text:
Britney Spears
La Britney Jean Spears (McComb, 2 ad Dicémbar 1981) l'è na cantànta pop, balarìna e atōra americàna. In dal sò caréra l'à vindû da piò ad sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd rivànd a èsar la sésta artìsta fémna in fat ad vénditi.
Biugrafìa
La Spears, nada a McComb in dal 1981, la crés a Kentwood, in dal stat dla Louisiana. L'è la secónda di tri fradèi, Bryan e Jamie Lynn. I sò genitōr Jamie Parnell Spears e Lynne Irene Bridges i la màndan a tri an a studiàr dansa a Kentwood e pò anc ginàstica e cant. Britney la vins soquànti cumpetisiòṅ a livèl statàl e anc dal gari par putèṅ.
Gl'Inìsi
A òt an, la Spears e sò màdar Lynne i viàśan in fiṅ a Atlanta par far n'audisiòṅ dal "The Mickey Mouse Club" ma l'è tròp pìcula par partecipàr a i spetàcui e la sarà sarnìda sōl in dal Dicémbar dal 1992 insém a Justin Timberlake, Joshua Chasez (i dventaràṅ famóś in séguit sunànd in di 'N Sync), Christina Aguilera e Ryan Gosling. In cal mèntar la fà dal reclàm e di lavursèṅ in televiśiòṅ.
Quànd al spetàcul al vèṅ scanślâ, la Spears la tórna a Kentwood e la s iscrìv a la Parklane Academy.
In dal Śugn dal 1997, la Spears la ś mét in cuntàt cun al manager Lou Pearlman dmandànd ad śuntàr-as a 'l grup fat ad fémni Innosense. In cal mèntar la Lynne la s dà da far mandànd dal foto e na registrasiòṅ ad na canta ad Whitney Houston fata par sò fiōla a 'l amìg manager Larry Rudolph. Chi lò al decìd a dar-gh un cuć faghénd-la cgnósar a soquànti cà discugràfichi ma a gh'éra da preparàr un demo prufesiunàl.
A cal punt lè al śibìs a la Britney un scart dla Toni Braxton e lē la 'l canta in na stmana par pò andàr a purtàr la registrasiòṅ a quàtar cà discugràfichi a New York. Sōl la Jive Records la cata al lavōr interesànt, chi atri tri i pascàvan dal bandi quài Backstreet Boys e al Spice Girls, dgénd ch'a n gh sarés mai stada n'atra Madonna, n'atra Debbie Gibson o n'atra Tiffany.
La Jive la gh manda al prudutōr Eric Foster White p'r un méś e dòp la decìd ad far-ag far 'n àlbum tgnénd a drē a 'l stîl pop, ch'al s psiva anc balàr, e minga a quél dla Sheryl Crow ch'l éra quél ch'l'iva sarnî par lē a 'l inìsi la Britney Spears.
'L è acsè che la Britney la tóś 'n aparéć par vulàr a i Cheiron Studios ad Stucólma par registràr in part al sò prim disc, da Mars a Avrìl dal 1998, cun sèg i prudutōr Max Martin, Denniz PoP, Rami Yacoub e àtar incóra.
...Baby One More Time
Turnàda in di Stat Unî, la Spears la taca un gir prumusiunàl in di sèntar cumerciài, cun 'l ubietìṿ ad far cgnósar al sò disc ch'l éra drē a gnir fóra. Chi spetaculèṅ lè i vdìvan dū balarèṅ śibìr-as mèntar lē la cantàva quàtar pès. La Brintney la vèra anc di cuncèrt di 'N Sync.
In dal Śnar dal 1999 a véd finalmènt la luś al sò prim disc Baby One More Time (Amōr incóra na vòlta) e al finìs subìt a 'l prim pòst in dla Billboard 200 dvintànd dòp sōl un méś disc ad plàtin dòpi.
A livèl mundiàl, 'l àlbum al và in di pòst élt dal clasìfichi in quìndas paéś, vindénd da piò ad déś migliòṅ ad còpi in 'n an e cavànd-gh-la a dvintàr al disc fat da 'n śuvnòt più vindû ad sèmpar. La canta ch'la gh dà 'l tìtul l'è al prim sìngul e al vénd un quèl cuma sincsènt-mila còpi subìt a 'l prim dè, restànd in véta par dū stmani ad fila in dla clasìfica di sìngui. In tut 'l à pò vindû nóṿ migliòṅ ad còpi. Sometimes, (You Drive Me) Crazy e Born to Make You Happy i èṅ i àtar sìngui mèntar la canta From the Bottom of My Broken Heart l'è gnuda fóra da par lē sōl p'r al marcâ americàṅ e austragliàṅ.
Oops!... I Did It Again
Oops!... I Did It Again (Óhi, a 'l ò fat incóra), al sò secónd àlbum, 'l è stâ publicâ in dal Maǵ dal 2000 e 'l à vindû 1,3 migliòṅ ad còpi in dla prima stmana, piasànd-as a 'l prim pòst dla clasìfica americàna, e vint migliòṅ in tut (déś in dal sò paéś), dvintànd un disc ad diamànt. Al prim sìngul al pòrta al stés nóm d'l àlbum e anca lò al vénd bèṅ, specialmènt in Austràglia, Śelànda Nóva e Régn Unî tant che chè al ś mét in véta. Àlbum e sìngul i èṅ stâ numinâ a i Grammy Award cuma "Best Pop Vocal Album" e "Best Female Pop Vocal Performance".
Par cal lavōr chè, a gh dà na maṅ la Shania Twain che, insém a sò marè Mutt Lange, la scriv al sìngul Don't Let Me Be the Last to Know, mèntar i àtar dū sìngui i èṅ Stronger e Lucky.
In dl'Istâ dal stés an al partìs al sò prim tour mundiàl ch'al gh fà ciapàr 40,5 migliòṅ ad dòlar. Insém a sò màdar la Spears la scriv pò al lìbar Britney Spears Heart-to-Heart.
Al 7 ad Setémbar dal 2000, Britney la s śibìs a i MTV Video Music Awards e, mèntar l'éra drē a far al sò pès, la sa sćiànca al vistî négar ch'la gh'iva adòs faghénd védar che 'd sóta la gh 'n iva òṅ culōr carna. La Britney cun al trési tuta cà e cēśa di inìsi la fà al pòst a na Britney più spurcaciòna e malnéta, prònta a tacàr na relasiòṅ cun al sò vèć amìg Justin Timberlake.
Dū muśicìsta, Michael Cottril e Lawrence Wnukowski, i aṅ in séguit fat càuśa a la cantànta e a la sò cà discugràfica dgénd che lì lōr i ìvan cupiâ What U See (Is What U Get) e Can't Make You Love Me parténd da di pès suo.
Britney
In dal 2001 la cantànta la ś mét 'd acòrd cun la Pepsi Cola par far-ag la reclàm e la ciàpa 8 migliòṅ ad dòlar. In cal mèntar, insém a sò màdar, la scrìv un secónd lìbar ch'la dascór ad lē, A Mother’s Gift.
Al déś ad Setémbar dal 2001, al dè prima d'l atintâ a 'l Tór Śmèli, la fà un duét cun Michael Jackson a 'l Madison Square Garden ad New York cantànd The Way You Make Me Feel par festegiàr al 30śum aniversàri dal caréra dal rè dal pop. Dòp al diśàstar, la dà a 'l vitmi dal masàcar na part di fónd catâ sù cun al braṅ What's Going On incìś, insém a Gwen Stefani, Christina Aguilera, Beyoncè e àtar, par la lòta còntra 'l AIDS.
In Nuvémbar a véd la luś al tèrs sò disc, Britney, dódas migliòṅ ad còpi vindùdi in tut al mónd e prim pòst in clasìfica in di Stat Unî, Austràglia e Régn Unî.
Al prim sìngul tirâ fóra 'l è stâ I'm a Slave 4 U (A sòṅ na sćiàva par tè). In dal vìddeo a ś véd na Spears mója andgàda ad sudōr strusiàr-as daśnumóśa atàc a di masć. Ma a far scàndal, p'r i animalìsta dla PETA, l'è pò la sò eśibisiòṅ a i MTV Video Music Awards dal 2001 quànd la canta cal braṅ lè in frònt a na tigra in gàbbia e a un pitòṅ śbiàvad pugiâ atàc a 'l sò spàli. La gh và méj cun al sìngul Overprotected numinâ a Grammy Award.
In dal Favràr dal 2002 la fà al sò debùt cum atóra in dal film Crossroads - Le strade della vita. Lē la vèṅ bcada p'r i crìtic ma la pelìcula la ciàpa i sò bèsi listés: 61 migliòṅ ad dòlar muciâ sù quànd l'éra custàda sōl 12.
In dal 2002 i védan la luś soquànt àtar sìngui a partìr da Favràr: I'm Not a Girl, Not Yet a Woman (A n sòṅ minga na baghéta ma gnanc incóra na dóna, druàda anc in dal film Crossroads), I Love Rock 'n' Roll (Al rock'n'roll al m piàś, Maǵ, cover ad Joan Jett), Anticipating (Luj) e Boys (Agóst, braṅ rimixâ par Pharrell Williams e druâ in dal film Austin Powers in Goldmember).
P'r apugiàr al disc, la Spears la partìs p'r al Dream Within a Dream Tour, un pachét ad cuncèrt ch'al gh fruta da piò ad 43 migliòṅ ad dòlar.
In the Zone
In dal Dicémbar dal 2002, Timberlake al fà un vìddeo dal sìngul Cry Me a River, in dua a ś véd na ragasōla ch'la sumìlia a la Spears, faghénd pinsàr la gint ch'la popstar la gh'àppia mis i còran. La cantànta la gh rispónd scrivénd al lènt (e futùr sìngul) Everytime insém a la sò amìga e curìsta Annet Artani.
La Spears la vèra pò i MTV Video Music Awards dal 2003 insém a la Christina Aguilera, cantànd na Like a Virgin dimóndi spurcacióna. A metà dla canta la s śònta anc la Madonna, ch'la fà scàndal dand un basèṅ in bóca a tut al dū. 'L avenimènt al gh'à abû dimóndi sèguit.
In dal Nuvémbar dal 2003 a vèṅ fóra In the Zone, al sò quàrt àlbum, prudót insém a di artìsta quài Moby, R. Kelly e Puff Daddy. In cal lavōr chè la Spears la taca a scrìvar di pès anca lē, cum al prim sìngul Me Against the Music, cantâ cun la Madonna. R. Kelly invéci al gh dà al braṅ Outrageous, braṅ gnû fóra da par lò anca lò (ma sénsa vìddeo parchè Britney la s éra fata mâl a 'n śnòć durànt a 'l tòlti śò e la n éra briśa bòna ad finìr al filmâ), acsè cuma Toxic, un sucès anc in Itâglia (quàrt pòst, in clasìfica pò par 31 stmani ad fila) e vinsidōr 'd un Grammy Award cuma "Best Dance Recording" e mijór sìngul in fat ad vénditi da quàt'r an a cla banda.
Àtar dū pès i arévan duvû gnir fóra anca lōr cuma sìngui (la sensuàla Breathe on Me e al duét fat insém a Ying Yang Twins I Got That Boom Boom) ma pò l'è andàda diversamènt.
In tut In The Zone 'l à pò vindû da piò ad déś migliòṅ ad còpi in tut al mónd.
Greatest Hits: My Prerogative
Scanślâ al tour dal 2004 p'r èsar-'s fata mâl a 'n śnòć, la Spears l'è custréta a turnàr a cà par far soquànti stmani ad riabilitasiòṅ, cun al śés a na còsa. In d'l Aṿtòṅ dal stés an la spóśa al balarèṅ Kevin Federline e pò la fà gnir fóra un parfùm fat da lē insém a la Elizabeth Arden ciamâ Curious. In Utóbar la fà savér ch'la gh'à vója ad tōr-as na pàuśa par métar sù famìja.
P'r inganàr al tèmp, la sò cà discugràfica in Nuvémbar la fà catàr in di negòsi la sò prima racòlta, Greatest Hits: My Prerogative ch'la vénd un quèl cuma nóṿ migliòṅ ad còpi in dal mónd intēr. I braṅ inèdit, sarnî anc cuma sìngui, i èṅ My Prerogative (cover ad Bobby Brown vindùda bèṅ anc in dal nòstar paéś) e Do Somethin’.
A la fiṅ dal 2004, la Spears la traśmét na sò canta nóva a la ràddio ad Los Angeles KIIS-FM ch'la s ciàma Mona Lisa, un demo 'd un prugèt pò aburtî, sénsa ch'a s in sàppia al mutìṿ, Original Doll.
'L an dòp la Britney la s dà a 'l reality show, insém a sò marè, dand vita a 'l spetàcul "Britney and Kevin: Chaotic" (traśmìs in Itâglia par Sky). Al canti druàdi lè dèntar i sarvìsan in séguit par far gnir fóra un sìngul e pò 'n EP dal braṅ Someday (I Will Understand).
B in the Mix: The Remixes
In dal Nuvémbar dal 2005 l'è al tùran dna racòlta ad braṅ rimixâ B in the Mix: The Remixes che però la vénd pròpria pôc (a s fà par dir, un migliòṅ ad còpi, e disc ad plàtin listés) parchè la patìs al fat ch'la n gh'àppia minga abû dla prumusiòṅ. In dal Régn Unî e in di Stat Unî al disc a n gh la cava briśa a finìr in di prim sènt pòst in clasìfica. Al và un pó méj dal nòstri bandi parchè 'l àlbum al riva in dla 59śima puśisiòṅ.
In sal disc i gh'aṅ laurâ i più grand remixer mundiài cuma Peter Rauhofer, Jacques Lu Cont (che pò al sarés Stuart Price, prudutōr d'l àlbum Confessions on a dance floor ad Madonna), Justice, Junkie XL e Jason Nevins.
La versiòṅ europea la gh'à dèntar ùndas trasi cun 'l inèdit And Then We Kiss, gnû fóra cuma sìngul in Àśia e in dal DVD ingléś e giapunéś ad Britney & Kevin: Chaotic.
Blackout
Al 10 ad Setémbar dal 2007 la Spears la s preśénta a i MTV Video Music Awards ad Las Vegas par cantàr al sò nóṿ sìngul, Gimme More, ma 'l è tròp ingiangulàda, indulénta, stranìda, imbalsìda e inśdìda par balàr, la par un stucafìs, e la n imbròca gnanc na paròla dla canta, tant che la Rihanna la s la rid da sóta 'l palc, mèntar 50 Cent al n créd a i sò òć [1]. David Willis dla BBC al diś che cl'eśibisiòṅ lè la sarés pasàda in dla stòria cuma una dal più lòfi ad sèmpar 'd MTV[2].
Quànd però in Utóbar al vèṅ pò fóra al sò quìnt disc da studi, Blackout, al s piàsa listés a i prim pòst dal clasìfichi mundiài (in véta in Cànada e Irlànda, secónda puśisiòṅ in di Stat Unî, Francia, Giapòṅ, Mèsic e Régn Unî) vindénd da piò ad tri migliòṅ dal còpi in tut e 438.000 sōl in dla prima stmana.
'L an dòp Blackout al vinsarà al prèmi "Album of the Year" a i MTV Europe Music Awards dal 2008 e al finìrà a 'l quint pòst di àlbum pop fat méj in chi déś an lè dal Times.
In Śnar dal 2008 a véd la luś al secónd sìngul Piece of Me (canta in dua la Spears la in diś quàtar a tut e ch'la dvénta disc ad plàtin in dal sò paéś e prim pòst in Irlànda). Al tèrs braṅ a gnir fóra da par lò (sénsa prumusiòṅ da part dla cantànta) 'l è Break the Ice, cun un vìddeo fat a cartòṅ animâ.
In dal Mars dal 2008, la Spears la fà la sò cumpàrsa in d'l epiśòdi "Déś sedùdi" dal telefilm "E a la fiṅ la riva la mama" faghénd la part dla dóna dla reception Abby e faghénd-ag far al rècord di spetadōr.
Al 7 ad Setémbar dal 2008 la Spears la và a i MTV Video Music Awards e la vins di prèmi p'r la canta Piece of Me.
Circus
Al sèst àlbum dla popstar 'l è Circus, fat gnir fóra in dal Dicémbar dal 2008 e spricâ fiṅ da subìt a 'l prim pòst in soquànt paéś cuma Stat Unî, Cànada e Repùblica Céca ('l à tucâ la cìffra ad tri migliòṅ e mèś ad còpi vindùdi). Al prim sìngul Womanizer 'l è dvintâ al sò prim braṅ a turnàr al nùmar òṅ dla Billboard Hot 100 da i tèmp ad Baby One More Time vindénd 286.000 còpi in na sōla stmana ad dascargamènt da la réda e ciapànd na nomination a i Grammy Award in dla categurìa "Best Dance Recording". Prim pòst par cla canta lè anc in dimóndi paéś dal nòstar cuntinènt.
In dal Mars dal 2009 la Spears la partìs par na tournée in gir p'r al mónd e la fà sù 131.8 migliòṅ ad dòlar in cla manéra lè (quint tour d'l an in fat ad vénditi). Al secónd sìngul, Circus, al vénd 5,5 migliòṅ ad còpi esénd al dècim braṅ più vindû dal 2009. Al 12 ad Mars dal 2009, in sal sit uficiàl dla cantànta, a vèṅ fat védar al vìddeo dal tèrs sìngul, If U Seek Amy, dirèt p'r al regìsta Jake Nava. Cal braṅ lè 'l à fat discórar dimóndi parchè a livèl vucàl al tìtul, ch'al vōl dir S'at pésc Amy, a par ch'al sia al spelling ad F.U.C.K. ME (Fót-um). A gh'è tèmp anc par far gnir fóra un quàrt sìngul, cal Radar sìngul mancâ ad Blackout che chè al cata al sò pòst cuma bonus track.
Vita privàda e Petegulés
La vita privàda dla cantànta l'è da spés finìda in si giurnài e in dal rivìsti di petegulés, cuma pròpria lē la cònta anc in dal braṅ Piece of me. Par réndar al ròbi ciàri e cuntàr i quèi cuma lē la i véd, la Spears la gira a la fiṅ dal 2008 un ducumentàri dal tìtul Britney: For the Record.
A cavàl di an Nuànta e Dumìla Britney la s éra misa insém a 'l cantànt Justin Timberlake ma cun lì lò al ròbi i finìsan mâl. Soquànt an dòp, al 3 ad Śnar dal 2004, la spóśa al sò amìg ad quànd l'éra pìcula, Jason Allen Alexander, in dla cēśa "The Little White Wedding Chapel" ad Las Végas in dal stat dal Nevàda. Al matrimòni al vèṅ però ściancâ parchè nul sōl sinquantasìnc óri dòp parchè la Spears la n éra briśa bòṅ 'd inténdar quél ch'l'éra drē a far.
In dal Luj dal stés an la ś mét insém a 'l balarèṅ americàṅ Kevin Federline ch'l'va cgnusû tri méś prima. Chi lò 'l iva péna mulâ l'atóra Shar Jackson ch'l'iva da parturìr un putèṅ, faghénd acsè dascórar un muć i mèddia. Dòp dū méś la 'l spóśa al 18 ad Setémbar ma la gh'à da spetàr incóra tri stmani p'r èsar la sò spóśa dabòṅ in frónt a la léǵ parchè la n s éra incóra misa 'd acòrd sèg in di aspèt ligâ a i pat prematrimuniài.
Al 14 ad Setémbar la Spears la dà a la luś al sò prim fiōl, Sean Preston Federline. In dal Favràr dal 2006 i tàcan a giràr dal fòto in dua a ś vdiva la cantànta giràr in màchina cun al sò putèṅ in bras, un quèl dimóndi periculóś che lē la próa a diféndar dgénd ch'la 'l iva fat par scapàr via da i paparàś, dmandànd però pardòṅ ad la casàda fata. Al 12 ad Setémbar dal 2006 al nas Jayden James, al sò secónd putèṅ, ma sōl dū méś dòp la vōl divursiàr listés da sò marè par via dal difarénsi ad caràtar che, a sò dita, a n sa psiva minga mét'r a pòst. Al divòrsi al vèṅ fat dabòṅ in dal Luj dal 2007 cun i dū ch'i ś métan 'd acòrd par tgnir a drē a i fiōi insém.
In cal mèntar Britney, ch'la gh'iva di prubléma ad dròghi, la và a Antìgua in un sèntar ad riabilitasiòṅ al 16 ad Favràr dal 2007 ma la n gh stà dèntar gnanc un dè, scapànd via subìt. La nòt dòpa, dal tut fóra 'd tèsta, la s taja da par lē tut i sò cavìi parchè la paruchéra in un negòsi a Tarśàna in Califòrgna la n al vliva minga far[3].
Par quéi ch'i la cgnósan bèṅ, i festîṅ in du al gìra a tut andàr d'l àlcol i l'aṅ fata dvintàr n'imbariagòsa, bòna ad métar in imbaràs anc la sò amìga Paris Hilton, faghénd-as futugrafàr méntar la dà dal śnum a dal dóni o sénsa mudàndi adòs[4].
In clìnica la gh tórna da par lē soquànt stmani dòp, faghénd-as curàr e scrivénd in dal sò sit web: «A-j-ò tucâ al fónd dabòṅ. Adès a n péns minga ch'al mè prubléma al fus 'l àlcol o la depresiòṅ. [...] a séra cuma na putìna catìva ch'la cur in gir cun 'l ADD (Sìndrum dal deficit 'd atensiòṅ e dal diav'l adòs)». Al prim 'd Utóbar dal 2007 la pèrd al dirìt ad tgnir sèg i sò fiōi sénsa però ch'al giùdas al cuntìs in pùblic i mutìṿ dla deciśiòṅ tòlta.
In dal Dicémbar dal 2007, la Spears la taca na relasiòṅ cun al paparàś Adnan Ghalib e pò, al 3 ad Śnar dal 2008, la ś mét ad travèrs in dal dar indrē i sò fiōi a i rapresentànt dal marè ch'i éran gnû a tōr-i da lē. La pulisìa, gnuda a cà sua in cal mèntar, nunànd ch'la cantànta la parìva sóta 'l efèt dla dròga, a n capénd gnint, la la manda subìt a 'l Cedars-Sinai Medical Center, e pò a s vèṅ a savér che la Britney l'iva tòlt al clenbuterōl, na dròga p'r i cavài, insém a dla vodka, d'l ecstasy e di anfetamìni. Al dè dòp a gh vèṅ tirâ via al dirìt ad védar i sò fiōi, dâ dal tut a Federline[5].
A la fiṅ dal méś la vèṅ purtàda cun un tratamènt sanitàri ubligatòri in dal repàrt psichiàtric dal Ronald Reagan UCLA Medical Center. I giùdas i la dànan in afidamènt a sò pàdar James Spears e a 'l prucuradōr Andrew Wallet, dand lōr anc la gestiòṅ ad tut i sò avēr. Britney la pōl gnir fóra da 'd là sōl al 6 ad Favràr dal 2008.
In dal Luj dal 2008 la ś mét 'd acòrd cun sò marè par turnàr a védar i sò fiōi ma pò la và còntra a 'l sò muróś Ghalib e a 'l sò ex manager Sam Lufti parchè la gh'iva timōr che lōr dū i traplàsan par purtàr-ag via i sò bèsi. In dal Śnar dal 2009 al tribunàl 'l ōrdna a chi lōr dū da n dśvinàr-as briśa a la cà dla cantànta e ad mét'r-as minga in cuntàt sèg.
The Singles Collection
Par selebràr al sò dècim aniversàri dal debùt in dal mónd dla mùśica, in dal Nuvémbar dal 2009 la Spears la fà catàr in di negòsi na secónda racòlta di sò darsèt braṅ più famóś, The Singles Collection. Al sìngul sparâ in apòǵ dal disc 'l è 'l inèdit 3, incóra na vòlta na sò canta bòna a piasàr-as a 'l prim pòst in di Stat Unî.
In dal librét ch'a gh'è dèntar al CD a gh'è na paǵna par tuti al canti, cun dal foto tòlti da i vìddeo prumusiunài cun dal nòti ch'i dascóran di record muciâ sù da tut i sìngui.
In cal mèntar la Spears la taca anc a diśgnàr na lìnnea ad vistî par la marca Candie's, un lavōr ch'a s śònta a quél ad far di parfùm firmâ da lē cuma Curious, Fantasy, Believe o Radiance.
In dal Setémbar dal 2010, la tórna a recitàr in 'n epiśòdi ad Glee intitulâ pròpria Britney/Brittany in dua al cast dal telefilm al canta sinc dal sò canti.
Femme Fatale
In dal Mars dal 2011 la cantànta americàna la dà vita a 'l sò sètim disc da studi, Femme Fatale, tìtul in francéś ch'al vōl dir Dóna fatàla. Al prim sìngul, Hold It Against Me, dispunìbil p'r èsar dascargâ da la réda da 'l ùndas ad Śnar, al finìs a 'l prim pòst dal vénditi dal sò paéś, vindénd in dla sóla prima stmana un quèl cuma 411.000 còpi.
Al sécond braṅ dal disc vindû da par lò, al quàtar ad Mars, 'l è Till the World Ends, mèntar a gh'è tèmp anc p'r un tèrs sìngul, I Wanna Go e un quàrt, Criminal, gnû fóra in Setémbar in mèś a 'l pulèmichi par via 'd un vìddèo viulént e spurcaciòṅ, in dua la dróa na rivultèla e la và a lèt cun al sò murōś nóṿ Jason Trawick[6].
Al disc, ch'l è òṅ di sò lavōr ch'i aṅ vindû da méno ad tut, al gh'à dèntar dódas braṅ ma a gh'è anc na versiòṅ deluxe cun quàtar canti da piò e na versiòṅ giapunéśa cun n'atra bonus track, Scary.
Discugrafìa
Àlbum
- 1999 - Baby One More Time
- 2000 - Oops! I Did It Again
- 2001 - Britney
- 2003 - In the Zone
- 2007 - Blackout
- 2008 - Circus
- 2011 - Femme Fatale
Racòlti
- 2004 - Greatest Hits: My Prerogative
- 2005 - B in the Mix: The Remixes
- 2009 - The Singles Collection
EP
- 2005 - Someday (I Will Understand)
Sìngui
- 1998 - Baby One More Time
- 1999 - Sometimes
- 1999 - (You Drive Me) Crazy
- 1999 - Born to Make You Happy
- 2000 - From the Bottom of My Broken Heart
- 2000 - Oops! I Did It Again
- 2000 - Lucky
- 2000 - Stronger
- 2001 - Don't Let Me Be the Last to Know
- 2001 - I'm a Slave 4 U
- 2002 - Overprotected
- 2002 - I'm Not a Girl, Not Yet a Woman
- 2002 - Anticipating
- 2002 - I Love Rock 'n' Roll
- 2002 - Boys
- 2003 - Me Against the Music
- 2004 - Toxic
- 2004 - Everytime
- 2004 - Outrageous
- 2004 - My Prerogative
- 2005 - Do Somethin'
- 2005 - Someday (I Will Understand)
- 2007 - Gimme More
- 2007 - Piece of Me
- 2008 - Break the Ice
- 2008 - Womanizer
- 2008 - Circus
- 2009 - If U Seek Amy
- 2009 - Radar
- 2009 - 3
- 2011 - Hold It Against Me
- 2011 - Till the World Ends
- 2011 - I Wanna Go
- 2011 - Criminal
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Gimme More in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Toxic in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Womanizer in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I'm a Slave 4 U in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Criminal in sal Youtube
Nòti
- ↑ Incóra un fiàsc in custùm ad Britney Spears, inśdìda e in play-back la delùd i sò sustenidōr Corriere.it, 11 ad Setémbar dal 2007
- ↑ Al ritóran diśastrōś ad Britney Spears a MTV news.bbc.co.uk, 10 ad Setémbar dal 2007
- ↑ La Britney Spears mata a Los Angeles la tōś un raśòj e la s cava via i cavìi repubblica.it, 17 ad Favràr dal 2007
- ↑ La Britney Spears sénsa mudàndi cun la pasarìna ad fóra! spetteguless.it, 28 ad Nuvémbar dal 2006
- ↑ La Britney Spears la n vadrà piò i sò fiōi "L'à tòlt dla dròga p'r i cavài" repubblica.it, 28 ad Śnar dal 2008
- ↑ La Britney Spears la canta cun na rivultèla: pulèmichi a Lóndra repubblica.it, 27 ad Setémbar dal 2011


c: text/html

text:
Estavayer-le-Lac
Estavayer-le-Lac a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.41 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5435 abitant.
El cumün de Estavayer-le-Lac al se tröva a una altitüden de 448 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Font, Gorgier (NE), Les Montets, Lully, Vernay, Saint-Aubin-Sauges (NE), Sévaz e Vaumarcus (NE).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Estavayer-le-Lac (Franzés) Sit Ufizial
- Media relaa a Estavayer-le-Lac al Wikimedia Commons
- Estavayer-le-Lac in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Broye Aeropole center aeronautegh
- Estavenir parco tecnologich
- Museo de le ràne
- Riserva Natüràl Grande Cariçaie
- Estavayer-le-Lac Rowing Club

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aribert de Intimian
L'Aribert de Intimian (Intimian, 970 - Milan, 16 genar 1045) a l'è staa on arcivescov cattòlich italian.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è nassuu in Brianza del nòbil Gariard. Tra el 1004 e 'l 1005 l'ha faa fà sù de noeuv la basilica de Gallian, che l'esisteva del V secol e le consacra al San Vincenz.
In del 1018 a l'è staa nominaa arcivescov de Milan, cont el consens de l'imperador Enrich II, menter in del 1026 l'incoròna a Milan el Corrad II.
In del 1028 trupp ai sò dipendenz han conquistaa el borgh de Monfòrt d'Alba, che 'l gh'aveva 'me feudatari on osservant de l'eresia catara. La popolazion del paes l'è stada deportada a Milan e invitada a tornà cattòlica: la maggior part l'haa refudaa e donca l'è stada brusada viva in del loeugh che anca al dì d'incoeu el pòrta el nòmm del paes di vittimm: Cors Monfòrt.
In del 1035 l'imperador Corrad II l'ha capii che l'Aribert l'è vegnuu tròpp fòrt e potent e donca el scomincia a combàttel. L'arcivescov l'ha refudaa de piegàss al vorè imperial (che l'era sostegnuu di feudatari minor che eren staa cacciaa via de Milan) e per quest l'è staa sarraa in d'ona fortezza arent a Piasenza. Ma l'Aribert l'è riessii a scappà e a tornà a Milan, indove el gh'ha daa di armi a la popolazion e l'ha fortificaa la città. Milan l'è staa strengiuu d'assedi e 'l 26 de marz el sò arcivescov l'è staa scomunicaa del papa Benedett IX. L'è staa duranta l'assedi a Milan che l'haa faa la soa prima apparizion el Carròccio che poeu el sarà doperaa duranta la Battalia de Legnan (ma anca in alter occasion).
Dòpo la mòrt del Corrad II, l'Aribert l'ha conceduu ai nòbil minor el permess de tormà in città, ma inscì l'ha faa inrabì la popolazion che l'aveva combattuu insema a lù contra l'Imperi. Quand che poeu in del 1040 lù l'ha faa la pas anca cont el fioeu del Corrad, l'Enrich III, l'è staa mandaa via de la città dal pòpol insema a tutti i nòbil.
Cinch ann dòpo, vegg e malaa, l'ha domandaa de vess reportaa a Milan, indove l'è mòrt el 16 de genar. La soa tomba la se troeuva in del Dòmm de Milan.


text:
Liberalism
El liberalism a l'è la teuria pulitiga e la filusufia de la libertà. Sturigament al nass 'me ideal che'l va insema a l'aziun de la burghesia quand che l'era 'dree cumbat cuntra i munarchij assulüü e i privilegi de l'aristucrazia a la fin del secul quel de XVIII. De quela cuntrapusiziun chì intra i do class 'l nass el stat liberal.
El sens de la parola liberal a l'è però diferenta in Europa rispet al mund anglosassun: quel che l'è liberal in Europa 'l saria ciamaa libertarian in America, e un liberal in America chì 'l disarium vün de la drizza muderada (per esempi: el Barack Hussein Obama in America l'è un liberal e l'è squas ingual a l'Emma Bonino in Italia, u 'l Guido Westerwelle in Germania).
Cunt el temp i pusiziun pulitigh di liberaj hinn vegnüü un frach e minga semper cuerent. Quela principala a l'è el liberalism classigh di urigin. In general i liberaj respeten i principi fundamentaj de custitüziun, demucrazia liberala, eleziun liber, dirit üman, capitalism, cumerzi liber e seperaziun intra la gesa e 'l stat. Part de 'sti idej chì ja aceten anca grüp pulitigh che prufessen minga un'ideulugia liberala.


text:
Evolène
Evolène (Evolênna in arpitan) a l'è un cumün svizzer del distret de Hérens, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 210.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1712 abitant.
El cumün de Evolène al se tröva a una altitüden de 1371 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ayer, Bagnes, Bionaz (IT-AO), Grimentz, Hérémence, Saint-Martin, Zermatt.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)
- Official tourisme website (Franzés)
- Official Evolene webcam (Franzés)
- Evolène in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Provincia de Venezia
- Süperfiss: 2.460 km²
- Pupulazziun (2001): 809.586 ab.
- Densitaa: 329 ab./km²
- Nümer de cumün: 44
- Capitaal (pup. 2004): Venezzia (271.251 ab.)
La pruvincja de Venezzia l'è tüta custitüida da pianüür; la purta via la magjuur part de la costa del Veneto, e l'è ucüpada per la metaa meridiunaal da la lagüna veneta; ul tocch püssee setentriunaal (cumprendüü tra i fiümm Piaaf e Tajameent) l'è staa bunificada in dii ann indree. In del sò teritori sa trann in del Maar Adriatich i fiümm Adiss, Siil, Tajameent, Piaaf, Bachijum, Brenta.
La cunfina cunt i pruvinz de Üdin e Purdenun (a nurdest), de Ruviich a S, Padua a O e Treviis a nurdovest.
Ul teritòri l'è bèn pupulaa, cunt cuncentrazziun in de la zona de la tèraferma de Venezzia (cunürbazziun Venezzia-Treviis); i center principaj a inn, föra che ul cumün de Venezzia, Chiògja, Portugrüaar, San Micheel al Tajameent, San Dunaa de Piaaf.
La pruvincja, anca se suratütt ul sò tocch setentriunaal bunificaa, l'è zona de agricultüra specjalizada e intensiva (cereaj, bietul da zücher) e alevameent buvin. Un'oltra resursa a l'è uviameent ul türiism, vista la presenza de la citaa de Venezzia e del lituraal adriatich (Jesul, Caorle, Eraclea). L'indüstria la sa basa sü i stabilimeent piscinitt u artigianaj (ünica ecezziun a inn i stabilimeent petrulchimich de la zona de Marghera).


text:
10 11
Ol dé 10 de noèmber l'è 'l 314 ( 315 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 52 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de noèmber al è ul dí da pòost 314 ( 315 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 52 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1314 - Catalunya: l'infant Alfons, ol futur Alfuns III, s'al casa con Teresa d'Entença, con che ol cuntat d'Urgell al torna indré a la famèja del Casal de Barcelona, daspus de quàter sécoj (Borrel II al era stat ol darér cunt de Barcelona e apó d'Urgell).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Brèna
Brèna (nom ufizial in italian: Brenna) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 2 067 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 4,9 km² e 'na densità de 422 ab./km². El se troeuva in quella part de la Brianza dent a la provincia comasca.
El comun a l'è gemellaa con quell spagnoeu de Láchar, in Granada.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Brèna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
7, Hyden Park - La casa maledetta
7, Hyden Park - La casa maledetta (7, Hyden Park - La cà maladìda) 'l è 'n film ad scarésa dal 1985 'd Alberto De Martino ch'al s firma a 'l ingléśa, Martin Herbert. 'L è stâ prudót da qvéi dla Fulvia International Film.
Sunt
Quànd l'éra pìcula a la Joanna (Christina Nagy) a gh'è sucès un quèl spavintóś. 'N óm vistî da prēt al l'à viulentàda e lē, tintànd ad scapàr via, l'è strabucàda śò da 'l scali insém a la sò bàmbula, armanénd acsè uféśa. A n psénd più giràr c'n al sò gambi, l'è stada custréta a vìvar da cal mumènt lè in sna scrana a rudèli. L'ùnica furtùna ch'la gh'à l'è qvéla 'd èsar pîna ad bèsi e 'd avér-ag na vila tuta sua.
Par tiràr-as un pò sù la decìd ad far dal spòrt e c'n al tèmp la s liga dimóndi a 'l sò alenadōr Graig (David Warbeck) ch'al gh śibìs ad spuśàr-la. La sò amìga e jutànta Ruth (Carroll Blumenberg) la n è minga 'd acòrd e la gh al diś franca ma la Joanna la finìs cun al dir ad sè. Anc al dutōr Sernich (Rossano Brazzi) al gh'à dal preucupasiòṅ parchè al gh'à 'l timōr che lē, turnàd a 'ndàr a lèt cun 'n óm, la pòsa arcurdàr qvél ch'a gh'è sucès da pìcula, un quèl ch'al prév andàr minga tant bèṅ p'r al sò cōr débul.
Dòp al matrimòni la sò vita la dvènta 'n Inféran. La taca a védar di prevòstar dapartùt ch'i gh tìn'n adrē e ch'i gh faṅ védar un putòć tut insangvinâ ch'al gh diś ad cuntìnuv na filatéla da scarésa: «Na mòrt e la campàna e la gint la n s vōl mia bèṅ, la campàna la sòna fòrt e la n sòna minga a la tò mòrt». La pòvra dóna la fà fadigà a mōv'r-as, in sla scrana a rudèli, e la gh'à da scultàr incòsa. La batarìa ad cōr par pôc la n la fà minga carpàr par 'n infàrt.
Persuàśa a dunàr i sò bèsi a la Céśa, la n gh la cava briśa parchè tut i prēt ch'la ciàma pò i sparìsan.


text:
La vedova nera
La vedova nera (La védva négra) 'l è 'n thriller dal 1987 ad Bob Rafelson. 'L à purtâ a cà da piò ad vint-sinc migliòṅ ad dòlar.
Sunt
L'agìnta speciàla d'l F.B.I. Alexandra Barnes (Debra Winger), dita Alex, la pénsa che soquànt óm mòrt pîṅ ad bèsi i n àppian minga śmis ad vìvar par dal càuśi naturàli ma parchè cupâ in na manéra 'd a n lasàr minga dal trasi. Chi lē la taca acsè a pascàr la dóna che lē la créd la sia na védva négra, rivànd acsè in di Hawai. Chè la cgnós na dóna ch'la s fà ciamàr Catharine (Theresa Russell) e ch'la prév èsar la védva. Al dū dóni i ś lég'n a 'l stés amànt, cun la pulisiòta ch'la 'l vrév salvàr.
Dòp avér spuśâ Paul Nuytten (Sami Frey), la Catherine la partìs par la Califòrgna dgénd ch'la gh'à da tgnir a drē a i sò interès. In cal méntar però la cópa, druànd dla dròga, un detective ch'l iva tgnû drē a Paul e a l’Alex, tulénd-i śò in dal méntar ch'i éran drē a far dal purcàdi.
Quànd a vèṅ catâ al cadàvar, l’Alex la ciàma la pulisìa dal pòst e anc Paul dgénd-ag 'd astàr bèṅ aténti parchè 'l è dimóndi a risć, difàti la védva in gènar la cópa quànd la s è śluntanàda. Paul però al n gh dà briśa crèdit, tut àtar, al s arlìa dimóndi quànd al capìs che l’Alex l'è n'agìnta ch'la lavóra par 'l FBI.
Quànd 'l óm al mōr dabòṅ, masâ cun dal vlèṅ, la Catharine la cata a 'l aeropòrt un tenènt ad pulisìa.


text:
Griant
Griant (nom ufizial in italian: Griante) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 628 abitant (dato del Dicember 2013[1]), ona süperfis de 6,1 km² e ona densità de 103 ab./km².
Situada in sul Lagh de Còmm, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Varenna), Griant la gh'ha ona frazion molto famosa, Cadenabbia.
Cadenabbia l'è on center turistich con vill e hôtel de prestisg. A Cadenabbia hinn passaa, trai alter, el scrittor frances Stendhal, el musicista Giuseppe Verdi, la regina inglesa Vittòria, i imperador Nicòla II de Russia e Guglielm II de Germania, el princip Umbert de Savòia-Carignan e 'l primm minister todesch Konrad Adenauer.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Griant l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Metal
In chimica, sa ciama metàl un element chimich che pöl furmà catiun e ligàm jonich; i metaj a custitüissen vün di grüp principaj de element, insema cunt i gas nobil, i minga metaj e i mezz-metaj. In de la taula periodica, i metaj a hinn i element a manzina de la linia tra 'l bor e 'l puloni.
Generalment i metaj i sbarlüscen, i gh'hann densità e punt de füsiun volt, a hinn maleabil e dür e gh'hann buna cundütività termica e eletricità; quij prupietà chí a vegnen dal fat che i gh'hann poch eletrun de valenza.
I metaj a furmen la püssee part de la taula periodica, e se spartissen in ses seri chimich:


text:
Basadingen-Schlattingen
Basadingen-Schlattingen a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.7 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1731 abitant.
El cumün de Basadingen-Schlattingen al se tröva a una altitüden de 410 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diessenhofen, Schlatt, Truttikon (ZH), Unterstammheim (ZH), Waltalingen (ZH).
El cumün l'è staa istitüi in del 1999 de la fusion dei ex-cumün de Basadingen e Schlattingen.


text:
Grupp del carbòni
I elemeent del grupp del carbòni a inn quii del grupp 14 (püssee giüüst sa sa cunsidera i nòmm IUPAC) in de la taula periòdica:
Chii elemeent chí g'ann 4 eletrún in del sò livèll energétich püssee de föra, e g'ann la tendénza a mètii insèma cunt i ólter àtum; de menemàn ca l'àtum al vègn gròss, la crèss la tendénza de pèert i eletrún.
Del grupp, dumè ul carbòni a l'è bun de furmà aniún (C4-); ul silíci e ul germàni, tütt e dü mèzz-metàj, a fúrmenn jún pusitíff (catiún (Si4+ e Ge4+); ul stàgn e ul piuump a inn metàj e da ültimm l'unünquàdi a l'è un elemeent sintétich, radiuatiif.


text:
Ceṡa Catòlica Malkita
La Ceṡa catòlica greca-malkita (in Àrab كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك) l'é una Ceṡa Catòlica sui iuris biṡantëina. La g'ha quäsi 1.200.000 ad parson e l'é cumandä dal Patriarcä d'Antiochia di Malkìt.
Storia
I malkìt i en vüna dil ceṡi particulär ch i fùrman la Ceṡa Catòlica, a s' diṡ ch' i enn in communio cun la ceṡa ad Ruma. I en vüna dil ceṡi püsè vèc', parché la parola Cristiann l'é stä inventä propri a Antiochia.
La litürgia ch' i drövan l'é cula d'i sécul VI-VII, ad San Giuànn Crisostomo.
In Italia gh'é praticamëint apena la ceṡa ad Santa Maria in Cosemdin a Ruma che la celebra al Rìt Malkita.
I Malkit ienn una ceṡa catòlica, ma i g'hann il diferëinsi dal Rit Biṡantëin (cul ad Custantinòpul), el rit urientäl. I Malkit i van a dré a il diferëinsi dal rit biṡantëin ad la guida, la teulugia e la spiritüalitä.
L'é par cul mutiv ché ca i enn ciamä Catòlic Urientäi o Grec-Catòlic.


text:
Candyman - Terrore dietro lo specchio
Candyman - Terrore dietro lo specchio (Candyman - Terōr da drē da 'l spèć) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1992 ad Bernard Rose trat da 'l racònt The Forbidden ad Clive Barker. Al gh'à abû dū séguit: L'inferno nello specchio (Candyman 2) dal 1995 e Candyman - Il giorno della morte dal 1999. 'L è stâ girâ in Inghiltèra e in di Stat Unî, specialmènt a Chicago.
Custâ òt migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad vint-sinc.
Sunt
L’Helen Lyle (Virginia Madsen) l'è na studènta dl'università ch'la pòrt' avànti di studi dal tradisiòṅ di tèmp 'd al dè 'd incō. Méntar l'è drē a far dal dmandi a di ragàs dascurénd dal superstisiòṅ, la vèṅ a cgnusénsa dna legénda ligàda a 'l persunàǵ ad Candyman (Tony Todd). Chi lò 'l éra 'n négar ad nóm Daniel fiōl 'd un sćiàṿ dla Louisiana. P'r al fat ch'al fus anc brâv a dipìnśar, 'n óm pîn ad bèsi e pruprietàri ad dimóndi fónd al 'l iva ciamâ par far 'n artràt a sò fiōla Caroline ma pò al ròbi i aṅ tòlt na piga difarénta, c'n i dū śōvan ch'i èṅ dvintâ amànt e lē gravda. Un quèl dal gènar a n psiva minga èsar pardunâ: tut al paéś al s éra mis a dar-'g adòs turturànd-al e tajànd-ag via na maṅ c'n un śghét ruśnènt. Impinî pò ad mēl, 'l è stâ lasâ murìr sóta soquànti bréschi, quaciâ da 'n sam ad béghi rabìdi. A s cònta che na parsòna, guardànd-'ś in un spèć e dgénd par sinc vòlti al sò nóm, la sarés bòna 'd arciamàr da 'l nòstri bandi “Candyman”, ch'adès al gh'arév 'n anśinèl a 'l pòst dla maṅ, ma a cóst dla vita.
Dòp ès'r andàda in dal pòst in dua Daniel 'l éra stâ cupâ in alóra, ciamâ Cabrini-Green, e avér-al ciamâ da drē da 'n spèć, dla gint la taca a pèrdar la vita. Al brut 'l è ch'la pulisìa la créd ch'la sia stada pròpria l’Helen a masàr-i.


text:
Bavén
Baven (nòm uficiàl in italian: Baveno) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 4 989 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 17,3 km² e ona densità de popolaziun de 288 ab./km².
El paes el se tröva lungh i spund uriental del Lagh Magiur. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Feriö, Loita, Trafiüm, Rumanich e Runchee.
Dal teritori de Baven el granii rösa che l'è staa druvaa per el Dom de Milan. Baven l'è gemelada cul cumün maltes de Nadur.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bavén l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fara
Fara a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fara, 'nsèma de famèe longobàrde tra lure 'mparentàde che i stàa a la bàze de l'organizasiù sociàl e militàr del pòpol Longobàrt.
- Santa Fara, mònega e sànta del sécol VII, che la fài nas in del 627 la Badéa de Faremoutiers 'n Frànsa, che l'à pò metìt sóta la régola de San Colombà.
Nòm di paìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Farä, cümü de la pruìnsa de Nuàra.
- Fara Gera d'Ada, ciamàda ach adóma Fara, cümü de la pruìnsa de Bèrghem.
- Fara, cümü de la pruìnsa de Bèrghem.
- Fara, cümü de la pruìnsa de Vicènsa.
- Fara de Soligo, cümü de la pruìnsa de Trevìs.
- Fara d'Alpago, cümü de la pruìnsa de Belü.
- Fara in Sabina, cümü de la pruìnsa de Rieti.
- Fara San Martino, cümü de la pruìnsa de Chieti.
- Fara Filiorum Petri, cümü de la pruìnsa de Chieti.
- Fara Basiliana, ol vècc nòm de Basian cümü de la pruìnsa de Milà.
- Fara, località 'n cümü de Bèrghem, 'n de la sità ólta.


text:
Il cattivo tenente
Il cattivo tenente (Al tenènt catìṿ) 'l è 'n film dramàtic dal 1992 'd Abel Ferrara, scrit da lò insém a la mudèla e atōra Zoë Lund. Custâ un migliòṅ ad dòlar, a i butghèṅ al i à ardupiâ.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l Fèstival ad Cannes dal 1992, in dla sesiòṅ Un Certain Regard.
Sunt
Un tenènt dla pulisìa amricàna (Harvey Keitel), curót e cun al visi dal śōg, al viṿ sōl par scumétar, drugàr-as e bévar. Quànd na sóra śóvna (Frankie Thorn) la vèṅ viulentàda in na céśa da dū magnasùchi, lò al ciàpa al caś in maṅ ma pò al gh armàṅ quànd al sènt che la dóna la i à pardunâ.
Sōl in séguit, quànd in céśa pinsànd a tuta la sò vita al fà a mènt a cuma la sia a l'arvèrsa e sénsa murâl, al capìs al significàt dal pardòṅ dla sóra anc parchè al gh'à na viśiòṅ ad Geśù (Paul Hipp) ch'al gh vèṅ datéś. Al pulisiòt al taca a cur'r adrē a i dū laśaròṅ ma invéci ad cupàr-i cuma 'l arév sèmpar fat par tgnir a drē a la sò sē ad vindéta, al i lasa andàr, dand séguit a 'l vulér dla sóra. Cal gèst chè, 'l ùnic bòṅ dla sò vita, 'l è anc 'l ùltim. Saénd ch'al gh'à cóntar di creditōr ch'i gh'aṅ 'd avér da lò di bèsi par na scumésa andàda mâl, al tenènt al s mét a sēdar in sla sò màchina spetànd ch'i végnan a cupàr-al. E 'l è qvél ch'a sucéd dabòṅ.


text:
Maccagn
Maccagn (nom ufizial in italian: Maccagno) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 2 065 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 16,9 km² e 'na densità de 122 ab./km²..
El paes el se troeuva in la Val Travaja e longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Cannoeubi). In del 1955 l'ha ceduu voeuna di sò tanti frazion, ciamada Colmegna, al comun de Luin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Maccagn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Belinzona
Belinzona (prunünciaa [beli'ntsɔna]; Bellinzona in italian; antegament in tudesch Bellenz; in frances Bellinzone, giamò Bellence; Bilitio in latin; Bällänz in del walser de Busch) l'è una cità de la Svizera. L'è la capital del Canton Tisin e anca del distret ciamaa apunto de Belinzona. La gh'ha 17 962 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]). La cità l'è a est del canton, ins el fiüm Tisin. L'è un sit de passag impurtant parchè da lì i tachen i strad ch'i van sü per i pass alpin del San Gutard, del Lucmagn, del San Bernardin e de la Nuena.
El cumün de Bellinzona a l'è tacaa ai cumün de Arbed-Cagion, Giübiasch, Gurdün, Mont Carass, Pianesc e Sant Antoni.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Mario Branda, dal PS
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Saintes-Maries-de-la-Mer
Saintes-Maries-de-la-Mer (en ocità provensàl : Lei Santas / Lei Santei Marias de la Mar segont la nòrma clàsica o Li Santo / Li Sànti Marìo de la Mar segont la nòrma mistraliàna; en ocità medievàl La Vila de la Mar / Nòstra Dòna de la Mar) l'è 'na citadìna franséza de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur , endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim e la fà part del circondàre (arrondissement) de Arles e del dipartimènt de le Bouches-du-Rhône. L'è la capitàl de la regiù geogràfica de la Camargue.
El g'ha 'na popolasiù de 2 396 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 374,61 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 6 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Mancasturma
Mancasturma (Maccastorna,in Italian) l'è un cumün del süd de la pruìncia de Lod, Lumbardia, che l'é bagnád da l'Ada, e l'é püssee visìn a Cremuna che a Lod, sò pruìncia.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é vün di Cumün püssee picinìn d'Italia cun apéna 67 abitant (dàto del Dic 2013 [1]).
Sül sò teritóri la ghé una cesa, el palási del Cumün, e una Traturìa rüstica. Al ghé anca un belìssim castéll del secul XIII-XIV.
Denans a la cesa, a ghé la piása Papa Pául VI, cun un giardinétt püblich.
Una vinténa d'ann fa, i hann custrüid un punt che culega Mancasturma a Cróta, praticament la pruìncia de Lod cun quela de Cremuna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mancasturma l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Futugrafii[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cadrega
La cadrega, ciamada anca segia (scagna in Lumbàrt Orientàl) a l'è on element de arredament doperaa de settàss giò, generalment costituii de on pian orizontal ch'el poeuggia su quatter gamb e da on pian vertical per poggià la s'cèna. I materiai pussée doperaa per fabbricà i cadregh hinn: legn, plastica, ferr, ma anca l'alumini e l'azzal.
La forma pussee antica de cadrega cognossuda l'è quella dij Egizian, de legn tenc o intarsiaa con materiai prezios comè l'eban o l'avòri. I babilones doperavan cadregh faa de legn de palma, on material bell moresin e facil de lavorà.
In de la coltura popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen "cadrega" l'è bell cognossuu in Italia anca per via d'on sketch del trio comegh de Aldo, Giovanni e Giacomo, propost prima in di teater e poeu in del cine Tre Uomini e una Gamba. In del sketch, l'Aldo (che l'è de origin siciliana) el finiss per sbali in de là cà de duu paisan leghista e razzista (el Giovanni Storti e 'l Giacomo Poretti). Quei lor, che sospetten che l'Aldo el sia on teron (anca se lu, tutt stremii, el dis de ciamass Brambilla Fumagalli) el ghe fann el "scherz de la cadrega": ghe dann on pomm e ghe disen che l'è ona "cadrega": inscì l'Aldo, che 'l sa nò el milanes (proppi perchè l'è sicilian) el the creda lor e 'l dis: "Mmm, buona questa catrèga!".
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm cadrega l'è on'evoluzion popolar del latin cathĕdra, prestet del grech antigh káthedra. El termen l'è doperaa e cognossuu in tutt el nord Italia: in piemontes (carega o cadrega), in genoves e in venezzian (carega), in forlan (cjadree) e in emilian (cadrega), ma anca in del sardegnoeu (catrea o cradea)[1].
El termen scagn(a) inscambi el riva del latin scamnum.


text:
Laax
Laax a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1376 abitant e una süperfiss de 31.68 km², e al se tröva a una altitüden de 1016 meter sura al livel del mar.
El cumün de Laax a l'è tacaa ai cumün de Elm (GL), Falera, Flims, Ruschein, Sagogn, Schluein.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Laax in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Official Tourism website
- Martin Bundi: Laax in Romansh, Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Photos of Laax


text:
Gettnau
Gettnau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.06 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1025 abitant.
El cumün de Gettnau al se tröva a una altitüden de 548 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alberswil, Ohmstal, Schötz, Willisau, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gettnau l'è menziunaa la prima volta in del secul IX col nom de Kepinhouva.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gettnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sant Ignasio de Loyola
Ol Sant Ignàsio de Loyola (Loyola, 24 de Utùer öpör 24 de Dezèmber del 1491 – Roma, 31 de Löi del 1556), al sécol Don Iñigo Lopez de Loyola, l’è ü sant de la Céza Catòlega e l’è ‘l fondadùr de la Compagnéa de Gezü, cioè del Ùrden di Gezüìcc.
Cuntegnüü
De zùen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nasìt a Loyola 'n del cümü de Azpeitia ‘n de la Guipúzcoa, col nòm basch de Iñigo, öltem di 13 is-cècc del Don Beltran e de doña Marina, l’à prìma frequentàt la córte de Spàgna ‘ndó che l’è stacc pàgio, pò l’à decidìt de fà la éta del soldàt e l’è dientàt cavaliér al servése del düca de Nájera, vicerè de Navara, e ‘n del 1521 l’è stài ferìt da öna canunàda che l’à facc is-copà ü mür in banda a lü intàt che ‘l difendìa la sità de Pamplona da i francés.
La conversiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Obligàt a restà ‘n lècc con öna gàmba róta e ü pé ferìt, l’à domandàt ergóta de lès e ‘l völìa di lìber chi parlès de guère e de caaliér, ma ‘n de la cà ‘ndo che l’éra gh’éra adóma di lìber sö la éta del Gezü e di sancc. L’è isé che la irtù del Gezü e di sancc la gh’è sömeàda piö ‘mportàn de chèla di caaliér e gh’è egnìt la òia de ‘ndàga dré al ezèmpe de Nòst Signùr.
A Manresa e i Esercìsi Spiritüài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’è ‘ndàcc pelegrì da la Madóna Miraculùza de Monseràt di bànde de Barcelona e lé l’à tacàt vià i sò àrmi sö öna colòna del santüàre. De lé ‘l s’è ritiràt in del convènt di düminicà a Manresa, ’ndóe l’ gh’à üt öna esperiènsa spiritüàl bèla fórta, che l’à condensàt in del sò lìber di Esercìsi Spiritüài, fàcia de preghiére, flagelasiù, pà e aqua e durmì póch, co la disperasiù ‘n del cör per i sò pecàcc che i ghe sömeàa tròp grancc e sènsa perdù. I è stacc 10 mis che i ‘l l’à segnàt e i 'l l’à portàt a malàs e quàze a mör, ma öna ólta guarìt, l’à cognusìt la Misericordia del Signùr che 'l l’à salvàt e l’à capìt che i penitènse tròp düre i é contràre a la olontà del Signùr che l’à creàt ol còrp che l’è de tègn bèl fórt e de mèt al sò servése.
Pelegrì e i prim stöde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo i tat pelegrinàt, l’è partìt in del 1523 per indà ‘n Tèra Sànta a convertì i ‘nfedéi, ma ‘l Cüstòde de la Tèra Sànta ‘l ghe l’à ‘mpedìt, alùra l’è turnàt in Spàgna co l’idéa che l’éra egnìda l’ùra de stödià, isé l’à stödiàt filozoféa a Alcalà e teologéa a Salamanca. L’à ciapàt a predegà ‘n di stràde e la zèt l’à ghe 'ndàa dré, tat che l’Inquizisiù l’à ciapàt pùra e ‘l l’à metìt in galéra, 42 dé a Alcalà e 3 setimàne a Salamanca. L’è stài giüdicàt inocènt, ma i gh’à proibìt de ‘ndà ‘n gir a predegà sènsa permès e sènsa i prìma stödiàt, e bé, la teologéa.
I stöde a Parigi e i prim propózet ‘ntùren a la Compagnèa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Isé ‘l Sant Ignàsio l’è ‘ndacc a Parìgi a stödià teologéa, ma a l’üniersità i ‘l l’à mia ciapàt e l’à dözìt turnà a stödià filozoféa e i ötre materie per ès pò ciapàt a teologéa. A Parigi gh’è nasìt in del cör ol prim propózet de fondà la Compagnéa de Gezü e ‘nsèma a i sò amìs e discépoi ol 15 de Óst del 1534 in de la céza de Montmatre l’à facc vót de castità e de poertà e de ‘mpegnàs in d’öna crusàda spiritüàl ‘n Palestìna per fà turnà al Cristianézem i müsülmà e per öta i Cristià de la Siria e, se chèsto l’éra mia pusìbel, de mètes al servése del Papa e de fà töt chèl che ‘l Papa ‘l gh’ès comandàt. A Montmatre, ‘nsèma al Sant Ignasio, i gh’éra ol P. Fabre che ‘l vegnìa da la Savoia, ol Francesch Saverio, alùra profesùr e pò sant, ol Giàcom Laínez de Almazán, ‘l Alfons Salmerón de Toledo, ol Nicola Bobadilla e ‘l portoghés Simone Rodríguez d’Azevedo, de lé a póch i se sarès metìcc insèma a lur ach i fransés Codure e Brouet e ‘l C. Le Jay che ‘l vegnìa da la Savoia e chès-ce i sarès istàcc i prim compàgn del Sant Ignàsio in de la Compagnèa che la sarès nasìda öna quach agn dòpo.
L’ordinasiù a Venésia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Sant Ignàsio e i sò compàgn i s’è troàcc amò töcc insèma 'n del 1537 a Venésia, per partì per la Tèra Sànta, ma la guèra che l’éra sc-iopàda fò tra la Serenìsima e i Türch la gh’à ‘mpedìt de partì, isè ‘l Sant Ignàsio ‘l s’è dedicàt a cürà i malàcc ‘nsèma a öna quach di sò compàgn, ‘ntàt che i óter i ‘ndàa a Roma a domandàga al Papa ‘l permès de partì per la crusàda spiritüàl. Ol Papa Paol III l’à dacc ol sò permès, ma l’à racomandàt che i se fès töcc urdinà précc, isé 'l Sant Ignàsio e chèi che tra i sò compàgn i èra gnàmò mia prècc i è stacc urdinàcc a Venésia ‘n del 1537.
I prim tép a Roma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dezà che partì per la Palestina l’éra sèmper piö düra, ol Sant Ignàsio e i sò compàgn i à decidìt de ‘ndà a Roma e quando l’éra quàze riàt a la sità ol Sant Ignàsio l’avrèst vést ol Signùr che ‘l gh’avrès prometìt de dàga öna mà. De fati riàt a Roma 'l Papa l’è stài contét de ‘ncontràl, ma quando chèsto l’è partìt per Nìsa, ‘ndóe 'l Carlo V e ‘l Francèsch I i avrès firmàt la pàce, al Sant Ignàsio gh’è egnìde sö di bèle rógne tat che l’è stacc acüzàt de ès ün erètech da ü frà agostanià, Agostino Piemontés, che l’éra vizì a i protestàncc, isé per lasà mia ‘ndré di döbe l’è stacc pròpe 'l Sant Ignàsio a domandà de ès procesàt e dòpo ès istàcc asòlt l’à celebràt la sò prìma Mèsa ‘n del tép de Nedàl del 1538 ‘n de la céza de Santa Maria Magiùr.
La Compagnéa de Gezü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la fì de zögn o al prensépe de löi del 1539 ol Papa l’à dacc la sò benedisiù a la prima stezüra de la Regola scrìcia dal Sant Ignàsio, ach se la Bóla de Aproasiù l’è riàda adóma ‘l 27 de setèmber del 1540.
Ol Sant Ignàsio l’à decidìt de dovrà ‘l nòm de Compagnéa de Gézü per regordà 'l sò ideàl caalerèsch e per fà mia la fì di francescà e di düminicà che i à ciapàt ol nòm del fondadùr.
In del avrìl del 1541, ol Sant Ignàsio l’è stài lüminàt prim Prepóset Generàl de la Compagnéa e ‘n del 1542 l’à mandàt misiunàre ‘n India ol Sant Francèsch Saverio. A Roma l’à creàt ün istitüt per ötà i Ebrei a convertìs, ün óter per ötà i dòne spuzàde che i éra scapàde de cà e che i éra pentìde, ün óter per ötà i dòne de malafàr, ün óter per i s-cète che i res-ciàa de ciapà óna bróta stràda, ün orfanatròfe e dù colégi, chèl Romà e chèl Todèsch - Ungàrech; col sò ‘mpègn e col sò ezèmpe l’à dacc öna bèla mà a la restaurasiù catòlega del sécol XVI e l’à dacc ol via a óna nöa stagiù de ‘mpègn misiunàre de la Céza. In di öltem agn de la sò éta ‘l s’è dai de fà per scrif i Costitusiù de la Compagnéa söl fondamét di sò Esercìsi Spiritüài; ‘n de le Costitusiù l’è regolàda töta la éta del Ùrden e di Gezüìcc che i è ciamàcc a ciapà i trì vócc religiùs tradisiunài piö ü quàrt vóto, chèl de l’obediènsa speciàl al Papa. I Costitusiù scrìce öna prìma ólta tra ‘l 1547 e ‘l 1550 e pò sistemàde 'n del 1552, i è piazìde a i sò confradèi che i à aproàde ‘n del 1551; a chèl punto lé ‘l Sant Ignàsio, strach e malàt, l’à domandàt de lasà ‘l pòst de Prepóset Generàl, ma nisü l’à ölìt saìn, ‘n del 1554 l’à pasàt töt l’an o quàze ‘n lècc e l’è stacc necesàre lüminàga ü vicàre, ol Nadal, ‘nfìna che ‘n del löi del 1556 l'à dözìt bandunà töcc i sò ‘mpègn e ‘n del gir de póch dé l’è mört a Roma ol 31 de löi che l’è ach ol dé de la sò fèsta.
L’è stài beatificàt ol 27 de löi del 1609 dal Papa Paol V e canunizàt ol 22 de mas del 1622 dal Papa Gregòre XV.


text:
Società per le Ferrovie dell'Alta Italia
a' Sociètà ppe e' Ferroviè dèllAlt Italià (SFAI) è na' sociètà privàt e' gestiòn e' lineè ferroviariè, fondàt into 1865, oggì nun cchiu' operante.
Storia[càgna | càgna surgente]
Dòp lunificaziòn dellItalià a' situaziòn ferroviarià era caratterizzàt ra nu' procedèr contraddittoriò dei govèrn ca' si succedevanò. ra nu' latò si garantìv a' prosecuziòn re' convenziòn pre-unitariè esistentì, dallàltr vi era lintervènt dirètt dellò Statò int'a' gestiòn e costruziòn e' nuovè linee. Sènz calcolàr e' lineè venetè e dellò statò pontificiò, leserciziò ra' retè ferroviarià era suddivìs fra ben 22 entì. o' governò, a' finè ro' 1864, si adopèrò ppe nu' riordinamènt re' svariàt sociètà ed amministraziòn ferroviariè esistentì. Vi provvìd cu a' leggè n° 2279 ro' 14 maggiò 1865, cu cui vennè sancìt a' cessiòn re' lineè piemontesì, in gràn partè governativè, e laccorpamènt e' variè retì, cu a' formaziòn e' tre sociètà ferroviariè: dèllAlt Italià, re' Romanè, re' Meridionalì.
L retè ra' "Sociètà dèllAlt Italià" comprès e' lineè piemontès già appartenùt allò Statò Sabaudò, chelle privàt primà esercitàt ra' Sociètà Vittoriò Emanuèl e chelle appartenènt a' Sociètà ra' Lombardià e a' Sociètà dellItalià Centralè, in pratìc a' retè ro' nòrd, complessivamènt circà 1.400 km, finò a Firenzè.
In seguìt ebbè pure a' lineà ro' Frejùs, a' Pontebbanà, a' ex ferrovià Leopoldà, a' Pisa-Genovà, a' Genova-Ventimiglià e a' Savona-Acquì ed assùns pure leserciziò e' altrè lineè mediànt trattatìv dirètt cu e' sociètà concessionariè.
Al termìn re' operaziòn a' SFAI ebbè o' contròll ro' traffìc ferroviariò proveniènt dai passàgg alpinì e chello e' transìt tra lEuròp e loriènt collegànd cìttà importànt comm Genovà, Torinò, Milanò, Bològn e Firenzè.
L Sociètà ferroviarià dèll’Alt Italià (SFAI) acquìstò dallò Statò pure e' servìz e' navigaziòn ncopp'o' Lagò Maggiòr e into 1867 ro' Lagò e' Gardà. int'e' cassè dellò Statò entraròn 188,42 miliòn e' lirè ppe a' cessiòn e' materiàl rotabìl e stradè ferràt a' neocostituìt Sociètà re' Stradè Ferràt dèllAlt Italià in cambiò vennè datà na' concessiòn ra' duratà e' 95 annì. o' Govèrn inòltr garàntì a' Sociètà nu' prodòtt lordò e' 28 miliòn e' lirè ppe lintèr retè[1] .
In capò a duje annì, a' Sociètà ca' facevà capò a' finanziarià dei banchièr Rothschìld, mùtò a' proprià denominaziòn ra Stradè Ferràt dèllAlt Italià in Ferroviè dèllAlt Italià into 1865 e, nu' annò dopò, in Sociètà ferroviarià dèllAlt Italià.
L Sociètà comunquè finì ambress in nu' profònd dissèst economìc ca' culmìnò into fallimènt e into 1875 ne vennè concordàt o' riscàtt ra partè dellò Statò. cu e' convenziòn ro' 1885 a' retè ra' SFAI vennè poi distribuìt tra Retè Adriatìc e Retè Mediterraneà.


text:
Ghirlandèina
Artéccol in dialètt mudnés
La Ghirlandèina l'è al nàm d'al campanil d'al Dòm ed Modna. L'è èlta 86 meter e 12 zentimeter, e l'as vèd da tot al pèrti ed'la zitê, e as pôl dir ch'la sia al simbol ed Mòdna piò gnusû. L'è parte ed la Piaza Grand ch'le un patrimoni d'l'umanitê d'l'UNESCO.
Prèmma la-s ciameva Torre ed San Zemiàn, quadreda e ed zinc piàni, tireda sò in dal 1179. Dàp, i l'an tireda sò ancàra (anch per ferla piò elta dal tàrri ed Bulàgna) e i gh'an zuntê la punta ottagonèl ed stil gòtic, disegnèda da Arrigo da Campione. La punta l'è orneda da do ghirlandi, do ringheri ed mèrm, chi eg dàn al nàm.
Deinter as es trova la Sala d'la Sèccia (cun di affresch dal Quaterzeint) in du a ghè la Sèccia rapita: una voltà ché a ghera al tesor dal comun ed Mòdna.
La Ghirlandeina vistida[modifica | mudéfica la surzéia]
Al comun l'a restaurê la torre: i lavor i an tachê in dal dicember 2007 par finir in dal 2010.
Durant tot al teimp, l'è steda cuverta da un disegn dal scultor Mimmo Paladino che a dimandi gint l'an pies menga.
Ghirlandèina in d'Art[modifica | mudéfica la surzéia]
Poesia[modifica | mudéfica la surzéia]
La poesia d'la Ghirlandèin l'as-es trova in dal cartuleini ed Mòdna.
Canzòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Cùma t'é bèla, chèra Ghirlandèina,
T'em pèr un quel d’insàni, una vision!
Bianca, in tla préma lus ed la matèina,
T'em pèr un’urazioun.
Rit. Ghirlandèina, véta mia,
T’é por bèla, csa t’em piès!
Vè che tarr! Che maravia!
Ciàpa, to’, ch’at bott un bès!
Bianca, slanzèda, cun la punta al zél
Al campanoun ch’al t’fa totta termer
Guardian piò vigilant e piò fedel
An gh’è dobbi cater
Dal bianchi balaostri, pò... che vésta!
La zitè satta, i mount e al mèr luntan
Du fiòmm luseint, i camp in bèla vésta:
La tèra di zemiàn.»
Artìcol in dialètt pramsân
La Ghirlandén'na l'è al nàm dal campanil dal Dòm ed Modna. L'è èlta 86 metèr e 12 centimeter, e l'as vad da tot al pert ed'la zitè.
I-an tachè a tirerla sò (costruirla) in dal 1179, e i-an fini dàp piò ed duseint ann.
In sô ōnór, l'è stèda fàta nà famosisima poesia, cla' s'cata de spèss sora i cartolen'ni, e anca una cansòn.


text:
Vitòri Emanuèl I de Savòja
El Vitòri Emanuel I de Savòja (Turin, 1759 - Moncalieri, 1824) l'è staa Re de Sardegna del 1802 al 1821. Fradel e successor del Carl Emanuel IV, el s'è refugiaa in de la Sardegna durant l'occupazion napoleònica, e l'ha poeu ciapaa possess ancamò del Piemont in del 1814. El Congress de Viena el g'ha daa el territòri de la Repùblica de Genoa.
El govern del Vitòri Emanuel I l'è staa de tip asoluu. In del 1821, despoeu che èren s'ciopaa i "mòti" de la Carbonarìa, el Vitòri Emanuel l'ha abdicaa a favor del fradel Carl Felis.


text:
San Bartolomé
San Bartolomé (Almenno San Bartolomeo in Italià) l'è ü cumu de la Pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 9 km de la sità a 352 méter söl leèl del mar.
El g'ha 6 125 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 10,42 km² e 'na densità de popolasiù de 588 ab./km². El cunfìna coi cümü de Almè, Almèn, Barzana, Brembat de Sura, Paladina, Palasàch, Roncola, Stròsa e Albrèmb.
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Bartolomé l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dakota del Süd
El Dakota del Süd a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 199.905 km² e una pupulaziun de 754.844 abitant.
Al fa part del Mid West. A l'è tacaa a nord al Dakota del Nord, a ovest al Montana e al Wyoming, a süd al Nebraska, a est al Minnesota e a l'Iowa.
La capital a l'è Pierre (13.876 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Sioux Falls (123.975 abitant), che l'è anca l'ünega che la gh'ha püssee de 100.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dakota del Süd al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Dakota del Süd


text:
La tarantola dal ventre nero
La tarantola dal ventre nero (La taràntla da 'l vèntar négar) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Paolo Cavara.
A 'l èstar 'l è cgnusû anc c'n i nóm ad Black Belly of the Tarantula in di marcâ ingléś, Tarentule au ventre noir in Frància e La Tarántula del vientre negro in Spaggna.
Sunt
Al cumisàri Tellini (Giancarlo Giannini) al gh'à 'd andàr-'g a fónd par vgnir a cap dal masamènt in dla sò vila dla śóvna Maria Zani (Barbara Bouchet), mujér ad Paolo (Silvano Tranquilli), una ch'l'iva patî un ricàt par via ad soquànti sò foto in dua l'éra stada tòlta śò insém a 'n sò amànt. In séguit anc la Mirta Ricci (Annabella Incontrera), ch'la gh'à 'n negòsi ad plisi, la vèṅ cupàda a la stésa manéra, sbudlàda viva dòp ès'r armàśa paraliśàda da na gùcia insfilsàda in dal cupét, cum la fà anc la vrèspa quànd la mét i sò óṿ in dla pansa dla taràntla.
Al sgnór Zani al decìd ad pagàr 'n investigadōr privâ, Catapulta (Ettore Mattia), par vgnir a savér chi 'l fus 'l amànt ad sò mujér pròpria méntar dgl'atri dóni, cliénti 'd al sèntar ad belésa dla Laura (Claudine Auger) cuma 'l primi dū, i vènan masàdi.
Tellini 'l è dimóndi śò, al n sà da che pàrt tacàr, ma sò mujér Alba (Stefania Sandrelli) la gh fà curàǵ.


text:
Nago Torbole
Nago Torbole (Nach endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 2 863 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na süperfìce de 28 km², per 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arch, Rìa del Garda, Mori, Molina di Ledro, Brentonech, Malcesine (VR).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Donnie Klang
Cugnùsüü cumé Donnie Klang, l'è diventò famùs in tüt ul mund grasie a la partecipasiùn a Making the Band 4, format da la televisiùn americana da MTV cundut dal rapper Puff Daddy (ades ciamò Diddy). Ul sò prim singul l'e' Take You There (trad. purtat là), cantò cun Puff Daddy. Cunt i Danity Kane e i Day26 (grüp che'l Donnie al vureva fà part a Making the Band), al partecipa al prugrama Making the Band 4 - Battle of Sexes (Fasenda la banda 4 - la bataja di sess), e i dü "band" e Klang a prudüran i album per la Bad Boy Records.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adulescensa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donald Joseph Klang l'e' nasüü a Brooklyn,New York ul 23 da genar dal 1985. L'ha cuminciò prest la cariera da div, partend cumé mudel e cumé atur in quei film per la televisiùn. La pasiun per la müsica la scòca quand Donnie al gh'aveva 12 an, e ai scol superiur al cantava in d'un grup pop da la Island Tress High School da Levittown in dal Stat da New York, fin al 2003. A l'è inscì che ul bagaj al cumincia a crèss prufesiunalment in di sò capacità da cantà, balà e scriff i cansùn. Finida la scola superiur, Donnie al s'iscriv a la Hofstra University da Hempstead, New York che dopu la mularà per partecipà al prugrama da MTV, Making the Band.
2007-2008 Making the Band 4[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Making the Band 4, Sean "Diddy" Combs al ciapa 5 bagaj per furmà ul fütür grüp dai Day 26, ma’l lasa fòra Donnie perche’ al vureva che ul bagaj al faséva ul sulista per la sua Bad Boy Records.
L'album Just a Rolling Stone[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In dal 2008, Donnie al registra Just A Rolling Stone, album in vendita ul 2 da setembar in America. Ul sò prim singul, "Take You There", in featuring cul cap da la Bad Boy, Diddy. Dopu la publicasiùn dal prim album, Donnie el fa part del tour da Janet Jackson (Rock Witchu Tour).
Tour[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: Making The Band Tour
- 2008: Rock Witchu Tour
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: Just a Rolling Stone
Singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: "Take You There" feat.Diddy
- 2008: "Dr.Love"
Culaburasiùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: "Ain't Going" feat. Day26 e Danity Kane


text:
Lèngua dei sègn americàna
La lèngua di segn americàna, u ASL, (nom natif American Sign Language) l'è 'na lèngua di sègn druada in de la Cumümidaa Surda in di Stat Ünì d'America, Portu Ricu, e Canada. El còdes ISO 693 l'è ase[1]. El sumeja che la sia parlada di 500.000 ai 2.000.000[2] de gent.
La ASL la gh'ha 'vüü urìgen in di prim agn del secul desnöf in de la "American School for the Deaf" (Scöra Mericana per i Surd) a Hartford, in del Connecticut. De chi agn li la ASL la s'è spantegada a smàgia d'öli in di i cumünidaa e scör per i surd in de l'intrega Merica. A despèt de la pupularidaa de la ASL un cünt de tücc i so druadur l'è mai staa faa, anca se 'l se pensa che ghe sien di 250.000 ai 500.000 druadur maderlengua. Quij che dröven la ASL gh'han de fà i cünt cunt la stigma che la ASL la gh'ha minga 'na grafia standard.


text:
Battalia de Montmirail
La Battalia de Montmirail l'è stada voeuna de quei di guerr napoleonigh, combattuda el vundes de febrar del 1814.
Dopo el success del dì prima a Champaubert, el Napoleon l'ha deciduu de combatt contra i Russ del general Fabian Gottlieb von der Osten-Sacken e i Prussian del general Johann Yorck. I Frances eren in desmilla, i nemis inveci eren 18.000; ma l'imperador el saveva che i sò rinforz sarien rivaa prima che i omen del Yorck fudessen pront a combatt. Oltra tutt, i sò omen faseven part de la guardia veggia.
Napoleon l'ha mandaa ona part di sò omen a controllà el Yorck, menter ch'i alter taccaven e batteven el Osten-Sacken. El maresciall Joseph Mortier l'è rivaa cont i riforz e l'ha miss in rotta anca i Prussian del Yorck.


text:
Val de Bregn
La Val de Bregn (anca Val de Blegn; parnonzi locai: [vɑl da breɲ] a Lontega, [val da breɲ] a Semion; Valle di Blenio in Italian; Val da Blegn in Romancc; Palenzertal o Bollenztal in Todesch storegh) l'è ona vall del Canton Tesin.
La toeu part al grupp di Alp Lepontinn e l'è traversada del Tesin de Bregn, vun di affluent pussee important del Tesin. La confina a nord e a est cont i vallad di Grison (la Surselva e la Calanca), con la Val Riviera a sud e con la Leventina a ovest.
I abitant de la vall i se ciamen bregnon.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val de Bregn la se troeuva strengiuda in tra la vall del Tesin a ovest (per vess pussee precis, la Leventina e la Riviera) e la Val Calanca a est. L'è traversada del fiumm Brenn (che in dialett l'è ciamaa anca tesin, in del sens de "gran fiumm"). In tra i sotta-vai pussee important a gh'è la Val Malvaja e la Vall de Camp. A nord a gh'è la Surselva (Canton Grison). Vun di giov de montagna che se troeuven in tra i dò vai l'è la Greina.
In tra i montagn pussee important de la vall a cuntom:
On alter pass proppi important a l'è quell del Lucmagn, che l'è staa doperaa on mucc de voeult in del passaa.
Paes de la Val de Bregn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del pont de vista politegh, al dì d'incoeu la Val de Bregn l'è on distrett del Canton Tesin, e la gh'ha trii comun: Aquarossa, Bregn e Sarravall.
Quei trii comun chì gh'hann on mucc de frazion, che fin a on quai ann fa eren anca lor di comun. I paes pussee important de la vall a hinn:
- Aquarossa
- Bregn
- Sarravall
Lenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Compagn de tutt el Canton Tesin, anca in de la Val de Bregn la lengua offiziala l'è l'Italian. La lengua local inveci l'è 'l lombard. In particolar, el dialett local a l'è de tipo alpin, e l'è puttost conservativ. El dialett bregnon el gh'ha on status litterari ben pussee vegg respett ai alter parlà tisines, perchè l'era drovaa de on grupp de poeta 'me lengua convenzional de l'Accademiglia dra Val de Bregn, comandada (in tra i alter), del pittor Paol Lomazz.
Religion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val de Bregn la se troeuva dent a la Diocesi de Lugan. Per on bell poo de temp, però la s'è trovada sotta l'Arcidiocesi de Milan e, per 'sta reson, anch al dì d'incoeu in de la vall la se fa la messa cont el rit ambrosian. Donca, l'è voeuna di tre vai ambrosiann del Canton Tesin.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Canton Tisin
- Distrett de Bregn
- Tesin de Bregn
- Dialett de la Val de Bregn
- Accademiglia de la Val de Bregn


text:
Alice in Chains
Gl’Alice in Chains (Aliśa in cadéni) i èṅ un grup rock americàṅ nâ a Seattle in dal 1987. I èṅ, insém a Nirvana, a i Pearl Jam e a i Soundgarden, una dal bandi più famóśi dal gir dal grunge americàṅ. Però, a difarénsa ad chi àtar, la mùśica di Alice in Chains la ténd da piò vèrs 'l Heavy metal ch'a 'l punk rock o a 'l rock psichedèlic. Qvél ch'a i tèṅ unî a 'l grunge i èṅ gl'urìgini (la sità ad Seattle, in dal Stat ad Washington) e i tèst tratâ, cun di téma intruspetìṿ e anc trist.
Biugrafìa
Gl'Inisi
Al grup al s fórma in dal 1987 da 'l séndri di Alice N' Chainz e di Diamond Lie: Layne Staley 'l è 'l cantànt, Jerry Cantrell al chitarìsta, Sean Kinney al baterìsta e Mike Starr al basìsta. In dal 1989 i s métan 'd acòrd cun qvéi dla Columbia Records e inn dal Luj dal 1990 a vèṅ fóra al prim EP We Die Young (Nuàt'r a murém śōvan) c'n al braṅ ch'a gh dà 'l tìtul ch'al dvènta pupulàr in dal ràddio ch'i traśmétan 'l heavy metal.
'L esòrdi e al sucès
Sémp'r in dal 1990, a véd la luś al prim disc, Facelift cun la hit Man in the Box traśmìsa par MTV. Gl'Alice in Chains i vaṅ in tour e i vèran i cuncèrt p'r i Van Halen e p'r Iggy Pop. In dal 1991 i sònan da 'l viṿ p'r al Clash of the Titans, insém a Slayer, Anthrax e Megadeth.
Dòp avér fat vgnir fóra 'l EP acùstic ciamâ Sap (Linfa, cun gl'òspit Mark Arm di Mudhoney e Chris Cornell di Soundgarden), cun quàtar braṅ Brother, Got me wrong, Right turn e Am I inside) e na ghost track finàla, in dal 1992 al grup al s fà cgnósar incóra da piò quànd una dal canti lōr, Would?, l'è misa dèntar a la culóna sunòra dal film Singles - L'amore è un gioco (Put - 'l amōr 'l è 'n śōg), dal regìsta Cameron Crowe, ch'al cònta la vita ad soquànt óm put ad Seattle.
'L àlbum Dirt (pólvra), impinî dimóndi ad cal sòṅ pēś lè caraterìstic dal grup, 'l è stâ fat in d'l Aṿtòṅ dal 1992, e 'l è stâ 'n sucès cumerciàl e artìstic. Però i tèst 'd 'l àlbum, acsè scûr e duminâ par gl'argumènt 'd èsar da par lò (i sìngui Them bones, Angry chair), dla guèra (Rooster) e dla dipendénsa (Sickman, Junkhead, Down In a Hole e Dirt), i àṅ fat crédar in cal mumént lè che Layne Staley al fus un drugâ pódag. Adès a s sà che gran part ad cal sintìr dir lè 'l éra véra dabòṅ. Stés dascōrs p'r al basìsta Mike Starr ch'al mularà 'l grup par cla dipendénsa lè (li lò 'l è pò stâ vdû in dal Maǵ dal 2009 a New York sunàr in na cover band di Alice in Chains stés).
Dirt 'l è 'l àlbum più vindû dal grup ('l à anc tucâ al sèst pòst in dla clasìfica americàna dla Billboard, cun quàtar disc ad plàtin). In mèś a 'l disc a s cata anc un bran strumentàł sénsa tìtul in dua Tom Araya di Slayer al siga "I'm Iron Gland!".
Dū an dòp gl'Alice in Chains i faṅ vgnir fóra 'n àtar EP acùstic cun sèt braṅ Jar of Flies (Baràtul ad móschi, Śnar dal 1994) e al disc al s piàsa diretamènt al nùmar òṅ in di Stat Unî, un quèl mai sucès prima p'r un EP. A dita dal chitarìsta Cantrell al disc 'l è stâ fat in na stmàna o pôc da piò. Quést chè 'l è 'l prim lavōr c'n al basìsta nóṿ Mike Starr ch'al scriv anc quàtar cansòṅ. I sìngui i èṅ No Excuses, I Stay Away e Don't Follow.
'L inisi dal declîṅ
Al grup al n partìs minga p'r un tour uficiàł e cal fat chè al dà pēś a 'l vóś ch'i dascurìvan dla dipendénsa ad Staley par l'eruìna, anc se lò soquànt cuncèrt al i à fat ma c'n un grup suo, i Gacy Bunch, furmâ in dal 1995 c'n al chitarìsta di Pearl Jam Mike McCready e al baterìsta di Screaming Trees Barrett Martin. In séguit al nóm 'l è cambiâ in Mad Season e cun cla denominasiòṅ lè i aṅ fat 'l àlbum Above.
In dal Nuvémbar dal 1995, gl'Alice in Chains, cun Stanley turnâ a 'l sò pòst, i daṅ a la luś 'n àlbum nóṿ Alice in Chains ch'al gh'à in cupertìna al caṅ trist ad Cantrell, Sunshine, ch'al gh'à sól tri pē. Anc 'sta vòlta 'l disc al s piàsa subìt a 'l prim pòst in dla clasìfica. Alice in Chains 'l è 'n àlbum dimóndi trist par via dal sò ritm lènt e p'r i tèst griś cuma in dal sìngul Grind, Head Creeps e Frogs. Tòlt via Grind, Heaven Beside You e Over Now, i tèst i èṅ tut ad Layne Staley.
Incóra na vòlta gl'Alice in Chains i n partìsan minga p'r un tour ma i faṅ sól sèt cuncèrt, quatàr c'n i Kiss.
La mòrt ad Layne Staley
L'ultma surtìda in pùblic di Alice in Chains, la prima in tri an, l'è stada p'r al cuncèrt unplugged p'r al canàl televiśìv MTV in dal 1996. Staley 'l éra patî, dimóndi màgar e mis mâł, a s vdiva in manéra ciàra, ma 'l vliva figuràr bèṅ e dimustràr 'd èsar bòṅ ad cantàr in pùblic. Durànt al braṅ Sludge factory al va però in cunfuśiòṅ e al dà 'n taj impruvìś a la canta dgénd «Fuck!». Al śbali e al batùdi dòp cun Cantrell par śdramatiśàr i n s càtan minga in dla versiòṅ su CD ma sōl in dal DVD. Anc in Down in a Hole, Staley a pâr ch'al gh'àppia di prubléma in dal riturnél finàł, lasànd cantàr Jerry da par lò.
Miténd da na banda chi prubléma lè, al cuncèrt (ch'al finìs cun la canta nóva The Killer Is Me) 'l è cunsiderâ ad qvéi fat méj dla série di unplugged, insém a qvéi di Pearl Jam, di Kiss e di Nirvana. In mèś a 'l pùblic, in di primi fili, i gh'ér'n anc i Metallica.
Anc s'al grup al n s mularà mai uficialmènt, Staley al strabùca incóra da piò in dla depresiòṅ quànd la sò muróśa la mōr par n'infesiòṅ batèrica rivàda par via dal dròghi ch'la tulìva. Al cantànt al dvènta incóra da piò un sugèt sulitàri, 'l è difìcil ch'al vaga fóra da la sò cà ad Seattle. Jerry Cantrell al s dà da far par mantgnìr di cuntàt sèg e par tgnir viṿ al grup ma a n gh'è gnint da far e a s capìs che Layne al n sarév turnâ mai piò.
Cantrell al taca na carèra sulìsta publicànd un sò àlbum, Boggy Depot in dal 1998, c'n i sìngui Cut you in e My song.
La Columbia, da 'l cant suo, la fà vgnir fóra na racòlta in dal 1999, Nothing safe (cun di braṅ in versiòṅ demo e 'l inèdit Get Born Again) e un live in dal 2000 (c'n al braṅ inèdit Queen of the Rodeo) ma 'l è un fōg ad paja.
L'ucaśiòṅ ad véd'r-i incóra insém la finìs par sèmpar al 5 'd Avrìl dal 2002, quand Layne Staley 'l è catâ mòrt dòp vint dè a 'l incìrca in dla sò cà par 'n overdose 'd eruìna e ad cucaìna, giùst òt an dòp al suicìdi ad Kurt Cobain di Nirvana. P'r arcurdàr-al, sò màdar l'à dâ vita a la fundasiòṅ "Layne Staley Fund" ch'la lavóra par dar 'n apòǵ a i drugâ e par far dla prevensiòṅ.
Al ritóran
Dòp la mòrt ad Staley, in dal 2002 Jerry Cantrell al fa vgnir fóra al sò secónd àlbum, Degradation Trip, un disc dimóndi più madûr dal precedènt, dedicâ a 'l sò amig. In cal mèntar, Inez e Kinney i daṅ vita a 'n àtar grup grunge, i Spys4Darwin.
In dal Favràr dal 2005 Jerry Cantrell, Mike Inez e Sean Kinney i s càtan incóra par tgnir un cuncèrt par muciàr sù di bèsi p'r i diśgrasiâ mòrt par cólpa dal Tsunami ch'l à culpî al sud-est aśiàtic al 26 ad Dicémbar dal 2004. Par l'ucaśiòṅ i s śòntan i cantànt di Tool, di Puddle of Mudd e di Damageplan.
A distànsa ad 'n an, al 10 ad Mars dal 2006, gl'Alice in Chains i dmàndan a William DuVall (vóś di Comes with the Fall) e a Phil Anselmo (ex di Pantera, p'r i braṅ Would? e Them Bones) ad cantàr par lōr durànt na traśmisiòṅ televiśìva in unōr dal surèli Wilson, cgnusùdi méj cuma Heart. In séguit anc James Hetfield di Metallica (durànt al Rock am Ring fèstival dal 2006) al cantarà in sal palc sèg.
Gl'Alice in Chains i tōśan pò definitivamènt William DuVall cuma cantànt e secónd chitarìsta. 'L è acsè ch'al grup al 29 ad Setémbar dal 2009 al dà vita a 'n àlbum in studi dòp quàtord'ś an dal precedènt: a s trata ad Black Gives Way to Blue registrâ par la EMI/Virgin, c'n i sìngui A looking in view, Check my brain, Your decision e Lesson learned.
Al grup al pōl turnàr acsè a far di cuncèrt e al vèṅ anc in Itâglia:
Sunadōr
Mémbar 'd adès
- William DuVall - vóś, chitàra rìtmica (2006-incō)
- Jerry Cantrell - chitàra sulìsta, vóś (1987-incō)
- Mike Inez - bas (1993-incō)
- Sean Kinney - baterìa (1987-incō)
Ex cumpunènt
- Layne Staley - vóś, chitàra rìtmica (1987-2002)
- Mike Starr - bas (1987-1992)
Discugrafìa
Àlbum
- 1990 - Facelift
- 1992 - Dirt
- 1995 - Alice in Chains
- 2009 - Black Gives Way to Blue
- 2013 - The Devil Put Dinosaurs Here
Racòlti
- 1999 - Nothing Safe: Best of the Box
- 1999 - Music Bank cufanét ad 3 CD
- 2001 - Greatest Hits
- 2006 - The Essential Alice in Chains
da 'l Viṿ
EP
- 1990 - We Die Young
- 1992 - Sap
- 1994 - Jar of Flies
Culegamènt estéran
- (EN) Sit ch'al tîn in a mènt Layne Staley
- (EN) Sit uficiàl di Alice in Chains
- (EN) Al vìddeo ad Them bones in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Would? in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Grind in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Man in the box in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Queen of the rodeo in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Angry chair in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rooster in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Down in a hole in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad I stay away in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo unplugged ad Sludge factory in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Get born again in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Would? feat. Phil Anselmo di Pantera in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Man in the box feat. Sebastian bach di Skid Row in sal Youtube


text:
1945
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 d'apriil: la finiss la guèra in Itàlia
San Francisco - La Generalitat de Catalunya al esili la denúnzia ul cuulp militaar fassista a la prima Cunferenza Intrenazziunala di Nazziun Üniit.
Spagna sa refüdada cuma mémbar da la Suzzietaa di Nazziun [1], i la sarà mia acetada finn a dees agn plüü taart [2].
24 01 - La Rússia la cunchista Cracòvia (Pulònia).
12 04 - Harry S. Truman al deventa presideent di Statt Ünii.
29 04 - Ul Adolf Hitler al spusa la Eva Braun.
05 05 - Ul caamp da cuncentrazziun da Mauthausen, al è liberaa paj aliaa.
08 05 - Resa da Germània in la Segunda Guèra Mundiala. Fin da la guèra a Europa.
16 07 - Prima esplusiun nücleara da pröva da la stòria al desèert d'Alamogordo (Nööf Mèssich, USA).
06 08 - La citaa d'Hiroshima (ul Gjapun) la resta destrüída par l'esplusiun da la prima bumba atòmica cun finalitaaa bèlich.
09 08 - Sa lansa la segunda bumba atòmica sura la citaa da Nagasaki (ul Gjapun).
15 08 - Resa dal Gjapun in la Segunda Guèra Mundiala. Fin da la guèra a l'Àsia.
17 08 - Indunésia: sa la pruclama la indipendenza dal paees.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 09 - Münich (Germània): Franz Beckenbauer, futbolista i alenaduur Tudeesch.
- 11 09 - Lares (Puerto Rico): José Feliciano, cantaant.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 04 - Warm Springs, (Geòrgia, SÜA): Franklin Delano Roosevelt, presideent di Statt Ünii.
- 28 04 - Gjülin: Benito Mussolini, ditaduur italian.
- 30 04 - Berlin (Germània): Adolf Hitler, ditaduur Tudeesch e líder dal partii nazzista
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Langnau am Albis
Langnau am Albis a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Horgen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.66 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7 218 abitant.
El cumün de Langnau am Albis al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adliswil, Aeugst am Albis, Hausen am Albis, Horgen, Rüschlikon, Stallikon, Thalwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Langnau am Albis is first mentioned between 1101 and 1150 col nom de Langenow
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Langnau am Albis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Langnau am Albis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Essen
Essen (Esse in Ripuarisch ; Assindia in latin) a l'è ona città todesca.
La se troeuva in del Land del Nòrd Reno-Vestfalia, in de la region de la Ruhr. L'è la terza città pussee granda del Land dòpo Colònia e Dortmund.
Notizzi vari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In de la Cattedral de Essen (giamò Badia de la Santissima Trinità), se troeuva la coròna de l'imperador Otton III.
- In del 2010 Essen l'è stada la capital europea de la coltura.
- A Essen la gh'ha origin la familia Krupp.
- Essen in todesch el voeur dì anca mangià, però a l'è minga chell li l'origen del nomm. Al contrari, l'origen del nomm el someja 'l vegna de la parolla todesca "Eschen", ciovè "arbor de frassen", perchè 'l par che in del sitt indova l'è gnuda su la cittaa 'l gh'era ona voeulta on gran frassinee. El nomm del sitt el s'è mudaa pu voeult in di agn: Astnidum, Astanidum, Asbidi, Asnid, Assinde, Asnida, Assindia, Essendia, Esnede, Essende, Essend finn a rivà al "Essen" del didincoeu. La teoria, inscambi, che 'l nomm el vegna del vegg termen germanegh "esse", che 'l voeur dì foeugh de brasera (in referiment ai tant fonderii de azzal de la cittaa), 'l var pocch o negott perchè la cittaa de Essen l'è ben pussee veggia de la revoluzzion industriala.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Grenoble, Francia.
- Sunderland, Regn Unii.
- Tampere, Finlandia.
- Nižnij Novgorod, Russia.
- Tel Aviv, Israel.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Amtliche Bevölkerungszahlen. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), abgerufen am 4. Setèmber 2014. (Hilfe dazu)


text:
06 01
Ol dé 6 de zenér l'è 'l 6 dé de l'an del calendare gregorià; manca 360 (361 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 6 de zenér al è ul dí da pòost 6 dal an dal calendari gregurian; i manca 360 (361 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1640 - Salses (ul Rosselló): i trupp Catalann en i recunchista ul castell aj Francées, ch'i l'eva ucüpaa 20 06 da l'an anteriuur (Guèra di Trenta Agn).
- 2005 - Djakarta (Indunésia): cun la presenza da diveers líder mundiaj, la scumenza la cunferenza da l'ASEAN par debatt cuma afruntá i dagn causaa pal tsunami che ul dí 26 al à traa gjo paart dal süd-èest asiàtich.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1955 Rowan Atkinson
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1852 - París, (Francja): Louis Braille, mastru, creaduur da la scritüra par ceech che la porta ul sò nomm (n. 1809)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
10 09
Ol dé 10 de setèmber l'è 'l 253 ( 254 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 113 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de setèmber al è ul dí da pòost 253 ( 254 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 113 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1622 - Carlo Spinola misiunàre gezuìta el vé martirizàt a Nagasaki ensèma 51 ótre persùne 'ntra làici e consagràde
- 1823 - Simón Bolívar el vé numinàt Presidènt del Perù
- 1846 - Elias Howe l'oté 'l brevèt per la màchina de cùzer
- 1919 - L'Austria e le potènse Aleàde le fìrma 'n tratàt che 'l reconós la 'ndipendènsa de Polònia, Ungherìa, Cecoslovachia e Régno de Jugoslavia
- 1927 - La Frància la vèns la prìma Cópa Davis
- 1943 - Le trüpe todèsche le àmbia l'ucupasiù de Roma 'ndèla Segónda guèra mondiàl
- 1945 - Vidkun Quisling el vé condanàt a mórt per ìga colaboràt co la Germània Nazìsta
- 1967 - La popolasiù de Gibilterra la vóta per restà 'na dependènsa britànica, piötòst che deentà part de la Spagna
- 1972 - I Stàti Ünìcc i pèrt la sò prìma partìda 'nternasiunàl de palacanèstro cùtra la nasiunàl de l'Uniü Soviètica, ai zöc olìmpic de Mònaco de Baviéra
- 1974 - La Guinea-Bissau la oté la 'ndependènsa del Portogàl
- 1977 - Hamida Djandoubi, condanàt a mórt per vìga copàt 'na s•cèta, 'l vé ghigliutinàt a Marsìglia. La sarà l'öltema ezecusiù fàda de la Frància.
- 2002 - La Svìsera la èntra 'ndèle Nasiù Ünìde
- 2003 - Anna Lindh, minìster dei èsteri svedés, la vé scortelàda sö 'ndèn cèntro comerciàl. La mörarà 'l dé dòpo
- 2006 - Michael Schumacher l'anùncia che 'l se ritirarà de la Formula 1
- 2008 - Acensiù del Large Hadron Collider al CERN de Ginévra.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1898 - Ginevra (Svízzera): Isabel de Wittelsbach o Elisabet de Baviera, cunusìda come Sissi, imperadùra de Àustria-Ungherìa, la vé copàda de l'anàrchic italià Lucchesi.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Phenomena
Phenomena 'l è 'n film ad scarésa dal 1985 ad Dario Argento, ambintâ e girâ tut in Śvisra, a part soquànti séni in di Elios Studios ad Róma. In di Stat Unî i al cgnósan cuma Creepers.
Sunt
Na turìsta danéśa, Vera Brandt (Fiore Argento), la pèrd 'l àutobus in si mónt śvìsar e la và in na bàita par dmandàr ajùt ma lè la cata invéci la mòrt mént'r a s véd 'n óm in cadéni ch'al fà da tut par libràr-as. La tèsta tajàda via dla pòvra ragasóla la vèṅ pò butàta śò in un fiùm. Soquànt tèmp dòp la Jennifer Corvino (Jennifer Connelly), fiōla d'l atōr americàṅ Paul Corvino, la s iscrìv a un culéǵ par fémni dal pòst, al "R. Wagner", e i la métan in cambra insém a la Sophie (Federica Mastroianni). A purtàr avànti la scóla l'è na diretóra ch'la n lasa pasàr gnint (Dalila Di Lazzaro) cun a fiànc la Frau Brückner (Daria Nicolodi), na dóna sò para.
La Jennifer ad nòt la gh'à di atàc ad sunambulìśum e, quànd a gh sucéd, la n pōl far a méno ad tōr-as sù e tacàr a far dū pas lè 'd intóran. Na sira, durànt òṅ ad chi gir lè, prilànd-as da na banda in diresiòṅ dna fnèstra, la véd la studénta Gisela Sulzer (Fiorenza Tessari) ch'la riva lè da lē sigànd. A 'l impuvìś un bulsòṅ sparâ a 'l sò spali al s insfìlsa in dla sò gnuca gnénd pò fóra da la bóca, masànd-la. Qvala là, a n psénd far gnint par farmàr-as, la tira drit, sénsa rénd'r-as cònt dal tut ad quél ch'l'à vdû, prima ad cascàr śò da 'l curniśòṅ. Tgnénd pò a drē a na sìmmia, ciamàda Inga, Jennifer la riva a cà 'd 'n entumòlug, al prufesōr John McGregor (Donald Pleasence), ch'al viṿ in na scrana a rudèli e ch'l è drē a strudiàr la tèsta marsa dal tut e pina ad bègatèṅ dla Brandt, purtàda lè da 'l ispetōr Rudolf Geiger (Patrick Bauchau) e dal sò asistènt Kurt (Michele Soavi). Difàti, guardànt al cicclo ad vita ad chi bgòṅ lè, chi lò al sarés bòṅ ad dar na dada a 'l masamènt. Jennifer la gh diś che lē la n gh'à minga sacrésa di insèt, ansi la gh vōl bèṅ e l'è anc bòna ad dascórar sèg, a livèl telepàtic. Invéci al prufesōr al dascór da spés cun l’Inga, bèstia dimóndi inteligìnta ch'la gh dà al sò ajùt, e al gh diś ad lasàr śò al raśōr parchè la s pōl far dal mâl a tgnir-'l in maṅ. John al cònta a l'americàna che in dal pòst a gh'è un manìac necròfil ch'al masa al ragasóli par pò tgnir da cat i còrp. Anc la sò asisténta Greta l'è stata cupàda da lò.
Turnàda in dal culéǵ, la Jennifer la patìs incóra 'n epiśòdi ad sunambulìśum, cun na luśla ch'la la pòrta da drē da na sēṿ faghénd-ag catàr un guànt d'l asasèṅ, cun di bègatèṅ dèntar. Al manìac al và avànti incóra cun i masamènt, faghénd fóra prima la Sophie e pò incóra McGregor sót a i òć dna Inga fóra ad tèsta.
La Jennifer la in vōl più savér, la ciàma sò pàdar par turnàr subìt a cà in aparéć ma la gh'à da spétar incóra un dè e la Frau Brückner la gh śibìs na cambra par durmìr la nòt a cà sua. Rivàda là, Jennifer la véd che tut i spèć i èṅ quaciâ da di sugamàṅ e la Brückner la gh cònta ch'la gh'à un putèṅ dimóndi malâ ch'al n vōl briśa véd'r-as lè e pò la gh dà na madśìna par far-ag pasàr la févra. Jennifer la và in bagn par tōr-la ma pò la stà mâl e la s fà gnir 'l urt dal gòmit par sputàr-la 'd fóra. L'americàna la véd anc ch'a gh'è di bègatèṅ dapartùt, atàc a 'l savòṅ e a i sugamàṅ, e lè la capìs incòsa.
Culòna Sunóra
La culòna sunóra ad Phenomena 'l è gnuda fóra su disc in dal 1985 e su CD in dal 1987 p'r òpra dla Cinevox Record e la gh'à dèntar 12 braṅ.
- Phenomena (04:24) • Claudio Simonetti
- Flash of the blade (04:08) • Iron Maiden
- Jennifer (03:50) • Goblin
- The quick and the dead (03:32) • Andi Sex Gang
- You don't know me (02:35) • Andi Sex Gang
- The wind (01:16) • Goblin
- Valley (04:30) • Bill Wyman & Terry Taylor
- Sleepwalking (03:50) • Goblin
- Locomotive (03:21) • Motörhead
- Jennifer's friends (03:27) • Goblin
- The maggots (01:36) • Simon Boswell
- The naked and the dead (02:45) • Andi Sex Gang
Ròbi curióśi
- In sal sit uficiàl ad Daria Nicolodi, mujér ad Dario Argento e Frau Brückner in dal film, a s pōl lèśar un pès dn'intervìsta data a "Primavisione Cinematografica" n.9 dal Setémbar dal 1985, in dua lē la gh và śò péśa dgénd «A mè i film ad scarésa i m piàśan dimóndi e Dario 'l è dimóndi braṿ. A gh'ò però da far un dascórs a part par "Phenomena", un film che da 'n sèrt punt ad vista a but da na banda. Minga parchè al n sia mia vàlid, mè a 'l cat fat bèṅ, ma par quél ch'al cònta; mè a m tóg a cōr al prubléma di handicapâ e in "Phenomena" a s vèṅ a savér a la fiṅ che gl'asasèṅ i èṅ un putèṅ dasfurmâ e sò màdar ch'la masa par difénd'r-al. Inóltar in dal film i bòṅ i èṅ pîṅ ad bèsi e bèi mént'r i catìṿ i èṅ brut e in buléta. La m è parsa n'òpra dimóndi reasiunària, e un bèl pas a 'l indrē ad Dario, un regìsta ch'al m è sèmpar piaśû ma ch'a n vój piò lauràr sèg, in fiṅ tant ch'al cuntinuarà par cla strada lè»[1].
- Al fiōl dasfurmâ ad Frau Brückner 'l è fat in dal film da 'l atōr napulitàṅ Davide Marotta mascrâ e trucâ da Sergio Stivaletti par far in manéra ch'al gh'is la sìndrum ad Patau.
- P'r al film i èṅ stâ druâ 40 migliòṅ 'd insèt, tirâ sù a pòsta.
Culegamènt estéran
- (IT) La schéda dal film in s'l IMDB
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film in s'l Horror Movie Database
- (IT) Recensiòṅ ad Splattercontainer


text:
Besozz
Besozz ([be'zots] in varesott; Besozzo in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 9 098 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 13,5 km² e 'na densità de 674 ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). Oltra al center comunal esisten anca tre frazion, ciamaa Bogn, Cardana e Olginasen.
A Besòzz l'è nassuu el pittor medieval Michelin de Besòzz (1370-1345).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Besozz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013
Gl’Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013 par la Cambra e 'l Senàt dla Repùblica i gh'èṅ stadi Dméndga 24 e Lunadè 25 Favràr 2013 dòp al dasfacimènt dal cambri dal 22 ad Dicémbar dal 2012, quàtar méś prima dla scadénsa dla XVI Ligiśladùra. La léǵ ch'a s è druàda par stablìr i deputâ e i senadōr elèt l'è la Léǵ Calderoli, cgnusùda anc cuma Porcellum (Léǵ Pursèl).
Gl'eletōr a la cambra i eṅ stâ 51 migliòṅ. I sìmbui ad partî tgnû bòṅ i èṅ 184 in tut.
La circuscrisiòṅ XI dla Cambra, qvéla dl'Emìglia-Rumàgna, l'è la più granda 'd Itâglia (insém a la IV dla Lumbardìa II) parchè l'à purtâ a Róma 45 deputâ. P'r al Senàt a la regiòṅ i gh spèt'n invéci 22 senadōr, 13 garantî par la cualisiòṅ ch'la vins.
Schieramènt
Fra i leader ad cualisiòṅ, candidâ a dvintàr presidènt dal cunsìli, a gh'è al piacintèṅ ad Bétla Pier Luigi Bersani (p'r Itàglia. Bèṅ Cumùṅ). I gh'èṅ anc tri leader ad partî emigliàṅ in camp, i bulgnéś Pier Ferdinando Casini (Ugnòṅ ad Sèntar) e al presidènt dla Cambra Gianfranco Fini (Futùr e Libertà), ch'i daṅ al lōr apòǵ a la cualisiòṅ ad sèntar ad Mario Monti, Sièlta Cìvica - Insém a Monti par l'Itàglia, e al banchēr mudnéś ad Muntéś Gianpiero Samorì (Muderâ Itagliàṅ in Rivulusiòṅ), da la banda ad Silvio Berlusconi.
Cualisiòṅ in camp
- Itàglia. Bèṅ Cumùṅ (Italia. Bene Comune) ad Pier Luigi Bersani - Cualisiòṅ ch'la mét insém al sò Partî Demucràtic cun Sinìstra Eculugìa Libertà dal presidènt dla regiòṅ dla Puglia Nichi Vendola, al Partî Sucialìsta ad Riccardo Nencini e al Sèntar Demucràtic ad Bruno Tabacci. Qvést chè al s éra preśentâ a 'l primàri ad cualisiòṅ dal 25 ad Nuvémbar dal 2012 insém a Matteo Renzi (sìndic ad Firénse) e Laura Puppato dal PD, pardénd in di cunfrònt ad Bersani;
- Sèntar Dèstra (Centro Destra) ad Silvio Berlusconi - Cualisiòṅ ch'la mét insém al sò Pòpul dla Libertà cun la Léga Nòrd ad Roberto Maroni (ex minìstar d'l Intéran e candidâ a dvintar al presidènt dla regiòṅ Lumbardìa), Fradèi 'd Itàglia 'd Ignazio La Russa, Giorgia Meloni e Guido Crosetto, La Dèstra ad Francesco Storace (ex minìstar dla salùt e candidâ a dvintar al presidènt dla regiòṅ dal Lasi), Sud Grand ad Gianfranco Miccichè e Adriana Poli Bortone, al Partî di Pensiunâ ad Carlo Fatuzzo, Muderâ Itagliàṅ in Rivulusiòṅ ad Gianpiero Samorì e àt'r incóra;
- Sièlta Cìvica - Insém a Monti par l'Itàglia (Scelta Civica - Con Monti per l'Italia) ad Mario Monti - Insém a lò i gh'èṅ anc l'Ugnòṅ ad Sèntar ad Pier Ferdinando Casini e Futùr e Libertà ad Gianfranco Fini;
- Cualisiòṅ ch'la gh'à a cap Ottavio Pasqualucci, cun i partî: Nò a la saràda di Uśdài, Tajém a mèś al Stipléndi a i Pulìtic e Viva l'Itàglia.
Partî ch'i vaṅ da par lōr
- Muimènt Sinc Stéli (MoVimento Cinque Stelle) ad Beppe Grillo - Muimènt ch'al pòrta avànti la demucrasìa dirèta e al gh'à sinc téma sentrài in tèsta: àqua pùblica, traspòrt, śvilùp, cunét'r-as insém e ambiènt. 'L à sarnî i sò candidâ via web, cun di elesiòṅ tgnudi da 'l 3 a 'l 6 ad Dicémbar dal 2012;
- Rivulusiòṅ Civìla (Rivoluzione Civile) 'd Antonio Ingroia - Partî ch'al mét insém gl'ex magistrâ Antonio Ingroia, Antonio Di Pietro (leader dal partî Itàglia di Valōr) e Luigi De Magistris, sìndic ad Nàpuli, cun i Vérd e soquànt Partî Cumunìsta. In lista a la Cambra in Emìglia-Rumàgna (pòst nùmar 2) a gh'è anc 'l ex cunsilēr regiunàl dal Muimènt Sinc Stéli, elèt a Mòdna, Giovanni Favia, casâ via al 12 ad Dicémbar da 'l sò vèć partî par Beppe Grillo in parsòna;
- Far par Farmàr al Declîṅ (Fare per Fermare il Declino) 'd Oscar Giannino - Muimènt liberàl nâ da 'l impégn ad soquànt ecunumìsta cuma Luigi Zingales e Michele Boldrin e da 'l giurnalìsta turinéś Oscar Giannino;
- Amnistìa Giustìsia e Libertà (Amnistia Giustizia e Libertà) ad Marco Pannella - Schieramènt di Radicài ch'al vrév impgnàr-as par risòlvar i prubléma di carserâ e dla giustìsia;
- CàPound Itàglia (CasaPound Italia) ch'la gh'à a cap Simone Di Stefano;
- Fiàma Triculōr (Fiamma Tricolore) ad Luca Romagnoli;
- Fòrsa Nōva (Forza Nuova) ad Roberto Fiore;
- I Piràta (I Pirati) cun a cap Marco Marsili;
- Liberài par l'Itàglia (Liberali per l'Italia - PLI) ch'al tîṅ a drē a gl'idéi dla Renata Jannuzzi;
- Mè A Vój Bèṅ a l'Itàglia (Io Amo l'Italia) dal giurnalìsta egisiàṅ Magdi Cristiano Allam;
- Partî Cumunìsta di Lavuradōr (Partito Comunista dei Lavoratori) ad Marco Ferrando;
- Partî 'd Asiòṅ p'r al Śvilùp (Partito di Azione per lo Sviluppo) dal scritōr dal rumànś Labirinto Femminile, Alfonso Luigi Marra;
- Rifurmìsta Itagliàṅ (Riformisti Italiani) dla Stefania Craxi. Chi lē la vliva candidàr p'r al sò partî Luciano Moggi;
- Ugnòṅ Padàna (Unione Padana) cun a cap Giulio Arrighini;
- Vènet Stat (Veneto Stato) ch'al gh'à Antonio Guadagnini cuma leader;


text:
Pòrt Mantuàn
Pòrt Mantuàn (nòm uficiàl en Italià: Porto Mantovano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 16 337 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 37,4 km² e 'na densità de 437 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cürtatùn, Gùit, Màntoa, Marmiröl, Ròdegh, Roarbèla e San Sòrs.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Pòrt Mantuàn l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.