardà la pli gronda ovra atomara da l'Europa. Quella sa chatta en il sid da l'Ucraina – en in territori controllà da la Russia. L'Uniun Europeica pretenda da la Russia da s'allontanar da l'ovra, la Russia vul che l'Agentura internaziunala per l'energia nucleara fetschia in'inspecziun. Demilitarisar l'ovra atomara na vegn però betg en dumonda per la Russia.
Fanadur: Vinavant attatgas en l'ost
- Il minister da l'exteriur russ Sergej Lawrow prenda en mira la regenza ucranaisa.
- Suenter che la pipeline Nord Stream 1 è stada bloccada, cula puspè gas tras quella.
- La Russia gudogna vinavant terren en l'ost ed il sid da l'Ucraina.
- A Lugano han represchentantas e represchentants da stadi ed organisaziuns internaziunalas discutà e definì il cumenzament da fanadur principis da reconstruir l'Ucraina, quai a la Ucraine Recovery Conference.
- La bloccada da graun è a la fin – sut la mediaziun da l'ONU han las Naziuns chattà ina soluziun per exportas millis tonnas da graun.
La truppas russas intensiveschan vinavant las attatgas en l'ost da l'Ucraina per cuntanscher la finamira da conquistar il Donbass cun Luhansk e Donezk. Er en il sid èn diversas regiuns fertant sut controlla russa, quai cunzunt en il conturn da Cherson ed Odessa. Er quellas regiuns duain daventar part da la Russia. Las administraziuns russas da Cherson, sco er Saporischja èn vegnidas incumbensadas da furmar comités electorals per realisar votaziuns en chaussa.
Sper quai ha il minister da l'exteriur russ Sergej Lawrow formulà per l'emprima giada la finamira da vulair cupitgar la regenza ucranaisa. Quai ha el ditg durant ina visita en l'Egipta.
Er s'intensiveschan las discussiun areguard il gas russ. Nord Stream 1 ha giu pliras lavurs da mantegniment, Gazprom ha reducì la furniziun da gas e l'Uniun Europeica è sa cunvegnida davart in plan d'urgenza. Er en Svizra fatschenta la situaziun da gas e la mancanza d'energia pli e pli fitg.
Zercladur: Russia sa focussescha sin l'ost da l'Ucraina
- Russia conquista adina dapli terren en l'ost da l'Ucraina. La conquista da las regiuns da Luhansk e Donezk tutgan tar las finamiras principalas da la Russia. Tenor il president ucranais, Wolodimir Selenski, è la situaziun da sias truppas en l'ost dal pajais fitg difficila.
- L'Ucraina daventa uffizialmain candidata per l'adesiun a l'Uniun europeica.
- La fin d'avust veglia l'Ucraina puspè reprender las contractivas da pasch cun la Russia. L'emprim veglian ins lantschar cunterattatgas. Uschia hajan ins ina meglra situaziun posiziun da contractar.
- La Svizra investighescha davart crims da guerra. L'Uffizi federal da polizia ha interrogà fugitivs ucranais. La finamira saja da rimnar rapports e mussaments che duain gidar pli tard en cas ch'i dettia dumondas d'assistenza giudiziala, cunzunt dal Tribunal internaziunal a Den Haag.
Ils grevs cumbats en l'ost da l'Ucraina cuntinueschan. Uschia ha la Russia per exempel surpiglià la controlla da la citad da Sjewjerodonezk. Quatter mais suenter il cumenzament da la guerra ha l'Ucraina ordinà a sias truppas sa retrair or da la citad. La citad valeva fin ussa sco ina da las ultimas parts da Luhansk che n'è anc betg vegnida conquistada da cumbattants proruss. Dentant er la chapitala Kiev vegnia vinavant bumbardada cun rachetas.
Il secretari general da la Nato, Jens Stoltenberg, tema entant, che la guerra en l'Ucraina pudess anc cuzzar onns. Perquai saja impurtant da vinavant sustegnair l’Ucraina cunter la Russia.
La Ucraina è ussa uffizialmain candidata per l'adesiun a l'Uniun europeica. Il parlament da l'UE ha approvà cun gronda maioritad il status da candidat per l'Ucraina e la Modavia. 529 deputadas e deputads èn stad persuenter e 45 encunter (tar 14 abstenziuns). Il president dal cussegl da l'UE, Charles Michel, sa mussa optimistic ch'ils 27 stadis da l'UE vegnan gievgia tar lur inscunter a Brüssel sustegnair il status da candidat per l'Ucraina e la Moldavia per entrar l'UE.
Ils G7 examineschan in cunfin da pretsch per energia russa, pia per gas ed ieli russ. Quai resulta da la decleraziun finala da l'inscunter da schefs da stadi dals pli impurtants stadis industrials dal vest. In tal cunfin da pretschs duai limitar la finanziaziun da la regenza russa per la guerra en Ucraina. In tal cunfin per pretschs pudess dentant be vegnir realisà en collavuraziun cun stadis gronds d'import dad ieli, sco la China e l'India.
Matg: La zona da guerra vegn pli gronda
- La Russia conquista adina dapli terren en l'ost da l'Ucraina
- Il president ucrainais Wolodimir Selenski quinta cun attgatgas pli intensivas
- La guerra en l’Ucraina pudess anc cuzzar onns
- Fin l'avust vul l'Ucraina reprender las contractivas da pasch cun la Russia
- Tut ils stadis commembers da la NATO beneventan ils plans da la Svezia e la Finlanda d'entrar en la NATO – la Tirchia blochescha
- Manaschis purils han pers grondas surfatschas agraras
La racolta vegnia a tanscher per l’agen diever, perquai che blers umans sajan fugids da la guerra en l’exteriur. Betg mo ils cumbats impedeschian la lavur dals manaschis purils. Perquai ch’ils exports sajan bloccads, cultiveschian els er damain fritgs dal funs orientads a l’export. Er cultiveschian ils purs uss dapli plantas che sajan damain pretensiusas, sco per exempel fava da soja. Tranter auter saja ina racolta en ina valur da pliras milliardas dollars ida a perder.
Tranter auter pervi da la mancanza da graun ord l'Ucraina sentan blers pajais in augment da pretschs. Era materia prima sco ieli, benzin e gas è vegnida pli chara. Per cumbatter l'inflaziun en Svizra ha il minister d’economia Guy Parmelin pretendì in discurs per sustegn finanzial.
La Finlanda e la Svezia vulan daventar commembras da la Nato, uschia che la allianza dal vest s'avischina pli e pli fitg als cunfins russ. La dumonda d'adesiun vegn beneventada, sulettamain la Tirchia fa resistenza. Concret renfatscha la regenza da Recep Tayyp Erdogan a la Finlanda e la Svezia da sustegnair organisaziuns terroristicas sco la partida curda PKK e la milissa YPG en Siria. La Tirchia cumbatta omaduas organisaziuns, quai che blers stadis dal vest crititgeschan fermamain.
Avrigl / matg: I marscha plitost cuntrari als plans russ
- ils cumbats en l'Ucraina cuntinuan, ils discurs tranter las partidas da conflict vegnan interruts
- Mariupol, la citad en l'ost ch'ils Ucranais han defendì dapi il cumenzament, croda en mauns russ
- l'Ucraina tschenta ina dumonda d'adesiun a l'UE
- la Finlanda e la Svezia vulan entrar en la Nato
- las consequenzas da la guerra sco blers fugitivs, auts pretschs per carburant e la mancanza da garnezi fatschentan pli e pli fitg
Entant che la guerra cuntinuescha e chaschuna adina dapli victimas e fugitivs, survegn il conflict pli e pli ina nova dimensiun politica. Ina da las finamiras centralas da la Russia è ils ultims onns adina stada da tegnair sin distanza la Nato e l'Uniun europeica. Entras la guerra capita però gist il cuntrari. L'Ucraina s'avischina a l'UE e tschenta schizunt la dumonda d'adesiun. La Finlanda e la Svezia vulan daventar commembras da la Nato, uschia che la allianza dal vest s'avischinan pli e pli fitg als cunfins russ. Quai che Wladimir Putin ha vulì evitar. Plinavant furneschan entant er divers pajais da l'Uniun europeica armas a l'Ucraina. Ed ils Stadis Unids augmentan cuntinuadamain il budget per il sustegn.
Era la politica d'infurmaziun dal stadi russ vegn pli e pli fitg sut squitsch. Gia a l'entschatta ha il stadi empruvà da censurar infurmaziuns davart la situaziun effectiva en l'Ucraina – quai cun scumandar Facebook e Twitter, ubain era cun leschas pli restrictivas per schurnalistas e schurnalists che rapportan davart il conflict. Quai tut cun la finamira da pudair mussar cunzunt a l'atgna populaziun che l'invasiun saja necessaria e funcziunia tenor plan. Pli ditg che la guerra cuzza e pli gronda che la forsch tranter il maletg russ e quel che sa mussa en l'UE e da l'auter maun da l'Atlantic daventa. Saja quai entras infurmaziuns publicas da servetschs secrets sco quel da la Gronda Britannia, saja quai entras schurnalistas e schurnalists ma era via medias socialas.
Fin mars: Russia banduna Kiev e focussescha sin l'ost
- l'invasiun na para betg dad avanzar tenor plan
- ils cumbats sa concentreschan sin l'ost e sidost dal pajais
- la Nato na vul explicitamain betg sa maschadar en il conflict
- potenzials crims da guerra comess da las truppas russas vegnan a la glisch
La resistenza ucranaisa è ferma. Tenor indicaziuns russas funcziunescha l'operaziun tenor plan. Tuttina sa retira l'armada russa suenter intensivas emnas da cumbat senza grond progress da la regiun da Kiev e sa concentrescha sin las regiuns en l'ost e sidost dal pajais. Là, en citads sco Mariupol u Cherson, vegn la situaziun umanitara per la populaziun che na po betg fugir mendra e mendra. Plinavant vegnan er a la glisch divers potenzials crims da guerra commess entras las truppas russas.
L'Uniun europeica sco er l'allianza militara Nato mussan entant unitad en chaussa. Quai schegea ch'ins emprova da sa tegnair or dal conflict militar – en spezial en connex cun furniziuns d'armas. I cuntinuan las discussiuns davart novas sancziuns, la dependenza dad ieli e gas russ, armas atomaras e chemicas sco er davart las consequenzas globalas da la guerra.
Cosequenzas globalas
Fugitivs
Blers fugitivs ord l’Ucraina han ils davos mais tschertgà alloschi en auters pajais. Quai è anc adina ina sfida – cunzunt per la Svizra – da chattar avunda plaz. Pli ditg che la guerra dura e pli auts ch’ils custs vegnan.
Dependenza dad ieli e gas
L’Uniun europeica sco era la Svizra èn anc adina per ina gronda part dependentas dad ieli e gas russ. Cunquai n'èsi stan uss anc betg pussaivel da chalar d’importar ieli e gas ord la Russia. Quai emplaina però la cassa da la Russia – era per la guerra.
Crisa da carburant
Pervia da la guerra en l’Ucraina van era ils pretschs da carburant marcantamain ensi.
Memia pauc graun – fomaz en bleras parts dal mund
L’Ucraina e la Russia èn dus dals pli gronds pajais ch'exporteschan graun. Entras la guerra èn ils exports ids enavos marcantamain. Cunzunt blers pajais en l’Africa ed en il Proxim Orient dependan tenor l’ONU dal graun bunmartgà da l’Ucraina. Era l’India – il segund grond producent da graun dal mund – n’exportescha nagin graun pli pervia da l'augment dals pretschs en l'agen pajais e per segirar las victualias per l’atgna glieud.
Ferm franc svizzer
Cunquai ch'il franc svizzer è ina valuta da refugi, è il franc daventà pli ferm. Quai ha er in’influenza negativa sin ils exports svizzers.
Mez mars: Guerra, fugia, sancziuns e sustegn
- attatgas russas cuntinuan, resistenza ucranaisa sa manifestescha, Stadis Unids furneschan armas
- stentas per evacuar civilistas e civilists cun success variant
- ulteriuras sancziuns sco in stop d'importar ieli e gas russ vegnan sin maisa
- adina dapli fugitivs arrivan en divers pajais
- Fugitivs en Svizra survegnan il status «S»
Las attatgas e la devastaziun en l'Ucraina entras l'armada russa cuntinuan. Ma er la resistenza da la vart ucranaisa sa manifestescha pli e pli fitg. Plirs pajais dal vest sa stentan per ina pausa da cumbat e conferman lur sustegn envers l'Ucraina. Ils Stadis Unids sustegnan l'Ucraina er cun armas. En il pajas datti diversas stentas, per exempel da la Crusch cotschna per corridors umanitars per evacuar civilistas e civilists. Intginas emprovas gartegian, autras fan adina puspè naufragi. Las partidas da conflict dattan ina a l'autra la culpa persuenter.
En discussiun stattan ulteriuras sancziuns envers la Russia tar rauba da luxus sco er stops d'importar gas ed ieli russ – quai ch'ils Stadis Unids decidan enturn mez mars. Ultra da quai sa preparan divers pajais sin ils fugitivs da l'Ucraina. Er en Svizra arrivan els – di per di adina daplirs. Il Cussegl federal decida ch'els survegnan il status «S» che simplifitgescha ils process d'entrada e da lavurar en Svizra.
Ed er il Grischun sa prepara sin ils fugitivs:
Sancziuns
Stan uss ha la Svizra surpiglià tut ils tschintg pachets da sancziuns da l’UE cun paucas excepziuns. I va surtut per imports ed exports da rauba, mesiras finanzialas e restricziuns da viagiar.
- Scumonds dad import per differenta rauba sco: charvun, laina, cement, fritgs da mar etc.
- Scumonds dad export: Surtut per rauba militara e roboters industrials e tschertas chemicalias
- Restricziuns per burgais russ da far commerzi finanzial
- Scumonds da transacziuns cun la banca centrala russa e pliras bancas dal stadi russ
- La Svizra e l’UE han schelà pliras milliardas daners russ, cunzunt dad oligarchs
Favrer / entschatta mars: Emprimas sancziuns da l'UE
- sancziuns cunter il sistem da bancas russ sco ina da las emprimas reacziuns da l'Uniun europeica
- cun las sancziuns cumenza er la discussiun davart la neutralitad
- discurs tranter la Russia e l'Ucraina cumenzan
- gronda solidaritad internaziunala
Las primas sancziuns sa drizzan encunter il sistem da bancas russ. Er la Svizra surpiglia las sancziuns e condemnescha uffizialmain l'agressiun russa. Entant cumenzan ils discurs tranter las partidas da conflict. Er la Svizra è stada en discussiun per organisar ina conferenza da pasch. La solidaritad internaziunala crescha, saja quai en furma da donaziuns finanzialas, agid umanitar, protestas u er preparativas per fugitivs. La Russia piglia en mira Kiev ed il president ucranais Wolodimir Selenski. Cun «l'operaziun militara speziala» giaja per «denazifitgar e liberar l'Ucraina dal faschissem», uschia l'argumentaziun uffiziala da la Russia.
En connex cun las sancziuns datti davent da l'entschatta adina puspè discussiuns en connex cun la neutralitad. In aspect che pertutga en spazial stadis sco la Svizra u la Svezia.
23/24 da favrer: La Russia attatga l'Ucraina
- oravant rimna la Russia bleras truppas al cunfin cun l'Ucraina – sco manever militar
- gronds sforzs diplomatics per evitar in conflict fan naufragi
- la notg sin gievgia ils 24-02 cumenza l'invasiun russa e cunquai la resistenza e la fugia da la vart ucranaisa
Tut las stentas da deescalar las provocaziuns russas e cunquai il conflict ch'è sa mussà gia durant il schaner han fatg naufragi. Curt suenter ch'il president russ, Wladimir Putin, ha renconuschì las regiuns separatisticas Donezk e Luhansk en l'Ost da l'Ucraina sco regiuns separatisticas, ha el laschà attatgar la notg sin gievgia ils 24 da favrer ulteriuras citads ucranaisas. Tranter auter la chapitala Kiev, Mariupol ed Odessa. Ils proxims dis cuntinuan las attatgas ed in grond dumber da schuldada russa entra en l'Ucraina. Da l'autra vart ha cumenzà per blers Ucranais ed Ucranaisas ubain la fugia ubain la resistenza cunter l'invasiun russa.
Funtaunas
- agenturas da novitads
- SRF
- agens rapports da RTR
- indicaziuns uffizialas da divers pajas u er da las Naziuns unidas
Tant la Russia sco l'Ucraina dementeschan u curregian adina puspè indicaziuns ch'in pajais fa davart l'auter. Diversas cifras na sa laschan betg verifitgar cleramain.


text:
Per Max Gygax e sia dunna Christine na saja la decisiun insumma betg stada simpla. Gugent avess il pèr surdà uss suenter la pensiun lur affar en mauns che tgiran vinavant lur filosofia. Dentant n’haja el simplamain betg chattà ina soluziun.
La decisiun è stada in cumbat fitg emoziunal !
L’atun passà aveva la butia da mobiglia a Samedan anc festivà il giubileum da 30 onns Woma. Là anc cun l’opiniun en mira ch’ina interpresa indigena dal Puschlav surprendess l’affar. L’ultim mument n’haja dentant betg vulì esser, deplorescha l’affarist da 65 onns.
Vendita online crescha
Max Gygax ha dentant er chapientscha ch’ins ha respect da surprender actualmain in affar. Er il sectur da mobiglia è expost fermamain a la concurrenza tras la distribuziun online. Ed il cumbat sin il martgà saja dir. Avant bun sis onns fascheva la butia anc ina svieuta da 2,3 milliuns. Suenter il crash da l’euro saja ì enavos marcant. L’onn passà ha la butia anc gì ina svieuta da 1,6 milliuns. Il trend mussia dentant puspè ensi, uschia l’affarist da Samedan.
Vendita cumpletta
Cun dar las localitads da l’edifizi en la zona industriala da Cho d’Punt a Samedan a l’interpresa danaisa Jysk, ha Max Gygax uss da svidar e vender ora tut l’inventar existent. La surdada da las localitads è prevesida per ils 29 d'avrigl 2019. El fa quint che la nova filiala da Jaysk avra sias portas suenter ina renovaziun la stad 2019.
RR actualitad 17:00


text:
En l’entir chantun Grischun davent da l’Engiadina Bassa sur Tavau fin Tujetsch datti gruppas d’interess che n’èn betg cuntents cun l’agir da las autoritads da vischnancas e dal chantun. Las 13 gruppas d’interess da possessurs d'abitaziuns secundaras dumbran circa 5’000 commembers.
Jgnaz Derungs che presidiescha la gruppa d’interns da possessurs d'abitaziuns secundaras da Breil e conturn ha clamà ensemen las gruppas d’interess e tuttas 13 han dà suatientscha. Las suprastanzas da quellas gruppas s’entaupan ils 28 da mars a Turitg.
Sco quai che Derungs ha ditg ad RTR na possian ins betg spetgar resultats a l'emprim inscunter -– i giaja persuenter d'emprender d’enconuscher in l’auter e per sondar ils interess communabels.
RR actualitad 12:00


text:
Uschia saja la finamira da reducir ils cas pendents cun derschadras e derschaders extraordinaris. Quai scriva la Cumissiun per giustia e segirezza dal Cussegl grond, l'instanza ch’ha dà il consentiment per l’augment da persunal. I sa tracta d’in augment temporar da duas plazzas cumplainas. Quellas partan trais derschadras ed in derschader, mintgamai cun in pensum da 50%.
La dretgira regiunala Plessur è la pli gronda dal chantun. En media haja dà mintg'onn 1'775 novs cas per la dretgira regiunala e 118 cas per la dretgira da mesiras repressivas, ch'è part da la dretgira regiunala Plessur. Radund 60 cas sajan ils davos tschintg onns mintgamai restads pendents a la fin da l'onn, scriva la cumissiun vinavant.
Il favrer 2021 aveva il Cussegl grond revedì parzialmain la lescha da l'organisaziun giudiziala e stgaffì la pussaivladad da sustegnair dretgiras chantunalas cun persunal supplementar sche las dretgiras han memia bler da far u sche derschaders u derschadras na pon betg lavurar durant ina pli lunga perioda da temp.


text:
Dominik Bieler che sa chatta en il fastizs da Fabian Cancellara po turnar a chasa cun in bun sentiment dad Alkmaar en il nord da l’Ollanda. Per ils 22 kilometers en la cursa cunter l’ura ha el duvrà 29 minutas. El ha uschia absolvì questa distanza en ina media da 46,3 km/h. Sin il victur talian Andrea Piccolo ha il ciclist grischun pers bun duas minutas. En la cursa sur la distanza lunga cun partenza en massa ha el pers be 45 secundas sin il victur Andrii Ponomar da l’Ucraina. Per in plaz sin il podest han schizunt be 23 secundas mancà.
Nagina pausa
Bler temp da sa revegnir dals campiunadis d’Europa ad Alkmaar n’ha Dominik Bieler betg. Gia quest’emna sa participescha il ciclist dal RMV Cuira als campiunadis mundials dals juniors sin il vial (Radbahn-WM) a Frankfurt Oder e sco dessert suondan la fin settember ils campiunadis mundials sin via en la regiun da Yorkshire en la Gronda Bretagna.


text:
Daventar commembra u commember
Ils commembers stattan sco promoturas e promoturs en stretg contact cun l'art e cun il Museum d'art dal Grischun a Cuira e profiteschan da blers avantatgs.
Las commembras ed ils commembers da l’uniun grischuna d’art prestan ina contribuziun al mantegniment, a la promoziun ed a l’intermediaziun d’art e da cultura en il Grischun. Sco commembra u commember ubain sco fautura u fautur da l’uniun grischuna d’art profitais Vus da purschidas spezialas che As dattan la pussaivladad da scuntradas e da barats cun artistas ed artists, cun expertas ed experts u cun persunas interessadas a l’art.
Essas Vus gia commembra u commember da l’uniun grischuna d’art? Regalai ina commembranza e pussibilitai a Vossas amias e Voss amis eveniments d’art Spezials.
Sco commembra u commember avais Vus entrada gratuita en il museum d’art dal Grischun ed en ulteriurs museums ed ulteriuras chasas d’art da la Svizra, pudais cumprar catalogs d’exposiziun ad in pretsch privilegià e survegnis invitaziuns e documents davart tut las vernissaschas ed occurrenzas. Ultra da quai avais Vus la pussaivladad d’As participar al viadi d’art apprezià e profitais da las occurrenzas exclusivas per commembras e commembers.
Fauturas e fauturs (firmas u persunas privatas) survegnan supplementarmain a tut ils avantatgs ina invitaziun ad in’occurrenza da fautur, catalogs d’exposiziun ed ediziuns d’artists.
Cun lur commembranza profiteschan vischnancas da cartas da l’onn transmissiblas per il museum d’art dal Grischun sco er d’ina visita guidada cun il directur artistic u d’ina occurrenza tenor ils basegns specifics da la vischnanca.
Gönnerinnen und Gönner (ab CHF 1’000) erhalten jährlich eine Künstleredition als Geschenk:
2021: Olaf Holzapfel (Frottage)
2019/2020: Andriu Deplazes, Triptychon (Lithographie)
2018: Sara Masüger (Skulptur)
2017: Ester Vonplon (Fotografie)
2016: Zilla Leutenegger (Video)


text:
viadi da primavera 2021/22
Sco finiziun digl onn da scola 2021/22 ein las scolaras ed ils scolars i sin viadi da primavera. Uonn ha quel menau nus el parc da sugas a Flem.
Suenter che havein giu retschiert nossas tschentas da reiver, vons e capellina ha Ignaz introduciu nus egl inagain dil reiver. Che la segirtad persunala hagi prioritad nr. 1 havein nus udiu buca mo ina ga. Silsuenter essan nus sereparti en gruppas tenor nivel ed essan serendi ellas diversas percuorsas. La pausa da miezdi han las gruppas fatg individualmein. Il suentermiezdi han allura tuttas gruppas aunc gudiu las percuorsas cun obstachels grevs e meins grevs. Ferton che beinenqualin era empau staunchels la fin, havessen ils auters aunc pudiu ditg. Mo la finfinala havein nus stuiu calar per puspei serender a casa. Per far empau pli gustus il viadi han tuts aunc astgau eleger in glatsch avon ch'ei ha giu num prender la via suttapeis e turnar a casa.
Igl ei stau in bi viadi da primavera per serrar giu in onn da scola intensiv – ed era per serrar giu ina perioda d'instruir.
fotografias da Carla Flury-Nay & Sandro Tomaschett


text:
Philips Videopac
El Philips Videopac (in di Stat Unii Magnavox Odyssey²) a l'è stada 'na console di videogioeugh sortida in del 1978 fondada in sul microprocessor Intel 8048 e cont 1 KB de ROM, 64 byte de RAM interna e 128 byte esterni.
El gh'aveva anca 'na tastadura che, grazia a 'na cartoccia appòsta, la permetteva de digità di comand al processor direttament in assembly. Ghe'eren anca di àlter moduj de espansion per di gioeugh pussee compless, compagn di scacchi.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Videopac Computer G7400 (JPG), in Futura, nº 4, Alberto Peruzzo Editore, dicembre 1983, p. 79, OCLC 955444636.


text:
Le sircostanse anté ch’is trovoma ancheuj an òbligo a isolesse da j’àutri, a tajesse fòra da la vita dla società. A l’isolament a-i é ‘l rìsigh an quàich manera ëd costumess-ne. Chi ch’a dòmina la società as na profita për mej controlene. Tutun. për nojàutri ij cristian, radunesse coma comunità a l’é essensial. Ij mojen ch’i l’oma për arpiassé ‘l rescontr an tra frej e seur a son mej che nen, ma a peudo nen paragonesse a la richëssa dël rescontr ëd person-a. A l’é ansema a j’àutri ch’i vnuma instruì ant la Paròla ‘d Nosgnor e ch’i chërsona ant la fej. A l’é an comunità ch’is esercitoma ant le virtù cristian-e. Le leture bìbliche ancheuj a sélebro e a stabilisso con autorità ij prinsipi dla dimension comunitària dël pòpol ëd Nosgnor.
L’Evangeli ‘d Gesù Crist a l’é pa na religion ëd consolassion ch’an fà scapé da la realità, ma na fòrsa ‘d trasformassion ëd la realità ch’a ìmplica sacrifissi e angagg. S’a l’é bin fondà an sij propòsit arvelà ‘d Nosgnor e a-j ambrassa con fiusa, col-lì a sarà n’angagg ch’a sarà mai inùtil. Le leture bìibliche ch’i foma ancheuj, an prim leu a stabilisso col ch’a sìa ‘l fondament sicur ch’i dovoma pogeie ij pé. A dan l’evidenza, peuj, ant la sconda e quarta letura, a coma ‘l mëssagi dl’Evangeli a sia n’apel al pentiment, l’é a dì a chité në stil ëd vita d’ilusion ch’a porta mach a la ruin-a. La tersa letura an ciama, a la fin, a anvestì nòstra vita an lòn ch’a l’é permanent, durèivol e a dé nen tanta importansa a lòn ch’a l’é transitori, ch’a vnirà a la fin. Sossì a l’é përdabon n’apel a esse realista ‘d manera costrutiva.
Sté ansema a d’àutri a l’é bel e ‘d grand’ amportansa, dzurtut s’a l’é na companìa ‘d përsone ch’it në stas ben ansema e ch’it n’has j’istess antëresse e aspirassion. Antlora it l’has anvìa d’ancontreje soens. Ti i-j conòsse ‘d përson-a e steje ansema a veul dì conòssje sèmpe mej. Ëd Nosgnor Dé, ël Creator, le Scriture Sante a diso che Chiel a conòss fin-a tute le stèile për nòm, un-a për un-a. Nen mach lòn, Chiel a conòss per nòm minca un ëd nojàutri e Chiel a veul ëstabilì con nojàutri un rapòrt përsonal. Sossì a l’é lòn che an guida a fé ël Salvator e Signor Gesù Crist: ëstabilì na comunion con Nosgnor Dé. A l’é lòn ch’i vëdoma bin ilustrà an tute le leture bìbliche ch’i lesroma ancheuj. Stoma a sentje.
Dé, ël Dé ver e viv ch’a l’é arvelasse travers ëd la stòria d’Israel e al gré màssim an Gesù Crist, a l’é ‘n Dé “ch’a fà”, ch’as dà sèmpe da fé: Dé a realisa, a compiss, tut lòn ch’a l’ha stabilì e con la sapiensa la pì àuta. Dé a l’ha travajà ant la creassion ëd l’univers ch’a l’é nòstra ca, e bin pì dë dlà ‘d lolì: i lo vdoma ancheuj ant la letura dla Génesi. Dé a travaja, e ‘d manera sovran-a ant lòn ch’a càpita ant ël mond ëd la natura: ël Salm 29 a làuda e a esalta coste soe atività. Dé a agiss ant la përson-a e euvra ‘d Gesù Crist: cost-sì a l’é l’anunsi profetich ëd Gioann Batista. Dé a séguita a operé për ël mojen ëd sò Spirit Sant, an arnovand ëd manera ancreusa la vita ‘d chi ch’as fida al Signor e Salvator Gesù Crist. Coste-sì a son pa ‘d teorìe, ma ‘d pratica “tocàbil”.


text:
Pervia da las temperaturas pli chaudas chatschan intginas sortas schon fitg baud. Sche las temperaturas sur notg crodan – sco quest onn, durant l'avrigl sut nulla – schelan ils chatschs.
Per proteger las vignas datti intginas metodas. Ina nova, ch'il viticultur vul empruvar, è in filfier che stgauda. Quel vegn installà en las vignas e pudess a moda simpla e nuncumplitgada stgaudar l'aria, ed uschè er las ivas. Per las sis hectaras da Roman Hermann custa il filfier var 100'000 francs. Ina investiziun ch'el sto per il mument purtar ses, senza sustegn dal chantun u Confederaziun.
Il sistem saja uss madir
Inventà il filfier chaud ha Sandro Merkle, viticultur en la regiun da Stuttgart. Er el vuleva proteger sias vignas dal fraid. Ensemen cun ses bab ed in electricist saja el lura sesì ensemen ed els hajan entaifer paucs dis sviluppà il filfier. Quai è stà avant quatter onns.
En il fratemp hajan els meglierà il sistem. Passa 100 filfiers haja Sandro Merkle uss schon vendì en Germania ed en Frantscha. En Svizra tutga Roman Hermann tar in dals paucs che nizzegia il filfier.
Il cumissari da vignas dal Plantahof, Walter Fromm, metta grondas speranzas en la tecnologia. El haja schon avant intgins onns udì da questa tecnica, dentant pir ussa saja il sistem propi madir.
Ord l'archiv
Cun il filfier na duvrassi betg pli chandailas per stgaudar las vignas. Ils maletgs da las chandailas èn dentant in toc pli spectaculars ch'in filfier chaud.


text:
Hünenberg
Hünenberg a l'è un cumün svizzer del Canton Zug. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 18.70 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8795 abitant.
El cumün de Hünenberg al se tröva a una altitüden de 444 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cham, Dietwil (AG), Maschwanden (ZH), Merenschwand (AG), Mühlau (AG), Oberrüti (AG), Obfelden (ZH), Risch, Sins (AG), Zug. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Hünenberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 col nom de de Hunberg, ma quest docüment l'è cunsideraa un fals. In del 1185 l'eva menziunaa col nom de de Hunoberg e in del 1239 col nom de de Hunaberc.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Hünenberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
L'administraziun communala ei responsabla per l'organisaziun administrativa dallas proceduras per la lubientscha da baghegiar, quei vul dir ella dat ils formulars per damondas da baghegiar, approbescha las damondas da baghegiar e prepara ellas per mauns dalla cumissiun da construcziun.
Procedura d'annunzia
Per pintgas transformaziuns da baghetgs che han buca per consequenza ina midada digl intent ni dalla fatschada san ins far diever dalla procedura d'annunzia. Il formular per la procedura d'annunzia sto vegnir inoltraus en dus exemplars ensemen cun ina skizza ni in plan dalla midada dil baghetg planisada.
Damondas da baghegiar enteifer la zona da construcziun
Da damondas da baghegiar per edifecis enteifer la zona da construcziun sto vegnir inoltrau dus exemplars alla vischnaunca. Sch'ina lubientscha dalla polizia da fiug ei necessaria, supplichein nus Vus d'aschuntar in ulteriur set da plans.
Damondas da baghegiar ordeifer la zona da construcziun
Per edifecis ordeifer la zona da construcziun sto vegnir inoltrau supplementarmein treis exemplars dil «Formular per damondas da baghegiar per edifecis e stabiliments ordeifer la zona da construcziun» digl Uffeci per il svilup dil territori. Dils plans sto en quei cass vegnir furniu 5 exemplars. Sch'ina lubientscha dalla polizia da fiug ei necessaria, supplichein nus Vus d'aschuntar in ulteriur set da plans.
La damonda da baghegiar vegn examinada d'ina cumissiun da construcziun e suttamessa cun ina proposta alla suprastonza communala per approbar/refusar. Per edifecis e stabiliments ordeifer la zona da construcziun drova ei plinavon ina lubientscha digl Uffeci per il svilup dil territori dil cantun Grischun, Cuera.
Informaziuns dat il menader dil sectur da construcziun e president dalla cumissiun da construcziun Luis Casty. Ils formulars san ins retrer dall'administraziun communala ni cargar giu digl internet. Formulars per damondas da baghegiar ordeifer la zona da construcziun anflan ins sin www.are.gr.ch.
Formulars:
- Damonda da baghegiar ordinaria
- Calculaziun dalla surfatscha d'alzada brutta (cefra d'utilisaziun)
- Communicaziun alla polizia da construcziun
- Formular davart la protecziun encunter radon
- Flyer davart radon
Leschas:
- Lescha da construcziun
- Lescha davart la planisaziun dil territori dil cantun Grischun
- Ordinaziun davart la planisaziun dil territori dil cantun Grischun


text:
Termeno sulla Strada del Vino
Termeno sulla Strada del Vino (Tramin an der Weinstrasse) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.194 abitàncc, 'na superfìce de 19 km² e 'na densità de 168 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Caldaro sulla Strada del Vino, Coredo (TN), Cortaccia sulla Strada del Vino, Egna, Montagna, Ora, Sfruz (TN), Vadena.
Situasiù linguìstica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
Per la gugga da Sedrun ha la gievgia grassa ina gronda muntada. Gia la damaun a las 6 suna la musica da tschaiver e fa dasdar ils convischins da Sedrun. Il suentermezdi datti in til e la saira vegni lura fatg gronda festa en tenda.
Ils «Vagabunds» sa preschentan
Num: Vagabunds
Motto: Assassin’s Creed
Onn da fundaziun: 1986
Via da fundaziun: Il 1986 han dus amaturs da tschaiver gì l’idea da fundar ina gugga. Cun 18 auters musicants han els lura realisà quell’idea. Natiralmain s’auda era in costum vitiers. Ils da Sedrun han perquai fatg lur emprims costums ord satgs da café. Sin fundament da quels satgs, han els era elegì il num «Vagabunds».
Dirigent: Julian Monn
Commembers: 38
Danunder èn ils musicants: 35 commembers vegnan da Tujetsch ed ils trais ulteriurs da la vischnanca da Sumvitg.
Vegliadetgna media: 22
Toc preferì: «Sierra Madre»
Tschaiver preferì: Gievgia grassa a Sedrun
Tschaivers per onn: Ils «Vagabunds» sa participeschan a circa 7 tschaivers per onn. Duas ulteriuras preschentaziuns han els en las ustarias da Sedrun ed a la «Dretgira nauscha» a Mustér.
Onns decisivs: Avant dus onns ha la gugga da Sedrun gì lur giubileum da 30 onns. Quel han els festivà cun crear in car per il til da tschaiver tut spezial.
Tar ils «Vagabunds» datti in spezial usit, cura ch’ins vegn nov en la musica. L’emprim onn ston ils novizs mintgamai purtar in grond «L» si dies. Cura ch’ins è lura 10 onns commember survegnan ins in «R» enturn culiez. Quel vegn lura era malegià sin fatscha e stat per «Routinier».
Da rock fin rap rumantsch
La musica da tschaiver da Sedrun taidlan musica da Rock fin tar R&B e pop tudestg. Els han dentant era ina chanzun rumantscha da la gruppa da rap da la regiun, las Liricas Analas, en lur playlist.
RR actualitad 08:00


text:
Collin McMahon
La spada magica – Ina lezia privlusa
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, 2012, numer d’empustaziun 978-3-03900-096-8
Cura che Falibur, la spada magica misteriusa, cumenza puspè a glischar, sa Jannik immediat: la glieud da Falrasia è en prievel. Jannik e Lea na targlinan betg da gidar lur amis en il mund magic. In monster enorm fa temair ils abitants da Falrasia. Valurusamain surpiglia Jannik la lezia privlusa e cumbatta il monster cun sia spada magica…
Translaziun dal cudesch: Das Zauberschwert – Ein gefährlicher Auftrag


text:
Il 1997 è vegnida fundada la Fundaziun Premi grischun da litteratura tras il testament da dunna Milly Enderlin (1916 – 1997). Dapi là han gia 21 scripturs e scripturas gì l'onur da vegnir premiads. Quest onn è quai l'autura Romana Ganzoni.
Romana Ganzoni
Romana Ganzoni è naschida il 1967 a Scuol. Ella ha fatg la matura a Ftan ed ha suenter studegià istorgia e germanistica a l'Universitad da Turitg. Suenter ha ella instruì var 20 onns en divers gimnasis a Turitg ed en Engiadina. Dapi in pèr onns n'instruescha ella betg pli e sa concentrescha dal tuttafatg sin il scriver. Ella ha scrit 2 romans per tudestg, ma ella scriva er bler auter e per part er per rumantsch.
Ella stat a Schlarigna, è maridada cun il giurist Riet Ganzoni, els han ensemen 3 uffants.
RTR actualitad 17:00


text:
Avon paucs dis ha nossa Svizra astgau festivar siu 727avel di da naschientscha. Politichers da dretg a seniester han teniu plaids. Ferton che representants dall’ala seniastra perdegheschan dall’alva Dalla damaun entochen la notg co nus stuein s’adattar all’Uniun europeica (UE), discuoran ils representants dall’ala dretga senza paus e ruaus davart independenza e derschaders jasters che vulan conquistar nus, sco sche nus fussen in’insla isolada cun lunsch entuorn negin auter e cun negin brat economic. Leger vinavon: lq_2018-08-10
14.08.2018 / Medien / /


text:
Attenziun tradiziun!
En nies Museum saveis scuvierer la historia e las tradiziuns da Laax! Levas saver cun tgei che noss affons termagliavan avon 200 onns, co il guardian da notg fageva sia tura, e pertgei che la sontga Margriata ha bandunau tut alla bahuta l’alp, lu visitei nies museum. Prendei peda per in caffè, per la historia e las historias da Laax e da sia glieud e per las interessantas exposiziuns temporaras cun las qualas nus empruein d’adina puspei surprender noss visitaders.
Romana Brunold, menadra Museum
alla pagina d’internet
alla pagina Facebook
alla pagina Instagram


text:
- Ils Stadis Unids han sgulà enavos radund 400 burgais a bord d'ina cruschera ch'era sut quarantina en il Giapun.
- Entant è il dumber da persunas infectadas dal virus da Corona s'augmentà sin passa 70'500 cas
- Aifer in di èn mortas 105 persunas. Uschia è il dumber total da morts pervi dal virus sin 1'770 mortoris, ha communitgà la cumissiun da sanadad naziunala NHC a Peking.
Spezialmain pertutgada è la provinza Hubei en la China centrala cun 60 milliuns abitants cun la metropola Wuhan. Sulet là datti 58'182 infecziuns e 1'696 mortoris confermads entras il virus.
Lubids èn be vehichels d'urgenza
Cun in scumond per autos privats ha la regiun da crisa decidì ulteriuras mesiras drasticas. En las citads da la provinza èn permiss be transports cun autos d'urgenza, da servetschs sco er transports cun rauba dal diever quotidian. Scadins viadis privats cun vehichels èn scumandads.
Entant è arrivada a Peking in'equipa d'experts internaziunals sut la direcziun da la WHO che discurran cun represchentants d'autoritads chinaisas. La WHO aveva pretendì da la China da metter a disposiziun dapli infurmaziuns davart las pussaivladads da diagnostitgar ils cas dal virus da Corona.
Consequenzas per l'economia
En la China ha la banca centrala sbassà il tschains per emprests a termin mesaun. Uschia vul il stadi mitigiar las consequenzas dal virus da Corona sin l’economia. Experts quintan che la banca centrala sbassia sco proxim er il tschains directiv. En consequenza èn ils curs da las aczias als martgads chinais s’augmentads.
Blers experts quintan che l’economia pateschia fitg l’emprim quartal da l’onn pervi dal virus da Corona. Tranter auter vegn quintà che marcantamain damain autos vegnian vendids.
RTR novitads 06:00