text:
Balamuthia mandrillaris
La Balamuthia mandrillaris l'è n'améba a vita libra dal gènar “Balamuthia” ch'la tōś al nóm da 'n prufesōr ch'in dal vintéśum sècul 'l iva studiâ e dâ 'l sò cuntribùt in di studi ad chi amébi lè cumpàgni, William Balamuth. La n è incóra stada iśulàda definitivamènt in natùra ma a s pénsa ch'la pòsa vìvar in dal śòni tempràdi parchè a s è vist che soquànti parsòni ad chi pòst lè i gh'aṅ i sò anticòrp. La prima vòlta ch'a s è catâ la Balamuthia mandrillaris in 'n èsar vivènt 'l è stâ in dal 1986 in un mandrìl dal zoo ad San Diego in di Stat Unî. A n è minga ciàr cuma la bèstia la l'àppia tòlta, a s pénsa da na frida o cun dla pólvra cun l'améba in mèś tirànd fiâ.
In d'l óm cl'améba chè la pōl far vgnir un mâł dimóndi brut a 'l sarvèl, l'encefalìte amèbica granulomatóśa, specialmènt quànd òṅ al gh'à 'l diféśi dimóndi basi. I caś ripurtâ i n èṅ minga tant, a s pōl dar parchè dal vòlti a n è minga fàcil batśàr al mâł giùst. In tut al manéri i èṅ dimóndi pôc qvéi ch'i l'aṅ scampàda, armagnénd uféś in dla tèsta par tuta la vita fra 'l àtar. L'è pruâ che na parsòna la la pòsa ciapàr faghénd un trapiànt [1]. Dòp avér-la tòlta, al mâł al pōl saltàr fóra dòp soquànti stmani faghénd di infesiòṅ a 'l sarvèl, mâł ad tèsta, fadìga a mandàr śò, paràliśi, gnuca dûra, févra, ingòsa, vdudi dópi, cretinìśia. Al sistéma imunitàri al fà fadìga a cumbàt'r-la parchè i glòbui biànc i èṅ più pìcui ad lē, al diamétar dl'améba l'è ad 15-60 µm, dònca i n gh la càvan minga a magnàr-li.
La Balamuthia mandrillaris la sumìlia dimóndi a l'Acantaméba e cuma lē la s sèra dènt'r a na cisti quànd al cundisiòṅ d'l ambînt in du la s cata i n èṅ briśa favurévuli.
Nòti
- ↑ Traśmisiòṅ dla Balamuthia mandrillaris c'n un trapiànt, un caś nóṿ Trapianti.net, 12 'd Agóst dal 2014
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Balamuthia mandrillaris
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Balamuthia mandrillaris


c: text/html

text:
Praticum
Il praticum tecnic sa drizza ad absolventas ed absolvents d’in emprendissadi d’informatica, electronica da multimedia u d’ina scolaziun equivalenta che prendan en mira la pussaivladad da sa scolar enavant en direcziun audio/video. La finamira è d’emprender a conuscher la chasa da medias RTR e las differentas lavurs en la partiziun tecnica.
In praticum dura per regla 1-3 mais e cumpiglia ina part da la scolaziun da basa interna. El vegn organisà dal post da scolaziun e furmaziun ensemen cun il responsabel dal sectur pertutgà e vegn coordinà da la dispo tecnica. Quai garantescha in accumpagnament professiunal durant tut il temp dal praticum.
Candidatas e candidats cun la finamira da far in stage sco tecnicistA dal tun u da video vegnan era sustegnids en la preparaziun per l’examen d’admissiun per las scolas TTS/Tontechnikerschule, Schönenwerd, ffton/Freie Fachschule für Tontechnik, Zürich u SAE/Institut SAE, Turitg.
Cundiziuns per in praticum
- vegliadetgna min. 19 onns
- emprendissadi tecnic sche pussaivel cun matura professiunala u scolaziun ni savida equivalenta e d’avantatg cun experientscha da lavur
- bunas enconuschientschas d’in idiom rumantsch
- lavurar a temp cumplain
- flexibilitad areguard il temp da lavur (fins d’emna, firads)
RTR porscha plazzas da praticum tenor basegns e cunvegna individuala.
Stage
Il stage tecnic video/audio tar RTR s’adressescha a praticantas e praticants che han fatg in praticum, che adempleschan las cundiziuns d’admissiun da las scolas (TTS, ffton, SAE) e che retschaivan in contract da stage tar RTR. Il stage cumpiglia la scolaziun da basa interna, la lavur pratica audio/video e tecnica da medias ed in accumpagnament professiunal.
Il stage tecnic dura per regla 2 onns. Cumprais è la lavur pratica en la partiziun producziun radio/tv e ca. 90 dis scola. La finamira è da cuntanscher il diplom federal sco tecnicist dal tun u il diplom sco tecnicist da video (Digital Film and Animation/FAD).
RTR surprenda ina part dals custs per la scola e metta a disposiziuns dis da lavur per la scolaziun. En pli vegnan Ils stagiaires sustegnids en la preparaziun per l’examen da diplom.
Cundiziuns per in stage
- avair fatg in praticum tecnic en chasa RTR
- contract da stage tar RTR
- disposiziun d'admissiun d’ina scola (TTS, ffton, SAE)
- lavurar a temp cumplain e flexibilitad areguard il temp da lavur (fins d’emna, firads)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il campiun mundial da mountainbike Nino Schurter ha defendì ses titel da campiun svizzer ad Echallens. Schurter ha gudagnà 9 secundas avant Matthias Stirnemann e 21 secundas avant Lukas Flückiger. Il grischun Martin Gujan è rangà sco otgavel.
Jolanda Neff favurita e campiunessa
Vegnida campiunessa svizra è la gronda favurita Jolanda Neff. La victura da la cuppa mundiala ha gudagnà cun in avantatg enorm da varga duas minutas e mesa sin Linda Indergand.
La tiarza Kathrin Stirnemann è gia passa trais minutas e mesa enavos.
Success Sursilvan
In success sursilvan hai dau al campiunadi svizzer dals juniors. Il vicechampiun mundial dals juniors Vital Albin ch'è sco Nino Schurter oriund da Tersnaus po celebrar siu quart titel da campiun svizzer en seria. Ursin Spescha da Sevgein ha cumplettà il success dal Club da velo Surselva cun il terz plaz. In plaz en ils top 10 ha il Club da velo Surselva era pudi festivau tiels U23. En quella categoria ei Andrin Beeli da Sagogn vegnius sisavel.
RR novitads 16:00


text:
Derivada
En matemàtica, la derivàda de 'na funsiù l'è 'na mizüra de la rapidità co la qual el valùr de chèsta funsiù el càmbia al cambià el valùr de la sò variàbil endependènta. La derivàda de 'na funsiù l'è 'n concèt locàl, cioè, l'è calculàt come el lìmite de la rapidità de cambiamènt media de la funsiù enden dàto intervàl, quan che l'intervàl ciapàt en cunsiderasiù per la variàbil endependènta el deènta sèmper piö pesèn. Per chèsta rizù se pàrla de valùr de la derivàda de 'na sèrta funsiù enden dàto pónt.
'N ezèmpe tìpich el sàlta fò quan che se stüdia el müimènt: se 'na funsiù la reprezènta la puzisiù de 'n ogèt en rapórt al tép, la sò derivàda l'è la velocità de tal ogèt. 'N aparèchio che 'l fàghe 'n vul transatlàntich de 4500 km 'ntra le 12:00 e le 18:00, el viàgia a 'na velocità media de 750 km/h. Però, el pödarès viazà a velocità piö àlte o piö bàse en en tochèi diferèncc del sò percórs. En particolàr, semài che 'ntra le 15:00 e le 15:30 el percór 400 km, la sò velocità media en chèl ciapèl lé l'è de 800 km/h. Per conóser la sò velocità istantánea a le 15:20, per ezèmpe, ocór calculà la velocità media en intervài de tép sèmper piö pesègn entùren a chèsta ùra: 'ntra le 15:15 e le 15:25, 'ntra le 15:19 e le 15:21, etc.
Alùra el valùr de la derivàda de 'na funsiù enden pónt la pöl véser enterpretàda en fùrma geométrica, perchè la corespónt co la pendènsa de la rèta tangènt al gràfich de la funsiù endel pónt analizàt. La rèta tangènt l'è a sò ólta l'aprosimsiù lineàr piö acüràda entùren al pónt ciapàt en cunsiderasiù. La nusiù de derivàda la pöl véser generalizàda per el càzo de le funsiù con de piö de 'na variàbil co la derivada parsiàl e el diferensiàl.


text:
Quants aviuns, quantas rachetas, e sch'il pievel po decider davart quest'investiziun n'è anc betg cler. In rapport d'experts per mauns dal Cussegl federal aveva proponì da cumprar 40 aviuns da cumbat ed in sistem da defensiun en l'aria per radund 9 milliardas francs.
Survegliar l'aria svizra durant 24 uras
Cun ina tala schliaziun avess la Svizra la pussaivladad da survegliar l'aria svizra durant 24 uras. Durant plirs mais pudessan dus aviuns patrugliar ed observar l'aria. Il sistem da defensiun permettess da cuvrir radund in terz da la surfatscha svizra. Per pudair cumprar novs aviuns ed ulteriuras investiziuns vul il Cussegl federal auzar il budget per il militar per 1,4% ad onn.
F/A-18 patruglieschan pli ditg
Tenor l'urari duai vegnir decidì, tgenin tip d'aviun cumprar en il decurs dal 2020, uschia che la flotta fiss en servetsch a partir dal 2030. E per evitar ina largia en la defensiun aviatica, fiss la flotta actuala da F/A-18 anc en servetsch pli ditg. Per la sanaziun da las F/A-18 Hornets per quest intent quinta il Cussegl federal da stuair impunder ina mesa milliarda francs.
Sanestra è cunter - la dretga beneventa
Uschia beneventa PPS la decisiun dal Cussegl federal. I saja in pass en la dretga direcziun. Sche las otg milliardas per ils novs aviuns da militar sajan però avunda, dubita la partida. Da quest avis è er la societad d'uffiziers da l'aviatica militara.
La PLD è cuntenta cun la schliaziun. I sa tractia d'ina via per mez ora.
La PCD ha be communitgà ch’ella haja prendì enconuschientscha da la decisiun.
Cunter ils plans dal Cussegl federal è la PS. I na dettia nagina raschun per ina tala «varianta da luxus» per armas. Er ils Verds refuseschan la decisiun. Els pretendan dal Cussegl federal da lubir ina debatta democratica davart in project concret.
La Gruppa per ina Svizra senz’armada (GSOA) pretenda in referendum davart la cumpra da novs aviuns da cumbat. Il preventiv saja bler memia aut ed in affrunt envers il pievel, argumentescha la GSOA.
RR novitads 18:00 +


text:
-
Lescha da lavur
Avant 200 onns n'eran las cundiziuns da lavurar anc betg regladas sco oz. Pertge è la lescha da lavur uschè impurtanta?
-
-
Lischerna giganta
Biologs scuvran adina puspè novas spezias d'animals. Uss han biologs fatg ina scuverta extraordinaria.
-
Lingia da tren
Cura che plirs trens curseschan sin ina lingia sto quai vegnir organisà fitg bain.
-
Lieur da Pasca
Lieurs da Pasca datti en tut las furmas. Nus avain fatg da confisier e mussain co che lieurs da Pasca vegnan fatgas.
-
Lieunga blaua
En tut l'Europa vegn cumandà als purs da dar a lur muvel ina squitta speziala che protegia cunter la lieunga blaua.
-
-
-
Lavur da stad
Per gudagnar daners van blers uffants en plazza. Ir en plazza la stad, da tge ston ins far stim?
-
Lavur d'uffants
Sin l'entir mund datti 150 milliuns uffants che ston lavurar per insumma surviver.
-
-
Lag la Cauma
Tar il Lag la Cauma sper Flem na ves’ins betg nua che l’aua vegn en il lai.


text:
Gnanc la PBD, la pli ferma partida en Engiadina Bassa, ha chattà in candidat valabel ch'è sa mess a disposiziun, uschia Peder Caviezel il president da la PBD Engiadina Bassa. Pertge che quai è uschia, n’ha el però betg pudì respunder.
Duri Campell represchenta er l'Engiadina Bassa.
Cun Duri Campell hajan ins dentant in fitg bun candidat da l‘Engiadin’Ota che represchentia er l'Engiadina Bassa. Ma er las autras partidas n'han nagins candidats da l’Engiadina Bassa sin lur glistas.
Uschia er betg la PPS ch’aveva avant quatter onns anc tschentà in. Els hajan bain chattà candidats valabels, quels n’hajan però betg vulì sa metter a disposiziun, uschia la secretaria da la PPS Valerie Favre Accola.


text:
La damaun tranter las 6:00 e las 7:00 na cursava er nagins trens tranter Cuira e Rehanau, quai pervi dad in disturbi tecnic. Singuls trens èn crudads ora uschia ch'ils passagiers han stuì vegnir transportads cun bus.
Privel da lavinas moderà
En l'entir chantun grischun regia il mument in privel da lavinas moderà (stgalim 2), di Kurt Winkler avertider da lavinas a l'institut federal per la perscrutaziun da naiv e lavinas a Tavau. I saja pussaivel da far turas da skis, dentant stoppian ins dar adatg sin spundas taissas. Là, nua ch'ì ha navì fitg, èsi dad esser precaut. Surtut en la vallada dal Rain Anteriur e Posteriur, sco era en la Val Calanca ed il Mesauc, saja da quintar cun radund 30 centimeters naiv nova.
Pli pitschens saja il privel da lavinas en l'Engiadina. Là stoppian ins mo dar adatg sur 2'600 meters e spundas vers nord. Il privel da lavinas moderà resta pli probabel enfin sonda. Dumengia, cura che l'aura daventa pli bella e miaivla, po il privel da lavinas bletschas crescher.


text:
L'Apòstol Pé a fà visita a Cornélio. A Cesarea a-i stava n'ufissial ëd l'armada roman-a ch'as ciamava Cornélio. A l'era 'l comandant ëd ël regiment dìt itàlich. Cornélio a l'era n'òm divot che, con tuta soa famija, a chërdìa ant ël Dé ùnich. A fasìa motobin ëd limòsne al pòpol dij Giudé e a pregava Dé con costansa. Un dì, a l'era apopré tre bòt dël dòp-disné, a l'ha avù na vision anté ch'a l'ha vëddù n'àngel dël Signor ch'a venìa anvers a chiel. L'àngel a l'ha dije: "Cornélio!". Cornélio a l'é sbaruvàsse e, an vardardlo fiss, a l'ha dije: "Còs' a-i é-lo Signor?". E l'àngel a l'ha replicà: "Toe orassion e toe limòsne a son montà dë 'dnans a Dé tanme 'n sacrifissi ch Chiel a l'ha acetà con piasì. Adess, donca, manda 'd gent a Joppe për di a n'òm ciamà Simon Pé 'd ven-e da ti. A stà con n'àutr Simon, n'afaitor, ch' a l'ha na ca davsin al mar". Quand che l'àngel a l'é andass-ne, Cornélio a l'ha ciamà doi ëd sò servitor e un soldà timorà 'd Dé, un dij sò òm ëd fiusa. A l'ha contaje tut lòn ch'a l'era rivaje e a l'ha mandaje a Joppa. E 'l dì apress, antramentre ch'a marciavo e ch'as avzinavo a la sità, Pé a l'é montà an sla trassa dla ca për preghé. A l'era apopré mesdì e a l'avìa fam. Antramente che coj 'd la ca a-j prontavo da mangé, a l'é cascà ant na trans, n'éstasi. A l'ha vëddù 'l cel duvert e quejcòsa coma 'n gran' linseul sospèis pr' ij quatr canton. ch'a vnisìa giù fin-a a toché la téra. Col linseul a contnìa d'ògni dòrt ëd bestie, reptij e osej. Peuj a l'ha sentì na vos ch'aj disìa: "Pé, àusste, massje e mangje". "Nò, Signor." a l'ha fortì Pé, "Im na pijirìa bin guarda 'd felo. I l'hai mai mangià 'd lòn che nòstra lej a diciara ch'a l'é impur e spòrch!". E la vos a l'ha tornaje a dì: "Le còse che Dé a l'ha purificà, tenje nen për impure". L'istessa vision a l'é stàita 'rpetua tre vòte, peuj 'l lenseul a l'é 'rtisasse an cel. Pé a l'è stàit ëd lòn pitost antërdoà e as domandava còsa mai a podrìa significhé cola vision. A l'é 'ntlora che j'òm mandà da Cornélio, informandse dla cà 'd Simon, a son rivà a la pòrta. A l'han ciamà a quejdun s' a-i alogiava ansilì un cert Simon ch'a-j disìo Pé. Antant che Pé a pensava a soa vision, lë Spirit a l'ha dije: "A-i son tre òm ch'at serco. Àuss-te, cala giù e vatne con lor sensa fene dificoltà, sagrinte nen, përché a l'é mi ch'i l'hai mandaje!". Antlora Pé, essend calà giù vers la gent ch'a l'ero staje mandà da part ëd Cornelio, a l'ha dije: "I son col ch'i serche; për chè motiv seve vnù?". E a l'han dije: "I soma stàit mandà da Cornélio, n'ufisial roman. A l'é n'òm giust e timorà 'd Dé, motobin apresià da tùit ij Giudé. N'àngel sant a l'ha comandaje 'd mandé a ciamete për ven-e a soa ca e sentite parlé 'd lòn ch'it nunsie". Antlora Pé a l'ha faje intré e a l'ha ospitaje për la neuit. Ël dì dòp a l'é andass-ne 'nsema a lor, e quejdun ëd ij frej ch'a-i era a Joppe a l'ha compagnalo. A lindoman a son intrà a Cesarea. Ora Cornélio a lo spetava e, për col rescontr, a l'avìa 'dcò ciamà 'nsema ij sò parent e j'amis. E a l'é rivà che coma Pé a intrava ant la ca, Cornélio a l'é vnuje 'ncontra e, campand-se ai sò pé, a l'ha adoralo. Ma Pé a l'ha falo aussé e a l'ha dije: "Levte sù, i son n'òm pròpi coma ti!". Peuj, parland con chiel, a l'é intrà e a l'ha trovà diverse d'àutre person-e ch'a-i ero lì radunà. A l'ja dije: "I seve pro che, për nojàutri ebreo, second nòstra lej, a l'é nen consentì d'intré ant la cà 'd gent ch'a l'é nen ëd la nòstra religion e d'avej 'd relassion con lor. Tutun, Dé a l'ha mostrame ch'i l'oma nen da ten-e gnun-a përsona për impura o spòrca. A l'é për lòn che sùbit ch'i l'eve mandame a ciamé, i son vnù sensa fene dificoltà. Disme, donca, për ché motiv ch'i l'eve mandame a ciamé". Antlora Cornélio a l'ha dije: "A son stàit quatr dì a st'ora, ch'i j'ero a digiun, e ch'i fasio l'orassion ëd tre bòt ant mia cà. Pròpi an col moment là, a l'é rivà che n'òm a l'é presentasse dëdnans a mi con na vestimenta splendrienta. E a l'ha dime: 'Cornelio, toe orassion e toe limòsne a son montà dë 'dnans a Dé tanme 'n sacrifissi che Chiel a l'ha acetà con piasì. Adess, donca, manda 'd gent a Joppe për di a n'òm ciamà Simon Pé 'd ven-e da ti. Chiel a stà con n'àutr Simon, n'afaitor, ch' a l'ha na ca davsin al mar. Quand ch'a sarà vnù at parlerà'. A l'é për lòn ch'i l'hai sùbit mandà da ti, e ti 't l'has fàit bin a ven-e. Ora i soma tuti sì present dëdnans a Dé per sente tut lòn che Dé a l'ha comandate 'd dine". Anlora Pé, an pijand la paròla, a l’ha dit: “An vrità i vëdd che Nosgnor a l’ha da bon minca ‘d rësguard a l’aparensa dle përson-e, ma che an tute le nassion coj ch’a-j pòrto rispet e ch’a fan lòn ch’a l’é giust, a-j son gradì. A l’é lolì ch’a l’ha fàit savèj al pòpol d’Israel, quand ch’a l’ha nunsià la pas për ël mojen ëd Gesù Crist, ch’a l’é ‘l Signor ëd tuti. I seve lòn ch’a l’é rivaje an tuta la Giudèa e ch’a l’é partì da la Galilèa, apress ël batésim che Gioann a l’ha predicà, a propòsit ëd Gesù ‘d Nasaret, ché Nosgnor a l’ha onzù dë Spirit Sant e ‘d fòrsa, e ch’a l’é passà da ‘n pòst a l’àutr, an fasend ëd bin e an varend tùit coj ch’a j’ero sota la potensa dël diav, përché De a l’era con Chiel. Nojàutri i soma testimòni ‘d tut lòn che Gesù a l’ha fàit, an Giudèa tanme a Gerusalem. A l’han falo meuire an ciovandlo an sna cros. Però, De a l’ha arsussitalo ‘l ters dì e a l’ha acordà ch’as manifestèissa, nen a tut ël pòpol, ma ai testimoni che për lòn Chiel a l’avìa già da prima sernù, a nojàutri, ch’i l’oma mangià e beivù ansema a Chiel, dòp ch’a l’é stàit arsussità dij mòrt. Gesù a l’ha comandane ‘d prediché al pòpol e d’atesté ch’a l’é Chiel che a l’é destinà da De pr' esse ‘l Giùdes dij viv e dij mòrt. Tùit ij profeta a-j fan testimoniansa, che chionque a chërd an Chiel a 'rseivrà l’armission dij sò pecà grassie a sò nòm". Antant che Pé a parlava, a l'é rivà che le Spirit Sant a l'é calà giù an su tuti coj ch'a scotavo col messagi. Ij chërdent giudé ch'a l'ero venù con Pé a son stupisse che 'l don ëd lë Spirit Sant a fussa dàit ëdcò a gent ch'a fasìa nen part ëd ël pòpol ëd Dé, përché lor a parlavo an d'àutre lenghe e a laudavo Nosgnor. Antlora Pé a l'ha fortì: "Chi é-lo ch'a podrìa dì contra che costi-sì, ch'a l'han arseivù lë Spirit Sant parèj 'd noi, a sìo batesà con d'eva?". Pé a l'ha donque comandà cha fusso batesà ant ël nòm dël Signor. Cornélio a l'ha peuj pregaje 'd sté con lor ancora quej dì" (At 10).J'àutre leture bìbliche dël lessionari për ël 10 Magg 2015 - Duminica 'd Pasca ch'a fà ses
At 10:44-48; Salm 98; 1 Gioann 5:1-6; Gioann 15:9-17.


text:
Curt e concis:
- Blers territoris han sulet in manaschi reducì. Ma en l'entir Grischun èn ils blers territoris averts.
- A Laax èn pliras persunas vegnidas evacuadas suenter in incap. La colliaziun da Curnius sin il Crap Sogn Gion è stada interrutta per duas uras.
- I dat dentant era territoris nua che tut ils indriz èn en funcziun.
Pausa sfurzada a Laax
La staziun da val da Curnius sin il Crap Sogn Gion è stada interrutta per duas uras. Dus sezs sajan encugnads, communitgescha l'Arena Alva. Ils passagiers hajan stuì vegnir evacuads. Per cletg per las persunas che spetgavan saja l'aura stada buna, cun sulegl e cun temperaturas miaivlas. Curt suenter l'ina haja la sutgera puspè pudì vegnir prendida en funcziun. Per ils giasts bloccads hai dà ina bon per ina carta dal di, scrivan ils responsabels.
Siglientar lavinas per pistas segiras
Ils blers territoris en il Grischun han avert la gronda part dals indrizs e las pistas. En Surselva èn tut ils territoris averts. Ils indrizs en ils auts èn dentant per part anc serrads pervia dal privel da lavinas grond. A Laax per exempel èn actualmain 20 da 29 indrizs averts.
Era tar las pendicularas en l'Engiadina èn diversas pistas serradas pervia dal privel da lavinas. A Scuol per exempel èn 8 da 13 indrizs averts. Il mument èn ils responsabels vid siglientar lavinas e segirar las pistas ch'èn anc serradas. Ed en il territori dad Arosa e Lai èn 40 da 43 indrizs averts.
A Savognin dentant para la naiv betg d'avair ina fitg gronda influenza sin il manaschi: Actualmain èn tut ils 12 indrizs dal territori averts.
Pendicularas da Scuol han gì bleras lavinas spontanas
Tenor il directur da las pendicularas da Scuol saja la situaziun da l'aura cun ferms vents e blera naiv stada extraordinaria. Collavuraturs che lavurian gia dapi decennis en il territori da skis n'hajan strusch vis uschè bleras lavinas spontanas sco ils davos dis. Suenter in di da preparar e segirar las pistas quinta Poo dentant puspè da savair avrir sin fin d'emna tut ils indrizs.
Situaziun sco auters envierns era
Era en il territori da Sedrun Andermatt hai dà il venderdi in manaschi reducì. Tenor il directur Silvio Schmid na saja la situaziun dentant betg extraordinaria era sch'i haja da vents da record cun 213 km/h sin l'Alpsu. Situaziuns sco quellas haja dentant anc da pli. Il sulet che caschunia ulteriurs problems saja l'interrupziun dalla lingia da tren tranter Andermatt e Sedrun. La finamira saja uss dentant da preparar tut las pistas per damaun. Sch'i tanschia dad dar liber la colliaziun da tren, saja dentant betg anc cler.
RR actualitad 12:00


text:
Cun gronda preschientscha militara sa prepara il stadi Israel sin il giubileum da 70 onns che vegn celebrà glindesdi. Ed era l'ambassada dals Stadis Unids vegn transferida da Tel Aviv a Jerusalem. Da far quest pass aveva il president american Donald Trump gia annunzià il december passà. Uschia renconuschan ils Stadis Unids sco chapitala da l’Israel. Entant che l’Israel beneventà la decisiun dals Americans, vegn quella crititgada da la cuminanza internaziunala.
Aspectaturs d'aut rang
Il minister da finanzas dals Stadis Unids Steven Mnuchin è arrivà dumengia a la testa d'ina gronda delegaziun. Era la figlia dal president Ivanka Trump e ses um vegnan ad esser preschents tar l'avertura da l'ambassada.
Ins quinta cun protestas vehementas
Ils ambassadurs dals blers stadis na sa participeschan betg a l’inauguraziun da l’ambassada americana. Il status da la citad da Jerusalem è numnadamain fitg dispitaivel e chaschuna dapi decennis conflicts tranter Israelians e Palestinais.
En vista a las festivitads a Jerusalem quintan las autoritads cun protestas vehementas dals Palestinais. L’Israel ha perquai rinforzà las mesiras da segirezza.
RR novitads 06:00


text:
Nà, un'è miga vera, al so' me: quel ch'i lé, 'un'è e' "Porto Antico" com cum uss dis a Genova: enca 'a di' al cazedi u'i'è un lèmit, a dïg bein!? Un 'e po' ciamé issé! La mi anvoda, ca l'a studié ma Bulogna e la a è duturessa, l'a det ch'e' port ad Remìn quand che ì sera i rumén l'era du ch'adeeess... du c'u'jèee... la via Roma, lo, niassi, e tot ch'i'elt, 'e dis issé sultent parché 'e vò spend i sold tôt du ch' u'i per ma lô ', te capì!? O sia du ch'u'iè i risturent... ecetera, mei c'a staga zet... 'mein, ca sava me! T'è capì s'je forb, in a nînt d'amparé e nun quaiòn a la tülem sempra i lé s'a d'la zèinta issé. E i vo' cumandé lor, e 'i ne bon ad fe' nînt, e 'i pensa sempra ma i so' interess! E' "porto antico", com c'ul ciema ma 'dess, dop che i'è andé via i rumén l'era du cu 'je la cisa ad san Nicolò, v'sein du ch 'e sta i Buratel; dop, l'è fnì 'i lazo', me fer biench. Tla la castlaza u'i sarà enca sté un port me 'a peins, ma pianeìn pianeìn l'è andé a fnì piò in zo', e u 'i è enca un quedri, adess c'a m'arcord, ch'us vid una berca di rumén cl'a pasa sotta ma 'e pont ad Tiberi, ma un s'vid miga 'e port, donca l'è bugia! Looo l'aveva da fe'sultent una cosa: 'e duveva fe' una streda par pasè al machìn, e ciodr' 'e pont e un a fé nînt! Alora m'è a deg ch' l'ha da andé ma chesa, ch'un è bon da fe' e' sindaco, l'a sultent l'amabizione ma un'a le capacità, e nun an tulem un'elt, enca piò zovn, brèv, e 'a sem tot più cuntent, e lo' che vaga a vanghé cl'a rot i quaion: tò, niassi!
A. S.


text:
L’equipa da tennis svizra a Rio va sulet cun in dubel da dunnas al start. Quai resulta da la glista uffiziala da la ITF. Timea Bacsinszky vegn a remplazzar Belinda Bencic che sto renunziar sin Rio pervi d’ina blessura a la vart da Martina Hingis. Perquai sto uss Viktorija Golubic la partenaria prevesida da Timea Bacsinszky restar a chasa.
Wawrinka gioga probabel sulet singul
La Svizra na vegn a Rio betg a sa participar a la concurrenza da mix. Sco Stan Wawrinka ha ditg a Toronto sentia el la vegliadetgna ed el veglia sa concentrar dal tuttafatg sin las partidas dal singul, quai communitgescha swiss-olympic.
RR novitads 14:00/18:00


text:
La notg, part IV – Die Nacht
- Venderdi, 22.9.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 22.9.2017, 19:00, RTR
Da notgs romanticas fin tar notgs politicas
Suenter trais etappas da chanzuns nocturnas en lingua englaisa, questa giada ina quarta varianta però dal tut tudestga, adattada a l'actualitad politica, vul dir a las elecziuns en Germania. Die Ärzte pretendan per exempel «Die Nacht (muss eine Frau sein)», fertant ch'ils Prinzen recicleschan il schlagher museal «In der Nacht ist der Mensch nicht gern allein». Udo Lindenberg (foto) entaupa «Fremde in der Nacht», entant che Wolfgang Niedecken ed ils BAP resveglian ils vegls nauschaspierts nazistics, en lur famusa «Kristallnaach». Tuttina ina bella spassegiada nocturna.


text:
FIFA
La Federaziun internaziunala da ballape (FIFA - Fédération Internationale de Football Association) è ina organisaziun internaziunala che coordinescha las federaziuns da ballape da l'entir mund. La sedia da la federaziun sa chatta a Turitg. La FIFA organisescha differents arranschaments da ballape, sco per exempel ils campiunadis mundials da ballape dals umens sco era da las dunnas. Il president actual da la FIFA è il svizzer Sepp Blatter.
Federaziuns continentalas[modifitgar | modifitgar il code]
- UEFA - Europa
- AFC - Asia
- CONMEBOL - America dal Sid
- CONCACAF - America centrala e dal Nord
- OFC - Oceania
- CAF - Africa


text:
L’inscunter a Tavau ha lieu dals 22 fin ils 26 da schaner. Macron vegn probabel ad esser preschent ils 24 da schaner. Igl è previs ch'el tegnia in pled. Gia il 2016 è Macron stà a Tavau al WEF, lura sco minister d’economia da la regenza da François Hollande. Lura avev'el appellà a refurmas pli sveltas en Frantscha.
Avant da vegnir en Svizra, va Macron dentant anc al uschenumnà «Inscunter d'attractivitad per la Frantscha» a Versailles. Quai inscunter duai carmalar firmas britannicas en Frantscha suenter che la Gronda Britannia ha decidì da sortir da l'Uniun europeica.
Emmanuel Macron admonescha
Il president franzos ha era crititgà la mesemna il tun dals Stadis Unids, da l'Israel e da l'Arabia Saudita en connex cun l'Iran. Ils trais pajais sajan en blers reguards alliads da la Frantscha. Lur lingia uffiziala saja dentant ina che mainia a la guerra, ha Macron avertì. I saja impurtant da mantegnair il dialog.
RR novitads 06:00


text:
Murten
Murten (in frances: Morat) a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.02 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6381 abitant.
El cumün de Muntelier al se tröva a una altitüden de 453 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bas-Vully, Büchslen, Courgevaux, Galmiz, Greng, Haut-Vully, Lurtigen, Meyriez, Münchenwiler (BE), Muntelier, Müntschemier (BE), Ried bei Kerzers, Salvenach.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes l'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 515 co la citazion de una postazion difensiva ciamada “Muratum”.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch) (Inglés) (Franzés)
- The panorama of the battle of Murten
- Photo Gallery from Murten


text:
Sulfrì
Sulfrì (nòm uficiàl en italià: Solferino) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 2 642 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 13 km², per 'na densità de 208 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castiù, Cavriàna, Ghidisöl, Lonàt (BS) e Médule.
Endèle campàgne de Sulfrì, ai 21 de zögn del 1859, gh'è stat combatìt 'na Batàia famùza, importànte per el rezültàt de la Segónda Guèra de 'Ndependènsa Italiàna. L'è stat per cürà i ferìcc de chèsta batàia che gh'è nasìt la Crus Rósa.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Paés enzemelàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L'Allianza evangelica svizra aveva laschà far questa retschertga da l'institut gfs berna. Quests resultats cuntradian al maletg en la publicitad che extradas da la baselgia ed interess religius sminuent sajan la regla.
Svizra La maioritad dals Svizzers sa senta colliada cun la baselgia
La maioritad da la populaziun svizra sa senta colliada cun la baselgia ed è cartenta. Quai demussa ina retschertga represchentativa tar passa 1000 persunas. 53% han inditgà dad esser cartents e fitg cartents. Ch'i na crajan nagut han sulettamain 8% ditg.


text:
Donnie Klang
Cugnùsüü cumé Donnie Klang, l'è diventò famùs in tüt ul mund grasie a la partecipasiùn a Making the Band 4, format da la televisiùn americana da MTV cundut dal rapper Puff Daddy (ades ciamò Diddy). Ul sò prim singul l'e' Take You There (trad. purtat là), cantò cun Puff Daddy. Cunt i Danity Kane e i Day26 (grüp che'l Donnie al vureva fà part a Making the Band), al partecipa al prugrama Making the Band 4 - Battle of Sexes (Fasenda la banda 4 - la bataja di sess), e i dü "band" e Klang a prudüran i album per la Bad Boy Records.
Cuntegnüü
Biugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adulescensa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donald Joseph Klang l'e' nasüü a Brooklyn,New York ul 23 da genar dal 1985. L'ha cuminciò prest la cariera da div, partend cumé mudel e cumé atur in quei film per la televisiùn. La pasiun per la müsica la scòca quand Donnie al gh'aveva 12 an, e ai scol superiur al cantava in d'un grup pop da la Island Tress High School da Levittown in dal Stat da New York, fin al 2003. A l'è inscì che ul bagaj al cumincia a crèss prufesiunalment in di sò capacità da cantà, balà e scriff i cansùn. Finida la scola superiur, Donnie al s'iscriv a la Hofstra University da Hempstead, New York che dopu la mularà per partecipà al prugrama da MTV, Making the Band.
2007-2008 Making the Band 4[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Making the Band 4, Sean "Diddy" Combs al ciapa 5 bagaj per furmà ul fütür grüp dai Day 26, ma’l lasa fòra Donnie perche’ al vureva che ul bagaj al faséva ul sulista per la sua Bad Boy Records.
L'album Just a Rolling Stone[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In dal 2008, Donnie al registra Just A Rolling Stone, album in vendita ul 2 da setembar in America. Ul sò prim singul, "Take You There", in featuring cul cap da la Bad Boy, Diddy. Dopu la publicasiùn dal prim album, Donnie el fa part del tour da Janet Jackson (Rock Witchu Tour).
Tour[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: Making The Band Tour
- 2008: Rock Witchu Tour
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: Just a Rolling Stone
Singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: "Take You There" feat.Diddy
- 2008: "Dr.Love"
Culaburasiùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2008: "Ain't Going" feat. Day26 e Danity Kane


text:
Saut
Pro Helvetia s’engascha per ina scena da saut variada e renconuschida internaziunalmain. Nus sustegnain la creaziun da novas choreografias e promovain represchentaziuns da gruppas ospitantas en las autras regiuns linguisticas da la Svizra. Nus contribuin als custs da viadi e da transport da turneas, per che ovras svizras vegnian era preschentadas a l’exteriur. Giuvens talents sustegnain nus cun purschidas da promoziun spezialas, per exempel cun programs da mentoring u cun residenzas. Projects d’intermediaziun che contribueschan a la confruntaziun dal public cun la creaziun da saut contemporana tutgan medemamain tar nossas activitads da promoziun.
Ensemen cun citads e chantuns sustegna Pro Helvetia cumpagnias da saut svizras ch’èn savens sin turnea cun cunvegnas da promoziun da trais onns. Actualmain profitan indesch cumpagnias da quest sustegn. Uschia rinforzain nus lur segirezza da planisaziun e lur flexibilitad. Cun nossa contribuziun a la rait da saut svizra Reso promovain nus la collavuraziun tranter las regiuns ed ans engaschain uschia per ina promoziun dal saut coordinada e cumplessiva en tut la Svizra. In project impurtant da Reso è la «Festa dal saut» en passa 20 citads da la Svizra.
Nus tegnain al current regularmain organisaturs internaziunals davart producziuns svizras. Nus cussegliain e sustegnain festivals da teater da l’exteriur en connex cun la programmaziun d’accents svizzers, envidain en Svizra persunas responsablas per il program per visiunaments ed essan participads a plattafurmas internaziunalas impurtantas sco l’IETM. Nus sustegnain er ils Dis svizzers da saut contemporan che carmalan mintga dus onns en Svizra organisaturs da tut il mund. Da nov avain nus lantschà il 2015 ensemen cun CORODIS la «Sélection suisse en Avignon» – ina vitrina per producziuns svizras al festival OFF ad Avignon.
Team
Felizitas Ammann
Leitung Tanz
Yann Aubert
Tanz


text:
30 Agost 2015 - Duminica dòp Pancòsta ch'a fà quatordes: Càntich 2:8-13: Salm 45:1-2, 7-10; Giaco 1:17-27; March 7:1-8, 14-15, 21-23
Gesù e le tradission uman-e
7:1 Antlora ij Farisé e quàich scriba ch'a l'era venù da Gerusalem, a son radunasse dantorn a Chiel. 7:2 A l'avìo armarcà che quejdun ëd Sò dissépoj a pijavo 'l mangé con man impure, visadì sensa avèje prima lavà, 7:3 përchè ij Farisé e j'àutri ebreo, a mangio nen sensa prima lavesse le man conforma la tradission religiosa tramandà dai sò vej. 7:4 E quand ch'a torno dal mercà, a mangio nen prima 'd lavesse. A-i é vàire d'àutre osservanse che a l'han cariasse, com' a sarìa 'd lavé le cope, ij tupin, ij vas d'aram e ij let conviviàj. 7:5 Ij Farisé e ij scriba a l'han ciamaje: "Për còs' é-lo ch' ij tò dissépoj a vivo nen conforma la tradission dij vej ma i pijo 'l mangé sensa lavesse prima le man?". 7:6 E Chiel a l'ha rësponduje: "Ëd sigura Isaìa a l'ha bin profetisà 'd vojàutri ipòcrita, tanme chiel a l'ha scrivù: 'Cost pòpol-sì am onora mach con ij làver ma sò cheur a l'é bin lontan da mi. 7:7 Am rendo onor për gnente, an mostrand ëd dotrin-e ch'a son mach ëd comandament dj'òm'. 7:8 Com é-lo ch' i seve tant scrupolos ant l'osservansa ëd vòsta tradission, ma i troveve sèmper la manera 'd schivié lòn che Nosgnor a l'ha comandà? 7:9 Chiel a l'ha 'dcò dije: "Vojàutri i seve prope an gamba a lassé da part ij comandament ëd Nosgnor për sosten-e vòsta tradission! 7:10 Pr' esempi, Mosè a l'ha dìt: 'Rend onor a tò pare e a toa mare' e 'Che col ch'a maledìss sò pare e soa mare a sia butà a mòrt'. 7:11 Vojàutri, contut, i dise: 'Quand quejdun a l'avrà dit: Tut lòn ch'i podria deve për giuteve a l'è corbàn, visadì 'n don consacrà a Nosgnor. 7:12 Anlora col-lì a sarìa-lo pi nen obligà a fé quejcòsa për sò pare e soa mare? 7:13 A l'é parèj che vojàutri i dësvòide la Paròla 'd Nosgnor con la tradission ch'i l'eve butà 'n pé. Vojàutri, purtròp, i na feve tante 'd còse parèj". 7:14 Peuj, a l'ha ciamà 'nsema tuta la gent e a l'ha dije: "Scuteme, tùit vojàutri e comprende bin. 7:15 A-i é gnente ch'a staga fòra 'd l'òm che, an intrand an chiel a peussa rendlo impur, ma a l'é lòn ch'a seurt da chiel ch'a lo rend impur. 7:16 Se chejdun a l'ha dj'orije për sente, ch'a scota".
7:17 Peuj, quand che Gesù a l'é 'ntrà an ca, an essendse artirà da la gent, ij sò dissépoj a l'han ciamaje ch'a-j spieghèissa lòn ch'a vorìa dì con cola paràbola. 7:18 Chiel a l'ha dije: "Seve-ne 'dcò vojàutri tant sensa inteligensa? Coma ch'a l'é-lo che tut lòn ch'a intra ant l'òm da fòra a peul nen rendlo impur? 7:19 Përchè lòn ch'a intra ant l'òm, a intra nen ant ël sò cheur, ma a va ant lë stòmi e pì tard a finìss ant la rian-a". (Sòn a veul dì che tute sòrte ëd mangé a son pure). 7:20 "Ma lòn ch'a rend impur l'òm a l'é col ch'a seurt da chiel. 7:21 Përchè a l'è da drinta, visadì dal cheur dl'òm, ch'a seurto ij cativ pensé, la fornisassion, ij robarissi, j'amassidi, 7:22 l'adulteri, l'angordisa, la malissia, le tromparie, la dësbàucia, l'anvìa, la maldicensa, la superbia e la folairà. 7:23 Tuti coj vissi-là a ven-o da drinta, e a son cole le còse ch'a rendo impur n'òm". (March 7:1-23).
mercoledì 26 agosto 2015
sabato 22 agosto 2015
Quand le paròle 'd Gesù a scandaliso (Duminica 23 Agost 2015)
23 Agost 2015 - Duminica dòp Pancòsta ch'a fà tërdes: 1 Rè 2 (10-12); 3 (3-14)Salm 111 - Efesin 5 (15-20) - Gioann 6:51-58
Lòn ch'a dis Gesù a l'é soens na provocassion ch'a scandalisa coj ch'a veulo stess-ne pacifich ant soe "certësse" e pregiudissi. A-i son fin-a dij "cristian" ch'a penso ch'a sia "un pò tròp" certe còse che Gesù a mostra... Completa fiusa an Gesù, contut, a l'é lòn ch'a conta.
Diversi 'd coj ch'a seguitavo Gesù as na van vìa. "Gesù a l'ha dit ste còse ant la sinagòga, antant ch'a dotrinava a Capernaum. Contut, diversi ëd Sò dissépoj ch'a l'avìo sentulo, a l'han armarcà: "Sta paròla a l'é dura: chi podrìa-lo mai acetela?". Ma Gesù, ch'a savìa ch'a-i era 'd Sò dissépoj ch'a mormoravo 'd lòn, a-i dìs: "É-lo che lòn av scandalisa? Còsa sarìa-lo donca, s'i vëdèisse 'l Fieul ëd l'Òm monté andoa ch'a l'era anans? A l'é lë Spirit ch'a dà la vita, la carn a serv a nen. Le paròle ch'i l'hai dive a son Spirit e vita Ma a-i na j'é diversi tra 'd voi ch'a chërdo nen". (Gesù a savìa fin-a dal prinsipi chi ch'a l'ero coj che a l'avrìo pì nen chërdù e chi ch'a l'avrìa tradilo). A-j dis donca: "A l'é për lòn ch'i l'hai dive che gnun a peul ven-e da mi, s'a l'é nen dàilo da mè Pare". Da col moment diversi dij Sò dissépoj a l'han chitalo e a 'ndasìo pì nen ansem a Chiel. E Gesù a dis ai Dòdes: "E vojàutri, veule nen 'dcò andev-ne via?". Ma Simon Pé a l'ha rësponduje: "Signor! Da chi é-lo ch'i l'avoma da andé? A l'é Ti ch'it l'has paròle 'd vita eterna! E nojàutri i l'oma chërdù e i savoma che Ti 't ses ël Sant ëd Dé". Gesù a l'ha rësponduje: "É-lo ch' i l'hai nen sernù vojàutri dòdes? Contut, un ëd voi a l'é un demòni". Ora, a disìa lòn ëd Giuda, fieul ëd Simon l'Iscariot, përchè a l'era col ch'a devìa rivé 'd tradilo, quand bin ch'a fussa un dij Dòdes" (Gioann 6:56-69).
sabato 15 agosto 2015
Vive nen coma 'd fòj (Duminica 16/8/2015)
"Pijeve donca bin varda 'd vòstra condòta. Vive nen coma djë stùpid, ma con saviëssa. Perde nen ëd temp pressios, ma sfruté al màssim ël temp ch'i l'eve për fé lòn ch'a l'é bon, përchè ij dì ch'i vivoma a son gram. Pensje bin ansima prima 'd fé cheicòs: serche 'd capì lòn ch'a podrìa esse 'l volèj 'd Nosgnor. E ampinive nen ëd vin, përchè lolì a l'é la ruin-a dla vita, ma procureve d'esse ampinì dë Spirit Sant. Canté al Signor ëd salm, ëd làude e 'd cantich ëspirituaj, për l'edificassion ëd coj ch'a-j ëscoto. Ch'a sia cola la musica ch'i l'eve ant ël cheur! Rende sèmper grassie për ògni còsa a Dé, ch'a l'é nòstr Pare, an nòm ëd Nosgnor Gesù Crist" (Efesin 5:15-20).
venerdì 7 agosto 2015
Dal përfond (Duminica 9 Agost 2015)
2 Samuel 18 (5-18, 15, 3-33); Salm 130; Efesin 4:25-5:2; Gioann 6 (35, 41-51).
Doi dle leture bibliche dë sta duminica-sì a trato diret dla misericòrdia 'd Nosgnor ch'an përdona ij pecà e an salva grassie a lòn ch'a l'ha fàit Sò Fieul Gesù Crist quand ch'a l'é dasse për nojàutri coma 'n sacrifissi përfet e a l'é mòrt an s' na cros. L'òm o la fomna ch'as fida con tut sò cheur a Chiel, as rend cont, përchè l'Evangeli a-j lo certifica, ch'ij sò pecà, për lòn, a son ëstaje përdonà e adess a l'é an pas con Dé e salvà për l'eternità dal castigh ch'a l'avrìa merità. Crist a l'ha pagà a sò pòst. El Salm 130, ciamà ël Deprofondis [Dal përfond], che 'd sòlit as dovra pr'ij mòrt, a trata pitòst dij viv e dla gòj 'd coj ch'a l'han suplicà Dé 'd përdoneje. Da col moment anans a daran da vëdde a Dé quant ch'a na son arconnosent për ël mojen ëd na vita conforme a la volontà 'd Nosgnor ch'a smija a cola 'd Gesù, dzurtut ant l'amor e la misericòrdia. Sto-sì a l'é 'l messagi dla sconda letura. Manché nen ëd lese 'dcò j'àutre doi leture ch'a podreve lese a l'adressa indicà.
"Dal përfond i crijo a Ti, ò Signor. Ò Signor, scot-me! Dame da ment. It suplico: Misericòrdia! S'It visèisse 'd tùit ij pecà, gnun a podrìa presentesse dnans Ti. Ma Ti it ses bin dispòst a përdoné për che Ti it peusse esse onorà. I l'haj fiusa an Nosgnor, l'haj fiusa an chiel con tut me cheur. I speto soe paròle ëd compassion. I l'haj anvìa 'd Nosgnor, tanme le guardie a speto l'albadòr. Ò Israel susnìss ël Signor, përché 'l Signor a l'ha për nojàutri n'amor sensa fin e a l'è pì che dispòst a liberene. Chiel a rendrà Israel lìber da tute le conseguense dij sò pecà" (Salm 130).
"Për conseguensa, arnunsié a la faussarìa, e che ognidun a disa la vrità a sò pròssim, përchè i soma mèmber j'un dj'àutri. Quand ch'i seve anrabià, pijeve varda 'd nen fé 'd pecà: ch' ël sol ch'a tramonta av vëdda pì nen arsentì. Dé gnun-e ocasion al diav. Col ch'a robava, ch'a roba pì nen, ma pitòst ch'a travaja 'd manera onesta con soe man përchè a l'abia 'dcò da dene a col ch'a l'ha da manca. Che gnun discors dzonest a sorta mai da vòstra boca, ma col ch'a serv pr' edifiché e ch'a fasa 'd bin a coj ch'a lo scoto. E crussié nen lë Spirit Sant, ch'a l'ha marcave con sò cacèt pr' ël dì dla redension. Campé via (che da voi as na vëdda pì) l'ameror, la flin-a, l'ira, la maldicensa, ansema a ògni malìssia, e brajé nen! Fé ij brav e sie pien ëd grinor e 'd compassion j'un con j'àutri. Përdoneve j'un j'àutri coma Nosgnor a l'ha përdonave an Crist. Vardé bin lòn ch'a fà Nosgnor e peuj fé l'istess, përchè i seve coma 'd fieuj ch'a imito 'n pare ch'a-j veul bin. Vive na vita pien-a d'amor an seguitand l'esempi dël Crist. Chiel a l'ha vorsune bin tant da smonse për noi a Dé coma 'n sacrifissi d'odor agreàbil" (Efesin 4:25-5:2).Del Salm 130 iv proponoma ambelessì la version ëstrumental tirà dal Saltéri 'd Ginevra, Nòstra tradussion piemontèisa, belavans, as peul nen cantessje dzora. As dovrìa fene na version métrica. Se quajdon ëd vojàutri a fussa bon a fela, i podrio mandeje lë spartì musical. A sarìa magnìfic realisela!
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Bulåggna
Artéccol in dialatt bulgnais
Evoluzione demografica
Bulåggna (Bologna in itagliàn) l'é una zitè ed 387.554 abitànt, capitèl d la pruvénzia col sô nómm e dla regiån Emégglia-Rumagna. La s câta int al mèz d la Bâsa Padèna stral Po e i Apenén, par dîrla méj stral Ràggn e al Sèvna. Ai é onna däli universitè pió antîghi dal månd, l' "Alma Mater Studiorum", fundè dal 1088. Bulåggna l'è onna däl zitè pió récchi e pió dsvilupè d'Itâglia par vî 'd la só longa tradiziån industrièla e d'la só pusiziån al zänter däli autostrè e däl ferovî pió inpurtànti dal pajais.
Indice
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Bulåggna l'è steda fundè da i Etróssc e as ciameva Felsina, stra sé e nå dal 534 prémma ed Crésst indóvv ai êren bèli stè i Vilanoviàn, dî pigrèr e dî cuntadén. La zitè etróssca la s dsvilóppa atåuren a un santuèri tirè só in vatta a una culénna.
Dal 300 prémma ed Crésst, in zitè i gnénn i Boii, d'la zänt gallica, ch'î dénn al nómm ch'al guinté po Bononia dåpp ch'i arivénn i Romàn dal 189 prémma ed Crésst. Äl prémmi famàjji romàni al fónn guidè da Lucius Valerius Flaccus, Marcus Atilius Seranus, e da Lucius Valerius Tappo. I palâz såura a la Vî Emégglia, finé dal 187 prémma ed Crésst i fénn ed Bulåggna un gran zänter stradèl, d'indóvv as psêva andèr in só fén ad Arezzo par la Via Flaminia minor e in zå fén ad Aquileia par la Via Aemilia Altinate.
Dl'88 prémma ed Crésst, la zitè la guinté un munizéppi: l'avêva däl strè dretti con sî cardi e ôt decumani (däl strè cråusänti) ch'äl s pôlen vadder anch'al dé d'incû. Quand ai êren i Romàn, la zänt l'andèva dai 12.000 ai 30.000. L'era advintè anch'la secånda zitè pió granda d'Itâglia dåpp Råmma e Pomponius Mela l'aveva tôlta insamm äl zénc opulentissimae ("pió récchi") zitè d'Itâglia. Ai gné un gran fûg såtta a Claudius mo Nerån la fé ricostruîr totta da zémma a fånd dal prémm sécol dåpp Crèsst. Dåpp dî sêcol ed dsgrâzi, Bulåggna la gné inpurtanta 'na secånnda vôlta dal 400 dåpp Crésst quand ai era al vasscuv Petròni, ch'al gé tirèr só la cîsa 'd San Stêven. A la fén d'l Inpêr romàn, l'era 'na zitè ed fruntîra d'l Esarchè ed Ravanna int'la Bâsa Padèna e l'era difaisa da una raiga ed mûr ch'al n éren brîsa al stassi ch'la zitè rumâna. Dal 728 i arivénn i Lungubèrd insamm al låur rà Liutprând, ch'la tulé insamm int'al raggn dî Lungubèrd. I cunquésstadûr germânich i miténn só l'"addizione longobarda", un nôv riån atais a la cîsa ed San Stêven, indòvv ai stétt anch Carlomagno dal 786.
Dåpp Bulåggna la taché a cràsser e la guinté dal Mediuêv cmónna lébbra, la s zunté a la Lîga lunbèrda cånter a Federîg Bèrbaråssa dal 1164. Dal 1088, l'è stè fundè l'Universitè ed Bulåggna, la pió vècia d'Europa ch'l aveva di luminèri cme Irnerio e l'à avó cme studént da la só fondaziån Dante, Boccaccio e Petrarca. Dal 1100, la zitè ch'la s slarghèva la tachèva a avair bisåggn d'una nôva lénnia ed mûr, ch'l'è stè finé dal 1500.
Dal 1256, Bulåggna la publiché la Lazz dal Paradîs ch'l abulé la servitó feudèl e la liberé i sêruv coi sôld d'la cmónna. Int'al zänter d'la zitè ai eren 'na moccia ed tårr (magâra 180), tirè só däl famàjj pió sgnåuri e anch' dal cîs, dî palâz par tott e di munastîr. Dal 1294 la dgéva èser onna däl zitè pió grandi d'Europa, la sèsta dåpp Cordoba, Paris, Vnêzia, Fiuränza e Milàn coi só 60,000 o 70,000 abitànt.
Propi cme socuanti ètri zitè dl Itâglia ed chî ténp, a Bulåggna ai êren däl lîtigherî stra i sgnûr al guêren. A la fén, dal 1274, i mandénn vî la famàjja dî Ghibelén, i Lanbertâz. Dåpp che i Bulgnîs i én stè stianchè in t'la bataja dal Zapulén cåntr i Mudnîs dal 1325, Bulåggna la taché a inpuvrîrs e la dmandé la proteziån dal Pèpa al cminzéppi dal sêcol quatôrdg'. Dal 1348, quand ai êra la pèst, i murénn in 30,000.
Dåpp al raggn felîz ed Taddeo Pepoli (1337-1347), Bulåggna l'è stè in man ai Visconti ed Milàn, mo la turné såtta al Stèd d'la Cîsa col Cardinèl Gil de Albornoz dal 1360. L'an dåpp ai è stè un po' la ripóbblica cme dal 1377, ch'al taché a tirèr só la Baséllica ed San Petròni e la Mercanzî, con dî tentatîv ed mettri só al Pèpa o i Viscont, mänter ch'al famajj al s fèven sänper la guèra. Vers la metè dal 1400 i arivénn i Bäntvój, chî andénn al guêren con Sante (1445-1462) e Zvân II (1462-1506). St'êpoca l'è stè la pió granda par Bulåggna e i tachénn a gnîri tant artésst e architétt ch'i fénn ed Bulåggna 'na zitè d'èrt. Dal Rinasimänt Bulåggna l'è stè l'ónnica zitè itaglièna indovv äl dòni al pséven advintèr tott quall ch'al vlêven. Al dòni i éren pió lèbbri che in tott i èter sît e ai êra anch' qualli ch'ai arivèven anch' a tôr 'na laurea a l'universitè.
Al raggn ed Zvân al dsmitè dal 1506 quand al Pèpa Giólli II arivé col só esêrcit a Bulåggna e al purté vî totta l'èrt ch'ai êra int'al só palâz. Da alåura fén a la fén dal 1700 Bulåggna l'è stè såtta al Stèd d'la Cîsa e al guêren ai êra al cardinale legato mandè da Råmma insamm a un Senèt ch'al elezêva ogni dû mîs un gonfaloniere (gióddiz), con dî èter ôt cònsul pió vîc'. La prosperitè d'la zitè l'andè avänti, anch se al mèl naigher d'la fén dal 1500 la purté la popolaziån da 72.000 a 59.000 abitànt e quand ai è stè un'ètra vôlta dal 1630 i arivénn a 47,000. Dåpp i êren carsó fén a 60,000-65,000. Dal 1564 i tirénn só al Zigànt e al Palâz dî Banch atais a l'Archiginèsi, indovv ai êra l'Universitè vècia. Al Pèpa al fé tirèr só di mondi ed cîs e dî palâz religiûs, pió ch'in totti äli ètri zitè d'Itâglia. I artèsst ed st'êpoca i fundénn la Scôla bulgnaisa ch'l avêva stra i èter Annibale Carracci, al Minghén, al Guerzén e dî èter cgnossó in totta Euròpa.
Con Napoleån, Bulåggna l'êra dvintè la capitèla d'la Repóbblica Cispadèna e dåpp al secånd zänter pió inpurtànt dal Ràggn d'Itâglia dåpp Milàn. Quand Napoleån l'è andè zå Bulåggna l'êra turnè såtta al Pèpa (Stèd d'la Cîsa), ch'l udièva di mondi. Dal 1831 e dal 1849 l'avêva tintè ed dstachèrs mo i austriaci i arivèven sänper a dsfèr tott. Stral 1849 e al 1860 ai êra anch' una guarnigiån ed tugnén d'l Austria ed stänzia int'la zitè.
L'ûltum pèpa-rà ch'l è vgnó a Bulåggna cme gvarnänt l'è stè Pio IX, ch'ai véns dal 1857 a inaugurèr una nôva facultè (qualla ed biologî) a l'Universitè. Dal 1859, al 12 ed zóggn i bulgnîs (insamm ai Tuscàn e ai Lunbèrd) i vûden pr'andèr såtta al Ràggn ed Sardàggna, ch'l advént Ràggn d'Itâglia un ân dåpp.
Dåpp l'Unitè la zitè la guänta 'na moccia d'inpurtanza par vî d'la so cultûra mo anch' parché la dvénta un zänter industrièl, comercièl e 'd traspôrt di mondi inpurtànt. Al prinzéppi dal Novzänt la zitè la crass e la dvénta récca, as câza zå äl vèci mûr (fòra che dî pzulén e socuànt pôrt) par fèr däl cà nôvi par la zänt.
Bunbardè fén a la fén d'la secånda guèra mundièl, Bulåggna l'è stè ritirè só ed fûria e l'è arturnè squèsi sóbbit a èser onna däl zitè pió récchi, zivîl e méj urganizè d'Itâglia, anch' par l'imigraziån ed tanta zänt ch'la gnêva da la Bâsa Itâglia (ciamè da la zänt par disprèz tarón, maruchén o magnamèl) e, int'i ûtum ân, anch' da l'Âfrica e da l Âsia.
Inpurtanza[modifica | mudéfica la surzéia]
Bulåggna l'è un zänter däl ferovî e däli autostrè di mondi inpurtant. Al distràtt d'la Fîra l'è al secånd pió grand in Itâglia dåpp quall ed Milàn e al quèrt pió grand in Europa, col só esibiziån 'na moccia inpurtanti cme al Motorshow (mâchin, motoziclàtt; al pió inpurtant dal månd, as dîs), Saie, Saiedue e Cersaie (costruziån), Cosmoprof (scanbiàtt), Lineapelle, ecz. Bulåggna e la só ârea metropolitèna la g'hà di mondi d'indósstri såura tott mecânichi, dal magnèr e de l'eletrònica e po anch' dî zänter ed vànndita pr'al butaigh (al Centergross d'l ârea nord), fén dal 1973, ch'l è stè par dî ân al pió grand d'Euròpa e al marchè itagliàn pió inpurtànt d'la frûta e d'la verdûra. Po Bulåggna l'è pénna ed monumént, musî e ai é una vétta culturèla inpurtanta.
Tott quasst l'è incredébbil s'as pänsa che Bulåggna con la só ârea metropolitèna la rîva såul a 550.000 abitànt: e pûr, in Itâglia e in Euròpa, la g'ha una consideraziån par la só indosstria, la só cultûra e al só cumêrzi anch' pió granda ed la só dimensiån. A sti nommer qué a arénn po anch' da zontèr anch' i 100.000 studént ch'i vénen da fòra a studièr a l'Universitè.
Quî da vadder[modifica | mudéfica la surzéia]
Fén a la fén d'l Otzänt, quand i tachénn a tirèr só dî palâzz in tott i sît, Bulåggna l'era onna däl zitè medievèl mej cunservè d'l Itâglia. Anch'al dé d'incû l'è bän tgnó drî e l'è ónnica pr'al só valåur stòric. Anch's i bunbardénn di mondi la zitè dal 1944, al zänter stòric, on dî pié grand d'l Euròpa, l'à 'na moccia ed monumént dal Mediuêv, dal Rinasimänt e dal Baròc. La strutûra originèla dî Rumàn la s vadd anch'al dé d'incû int'äl fortificaziån dal Mediuêv e int'äl tårr. Äl pió cgnossó i én al Dåu Tårr.
A Bulåggna a i é anch'na móccia ed cîs:
- La Baséllica ed San Petròni, onna däl pió grandi dal månd (l'avéva da guintèr pió granda ed San Pîr a Råmma, mo al Pèpa Pio IV an al vlé brîsa).
- La Catedrèl ed San Pîr.
- La Cîsa ed San Stêven, ciamè anch' Sèt cîs.
- La Baséllica ed San Mênegh.
- La Baséllica ed San Franzàssc.
- La Baséllica ed Santa Luzî.
- La Baséllica ed San Iâcum Mazåur.
- La Madòna ed San Lócca in vatta a l'Uservänza
- San Michêl in Bôsc
- San Pèvel.
- Al Lamëint in sal Crìst Mòrt
I én nèd a Bulåggna o int'i dintûren[modifica | mudéfica la surzéia]
- Pupi Avati (regéssta, nèd dal 1938)
- Adriano Banchieri (musicéssta, 1568 – 1634)
- Agostino Barelli (architàtt, 1627 - 1687)
- Laura Bassi (sinziè, la prémma dòna ch'la dvintè prufesuràssa d'l universitè in totta Europa, 1711 – 1788)
- Ugo Bassi (eròe naziunèl itagliàn, mazè pr'i lavurîr dal 1848 1800 - 1849)
- Stefano Benni (scritåur, nèd dal 1947)
- Bandàtt XIV (Prospero Lambertini, Pèpa 1740-58)
- Zvân II Bäntvój (1443-1508)
- Rossano Brazzi (atåur, 1916-1994)
- Annibale Carracci (pitåur, 1560 – 1609)
- Lodovico Carracci (pitåur, 1555 – 1619)
- Agostino Carracci (pitåur, 1557 – 1602)
- Pierluigi Collina (arbiter ed balån, nèd dal 1960)
- Scipione del Ferro (sinziè dî nómmer, l'a risôlt l'equaziån cûbica, 1465 – 1526)
- Lucio Dalla (cantànt, nèd dal 1943 e mòrt in dal 2012)
- Domenichino (Domenico Zampieri, pitåur, 1581 - 1641)
- Gianfranco Fini (puléttic, nèd dal 1952)
- Luigi Galvani (sinziè, dscuvridåur d'la bioelettrizitè, 1737 – 1798)
- Serena Grandi (atrîz, nèd dal 1958)
- Gregòri XIII (Ugo Boncompagni, Pèpa 1572-85, l'à strulghè al Lunèri gregoriàn)
- Gregòri XV (Alessandro Ludovisi, Pèpa 1621-3)
- Al Guerzén (Giovanni Barbieri, pitåur, 1591 - 1666)
- Irnèri (giuréssta, c.1050 - sicûr fén dal 1125)
- Lucio II (Gherardo Caccianemici dell'Orso, Pèpa 1144-5)
- Marcello Malpighi (sinziè, dscuvridåur dl'anatomî microscòpica, 1628-1694)
- Guglielmo Marconi (inzgnîr, dscuvridåur d'la radio e Prémi Nòbel par la Fisica, 1874 - 1937)
- Giuseppe Mezzofanti (cardinèl e linguéssta, 1774 - 1839)
- Marco Minghetti (ecunuméssta e puléttic, 1818 - 1886)
- Giorgio Morandi (pitåur, 1890 - 1964)
- Gianni Morandi (cantànt, nèd dal 1944)
- Pier Paolo Pasolini (scritåur, povêta, regéssta, 1922 - 1975)
- Romano Prodi (Presidänt dal cunsélli e profesåur d'l universitè, nèd dal 1939)
- Roberto Regazzi (liutèr, nèd dal 1956)
- Eva Robin's (atura transgender itagliäna ad television e ad teàtar, nèda dal 1958)
- Guido Reni (pitåur, 1575 - 1642)
- Ottorino Respighi (cumpunéssta, 1879 - 1936)
- Augusto Righi (fîsic, l'à scrétt d'elettromagnetîsum, 1850 - 1920)
- Carlo Ruini (anatoméssta di cavâl, 1530-1598)
- Elisabetta Sirani (pitrîz, morta a 27 ân)
- Alberto Tomba (siatåur, nèd dal 1966)
- Ondina Valla (prémma dòna itaglièna a vénzer l'ôr äli Olimpiadi 1916 - 2006)
- Mariele Ventre (masstra e diretrîz, l'à fundé al Piccolo Coro dell' Antoniano 1939 - 1995)
- Christian Vieri (zugadåur ed balån, nèd dal 1973)
- Alex Zanardi (pilòta ed mâchin da cåursa, nèd dal 1966)
Aziänd inpurtànti[modifica | mudéfica la surzéia]
- Ducati Motor Holding (motoziclàtt)
- Lamborghini (mâchin par récch)
- Maserati (mâchin, adès po l'è a Modna)
- Regazzi (viulén ed qualitè)
- Na móccia ed cooperatîv, cme la Coop, la prémma in Itâglia pr' i supermarchè.
- Al grópp d'indósstri Coesia, dî màsster int'al månd d'l inbalâg'.
Gemelè con Bulåggna[modifica | mudéfica la surzéia]
- Coventry, Ràggn Uné, fén dal 1984
- Kharkiv, Ucrâina, fén dal 1966
- La Plata, Argenténna, fén dal 1988
- Leipzig, Germâgna, fén dal 1962
- St. Louis (Missouri), Stèd Uné, fén dal 1987
- Portland (Òregun), Stèd Uné, fén dal 2003
- Thessaloniki, Grêcia, fén dal 1981
- San Carlos, Nicaràgua, fén dal 1988
- Saint-Louis, Senegal, fén dal 1991
- Toulouse, Franza, fén dal 1981
- Tuzla, Bòsnia e Herzegòvina, fén dal 1994
- Valencia, Spâgna, fén dal 1976
- Zagreb, Cruâzia, fén dal 1963
Artéccol in dialètt mudnés
Bulágna (Bulåggna in bulgnès, Bologna in italiân) l'è una zitè ed 380.000 cristiân, capolôgh ed la pruvèinza ononima e d'la regiòun Emélia-Rumàgna. L'è famósa in tótt al mánd pr'èser la zitè cun l'universitê pió antiga dal mánd.
Anzôla · Arzlè · Barisèla · Bazàn · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Casalàcc’ · Casalfiumanais · Castèl Guêlf · Castèl Mazåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèsi · Castèl d Èrzel · Castèl d Sravâl · Castnès · Castión · Crasplàn · Crevalcôr · Dåzza · Funtanàlls · Gâg’ · Galîra · Granajån · Granarôl · Grizèna · Iómmla · Lizàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgénna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèsen · Månt San Pîr · Måntrànz · Måntvî · Munzón · Murdàn · Uzàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Puratta · Sèla · San Bandàtt · San Zôrz · San Zvân · San Lâzer · San Pîr in Casèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Savéggn · Varghè · Zôla Predåusa


text:
Republega
La Republega, dal latin res pubblica, che 'l voeur dì roba publega, l'è ona forma de governo doperada in de la democrazia reppresentativa o aristocratega. In de la Republega, el poder l'è daa per elezion o nomina, mia per trasmission ereditaria, e l'è mia proprietà privada de quell che 'l ghe l'ha. Donca, l'è in contrapposizion con la monarchia.
Definizzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tradizzionalment la republega l'è la forma de governo di pais indova el podè l'è del Popol e donca l'è esercitaa da lor o a di sò reppresentant. Donca la republega in teoria la lassa foeura di concett comé la dittadura o la tirannia.
A bon cunt i pont de bas de ona republega hinn:
- Periodicitaa di caregh
- Trasparenza di att del governo
- La responsabilitaa di politegh
- Separazzion di poder
- El Stat de Diritt
- Respett de tucc i idej politegh
- Uguajanza innanz a la legg
- Possibilitàa per tucc de ciappà part a la politega
Organizzazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'hinn trì manèr principal per organizzà ona republega:
- Republega Presidenziala, indova el President l'è no elegiuu del Parlament e l'è capo del governo
- Republega Parlamentara, indova el President a l'è eleggiuu del Parlament ma el gh'ha domà di poder cerimoniai e gh'è on primm minister, capo effettiv de l'esecutiv.
- Republega Semipresidenziala, indova el President el gh'ha di poder ma hinn compartii cont el primm minister
Ona republega la pò vess o centralista (con o senza di autonomij) o federala.
A gh'è anca el sistema de la republega direttoriala, indova el governo e 'l Capo de Stat a l'è on unich orghen collegial faa de primus inter pares, el sistema a l'è doperaa incoeu domà de la Svizzera.
Republega e religion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A bon cunt di moviment republegan hinn nassuu ancq per di quistion religios, vist che la pupart di monarchij la gh'ha ona religion de stat. Inscambi, la pupart di republegh l'è laica, anca se gh'hinn di differenz in tra Stat in de la vision de la Religion: Per esempi in Italia la religion l'ha gh'ha on valor positiv recognossuu, inveci in Francia no.
Però gh'hinn anca di repuglegh confessional, ossia di republegh con la religion offizziala. I pussee famos hinn i republegh islamegh 'me l'Iran.


text:
L'armada stoppia numnadamain trair consequenzas seriusas dal putsch, uschia Erdogan en in'intervista cun l'agentrua da novitads Reuters. Fin uss èsi gartegià a l’armada tirca da cupitgar trais regenzas numnadamain ils onns 1960, 1971 e 1980. Questa giada n’è quai per l’emprima giada en l’istorgia dal stadi betg gartegià.
Critica da l'UE
L'incumbensada per affars da l'exteriur da l'Uniun europeica, Federica Mogherini, ha ditg ch'il cumportament da la regenza da la regenza tirca saja per part inacceptabel. Quai pertutgia cunzunt las mesiras en ils secturs da furmaziun, giustia e medias.
A las universitads èn 1'500 manaders da facultad vegnids sfurzads da demissiunar Plinavant ha il president tirc Recep Tayyip Erdogan relaschà u suspendì radund 50'000 collavuraturs dal servetsch public. Er il secretari general da l'ONU, Ban Ki Moon, ha appellà al pajais da resperctar ils dretgs umans.
Er consequenzas per Tircs en Svizra
Il president tirc fa responsabel il precdicatur Fethullah Gülen per l'emprova da putsch. Perquai ha tranter auter il ministeri da furmaziun tirc gia relaschà 15'000 aderents dal moviment da Gülen. Tenor l'ambassadur tirc, Volkan Karagöz ston er ils Tircs che vivan en Svizra quintar cun pass giuridics sch'els èn commembers dal moviment da Gülen.
RR novitads 08:30


text:
Mejes y luesc da paur storics te Gherdėina
Nrescides sun la datazions dendrocronologiches y storia dl frabiché
Vendėrdi, 13 de mei 2011 dala 5 domesdi
Presentazion dla Cherta di mejes de Gherdėina
tl Istitut Tecnich per l Cumerz Raetia Urtijėi
L unirą presentą la nrescides scientifiches dassėnn nteressantes sun letą di mejes y la storia dla architetura da paur te Gherdėina.
La nrescides ie l resultat dl proiet de tueda sun i mejes de Gherdėina, purtą inant dal Museum de Gherdėina en culaurazion cun la Ripartizion Bėns culturei y l Istitut de Storia dl frabiché dla Universitą de Dispruch y cun l sustėni dla Region Autonoma dl Trentin-Sudtirol y di chemuns dla valeda.
L unirą jit ite plu avisa sun la relevazions de 18 mejes y la datazions dendrocronologiches de 17 luesc da paur, che va de reviers nchin tl tėmp romanich y che ą purtą a scuviertes de sensazion.
Mejes che ie unic studiei tl cuntest dl proiet 2010: Laranzan, Nevaves Dessėura, Rescion Dessot, Mureda, Cudan, Stlejuc, Milan, Martin, Puntėdla, Mėune, Peza, Biei, Iender, Paratoni, Insom, Ciablon, Gustin, Daunėi.
N ucajion dla cunferėnnza unirąl nce metł ora lultima version dla Cherta di mejes de Gherdėina che localisea 538 luesc da paur per na ultima udleda da pert di patrons di frabicac y autri nteressėi al argumėnt, dan che l unirą stampeda per la jėnt.
L Museum Gherdėina y la Ripartizion Bėns culturei nvieia de cuer i patrons dla frabiches y duc i autri i nteressėi al argumėnt ala presentazion!
Paroles de salut
Wolfgang Moroder - Presidėnt Museum Gherdėina
Florian Mussner Assessėur regiunal per la Mendranzes linguistiches
Ewald Moroder - Ambolt Chemun de Urtijėi
Ntroduzion
Leo Andergassen - Abteilungsdirektor Denkmalpflege
Referėnc
Sonja Mitterer - Architektin und Bauforscherin
Klaus Pfeifer - Dendrochronologe


text:
Ch’igl è in temp da «crisa» per l’uvestg, Vitus Huonder, mussan las bleras reacziuns ch’igl ha dà suenter ses referat a Fulda en la Germana. El haja survegnì reacziuns vehementas per posta, ha confermà Giuseppe Gracia, il pledader e cussegliader da l’uvestg Vitus Huonder envers RTR. Tranter auter haja l’uvestg survegnì pliras «chartas da gritta» ed era ina brev cun en ina culla dad ina pistola.
«Ich mach jetzt Schluss mit dir»
Ed i dat era reacziuns directas avant «chasa» da l’uvestg Vitus Huonder. Nunenconuschents han sprayà cun colur pinca sin il mir che maina a la curt da l’uvestg da Cuira: «Lieber Vitus, ich mach jetzt Schluss mit dir, dein Jesus.»
Stgisa a tut ils omosexuals
Entant en era il vicari general Josef Annen ed il president dal cussegl sinodal Benno Schnüriger dal chantun Turitg vi d’empruvar da medegiar las plajas ch’il referat da l’uvestg Vitus Huonder ha chaschunà. En ina decleraziuns communabla scrivan els, ch’els sajan preoccupads che la reputaziun e la credibladad da la baselgia pudess subir donns tras decleraziuns da quest tip.
Annen e Schnüriger sa perstgisan perquai tar tut ils omosexuals e tar tut quels ch'èn grittentads – er tar la baselgia evangelic-refurmada. I saja impurtant da respectar auters models da vita, scrivan els.
Pledader è stà schoccà
Davart il referat a Fulda en Germania, ha ditg Giuseppe Gracia en l’emissiun «Tagesgespräch» da Radio SRF ch’el n’haja betg gì enconuschientscha dal text. L’uvestg Huonder haja scrit quel durant las vacanzas da stad. Uschia n’haja el sco pledader era betg pudì cussegliar l’uvestg en chaussa.
«Figura cun responsabladad politica»
El saja stà «schoccà» co l’uvestg haja interpretà quest citat da la bibla, che pretenda la paina da mort per omosexuals – cunzunt da la frasa «[...] um der Frage der Homosexualität aus der Sicht des Glaubens die rechte Wende zu geben».
«L’uvestg è ina figura politica cun responsabladad politica», avessia el ditg a l’uvestg Vitus Huonder, sch’el avess gì la schanza da leger il text avant il referat. «Ussa va quai per limitar il donn», uschia Gracia. El restia loials a l’uvestgieu durant questa «crisa». Tut quai che pudess suandar, saja actualmain be speculaziuns.
Las raschuns
Durant in referat en la Germania aveva Huonder cità pliras passaschas or da la bibla nua che l'omosexualitad vegnia chastiada cun la mort. Quai aveva procura per grondas reacziuns. L’uvestg Vitus Huonder era sinaquai s’exculpà publicamain en ina brev.


text:
Terz è vegnì il Franzos, Romain Grosjean cun ses Lotus ch’ha pudì ertar questa plazza dal pilot da Ferrari Sebastian Vettel. Quel ha gì in pneu donnegià en la segund davosa runda ed è vegnì 12avel.
In punct hai era dà per l’equipa da Sauber, Marcus Ericsson è vegnì 10avel avant ses collega d’equipa Felipe Nasr.
Hamilton u Rosberg
Suenter 11 da 19 cursas maina Hamilton il classament general cun 28 puncts avant Rosberg. Terz è anc adina Sebastian Vettel- El ha dentant gia in retard da 67 puncts sin il leader, uschia ch’il titel dal campiun mundial 2015 è sco l’onn passà, puspè ina dumonda tranter ils dus pilots da Mercedes Hamilton e Rosberg.
RR novitads 16:00


text:
Cama
Cama a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 529 abitant e una süperfiss de 15.06 km², e al se tröva a una altitüden de 366 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cama a l'è tacaa ai cumün de Dòss (IT-CO), Gurduna (IT-SO), Gron, Legia, Liv (IT-CO), Lostal, Verdabi.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cama l'è menziunada la prima volta in de l'ann 1219 col nomm de Camma.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cama l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Dumondas a Martina Werro, redactura da televisiun.
Tge rolla ha la redactura da televisiun tar RTR?
La redactura da televisiun fa contribuziuns per il Telesguard u era per il Minisguard, l’emissiun per ils uffants. Quai vul dir, la redactura è responsabla per il cuntegn da quellas contribuziuns. L’incumbensa da la redactura da televisiun è da sa lavurar en in tema e tschertgar l’ istorgia davostiers ed alura ils maletgs vitiers che van a prà cun quai che la redactura vul dir. La finamira è che l’ istorgia funcziunescha a la fin era mo cun ils purtrets senza ils pleds vitiers. Quai è auter en cumparegliaziun cun il redactur da radio che raquinta sia istorgia mo cun pleds.
Quant fitg influenzescha la redactura da televisiun in’emissiun?
Mintgamai en la sesida da redacziun la damaun pon ils redacturs far inputs ed uschia influenzar directamain ils cuntegns da l’emissiun. Natiralmain ch’ins emprova da vender ils agens temas uschè bain sco pussaivel per pudair far quai ch’interessa ins persunalmain il pli fitg. Plinavant pon ins era cun il stil co ins lavura e co ins vul raquintar in’ istorgia influenzar fitg l’emissiun. Tar il Minisgurad è il redactur savens responsabel per tut ils cuntegns da l’emissiun ed ha uschia fitg bleras libertads. Tar il Telesguard perencunter datti er adina temas che ston vegnir fatgs, saja quai pervi da l’actualitad u perquai ch’il producent vul in tschert tema.
Co è questa professiun sa midada ils davos onns ?
Sa midada è cunzunt la sparta da multimedia . Quai vul dir che nus stuain er ponderar co exportar ils cuntegns per nossa app «PlayRTR» ubain er co far reclama sin facebook per quai che vegn lura la saira en il Telesguard. Plinavant avain nus era cumenzà a far pli e pli bler sez sco per ex. filmar e suenter tagliar il material. Quai munta che la redactura da televisiun lavura pli e pli savens er senza equipa spezialisada.
Co vesa in tipic di da lavur da la redactura da televisiun ora?
In di propi tipic na datti betg. Il bler èsi las 08.30 sesida. Là vai per l’emissiun, tge vegn en l’emissiun e tgi fa tge. Lura survegn la redactura in tema ed ha peda per far retschertgas e coordinar termins per intervistas. Auter che tar il radio sto la redactura da televisiun ir ord chasa e na po betg far in’intervista per telefon. Suentermezdi vai alura il bler da far ina filmada ch’igl è suenter da tagliar. Las 17.40 va lura la contribuziun finida sur l’emettur. Mintgatant ha la redactura dentant era temp plirs dis per ina contribuziun, quai è different. Uschia datti dis ch’ins è mo ord chasa vid filmar ed auters nua ch’ins è principalmain en biro vida telefonar u tagliar.
Tgeninas èn las bellas varts da questa lavur e tgeninas las main bellas?
Il bel èn ils inscunters ch’ins ha cun la glieud ch’ins va a filmar. Jau pens adina: Ins stat avant ina chasa, avra ina porta e dastga guardar en ina vita. Lura ves’ins quai, fa la contribuziun, serra puspè la porta e va tar la proxima. la redactura da televisiun ha propi invista en bleras chaussas. Bel è er la lavur en il team cun umens/dunnas da camera e da tun. Main bels en per mai quels dis nua che jau sun mo en biro ed emprov da pudair tiers glieud, ma nagin che prenda giu il telefon u vul prender posiziun. Da quels dis van ins lura magari ord chasa la saira senza propi ver fatg insatge er sch’ins ha pudì sclerir ina massa chaussas. Quels dis tutgan dentant era tiers. Jau hai pli gugent sche jau hai a la fin in product, pia ina contribuziun.
Tge premissas sto la persuna ademplir che s’interessescha per questa plazza?
Ins sto esser avert , avair in tschert egl / sentiment per maletgs, esser mirveglius ed avair ina tscherta basa da savida generala. Ins sto er savair ir enturn cun il fatg ch’ins na sa la damaun magari betg tge ch’ins ha da far e sto avair la saira in product. Mintgatant èsi era in pau in squitsch. la redactura da televisiun sto esser flexibla ed avair da far gugent cun glieud. Ina buna basa linguistica è segir er d’avantatg.
Tge perspectivas professiunalas ha la redactura da televisiun tar RTR?
Cun il temp e l’experientscha è in pass segir da daventar producenta ch’è lura responsabla per l’entira emissiun. Uschiglio datti er anc la varianta da daventar moderatura da televisiun – quai ch’è per blers/as in «highlight». Ubain daventar redactura da radio, pia midar sparta intern. Quai è era adina puspè pussaivel. E tut tenor datti er la pussaivladad da midar tar la sora gronda SRF.


text:
Era sche Filisur n’è betg situà en Engiadina attira il center dal vitg adina puspè admiraziun sin sasez pervi da las magnificas chasas engiadinaisas. Tgi che chamina tras las vias admirond las fatschadas plain ornaments da sgrafits sa dumonda segir, tgi che viveva qua avant lunsch temp, co che las chasas guardan ora endadens e tge stgazis che sa zuppan davos quels mirs massivs.
Sonda passada han ils abitants da Filisur ensemen cun l’uniun Parc Ela schlià per part quels misteris. Divers possessurs e possessuras da passa ina dunsaina chasas han avert lur portas al public. E cun avrir las portas chasa han els era revelà ina part da l’istorgia dil vitg.
Quatter chasas particularas da Filisur e lur istorgia


text:
Categuria:Cumün del Canton Soleta
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 9 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 9.
C
- ► Cumün del distret de Bucheggberg (18 P)
- ► Cumün del distret de Dorneck (11 P)
- ► Cumün del distret de Gäu (8 P)
- ► Cumün del distret de Gösgen (11 P)
- ► Cumün del distret de Lebern (15 P)
- ► Cumün del distret de Olten (15 P)
- ► Cumün del distret de Thal (9 P)
- ► Cumün del distret de Thierstein (12 P)
- ► Cumün del distret de Wasseramt (21 P)
Vus in de la categuria "Cumün del Canton Soleta"
In quela categuria chì gh'è i 121 paginn indicaa de 121 che gh'hinn in tutal.


text:
Furnadoies, palaz dla iustizia y sconanza di frabicac
La Junta á aprové i criters nüs por i contribuc ai implanc portamunt, la metüda sot a sconanza de dui frabicac y le passaje dl palaz de iustizia ala Provinzia.
Ala fin dl ann 2016 á le Consëi di Ministri aprové la norma d’atuaziun sön la iustizia, cun le passaje dles funziuns aministratives y organisatives dla Regiun y, por delega, ales döes Provinzies autonomes. La norma d’atuaziun prevëiga che le passaje de priorieté ala Provinzia de Balsan di imobii statai cun funziun de ofizi iudiziars tl Südtirol.
“Co che les tratatives y la fasa de preparaziun cun l’Agenzia dl Demane é gnüdes stlütes jö él incö la Junta provinziala che á autorisé da sotescrí por la surandada dl Palaz de Iustizia tla plaza dla Signoria a Balsan”, á splighé l’assessur por le patrimone Christian Tommasini. La strotöra á n valur de 37 miliuns y 970 mile euro. Cun le passaje de proprieté él la Provinzia che ará ince l’inciaria dla manutenziun ordinara y dles restrotoraziuns nezescares. Te n secundo momënt él preodü ince le passaje ala Provinzia di ofizi dl Vicar de Pesc de Maran.
Implü á la Junta provinziala ince aprové incö les diretives nöies che regolamentëia les mosöres de sostëgn por i investimënc por la costruziun y i intervënc de ressanamënt dles furnadoies. “Al se trata de na mosöra cun chëra che al vëgn ajorné i critérs do da vint agn ales esigënzes atuales dl setur”, á dit l’assessur por la mobilité Florian Mussner. Pro les setur dles furnadoies se tratel de n setur de importanza strategica dër positif por l’economia locala cun la creaziun de na seria de posć de laur y de sostëgn ales aziëndes locales, insciö Mussner. Tl Südtirol él indöt 370 implanc portamunt che ti dá da laur a söporjö 2mile porsones cun davagn sciazé de zirca 300 miliuns de euro. Les diretives aprovades dala Junta prevëiga ince n sostëgn particolar por i pici implanc ti paisc, che aladô de Mussner “á ince na funziun soziala por la comunité”. I contribuc gnará paiá fora por ci che reverda la costruziun de implanc nüs (furnadoies, lifc a scagns y skilift), por l’adatamënt tecnich y l’ampliamënt de passajiers, sciöche ince pro inovaziuns che reverda la gestiun di passaji di utënc.
Les furnadoies che vëgn adorades ince sciöche meso de trasport publich (sciöche por ejëmpl Burgstall – Vöran) podará ciafé n contribut cina alplü le 90 porcënt di investimënc. Le sistëm prevëiga spo na seria de contribuc desfarënc: dal 80 porcënt dl investimënt pro i pici skilift de paisc (indöt 23 tl Südtirol) cina al 15 porcënt por i raiuns dai schi de grandëza mesana, sciöche Obereggen o Munt Suc che á na portada dai 20mile ai 50mile passajiers al’ora. Spo él ince preodü contribuc cina le 45 porcënt dl investimënt por ci che reverda la categoria di implanc te zones che ne fej nia pert de raiuns dai schi cun na portada mëndra de 5.500 porsones al’ora y manco de 2mile posć da dormí (sciöche por ejëmpl Reinswald o Maran 2000). Aldinfora dl sistem de contribuc él la categoria di gragn raiuns dai schi sciöche Plan de Corones, Gherdëna y l’Alta Badia, olache la portada al’ora é plü alta de 50.000 passajiers. Chi che ciafará contribuc nüs por implanc portamunt sará obliá da garantí che l’implant restes en funziun por almanco 15 agn.
La Junta provinziala á implü ince aprové la nominaziun de Sigrun Falkensteiner sciöche Intendënta nöia dles scores todësces. Falkensteiner é nasciüda tl 1975 a Bornech, ara vir a Chienes y é laureada tl setur dla germanistica a Desproch. Por 12 agn éra stada insegnanta te na scora elementara, dal 2006 al 2015 ára spo surantut l’inciaria de direturia dl Istitut scolastich de Tschögglberg y dal 2015 inant éra ispeturia dles scores elementares y mesanes. Do la nominaziun dla Junta á le Minister dl’IStruziun sëgn 60 dis de tëmp por valuté la nominaziun, che gnará spo ofizialisada tres n decret dl presidënt dla Provinzia. Löm vërda ince dala Junta por mëte sot a sconanza dui frabicac tla staziun dla ferata de Balsan. “Al se trata de dui frabicac che vëgn conscidrá na testemonianza preziosa dl’architetöra dla ferata dla perioda danter les döes veres y dla storia dl svilup tecnich tl Südtirol”, á dit l’assessur por i bëgns culturai Florian Mussner. Un di dui frabicac é gnü adoré sciöche fujina de traziun eletrica y l’ater á albü la funziun de zentrala termica.
USP


text:
A partir d’immediat vegnian tests per armas nuclearas e rachetas sistids. L’areal per tests nuclears en il nord dal pajais vegnia serrà, uschia Kim. Ils areals hajan «ademplì lur duairs». La Corea dal Nord veglia, en in dialog cun la cuminanza internaziunala, cuntanscher pasch e progress economic. La decisiun saja vegnida prendida en ina sesida dal comité central da la regenza.
Emprimas reacziuns sin questa buna nova
La Corea dal Sid, la China ed ils Stadis Unids beneventan las intenziuns da la Corea dal Nord. Il Giapun percunter ha exprimì dubis. Il schef da la regenza giapunaisa, Shinzo Abe, percunter ha ditg ch’i sa tractia d'in pass enavant, ma ch’ins stoppia observar bain sche las armas nuclearas vegnan era propi destruidas tras quai.
Quai èn fitg bunas novas per la Corea dal Nord e per il mund.
Las tensiuns sin la peninsla coreana sco era il program d’arma nucleara e rachetas da la Corea dal Nord tutgan dapi onns tar ils pli privlus origins da la crisa per la politica internaziunala. Igl è era previs in inscunter suprem tranter Kim e Trump. Sco pussaivel termin ha Donald Trump numnà l’entschatta zercladur.
RR novitads 07:00


text:
Spam
El spam l'è 'n messagg mandaa senza el consens del destinatari e massivament. Tipicament hinn mandaa in gir via e-mail e newsgroup, ma al di d'incoeu hinn doperaa anca i software IM, i comment di blog e di social network. Per spantegàj hinn doperaa soratutt di computer zombifegaa, ossia infettaa cont on malware che mett part di resors a disposizion del spammer cont ona botnet, ma hinn anca doperaa di server SMPT configuraa mal per mandà i email de tucc, ciamaa open-relay.
El nomm el vegn da on sketch di Monty Python indova in d'on restorant gh'eren domà piatt de la carna SPAM.


text:
La svieuta perencunter è creschida per bunamain 5% sin passa 1,5 milliardas francs. Tenor ina communicaziun sa mussa Oerlikon cuntent e discurra d'ina profitabilitad solida malgrà ch'ins sentia ina dumonda pli pitschna dals martgads sco l'agricultura, l'ieli ed il gas però er che la creschientscha en l'Asia tschessia.
Las empustaziuns sajan per 8,7% pli autas. Il concern ha plinavant confermà sias prognosas per l'onn actual nua ch'el vul augmentar las empustaziuns per 10% e la svieuta per radund 5%.
RR novitads 08:00


text:
Per ses engaschi cunter il genocid e cunter crims da guerra è Carla del Ponte vegnida onurada cun il premi da pasch dal Bundesland Hessen. L'anteriura schefaccusadra da l'ONU saja ina piuniera en il cumbat cunter la cultura da la nunchastiabladad ha ditg la laudatura Angelika Nussberger, vicepresidenta dal Tribunal europeic dals dretgs umans.
En ses pled d'engraziament ha del Ponte crititgà fermamain la passivitad da l'ONU en il conflict en la Siria. L'ONU stoppia vegnir refurmada urgentamain, uschia la Tessinaisa da 71 onns. Del Ponte ha retschavì il premi ch'è dotà cun 25'000 euros en il Landtag a Wiesbaden.
RR novitads 15:00


text:
I leć di dragons
Questo testo fa parte della raccolta Proverbi, tradizioni e anneddoti delle valli ladine orientali (grafia moderna) tratto da TALL Vocabolar dl ladin leterar
I leć di dragons.
Sön Boá, Pisciadú y Crespëna él de bi pici lec; gonot i aldon bruntoran sciöche le tonn dalunc. Ia Fascia nʼ él ince dui, un sön Boá, lʼ ater sura Mazin, olachʼ an vëgn fora por chëres crodes en munt de Suc. Ci é mo la gauja dl bruntoré chʼ an alda? Al é draguns te chisc lec jö en funz y datrai feji vera y mët lʼ ega en moto; datrai jori pa ʼci fora de nöt da n lech al ater y chël é pa ri sëgn ël; de nöt ési insciöche n gran füch, canchʼ ai jora da na munt alʼ atra y intan le jore müdi düc i corusc dl ergobando. Lʼ ultim án odü joran na sëra dʼ otober dl ann 1813; al fô incër les nü y na nöt dër scöra; iló te na ota vëgnel ia da Sas de Pisciadú döt cöce sciöche n füch. Al parô n fer lorënt y n lominus êl gnü sura döta la val y tles stües, chʼ an éss odü a lí, mo n lominus tan da füch, che Dî nes straverdes. Bestiam metô man a bolé te stala, y jënt fô düc spaventá; al somiâ n cösc de stran, che tirâ do na coda cöcena do da se. Te n dui menüc êl passé fora sura Gherdenacia fora y dalunc lʼ án odü, fin chʼ al é scomparí fora vers la Baviera. Zacan fôl plü draguns te chisc lec, porcí chʼ ëi se mangiâ les bisces y magari n bo, chʼ ëi se tirâ te lech a funz. Mo do chʼ an á metü sö chëres crusc de fer söles crodes, nʼ án pa plü mai aldí nia.


text:
Suenter 100 onns duai la chasa da Mili Weber vegnir sanada
- Venderdi, 8.9.2017, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 8.9.2017, 11:45, RTR
Dapi l'onn 1917 stà la chasa da Mili Weber a la riva dal Lai da San Murezzan. Dapi sia mort è ella in museum, purtà d'ina fundaziun. Questa fin d'emna vegn fatg festa e preschentà ils plans per sanar la chasa e per inscenar meglier sia art.
Dal 1917 fin tar sia mort il 1978 ha l'artista, scriptura e cumponista Mili Weber vivì en sia chasa. Vers la fin da sia vita ha ella transmidà la chasa en in museum cun il giavisch, che la chasa restia era suenter sia mort averta per tuts.
En la chasa èsi sco en in auter mund. Dapertut pendan aquarels vi da las paraids. En intginas stanzas èn era ils palantschieus sura colurads. I dà ina stanza da musica cun ina orgla ed in pitschen atelier.
Suenter il giubileum da 100 onns duai la chasa vegnir sanada, senza midar ses spiert, sco la manadra dal museum Cordula Seger ha declerà ad RTR. Tranter auter duai l'illuminaziun vegnir professiunalisada, las lingias d'aua e d'electricitad duain vegnir sanadas ed i dovra in nov stgaudament. Custar duai tut quai plirs 100'000 francs. Quels custs duain vegnir purtads da donaziuns e sponsurs. Igl è previs da cumenzar cun las lavurs il settember 2018.
Il giubileum ha lieu sonda, ils 9 da settember en la chasa Mili Weber a San Murezzan. Là vegnan preschentads ils plans per la sanaziun, i dà ina premaudiziun d'ina cumposiziun da Mili Weber ed in film sur dad ella, nua che perditgas dal temp raquintan da lur inscunters cun l'artista.


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Neuv/Maté/Maté 10
Maté[edit]
10[edit]
La mission dij dódes apòstoj[edit]
1Gesù a l’ha ciamà sò dodes dissépoj e a l’ha daje autorità dzora j’ëspìrit ëscaros parèj ch’a-j taparèisso e a varisso ògni sòrt ëd maladìe e ‘d magagne. 2Costi-sì a son ij nòm dij dodes apòstoj: ‘l prim a l’é Simon (ciamà ‘dcò Pero) e Andrea sò frel; Giaco fieul ëd Zebedé, e Gioan, sò frel; 3Flip e Bartromé; Tomà e Maté, col dël pedagi; Giaco, fieul d’Alfé, e Tadé. 4Simon ël zelòta e Giuda Iscàriot, col istèss ch’a l’ha peui tradilo. 5Gesù a l’ha mandà coj dodes e a l’ha daje coste instrussion: “Andé nen dai pagan, e intré nen ant le sità dij Samaritan. 6Andé pitòst da le fèje perdùe dël pòpol[1] d’Israel. 7Quand ch’i andreve, prediché cost mëssagi: “Ël regn dël cél a l’é avzinasse”. 8Varì ij malavi, mondé ij lebros, arsussité ij mòrt, taparé ij demòni. I l’eve arsèivù a gràtis e dé a gràtis. 9Porté nen d’òr, d’argent o d’aram an vòste sënture. 10Porté nen ëd borse[2] da viagi, ni ‘n cambi ‘d veste[3], ni ‘d sàndole, ni ‘d baston, përché coj ch’a travajo a merito soa provianda. 11Quand ch’intre ant una sità o un vilagi, anformeve anans chi ch’a l’é degn d’alogeve e sté ambelelà fin-a ch’i parte da col pòst. 12Quand ch’i intre ‘nt na ca, salutela[4]. 13Se cola ca a n’é degna, che vòsta pas a ven-a an su chila; ma se a n’é nen degna, che vòsta pas a torna da vojàutri. 14E se queicadun av arseiv nen e a scota nen vòstre paròle, antramentre ch’i parte da cola ca o da cola sità, sopaté la póer da vòsti pé. 15Iv diso an vrità, che coj dël pais ëd Sòdoma e Gomorra, ant ël Dì dël Giudissi a saran tratà con men rigor che cola sità.
La persecussion dij dissépoj[edit]
16Iv mando coma tanti agnej an mes ai luv; guardé donca d’esse prudent coma ‘d serp e nossent coma ‘d colombe. 17Pijé guarda dla gent përché av daran ant le man dij tribunaj[5] e av faran stafilé ant soe sinagòghe. 18I sareve mnà dëdnans ai governator e ‘dcò dëdnans ai re për motiv ëd mi, coma ‘d testimoniansa për lor e për ij pagan. 19Quand, nopà, av pijeran për esse giudicà, sagrineve nen ëd lòn ch’i l’avreve da dì, përchè an col istèss moment Nosgnor av darà le paròle giuste. 20Përchè i sareve nen vojàutri a parlé, ma a sarà lë Spìrit ëd vòst Pare ch’a parlarà an voi. 21Ora, ël frel a darà sò frel a la mòrt, e ‘l pare soe masnà; e le masnà a-i daran contra ai sò pare e a soe mare, e a-j faran meuire. 22I sareve odià da tuti për motiv ëd mè nom; ma chionque as bugera nen fin-a la fin a sarà salv. 23Quand ch’i sareve përseguità ant na sità, scapé ant n’àutra; in vrità iv lo diso ch’a l’avreve nen finì ‘d travërsé tute le sità d’Israel, anans che ‘l Fieul ëd l'Òm a sia vnù. 24Ël dissépol a l’é nen pì grand[6] dël magister, ni ‘l servitor pì grand ëd sò padron 25A l’é pro për ël dissépol d’esse[7] parèj ‘d sò magister, e al servitor parèj ‘d sò padron. Se l’han ciamà ‘l pare dla famija ‘n Satanass[8] tant pì a ciamran-ne parèj coj ëd soa ca.
Avèj tëmma 'd Nosgnor, pa dl'òm[edit]
26Avèj nen tëmma ‘d lor, përché a-i é gnente dë stërmà ch’a ven-a nen dësquatà[9], ni gnente ‘d segret ch’a ven-a pa a esse conossù. 27Lòn ch’iv diso ant lë scur, dijlo al ciàir, e lòn ch’iv diso ant l’orije[10], predichelo dai cuvert dle ca[11]. 28Avèj nen tëmma ëd coj ch’a masso ‘l còrp m’ a peudo nen massé l’ànima. Avèj tëmma, pitòst, ëd Col ch’a peul mandé an perdission e l’ànima e ‘l còrp (campandje) al infern. 29As vend-lo nen doi passaròt për un sòld? E pura a-i n’a i é pa un ‘d lor ch’a casca ‘n tèra sensa la volontà ‘d vòst Pare. 30Fin-a ij cavèj ‘d vòsta testa a son tuti contà. 31Donca, avèj nen tëmma, vojàutri i l’eve pi ‘d valor che motobin ëd passaròt. 32Chicchessìa, antlora, ch’am confesserà dëdnans a la gent, i lo confess-raj ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cél. 33Ma chicchessìa ch’ am arnegrà dëdnans a la gent[12], i lo arnegrai ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cél.
Nen la pas ma la spa[edit]
34Chërde nen ch’i sìa vnù a porté la pas an sla tèra, i son nen vnù a porté la pas, ma la spa. 35Përché i son vnù a divide ‘l fieul da sò pare, la fija da soa mare, e la nòra da soa madòna, 36e ij nemis d’un òm a saran coj dl’istèssa soa ca. 37Col ch’a l’ha pì car sò pare o soa mare che mi, a l’é nen degn ëd mi, e col ch’a l’ha pì car sò fieul o soa fija che mi, a l’é nen degn ëd mi. 38E chicchessia ch’a pija nen soa cros e ch’am ven-a nen dapress, a l’é nen degn ëd mi. 39Col ch’a trova soa vita[13] a la perdrà, ma col ch’a l’avrà perdù soa vita për amor ëd mi, a la trovrà torna.
L'arcompensa[edit]
40Col ch’a arsèiv vojàutri, a arsèiv mi, e col ch’am arsèiv a ‘rsèiv col ch’a l’ha mandame. 41Col ch’a ‘rsèiv un profeta (pròpe) përché a l’é ‘n profeta, a ‘rseivrà l’arcompensa d’un profeta, e col ch’a ‘rsèiv n’òm giust (pròpe) përché a l’é n’òm giust, a ‘rseivrà l’arcompensa d’un òm giust. 42E chichessia ch'a l’avrà dàit da bèive mach un bicer d’eva frësca a un ëd costi pcit përchè a l’é un ëd mè dissépoj, iv diso an vrità ch’a perdrà nen soa ‘rcompensa.


text:
"Àor, an tra 'd coj ch'a l'ero montà për adoré 'l Signor a la festa, a-i ero 'dcò dij grech. A son vnù da Flip a feje na visita, përché a savìo che chiel a l'era da Betsàisa an Galilèa. A l'han dije: "Monsù, i vorìo tant ëd podèj ancontré Gesù!". Flip a l'ha dijlo a Andrea, e Andrea e Flip a son andàit a fejlo savèj a Gesù. E Gesù a l'ha risponduje: "L'ora a l'é vnùa ch' ël Fieul ëd l'òm a l'ha da intré ant Sua glòria. An vrità iv diso: 'Se la gran-a 'd forment, quand ch'a tomba 'nt tèra, a meuir nen, a resta tuta sola; però, s' a meuir, a porta 'd frut bondos. Coj ch'as ambranco a soa vita 'd lor an sla tèra, a la perdran, ma coj ch'a son dispòst a perdla, a la goerneran për la vita eterna. Se quejdun a veul esse mè dissépol a venta ch'am séguita, përchè ij mè sërvitor a deuvo esse là 'nté ch'i son mi. Ël Pare a rendrà onor a col ch'am serv. Për adess l'ànima mia a l'é conturbà. Còs é-lo chi l'hai da di? Pare, salvame da cost' ora? Ma 'l motiv ëd mia vnùa a l'era propi col ëd rivé a cost' ora! Pare, glorifica Tò nòm". Antlora na vos a l'é vnùa dal cel ch'a disìa: "I l'hai già glorificalo e i lo glorifichrai ancora!". Quand che la gent ch'a-i era là a l'ha sentì sta vos, a disìa ch'a l'era stàit un tron; d'àutri, però, a disìo: "N'àngel a l'ha parlaje!". Antlora Gesù a l'ha dije: "Sta vos a l'é nen vnùa për mi, ma për vojàutri!". A l'é rivà 'l moment ëd la condan-a 'd cost mond: adess Sàtana, ël prinsi 'd cost mond a sarà campà fòra! MI, peuj, quand i sarai levà da la tèra, i tirerai tuti a mi". Àor, Gesù a disìa lòn për mostré 'd che manera chiel a l'avìa da meuire" (Gioann 12:20-33).
giovedì 19 marzo 2015
A veulo conòsse Gesù (Bibia piemontèisa, 22.3.2015)
"Àor, an tra 'd coj ch'a l'ero montà për adoré 'l Signor a la festa, a-i ero 'dcò dij grech. A son vnù da Flip a feje na visita, përché a savìo che chiel a l'era da Betsàisa an Galilèa. A l'han dije: "Monsù, i vorìo tant ëd podèj ancontré Gesù!". Flip a l'ha dijlo a Andrea, e Andrea e Flip a son andàit a fejlo savèj a Gesù. E Gesù a l'ha risponduje: "L'ora a l'é vnùa ch' ël Fieul ëd l'òm a l'ha da intré ant Sua glòria. An vrità iv diso: 'Se la gran-a 'd forment, quand ch'a tomba 'nt tèra, a meuir nen, a resta tuta sola; però, s' a meuir, a porta 'd frut bondos. Coj ch'as ambranco a soa vita 'd lor an sla tèra, a la perdran, ma coj ch'a son dispòst a perdla, a la goerneran për la vita eterna. Se quejdun a veul esse mè dissépol a venta ch'am séguita, përchè ij mè sërvitor a deuvo esse là 'nté ch'i son mi. Ël Pare a rendrà onor a col ch'am serv. Për adess l'ànima mia a l'é conturbà. Còs é-lo chi l'hai da di? Pare, salvame da cost' ora? Ma 'l motiv ëd mia vnùa a l'era propi col ëd rivé a cost' ora! Pare, glorifica Tò nòm". Antlora na vos a l'é vnùa dal cel ch'a disìa: "I l'hai già glorificalo e i lo glorifichrai ancora!". Quand che la gent ch'a-i era là a l'ha sentì sta vos, a disìa ch'a l'era stàit un tron; d'àutri, però, a disìo: "N'àngel a l'ha parlaje!". Antlora Gesù a l'ha dije: "Sta vos a l'é nen vnùa për mi, ma për vojàutri!". A l'é rivà 'l moment ëd la condan-a 'd cost mond: adess Sàtana, ël prinsi 'd cost mond a sarà campà fòra! MI, peuj, quand i sarai levà da la tèra, i tirerai tuti a mi". Àor, Gesù a disìa lòn për mostré 'd che manera chiel a l'avìa da meuire" (Gioann 12:20-33).
Predicassion an italian: Sante aspirazioni: realizzate in Gesù (Giovanni 12:20-26).
Del tut qualifica! "A l'é 'dcò për lòn che 'l Crist a l'ha nen atribuìsse la glòria d'esse 'n gran' sacerdòt. Nò, a l'é stàit sernù da Dé, ch'a l'ha dije: "Ti 't ses mè fieul. Ancheuj i son dventà tò Pare". Ant n'àutr pass i trovoma che Dé a l'ha dije: "Ti 't ses sacerdòt për sèmper second l'òrdin ëd Melchisedech". Ël Crist, durant soa vita mortal, as adressava a Dé, ch'a podìa salvelo da la mòrt, an pregandlo e suplicandlo con ëd grand crij e lerme. Dé a l'ha scotà soe preghiere për motiv ëd soa divossion ancreusa. Combin che Gesù a l'era 'l Fieul ëd Dé, a l'ha 'mprendù l'ubidiensa dai patiment ch'a l'ha avù. A l'é për lòn che Dé a l'ha diciaralo dël tut qualificà pr' esse 'n përfet gran sacerdòt, tant ch'a l'é dventà la sorgiss dla salvëssa eterna për tuti coj ch'a-j ubidisso. Dé a l'ha proclamalo gran' sacerdòt second l'òrdin ëd Melchisedech" (Ebreo 5:5-10).
Lavme Signor! "Un salm ëd David, quand ël profeta Natan a l'é 'ndait da chiel për butelo dë 'dnans a soe responsabilità dòp che David a l'avìa comëttù n'adulteri con Betsabé. Àbie pietà 'd mi, ò Dé, për Tò amor. Për toa gran' misericòrdia, gavme d'adòss le mace dij mè pecà. Lavme da mia colpa; purificame da mè pecà, përch'i arconòsso d'essme arvoltà contra Ti; mè pecà am tormenta dì e neuit. Contra Ti, e mach contra Ti i l'hai pecà. I l'hai fàit lòn ch'a l'é mal ai tò euj. I arconòsso che la sentensa contra mi ch'it l'has fame nunsié a l'é giusta. An tò verdet ëd condan-a Ti't ses sensa rimprocc. I arconòsso ch'i son nassù ant la colpa - éh, fin-a dal moment medésim che mia mare a l'ha concepime i l'hai da considereme 'n pecator. Ti 't apressie la vrità al fond dël cheur e ti't veule ch'i l'abia drinta mi 'd saviëssa. Sbrinciame d'eva e i vnirai pur; lavme e i vnirai pì bianch ëd la fiòca. Ò, dame andarera la gòj ch'i l'avìa na vòta - Ti 't l'has crasame: adess fame torna argiojisé. Varda pì nen ij mè pecà; gavme la macia 'd mia colpa. Crea 'n mi un cheur ch'a sia polìd, ò Dé; arneuva an mi në spirit ëd fidelità. Bandiss-me nen da Toa presensa; gavme nen Tò Spirit Sant. Fame sente 'ncora la gòj 'd Toa salvëssa e rendme l'anvìa 'd esse un ch'at scota. Antlora i mostrerai toe vie ai pecator e lor a 'rtornaran a Ti coj ch'a t'han bandonate" (Salm 51:1-13).
A butrà Soe lej an nòstr cheur. "A vnirà 'l dì," a dis ël Signor, "ch'i farai n'aleansa neuva con la gent d'Israel e 'd Giuda. A sarà nen coma cola ch'i l'avìa fàit con ij sò antich, quand ch'i l'avìa pijaje për la man e portaje fòra dal pais d'Egit. Col'aleansa lor a l'han trasgredija, combin ch'i-j vorìa bin tanme 'n marì a veul bin a soa fomna", a dis ël Signor. Costa-sì a sarà l'aleansa ch'i farai con ël pòpol d'Israel ant col dì-là," a dis ël Signor, "i butrai mia lej përfond ant lor, i la scrivrai an sò cheur. Mi i sarai sò Dé e lor a saran mè pòpol. Antlora lor a l'avran pì nen da manda 'd mostré ai sò vzin e dì: 'I dovrìe conòsse 'l Signor', përchè tuti, dal pì cit al pì grand, am conossran già," a dis ël Signor, "e mi i përdonrai soa gramìssia e i m'arcordrai pì nen ëd ij sò pecà" (Geremia 31:31-34).
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Lë Spìrit Sant e ‘l Dì dla Pancòsta
Rivà ch'a l'era 'l dì dla Pancòsta, a l'ero tùit ansema ant ël midem leugh. A l'improvista a l'han sentù 'n son dal cel coma s'a fussa d'un vent ch'a bofava fòrt e a l'ha 'mpinì tuta la ca andoa ch'a l'ero setà. E a-i é comparì ëd lenghe coma 'd feu ch'a son spartisse ans ognidun ëd lor. E a son ëstàit tùit ampinì dë Spìrit Sant e a l’han comensà a parlé an lenghe forëstere, conforma che lë Spìrit a-j fasìa parlé. An col period a-i era a Gerusalem motobin dj'ebreo ch'a-i s'antërtenisìo (për l'ocasion dla festa), gent divòta da tute le nassion ch'a-i è sota 'l cel. Quand ch'a l'é fasse col son, motobin ëd gent a l'é assemblasse (dë 'dnans a la ca) e a l'ero tùit dëstornà për che ognidun a-j sentìa parlé an soa pròpria lenga. D'autut sbalordì, a disìo l'un con l'àutr: "Ma tuti sti-sì ch'a parlo, a son-ne pa dla Galilèa? Com va-lo donca che mincadun ëd nojàutri a-j sent parlé la lenga dël paìs andoa ch’i soma nà?”. Parti, Medi, Elamiti, e nojàutri ch'i stoma ant la Mesopotamia, an Giudea e an Capadòcia, ant ël pais del Pont e ant la provinsa dl'Asia, an Frigia e an Panfìlia, an Egìt e ant ij quarté dla Libia, ch'a l'é davzin ëd Cirene, e nojàutri ch'i stoma a Roma? J’ebreo tantme ij prosélit, ij cretèis e j’àrabo, i-j sentoma parlé dle maravìje ‘d Nosgnor ognidun an nòstra lenga? A l'ero donca tùit dëstornà e a savio pì nen còsa pensesse d' lòn, e as disìo l'un con l'àutr: "Còsa veul-lo dì sòn?". Ma d'àutri, a-j sbefiavo e a disìo: "A l'é ch'a son pien ëd vin doss".
Ël Sermon ëd Pé ant ël Dì dla Pancòsta. Ma Pè, an presentand-se ansema a j’óndes, a l’ha aussà la vos, e a l’ha dije: “Vojàutri gent ëd Giudèa e tuti coj ch’i seve a Gerusalem, scoté sossì e fé 'tension a mìe paròle. Malgré tut lòn ch’i pense, sti-sì a son nen cioch, perchè a l’é mach neuv ore dla matin, ma a l’é lòn ch’a l’avia dit ël profeta Gioèl: ‘A-i rivrà ant ij dì darié - Nosgnor a dis - ch’i spantierà mè Spìrit an sù tuta la mia gent, e vòsti fieuj e vòste fije a profetisëran; vòsta gioventura a vëddrà ‘d vision e ij vòsti vej a sugnëran dij seugn. Ëdcò an sij mè servidor, sia òm che fomne, i spantieraj mè Spìrit, an coj dì là, e lor a profetisëran. E mi i farài ‘d còse maravijose dzor ant ël cel, e ‘d prodige an sla tèra giù-sì, ëd sangh e ‘d feu, e ‘n vapor ëd fum. Ël sol a sarà cambià an top, e la lun-a an sangh, dë' dnans che col grand e glorios Dì dël Signor a ven-a. Antlora tuti coj ch’a 'nvocran ël nòm dël Signor a saran salv’.
Gent d’Israel, sté a sente ste paròle: Gesù ‘d Nasareth, n’òm ch’a l’ha arseivù antrames a vojàutri na ciàra testimoniansa da Dé për d’euvre poderose, maravije e segn miracolos che Dé a l’ha fàit sot' ai vòsti euj për Sò mojen - com i lo seve bin; col òm-là, an essend ëstàit tradì conforma ‘l propòsit predeterminà e precognission ëd Nosgnor, vojàutri i l’eve massalo ancioandlo a na cros për man ëd gent ch’a rispeta nen la lej ëd Dé. Nosgnor, contut, a l’ha arsussitalo, an avend delivralo daj patiment dla mòrt, përché a l’era nen possibil ch’a fussa artenù da chila. Përchè Dàvid a dis ëd Chiel: “I contemplava sèmper ël Signor dëdnans mi, përché Chiel a sta a mia drita, parèj ch’i sia nen campà giù. A l’è për lòn che mè cheur a s’é arlegrasse e mia lenga a l’ha spricià ‘d gòj, e ‘d pì, mia carn a arposërà ant la speransa. Përché ti ‘t lassëras nen mia ànima ant ël leugh dij mòrt e ti ‘t permëttras nen che tò Sant a fasa l’esperiensa dla corussion. Ti t’l’has fame conòsse la stra dla vita e ti ‘t m’ampiniras ëd gòj an toa presensa”.
Frej, i peul bin dive con certëssa a propòsit ëd nòst patriarca Dàvid, che chiel’a l’é mòrt, e che a l’é stàit sotrà. Soa tomba a peul ancora vëdd-se ancheuj. Chiel a l’era, però, ‘n profeta, e a savìa che Nosgnor a l’avìa promëttuje con giurament, che un ëd sòj dissendent a sarìa setasse an sò tròno. Dàvid, an antivëddendlo, a l’ha parlà dl’arsurression dël Crist, visadì che né col-lì a sarìa stàit bandonà ant ël leu dij mòrt, e né sò còrp a l’avrìa fàit l’esperiensa dla corussion. Cost Gesù, Dé a l’ha arsussitalo, e nojàutri i soma ‘d lòn tuti ij testimòni. Donca, dòp ch’a l’é ëstàit esaltà a la drita ‘d Dé e an avend arseivù dal Pare la promëssa dlë Spìrit Sant, Chiel a l’ha spantìa lòn ch’i vëdde adèss e lòn ch’i sente. Përchè Dàvid a l’é nen montà an cel, ma chiel midem a dis: ‘Ël Signor a l’ha dit a me Signor: Sëtte a mia drita fin ch’i l’abia fàit dij tò nemis në scagn për ij tò pé’. Ch’a sapia ‘d sicur tuta la cà d’Israel che De a l’ha fàit Signor e Crist, pròpi col Gesù ch’i l’eve butà an cros!”.
La reassion al sermon ëd Pé. Quand ch'a l'han sentù ste còse, a l'han sentisse s-cianché 'l cheur e a l'han dit a Pé e a j'àutri apòstoj: "Frej, còsa podom-ne fé adèss?". E Pé a l'ha di-je: "Aringreteve e che mincadun ëd vojàutri as fasa batié ant ël nòm ëd Gesù Crist për l'assolussion dai vòst i pecà e arseivrè 'l don dlë' Spìrit Sant. Përchè la promëssa a l'é për vojàutri, për vòstri fieuj, e për tuti coj ch'a son lontan (da Nosgnor), për tuti coj che Nosgnor nòst De a ciamërà a Chiel. E con vàire d'àutre paròle, a-j suplicava e a-j ansigava, an disend: "Salveve da costa generassion përversa". Anlora, coj ch'a l'han arseivù dë bon cheur soa paròla, a son stàit batesà, e an col dì lì a s'é giuntasse apopré tre mila përson-e.
Coma ch'a vivio ansema ij prim cristian. E a pijavo tuti part con diligensa a la dotrin-a dij apòstoj, a la comunion fraterna, a la frassion dël pan, e ant j'orassion. Tuta la gent a l'era bin impressionà 'd lor, e motobin ëd miracoj e 'd prodigi as fasìo për ël mojen dj'apòstoj. E tuti coj ch'a chërdìo a stasìo ansema ant l'istèss leu e a l'avìo tute le còse an comun. A l'ero ancaminasse fin-a vende lòn che a possedio e an spartìo ij sòld ricavà fra tuti lor, conforma j'esigense 'd ognidun. Tuti ij dì a l'ero d'acòrdi d'andé ansema ant le cort dël tempi (për j'orassion), a rompìo 'l pan da na ca a l'àutra e a mangiavo ansema con gòj e semplicità 'd cheur, an dasenda glòria a Dé e fasendse vorej bin da tuta la gent. E 'l Signor a giontava tùit ij dì a la cesa coj ch'a l'ero 'n camin d'esse salvà" (At dj'Apòstoj, cap. 2).
Leture bìbliche dël lessionari: 24 Magg 2015 - Duminica 'd Pancòsta
: At 2:1-21
; Ezekiel 37:1-14
Salm 104: 25-35,37
; Roman 8:22-27
; Gioann 15:26-27; 16:4b-15
.


text:
Lòndra
Artéccol in dialètt mudnés
Lòndra (in itagliàn Londra, in inglês London)l'è la capitèla dal Rágn Unî e anc ed l'Inghiltèra. L'è in d'la part meridiunèla dal paés, taièda dal fiómm Tamígi, di mandi lóngh e al piô important ed tòtta l'îsla. L'è una sitê ed 8.787.892 cristiàn (2016), che la's fa pò per dir parché l'è na metròpoli multietnica, ed qui chi van ed móda adès, donc i gh'en ed tòtti i culór e religioun. La gh'è anc la Bórsa ciamèda London Stock Exchange indòvv a vanden e a cumpren al i aziòun: incô lè la tèrsa in dal mànd.
L'è la zitè piô afuleda d'Europa, che tòtta l'area metropolitèna la gh'a un quel com 14 miliòn ed cristiàn. Lòndra l'è anc cgnusuda per la so fumàna, che i inglês i ciamen smog (smoke, fòm, piô fog, fumana) parché l'è mesdèda con i fòm ed l'inquinameint.