text:
Chėstena ti ąla inņ tucą ai plu jėuni dl hockey y śėn do n valgun mėnsc ąn pudł udėi che i ą fat de gran vares inant.
La Under 10 ą n sada ai 30 de jené fat na partida a Persenon contra l HC Brixen Falcons. I ą purtruep inņ perdł, ma nia plu tan sėch, per 1:4. Per l Gherdėina ą Erik Kantioler fat l gol.
La Under 12 ą fat si turnoi chėst iede te Sėlva, n dumėnia ai 31 de jené. Do la bela vėnta dl turnoi a Kaltern ą nosc mutons mo n iede desmustrą n bel hockey, vencian zėnza pierder na partida l turnoi n cėsa. Bravi a duc, medrė inant nsci! Chisc i resultac dla partides: Kaltern - Gherdėina 0:1, Gherdėina - Kaltern 2:1, Vinschgau - Gherdėina 1:1, Gherdėina - Vinschgau 1:0. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Ben Linder, Nicolas Hofer, Tommy Delucca, Lukas Ausserhofer y Ruben Prinoth.
U18 Chiavenna - Gherdėina 2:9 (1:3, 0:4, 1:2)
Na partida da desmincė fova chėla dlultima sada a Chiavenna. Ma nia coche prestazion da pert di jugadėures, ajache i ą jugą bėn y vencił saurģ, ma l fova da vester grams che i se feje mel per l cumpurtamėnt nia sportif di averseres y l stlet lėur di arbitradėures che ne ova nia plu la partida tla man. L trainadėur y l respunsabl dl Gherdėina ą fat dla dutes per chieté ju i mutons y nsci ąn mo finą via ne ti jan nia plu permez a chėi dl Chiavenna. Per l HCG ąl fat i goi: Juri Runggaldier (3), Damian Bergmeister y Leo Holzknecht (2), Lukas Mair y Andreas Vinatzer (1).
U20 Gherdėina - Sterzing 4:6 (1:1, 1:3, 2:2)
N dumėnia ą la Under 20 jugą n cėsa contra l Sterzing. Sciot per chėsta partida che fossa zėnzauter stata da vėncer, ma purtruep ąla mpue sciacą y i goi ne ulova nia jģ ite tla cassa dl averser. N doi menuc dan la fin canche la stajova 3:5 y i nosc drucova dassėnn, ą l trainadėur mo purvą a tņ ora l verdiaporta, ma l Sterzing ą fat l sesto gol a cassa ueta. Tosc lessł ti iel al Gherdėina mo garatą l cuarto gol, ma l ti restova mé plu un n menut per fé doi goi y pudėi jģ nsci tl overtime. La ne ą nia plu ulł vester y nsci ąi perdł per 4:6. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Christian Thaler, Diego Glück, Juri Runggaldier y Peter Mulser.
Proscima partides di jėuni n cėsa:
La U10 juega duman sada ai 6.2. dala 14.30 contra l Auer/Neumarkt y la U16 juega n dumėnia ai 7.2. dala 11.00 contra l Pieve.


c: text/html

text:
Lia Rumantscha
La Lia Rumantscha (LR) è vegnida fundada ils 26 d'october 1919 sco organisaziun tetgala da las uniuns linguisticas rumantschas. La sedia principala da la Lia Rumantscha è a Cuira en la Chasa Rumantscha. Biros regiunals ha la Lia Rumantscha a Clugen, Glion, Savognin e Scuol.
Intent e finamira da la Lia Rumantscha[modifitgar | modifitgar il code]
La Lia Rumantscha è in’instituziun d’utilitad publica ed è politicamain e confessiunalmain neutrala. En il rom da sia incumbensa da dretg public attribuida da la Confederaziun ed il chantun Grischun porscha ella differents servetschs.
La Lia Rumantscha sustegna, promova e coordinescha ils projects da las organisaziuns regiunalas e surregiunalas a favur da la lingua e cultura rumantscha. Ella s’engascha per la promoziun ed il mantegniment dal rumantsch e represchenta la Rumantschia en ils differents champs da la vita sociala e statala entaifer ed ordaifer il territori rumantsch tradiziunal. Las delegadas ed ils delegads da las uniuns affiliadas da la Lia Rumantscha decidan ina giada l'onn a chaschun da la radunanza da delegadas e delegads davart il program da lavur ed il budget da la Lia Rumantscha.
In pèr exempels da servetschs da la Lia Rumantscha: banca da datas linguisticas Pledari Grond Online, servetsch da translaziun en rumantsch grischun ed en ils tschintg idioms, curs da rumantsch e d’integraziun incl. certificat, cudeschs e medias per uffants e giuvenils, libraria online cun passa 3'000 artitgels.
Uniuns affiliadas[modifitgar | modifitgar il code]
Uniuns linguisticas e culturalas regiunalas:
- Uniun dals Grischs (UdG), Engiadina, Val Müstair, Bravuogn, fundada il 1904
- Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC), fundada il 2006 tras la fusiun da l’Uniun Rumantscha da Surmeir e la Renania Sutselva
- Surselva Romontscha (SR), fundada il 2006 tras la fusiun da la Romania e la Renania Surselva
Societads surregiunalas:
- Giuventetgna Rumantscha (GiuRu), fundada il 1991
- Uniun per la Litteratura Rumantscha (ULR), fundada il 1946
- SRG SSR Svizra Rumantscha (SRG.R), fundada il 1946. Ella è ina da la quatter societads commembras da la SRG SSR idée suisse.
- Societad Retorumantscha (SRR), la societad linguistica la pli veglia (fundada il 1885), purtadra da l’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun a Cuira ed editura dal dicziunari cun il medem num.
Ulteriuras organisaziuns:
- Fundaziun Medias Rumantschas (FMR), fundada il 2020, successura da l'Agentura da Novitads Rumantscha (ANR)
- Gruppa rumantscha dal Cussegl grond (GrCg), fundada il 2001
Societads rumantschas ordaifer il chantun Grischun:
- Uniun da las Rumantschas e dals Rumantschs en la Bassa (URB), l’uniun che collia las Rumantschas ed ils Rumantschs che vivan en la diaspora, fundada 1991
- Quarta Lingua (QL), societad da simpatisantas e simpatisants da la lingua e cultura rumantscha cun sedia a Turitg (fundada il 1972, uniun affiliada da la LR dapi il 2003).
Partiziuns[modifitgar | modifitgar il code]
Politica[modifitgar | modifitgar il code]
La Lia Rumantscha s'engascha sin stgalim chantunal e communal per il status giuridic dal rumantsch e per il diever consequent dal rumantsch en la scola e l'administraziun. En il chantun Grischun triling è quai fitg impurtant, cunquai ch'il squitsch sin il rumantsch crescha pli e pli.
Per promover la conscienza per il rumantsch s'engascha la Lia Rumantscha sco suonda:
- Gruppa rumantscha dal Cussegl grond
- Fusiuns da vischnancas
- Iniziativas
- Furmaziun
Furmaziun[modifitgar | modifitgar il code]
En collavuraziun cun las trais conferenzas scolasticas rumantschas, cun sias uniuns affiliadas e cun tut las autras uniuns ed instituziuns che sa mettan en per il rumantsch s'engascha la Lia Rumantscha per ina furmaziun rumantscha persistenta. Quella entschaiva cun far attent geniturs futurs als avantatgs da la bilinguitad, cuntinuescha cun duvrar e promover la lingua en canortas e scolinas, en la scola populara, en scolas cuntinuantas ed en la furmaziun da scolastas e scolasts e sa manifestescha en il diever quotidian da la lingua. La Lia Rumantscha organisescha en pli curs da rumantsch e sustegna uniuns e fundaziuns che porschan instrucziun rumantscha.
Lingua[modifitgar | modifitgar il code]
La Lia Rumantscha vul abilitar, promover e sustegnair las Rumantschas ed ils Rumantschs da discurrer e da scriver rumantsch en il mintgadi. Ella elavura differents instruments e procura per servetschs linguistics. Ella sustegna ed accumpogna persunas privatas, firmas ed instituziuns che dovran il rumantsch en differentas situaziuns communicativas ed en diversas publicaziuns stampadas ed electronicas.
Cultura[modifitgar | modifitgar il code]
La Lia Rumantscha promova il rumantsch en la cultura populara sco era projects da cultura professiunals cun in aspect rumantsch. Ultra da quai s'occupa la Lia Rumantscha da valurs genuinas da la lingua e cultura che han in’influenza sin l'identitad rumantscha. Ediziuns per uffants e giuvenils e la cussegliaziun culturala cumpletteschan la purschida da questa partiziun.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Gion Lechmann: Rätoromanische Sprachbewegung. Die Geschichte der Lia Rumantscha von 1919 bis 1996, Frauenfeld 2005.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pont de buidura
El pont de buidura l’è on stat termodinamich, definìi de ‘na cèrta temperadura (ciamada temperadura de buidura) e pression (minga per fòrza ugual de la pression atmosferega), in corrispondenza de la qual el succed el procèss de la buidura.
In particolar, la temperadura de buidura a l’è la temperadura a la qual la tension de vapor de on liquid a l’è l’istèssa de la pression de foeura e ‘l liquid el taca a buì: a l’è ‘na proprietà chimico-fisica de ‘na sostanza pura o ‘na mes'ciada e l’è definida dai valor de temperadura e pression indoe i fasi liquida e vapor i esisten insèma.
Quand che la temperadura la riva al pont de buidura, tachen a formàss spontani di boll de vapor dent in de la massa liquida, che vann su a la svèlta su la superficie indoe se liberen in del’ ambient che ‘l stà de sora, e scurlissen el liquid d’ona manera caratteristica: on liquid in buidura a l’è de fàtt sede de mòti convettiv fòrt comè per via de la spinta di boll ch’ hinn ‘drée a’nda su vèrs la superfice.
Quand ch ’el succed el passagg da liquid a vapor, la sostanza o la mes’ciàda la surbìss su ona cèrta quantità de calor per vinc i forz de attrazion che tegnen insèma i atomi o i molecol, e la temperadura la rèsta costanta fin tant che tutta la massa l’hà nò cambià el sò stat. Quèsta quantità de calor chì la gh’ha on valor caratteristich per ògni sostanza e la rappresenta el calor sconduu de vaporizzazion. E poeu, a seguità a scaldà, la temperadura la se mètt a’ndà su de noeuv.
Come che la temperadura de buidura lè diversa segond a la pression de foeura, a la qual la sostanza a l’è sottopòsta, per esempi l’affermazion che l'acqua la buìss a 100 °C l’è vèra domà in sul livèll del mar (pression pari a circa 1 atmosfera), inveci per esempi in montagna la buidura la succed per ona temperadura pussée bassa (per esempi, a 3 000 m s.l.m. la buìss a circa 90 °C).
Temperadur de buidura notàbil[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Dal Perry's Chemical Engineers' Handbook 7ª ed. (pagine 2.25-2.26) a se leg che la Tb per l'acid solfòrich "ind la soa forma commercial pussée comun " a l’è de 340 °C (temperadura che se ha anca la soa decomposizion), la Tb del'acid solfòrich mono-idraa (o ben H2SO4•H2O) a l’è de 290 °C, inveci la Tb del'acio solfòrich bi-idraa (o ben H2SO4•2H2O) a l’è de 167 °C (in di ultimi du casi a gh’è minga la decomposizion).
Vos correlaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Acqua
- Buidor elettrich
- Bolla (fisica)
- Ebullioscòpio
- Svaporament
- Alzada del pont de buidura
- Pont critich (termodinamica)
- Transizion de fase


text:
La Fonoteca naziunala svizra ch'è staziunada a Lugano è l'archiv sonor da la Svizra. Ella s'occupa da la preservaziun dal patrimoni sonor da noss pajais.
Ella è vegnida fundada l'onn 1987 sco fundaziun da dretg privat. La fundaziun è vegnida schliada il schaner 2016 e l'archiv auditiv è vegnì integrà en l'Uffizi federal da cultura sco "Secziun Fonoteca naziunala svizra" en la Biblioteca naziunala svizra.
La Fonoteca naziunala collecziunescha e cataloghisescha documents sonors che han ina relaziun cun l'istorgia e la cultura da la Svizra, a nivel musical ubain discurrì, uschia per exempel registraziuns da musica (classica, rock, jazz e populara), audiocudeschs, raquints, teaters, intervistas, documents da retschertga (registraziuns al lieu) e collecziuns privatas.


text:
En la nova episoda discutan Adrian Camartin e Fabia Caduff daco ch'il Cussegl naziunal fa per il mument plitost politica per la galaria e daco ch'il Cussegl dals chantuns metta per il pli tras ses chau. I dat dentant era muments dad armonia. Tar in tema eran las duas chombras en l’emprima sessiun da quest onn numnadamain perina: tar il luf.
Il podcast politic. In sguard davant e davos las culissas da la politica naziunala.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Ils Bulais èn in gruppa da rock rumantscha che sa cumpona actualmain da quatter musicists. Lur texts da chanzuns èn senza excepziun rumantschs. Ils Bulais fan dapi divers onns part da la "crema" da la scena dal rock rumantsch. Il 1992 è la band vegnida fundada da tschintg gimnasiasts a l'Institut Otalpin a Ftan. L'emprim num da la band: Bulais sexuals. A partir da quel onn han els dà numerus concerts en Svizra sco er en l'exteriur cunfinant. Els han realisà duas singles, duas albums ed in clip da video. Oz sa numna la band mo pli Bulais. Il stil da musica dals Bulais è in rock pop cun elements da jazz, blues e soul che po sumegliar al «Mundartrock» da diversas bands svizras. Ils texts èn dentant adina rumantschs. La musica parta dal piano e vegn accumpagnada dad ina ghitarra bluesca. Il chant regorda a Joe Cocker ed a Herbert Grönemeyer. Battaria e bass dattan in fundament groovus. Quai che caracterisescha er ils Bulais è lur plaschair vi dal far musica, saja quai durant las provas u als concerts.
Realisaziun
Cumposisziun: Bulais
Text: Rut Plouda
Producent: Phil Erdin
Text da la chanzun: Mias s-charpas
Mias s-charpas sun mias amias
I vegnan adüna cun mai
Be ellas cagnuoschan las vias
Tras plövgia, strasora e sulai
I tegnan meis peis in lur chüra
E mainan ad els ad ün böt
Ed eir scha lur vita es düra
Acceptna´l destin in bun möd
Dajadas pero am dumonda
Sch´eu forsa nu dod il plondschöz
E sch´ellas survgnind la cumonda
Tschüfessan a mai pel culöz
Precautamaing pigl eu alura
La crema,il sdratsch e´l barschun
Cultiv lur chürom cun premura
E tillas dumond per pardun


text:
Jeollabuk-do
Jeollabuk-do (Nord Jeolla; hangul: 전라북도; hanja: 全羅北道) a l'è una pruvincia in del südoest de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Jeonju.
La pruvincia la cunfina cun Jeollanam-do (al süd), Gyeongsangnam-do (al südest), Gyeongsangbuk-do (al est), Chungcheongbuk-do (al nordest), e Chungcheongnam-do (al nord).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Simbul[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Üsel: Pica sericea
- Fiur: Lagerstroemia indica
- Pianta: Gingko biloba
Aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Nord Jeolla l'è dividüda in ses cità (si; 시) e vott cunte (gun; 군).


text:
En il center da la discussiun stattan las dumondas:
- È bio il medem sco biodiversitad?
- Pesticids en l'agricultura, tgi è responsabel?
- Agricultura e biodiversitad, va quai insumma ensemen?
Blers purs s'engaschan gia oz per mantegnair la natira, produceschan a moda biologica ed emprovan da nizzegiar las resursas a moda persistenta. Ma ils purs n'èn betg mo qua per tgirar la natira. En emprima lingia èn els producents. Els procuran per charn, legums, fritgs, verdura euv. Ma tut quai ston els far en ina tscherta quantitad e memia char na dastgi er betg esser per ils consuments. Far il pur e tgirar la natira para d'esser in spagat.
«Missiun B» – per dapli biodiversitad
- Dapli dal project «Missiun B».
- Registrai Vossa surfatscha biodiversa sin missiunb.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser.
- As participai a nossa gruppa sin Facebook, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser.
RR actualitad 11:00


text:
En marche cun ina maioritad confortabla en il parlament
ll president franzos Emmanuel Macron ha cuntanschì tar las elecziuns parlamentaras ina clera maioritad aboluta per ses program da refurma. L'allianza da partidas La République en Marche dal schef da stadi socialliberal ha, tenor emprimas retschertgas, cuntanschì suenter il segund scrutini tranter 355 e 425 dals 577 mandats en il parlament. Pers massiv han ils conservativs sco era ils socialists.
La participaziun a l'urna è stada bassa, tenor las retschertgas enturn 43 pertschient.
Bassa participaziun a l'urna
Las emprimas uras dal segund scrutini en la Frantscha han laschà spetgar ina pitschna participaziun. Fin mezdi han radund 18% da las votantas e dals votants dà giu lur vusch per l'elecziun dal parlament. Quai ha annunzià il ministeri da l'intern franzos. Quella participaziun è anc pli bassa che tar l'emprima runda avant in'emna. En il medem temps avevan là bun 19% dals votants dà giu lur vusch. A la fin muntava la participaziun a 48,7%. Quai è uschè pac sco anc mai dapi la fundaziun da la Tschintgavla republica l’onn 1958.
Entant ch'il nov president Emmanuel Macron po spetgar in triumf, ston cunzunt ils socialists da l'anteriur president François Hollande quintar cun ina schleppa.
RR novitads 21:00...


text:
Torn
Torn (nom ufizial in italian: Torno) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 155 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 7,8 km² e ona densità de 148 ab./km².
El paes l'è in sui spond del Lagh de Còmm e l'è tacaa ai cumün de Biev, Caraa, Comm, Faggee, Moltras e Tavarnee.
Torn l'ha daa i nadai a on ramm de la famiglia nòbil di Ruspin, che l'è stada molto impegnada duranta el Resorgiment.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Torn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La vischnanca da Lantsch survegn ina contribuziun da 420'000 francs da la regenza grischuna. Quai per schlargiar la via da skis cun rodas da l'Arena da biatlon, en rom dal concept d'implants da sport naziunal. La Confederaziun ha er garantì a la vischnanca ina contribuziun da 500'000 francs. Total custa il project radund 3,3 milliuns francs, el duai prolungar la via per 1,4 kilometers sin nov 3,8 kilometers.
Arena da biatlon a Lantsch Sustegn finanzial per pista da skis cun rodas
RTR novitads 09:00


text:
L’exposiziun dat in'invista als fatg regiunals, dal temp da la refurmaziun fin en il 20avel tschientaner. En l’exposiziun vegn ins a savair che Falera è mo per casualitad restà catolic. U era ch’il caluster d’Andiast ha persvas ils d’Andiast da restar catolics. Las ditgas da quel temp vegnan raquintadas als visitaders en ina stanza preparada per quest intent.
La curatura Marianne Fischbacher ha rimnà exponats dal temp da la refurmaziun. Uschia è da vesair in stampat da las 18 tesas da Johannes Comander. Quest stampat datti mo duas giadas en il Grischun ed in da quels originals è da vesair uss a Glion. L’exposiziun n'è betg refurmada e betg catolica, ella mussa simplamain co la convivenza d'omaduas confessiuns ha funcziunà e funcziuna.
RR Total local 11:30


text:
Vitamina
Le vitamine i è composts organeg necessare per la vita de un organism, ma qe l'organism l'è miga bon de far-s sœ deperlu e donca el g'ha de ciapar-i de la dieta. Le vitamine le g'ha de spess un rœl cataliteg 'me coenzima, e de solit i è assee quantità pecene. Prope perqè i è necessare per la vita, la carenza, el mal-assorbiment o l'insuficienza de una specifega vitamina la porta a una malatia. El fait qe una sostanza qimega la sapes considerada una vitamina per una specie, vœl miga dir qe la sapes incé per tœte: prexempe, la vitamina C l'è essenziala doma per i primats e le cavie, inveci squase tœts i olter anemai i la fa sœ deperlor a parter de la glucosa.
Carataristege jenerale[Modifega | modifica 'l sorgent]
El nom vitamine i ge l'ha dait perqè al prencepe se pensava qe le fœdess tœte amine, e le se considerava donca le "amine de la vita". Cond el nar inanz coi stude inscambi el s'è fait semper plussee ciar qe qelle qe per semplicitaa ciamom vitamine i è molecole qimegament diferente, qe le g'ha en comun domà el fait qe i è indispensabole per la vita e qe l'è miga possibol qe un organism i la faes sœ deperlu. In banda a la diferenza qimega, i è diferente fess anca de un pont de vista fisiolojeg: le vitamine le g'ha una mœcia de fonzion diferente, e miga correlade intra de lore, qe le va de la regolazion dei orgen sensoriai ('me prexempe la vitamina A qe l'è importanta fess per la vision), al metabolism dei aminoacids e dei acids grass, e tante oltre fonzion an'mo. In jeneral, se g'havress de parlar miga de vitamina, 'me la fœdess una singola sostanza, ma de vitamer: ogne vitamina l'è constituida da un insema de molecole qimegament correlade cond l'istessa fonzion, e qe de spess le g'ha de vesser ativade dal corp.
Carenza e ipervitaminosis[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al dé d'incœ le malatie doside a la carenza de le vitamine i è semper plœ rare, e i è dree a descomparir un poo a la volta anca ind el terz mond; al istess temp però, g'è an'mo anca ind el mond ocidental vergœne forme de ipo-vitaminosis, çoè situazion indov qe se ciapa trop poc de una quai vitamina ind la dieta. Qest lavor qé el pœl vesser dosid de tants motiv diferents, prexempe ind vergœne diete indov qe se tira vià vergœne tipolojie de aliments, 'me ind la dieta vegana, qe la pœl portar a ipovitaminosis de la vitamina B12 se ta tœlet miga jo un quai integrador; an'mo quand qe se cœx i aliments cond modalitaa miga jœste, prexempe se te feet cœxer cond tropa aiva le vitamine idrosolubile le se disperde ind l'aiva. An'mo per patolojie qe le te fa assorbir miga ben le robe, qe le sapes jenetege o qe le rives da un stil de vita miga corret, 'me l'alcolism. D'oltra banda, al dé d'incœ se ved de spess anca l'ipervitaminosis, çoè una situazion indov qe la jent la tœl jo tants integrador de vitamine de per so cœnt, senza domandar-g al dotor, e el taca a hvir-ga problemi de salud dosids a qell lavor qé. Le situazion donca de tegner ben a cœr per evitar alterazion vitaminege i è:
- Us alimentar miga jœsts: diete drastege, esclosion de vergun aliments de la dieta, diete miga balanzade, le pœl portar a alterazion dei levei de vitamine ind el organism;
- Condizion fisiolojege particolar: g'è de le condizion indov qe se g'ha de valudar ben ben se g'è de integrar le vitamine, prexempe ind i anzian, putin, ind le fomne pregne, etc;
Classifegazion qimega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Come qe i è sostanze diferente fess del pont de vista qimeg e de fonzion ind l'organism, le vitamine, segond le carataristege molecolare, le se divid intra idrosolubii e liposolubii.
Vitamine idrosolubii[Modifega | modifica 'l sorgent]
I è le vitamine qe le se dissolv ind l'aiva; de solit le ven assorbide cond trasportador ativ e le se acumula miga ind l'organism, donca l'è important qe le sapes presente semper ind la dieta. Le vitamine idrosolubii plœ importante i è:
- Vitamine del grœp B: i è un grœp de vitamine idrosolubii qe le interven ind el metabolism cellular. Le principai i è:
- B1: Tiamina
- B2: Riboflavina
- B3: Niacina
- B5: Acid pantoteneg
- B6: Piridossina, piridossal, piridossamina
- B8: Biotina
- B9: Acid foleg
- B12: Cobalamina
- Vitamina C: Acid ascorbeg
I è miga propriament vitamine, ma le pœl vesser metide istess ind qella sezion qé:
- B4: Adenina
- B7: Mioinositol
- B10: Acid para-amino-benzoic o PABA
- B11: Acid pteroil-eptaglutameg
Vitamine liposolubii[Modifega | modifica 'l sorgent]
I è le vitamine qe le se dissolv ind i solvents lipofii; 'me i lipids, le se assorb per diffusion passiva e come qe ge piax i ambients lipofii le pœl acumular-s ind l'organism, soratœt ind el fideg. Qest qé el pœl vesser positiv a levell de soravivenza, perqè anca se te le ciapet miga tœts i dé fa negot, però al istess temp i è qelle qe l'è plœ facil qe se 'n g'habes una quantità tossega, soratœt se sa dopera integrador de manera sconsiderada. I è vitamine domà per organism evolvids, perqè i è responsabile de orgegn importants fess, qe i è desvilupads domà in organism superior (vista, udit, oss). Le vitamine liposolubii plœ importante i è:
- Vitamina A: Retinol, retinal e quater carotenoids, intra i quai el B-caroten
- Vitamina D: Colecalciferol o D3, e ergocalciferol o D2
- Vitamina E: Tocoferoi e tocotrienoi
- Vitamina K: Filloqinon o K1 e menaqinon o K2
Antivitamine[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le antivitamine i è sostanza qe le g'ha una azion antagonista ins una specifega vitamina, e donca le sbassa la so biodisponibilità. Prexempe l'avidina l'è una proteina qe la se pœl catar ind i œv e qe la fa un ligam irreversibol cond la vitamina H, incé de miga podir assorbir-la. De tœte le manere, la avidina l'è termolabil, donca se se fa cœxer l'œv la perd la capacitaa de ligar la vitamina H.


text:
Le Locle (distret)
El Distret de Le Locle l'è giü dei sés distrècc del Canton Neuchâtel, en Svizzera. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la citadìna de Le Locle. La popolasiù del distrèt l'è 'n magiurànsa de lèngua franséza e 'n total la mónta a 14 099 abitàncc (dato del Dicember 2010).
El distrèt l'è dividìt endèi sèt cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
300
Gh'è success[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Primm esperienz eremitigh de Sant Antoni in del desert egizzian.
- Costruzion del Palazz de Dioclezian a Spalato.
- Concili de Elvira.
Chi gh'è nassuu[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Macari el Grand, sant egizzian (m. 390)
- Paolin de Trevir, vescov (m. 358)
- Zen de Verona, vescov (m. 371)
Chi gh'è mort[Modifega | modifica 'l sorgent]
- San Teona de Lissandria, vescov (n. ...)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Modell:Calendari00


text:
Daniel Fässler ch’è stà fin qua mastral e cusseglier naziunal è vegnì elegì cun in grond surpli dal cumin. Il giurist da 58 onns tutga sco ses antecessur Ivo Bischofberger tar la Partida cristian-democratica.
Perquai che Fässler vegn saramentà ils trais da zercladur sto el dar giu fin ils dus da zercladur ses post sco cusseglier naziunal. Fin las elecziuns naziunalas posseda il chantun Appenzell Dadens uschia nagin represchentant en la chombra gronda. Il chantun desista sin in'elecziun anticipada.
Segund candidat senza success
Ditg era Fässler il sulet candidat per il Cussegl dals chantuns. Pir trais emnas avant il cumin è Thomas Rechsteiner vegnì proponì sco segund candidat. En l'Appenzell Dadens èsi pussaivel da proponer curt avant u durant il cumin in candidat. Rechsteiner ha dentant gì nagin success.
RR novitads 15:00


text:
Suenter che l’emprima reacziun dals fugitivs n’è betg gista stada euforica cura ch’els èn arrivads avant la Chasa Muntanella, è la situaziun finalmain sa sclerida suenter plirs telefonats cun l’Uffizi da migraziun e da dretg civil.
Entaifer paucs mais midà 4 giadas locaziun
Ils requirents d’asil èn, sco in dad els ha declerà en englais, tuts da l’Eritrea ed han gì da midar locaziun gia quatter giadas entaifer paucs mais. Uss sajan els arrivads en ina val laterala, lunsch davent da tut e tuts en in pitschen lieu senza grond’infrastructura e pussaivladads per cumprar en e tgirar il contact cun confamigliars ed amis.
Populaziun vegn infurmada la gievgia
Entant han ils umens però retratg lur nov dachasa transitoric en la Chasa Muntanella ch’era oriundamain in champ da vacanzas. Il manader da quella, Werner Braun, è persvas ch’el vegn dad organisar cun agid dal chantun tut il manaschi. En tut duessan avair dimora bun 50 fugitivs en la Chasa Muntanella.
La populaziun da la Val Müstair duess vegnir infurmada ils 3 da december 2015 dal chantun e da la vischnanca davart ils detagls dal nov center per fugitivs a Valchava.


text:
Dus onns suenter che la pli severa epidemia d'Ebola aveva cumenzà en l'Africa dal Vest vala er il davos pajais, la Liberia, sco liberada da la malsogna. Pli baud aveva la WHO gia declerà che la Sierra Leone e la Guinea sajan libras dal virus mortal. Tenor las directivas da l'organisaziun vala la malsogna sco surventschida sch'i dat durant 42 dis naginas novas infecziuns.
Durant quest'epidemia èn mortas 11'300 persunas. La directura generala da la WHO, Margaret Chan, admonescha dentant che la lavur na saja anc betg a fin. I valia dad esser attent per impedir che la malsogna rumpia or danovamain. Il secretari general da l'ONU, Ban Ki Moon, ha appellà a tut ils pajais da sa preparar meglier sin talas erupziuns.
Tenor indicaziuns dad experts pon persunas che han survivì la malsogna anc avair virus en il corp. Quels possian esser infectus vinavant, anc enfin in mez onn suenter la malsogna.
RR novitads 12:00


text:
Il terren svizzer vegn pli e pli stgars. La populaziun crescha cuntinuadamain e daventa adina pli mobila e l'economia ha adina pli grondas pretensiuns territorialas. La surfatscha d'abitar, da lavurar e la surfatscha per las infrastructuras da traffic daventan perquai pli e pli retschertgadas. Er la surfatscha da terren abità pro persuna augmenta anc adina. Mintga secunda va a perder in meter quadrat surfatscha dal terren agricul. Il svilup dal territori da la Svizra n'è pia betg uschè duraivel sco che la Constituziun federala pretenda.
Cun agid d'intginas mesiras da planisaziun dal territori vul la Confederaziun reagir - p.ex. cun la revisiun da la Lescha davart la planisaziun dal territori. Quella duai franar il surdiever dal territori e la speculaziun dal terren. Las zonas da construcziun memia grondas vegnan reducidas e las reservas dal terren da bajegiar vegnan duvradas pli bain. Quai garantescha in svilup d'abitadi pli cumpact, schanegia la cuntrada e mantegna attractiva la Svizra sco lieu d'abitar e da lavurar. En ina segunda revisiun vul ins occupar da la protecziun dal terren cultivà e d'ina meglra coordinaziun spaziala da las infrastructuras. Il rom directiv vegn mess cun il Concept dal territori per la Svizra che vegn elavurà da la Confederaziun, dals chantuns, da las citads e vischnancas.


text:
Lavurs
Tecnologs e tecnologas da victualias AFQ produceschan victualias e bavrondas a moda industriala. Els sa spezialiseschan en ina da las suandantas direcziuns: pastizarias, biera, products da convenience, products a basa da charn, bavrondas, tschigulatta, products setgs e products a basa da zutger.
Tecnologs da victualias AFQ prendan encunter las materias primas. Els controlleschan la qualitad e la quantitad da la rauba e la magasineschan immediatamain per ch’ella restia frestga. Las materias primas vegnan tenor recepts definids pasadas e maschadadas ed ils tecnologs da victualias fan purziuns cun las materias primas che vegnan perfecziunadas cun substanzas auxiliaras ed aditivs sco aromas, rinforzaders da l’aroma, lioms, colurants e vitamins.
Tecnologs da victualias AFQ controlleschan constantamain la qualitad da lur products, prendan provas ed analiseschan quellas en il labor. Durant il process da producziun controlleschan els co che las victualias vesan ora, la savur, il gust e l’emballadi da las victualias. Cun quellas mesiras pon els garantir la qualitad pretendida ed evitar sbagls da producziuns che chaschunan gronds custs al manaschi.
Tecnologs da victualias AFQ sa tegnan rigurusamain a las prescripziuns da segirtad e da igiena. Regularmain ston els nettegiar las maschinas e tut ils indrizs. Avant da cumenzar cun la producziun ston els endrizzar las maschinas e la sveltezza da la tschinta da transport. Quai fan els en la centrala, davent da la quala els manevreschan l’entir indriz cun il PC. Correcturas fan els directamain vi da la maschina u cun in clic da la mieur davent da l’armatura.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 5-9-2012 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Accents
pastizarias, biera, products da convenience, products a basa da charn, bavrondas, tschigulatta, products setgs e products a basa da zutger
Furmaziun en la pratica
En in manaschi industrial da victualias
Furmaziun en scola
Plirs curs da bloc da 3 emnas per onn a la scola professiunala a Strickhof, Au/Wädenswil (4 curs da bloc en il 1., 5 en il 2. e 3 en il 3. onn d'emprendissadi)
Roms professiunals
- preparar las materias primas
- producir las victualias
- embuttigliar ed emballar las victualias
- segirar la persistenza e la segirtad
- enconuscher bain las tecnologias (ch’èn centralas per l’atgna direcziun)
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "tecnolog / tecnologa da victualias AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun prestaziuns medias u autas
- bunas prestaziuns en biologia, chemia, fisica e matematica
Pretensiuns
- plaschair da s’occupar cun victualias, implants da producziun moderns e maschinas d’emballadi
- interess a la biologia, chemia e fisica
- enclegientscha tecnica
- bun dun d’observaziun
- in bun nas e bun gust
- naginas allergias
- senn per nettezza ed igiena
- sanadad robusta (activitad sin pe e per part gronda differenza da temperatura)
- prontadad da lavurar a temp irregular
Furmaziun supplementara
Curs
Purschidas da la scolas spezialisadas e da las scolas professiunalas sco er da la Cuminanza da lavur per la scolaziun dals tecnologs da victualias AG LMT
Examen professiunal (EP)
p.ex. tecnolog / tecnologa da victualias cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
p.ex. tecnolog da victualias diplomà / tecnologa da victualias diplomada
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà SSS / tecnicista diplomada SSS, direcziun tecnologia da victualias
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnologia da victualias, Bachelor of Science (SAS) en Life Technologies, Bachelor of Science (ZFH) en biotecnologia, Bachelor of Science (HES-SO) en enologia euv. Tut tenor scola auta spezialisada valan differentas cundiziuns d'admissiun.
Cundiziuns da lavur
Tecnologs da victualias AFQ han la pussaivladad – tut tenor accent - da lavurar en differents lieus, sco per exempel en ina pitschna brassaria fin en in manaschi industrial da bavrondas. En Svizra cumenzan mintg’onn circa 100 giuvenils la scolaziun professiunala per daventar tecnolog da victualias AFQ. Las schanzas sin il martgà da lavur èn fitg bunas en Svizra sco era a l’exteriur. Cun ina furmaziun supplementara correspundenta èsi pussaivel da lavurar suenter la scolaziun da basa sco cussegliader u da lavurar en il sectur commerzial d’in manaschi da producziun industrial. Tut tenor manaschi è il temp da lavur irregular.
Ulteriuras infurmaziuns
Arbeitsgemeinschaft Lebensmitteltechnologen
Worbstrasse 52
Postfach
3074 Muri b. Bern
Tel: 031 352 11 88
URL: www.lebensmitteltechnologe.ch
Strickhof
Lebensmitteltechnologie und Hortikultur
Seestrasse 295
8804 Au ZH
Tel: 058 105 94 00
URL: www.strickhof.ch
Revistas professiunalas:
"foodaktuell", "Lebensmittel-Technologie", "Alimenta", "Lebensmittel-Industrie"
URL: www.foodnews.ch


text:
da sora Maria Vincenz
El center digl evangeli dad oz giogan ils segns ina rolla impurtonta. Jesus, il levau da mort en veta, muossa igl emprem las plagas dils mauns e dalla costa, sco sch’el less dir, «mirei, jeu sundel veramein»! El mira sin els e flada sin els, per che quels sentien sia vischinonza, siu flad. – Quei segn dil fladar regorda nus vid l’entschatta dil scaffiment (Gen 2,7), nua che Dieus flada el nas digl emprem carstgaun. Senza flad, negina veta. Il flad da Diu sveglia veta e dat nova veta.
Tema e dubis han bloccau e paralisau ils giuvnals. Es fuvan sco morts, senza veta. Il flad, il fladar da Jesus dat ad els nova veta, ina nova schanza da viver. Els han puspei aria da trer flad. Empleni cun quella nova schanza da viver, san els semetter alla lavur, ed annunziar la buna nova pascala.
Tumasch garegia da sentupar persunalmein cul levau da mort en veta. El drova in segn, enzatgei ch’el sa tuccar en. «Sche jeu vesel buca la noda dallas guotas vid ses mauns e sai buca tschentar miu det el liug dallas guotas e miu maun en sia costa, creiel jeu buc» (Gn 20,25). Sia cardientscha ei concreta, ella drova segns. La cardientscha da nies temps sto vegnir pli e pli concreta. Ella duei e sto vegnir experimentada cun segns.
Gn 20,19–31
19La sera digl emprem di dalla jamna, cura ch’ils giuvnals eran radunai per tema dils Gedius davos escha serrada, ei Jesus vegnius, ei staus en lur miez ed ha detg ad els: Pasch cun vus! 20Suenter quei salid ha el mussau ad els ses mauns e sia costa. Vesend il Segner, ein ses giuvnals selegrai. 21Jesus ha turnau a dir ad els: Pasch cun vus! Sco il Bab ha tarmess mei, aschia tarmettel jeu vus. 22Suenter quels plaids ha el fladau sin els e detg: Retschevei il Spert sogn. 23A quels che vus relascheis ils puccaus, ein els relaschai; a quels che vus retenis els, ein els reteni.
24Tumasch, in dils dudisch, numnaus Schumellin, fuva buca cun els, cura che Jesus ei vegnius. 25Ils auters giuvnals han detg ad el: Nus vein viu il Segner. El ha rispundiu ad els: Sche jeu vesel buca la noda dallas guotas vid ses mauns e sai buca tschentar miu det el liug dallas guotas e miu maun en sia costa, creiel jeu buc. 26Otg dis pli tard fuvan ses giuvnals puspei en casa, e Tumasch fuva cun els. Cheu ei Jesus vegnius, ferton che l’escha fuva serrada. El ei staus en lur miez ed ha detg: Pasch cun vus! 27Lu ha el detg a Tumasch: Dai neu tiu det e mira mes mauns; pren tiu maun e tschenta el en mia costa e seigies buca nuncartents, mobein cartents! 28Tumasch ha rispundiu ad el: Miu Signur e miu Diu! 29Jesus ha detg ad el: Perquei che ti has viu mei, creias ti? Beai ein quels che vesan buc e creian tonaton!
30Jesus ha fatg en preschientscha da ses giuvnals aunc bia autras enzennas ch’ein buca screttas en quest cudisch. 31Quellas denton ein screttas, per che vus carteies che Jesus ei il Cristus, il Fegl da Diu, e per che vus veies tras la cardientscha la veta en siu num.


text:
da sur Alfred Cavelti
Betel era in impurtont center religius en Israel. Quei liug concurrenzava cun Jerusalem, nua ch’il tempel sesanflava. Betel schai el reginavel dil nord, Jerusalem ella tiara da Juda. Suenter il retg Salomon era il reginavel da David sedividius en duas parts che vevan buc adina la pasch ina cun l’autra. Amos deriva ord la tiara da Juda ed operescha ella tiara d’Israel. Perquei il camond ad el: Va leu, nua che ti s’audas. Mo Amos sedefenda e numna la raschun per sia missiun a Betel. El ha buca tschercau quei plaz e quella missiun sez. El che presenta sesez sco pur da nuorsas e cultivader da figs, el ei buca profet da professiun. El ei profet perquei che Dieus sez ha clamau el e dau quella incarica ad el.
Quei passus muossa che Dieus cloma carstgauns en siu survetsch, independentamein da lur derivonza, lur stan e lur clamada.
Am 7,12–15
Lezs dis ha Amazja, il sacerdot da Betel, tschintschau cun Amos: Visiunaril’expressiun ha cheu plitost ina nota negativa, va e fai che ti vegnies puspei ella tiara da Juda! Leu pos ti magliar tiu paun e profetisar. Mo a Betel astgas ti buca pli far il profet. Pertgei quei ei in sanctuari dil retg ed in tempel dalla naziun.
Amos ha rispundiu ad Amazja: Jeu sun buca profet, appartegnel buc al stan da profets. Jeu sun in pur da nuorsas e cultiveschel figs. Mo il Segner ha tratg naven mei dalla muntanera, ed il Segner ha detg a mi: Si, va e profetisescha a miu pievel dad Israel!


text:
Gaitan Donizett
El Gaitan Donizett (Gaetano Donizetti in italian; Bergom, 29 de november 1797 - Bergom, 8 de april 1848) a l'è staa 'n compositor italian de cittadinanza austriega.
L'ha scrivuu circa 70 oeuver oltra a 'n poo de musega sagra e de cambra. I sò oeuver pussee spantegaa a hinn L'elisir d'amore, Lucia di Lammermoor e Don Pasquale e despess a hinn sonaa anca La fille du régiment, La Favorite, Maria Stuarda, Anna Bolena, Lucrezia Borgia, Roberto Devereux e Linda di Chamounix.
A Bergom gh'han dedicaa el Teater Comunal e 'l Conservatori. La Trenord el gh'ha dedicaa on treno.


text:
In gudogn da stgars 6'700 francs ha la vischnanca da Masein fatg l'onn passà.
Quai tar entradas ed expensas da var 2,3 milliuns francs, scriva la vischnanca. Il quint d'investiziun mussa expensas da radund 149'000 francs ed entradas da passa 54'000 francs. Uschia resultan invesitziuns nettas da cnap 95'000 francs.
La radunanza communala dad ier saira ha approvà unanimamain il quint annual 2020.
Plinavant hajan ils divers departaments infurmà davart temas actuals sco la transfurmaziun dal santeri, la via da viandar Cresta, projects da construcziun planisads ed approvads, la deponia da rument verd Runcs ed il circus Lollypop.


text:
Nus cumenzain cun il titel «Bergwelt Schwung Polka» cun la band Bergwelt Schwung. Er da la partida èn ils Klostertalers, Vreni e Rudi, ils Grubertalers, ils Mölltalers, ils Original Alpenoberkrainer cun «Auf zum Anglerfest» ed anc blers auters interprets cun chanzuns per in di perfetg or en la natira.
Ils titels en l'emissiun
Musica da la sparta schlagher e schlagher popular. Cun ina preschentaziun da musica nova, semperverds e bler dapli.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
MUSEO LADIN DE FASCIA
Ideazion e projetazion:
Cesare Poppi
Fabio Chiocchetti
Équipe museografica:
Stefano Dell’Antonio
Francesca Giovanazzi
Mara Vadagnini
Projet de alestiment:
Weber & Winterle architetti associati con Ettore Sottsass
Aparac grafics:
Giancarlo Stefanati
Suporc multimediai:
Asteria multimedia
La senta del Museo Ladin de Fascia, inaugurèda del 2001, met a la leta de la jent la colezions etnografiches de l’Istitut Cultural Ladin, frut de vint egn de enrescides, ordenèdes dò criteries prezisc e dedichèdes ai desvalives aspec de la ziviltà ladina.
L Museo Ladin, projetà te sie fondaments jà ti egn 1978-79, l’é l spieie de na comunanza viva e forta te sia coscienza, caraterisèda da sie lengaz, da n teritorie e da na storia particolères: chel che l’esposizion vel moscèr l’é l prozess de formazion de n pòpul, o etnogenesi, col didament de la testimonianzes de la cultura materièla e spirituèla dal scomenz enscin anchecondì.
N retrat de vitalità che se spieia te la strutura espositiva, projetèda sot la direzion de Ettore Sottsass desche lech de stamp contemporan, olache la cultura de la mendranza ladina troa sia definizion te sia dimenjion de atualità.
Un di aspec de maor segnificat te la strutura l’é l Sistem de Suport Multimedial (SSM), n sistem de 17 ponts informatives, controlé da na rei de computer e da comanèr tras touch-screen interatives, loghé fora per dut l percors espositif: de gra a chisc, l vijitador à a la leta 74 curc filmac monotematics che revèrda tòc o aspec de l’esposizion, co l’audio originèl e tesć te più lengac.
Apede la sales espositives, l Museo à ence n magasin che se pel vijitèr, na Sala Multimedia per l'atività didatica, n book-shop e museum-shop con ogec e gadgets de calità.
Estra che la senta zentrèla, la strutura museala tol ite ence l Museo sul teritorie con sia “Sezions locales” che forma n percors etnografich tras i paìjes de la val.


text:
Ha in hotelier chombras libras ed è el cuntent cun l'offerta ch'in giast fa, sa el cudeschar il giast.
Uschia elegia il giast betg il hotel mabain il hotelier il giast.
En tge hotel ch'il giast vegn la finala a star sur notg sa quel pir cun la conferma da la cudeschaziun. Per ils giasts duai uschia la tschertga d'in hotel vegnir simplifitgada. Dentant betg be il giast duai pudair profitar da la purschida. Cun «Buna Notg» vul Grischun Vacanzas pussibilitar als hoteliers dad evitar letgs vids.Actualmain pon in be cudeschar hotels a Cuira e conturn. La plattafurma da cudeschaziun duai dentant era esser accessibla per autras destinaziuns.
RR novitads 17:00


text:
Hordeum vulgare
El Hordeum vulgare (en Bresà: Órs; Insübregh: Orz, Ors, giota, org, giuta) l'è 'na piànta anuàla de la famìa botànica de le Poaceae. L'è 'n cereàl de gran emportànsa tat per le bès•ce come per i òm e al dé d'encö l'è 'l quint cereàl piö cultiàt endèl mónt (53 miliù de ètari).
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'órs l'è cultiàt suratöt endèi clìmi frèsc come catàda de primaéra e de sòlit la sò distribusiù l'è mìa tat diferènta de chèla del formét. L'órs el crès bé endèi teré che filtra bé l'àiva, e ocór mìa che i sàpe isé fèrtii come per el formét.
La raìs de la piànta l'è fascicolàda e se pöl identificà le raìs primàrie e chèle segondàrie. El gamp de la piantìna del órs l'è 'na canitìna öda con sèt o òt gróp, La pursiù de gamp tra 'n gróp e l'óter i è piö lónc de menemà che 'l gamp el crès. El nömer de gamp per ògna piànta l'è variàbil; ògna gamp el prezènta 'na spìga.
Le fòie i è furmàde de 'na guàina bazàl e de 'na làmina, e chèste dò parcc i è ünìde per mès de la lìgula e le prezènta dò estensiù che le se ciàma aurìcole. Le fòie le se 'nserés endèl gamp a l'altèsa dei gróp.
El granì de órs el g'ha 'na fùrma afuzulàda, piö gròs en mès e 'l demenöés a le estremità. El gös de l'órs el difènt el granì cutra i predadùr e 'l vé bù 'ndèi procès de maltasiù e birificasiù.
Üzo[Modifega | modifica 'l sorgent]
Endèn quac paés del medio oriènt e de l'Amèrica meridiunàla compàgn de la Colombia e del Ecuador, se 'l dopèra apò per l'alimentasiù de l'òm, però, l'órs se 'l dopèra suratöt per otègner el móst del quàl, per fermentasiù, se fà la bìra o per distilasiù se fà 'l whisky scosés. Ena pàrt de la prudusiù l'è destinàda apò a l'alimentasiù de le bès•cie, suratöt el sì.
Vöna di resun che la giota l'è minga tant druada in de l'alimentaziun de l'om, l'è che la panifega no, u l'è ben düra de panifegà. In di Alp però la supa de giota, un vegg piat de la cüsina tradiziunala cunt dent giota, tuchelit de speck, brisaula, u giambun, pö carotul, pom de tera, e.i.v., l'è 'ncamò preparada al didincö: una pitansa pütost rüstega, ma sana e rubüsta. Pö in Cureja e Giapun, suratüt i malaa, trinchen thè de Giota.
Bibliografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Cendrero, Orestes [1938] Nociones de historia natural. Sètima Edisiù, Parìgi.
- Forero, Daniel Gonzalo [2000] Almacenamiento de Granos. UNAD, Facultad de Ciencias Agrarias, Bogotá.
- Kent, Norman Leslie [1983] Technology of cereals: An introduction for students of food science and agriculture. Pergamon Press Ltd, Oxford.
- Ruiz Camacho, Rubén [1981] Cultivo del Trigo y la Cebada. Temas de Orientación Agropecuaria, Bogotá.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Statìstiche de prudusiù agrìcola del Food and Agriculture Organization (en inglés) [1]


text:
Ziziphus zizyphus
El Ziziphus zizyphus l'è 'n boscàl spinùs uriginàre de la Cina, ma che 'l crès come negót apò a 'ndèle regiù del mediteràneo. El fröt, cunusìt col nòm de zöbia, l'è bù de maià, ma al dé d'encö l'è póc cunsideràt. L'è amò cultiàt evéce endèl Estrémo Oriènte endóche se 'n tróa 'n divèrse varietà.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è 'n àlber o arbùsto alt de 6 a 10 m coi ram spinùs (ma gh'è apò a de le varietà sènsa spì).
Le fòie i è càduche, bislónghe, co i òrli a capitìne fìne e condèle stìpole spinùze.
I fiùr i è pesègn e de culùr i tìra al zaldì, i ve fò a la sèa de le fòie.
El fröt, la zöbia, l'è 'na drùpa a fùrma de öf picinì, prìma zàlda e pò dòpo rósa quan che l'è madüra. La g'ha dét en giandì dür de fùrma elìtica. La pólpa l'è dólsa de 'n saùr dèbol.
Le zöbie le conté tàte vitamìne, suratöt vitamina A et C e per chèsto le vé doperàde de spès endèla preparasiù de midizìne.
Sinònim[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ziziphus jujuba P. Mill.


text:
Festivals e persunas independentas duain survegnir dapli daners d'agid da la Confederaziun. Concret ha il cussegl naziunal decidì en il rom da la debatta da la Lescha da Covid-19 da sustegnair la branscha dad events quest onn cun 350milliuns francs supplementars.
Sulettamain la fracziun da la PPS è stada encunter. Il sustegn duai valair per manifestaziuns ch'èn prevesidas da l'entschatta zercladur da quest onn fin l'avrigl da l'auter onn.
Tenor il minister da finanzas Ueli Maurer saja quest'idea gnanc uschè antipatica. L'artitgel da lescha stoppia dentant anc vegnir precisà en il Cussegl dals chantuns.
Ulteriuras 9 milliardas francs per cas da direzza
La segunda revisiun da la Lescha da Covid-19 è vegnida stumplada cun l'augment dals daners da direzza per las interpresas. Il Cussegl federal vuleva dar ora maximalmain 10milliardas francs. Uss ha il Cussegl naziunal proponì midadas che custassan quasi anc ina giada tant. In terz surpigliassan ils chantuns.


text:
Catalògna
Catalògna (in Catalàn: Catalunya; Spagnoeu: Cataluña; Occitan: Catalonha), l'è ona region de la Penisola Iberica che la partegn al Regn de Spagna anca se la Generalitat de Catalunya la reclama la sovranità del territori.
L'area de la Catalògna l'é 32,114 km² e la populazion offiziala l'è 7,210,508, al 12.3% hinn imigraa. La confina con la Francia e Andorra a nord, Aragona a ovest, con la comunidaa de Valensia a sud, e cont el mar Mediterani a est.
I lengov ofiziai hinn Catalan, Spagnoeu, Aranes e Ocitan. La capital l'è Barcelona.
El president de la Catalògna l'è Quim Torra, quell del Parlament l'è el Roger Torrent e l'inn l'è Els Segadors.
El 27 de ottober del 2017 la Catalogna l'ha proclamaa l'independenza, e l'ha dervii donca on contenzios in tra la Spagna, che in vertù de la sova Costituzion la considera la Catalogna 'me comunità utonoma e la gh'ha sospenduu l'utonomia cont l'articol 155 e 'l Governa de la Catalogna, che per i resultaa del referendum per l'independenza l'ha ciappaa on mandaa per fà su on Stat sovran.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Catalogna, dal 718, l'è stada sota 'l controll di arab, ma poeu in del 801 i Carolingg hann liberaa 'l territori.
Despoeu, la Corona de Aragona e quella Catalana s'hinn giontaa, anca s'hinn restaa cont i different govern. Quel paes lì el diventa vun di pussee important in Uropa.
Finn ai Borbon, la Catalogna l'è restada ligada a la Castija, ma semper assee libera e cont i sò legg.
El Re Filipp VI, vist el sostegn catalan ai Asburgh, l'aboliss i istituzion catalan e 'l tra biotta la lengua catalana.
In de la Segonda Republega Spagnoeula, la Catalogna l'ha ciapaa de noeuv la sò autonomia, e 'l catalan l'è devegnuu 'ncamò lengua offiziala.
El regim franchista, al contrari, l'ha abolii tutt i libertaa del paes, tant de fà ilegal el catalan.
In del 1975 i catalan han deciduu de toeu part a la formazion de la democrazia spagnoeula, e la Catalogna l'è stada on motor progressista del Stat spagnoeu.
Independentism[Modifega | modifica 'l sorgent]
In Catalogna in del 2010, dopo del recors del governa del Mariano Rajoy contra del Statut d'Autonomia de la Catalogna del 2006, assee utonomista e che 'l definiva la Catalogna "nazion del Stat spagnoeu", a l'è nassuu on fort moviment independentista, che l'ha faa on referendum consultiv in sul devegnì politegh de la Catalogna in del 2014 e l'ha vengiuu i elezion catalan del 2015 cont la lista Junts pel Sì (giontaa per el si) che l'ha formaa on governa traa inanz del Carles Puigdemont insemma al partii de estrema sinistra CUP.
Chell govern chi l'ha faa on referendum vincolant in su l'independenza, minga recognossuu de la Spagna.
El 10 de ottober del 2017 el Carles Puigdemont e 72 Deputaa independentista hann sotascrivuu 'na deciarazion simbolega de independenza, sospenduda per provà a trattà cont la Spagna.
Politega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Parlament e Govern[Modifega | modifica 'l sorgent]
- El Parlament de Catalunya l'è 'l parlament catalan. El pò avegh da 100 a 150 parlamentar.
- La Presidència de la Generalitat l'è el president del paes, el gh'ha el poder esecutiv, e l'è el pussee volt reppresentant de la Spagna in Catalogna.
- El Consell Executiu a l'è el governo catalan
Partii[Modifega | modifica 'l sorgent]
I partit catalan hinn:
- Partit Demòcrata Europeu Català
- Esquerra Republicana de Catalunya
- Partit dels Socialistes de Catalunya
- Partit Popular Català
- Iniciativa per Catalunya Verds - Esquerra Unida i Alternativa
- Ciutadans - Partit de la Ciutadania
- Candidatura d'Unitat Popular
Ai elezion del 2012, el parlament l'era componuu inscì:
- CiU: 50 segg
- ERC: 21 segg
- PSC: 20 segg
- PPC: 19 segg
- ICV-EUiA: 13 segg
- C's: 9 segg
- Candidatura d'Unitat Popular: 3 segg
Giustizia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Polizia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In Catalogna, el servizzi de Polizia l'è principalment faa de la Comunidaa: In tutta la Catalògna a gh'è el corp di Mossos d'Esquadra, gestii localment, anca se di voeult la polizia spagnoeula la fa di intervent. A Barcelona a gh'è anca la Guardia Urbana.
I Parch e i zonn naturai de la Generalitat a hinn protegiuu del Cos d'Agents Rurals.
Tribunai[Modifega | modifica 'l sorgent]
La giustizia l'è per la pupart gestida del Stat, l'orghen pussee volt in la Comunidaa a l'è el Tribunal Superior de Justícia de Catalunya. La reforma del Statut del 2006 l'avaria faa del TSJC la massima istanza di process catalan, reforma poeu s'cepada del Tribunal Costituzional spagnoeu.


text:
Resultats da las votaziuns 2021
Dumengia, 7 da mars 2021
Projects federals
- Iniziativa dal pievel «Gea al scumond da cuvrir la fatscha»
- Lescha federala davart ils servetschs d’identificaziun electronica (Lescha e-ID)
- Cunvegna davart il partenadi economic cun l’Indonesia
Projects chantunals
Resultats GR
Resultats CH
Dumengia, 13 da zercladur 2021
Projects federals
- Iniziativa dal pievel per aua da baiver netta e vivonda sauna
- Iniziativa dal pievel «Per ina Svizra senza pesticids sintetics»
- Lescha COVID-19
- Lescha davart il CO2
- Lescha federala davart las mesiras polizialas per cumbatter cunter il terrorissem (MPT)
Projects chantunals
- Revisiun parziala da la Constituziun chantunala (art. 27 al. 2 CC; nov sistem electoral per il Cussegl grond)
- Iniziativa chantunala dal pievel «Per ina chatscha etica che sa cumporta cun la natira»
- Rinforz da la tgira d'uffants cumplementara a la famiglia – aboliziun da la Lescha davart contribuziuns da maternitad
Resultats GR
Resultats CH
Dumengia, 26 da settember 2021
Projects federals
- Iniziativa dal pievel «Distgargiar ils salaris, imponer taglias gistas sin il chapital»
- Lètg per tuts
Projects chantunals
Resultats GR
Resultats CH
Dumengia, 28 da november 2021
Projects federals
- Iniziativa da tgira
- Iniziativa da giustia
- Midada dals 19 da mars 2021 da la Lescha COVID-19
Projects chantunals
Resultats GR
Resultats CH


text:
Moutier
Cuurdinàde: 47°16.780′N 07°22.222′E
Moutier a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.53 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 7466 abitant.
El cumün de Moutier al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Perrefitte, Champoz, Court, Eschert, Belprahon, Roches, Châtillon (JU), Soulce.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Moutier l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1154 col nom de datum Monasterii.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Moutier in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Avant questa radunanza eran vegnids tematisads lung e lartg ils midaments da la structura da la Lia Rumantscha. Trais models ha la suprastanza preschentà ordavant en las medias ed en las uniuns affiliadas. La discussiun a la radunanza è stada lunga. En il center da la discussiun è stada la dumonda: Tgenins èn ils proxims pass puncto restructuraziun?
Per il mument na sa mida nagut
Propostas hai dà differentas, sco per exempel da furmar ina cumissiun ch'elavura in nov model, ubain che la suprastanza surpiglia questa lavur, u era da laschar tut simplamain sco quai ch'i era fin ussa.
La fin hai dà per blers ina gronda surpraisa: La radunanza ha decidì cun 30 encunter 22 vuschs da laschar tut sco fin qua. Areguard ils differents models ch'eran sin maisa hai dà ina tscherta discussiun da basa, ma senza ir en ils detagls.
RR novitads 16:00


text:
Il Servetsch archeologic dal Grischun lantscha in project cun il titel CUMBAT che cuzza plirs onns. El tracta las diversas scuvertas en la regiun da la chavorgia dal Crap Ses tranter Casti e Cunter. Ils emprims dus onns è previs da sfugliar il territori dal chat. Suandar duai in'evaluaziun vasta plus in'exposiziun en il Surses da tut quai ch'è vegnì chattà. Partenaris dal Servetsch archeologic Grischun èn l’universitad da Basilea, la Gruppa da lavur prospecziun Svizra, l'Uffizi federal da cultura ed atras instituziuns.
Stilet roman rar cun ritgs ornaments
Gia dapi var 20 onns èsi enconuschent ch'igl ha probablamain dà avant passa 2000 onns in cumbat tranter legiunaris romans e Rets indigens en il territori da la chavorgia dal Crap Ses tranter Casti e Cunter. L'onn 2019 han ins chattà – ultra d'artefacts da guerra antics – in stilet roman rar cun ritgs ornaments. Quest chat extraordinari porta novas enconuschientschas.
Ord l'archiv: Exchavaziuns a Scuol
Il film dal balcun tort senza commentari mussa las exchavaziuns archeologicas il 1965 sut il santeri da la baselgia en la vischnanca da Scuol.
Umens cun agid da giuvenils fan millis da scuvertas dal temp medieval. Tut ils chats vegnan fotografads e documentads a moda acribica.


text:
La fracziun liberaldemocratica da la Chasa federala vul restar sin la via bilaterala e sviluppar vinavant ils contracts cun l'UE. Ella refusa ch'i vegnia surprendì automaticamain dretg da l'UE e sustegna ina schliaziun cun ina dretgira da cumpromiss independenta. La fracziun da la PLD veglia salvar il proceder da dretg inclusiv il dretg da referendum, uschia communitgescha la partida liberaldemocratica. Per dismetter dispitas duai esser cumpetenta ina giunta maschadada.
Metter en pratica il dretg d'armas da l'UE
La fracziun da la PLD vul mantegnair las cunvegnas da Schengen e Dublin. Il dretg d'armas da l'UE vul la fracziun metter en pratica a moda nunbirocratica e cun resguardar las tradiziuns svizras. Cunter la realisaziun da quest dretg che fa part da la cunvegna da Schengen è vegnì smanatschà cun il referendum.
RR novitads 16:00


text:
Concret duai la Svizra daventar fin il 2050 neutrala al CO2. Ils plans fin uss avevan previs ina reducziun da las emissiuns per maximal 85%. Motiv per las adattaziuns èn tenor Simonazzi novas scuvertas scientificas.
«Netto nulla» è en discussiun
Tenor il plan actual duain las emissiuns da gas da serra vegnir reducids fin il 2050 per 70% fin 85% cumpareglià cun l'onn 1990. Uss stat la «Netto nulla» en discussiun. Raschun è in rapport da clima da l'ONU da l'october passà. Quel mussa che las emissiuns ston vegnir reducidas fin il 2050 sin nulla per anc pudair far insatge cunter la midada dal clima.
En vista a questa conclusiun examineschian els il mument las finamiras actualas da la Svizra per l'onn 2050, ha scrit il Cussegl federal il matg en ina resposta ad ina intervenziun parlamentara.
Mesiras dispitaivlas
Il parlament è il mument vid discutar la revisiun da la lescha da CO2. En quella vai per finamiras e mesiras per la politica da clima fin il 2030. Il Cussegl dals chantuns vegn a discutar il settember en chaussa. Tenor l'opiniun dal Cussegl federal e da la cumissiun dal Cussegl dals chantuns, duain ils gas da serra vegnir reducids per la mesadad cumpareglià cun l'onn 1990. Almain 60% da questas reducziuns duai dar entaifer la Svizra. Er discutà vegn d'introducir ina taxa sin tickets per sgular. En il Cussegl naziunal aveva la lescha fatg naufragi.
Ord l'archiv:
RR novitads 14:00


text:
Regolamënt d'adoranza
Regolamënt d'adoranza
Premissa
Chësc documënt é gnü metü jö aladô dles Diretives dla Comisciun nazionala biblioteches publiches (Sböz, ma 1999), tignin cunt dles normes IFLA, dl Manifest por les biblioteches publiches dl'UNESCO, dl Manifest de Leuven, a öna cun ci che vëgn odü danfora dai regolamënc respetifs dla Biblioteca provinziala "Dr.Friedrich Tessmann" y dla Bibiloteca zivica "Cesare Battisti", partners dl dagní dla Biblioteca provinziala taliana "Claudia Augusta" tl cheder dl Zënter bibliotecar, y tl respet dles normes provinziales ( L.P. n. 6 dl 1999 y D.P.G.P. n. 3 dl 2000). Al vëgn dantadöt partí sö te döes perts: la pröma pert (I.) é le Regolamënt d'adoranza che é n ressumé di prinzips y di referimënc a normes aladô de chi che al vëgn aministré la Bibiloteca; la secunda pert (II.) é la Cherta di sorvisc che é n documënt d'adoranza publica, olache al vëgn descrit avisa i sorvisc pitá dala Biblioteca y les modalités d'azes.
I. Regolamënt d'adoranza
A. Prinzips generai
La Biblioteca é n sorvisc cultural publich, ara á compic y atribuziuns desvalies (art. 2 DPGP n. 3 di 24.01.2000), danter chisc pón cumpedé sö: cöie adöm, cataloghé, tigní sö i scric de auturs dl Südtirol, i stüdi y les inrescides sön le teritore, i documënc sön i aspec storich-culturai locai, dantadöt sce ai é scric por talian y fá che an ti pois pormez a chisc cun i stromënc tecnologics a desposiziun;
ordiné le material cun i sistems plü acreditá por biblioteches;
fá da biblioteca generala de stüde y inrescida;
conzede l'imprëst y la consultaziun di materiai y promöie contac y barac cun istituziuns analoghes;
promöie la difujiun, la conescënza dl patrimone bibliografich y dla cultura taliana, ince tres l'organisaziun de ativités, manifestaziuns y promoziun de inrescides.
Art. 2 Strotöra
Tut fora i dërc speziai dla Junta provinziala y les competënzes di organs dla Biblioteca, sciöche le Consëi d'aministraziun, le Comité scientifich, le Collegium di revisurs di cunc (respetivamënter aladô di articui 3-10 dl D.P.G.P. n.3 di 24.01.2000), é la gestiun aministrativa y tecnica dla Biblioteca tles mans dl diretur competënt/dla direturia competënta che mëss ciaré che la biblioteca funzionëies indortöra.
B. Ordinamënt intern
Art. 3 Incremënt dl patrimone
Le patrimone de libri vëgn tresfora alzé en conformité cun l‘art. 2 dl D.P.G.P. n. 3 /2000 tres cumpres y scincundes, tres le barat danter istituziuns y tres la stipolaziun de acordanzes y/o contrac de deponüda de fonds de libri cun les istituziuns o cun porsones privates.
Por ci che reverda le patrimone cun referimënt local y de lingaz talian vëgnel cumpré, aladô dles poscibilités y sce al vëgn araté debojëgn, de plü copies por garantí l'imprëst y la conservaziun.
Le material da cumpré ite vëgn chirí fora dal diretur/dala direturia dla Biblioteca deboriada cun le personal bibliotecar aladô dles diretives fates fora cun le Comité scientifich y sön la basa dles deliberaziuns dl Consëi d'aministraziun.
Por ci che reverda les cumpres vëgnel valuté avisa le sorvisc pité dal fornidú, dantadöt la comunicaziun a dërt'ora de ofertes d'ediziun, la rapidité y la coretëza da consegné le material aposté y les ofertes a bun prisc.
Art. 4 Conservaziun dl patrimone
La Biblioteca provinziala taliana "Claudia Augusta" á l'inciaria da tigní sö le material bibliografich cun referimënc locai por talian o cherié dala comunité locala taliana.
Art. 5 Renovamënt dl patrimone
Le renovamënt dl patrimone vëgn fat por ci che reverda le patrimone general, les operes de consultaziun y les operes tematiches aladô di criters bibliotecars plü adatá.
Art. 6 Inventar y catalogh
Le catalogh online te dui lingac presentëia, tres la cataloghisaziun fata aladô di criters bibliotecars plü acreditá, döt le material che é tl posses dla biblioteca, sciöche monografies, revistes, leteratöra grija, operes de consultaziun, fonds de libri, fotografies, manoscric, datiloscric, material multimedial, ti conzed al publich l'azes ales informaziuns y ti dá informaziuns sön les condiziuns d'imprëst.
Dötes les porsones ti pó pormez al catalogh tres i posć cun computers a desposiziun tla Biblioteca o tres le coliamënt a internet.
Le catalogh fej ince da inventar digital y al pó en caje ince gní integré da d'atri stromënc.
La surantuta dl material cumpré ite dala Biblioteca vëgn porchël fata diretamënter aladô dla cataloghisaziun y insciö vëgnel registré dötes les informaziuns por ci che reverda la data de entrada, le valur y la provegnënza de döt le material.
Al vëgn registré i anuzadus y les anuzadësses che consultëia tla Biblioteca operes prezioses che á n valur particolar.
Art. 7 Colocaziun
Le patrimone vëgn por la maiú pert tigní sö sön scafes davertes por che le publich se fejes saurí da ti podëi pormez y sides asvelt da se ciafé sö i materiai, deperpo che i media che dess gní tignis sö tla deponüda vëgn conservá sön scafes adatades y te armá.
Art. 8 Dagns
Al diretur/Ala direturia ti vëgnel afidé la responsabilité de döt le material documentar, bibliografich y publizistich-informatif, sciöche ince dles atrezadöres y dl aredamënt.
Sce le personal s'intënn de iregolarités, dagns o mancianzes ál le dovëi da le lascé belatira alsavëi.
Art. 9 Azes ai sorvisc
L'azes ai sorvisc - dá dant tla Cherta di sorvisc - vëgn a se le dé tres l'iscriziun de un n iade. Por fá chësc él da presenté n documënt d'identité varënt y spo vëgnel registré i dac anagrafics dl anuzadú/dl'anuzadëssa che gnará tratá tl respet dles normes sön la privacy varëntes (decret legislatif di 30.06.2003, n. 196 - codesc de proteziun di dac personai). La Biblioteca pó ma i adoré por rajuns che reverda la gestiun y la prestaziun di sorvisc.
Les porsones che vá te biblioteca mëss se comporté indortöra te düc i locai daverc al publich y ciaré da ne desturbé nia. Te chisc locai él proibí da fomé, mangé, bëre y adoré le fonin.
I anuzadus y les anuzadësses mëss adoré i libri y i atri materiai cun cura por ne fá nia dann ala proprieté dla Biblioteca. Che che fej dann a materiai o al aredamënt dla Biblioteca provinziala "Claudia Augusta" mëss refá le dann tla mosöra determinada dala Direziun.
Che che é de colpa de sotraziuns o dagns volontars vëgn surandé al'Autorité iudiziara y stlüt fora dala Biblioteca; surapró mëssel sambëgn ince gní refat le dann.
La Biblioteca provinziala taliana "Claudia Augusta" ne surantol degöna responsabilité sce l'anuzadú o l'anuzadëssa ne adora nia sciöche al alda i documënc o ai vëgn adorá defora dales desposiziuns de lege.
Condiziuns y limitaziuns d'azes ai sorvisc particolares pó gní adotades dala Direziun che ti le lascia alsavëi al Consëi d'aministraziun.
L'orar de daurida vëgn deliberé dal Consëi d'aministraziun, do avëi aldí la Direziun dla Biblioteca, por che i anuzadus y les anuzadësses ti pois plü saurí pormez ai sorvisc.
Art. 10 Modalités d'azes al imprëst y consultaziun tla sënta dla Biblioteca
I sorvisc d'imprëst y de consultaziun de material, che ne pó nia gní impresté fora, tla sënta dla Biblioteca vëgn pitá debann ales anuzadësses y ai anuzadus scric ite al sorvisc presentan le codesc fiscal tla forma dla cherta magnetica.
Por les monografies vëgnel conzedü l'imprëst de 5 operes/toc a ce por la dorada de 30 dis. L'imprëst pó gní prolungé ciamó de 30 dis, ater co sce al é la prenotaziun da pert de n ater anuzadú/n'atra anuzadëssa.
Chisc materiai pó gní imprestá fora:
Material - Dorada te dis
• monografies (publicades ti ultimi 50 agn): 30
• revistes (ma ediziuns plü vedles): 10
• VHS: 10*
• CD-Rom y CD: 10*
• cassëtes audio: 10*
• DVD: 10*
* ara se trata de material che pó impormó gní impresté fora do che al é passé n tëmp determiné da süa entrada tla biblioteca. Por lege vel chësc dantadöt por le material multimedial y VHS; por chësc material vëgn l'imprëst a ciasa conzedü do che al é "passé almanco dejedot mëisc dala pröma publicaziun autorisada dala lege" (L.633/1941 y L. 248/2000, art. 169).
Ater co por les condiziuns nominades dessura vëgnel preodü por le material multimedial n imprëst de 3 toc a ce.
Te caji particolars y do che al é gnü fat domanda scrita y motivada ala Direziun, pól gní amplié les condiziuns d'imprëst de val' materiai.
Sce an vá plü iadi sura le termo d'imprëst fora pó la porsona scrita ite gní stlüta fora dal sorvisc d'imprëst por 3 mëisc.
Chisc materiai pó indere ma gní consultá tla sënta dla Biblioteca y vëgn porchël stlüc fora dal imprëst a ciasa:
• racoiüdes de revistes y foliec da vigni de
• enziclopedies
• dizionars
• banches dac
• libri vedli y de valur
• manoscric y datiloscric
• fotografies
• placac
• publicaziuns eletroniches
• copies uniches de material destiné ala conservaziun
• material sotmetü a lians speziai
• teses de laurea
Art. 11 Modalités d'azes ala prenotaziun
La prenotaziun di media che pó gní imprestá fora, de sorvisc y dl'adoranza de atrezadöres particolares pó gní a se le dé:
• tres internet diretamënter dal catalogh dla Biblioteca
• tres e-mail
• tres telefon
• tres fax
diretamënter te Biblioteca scrion fora i formulars aposta.
Por respet dles oblianzes ti confrunc de terzi toma le dërt da podëi adoré i materiai prenotá sce chisc ne vëgn nia anuzá tl tëmp de 3 dis da laur.
Art. 12 Propostes de cumpres
L'anuzadú/L'anuzadëssa pó porté dant propostes da cumpré material bibliografich sciöche tesć, revistes, documënc y material de vigni sort che al arates d'ütl y debojëgn por l'ajornamënt dl patrimone dla biblioteca. Chësta domanda vëgn fata scrion fora n formular aposta che ti mëss gní presenté ala direziun y/o al personal dla biblioteca por podëi spo valuté de caje en caje l'utilité de chësta cumpra.
Art. 13 OPAC
La Biblioteca ti mët a desposiziun al publich n valgügn computri por podëi consulté individualmënter le catalogh online (OPAC) dla biblioteca. Chësc sorvisc é debann y al pó gní adoré da döt le publich dla biblioteca a condiziun che al vëgnes respeté n limit de tëmp adaté, por ti garantí a düc i anuzadus y a dötes les anuzadësses da ti podëi pormez al catalogh online.
Art. 14 Internet
Por podëi adoré internet y consulté les banches dac, mëss l'anuzadú/l'anuzadëssa fá na domanda aposta, don dant le de, l'ora, la dorada dl coliamënt y le post internet adoré.
Le sorvisc mëss gní adoré ti pröms 15 menüc do dal'ora de prenotaziun dl post internet. Tla biblioteca vëgnel ince metü a desposiziun posć por navighé te internet tres n program d'azes automatisé.
A chisc sorvisc ti pón pormez debann ma por rajuns d'inrescida, de stüde y por chirí informaziuns d'ütl por l'ajornamënt profescional y ma sce al vëgn presenté le codesc fiscal (cherta magnetica).
Por i anuzadus y les anuzadësses de mëndra eté vëgnel conzedü le sorvisc ma do che al é gnü damané l'autorisaziun por scrit da pert de un di geniturs che mëss ti gní menada ala Direziun dla Biblioteca.
Por traté döt le publich anfat y por ti conzede a düc la poscibilité da podëi adoré internet vëgnel stabilí na dorada dl'adoranza de internet de alplü n'ora al de.
La consultaziun y l'adoranza en general dla posta eletronica sön sü account (p. ej.: Libero, Hotmail, Yahoo,…) y l’adoranza de chatlines desvalies ne toca nia pro le sorvisc.
Internet ne pó nia gní adoré por fins proibis dales leges varëntes.
Aladô dles leges varëntes á l'anuzadú/l'anuzadëssa la responsabilité, dal punt de odüda zivil y penal, de sciöche al/ara adora internet. La Biblioteca se resservëia le dërt da ti dé dant ales autorités competëntes che che fej eventualmënter ativités ilegitimes o ilegales. L'anuzadëssa/L'anuzadú é responsabl dla violaziun di dërc d'azes protezioná, dl copyright y dles condiziuns d'adoranza.
Al é proibí da mudé, tó y jí o danejé le hardware o le software di computer dla Biblioteca.
I dac pó eventualmënter gní desćiariá ma sön portadus de dac, che an ciafa ince da cumpré tla biblioteca.
Art. 15 Imprëst interbibliotecar y document delivery
Cun les modalités y i cosć deliberá dal Consëi d'aministraziun (ciara la tabela dles tarifes tl regolamënt d'adoranza) vëgnel ince pité le sorvisc de imprëst interbibliotecar y le document delivery.
Al pó gní impresté fora cina a 5 documënc a ce aladô de regoles determinades da concordé cun les biblioteches convenzionades. N iade che al é gnü invié ia la prozedöra ne vára nia plü da desdí la domanda por rajuns d'organisaziun y de finanziamënt.
I materiai pó ma gní consultá ales condiziuns dades dant dala biblioteca che fej l'imprëst. Le medemo vel sce al vëgn fat dagns o pordü val' material.
Por podëi s'impresté n'opera él naota da chirí danter les ofertes a livel teritorial y spo mëss eventualmënter l'anuzadú/l'anuzadëssa s'orienté danü.
L'imprëst interbibliotecar tl raiun provinzial é debann.
Art. 16 Fá fotografies y stampé
Tla biblioteca pól gní adoré le sorvisc de fotoreproduziun de n valgügn documënc tl respet dla lege y di dërc d'autur.
An pó ma fá fotografies de documënc che ne se rovina nia.
An pó stampé plates web y scansioné documënc tan inant che chësc vá a öna cun le laur dl personal dla biblioteca y aladô dles tarifes deliberades dal Consëi d'aministraziun.


text:
Entras l’iniziativa da 99% vulan ils Giuvens socialists returnar ils gudogns da milliardas dals pli ritgs a quels ch’hajan elavurà ils daners. La PS ed ils sindicats han lantschà oz la campagna per l’iniziativa che vegn ils 26 da settember a l’urna.
Tge vul l'iniziativa?
L'iniziativa pretenda che las entradas ord chapital, sajan quai ussa tschains u dividendas, vegnan suttamessas ad ina taglia da 150 pertschient da la taglia sin lavur, quai sch'ellas surpassan ina tscherta summa ch'il Parlament federal fixescha pli tard.
Tenor las indicaziuns dal comité d’iniziativa han ils 300 pli ritgs en Svizra augmentà ils ultims 7 onns lur facultad da 352 milliardas sin 797 milliardas francs. Il pli ritg pertschient en Svizra posseda gia var 42% da la facultad en Svizra.


text:
da Flurina Cavegn-Tomaschett
Igl evangeli per questa dumengia auda tier ils plaids da cumiau da Jesus. Els valan sco in cert testament per sias giuvnalas e ses giuvnals ed in’orientaziun pil futur. Enramaus vegn igl evangeli digl avis da carezar e tener ils camondaments. Cun camondaments ein buca las leschas manegiadas, mobein la fideivladad alla cardientscha en Jesus. La carezia ei tenor igl evangelist Gion fontauna e finamira dalla veta els fastitgs da Jesus. Tgi che careza stat en sia tradiziun. Tgi che careza vegn adina ad esser ligiaus cun Jesus, era cu quel ei buca pli presents sco carstgaun denter ils carstgauns.
Las giuvnalas ed ils giuvnals da Jesus duein denton buca sesentir persuls, schai anavos, aschia sco orfans. Jesus empermetta ad els in gidonter, il Spert sogn. Il text original grec plaida dil «parákletos», pia d’in paraclet. Quei che la Bibla ecumena romontscha descriva cun «gidonter» savess era vegnir translatau cun assistent, consolader, in clamau neutier ni substitut. In ch’ei cun nus ed accumpogna nus.
E lu, tgei grondiusa empermischun da Jesus: «Vus enconuscheis el, perquei ch’el resta cun vus e vegn ad esser en vus». El, il Spert divin, ei pia en mintgin da nus. Quei ei buca mo ina regal, mobein era ina pretensiun ed ina sfida. La sfida da veser en mintgin, era en quel ch’ei auters che jeu, ina cumpart da Diu, ina flomma divina. Ina sfida che pretenda respect e toleranza, ni detg culs plaids da Jesus «carezia».
Gn 14,15–21
15Sche vus carezeis mei, vegnis vus a tener mes camondaments. 16Jeu vegn a rugar il Bab, ed el vegn a dar a vus in auter gidonter, per ch’el resti adina cun vus. 17Igl ei il Spert dalla verdad ch’il mund sa buca retscheiver, perquei ch’el vesa buc el ed enconuscha buc el. Vus enconuscheis el, perquei ch’el resta cun vus e vegn ad esser en vus. 18Jeu vegn buc a schar anavos vus sco orfans, mobein tuornel tier vus. 19Mo aunc cuort temps, ed il mund vesa buca pli mei; vus denton veseis mei, perquei che jeu vivel e perquei ch’era vus vegnis a viver. 20Gliez di vegnis vus a vegnir pertscharts che jeu sun en miu Bab e vus en mei e jeu en vus. 21Tgi che ha mes camondaments ed observa els, quel eis ei che careza mei. E tgi che careza mei, vegn era a vegnir carezaus da miu Bab, e jeu vegn a carezar el e semanifestar ad el.


text:
Iodio
El iòdio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol I. El g'ha nömer atòmich 53, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de iodio el g'ha 53 prutù. El fà part de la categurìa dei alògen.
A temperadüra e presiù stàndard el iodio el se prezènta come 'n sòlido löster de culùr négher-blö, che a temperadüre mìa gne tat àlte el sublìma enden gas de culùr viòla e che g'ha 'n udùr che dà fastìde.
L'è méno reatìf dei óter alògen ma 'l fùrma estès dei compòscc con tacc elemèncc chìmich. El g'ha apò a 'na quach caraterìstica de semi-metal.
El iodio, aisebé che 'n quantità pròpe pesène pesène, el g'ha 'na funsiù biològica esensiàla endei éser vivèncc. I urmù pruducìcc de la ghiàndola tiròide, la tiroxina e la triiodotironina, le g'ha dét el iodio.
Endèle persùne che rìa mìa a asùmer co la sò diéta 'na quantità asé de iòdio - per ezèmpe sèrte popolasiù che stà 'n zòne intèrne, endóche se màia póch pès o óter alimèncc che vé del mar - la carènsa de iòdio la mìna a l'ensorgènsa del gós. Isé che 'n sèrte de chèste zòne se fà 'na fùrma de prevensiù per mès de sal adisiunàt con quantità pesène pesène de sài de iodio (chèl che se conós come sal iodàt e/o sal ioduràt). La carènsa de iodio l'è apò a 'ntra le càuze de ritàrdo mentàl.
L'è stat scuprìt del Bernard Courtois endel 1811.


text:
Pëtr Il'ič Čajkovskij
Pëtr Il'ič Čajkovskij, da spés scrit Ciajkovskij, Ciaikovski o Tchaikovsky (Votkinsk, 7 ad Maǵ dal 1840 - San Pirènbûrg, 6 ad Nuvémbar dal 1893, ПëTp Илbич ЧaйkoBckий in rus, a s lèś /ˈpʲɵtr ɪlʲˈjitɕ tɕɪˈkofskʲɪj/, scólta'l chè) 'l è stâ 'n cumpuśidōr rus, famóś p'r al sò cumpuśisiòṅ dal repertòri clàsic. In dla sò caréra 'l à mis insém la mùśica dla tradisiòṅ rusa c'n al stîl dla mùśica clàsica andànd in na quàlc manéra cónt'r a la viśiòṅ dal Grup di Sinc più nasiunalìsta.
In fin a 'l 1879 'l à insgnâ a 'l cunservatòri 'd Mósca e 'l éra omosesuàl ma in dal 1877 al s è spuśâ listés cun na dóna ciamàda Antonina Ivanovna Miljukova anc se pò i s èṅ divìś ad fat in dal gir ad na quàlc stmana. 'L à psû lauràr a tèmp pîṅ a 'l sò cumpuśisiòṅ c'n i bèsi ch'la gh śibìva na barunésa ch'a gh piaśìva la sò mùśica, la Nadežda von Meck, e pò anc al zar. In dla sò vita 'l à girâ da spés in Európa, in Frància, Itàglia, Germàgna e àtar paéś incóra.
In dal sò caréra 'l à scrit da tut, da 'l sinfunìi (òt, famóśa l'è la nùmar siē dita „La Patètica“) a gl'òpri (ùndas, cuma „Evgèni Onegin“ o „Rumèo e Giulietta“), da i balét (tri: „La Bèla Indurminsàda“, „Al Lâg di Sign“ e „Al Schisa-nóś“) a la mùśica sinfònica, da cambra e sacra.
'L è mòrt uficialmènt ad coléro ma a s pōl dar anc ch'al s sia tòlt la vita.


text:
da Flurina Cavegn-Tomaschett
Il sequent evangeli raquenta co Jesus ha eligiu ord il miez da ses giuvnals dudisch umens e co el ha tarmess els denter il pievel per cuntinuar cun l’ovra ch’el sez veva gia entschiet. L’incumbensa dils giuvnals vegn buca descreta el detagl, perencunter declara igl evangelist Marc enqual particularitad davart la moda e maniera digl esser sin viadi. Ils giuvnals duein buc ir persuls, mobein pèr a pèr. Els duein prender cun els nuot auter ch’in fest, il vestgiu e las sandalas. Lur veta duei pia buc esser ligiada vid possess materialistic, mobein vid relaziuns denter carstgauns.
Las relaziuns humanas stattan era el center da lur missiun: els duein buca annunziar, battegiar e baghegiar baselgias, mobein medegar ils carstgauns da lur malsognas internas ed externas. Els ein tarmess per midar il mund, e quei sulet cun lur plaids, ovras ed exempel.
Quella missiun vegn buc ad anflar mo ureglias attentas e cors aviarts. Lezza experientscha veva era Jesus fatg e perquei dat el ordras, co secuntener en tals cass. Ils giuvnals duein scurlar la puorla da lur calzers. Quei munta ton sco: «Scurlei giu da vusezs tut il negativ che tals inscunters han schau anavos. E lu cuntinuei il viadi!»
Mc 6,7–13
7Lu ha el clamau neutier ils dudisch e tarmess els dus a dus, dond ad els pussonza sur dils spérts malmunds. 8Ed el ha dau il camond ad els da prender nuot sin via dano in fest; ni paun, ni tastga, ni daners ella tschenta, 9denton: Targei en sandalas e buca prendei dus vestgius! 10Plinavon ha el detg ad els: Nua che vus entreis en ina casa, restei tochen che vus meis pli lunsch. 11E sch’in liug vul buc acceptar vus, e la glieud vul buca tedlar vus, bandunei quei liug e scurlei la puorla giud vos peis per perdetga encunter els. 12Els ein i ed han perdegau, ch’ins dueigi seconverter; 13ed els han scatschau bia demunis ed unschiu bia malsauns cun ieli e medegau els.


text:
Cun il credit vul il Cussegl federal evitar che l'Axpo survegn problems da liquiditad pervi dals pli auts pretschs d'energia sin il martgà. Quai pudess metter en privel il provediment d'energia en Svizra, scriva il Cussegl federal. Il limit dal credit è subordinà a finanziaziuns ch'èn gia en funcziun e na pretenda nagina prestaziun da garanzia. Actualmain ha l'Axpo ina liquiditad da 2 milliardas francs - fin uss n'ha l'Axpo betg duvrà ils daners da la Confederaziun.
«Relevant per il sistem»
Sco che la ministra d'energia, Simonetta Sommaruga, ha ditg avant las medias, saja l'Axpo ina firma relevanta per il sistem. Ella appartegna per 100% als chantuns da la Svizra dal nordost ed a lur ovras electricas. Sche quella firma na fiss betg pli liquida, saja il provediment d'energia en privel.
La decisiun dal Cussegl federal sa basa sin dretg d'urgenza. Las modalitads per il fond d'urgenza per l'Axpo sa basa sin la lescha federala per agid finanzial subsidiar per fatschentas d'energia. Quella lescha vala sco urgenta, n'è dentant anc betg discsutada a fin en il parlament. Il Cussegl dals chantuns ha discutà la stad passada davart la lescha, il Cussegl naziunala vegn a debattar en la sessiun d'atun.
Cundiziuns strictas
Il credit è lià vi da cundiziuns strictas: Uschè prest che l'Axpo survegn daners da la Confederaziun, vala per ella in scumond da pajar or dividendas. Plinavant na po la firma betg far restructuraziuns che periclitassan che l'Axpo po pajar enavos ils daners.
La ministra d'energia Simonetta Sommaruga ha cumpareglià il fond d'urgenza da quatter milliardas per l'Axpo cun las intervenziuns dal stadi durant la crisa da finanzas. Sco da lezzas uras, dovria en avegnir er en il sectur d'energia dapli transparenza. En emprima lingia giaja per evitar in incendi sur l'entira surfatscha e quai cun tutta forza. A media vista stoppia vegnir discutà davart dapli regulaziuns per che las interpresas hajan avunda agens meds.
Reacziuns da la branscha
Il concern Axpo beneventa ch'il Cussegl federal ha activà il fond d'urgenza. Quel saja in signal impurtant vers il martgads che creeschia confidenza. Tenor ina communicaziun ha l'Axpo dumandà la Confederaziun ils 2 da settember per in credit da fin 4 milliardas francs. Ils 5 da settember han il Cussegl federal e la delegaziun da finanzas lura approvà quel. Tenor il CEO da l'Axpo, Christoph Brand, veglia la firma garantir il provediment d'energia er en cas da novas turbulenzas sin il martgà d'energia. Fin ussa n'ha l’Axpo anc betg duvrà ils daners dal credit. L'interpresa haja anc reservas da liquiditad da 2 milliardas francs.
Er il segund grond concern d'energia svizzer Alpiq è cuntent e veglia far tut per betg duvrar agid da la Confederaziun scriva la gruppa.
Il concern d'energia bernais BKW percunter è da l'avis ch'in fond d'urgenza na saja betg il dretg med. La BKW na vegnia betg a duvrar agid statal.


text:
Dapi il 1985 saja la surfatscha da terren abità ordaifer las zonas da construcziun creschida per l'entira surfatscha da las citads da Turitg, Genevra, Basilea e Berna scriva la Pro Natura.
Las surfatschas dad edifizis e da traffic sajan creschidas en il medem temp dadens e dador las zonas da construcziun medem fermamain – numnadamain 32% tar ils edifizis e 15% tar il traffic.
Er agricultura dovra pli e pli terren
Remartgabel tenor la Pro Natura saja, che l’agricultura sez è stada da la partida tar quest svilup: In terz da la creschientscha da las surfatschas dad edifizis sin pajais da cultura va sin il conto da l’agricultura. Tranter il 1985 ed il 2009 è il areal dad edifizi per bain puril s’augmentà strusch per il dubel – numnadamain da 0,23 sin 0,43 hectaras.
Excepziuns èn basa per «miseria da la cuntrada»
La raschun per questa «miseria da la cuntrada» sajan las bleras excepziuns ch'èn vegnidas integradas en la lescha per la planisaziun dal territori. La confederaziun vul anc quest onn reglar da nov la construcziun ordaifer la zona da bajegiar.
Tenor la Pro Natura sto quella franar consequentamain il boom da construcziun en la cuntrada.
RR novitads 15:00


text:
Farèn
Farini (en emilià: I Farén) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
Al gh'ha 1 366 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 112,2 km² e ona densità de 12 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bardi (PR), Bettola, Coli, Ferriere e Morfasso.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Farèn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ala fin di agn 60 se à sclarge fora tla Val Badia l' jüch dl palon. Tla valada el vigni paisc che a na scuadra de palon y tl 1971 el gnü tigni l' prüm turnir a livel de valada. La Ila a sambëgn ince tut pert cun na scuadra. I allenamenc y les partides gne tignides jö in Chi Parüsc. Sciöche l' inom dij bele, se tratala de pastüres da plan, mo bindebo da parü jö dlungia la Gran Ega. I jogn apasciona dl jüch al palon se incunta do vöies jö in Chi Parüsc a cöie adüm peres y a tra indërt l ''grunt , pur pudëi sughè plö sauri; inscö el gnü a se de l' prüm ciamp da palon te La Ila.
Tl 1975 el spo gnü metü sö ufizialmënter l' Uniun Sport La Ila cun a ce l' prüm presidënt Seppl Rottonara (Longer). Te chisc agn gnel sughè ma a palon.
Tl 1978 se à metü adüm sugadusc di cin paisc dl Alta Badia, pur to pert al campionat de palon provinzial de 3 categoria, dan vita inscö al Uniun Sport Alta Badia. I campionac de valada purdo bel plan de importanza, ciudi che tres deplö scuadres tolo pert al campionat provinzial. Inscö se ala purtè pro che tl ann 1985 el gnü sugè l' ultimo campionat de palon a livel de valada.
Tl 1975 el deventè Giuvanin (Valentini) presidënt, che se à cruziè che La Ila ciafes en ciamp da palon nü. Cun l' aiüt dl umbolt Hermann dl Soz, el ste bun a ruvè pro i finanziamenc provinziai pur la realisaziun de na plaza dl sport nöia.
Tl 1977 vegnel lité Pitscheider Leo (de Poldele) president dl uniun. Leo se crüzia suradüt de ruvé e da ingrandi l ciamp dl sport da La Ila. Insciö ciafa La Ila tosc ince na pista da salté incer l ciamp ia. Al vegn ince metü sö la seziun atletica, che se crüzia suradüt dla manutenziun dl ciamp. Tl 1989 vegnel organisé la festa dl sport, ulache düta La Ila se abina pur garejé te proes de atletica.
Tl 1992 vegnel metü sö la seziun volley. Te vigni paisc gnel metü sö scuadres y al vegn organisé l campionat dla Val Badia.
Tl 2002 vegnel lite De Lazzer Marco sciöche president dl uniun. Al resta ma plö la seziun volley cun ativité.
Tl 2007 vegnel lité De Grandi Giorgio president dl uniun. Te chesc ann vegnel ince metü sö danü la seziun palon y al vegn tut ince ite i Barantli Alta Badia, che fej l campionat sot al US La Ila
Tl 2008 vegnel mudé jö l statut y l uniun vegn scrita ite tl register de volontariat.
Tl medemo ann vegnel spo ince metü sö la seziun Telemark.
Tl 2010 vegnel metü sö la seziun Fitness.
Tl 2011 vegnel tut sö les seziuns Telemark y Fitness tl VSS, L' uniun cumpeda passa 200 scric ite.


text:
Anniversari
L'Anniversari (anca "compleann" o "compleàmus") l'è 'l dì de l'ann che l'è nassuda 'na persona. L'è tradizion in d'on poo de paes fà di dolz e di regai per l'anniversari e de organizzà 'na festa.
In di different religion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cristianesim[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al dì d'incoeu la Gesa l'è a favor del compleann, ma i primm cristian la vedeven 'me vergott de pagan e de festeggià no. I primm a festeggià, in del medioev, hinn staa i nobij, insemma al pussee important onomastegh.
Testimoni de Geova[Modifega | modifica 'l sorgent]
I testimoni, che se ispiren al cristianesim pussee primitiv, festeggen no perchè la veden 'me festa pagana.
Ebraism[Modifega | modifica 'l sorgent]
I giudee festeggen, ma mia tucc i rabbì hinn d'accordi. In la Bibbia ebraica, l'è citaa domà in occasion de l'anniversari del Faraon.
Islam[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Islam l'è dividuu in su la celebrazion de l'anniversari: Se gh'è di mussulman, soratutt in Europa che festeggen, in di Stat Islamegh l'è mia spantegaa, perchè l'è mia vista 'me 'na tradizion islamega.


text:
L’organisaziun culturala a Samedan «La Tuor» ha envidà la populaziun al referat da fotograf Lois Hechenblaikner. In fotograf cun in segund sguard. El fotografescha quai che las grondas regiuns turisticas na vulan betg preschentar. In Svizra è Lois Hechenblaikner enconuschent oravant tut dapi sia exposiziun dal 2012/13 en il Museum Alpin da Berna.
Party, apres-ski enfin al deliri
Cun sias fotografias vul el demonstrar encunter l’agir da las grondas regiuns turisticas, persunas alcoholisadas giu per terra, millis da buttiglias bittadas en la naiv, tonnas da skis emblidads en la cuntrada e bler auter.
In tschegn per la proxima generaziun
Sias fotografias duessan esser in impurtant document per las proximas generaziuns. Quellas duessan demonstrar la faussa via ch'il turissem sa mova oz.
Cun sias fotografias na fa Lois Hechenblaikner amis, ma quai na disturba n'er betg el. Per el èsi impurtant da fotografar era quai che las regiuns turisticas na vulan betg mussar.


text:
Lia di comuns ladins: al ti mancia ciamò l dret floch
Ombolc de Gherdeina plutost demé enteressés a d'abiné ca valch da la 482/99 che a n projet interladin - Al é na "Veto-power"
Chisc dis vegniràl dé pro ence dai ultims doi comuns: Selva y Badia, l statut dla Lia di comuns y chest é dessegur n vare inant tla realisazion dla Lia comunala interladina. Ti ultims temps auden che al é sauté fora valgamia de stritaria sun la proposta porteda inant da la maioranza di comuns de se nuzé desche lingaz de comunicazion scrita l ladin unifiché. Desche con la conferenza di ombolc envieda via dl 1992 cioda endò i ombolc de Gherdeina de sciolé dut sotissoura. Tles mans tégnei ence la erma dl "veto".


text:
ORIGENAL
La retscha da codeschs «Origenal» cumpara irregular e documentescha projects extraordinaris dall'instituziun culturala Origen. L’antschatta ò'l fatg igl project «La Regina da Saba», en tom da fotografias dalla producziun sen Gelgia, tgi è neida represchentada igl 2010. Igl suandont tom «Diari d’Origen» è cumparia igl 2012 ed el ò portreto igl onn excepziunal davart igl tema «Babylon» - an strètg connex cun la vischnanca da Riom. Igl 3. tom «Murmarera» documentescha la preschentaziun digl teater agl liber «Noah» segl meir da farmada digl lai da Murmarera igl onn 2012, scu er la midada dalla nateira ainfer en onn. Igl 4. tom, «Igl rètg ainten la neiv» documentescha las preschentaziuns digl teater agl liber cugl madem nom an Nagiadegn’ota.
POST HOTEL LÖWE
LA TOR COTSCHA
Igls codeschs pon neir retratgs digl biro d’Origen:
Tel. +41 (0)81 637 16 81