text:
dad Ursicin G. G. Derungs-Bartolomei
Il raquen de Marta e Maria s’auda denter ils pli enconuschents ord igl evangeli. E forsa era denter ils pli commentai – ed ils pli malcapi. Ella tradiziun cristiana ein quellas duas dunnas daventadas figuras simbolicas per la veta activa (Marta) e la veta contemplativa (Maria). Ils uordens monastics contemplativs ein sereferi sin la figura de Maria che teidla giudapeis al Segner il plaid de Diu. Da tschei maun fuss Marta deputada da Jesus sco figura simbolica della veta activa. Mo igl ei buc aschia! Oravontut ei Maria dapli che mo figura contemplativa. Giudapeis al Rabbi steva il discipel. Cheu vein nus Maria sco discipla alla pari culs discipels. E lu Marta. Ella survegn buca ina part, ina «rolla» el giug evangelic, paralella a quella de Maria. Anzi, ella vegn criticada ella mesira ch’ella semetta en concurrenza cul tedlar il plaid de Diu! «Pertgei mo ina caussa ei necessaria» (Siu survetsch ei secapescha impurtonts; quei ei presupponiu, mo ei cheu buca in tema evangelic).
E la finala: «far quitaus per bia caussas»: quei ha ina significaziun generala, humana, buca mo evangelica. Igl ei la malsogna dil «buca saver viver», da cuorer suenter «bia caussas», da perder sesez – aunc avon che perder il Plaid de Diu.
Lc 10,38–42
38Mond vinavon, eis el vegnius en in vitg. Ina femna cun num Marta ha retschiert el en sia casa. 39Ella veva ina sora cun num Maria che seseva giudapeis al Segner e tedlava ses plaids. 40Marta denton era fetg fatschentada cun survir. Ella ei vegnida neutier ed ha detg: Segner, emporta ei nuot a ti che mia sora lai survir mei persula? Di tonaton ad ella da gidar mei. 41Cheu ha il Segner rispundiu ad ella: Marta, Marta, ti fas quitaus e fastedis per bia caussas. 42Denton pauc ei necessari, atgnamein ina suletta caussa. Maria ha eligiu la megliera part; quella vegn buca prida dad ella.


c: text/html

text:
La reorganisaziun da la Lia Rumantscha stat avant porta. A la radunanza da delegads questa fin d'emna vegnan preschentads trais models co la Lia duai vegnir manada en l'avegnir. U cun ina radunanza da delegads redimensiunada – 32 enstagl da 65 delegads - u cun in parlament da 16 parlamentaris u cun ina radunanza da delegads da 39 persunas.
La Surselva Romontscha è da l'opiniun che tuttas trais variantas na satisfan betg cumplainamain.
Proposta Surselva Romontscha
Las trais uniuns territorialas tradiziunalas stoppian vegnir rinforzadas di Vitus Gartmann il president da la Surselva Romontscha. Las uniuns tematicas duain vinavant restar en la Lia, la proporziun duai dentant vegnir adattada. La rolla da la diaspora vesa Vitus Gartmann uschia, ch'ella duai avair in'impurtanza, ella na possia dentant betg survegnir in status territorial, perquai che quai na saja ella simplamain betg.
A la radunanza da delegads ils 29 d'october a Lavin vegn la Sursevla Romontscha a dar quests impuls e francar ils interess da la Surselva Romontscha.
La varianta da far in parlament per la Lia Rumantscha na vesa Gartmann insumma betg. Il dumber da delegads duai vegnir reducì tenor las variantas proponidas. Quai possian in segiramain far. Sch'ins discurra dentant d’ina democratisaziun da la Lia Rumantscha, èsi ina cuntradicziun da reducir il dumber da delegads. Decisiv saja la finala co ch'ils delegads vegnian repartids.
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1504
Gh'è söcedìt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ul scültuur Tuscan Michelangelo Buonarroti al finiss ul David.
- La Francia la ceed ul regnamm da Nàpoli a la curona aragonesa.
- D'acordi cul testameent da la suva màdar Isabel I, Joana I la Boja la deventa reina da Casteja.
- 17 12 - Granada (Andalusia, Spagna): gh'al riva ul cadàver d'Isabel I da Casteja par ga vess interaa, prucedeent da Medina del Campo, indúe la reina a l'era morta tré setimane prima.
Chi gh'è nasìt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi gh'è mórt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 26 11 - Medina del Campo (Valladolid, Spagna): Isabel I da Casteja la Catòlica.


text:
Il 2010 è vegnì assassinà in pèr maridà a Brusio. La dretgira superiura da l'Italia a Roma ha uss confermà la culpa dals dus umens da la Moldavia e da l'Italia. Tuttina sto la preinstanza a Milano anc ina giada tractar il cas.
Nova procedura d'appellaziun
La dretgira duai resguardar pli profund tscherts aspects laterals. Uschia sto vegnir intercurì da nov il grad da crudaivladad. L'anteriur policist da la Moldavia che vala sco instigader dal murdraretsch, è vegnì condemnà il 2014 ad in arrest per vita duranta.
Il cumpliz, in Talian dad oz 42 onns, era en emprima instanza vegnì condemnà ad in arrest da 21 onns pervi da cumplicitad. La dretgira d'appellaziun ha pli tard auzà il chasti sin 23 onns per l'interprendider da la Valtellina. La dretgira da cassaziun sto uss giuditgar da nov il possess d'arma betg lubì. Pervi da quest aspect era il chasti vegnì auzà da la segunda instanza. Cun examinar quest fatg anc ina giada, pudess la lunghezza da l'arrest anc ina giada midar per omadus delinquents.
I gieva per daners e debits
Il murdraretsch è succedì il november dal 2010. Las baras dals possessurs d'ina interpresa da transport en la vegliadetgna da 57 e 58 onns eran vegnidas chattadas dals dus figls creschids en las localitads da l'interpresa. Omaduas baras avevan blessuras da sajets sco er ulteriuras blessuras da violenza. Ils delinquents eran vegnids arrestads stgars in onn suenter en l'Italia. Tenor accusaziun era il motiv per il crim daners e debits.
RR novitads 12:00


text:
L’Uniun europeica ha bainprest a disposiziun in quart vaccin cunter corona. L’Agentura europeica per medischina EMA cusseglia da lubir provisoricamain il vaccin da Johnson & Johnson.
Ils avantatgs dal vaccin da Johnson & Johnson
- Il vaccin sviluppà da l'interpresa Janssen ston ins mo squittar ina giada.
- Per conservar il vaccin tanscha ina temperatura da frestgera.
- Il vaccin gida tenor l'Agentura europeica per medicaments EMA en var dus terzs dals cas.
- Tar grevs cas da Covid-19 mussan ils studis tenor la EMA ina protecziun da passa 85 pertschient. Quai vala era per glieud pli veglia.
- Il vaccin duai era avair effect cunter variantas dal coronavirus.
La decisiun finala giascha en ils mauns da la Cumissiun da l’UE, quella vala dentant mo sco chaussa formala. L’Uniun europeica quinta da survegnir las emprimas furniziuns il mais che vegn.
Svizra lavura il mument cun dus vaccins
Suenter Pfizer/Biontech, Moderna ed AstraZeneca fiss il vaccin da Johnson & Johnson il quart che vegn lubì en l'UE. Ils Americans han lubì il product da Johnson & Johnson avant var duas emnas. En Svizra èn per entant mo vaccins da Pfizer/Biontech e Moderna lubids ed en diever.


text:
Tatra T4
El Tatra T4 a l'è on tram faa de la ČKD Tatra, evoluzion pussee streccia del Tatra T3 e venduu domà foeura de la Cecoslovacchia.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1965 la Tatra l'ha vinciuu on appalt de la Germania Est a l'interno del Comecon per dà di tram al paes. I ditt Todesch han daa i sò disegn a la Tatra, che però hinn staa retegnuu no soddisfacent e hinn staa convertii in di prodott arent al Tatra T3.
In tra el 1964 e 'l '67 scomincen i lavorà, e hinn faa su dò tram sènza numer de registrazion e 'n remorcc Tatra B4. El set a l'è poeu mandaa a Dresda.
Variant[Modifega | modifica 'l sorgent]
T4D[Modifega | modifica 'l sorgent]
El T4D a l'era desviluppaa per la Germania de l'Est e venduu in tra 'l 1968 e 'l 1986 in 1'766 esemplar. El permetteva de coppià pussee tram e anca di vettur (B4D) per fà di tram pussee longh, ciamaa "Großzug" (treni grand).
Cont la reunificazion la Germania l'ha scominciaa a modernizzà i sò T4D e quej mìnga modernizzaa a hinn staa tolt via del servizzi e venduu in Russia, Serbia, Bulgaria, Corea del Nord e Romania.
A Dresda a hinn doperà di T4D minga modernizzaa per la linia de l'Università Tecnega de Dresda e per i Marcaa de Denedaa.
T4SU[Modifega | modifica 'l sorgent]
In URSS, come in la DDR, a gh'eren di tramvij che ammetteven 'na larghezza massima de 2.20 m, tropp per el Tatra T3, dònca a l'è staa faa el T4SU, senza remorcc e cont la gabina de guida sarada.
T4R[Modifega | modifica 'l sorgent]
El T4R, desviluppaa per la Romania, a l'éra sostanzialment compagn de quell sovietich. Incoeu a hinn squasi tucc bandonada, foeura che per quej de Bucarest. In del 1998 la RATB l'ha parpognuu de trasformaj in tram articolaa a dò cass, ma i problema finanziari han permettuu domà 'na trasformazion limitada.
T4YU[Modifega | modifica 'l sorgent]
El T4YU a l'éra pensaa per la Jugoslavia e l'è staa crompaa a Belgrad e Zagabria.
Belgrad l'ha ricevuu du tram arènt a quej todesch e poeu àlter 20 in stil sovietich. Vuna l'è retornada a Praga che l'ha doperada per i gir turistich. In del 1991 a hinn staa retiraa tucc e incoeu ghe n'è vun donaa de la Germania.
A Zagabria n'hinn staa tolt 95 e 60 hinn ancamò doperaa.
Produzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Galleria di foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
T4D a Leipzig
T4YU a Zagabria
T4SU a Kaliningrad


text:
Argient enstagl dad aur per la ciclista svizra Marlen Reusser. Als campiunadis mundials en la Flandra è Reusser vegnida segunda en la cursa cunter l'ura. Al di da ses 30avel anniversari è be l'Ollandaisa Ellen van Dijk stada pli sperta che Reusser. La ciclista bernaisa ch'aveva ditg gia ordavant ch'ella veglia aur n'è betg cuntenta cun ses segund plaz, è dentant da l'avis si'ura vegnia anc.
Ditg in bun temp
La cursa cunter l'ura ha cumenzà bain per la ciclista da l'Emmental. Duas giadas ha ella gì il meglier temp intermediar, er suenter 30 kilometers sco segund davosa ciclista era ella anc a la testa. La finala ha Reusser tuttina pers 10 secundas sin la victura Ellen van Dijk. Er sin il terz plaz è ina Ollandaisa cun Annemiek van Vleuten.
Als gieus olimpics a Tokio aveva Marlen Reusser ch'è pir dapi il 2017 en il circus da cursas da velo gudagnà la medaglia d'argient. La davosa campiunessa mundiala svizra en il ciclissem è Karin Thürig stada il 2005.


text:
Il servetsch d’ambulanza en la Cadi ha fatg midada l’entschatta matg. Dapi lura vegn il servetsch da salvament Surselva manà da l’ospital da Glion. Quel è garantì durant l'entir onn. Durant la stagiun auta l’enviern, nua che l’ambulanza vegn duvrada fitg savens, duai il servetsch vegnir garantì durant 24 uras.
Pumpiers èn spezialists
Per sa gidar cun la purschida èn ils pumpiers Sursassiala vegnids pledads per porscher il servetsch d’ambulanza durant la notg. Quai saja stà il cas circa ina giada per emna dapi l’emprim da zercladur cura ch’ins haja surpiglià l’incumbensa ha confermà il cumandant dals pumpiers Gion Tenner.
Co è il proceder?
Cura ch’il numer 144 vegnia clamà respundia la centrala a Cuira e quella clomia alura il medi da chasa responsabel, u il servetsch da salvament (Rega) e tut tenor la notg (18:00 fin las 08:00) ils pumpiers da Sursassiala. Mintgamai sis persunas dals pumpiers sajan sin piquet, il cas ideal sajan dus vid manar l’ambulanza e dus vida manar in ulteriur auto da pumpiers che guardia ch’il medi da la Rega vegnia al lieu d’accident. Fin uss saja quella collavuraziun stada fitg buna, ma ins stoppia anc rimnar dapli experientschas, ha confermà Gion Tenner. Indemnisads vegnan ils pumpiers sco durant in cas d'incendi.
Per tadlar curt e concis:


text:
L'offensiva da furmaziun duai motivar persunas a quests studis, malgrà pli pauca paja.
Il sboz da lescha è ina cunterproposta indirecta a l'uschenumnada iniziativa «Per ina ferma tgira». Cun quella vul la «Federaziun professiunala dal persunal da tgira» evitar ina mancanza da persunal. I duai vegnir fixà en la constituziun che Confederaziun e chantuns promovian la tgira sco element impurtant dal provediment da sanadad. Cun 107 cunter 82 vuschs propona il Cussegl federal in «na» a l'iniziaitiva.
RTR novitads 14:00


text:
Zënter bibliotecar
Le zënter bibliotecar nü che tolará ite la Biblioteca Provinziala Taliana "Claudia Augusta", la Biblioteca Provinziala "Dr. Friedrich Teßmann" y la Biblioteca Zivica "Cesare Battisti" sará le majer zënter bibliotecar dl Südtirol y al dará la poscibilité da ti podëi pormez a tesć y media ti trëi lingac dla provinzia te na istituziun sora.
Tl frabicat nü dl zënter bibliotecar, che sará n referimënt important por döta la popolaziun, gnarál metü a desposiziun plü de 1.100.000 libri y media.
La biblioteca ne sará nia ma na biblioteca scientifica universala y zentrala por le Südtirol, mo ince na gran biblioteca moderna por la popolaziun dla cité de Balsan, n zënter de cultura y formaziun, n post d'incuntada.
Biblioteches partner:
-
Biblioteca provinziala todëscia Dr. Friedrich Tessmann (Link esterno)
-
Biblioteca zivica "C.Battisti" (Link esterno)


text:
L'uniun d'albierts da giuventetgna fiss in candidat pussaivel per manar en futur l'hotel Cube a Savognin. Il directur ad interim René Dobler ha confermà sin dumonda da RTR: «Ina offerta concreta examinain nus da tut temp gugent». Il medem mument ha Dobler dentant er menziunà, ch'els na sajan betg anc vegnids contactads dal possessur dal hotel Cube.
Rudolf Tucek tascha
Il possessur Rudolf Tucek na respunda betg sin dumondas che pertutgan il futur dal pli grond hotel dal Surses. Empruvà dad intermediar gia l'atun 2018 ha Daniel Fischer, il president dal cussegl d'administraziun da l'organisaziun turistica. Il cussegl ha dentant decidì da betg pli investir il mument energias en ina chaussa ch'el na possia betg influenzar: «La balla è tar Rudolf Tucek».
RR actualitad 12:00


text:
di: Giovanni D'Anzi
Oei largo che rivi mì, oei ballabiòtt via davanti….
Me fann morì del rid tutta la gent
che vorarissen fà quell che foo mì
sann minga che mì sont on prepotent
sann nò che mì quand parli foo stremì.
Son pussee svelt d’on gatt e d’on usèll
e me fo rispettà cont el coltèll.
Mì sont el Barbisin de la Moiazza
dove spui foo ona busa gròssa inscì
cont ona sberla rompi ona ganassa
quand parli tremen tucc davanti a mì.
Oei, mì mangi carna tutta settimana
de zuccher e cafè ghe n’hoo on vagon
pollaster, butter, formagg de grana
e on magazzin de cass pien de savon.
Son prepotent e nient me fa paura
e giri in longh e in largh per la città
me lassa perd perfino la questura
perché col Barbisin gh’è nient de fà.
Mì sont el Barbisin de la Moiazza
e nient al mond me podaria stremì
per mì pientà di grann a l’è ona bassa
a taccà lit con mì voeur dì morì.
musica
Cont ona sberla rompi ona ganassa
quand parli tremen tucc davanti a mì.
Oei, mì tiri de cortèll come ona bissa
dove passi tremen tucc del gran spavent
e quand me sbatti in mezz in d’ona rissa
gh’è perlomen quaranta feriment.
La gent la dis “Chiamate la Questura,
bisògna denunciall e fall ligà”:
poeu tremen de spaghett e de paura
perchè col Barbisin gh’è nient de fà.
Mì sont el Barbisin de la Moiazza
e nient al mond me podaria stremì
per mì pientà di grann a l’è ona bassa
a taccà lit con mì voeur dì morì.


text:
Pegügnàga
Pegügnàga (nòm uficiàl en Italià: Pegognaga) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 7 160 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 46 km², per 'na densità de 144 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gunsàga, Mòia, Munticiàna, San Benedét, Süsèra.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Muntisel (LC)
Muntisel (nom ufizial in italian Monticello Brianza) l'è un cumün brianzö de la Pruvincia de Lech. El gh'ha una pupulaziun de 4 215 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,7 km² e ona densità de 897 ab./km².
El se ciama inscì perchè l'è sura de un muntisel, in del cör de la Brianza.
El paes el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Munscia e Brianza (cumün de Besana e de Renaa) e 'l gh'ha quater fraziun ciamaa Casiragh, Curt Növa, Prebun e Tur Vila.
Ai temp di piev el partegniva a la Piev de Massaja.
A Muntisel hin nassüü el biblista Piero Maggioni e 'l pret e patriota Giuseppe Sirtori.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Muntisel (LC) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ledamm
El ledamm (o ludamm o liamm[1] ), ciamaa anca (rud, ruff, grassa[2], rugh, lamp) l'è 'l prodott de la fermentazion di escrement di besti, messedaa al material dur doperaa tant 'me lettera (paja, sabbia, resegadusc...). Quand che i escrement vegnen messedaa con di liquid vegnen ciamaa liquamm.
El ledamm el ven doperaa per ingrassà i camp, o anca tant 'me combustibel.
El nommModifega
La parolla ledamm la riva del latin volgar laetamen, derivaa del verb laetare, "grassà" (colegaa anca a la parolla laetus, de la qual el riva anca el termen italian "lieto", cioè content). La parolla la troeuvom soratutt in Italia del Nord (piemontes liam, ligur liamme, venet leame o loame, forlan ledan, emilian aldam), arent a alter sinonem, e in Toscana.
El termen grassa el se liga al verb "grassà" e l'è doperaa soratutt in Valtolina, anca per la vesinanza cont el romanc (indove che se dis grassa).


text:
Resumaziun
Igl onn 1920 ha sur Christoffel Willi surpriu l'emprema bitgetta dalla societad da musica Vignogn e quei cun 15 musicants.
Suenter 6 onns ei il proxim pass vegnius fatgs: l'entrada ell'uniun cantunala da musica. Entochen oz havein nus astgau menar atras fiastas per 3 instrumentaziuns e 3 uniformaziuns novas. Plinavon havein nus era giu la cuida da menar atras la 10avla fiasta da musica Sursilvana igl onn 1969. Cun grond plascher ed engaschi essan nus era separticipai a fiastas da musica cantunalas sco era a fiastas da musicas sursilvanas. Igl onn 1976 essan nus separticipai alla fiasta da musica federala a Biel e 2011 alla fiasta da musica federala a S. Gagl.
Era havein nus giu 3 gadas l'honur da saver sepresentar ella televisiun, numnadamein igl onn 1978 per l'emissiun "Chum und lueg", 1990 per la "Svizra Romontscha" e 2012 tier l' emissiun digl 1. d' uost dalla televisiun Svizra.
Nies giubileum da 75 onns igl onn 1995 ei staus per nus in eveniment tut special, havein nus gie schizun aunc astgau beneventar fundaturs da nossa musica.
Empustar la cronica / Chronik bestellen


text:
Lengua irlandesa
L'irlandés (Gaeilge) l'è una lengua Indo-Europea che la gh'ha i so urigin in irlanda e l'è stat sturicament parlaa da la gent irlandesa. Al di d'incö l'irlandés cume lengua mader l'è parlaa dumà da poca gent, e principalment int'la Gaeltachtaí, e el gh'ha un valur principalment simbolich int'el stat irlandes.
L'irlandés l'è la lengua uficiala de la Republiga dl'Irlanda e vöna di lengu uficial de l'Üniun Eurupea. L'è ancasì ricunusüü cume lengua minuritaria int'l'Irlanda dal Nord.
Seconda i vari censiment, el nümer de personn che i parlen l'irlandés cume maderlengua i van dai 20,000 ai 50,000 [1]. Ma sicum che l'irlandés l'è mustraa int'i scöl, a gh'è un bel po de gent ch'el parla cume seconda lengua. Gh'è pero da dì che al di d'incö gh'è praticament nisün che l'è monolingua in irlandés, perchè l'ingles l'è parlà de suvent in tüta l'irlanda.
Int'al 2001, un censiment in Irlanda dal Nord l'ha ripurtaa che 167,487 personn (el 10,4% de la populazion) i gh'han una "quai cunuscenza d'irlandés".
El 13 de Giugn del 2005 i minister di esteri de la EU j'han decis de fa diventà l'irlandés vöna di lengu uficial de l'Üniun Eurupea. Quela decisiun chì l'è diventà efetiva el prim de Genar del 2007, e l'irlandés l'è stat druvaa per la prima volta int'una riüniun del Cunsili di Minister dla EU, e precisament dal minister Noel Treacy, al 22 de Genar 2007.
Al Pader Noster Irlandés[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ár nAthair, atá ar neamh:
go naofar d'ainm,
go dtagaidh do Ríocht,
go ndéantar do thoil ar an talamh,
mar dhéantar ar neamh.
Ár n-arán laethúil tabhair dúinn inniu,
agus maith dúinn ár bhfiacha,
mar mhaithimid dár bhféichiúnaithe féin.
Agus ná lig sinn i gcathú,
ach saor sinn ó olc.
Amen.


text:
Resultats da las votaziuns 2015
Dumengia, 14 da zercladur 2015
Projects chantunals
- Revisiun parziala da la constituziun chantunala, nov art. 83a (realisaziun da l'iniziativa chantunala dal pievel "Gea ad electricitad netta senza forza electrica da charvun" ch'è vegnida acceptada ils 22 da settember 2013)
Projects federals
- Conclus federal davart la midada da l'artitgel constituziunal concernent la medischina da reproducziun e la tecnologia da gens sin il sectur uman (diagnostica da preimplantaziun)
- Iniziativa dal pievel "Iniziativa davart ils stipendis"
- Iniziativa dal pievel "Far pajar taglias sin iertas da milliuns per finanziar nossa AVS (refurma da la taglia sin l'ierta)"
- Midada da la lescha federala davart radio e televisiun (LRTV)
Resultats GR
Resultats CH
Dumengia, 8 da mars 2015
Projects chantunals
- Nov edifizi cumplementar da la mensa e da la mediateca per la scola chantunala sco er locals per la protecziun dals bains culturals per l'uffizi da cultura (credit d'impegn da 27 milliuns francs)
Projects federals
- Iniziativa dal pievel "Sustegnair las famiglias! Nagina taglia sin supplements per uffants e sin supplements da scolaziun"
- Iniziativa dal pievel "Taglia sin l'energia empè da la taglia sin la plivalur"
Resultats GR
Resultats CH


text:
A Val di Sole stattan sin il program sis disciplinas entaifer tschintg dis. Dasper las cursas da cross country vegn er cumbattì per medaglias en la cursa da staffetta, l’uschenumnà Team Relay, e per l’emprima giada en l’istorgia er en il format da short-track. Vitiers vegnan las cursas da downhill, las cursas da four-cross sco era las cursas da e-mtb. I vegn spetgà cursas spectacularas en ina regiun che vala dapi onns sco in Mecca dal mountainbike.
Program da cursas a Val di Sole
Bunas regurdientschas da Val di Sole
Il davos campiunadi mundial a Val di Sole en il Trentino ha gì lieu il 2008. Avant 13 onns era tranter auter Nino Schurter daventà campiun mundial tar ils umens U23. Mathias Flückiger era vegnì terz en questa cursa. Tar ils umens d’elita avevan ils Svizzers schizunt pudì festivar ina traidubla victoria. Christoph Sauser aveva triumfà avant Florian Vogel e Ralph Näf.
Blers trumfs svizzers a la partenza
Ils mountainbikers svizzers partan cun grondas ambiziuns al campiunadi mundial 2021. Cun Mathias Flückiger, il vice-campiun olimpic da Tokyo, po la Svizra schizunt trametter il top-favurit a la partenza da la cursa da cross country. Far revantscha en il Trentino vul principal Nino Schurter suenter ch’el ha stuì sa cuntentar als gieus olimpics a Tokyo cun il quart plaz. A Val di Sole ha Schurter gia gudagnà quatter giadas la cursa d’elita da la cuppa mundiala. En ina buna furma sa preschenta il mument er Lars Forster, il collega d’equipa da Nino Schurter. Avant bun in’emna è Forster daventà per la segunda giada en sia carriera campiun d’Europa a Novi Sad en la Serbia. Cun ambiziuns parta er il Tessinais Filippo Colombo.
Nominaziun da Swiss Cycling
Tar las dunnas èn tranter auter a la partenza Jolanda Neff, Sina Frei e Linda Indegand, quai trio ch’ha gudagnà tuttas trais medaglias olimpicas da Tokyo ed uschia procurà per in mument istoric. Las grondas rivalas per las Svizras vegnan puspè ad esser las Franzosas cun la defensura dal titel, Pauline Ferrand-Prévot, e la dominatura da la stagiun en las cursas da la cuppa mundiala, la giuvna Loana Lecomte.
44 atletas ed atlets da Swiss Cycling
Tut en tut van a la partenza a Val di Sole 35 atletas ed atlets svizzers en las disciplinas da cross country e 9 en las cursas da downhill. Tranter quels figureschan tschintg grischuns sin la glista da partenza. Dasper Nino Schurter che parta a la cursa dals umens d’elita vul Janis Baumann dad Igis far furora en la cursa dals U23. Vital Albin da Tersnaus è nominà sco atlet da reserva, el dastga però ir a la partenza a la cursa dad e-mtb. Tar las junioras sut 19 onns dat Lorena Cadalbert da Cuira ses debut ad in campiunadi mundial. Ed al davos di emprova anc Basil Weber da Laax da gudagnar ina medaglia en la cursa da downhill.
Il duo Van der Poel e Pidcock manca
Dus dals gronds favurits mancan a quest campiunadi mundial da mountainbike a Val di Sole, per l’ina l’Ollandais Mathieu van der Poel e per l’autra il Brit Tom Pidcock. Van der Poel ha dà forfait pervia da problems cun il dies. El era cupitgà grevamain en la cursa olimpica a Tokyo ed era stuì dar si la pli impurtanta cursa da la stagiun. Enstagl da sa participar al campiunadi mundial da mountainbike sa concentrescha Mathieu van der Poel sin il Tour da Benelux ch’ha lieu dals 30 d’avust fin ils 5 da settember. Questa cursa aveva el gudagnà l’onn passà. La gronda finamira dal talent ollandais da 26 onns ch’ha purtà quest onn durant sis etappas il maillot jaune al Tour de France è dentant il classicher da via Paris – Roubaix ils 3 d’october. Tom Pidcock, campiun olimpic a Tokyo, è actualmain cun ses Team Ineos Grenadiers a la Vuelta, il Tour da la Spagna che cuzza anc fin ils 5 da settember.


text:
Il podest:
- 1. Esteban Ocon (FRA, Apine-Renault)
- 2. Lewis Hamilton (GBR, Mercedes)
- 3. Carlos Sainz (ESP, Ferrari)
Sebastian Vettel era oriundamain ì sin plazza 2. El è dentant vegnì disqualifitgà suenter la cursa, perquai ch'el n'aveva betg pli avunda benzin en il tanc. Numnadamain be 0,3 liters empè dad 1 liter. Uschia glischna suenter er Kimi Räikkönen en Alfa Romeo che survegn in punct.
Ocon giubilescha – Hamilton nov leader
Esteban Ocon ha gudagnà il grond premi da l'Ungaria en l'Alpine-Renault. Quai è l'emprima victoria da sia carriera – e quai surprendentamain. Gist suenter el èn vegnids Vettel e Hamilton sin il podest. Hamilton ha pudì gudagnar enavos il chau dal classament general.
Crash en l'emprima storta
Il trio surprendent pon ins manar enavos sin in accident a l'entschatta da la cursa. Il pilot da Mercedes, Valtteri Bottas ha franà fauss ed è sajettà sur l'emprima storta da la cursa ora. Cun perder ses grip ha el gist anc rumì giu plirs auters autos.
Betg be per Bottas è la cursa lura stada a fin. Er Sergio Perez, Charles Leclerc e Lance Stroll èn crudads or. Max Verstappen è crudà enavos sin plazza 13 e n'ha betg pudì attatgar.
Bottas ha survegnì chasti
Valtteri Bottas ha survegnì in chasti suenter la cursa perquai ch'el ha chaschunà l'accident. Per il proxim GP sto Bottas cumenzar il percurs tschintg plazzas pli enavos. Er Lance Stroll ha survegnì il medem chasti.
Hamilton sulet al re-start
Il re-stars ch'i ha dà suenter la cursa ha chaschunà in curiosum: Sin il percurs entant puspè sitg, han tut ils manischunzs cun excepziun da Hamilton midà ils pneus. Sulet il Brit è stà a la lingia dal start. El ha midà ils pneus pir ina runda pli tard ed è lura sa tschentà a la fin da la cursa. Dentant ha el suenter dà tut ed ha pudì trair suenter als auters. En il cumbat pe il titel ha el puspè pudì surpassà Verstappen. Hamilton maina entant cun 192:186.


text:
Apparentamain datti en il Grischun intenziuns da scumandar muniziun cun plum. L’uffizi da chatscha e pestga fa en quest connex ina retschertga pli vasta durant la chatscha auta da quest onn.
La toxicitad da plum è enconuschenta. Benzin senza plum è standard. Muniziun senza plum n'è anc betg standard en il Grischun. Muniziun cun plum n’è betg illegala.
Blers sajettan gia senza plum
Bleras chatschadras e chatschaders grischuns han gia midà voluntariamain da muniziun cun plum sin muniziun senza plum. Cifras concretas da quants chatschaders che sajettan anc cun plum na datti betg. Mintga chatschader è obligà durant la chatscha auta dademplenir in rapport da schluppetada per mintga bestga d’ungla sfessa ch’el sajetta.
I dat buna e nauscha muniziun. I dat però era buns e nauschs tuns.
En media vegnan sajettadas radund 10’000 bestgas d’ungla sfessa e tants rapports stessan pussibilitar ina valitaziun objectiva da la differenta muniziun. Ils resultats stuessan mussar differenzas tranter ils differents projectils, era tranter quels cun e quels senza plum.
Effect da la muniziun sin la bestga ha prioritad
Las consequenzas da la retschertga pudess esser in scumond da singuls projectils, singulas muniziuns u perfin in scumond da muniziun cun plum. Tenor il guardiaselvaschina Guolf Denoth haja l’effect da mortalitad sin la bestga prima prioritad e la discussiun dal plum pir segunda prioritad. Cura ch’ins po far quint cun ils resultats da questa retschertga n'è anc betg enconuschent.
Telesguard 17:40


text:
Cun Vossa donaziun regalais Vus a persunas pli veglias plaschair da viver e novas perspectivas. Dapi 100 onns ha Pro Senectute tradiziun en il Grischun e sustegna cun ses sis posts da cussegliaziun dapertut là, nua ch'i fa da basegn.
Grazia a Vossa donaziun pudain nus ans engaschar er en l'avegnir per il bainstar da la populaziun pli passada en il Grischun. Nus essan vegnids undrads cun il sigil da qualitad da la Zewo, perquai che nus impundain las donaziuns a moda responsabla. Sco organisaziun d'util public na pajain nus naginas taglias.
Sustegnai nossa lavur cun Vossa donaziun a:
Conto da schec postal 70-850-8 ubain
IBAN CH59 0900 0000 7000 0850 8
Remartga: donaziun
Grazia fich!
Sche Vus vulais far regularmain donaziuns a nus, ans infurmai per plaschair. Alura tramettain nus a Vus ina giada l'onn in cedel da pajament ensemen cun il rapport annual.
La donaziun da malencurada u la donaziun en occasiun d'in eveniment pudais Vus far sin il conto da donaziuns 70-850-8 u via pajament da banca sin IBAN CH59 0900 0000 7000 0850 8. N'emblidai betg d'agiuntar l'annotaziun correspundenta «Donaziun mortori Renzo Vieli», «Giubileum da Susi e Ruedi», etc. per che nus possian attribuir la donaziun a Voss eveniment.
Exempel per in'annunzia da mort:
«Empè da flurs u regals supplitgain nus Vus da pensar a persunas pli veglias en miseria ed a la Pro Senectute Grischun, 7000 Cuira
Conto postal 80-850-8 u IBAN CH59 0900 0000 7000 0850 8».
Nus engraziain per donaziuns da malencurada u per donaziuns en occasiun d'in eveniment. La famiglia en cordoli u la famiglia da festa survegn ina glista da las persunas che han fatg ina donaziun en ses num.
Nus vegnin tuts pli vegls. Tuttina na sa chapeschi betg da sez da s'occupar da dumondas sco il murir, la mort ed il relasch. I vala la paina da sa fatschentar ad uras cun questas dumondas e da tschertgar las respostas.
Cun planisar ad uras il relasch garantis Vus che Voss relasch vegnia repartì tenor Vossa veglia – resguardond ils dretgs a la part obligatorica tenor la lescha. Savevas Vus che Vus pudais era resguardar ina fundaziun en Voss testament ed uschia garantir che Vus sustegnais vinavant ina chaussa ch'As è stada a cor durant Vossa vita?
Sin la pagina-web www.deinadieu.ch, ina plattafurma da dialog e servetsch svizra ed independenta davart l'ultim chapitel da vita, chattais Vus infurmaziuns per la regulaziun dal relasch, in planisader da sepultura, models da testament gratuits ed ulteriuras infurmaziuns en connex cun l'ultima fasa da la vita.
Davart quest tema è disponibla tar la Pro Senectute Grischun la broschura «Etwas Bleibendes hinterlassen» (PDF, 1214 KB).
Nus essan vegnids distinguids cun il sigil da qualitad da Zewo per il diever responsabel da donaziuns. Sco organisaziun d'utilitad publica essan nus liberads da la taglia.


text:
La presidenta Dilma Rousseff aveva appellà al tribunal suprem cun l’argument che la procedura da relaschar ella da l’uffizi saja manglusa, e violeschia ils princips dad in process gist.
Uschia po la chombra dals deputads votar davart la relaschada d’uffizi sco planisà questa dumengia. Sche dus terzs da la chombra dals deputads din gea, dovri anc anc la maioritad dal senat per relaschar la presidenta.
Ad ella vegn renfatschà d'avair manipulà contos da la regenza per far star nà meglier ella e sia regenza pertutgant la prestaziun economica.
RR novitads 07:00


text:
Üna guerra d’ova a Soglio
Spassageda da prümavaira 2013
Als 17 gün 2013 sun ils magisters ieus culs scolars dal s-chelin ot sün üna spassageda da prümavaira. A las 7.30 haun ils magisters controllo, scha’ls scolars d’eiran già tuots tar la posta. Secundas pü tard essans alura partieus cul auto da posta. Co vains udieu musica, discurrieu, chanto u eir fat fotos. Circa trais quarts d’ura vains druvo fin a Casaccia. Cur cha’l bus es rivo a Casaccia, essans alura chaminos inavaunt fin a Roticcio. Fin co nu d’eira il viedi auncha uschè stip. Ün pêr udind musica, oters discurrind, chaminaivans tuots. A Roticcio vains fat üna pitschna posa.
Ma que nu d’eira temp avuonda per manger ün paun, perque vains be bavieu qualchosa. Da co inavaunt cumanzaiva il traget ad esser ün pô pü difficil. Il prossem lö d’eira Durbegia. In quist traget pigliaivan bod tuots our üna butiglia da baiver. Co d’eira il sullagl già fich ferm.
Pü tard vains alura fat la posa granda, la posa da mezdi. Lo vaivans avuonda sumbriva per manger in pos. Alura essans ieus inavaunt fin a Soglio. Lo nu rivaivi pü pervi dal sulagl. Alura d’he trat our il t-shirt, ed am d’he rinfras-cho cun ova fraida. Quist viedi d’eira fich difficil, perche cha nus giaivains ingiಠe que d’eira plain craps. Janick es sto sün üna serp, e plain temma haun Janick e Ruben sbragieu. A Soglio vains fat üna granda posa. Lo vains fat üna guerra d’ova.
Laila d’eira quella chi a la fin d’eira la pü bletscha, ella es crudeda duos voutas aint ill’ova. Üna pezza pü tard sun ils magisters rivos, ed essans ieus inavaunt fin tar l’ultima fermeda, Promontogno. Lo vains alura spetto sül bus. A las 16.00 d’eirans darcho a Puntraschigna. Leonardo 1. sec.


text:
brusà
Lombard[modifega]
Verb
brusà - scrivud con la Noeuva Ortografia Lombarda- dialet: MI-
→ Verb de la 1^ coniugazzion - regolar -transitiv e intransitiv - ausiliari: havé (in lombard ocidental) /havégh (in lombard oriental) e vesser
- Coniugazzion ►►► varda Come coniugà i verb regolar
- distruger cont el foeugh (verb transitiv; ausiliar: havé)
- fàgh ona lesion a la pell cont el calor (verb transitiv; ausiliar: havé)
- vesser distrut del foeugh (verb intransitiv;ausiliar: vesser)
Variant
Sillabazzion
- bru | sà
Parnonzia
Etimologia / Derivazzion
la gh'è nò l'etimologia; se te voeuret, tàcheghela
Traduzzion
Riferiment
- Circolo Filologico Milanese (2018). Dizionario Milanese. Antonio Vallardi, pag. 274. ISBN 978-88-6987-846-6. MI-


text:
Tge fatschenta artists giuvens ch’èn creschids si en nossas regiuns muntagnardas? Cun tge inspiraziuns turnan els da l'ester a chasa? L’exposiziun actuala da la Cularta a Laax sa deditgescha a creaziuns da Jaromir Kreiliger, Elena Könz, Rafael Summerauer e Fadri Cadonau – fotografias, sculpturas, maletgs ed installaziuns da quatter artists giuvens fitg differents. La Cularta cun ina plattafurma per newcomers, dentant era ina exposiziun che ha lieu durant la stagiun che la blera glieud è a Laax.
RTR Telesguard 17:40


text:
Il kino a Cuira West po vegnir construì. La Citad da Cuira ha surdà la mesemna la lubientscha da bajegiar. Quai suenter che l’iniziativa per cumbatter il kino e tut ils recurs envers il cumplex èn giud maisa. L’ultim recurs cunter il kino era vegnì retratg il december.
Bain pon anc persunas direct involvidas far recurs cunter la lubientscha – las opziuns èn dentant restrenschidas. Cura che las lavurs cumenzan n'è anc betg enconuschent. La lubientscha da bajegiar che la citad aveva gia dà è vegnida declerada sco nunvalaivla. Raschun era stà il rapport davart las consequenzas per l'ambient. Quel na correspundeva betg a las prescripziuns.
Il rapport sa referiva be sin il kino, dentant betg sin l'entir areal cun il center da cumpra City West gist daspera. Il Tribunal federal ha decidì ch'il rapport stoppia resguardar omadus bajetgs sco unitad. Quai è lura vegnì prendì suenter ed uschia ha la citad dà la lubientscha da bajegiar.
RTR novitads 17:00


text:
L'onn da fatschenta 2016/2017 ha la Grischaelectra SA furnì 513 uras gigawatt. Quai èn 81,8 uras gigawatt pli pauc che l'onn avant 17% pli pauc che quai ch'ins aveva spetgà. Gia l'onn passà avevan ins dumbrà in minus da 12,5%.
Il maun public, pia las vischnancas da concessiun da la Corporaziun Engergia Engiadina, la vischnanca da Mesocco ed il chantun Grischun, survegnan ina participaziun al gudogn da 2,1 milliun francs. L'onn passà aveva questa summa anc muntà a 4,8 milliuns francs.
Agio sin valita minimala
L'agio (Aufgeld) han ins fixà tar 0,4 raps per ura gigawatt, quai correspunda al minimum ch'è tenor contract pussaivel. L'onn passà muntava l'agio anc a 0,8 raps. La raschun per la reducziun da l'agio èn grondas midadas sin il martgà d'energia.
Uschia èn ils custs da producziun sa reducids da 5,57 raps per ura gigawatt sin 5,26 raps per ura gigawatt.
Grischaelectra SA
La Grischaelectrica SA è ina societad d'electricitad ch'è tenor dretg independenta. Las aczias èn repartidas sin partenaris A (70%) e partenaris B (30%).
Partenaris A: Chantun Grischun, vischnancas grischunas, societads d'electricitad grischunas, industrias grischunas cun aut diever d'energie e la Viafier retica
Partenaris B: Repower AG ed Axpo Trading AG
Plinavant ha la Grischaelectrica SA reelegì ils commembers dal cussegl d'administraziun Stefan Engler, Kurt Bobst, Georg Anton Buchli, Emil Müller e Peter Lustenberger per la perioda d'uffizi 2019 fin 2021.
RR novitads 17:00


text:
Tornavent
Tornavent (Tornavento) a l'è voeuna di dò frazion del comun de Lonaa Pozzol, in de la Provincia de Vares. l'è situada arent al fiumm Tisin.
El paes a l'è staa on comun autònom fina al 1869, che in del temp di piev el faseva part de la Piev de Dairagh, in del contad de la Burgaria. Duranta la Guerra di Trent'Ann, precisament el 22 giugn del 1636, a Tornavent l'è stada combattuda ona battalia tra Spagnoeu e Frances. La battalia l'ha lassaa in sul camp circa 2000 mòrt. La cròniga de 'sto fatt la se troeuva cuntada sù con tanti dettali in del liber Historia d'Italia (1656) del Girolamo Brusoni.


text:
Grosut
Grosut (nom ufizial in talian: Grosotto) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 1 622 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 53,1 km² e ona densità de 31 ab./km².
A l’è tacaa a Gros, Mazz, Mòn (BS), Verv e cunt i cumün svizer de Brüs e Pus'ciaf.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lavurs
Tetgs plats pon vegnir duvrads oz en modas multifaras, per exempel sco terrassa da tetg, surfatscha verda, parcadi u per la producziun dal current solar. Isolaturs procuran che tetgs plats sajan impermeabels e protegian l’edifizi uschia d’influenzas da l’aura. Cun bitum, asfalt culà, materia sintetica ed autras materialias isoleschan els filadiras ed auters tocs da colliaziun.
Durant la lavur cun bitum tschentan isolaturas las materialias en sdrimas. Cun il brischader da gas stgaudan ellas la part sut da las sdrimas da bitum. Uschia vegn il material lom e sa collia cun il fundament. Las sdrimas tschentadas collian ellas cun las buglir ensemen. Tar tut quai ston ellas lavurar exactamain cunquai che gia largias pitschnas pon chaschunar ch’in tetg plat è permeabel.
Cun lur lavur procuran isolaturs ch’i vegnia duvrà damain energia e creeschan uschia ina buna atmosfera per viver e lavurar. Lur savida n’è betg mo dumandada en la construcziun auta, mabain cunzunt er tar construcziuns cumplexas d’inschigneria sco punts u tunnels.
Isolaturas san ir enturn cun instrucziuns da montascha. Ultra da quai enconuschan ellas las prescripziuns e normas davart la construcziun e san skizzar surfatschas. Ellas calculeschan las materialias necessarias e san co las utilisar.
Isolaturs ed isolaturas lavuran adina puspè a l’autezza. Els enconuschan ils privels dal plazzal e resguardan adina las prescripziuns davart la segirezza da la lavur e la prevenziun d’accidents.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 21-10-2016 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun en scola
Curs en bloc a las scolas professiunalas ad Uzwil/SG u a Paccots/FR
Roms professiunals
- prescripziuns e mesiras davart la segirezza da lavur e la protecziun da la sanadad e da l’ambient
- installaziun da stresas e sistems vi da paraids e mirs exteriurs
- planisaziun e preparaziun da las lavurs d’isolaziun
- tschentar, mantegnair e reparar ils sistems d’isolaziun
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Cun fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "isolatur / isolatura AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- Temp da scola obligatoric terminà cun pretensiuns da basa
Pretensiuns
- inschign manual
- chapientscha pratica
- chapientscha tecnica
- imaginaziun dal spazi
- constituziun sauna e robusta
- agilitad
- senza sturnizi
- abilitad da lavurar en in team
- moda da lavurar exacta
- perseveranza
- plaschair vi da la lavur en il liber
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas, da l’uniun Polybau sco era d'interpresas da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun da basa scursanida
- emprendissadi supplementar d’in onn sco cuvratetgs AFQ u sco constructur / constructura da fatschadas AFQ
- emprendissadi supplementar da dus onns sco constructur / constructura da puntanadas AFQ, montader / montadra da storas AFQ u sco toler / tolera AFQ
Examen professiunal (EP)
cun diplom federal: manader / manadra da construcziun da paraids e mirs exteriurs, cussegliader energetic / cussegliadra energetica en edifizis u manader / manadra da project en montascha solara
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra en policonstrucziun
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en champs parentads, p. ex. tecnicist / tecnicista dipl. SSS surveglianza da construcziun
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en champs parentads, p. ex. Bachelor of Science SAS en inschigneria da construcziun (direcziun paraids e mirs exteriurs) a la Scola auta Lucerna
Cundiziuns da lavur
Isolaturs ed isolaturas lavuran en manaschis da la branscha da paraids e mirs exteriurs d'edifizis u en manaschis d’isolaziun. Quai èn per gronda part manaschis pitschens u mesauns. Isolaturs pon era lavurar en manaschis industrials che fabritgeschan products per paraids e mirs exteriurs d'edifizis.
La branscha da paraids e mirs exteriurs gioga ina impurtanta rolla per la strategia d'energia da la Confederaziun. Tar la construcziun u sanaziun d'edifizis contribuescha ella per exempel che quels vegnan pli effizients areguard l'energia. Per persunas dil fatg èn las perspectivas professiunals bunas.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun Polybau
Lindenstr. 4
Chascha postala
9240 Uzwil
Tel: +41 71 955 70 41
URL: www.polybau.ch


text:
Lavurs
Electronists ed electronistas fan part da la planisaziun, dal svilup, da la programmaziun e la fabricaziun da hardware e software electronica che vegn duvrada tar utensils dal tegnairchasa, tar electronica da divertiment, tar regulaziuns da la tecnica d’edifizis u tar implants da producziun. En collavuraziun cun autras persunas dal fatg mettan els en funcziun indrizs ed implants sco consolas da gieu, telecumonds, automats da banca u sistems da diriger trens.
Electronists lavuran savens en in team. Cura ch’els han surpiglià e sclerì l’incumbensa fan els part da l’elavuraziun ed il svilup d’ideas. Els optimeschan soluziuns existentas u sviluppeschan novas ideas en ils secturs da la tecnica da computer, da la tecnica d’experiments, da la tecnica da mesiraziun e regulaziun sco era per la fabricaziun da products electronics. La glieud da professiun analisescha p.ex. las funcziuns da schemas existents u elavurescha novs programs da computer.
Els sa participeschan dal svilup da hardware e software per regulaziuns. Electronists defineschan las structuras da la hardware resp. software al computer, construeschan skizzas graficas da la software e las transponan cun l’agid da linguatgs da programmar superiurs. Els controlleschan il funcziunament da las regulaziuns. Els mettan en scrit il process da svilup e cumponan ils documents tecnics appartegnents.
Electronists construeschan la hardware electronica e resguardan latiers aspects electrotecnics ed ecologics. Els preparan las lavurs da fabricaziun, monteschan e collian cumponentas e muneschan las plattinas da cirquits electronicas precisamain cun elements da construcziun electronics fitg pitschens. Per exequir questas lavurs dovran els tecnicas da colliaziun e da montascha sco lutegiar, struvegiar, colliar, perfurar u fresar.
Tar lur lavur tutga era la tecnica da mesiraziun e controlla: avant da metter en funcziun apparats electronics ed implants controlleschan ils electronists quels cun l’agid da proceders d’emprova adequats. Sch’i fa da basegn fabritgeschan els sezs ils apparats ed indrizs adequats. Els documenteschan las mesiraziuns e las emprovas en protocols e rapports.
Ulteriuras lavurs cumpiglian controllas da qualitad, la procuraziun da material, la rimnada e l’analisa da datas sco era il mantegniment e reparaturas. Durant la lavur protegian els lur sanadad sco era l’ambient e resguardan las prescripziuns da segirezza.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 03-11-2008 (stan dals 1-1-2018)
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria da maschinas, metal u da l’electroindustria (industria MEM)
Furmaziun en scola
1-2 dis per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- basa tecnica (matematica, informatica, tecnicas d’emprender e lavurar, fisica)
- englais tecnic
- tecnica da materials e tecnica da dissegn
- electrotecnica
- electronica
- tecnica da hardware e software
- projects interdisciplinars
Curs ordaifer il manaschi
emprender ed exercitar la basa professiunalas en la pratica
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "electronist / electronista AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- fitg bunas prestaziuns en mate-matica e fisica
Pretensiuns
- enclegientscha per relaziuns abstractas
- patratgar analitic
- bun’imaginaziun spaziala
- enclegientscha tecnica
- interess vi da novas tecnologias
- mauns inschignus per lavurs exactas
- moda da lavurar exacta e con-scienziusa
- pazienza, perseveranza e l’abilitad da sa concentrar
- abilitad da lavurar en in team
- fidadadad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas superiuras sco era da la Swissmem Kaderschule e da Swissmechanic/ VMTW
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: p.ex. spezialist / spezialista d’automatica, tecnicist / tecnicista da sistems ICT, tecnicist / tecnicista da raits, electronist / electronista da multimedia, spezialist / spezialista da mantegniment, manader / manadra da project e da lavuratori en la construcziun d’indrizs da distribuziun, commerziant tecnic / commerzianta tecnica
Examen professiunal superiur (EPS)
p.ex. maister diplomà / maistra diplomada d’industria, manader diplomà / manadra diplomada da mantegniment
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS electrotecnica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS informatica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS microtecnica, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS tecnica da sistems, tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS construcziun da maschinas
Scola auta spezialisada (SAS)
Tar ina furmaziun preliminara adequata, p.ex. Bachelor of Science (SAS) en electrotecnica, en informatica, en mecatronica, en tecnica da maschinas, en telecommunicaziun
Cundiziuns da lavur
Electronists chattan in champ da lavur multifar e pretensius en bunamain l’entira branscha economica: p.ex. è pussaivla in’occupaziun en secturs sco l’automaziun, la construcziun da maschinas ed apparats, automobils ed aviaziun, la tecnica d’energia, la tecnica medicinala, la tecnica d’edifizis, l’informatica, la telecommunicaziun sco era la tecnica da mesiraziun e regulaziun.
Grazia a la furmaziun sin differents champs pon electronists lavurar en differentas spartas. Els han bunas schanzas sin il martgà da lavur en Svizra ed a l’exteriur.
Ulteriuras infurmaziuns
Swissmem Berufsbildung
Brühlbergstr. 4
8400 Winterthur
Tel: 052 260 55 00
URL: www.swissmem-berufsbildung.ch
URL: tecindustry.ch
Swissmechanic Dachorganisation
Felsenstr. 6
8570 Weinfelden
Tel: 071 626 28 00
URL: www.swissmechanic.ch


text:
Vall Antigòri
La Vall Antigòri (Valle Antigorio in Italian; Eschental in Todesch stòrigh) l'è voeuna di vai minor de la Val d'Òssola, in Piemont. La val l'è tutta traversada de la Tos e la divid, in di Alp Lepontinn, el grupp di Alp del Mont Leon de quei Tisines e del Verban.
A nòrd la soa continoazion l'è la Val Formazza, menter a nòrd-est la part la Val de Dever.
La Vall Antigòri la gh'ha dent i comun de Dòmm, Croeu, Bacen e Premia. Tra i sò prodòtt pussee conossuu a gh'è el Crodino, on bev analcòligh.


text:
Sustegn per implants e per infrastructuras da sport
La confederaziun ed il chantun Grischun sustegnan la construcziun e la renovaziun d'implants da sport en differentas modas e manieras.
Pussaivladads da sustegn
Per sustegnair il sport da dretg privat impunda il chantun Grischun meds finanzials dal fond da sport. La construcziun e la renovaziun d'implants da sport da federaziuns e d'uniuns vegnan sustegnidas cun contribuziuns dal fond da sport.
Ensemen cun l'uffizi per economia e turissem è vegnì elavurà in Concept per implants da sport d'impurtanza chantunala (CISIC) ch'è vegnì approvà da la regenza ils 16 da matg 2006. Implants da sport d'impurtanza chantunala u regiunala pon vegnir sustegnids en il rom dal CISIC supplementarmain cun daners da la promoziun da l'economia.
Implants da sport d'impurtanza naziunala vegnan subvenziunads cun contribuziuns da la confederaziun tenor il Concept per implants da sport d'impurtanza naziunala (CISIN).
Infurmaziuns davart la construcziun
Per infurmaziuns specificas davart la construcziun dispona l'uffizi federal da sport d'in post spezialisà correspundent. Ulteriuras infurmaziuns sco er las persunas da contact respectivas chattais Vus sin la pagina d'internet da l'uffizi federal da sport.
Utilisaziun optimala da stabiliments da sport en il chantun Grischun
Per ch'ils stabiliments da sport en il chantun Grischun vegnian utilisads en moda uschè optimala sco pussaivel e satisfetschian als basegns da las gestiunarias e dals gestiunaris sco er da las utilisadras e dals utilisaders da hallas da sport (scolas, uniuns, persunas privatas), metta graubündenSport a disposiziun ils suandants documents.


text:
In culp dubel aifer 18 secundas da Gregory Hofmann e Carl Klingberg suenter 49 minutas al 3:1 ha fullà la via a la victoria. L'EVZ terminescha uschia ina fitg buna stagiun cun ses segund titel da campiun svizzer suenter il 1998.
Sisavel titel per Genoni
Per il goli da Zug, Leonardo Genoni è quai gia il sisavel titel da campiun svizzer. El ha fin uss gudagnà mintga giada, sch'el ha cuntanschì il final dals playoffs. Genoni è stà trais giadas campiun svizzer cun il HCD, duas giadas cun il SC Berna ed uss per l'emprima giada cun l'EV Zug.
Blessads suenter la festa
Radund 5'000 persunas èn sa radunadas spontan Zug per festivar il titel da campiun svizzer dal EVZ. Tar las festivitads sin il plaz Arena èn 4 persunas sa blessadas. I ha er dà singulas dispitas. Sco quai che la polizia da Zug ha communitgà haja la sanitad stuì tractar 3 persunas ch'èn sa tagliadas.
Las blessuras n'haja dentant betg dà tar dispitas. Ina quarta persuna saja ida sezza en l'ospital suenter ch'ella era sa blessada entras material pirotecnic. Suenter la preschentaziun dal buccal saja la plazza sa svidada sveltamain.


text:
Rider Jack
Einzelheiten
GenerDrama
Jack ist in seinem Leben gescheitert und träumt von einem Neuanfang im Ausland. Stattdessen muss er sich unverhofft um seinen verhassten Vater Paul kümmern, den er seit seiner Kindheit nicht mehr gesehen hat. Paul hat Alzheimer und will mit seinem Sohn Frieden schliessen, solange er noch kann. Doch Jack hat mit Paul ganz andere Pläne. Zwei Welten prallen aufeinander, und aus einer Reise ins Tessin wird eine Odyssee in eine schmerzhaft verdrängte Vergangenheit.
This Lüscher
Langfilm - Bernard Lang
André Küttel
This Lüscher
Roeland Wiesnekker
Wolfram Berger
Rebecca Indermaur
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Novelle 235 „Ach char signur patrun! Quella as ha l' ann passà maridada, ingio a sias nozzas ella haveiva algrezcha; intant cha hoz, quella sün chambra crida sur las dolurs da part.“ „Uossa, dschet il patrun sun eu sottisfat completamg; e per cha tü continuast ad arrondir teis spiert, schi di a teis bap, cha' l patrun sia hoz 5 stat qui sün visita e cha seis Joccal haja, cun sias bellas ingiavineras, pajà tuot ils fits dels quatter anns, cun fit da fits; e sia allura plainamaing containt darcheu idt a chasa sia.“ Novelle. Il doga da Vanescha. Que vain raquintà, cha dal temp ingio il stadi venezian floriva, schi cha' l doga, il qual eira ün hom giuven, nella flur dels anns, tschercheva 10 … da' s maridar. El non desidereva pero, ne richezza, ne pür üna giuvna da sang nöbel, d' imperse üna giuvna sana, sincera, da buns custüms e virtüdaivla. Tuot las giuvnas ch' el cognoschaiva e chi direct u indirect da seis cussgliers al gnivan insinuà, — sia per ün u l' oter motiv non al sottisfeivan. 15 … … Tormentà da quists pissers non havaiva il pover doga la dessiderada quietezza, ne sü' l di, ne la not. In quista sia travaiglia, havet quel üna not, ün singolar sömi, ingio Sanct Petrus al preschaintet — üna stupenda bella giuvna, avant seis 20 ögls — dschand: „Quista giuvna ais quella, sco cha tü dessidras, — pero, suot la condiziun, cha tü saimper vögliast havair la toccanta feduzia da sia fideltà; mancast da feduzia, schi haverast da surviver grands displaschairs. Seis nom ais Cornelia — .“ La visiun allura sparit. Svaiglià la daman, al eira la visiun da seis sömi — St. Petrus e la 25 giuvna — saimper avant ögls. Tuot sias retscherchas pero, fattas in domanda … al füttan invann; e non saviand neir üngüns da seis cussgliers allura — dar quint — d' üna giuvna co' l nom Cornelia, laschet el clamar tuot, ils magos — o sia interpreturs dels sömis da seis stadi; pero - neir quels non savettan dal dar üngüns sclerimaints. 30 Fich attristà stübgieva il bun doga in domanda di e not, in möd, cha tuot seis cussgliers e spezials amis feivan da lander pissers. Qua al portet ün di ün dels magos ün spejel, dschand: „Piglia quist spejel e va oura nel vast muond; … in ogni lö — grand e pitschen, — cha tü arrivast, guarda nel spejel; e cur tü vezzarast in quel üna giuvna, schi 35 in quella citad u sia lö, ais da chattar la Cornelia.“
Novelle.
Il doga da Vanescha. Que vain raquintà, cha dal temp ingio il stadi venezian floriva, schi cha' l doga, il qual eira ün hom giuven, nella flur dels anns, tschercheva 10 … da' s maridar. El non desidereva pero, ne richezza, ne pür üna giuvna da sang nöbel, d' imperse üna giuvna sana, sincera, da buns custüms e virtüdaivla. Tuot las giuvnas ch' el cognoschaiva e chi direct u indirect da seis cussgliers al gnivan insinuà, — sia per ün u l' oter motiv non al sottisfeivan. 15 … … Tormentà da quists pissers non havaiva il pover doga la dessiderada quietezza, ne sü' l di, ne la not. In quista sia travaiglia, havet quel üna not, ün singolar sömi, ingio Sanct Petrus al preschaintet — üna stupenda bella giuvna, avant seis 20 ögls — dschand: „Quista giuvna ais quella, sco cha tü dessidras, — pero, suot la condiziun, cha tü saimper vögliast havair la toccanta feduzia da sia fideltà; mancast da feduzia, schi haverast da surviver grands displaschairs. Seis nom ais Cornelia —.“ La visiun allura sparit. Svaiglià la daman, al eira la visiun da seis sömi — St. Petrus e la 25 giuvna — saimper avant ögls. Tuot sias retscherchas pero, fattas in domanda … al füttan invann; e non saviand neir üngüns da seis cussgliers allura — dar quint — d' üna giuvna co' l nom Cornelia, laschet el clamar tuot, ils magos — o sia interpreturs dels sömis da seis stadi; pero - neir quels non savettan dal dar üngüns sclerimaints. 30 Fich attristà stübgieva il bun doga in domanda di e not, in möd, cha tuot seis cussgliers e spezials amis feivan da lander pissers. Qua al portet ün di ün dels magos ün spejel, dschand: „Piglia quist spejel e va oura nel vast muond; … in ogni lö — grand e pitschen, — cha tü arrivast, guarda nel spejel; e cur tü vezzarast in quel üna giuvna, schi 35 in quella citad u sia lö, ais da chattar la Cornelia.“
-244-


text:
Pervi da corona han numerusas lavurs vid films stuì vegnir interruttas ubain premieras èn vegnidas spustadas. Perquai è l'onn da kino 2021 in onn pulpì da film. E quai spetga nus:
- Dal classicher da science fiction «Matrix» vegn mussà il december 2021 ina quarta part. Anc na san ins betg bler dal film, dentant las figuras Neo e Trinity duain er puspè esser da la partida.
- «No time to die» ha James Bond en ses 25avel film. Daniel Craig alias 007 sto turnar ord sia pensiun per cumbatter il supercanagl che vul destruir il mund. Per Craig èsi l'ultim Bond.
- Cun «Ghostbusters Legacy» chatta il hit or dals onns 80 ina cuntinuaziun. Il trailer tradescha gia, ch'igl è questa giada uffants che chattan il vegl material dals ghostbusters originals che han da cumbatter ils spierts. Dentant vegn er speculà, ch'ils acturs originals dals ghostbusters hajan ina rolla en il nov film.
- Auters sequels che vegnan preschentads è in nov «Top Gun», in terz «Sherlock Holmes», in novavel «Fast and Furious» sco er in settavel «Mission impossible».
- Marvel preschenta in nov film il 2021 cun il num «Morbius». L'adversari da Spider Man è in medi che tschertga in medicament cunter ina malsogna dal saun e daventa uschia tar ina sort vampir.
- Er Disney preschenta ina nova aventura: En «Jungle Cruise» van Emily Blunt e Dwayne Johnson en l'Amazonas a la tschertga d'in stgazi e glischnan dad in'aventura en la proxima.
Tuttas previstas 2021 sin in'egliada
- Las lingias grassas dal 2021
- Novas reglas da traffic: Giassas da salvament e permiss d'emprender cun 17 onns.
- Lescha da dronas: Tge èsi da resguardar en il futur?
- Quests giubileums spetgan il 2021
- Nov material per in maraton da serias
- Congedi da paternitad: Co retrair ils dis libers sco bab d'in novnaschì?
- Puncts culminants dal sport
- Matric, Top Gun ed ils Ghostbusters turnan – quai spetga nus filmicamain
- Lescha da telecommunicaziun: Dapli segirtad en la rait per ils consuments
- La politica grischuna: Maiorz, proporz ubain ina maschaida?


text:
Tut vegn adina a pli e pli curta vista, i na dat nagina profunditad pli.
Ils daners manchian, recloma Ueli Maurer, quai chaschunia che la qualitad sa sminueschia. Ozendi stoppian ins be pli leger duas u trais gasettas, il rest saja «mainstream». Avant la votaziun davart la refurma da taglia e finanziaziun da l'AVS ils 19 da matg, ha Ueli Maurer crititgà che las medias rapportian be a la surfatscha. Las medias na procurian betg ch'il project da votaziun vegnia pli chapibel per la glieud. Gia cun las formulaziuns en connex cun il project emprovian las medias da metter nà il project sco insatge memia cumplitgà.
Ils adversaris dal project crititgeschan la regenza ed il parlament perquai ch'els hajan cumbinà cun la refurma da taglia e quella da la finanziaziun da l'AVS duas chaussas che n'han da far nagut ina cun l'autra. Quai va tenor l'avis dals adversaris cunter la Constituziun.
«Jau crititgesch uschia sco las medias fan quai era»
Dumandà suenter anteriura critica che Maurer ha dà envers las medias, di el ch'el fetschia be il medem sco las medias e ch'el saja anc nunprivlus. El crititgeschia forsa ina giada mintga mez onn las medias, lezzas fetschian quai mintga di.
Tar la refurma da taglia e finanziaziun da l'AVS quinta Maurer cun in resultat fitg stretg. El vesia la schanza tar 50/50 ha el ditg en l'intervista. Tar la fatschenta vai per abolir privilegis da taglia per firmas internaziunalas, novas reducziuns e regulaziuns per interpresas sco era per ina squitta da finanzas per l'AVS.
Millis da plazzas en privel
Maurer avertescha ch'in NA a la refurma chaschunia ch'ins perdia la fidanza en la Svizra e ch'i dess lura ina perdita da taglia. Ad el sajan enconuschent dus cas a firmas che tegnian enavos investiziuns da milliardas. I giaja per millis da plazzas da lavur.
Ils adversaris da la refurma crititgeschan dasper la colliaziun da duas fatschentas er ch'i dess perditas da taglia pervi da novs privilegis per firmas e ch'i vegnia uschia bloccà ina dretga refurma da l'AVS.
RR novitads 10:00


text:
Architectura e direcziun da fabrica
Per garantir ün’execuziun professiunala accumpagnain nus noss progets da fabrica cuntinuadamaing e pudain ans basar sün experienzas fundadas. In cas da dumondas specificas dal rom pudaina contactar a numerus partenaris per garantir üna soluziun optimala.
Per eruir ils cuosts da fabrica pudaina tour in congual numerus objects sumgliaints. La procedura da publicaziun vain fatta in maniera professiunala e furnischa als patruns da fabrica üna tscherna dad offertas directamaing congualablas. Ils cuosts da fabrica vegnan actualisats trasoura dürant il temp da fabrica. Uschè sun quels adüna survisibels.
I’ls ultims ons haja dat fingià plüssas jadas üna collavuraziun cun ün oter büro d’architectura o da direcziun da fabrica. I’ns fa plaschair dad esser averts in quist reguard e da ramassar nouvas experienzas.


text:
Vidora da iama
La vidora da iama á na storia lungia y é stada n stromënt dër popolar por döt le tëmp danter le XV y le XVIII secul, chël ó dí dal tëmp de Enrico VIII d'Inghiltera, che l'á sonada, cina a chël de Luigi XIV de Francia. So sonn duc é gnü paridlé te chësc tëmp cun chël dla usc de n ambasciadú da talënt.
Ajache ara vá da soné stromënc de mosöres desvalies él adaté sides por pice co por gragn. Chësc stromënt é ti paîsc dl'Europa dl Nord sovënz un di stromënc por l'educaziun musicala de basa adöm cun le fabló.
La leteratöra dla vidora da iama é dër ampla y tol ite toc por solisć, musiga da ciamena, musiga sacra cina a composiziuns contemporanees y pop. Chisc é n valgügn auturs de toc por la vidora: JS Bach, Marin Marais, Henry Purcell, François Couperin, William Byrd y Orlando Gibbons.
Pité da ...
Scora de musiga taliana "A. Vivaldi"
Eté
Dai 8 agn
Test d'amisciun
Nou


text:
Sin l'areal che las cursas dal Tour de ski han lieu en la Val Müstair han era quest onn gì lieu cursas: Las cursas ed ils trenaments da l'emna da Ski-O Swiss.
Quai è l'uniun dals sportists che fan cursas d'orientaziun cun skis da passlung. Ski-O Swiss fa ses champ tradiziunal la fin da l'onn normalmain in onn en il Valais e l'onn sisur en l'Engiadina. Cunquai ch'i n'ha dentant betg gì spazi en l'Engiadina ha il champ quest onn gì lieu en Val Müstair. La vischnanca saja stada fitg averta uschia hajan ins pudì realisar ils trajects per las cursas.
In sport da famiglia
Tenor Lukas Stoffel, il president da Ski-O Swiss, è cursa d'orientaziun - cun u senza skis da passlung - in sport per famiglias. Uschia saja quai era bain pussaivel che participants da l'emna en Val Müstair turnan puspè sco turists en la regiun.


text:
L’emprima duscha fraida per ils Lakers hai gia dà suenter 52 secundas. Cun l’emprima buna acziun dal gieu ha il topscorer dal HCD, Enzo Corvi, manà sia equipa cun 1:0 en avantatg. Ils Lakers han dentant pront pudì mussar ina reacziun ed egualisà il gieu al 1:1 en la terza minuta. 10 minutas pli tard han ils Lakers pudì ir l’emprima e suletta giada en avantatg. Ma questa giada hai schizunt cuzzà be bun ina minuta fin ch’il HCD ha pudì egualisar al 2:2 entras Teemu Turunen. Tar tut quels quatter gols n’han ils golis però betg fatg la meglra figura.
Penaltis suverans dal HCD
Durant ch’ils Lakers han lura gì dapli dal gieu en il segund terz ha Tavau persvadì dapli en il davos terz. Gols n’hai dentant dà nagins, er betg durant la prolungaziun da 5 minutas. La finala ha la lutga da penaltis stuì decider. En quella n’han ils attatgaders dal HCD laschà nagina schanza al goli dals Lakers, Noël Badel. Tant Aaron Palushaj sco er Teemu Turunen, Andres Ambühl ed Enzo Corvi han tuc il gol ed uschia procurà ch’il HCD gudogna almain dus puncts en quest duel cun ils Lakers.
En la tabella sa chatta il HCD da nov sin il 7avel plaz. Il proxim gieu dat l'equipa da Tavau mardi proxim, ils 16 da mars, ordaifer encunter Losanna.


text:
Dipartiment fransèis
Ij dipartiment a son division aministrative dla Fransa e ëd vàire colònie fransèise, un pòch com le contee anglèise. Ij 101 dipartiment fransèis a son adess ragrupà an 22 region metropolitan-e e an 5 region d'oltremar (region). Ij cap-leu a son ciamà "prefeture".
Dipartiment fransèis e prefetureModifiché
Nòte:
- La prefetura ëd Val-d'Oise a l'era stàita stabilìa an Pontoise quand ël dipartiment a l'era stàit creà, ma tramudà de facto al comun vzin ëd Cergy; al moment, tùit doi a formo la sità neuva ëd Cergy-Pontoise.
- Ij Dipartiment d'oltremar a son colònie fòra ëd Fransa che adess a l'han në stat midem a la Fransa Europenga o metropolitan-a. A son part dla Fransa e ëd l'EU, a travers ëd l'applicassion ëd régole speciaj. Mincadun ëd lor a l'é na région al midem temp.


text:
Pruvincia de Lod
- Süperfiss: 782 km²
- Pupulazziun (2001): 197.672 ab.
- Densitaa: 253 ab./km²
- Nümer de cumün: 61
- Capitaal (pup. 2001): Lod (40.805 ab.)
La lenguaModifega
La lengua ufizial l'è l'italian, cumpagn de tüta la Lumbardia.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard. El ludesan l'è un dialet ucidental, cun di carateristegh pütost uriginai respet al mudel milanes, e che le fan vegnì un "punt" de cuntat cunt el lumbard uriental, suratüt cunt el cremunes e 'l cremasch (Lod e Crema gh'hann avüü tradiziunalment di relaziun bei fort). El dialet de Lod, in ogni cas, l'è dree a vesinàss al milanes, cumpagn de quel che 'l süced anca in olter cità de la Lumbardia. I dialet de la Bassa ludesana presenten di carater de transiziun cunt el piasentin, suratüt in de la zona arent al Pò. El dialet de Sant Angiul, anca se 'l resta denter al sistema ludesan, el gh'ha di carateristegh ünegh.


text:
Il terratrembel da la mesemna aveva gì ina fermezza da 7,8. Las autoritads avevan proclamà in alarm da tsumani, las undas devastantas n’èn dentant betg vegnidas. Tar il terratrembel en la mar radund 800 kilometers avant la costa eran duas plattas sa spustadas horizontalmain.
Cura datti tsunamis?
Tsunamis datti sch’ina platta sfundra marcantamain. Quai era capità tar il terratrembel dals 26 da december 2004. L’epicenter era medemamain stà en il vest da Sumatra. Lura aveva quai dà undas da plirs meters autezza en l’Ozean indic. 230’000 persunas eran mortas.
RR novitads 08:00


text:
Luragh d'Erba
Luràgh o anca (Lurago d'Erba in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 5 438 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,7 km² e ona densità de 1 157 ab./km². El sò nòmm l'è compagn a quell de Luragh Marinon (Lurago Marinone), ma i duu hinn minga l'istess comun.
El Comun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Comun de Luragh l'è formaa da cinch zòni, ch'hinn sit sui collinn che fann part del territòri del Comun:
- Luragh, in su la collina orientala, in dovè che se troeuvan el center stòrich e i monument pussee important;
- Calpurgn, in su la collina ocidentala;
- Colciagh, in de la part ocidentala del Comun;
- Carégia, in de la part sud-ocidentala, al confìn cont Inverigh, vesin a la soa frazion de Cremnagh;
- Caregioeula, in de la part setentrionala del paes, al confin cont Mongòzz e vesin a la ferrovia Còmm-Moltee-Lecch.
I munument[Modifega | modifica 'l sorgent]
I munument pussee important hin:
- la gesa de San Gioànn Evangelista (a Luràgh), consacrada in del 1913 e'l vesìn campanil, dedicàa ai soldàa mòrt in de la Prima Guèra Mondiala;
- el Batistér, faa sù in del XVII secol, che se troeuva in del center stòrich;
- la Vila Sormani (a Luràgh), fada sù in del XVII secul, d'in dovè se poeu vedè on bèl panorama sù la Brianza Vôlta;
- la gesa de San Giorg (a Colciagh), on temp la gesa pussee importanta de tutta Luràgh e che incoeu la se troeuva dent a la cassina cont l'istess nòmm;
- la gesa de San Steven (a la Carégia).
I cassini[Modifega | modifica 'l sorgent]
Anca a Luràgh, cumè in on frach de paes in de la Brianza, gh'hin divers cassini; i pussee important hin:
- la Ca' Bassa (visìn a la Caregioeula), incoeu abandonada e in ruina;
- la Ca' Vôlta, tra la Caregioeula e Luràgh;
- la Ca' di Ronch, sù ona colina visina a la Ca' Vôlta;
- la Ca' de San Ròcch, ai pee de la colina de Luràgh;
- la Ca' Montesell, sù la strada che va da Luràgh ad Anzàn;
- la Ca' de San Giorg, a Colciagh.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Luragh d l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il 2008 aveva la Corporaziun regiunala Val Müstair decis da surpigliar la garanzia per ils emprests da la Confederaziun ed era per in credit da la banca. Lezza giada eran ins persvas ch'il project d’in center d’astronomia fiss in highlight. Il success dal project «Lü-Stailas» n’è dentant betg succedì fin oz.
La suprastanza da vischnanca propona da surpigliar ils credits
Star a la fin cun mauns vids, quai na vul la vischnanca. La suprastanza propona a la populaziun da cumprar la chasa e da dar lura a fit quella a la societad d’aczias «Lü-Staila». Uschia ha la vischnanca ina tscherta garanzia sch'il project avess da far naufragi.
In onn temp da reorganisaziun
Avess la vischnanca da far questa cumpra, pretendess ella da la societad d’aczias che quella stoppia sa reorganisar. Suenter in onn vegn tratg bilantscha sch'il center d’astronomia vegn manà vinavant ni betg.


text:
L'interess da discutar davart ideas che pudessan dar novs impuls a la citad veglia a Cuira è stà grond. La Werkstatt a Cuira era il mardi saira pli che plaina. Las ideas ch'èn vegnidas discutadas èn medemamain stadas fitg vastas. Davent da butias ed ustarias da pop-up enfin tar transfurmar il Sennhof tar in hotel è stà d'udir bler. Er il public ha pudì purtar ideas e formular lur basegns e quitads. Uschia sa grittentan divers abitants da la citad veglia da localitads ch'èn gia dapi mais ed onns vidas e fetschian uschia in schlet maletg. Uschia hai dà in barat vast tranter il president da Cuira Urs Marti ed ils experts da Turitg, Son Gagl e Basilea sco era ils preschents.
Maisa radunda discutescha vinavant las ideas
Inputs ed ideas ch'èn stads d'udir mardi saira vegnan discutads vinavant d'ina gruppa da lavur. Quella maisa radunda duai lura er elavurar ina u l'autra mesira per dar nov schlantsch. Plinavant datti actualmain ina concurrenza d'ideas tge far or dal bajetg «Haus zum Arcas». Uschia spera er Urs Marti ch'i giria en l'avegnir dapli en las giassas da la citad veglia ed er en las butias.
L'atmosfera è fitg differenta tar ils possessur da butias
I dettia omaduas situaziuns, di il president da l'uniun «Altstadt Chur» Roman Benker: Fatschentas che stoppian cumbatter e fatschentas ch'hajan gia dapi onns e decennis grond success.
La stizun d'utensils da cuschina «Kuchilada» na po betg sa lamentar. Sco ina da las possessuras di, hajan ellas dapi 35 onns che giaja bain. Tenor Anna Blatt saja cunzunt impurtant da far savens midadas e mussar a la clientella ch'i giaja insatge tar els. Da cumbatter pli fitg cunter la concurrenza online han la papetaria Koch sin il Kornplatz e la stizun d'instruments Fischer en la Obere Gasse. Omadus possessurs din che la clientella cumpareglia il pretsch e cumpria lura il product bun martgà. Sco Silvia Koch che maina dapi quatter decennis la papetaria Koch di vinavant, chattian er adina pli paucas persunas la via en la citad veglia. Cun il City West sajan blers clients ids a perder. Uschia stoppian ins ozendi s'engaschar pli fitg per la fatschenta che anc avant 20-30 onns.
RR actualitad 11:00


text:
Quai ha ditg il president da la Partida liberaldemocratica svizra, Philipp Müller, en in'intervista cun la NZZ da la dumengia. Per blers votants da la PLD saja la partida populara memia extrema. Actualmain sajan be 2 fin 3 partidas chantunalas vi da sclerir ina colliaziun da glistas cun la PPS.
Tranter auters aveva il president da la PPS, Toni Brunner, pretendì ina colliaziun da glistas en vista a las elecziuns naziunalas.
Elecziuns federalas 2015 PLD na vul betg colliar glistas cun la PPS
Tar las elecziuns l'atun che vegn na datti sin nivel naziunal nagina colliaziun da glistas tranter la PLD e la PPS.
Quai ha ditg il president da la Partida liberaldemocratica svizra, Philipp Müller, en in'intervista cun la NZZ da la dumengia. Per blers votants da la PLD saja la partida populara memia extrema. Actualmain sajan be 2 fin 3 partidas chantunalas vi da sclerir ina colliaziun da glistas cun la PPS.
sda/ba/al


text:
Q
Q (minuscol q), ciamada cu[1][2] in lombard, l'è una letera de l'abecee latin.
Ol simbol [q] al representa una consonant oclusiva uvular sorda ind l'abecee foneteg internazional.
In lombard[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ind la plu part dei grafie lombarde d'incœ l'è dovrada domà denants a u (plu un'oltra vocal) per marcar ol son /kw/, compagn de l'italian.
Ind la leteradura medievala, inscambe, g'è dei esempe de us anca denants a   per ol son /k/ (per esempe cond l'Uguçon da Laodho). Qesta cerna l'è staita adotada incœ de l'ortografia Scriver Lombard, qe la se ispira ai grafie lombarde plu antige.


text:
La punt Spuondas actuala era vegnida construida l'onn 1973. Ses stadi pretenda ussa ina sanaziun, scriva la regenza grischuna en ina communicaziun. La punt n'accumplescha betg pli las pretensiuns da segirezza en cas d'aua gronda. Per pudair garantir la segirezza duess la punt vegnir auzada. Cunquai che la punt saja corrodada pervia dal sal, pudess ella vegnir reparada mo cun gronda fadia. Perquai vegnia la punt existenta remplazzada tras ina punt nova.
Sper la construcziun da la punt Spuondas ha la regenza approvà il schlargiament da la via Engiadina e per la sanaziun da la via cunter la canera a l'entrada dal vitg da San Murezzan en direcziun da Silvaplauna. Il project cumpiglia in traject da via d'ina lunghezza totala da var 470 meters.
En pli vegnia renovada la surstructura da la via, e l'aua da plievgia e da naiv sco er l'aua da la spunda vegnan inducidas en l'En ordaifer la zona da protecziun da l'aua sutterrana.


text:
Il minister da l'economia – Guy Parmelin – sa defenda cunter critica, ch'el fetschia memia pauc davart la crisa d'energia imminenta ed ils pretschs d'energia che creschan. Dapi l'entschatta settember discuteschia il Cussegl federal cun ils chantuns ed il sectur economic davart pussaivlas schliaziuns.
Quai è il motiv pertge che nus avain fatg ina maisa radunda. Per vesair tge pussibilitads ch'i dat per l'economia, las associaziuns ed ils chantuns ed els han gia uss fatg bler.
Ils precis d'energia e gas che creschan fan quitads ad interpresas e procuran per malsegirtads era tar privats. En la situaziun actuala è Guy Parmelin responsabels per dus champs parzials: per il provediment dal pajais e da l'economia. El è pia quel che dirigia la crisa sche quella ha lieu e pren decisiuns davart mesiras da sustegn.
Tenor Parmelin na dettia dentant nagin spazi finanzial per sustegnair manaschis ch'an problems pervi dals auts pretschs d'energia. Ultra da quai ha el appellà la populaziun da cumprar ieli uschè ditg che la logistica funcziuneschia anc.


text:
En la Slovachia ha in accusà dà tiers d'avair mazzà il schurnalist Jan Kuciak e sia spusa. Sco quai che l'emettur da radio public RTVS e pliras medias online rapportan, sa tractia d'in anteriur schuldà. El è gia vegnì arrestà il settember ensemen cun trais ulteriuras persunas suspectadas.
Il schurnalist critic a la regenza e sia spusa èn vegnids sajettads giu il favrer da l'onn passà en l'ost da Bratislava. Il schurnalist aveva retschertgà davart afferas da politichers slovacs cun la mafia taliana. Il mazzament ha distatgà in'unda da protesta cunter la corrupziun en il pajais. Tenor observaders haja quella er manà a la midada da pussanza en la Slovachia.
RR novitads 07:00


text:
Cun las novas versiuns da WhatsApp possian ins dar vinavant messadis mo anc a 5 retschaviders, ha communitgà la figlia da Facebook. Fin uss han ins pudì spedir vinavant fin 20 giadas in messadi. La mesira stat en connex cun il cumbat da faussas novitads.
La stad passada ha WhatsApp introducì ina tala restricziun en l'India sin squitsch da la regenza. En il pajais avevan fulas da glieud lintschà passa 20 persunas suenter ch'igl è vegnì distribuì sur WhatsApp che questas persunas hajan rapinà uffants u fatg auters crims.
RR novitads 07:00


text:
Entant ch’il dumber d’abitants crescha en il chantun Grischun, pateschan las zonas perifericas sco per exempel il Puschlav. Surtut la quota da persunas da 60+ è pli auta che la media grischuna ed er naziunala.
Tschertgar soluziuns
In postulat inoltrà da la Partida Liberaldemocratica Valposchiavo pretenda uss mesiras concretas. Er per puspè render attractiva la val taliana per giuvens. Quels na turnan savens betg pli en lur patria.
Sco il directur da la Regiun Bernina, Francesco Vassella, ha ditg envers RSI vul ins uss tschertgar las raschuns per quel trend. Quai cun dar in sguard tant vers nord en l’Engiadina, sco er vers sid, en direcziun Vuclina, nua che la problematica saja bunamain la medema.
Betg adina tutgava il Puschlav tar ils lieus periferics. Durant il temp da reschim Grischun en la Vuclina (1512-1797) era la colliaziun sur il Pass dal Bernina ina da las pli impurtantas tranter il sid e l’administraziun en il nord da las Alps. Il «borgo» da Poschiavo quintava radund 1’000 abitants ed era cun quai la segund gronda citad en Grischun, gist suenter Cuira.
Actualmain quinta la Valposchiavo radund 4’500 abitantas ed abitants.


text:
In giuven da 14 onns che mava cun in moped è mort dumengia tar in accident sin la via naziunala H28 datiers da Landquart. In automobilist da 62 onns che charrava en direcziun da l'access a l'autostrada A13 è vegnì sin il vial oppost. Là saja el collidà cun dus autos e cun dus mopeds, scriva la Polizia chantunala. Entant ch'in dals manischunzs da moped è mort anc al lieu ha la Rega sgulà il segund cun grevas blessuras en l'Ospital chantunal a Cuira. L'um da 62 onns è sa blessà levamain. La via naziunala è stada serrada durant quatter uras.
Grev accident a Malans Giuven da 14 onns mora e duas persunas vegnan blessadas
RTR novitads 16:00 ; CDM / Selina Chistell


text:
Sper la guerra en Siria ha il pontifex er discurrì da differents auters conflicts en il Proxim Orient e l'Africa. Plinavant ha el pretendì meglra protecziun per fugitivs. I dettia bain stgiradetgna tar ils conflicts economics, geopolitics ed ecologics, la glisch da Cristus saja dentant pli clera. Uschia Papa Francestg davant millis da cartents ch'èn oz sa radunads davant il dom da Son Peder a Roma. A la fin ha Papa Francestg anc dà la benedicziun tradiziunala «Urbi et Orbi».
Impurtanza dal messadi da Nadal
Nadal regordia nus, che Dieu cuntinueschia d'avair gugent mintga carstgaun, era il pli nausch. Uschia ha ditg il manader da la baselgia catolica durant la messa da Nadal. Per Francestg èsi la setavla festa da Nadal ch'el po celebrar sco papa.
RR novitads 06:00++


text:
L'iniziativa da renta pretenda che la vegliadetgna da pensiun vegn augmentada e quai successivamain da 65 sin 66 onns. L'augment da vegliadetgna duess vegnir fatg per omadus schlattainas. Quai pudess vegnir realisà fin l'onn 2032.
La vegliadetgna da pensiun duai suenter vegnir augmentada tenor la spetga da vita. Il 2056 muntass quai alura per exempel ina vegliadetgna da pensiun da 68 onns.
Decisiun il zercladur
Il zercladur aveva il parlament decidì da stabilisar la renta da l'AVS cun auzar la vegliadetgna da pensiun da las dunnas sin 65 onns.


text:
La radunanza communala da Schlarigna ha approvà il glindesdi saira differents credits. Tranter auter er in credit da 4,8 milliuns francs per revitalisar il flum En. La participaziun da la vischnanca vi dals custs totals munta a 5 fin 10%. Dapi il 2006 vegn il letg da l’En renatiralisà en singulas etappas tranter Schlarigna e Zuoz. Cumenzar a bajegiar vulan ins la stad 2022. A fin duai tut esser l'enviern 2024.
Il project che pertutga la vischnanca Schlarigna è radund 2,5 kilometers lung. Per la revitalisaziun dovri radund 480 meters quadrat funs dal conturn che deriva da possessurs privats. Er da la vischnanca vegn dà ina part dal funs che vegn nizzegià agricul. Grazia ad infurmaziuns ed a la collavuraziun directa cun ils pertutgads, hajan ins chattà schliaziuns che funcziunian.
Il project è partì si en trais parts. La part «sura» va da l'ovra electrica Islas fin tar l'ARA Staz, la part a «mez» va da l'ARA Staz fin tar la punt San Gian e la part «sut» va da la punt San Gian fin tar la Punt dals Bovs.
Ulteriurs credits
Ultra da quai ha la vischnanca approvà in credit da 110'000 francs per la plazza da sport davant la scola. Quella duai pussibilitar da dar ballape, volleyball u ballabasket. Uschia pudessan quels sports er vegnir giugads l'atun e la primavaira. Da lez temp n'è il prà anc betg da duvrar. Er il credit per la via d'access a Marguns, per 195'000 francs ha la vischnanca approvà. Concret vai per la sanaziun da trais da las punts sin il traject. E 150'000 francs paja la vischnanca per il Mountainbike Skills Park.
Da nov part da la suprastanza communala fa Monica Günthard.


text:
Snakes on a Plane
Snakes on a Plane (Bisi in d'l Aparéć) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ americàṅ dal 2006 ad David R. Ellis. L'idéa dl'òpra l'è nada in sla réda internet in dua la gh'à abû dimóndi séguit prima che la New Line Cinema la dicidìs ad far-'n un film.
La pelìcula l'à fat sù da piò ad ssanta-dū migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda sōl trénta-tri.
Sunt
Sean Jones (Nathan Phillips) 'l è stâ testimòni d'l umisìdi 'd un giùdas da part di óm dal gangster Eddie Kim (Byron Lawson). Par cal mutìṿ chè gl'agînt d'l FBI Neville Flynn (Samuel L. Jackson) e John Sanders (Mark Houghton) i 'l tōśan sóta la sò prutesiòṅ e i vànan sèg in dal vōl in aparéć ch'al gh'à da purtàr-al da Honolulu a Los Angeles par testimuniàr a 'l prucès. Par far-al fóra Kim al gh fà cargàr insìma na casa pîna ad sarpènt velenóś in manéra ad cupàr-al diretamènt o anc faghénd vgnir śò 'l aparéć.
Sean e la sò scòrta i viàś'n in prima clas, chi àtar in dla clas turìstica anc s'i aṅ pagâ al bijét pîṅ, cuma 'l rapper Three G's (Flex Alexander), ch'al gh'à 'l ciòld fis par la pulisìa, e i sò cumpàgn Troy (Kenan Thompson) e Big Leroy (Keith Dallas). A bōrd i gh'èṅ anc la Mercedes (Rachel Blanchard) c'n al sò caṅ, la Maria (Elsa Pataky) cun la sò putìna in bras, al campiòṅ ad kickboxing Chen Leong (Terry Chen), i spóś frésc Tyler (Tygh Runyan) e l’Ashley (Emily Holmes), 'l óm 'd afâr britànic Paul (Gerard Plunkett) e dū putèṅ da par lōr, Curtis (Casey Dubois) e Tommy Brown (Daniel Hogarth). 'L equipàǵ invéci al pōl cuntàr su gl'hostess Claire Miller (Julianna Margulies), Grace (Lin Shaye), a 'l sò ùltim vōl, e Tiffany (Sunny Mabrey) e su 'l steward Ken (Bruce James).
Pasâ la mità dal tragìt, la gàbia di sarpènt la s vèra e 'l bisi i tàcan a 'ndàr in gir par 'l aparéć. I prim a lasàr-'g al péni i èṅ na còpia ad muróś malnét, ch'i ér'n andâ a gusàr in dal lìcit. Cal bèsti lè i èṅ dimóndi rabìdi parchè i sèntan 'l udōr ad ferumòṅ stramnâ insìma a i fiōr dâ a i pasegēr.