text:
Tgi che ha er chattà durant las vacanzas da stad bain meritadas il temp per persequitar tge che curra e passa actulamian en las scolas svizras, quel ha pudì constatatar che las las cuschinas nua ch’i vegn fatg politica da furmaziun èn stadas pulitamain en truscha. La culpa da quest cunfar è il studi da PISA che ha chaschunà che nossa scola sa preschenta a moda in pau storta.
Cumparegliaziuns pon far mal, cunzunt sch’ellas mussan, per supresa da tuts, plazzaments mediochers u flaivlasen glistas da rangaziun publitgadas. Ellas pon dentant er avair in effect da svegliarin. E quai è bun uschia, pertge cun tut la critica ch’ins pudiss purtar cunter tals studis da cumparegliaziun internaziunala pon quels tuttina scurlattar ils durmentads or da lur perioda superbia da sien da Rosaspina. Babilonia po en sasez sa legrar: In pau optimissem moderà è puspè giustifitgà, almain sin il sectur da las linguas. Quai vala spezialmain per la necessitad, a) da far deschenta la lingua scritta tudestga en las stanzas da scola da la Svizra tudestga e b) d’introducir meds spezials per la promoziun da classas en las qualas la gronda part dals scolars discurra ina lingua estra. Quai èn effectivamain duas mesiras d’in pachet da totalmain diesch mesiras che la gruppa da studi PISA ha formulà ch’èn vegnidas sancziunadas 12 da zercladur 2003 da la CDEP en in plan d’acziun ils (www.edk.ch). En il text impegnativ vegn promovì il “diever consequent dal tudestg da standard en la Svizra tudestga”. Quai che resunava gia dapi ditg or da la bucca babilona, ch’è dentant vegnì supprimì tranter auter er per motivs da politica da minoritad, vegn uss finalmain er acceptà dals aults guardians da las scolas sco midada legitima, gie schizunt necessaria, en las disas linguisticas da stanzas da scola da la Svizra tudestga. Quai è dentant be l’emprim pass che maina en la dretga direcziun, pertge il diever dal linguatg è in fatg cultural che na vegn e na po betg simplamain vegnir midadà d’in di a l’auter per amur d’in decret, en mintga cas betg en societads democraticas. Che quai vegn a duvrar temp na turblescha betg il plaschair da tut quels che na crain betg be en l’impurtanza da meglras cumpetenzas linguisticas mabain er en la premissa pli avantagiusa per la chapientscha reciproca tranter las differentas culturas da la Svizra.
Er la segunda mesira che pertutga medemamain la “promoziun linguistica dad uffants e giuvenlis cun premissas d’emprender disfavuraivlas” sa be esser fitg bainvegnida damai ch’ella sustegna l’opiniun da prender pli seriusa l’impurtanza da las cumpetenzas communicativas dal puntg da vista social ed (inter)cultural.
Questa ediziun da Babylonia sa deditgescha ad in tema tradiziunal da l’instrucziun dal linguatg ester: a la grammatica. Nus essan segirs che las numerusas contribziuns coordinadas a moda fitg cumpetenta e cun in egl per la forza expressiva da Hannelore Pistorius dettian impuls custaivels per ina revalitaziun necessaria da la grammatica per l’instrucziun dal linguatg ester.
La redacziun


c: text/html

text:
Ulteriuras infurmaziuns
La Televisiun Rumantscha (TR) n'ha betg in agen chanal da televisiun. Perquai vegnan las emissiuns da la TR mussadas sin SRF 1 u lura las repetiziuns sin SRF info, RSI LA 1 e 2 u sin TSR 1 e 2.
La SRG SSR distribuescha tut ils chanals sin via digitala DVB (Digital Video Broadcasting). Vus pudais recepir il program cun suandantas tecnologias.
Sur satellit (DVB-S)
La SRG SSR emetta ses program sur il satellit Hotbird e po perquai vegnir recepida en l’entira Europa. Ord raschuns da protecziun vegnan ils programs codai. Per che Vus possias recepir ils chanals da la SRG SSR duvrais Vus in'antenna parabolica ed in receptur da satellit DVB-S cun in decoder da viaccess. La carta cun ils dretgs da decodar pudais Vus empustar tar la SRG SSR sin il link qua giusut u tar Vossa fatschenta spezialisada.
Qua chattais Vus las indicaziuns necessarias per programmar Voss receptur:
- Satellit: 13° Ost Eutelsat Hotbird
- Frequenza: 12.399 MHz
- Polaritad: H (orizontal)
- Symbolrate: 27’500 / FEC ¾
- Frequenza: 11.526 MHz
- Polaritad: H (orizontal)
- Symbolrate: 27’500 / FEC ¾
- Frequenza: 10.971 MHz
- Polaritad: H (orizontal)
- Symbolrate: 29’700 / FEC 2/3
Sur cabel (DVB-C)
Ina gronda part da las chasadas en Svizra retschaivan ils programs da televisiun via cabel. L’adressa da la societad da cabel en Vossa regiun pudais Vus dumandar tar la vischnanca u tar Vossa administraziun d’immobiglias.
Sur antenna (DVB-T)
DVB-T cumplettescha ils chanals da derasaziun existents e pussibilitescha via antenna la recepziun digitala dals programs da la SRG SSR. En il Grischun vegnan ils programs da SRF 1, SRF 2, SRF info, RSI LA 1 e TSR 1 derasads sin via terrestra.
Sur internet
Sper las vias convenziunalas da broadcast porscha RTR era differentas pussaivladads da recepir il cuntegn da video sur l’internet. Vus pudais clamar giu e recepir or da l'archiv emissiuns passadas (On Demand). Per pudair guardar mobil e tenor agen giavisch emissiuns passadas pon ins era chargiar pliras emissiuns da TR direct en furma da podcast u via il computer sin in player local.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lüthi und Blanc, Schellen-Ursli ed Amur senza fin. Tut films e serias ch’ins enconuscha en Svizra e nua che Tonia Maria Zindel ha giugà ina rolla. Sco igl è savens il cas na daventan ins betg dad in di a l’auter renumà. Era per Tonia Maria Zindel èsi stà in svilup.
Durant il temp da studi a la scola d’acturs a Turitg haja ella gì paucs engaschis. Suenter il studi saja ì grad a grad si. Cun la seria «Lüthi und Blanc» è ella vegnida scuverta. Dentant era sco actura renumada datti bleras sfidas ch’ins frunta mintgadi.
Differenzas tar la paja
L’inegualitad tranter um e dunna saja era ina problematica en la branscha da film. Gia baud en sia carriera haja Tonia Maria Zindel chattà ora, ch’ils umens gudognian per il solit dapli daners. Perquai miria ella adina da pudair negoziar la gascha cunter ensi e da sa defender.
Nagina lavur da 0815
La lavur d’actura na saja betg ina lavur, nua ch’ins cumenzia da las otg e che giaja fin las tschintg cun ina paja fixa a la fin dal mais. Pervia da quai saja impurtant da tegnair ora las antennas e da prender las schanzas che sa dettian. Sin il martgà dettia numnadamain dapli rollas per umens che per dunnas. Quai fetschia la fiera pli cumbattida. Ella è engraziaivla ch'ella ha gia baud pudì far part da producziuns naziunalas ed internaziunalas.
Avair ina pel dira
Tar tscherts castings guardia la schuria cunzunt fitg, ch’ins correspundia al profil da la rolla, raquinta Tonia Maria Zindel. Ella haja gia gì situaziuns, nua ch’ella haja stuì tadlar ch'ella saja memia bella, memia grossa, ils egls hajan la colur faussa u che ses dialect na plaschia betg. Quai sajan muments che tutgian persunalmain. I dettia magari chaussas ch’ins stoppia tegnair ora sco actura.
Dapi l’uffanza è Tonia Maria Zindel stada fascinada da la professiun d'actura. E quai n’è betg sa midà. Ella sustegnia tut las giuvnas e giuvens che giogan cun il patratg dad era daventar actur da professiun. I saja impurtant da far quai ch’ins fetschia gugent en la vita.
RTR actualitad 07:00


text:
Per chattar ina soluziun haja dat ils 4 da matg in inscunter tranter tut ils pertutgads a Glion. Sut la batgetta dal president da regenza Christian Rathgeb han discutà ina delegaziun chantunala, ils commembers da la direcziun da l’ospital regiunal e las collavuraturas ed ils collavuraturs dal 144.
Per la regenza è la situaziun clera: I sa tractia dad «ina situaziun difficila» tar la centrala dal clom d’agid e «mesiras a curta vista èn urgentamain necessarias».
Mesira immediata: Sabine Weiss maina il 144 a Glion
A partir dad immediat trametta la regenza a Sabine Weiss, la responsabla per ils fatgs da salvament tar l'uffizi da sanadad, a Glion per manar la centrala dal 144. Quai fa ella ad interim, ensemen cun las persunas responsablas per l’ospital e cun il team da la centrala 144.
Mesira a media vista: il 144 va tar il 117
A media vista integrescha la regenza la centrala 144 en la centrala d'acziuns 117 da la polizia chantunala a Cuira. L’argument: i saja difficil da chattar «persunas dal fatg adattadas a Glion per manar la centrala 144». En pli dettia sinergias en chaussas localitads e tecnica, ma surtut correspundia questa integraziun ad ina tendenza naziunala da fusiunar centralas d’acziun.
La regenza metta ina fin a la crisa tar il 144 a Glion
En ultim temp ha dentant cumenzà da sa manifestar ina crisa. Ils servetschs da salvament, ch'ageschan a moda autonoma en il chantun, ed ils medis da servetsch na sa tegnevan para savens betg vid las ordinaziuns da la centrala operativa, uschia che quella haja pudì far nagut. La crisa è sa culminada il cumenzament da matg cura ch’il timun dal 144 e sia substituta han visà lur plazzas.
Uss ha la regenza fat valair sia autoritad e decidì la fin da la centrala dal clom d’agid tar l’Ospital a Glion. Cun questa decisiun van a perder las 8,7 plazzas a Glion e l'istorgia da la centrala da clom d'agid 144 a Glion va a fin.
RR novitads 10:00+
Il 144 a Glion
La centrala dal 144 vegn manada dapi il 1999 da l'ospital regiunal Surselva a Glion. Il chantun aveva desditg la cunvegna da prestaziun cun l’Ospital regiunal e perquai scrit ora ils 15 da favrer l’incumbensa per manar la centrala a partir dal 2018 enfin il 2027.


text:
Saccharomyces cerevisiae
El Saccharomyces cerevisiae, l'è 'n organìsmo ünicelulàr che 'l fa part del regn dei fóns e l'è cunusìt come 'na spéce de leàt che 'l se multìplica per gemasiù.
L'è giü dei tìpi de leàt piö 'mportàncc per l'alimentasiù de l'òm e 'l sò üzo l'è cunusìt amò dei tép antìchi per fà 'l pà, la bìra e 'l vì. Se pènsa che 'l sàpe stat izolàt per la prìma ólta a pàrter de le scórse de l'ùa perchè l'è giö dei componèncc de la prüìna. L'è giü dei microrganìsmi eucariòti piö stüdiàcc endèla biulugìa celulàr e moleculàr e l'è 'l responsàbil del tìpo piö cümü de fermentasiù (alcòlica).
El Saccharomyces cerevisiae 'l g'ha la fùrma ovàl o elìtica condèn diàmetro de 5-10 micròmetri. L'è ütel endèl stüde del cìclo de le cèlule perchè la sò coltüra l'è sèmplice ma, come eucariote, el prezènta la complicasiù de la strütüra intèrna de le piànte e dei animài.
Üzo 'n birificasiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
Saccharomyces cerevisiae l'è giü dei tìpi de leàt che se dopèra per fà la bira. En particolàr l'è chèl che se dopèra per fà la bìra a àlta fermentasiù cioè töte chèle tipologìe de bìra che stà 'ndèla categurìa che s'è üs ciamà co la paròla ingléza ales, per ezèmpe le Pale ales, le Stout, le Porter, ecc.
Varda apò[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Saccharomyces carlsbergensis, el tìpo de leàt che se dopèra per fà le bìre de tìpo lager.


text:
Els èn omadus en la suprastanza da la PLD giuvna dal Grischun: Raphaela Holliger è co-presidenta e Gian Donatsch è vice-president. Cura ch'i va per l'inziativa No Billag n'han els insumma betg il fain sin il medem ladritsch.
Taxas da radio e televisiun sajan antiquadas, argumentescha il giuven da 19 onns da Malans. Gian Donatsch pledescha per la fiera libra.
Senza in monopol da la SRG SSR datti plaz per ideas innovativas e creativas sin la fiera da medias.
Ina schliaziun speziala propona el per programs da radio e televisiun en linguas minoritaras, sco per exempel per rumantsch. Qua stoppia esser pussaivel da survegnir in sustegn finanzial - dentant betg tant sco actualmain.
Gist quai saja il privel, tegna Raphaela Holliger cunter: L'iniziativa No Billag pericliteschia rapports da radio e televisiun ord las differentas valladas grischunas.
Igl è impurtant ch'i vegnia vinavant rapportà da l'Engiadina e dal Puschlav - e zuar betg per tudestg mabain per rumantsch e talian.
La giuvna da 28 onns da Farschno fa plinavant attent ch'in program objectiv ed en quatter linguas, sco quai che la SRG SSR porschia, haja ses pretsch.
L'iniziativa No Billag, che vul abolir las taxas da radio e televisiun, va ils 4 da mars en votaziun.
RR actualitad 07:00


text:
Il manader da la revoluziun e frar da Raul, Fidel Castro na vegn Obama però betg ad inscuntrar. Fidel ha instigà sur plirs decennis la disamicizia cun ils Stadis Unids, l'Uniun sovietica era daventada ses pli impurtant allià.
Il mardi vegn la televisiun statala da la Cuba ad emetter live in pled dal president american. Cun tensiun vegn spetgà sche Obama crititgescha la situaziun dals dretgs umans en il pajais.
Fin dal «temp da glatsch»
La fin dal 2014 eran Obama e Castro sa cunvegnì da terminar il «temp da glatsch» tranter ils dus pajais. Las relaziuns diplomaticas eran puspè vegnidas activadas e l'embargo d'armas era vegnì schluccà. Dapi intgins dis datti er puspè in traffic da posta direct tranter la Cuba ed ils Stadis Unids.
RR novitads 22:00


text:
Suenter in album cun il rappunz Giganto preschenta Mattiu Defuns cun «Da Funs» finalmain ses emprim album. Musica rumantscha cun in pèr singulas frasas englaisas, arranschà tschiffant en in vestgì poppig e frestg. Il battaisem ha lieu sonda, ils 17 da november a Cuira en il Quadro22. Mattiu Defuns e ses debut èn noss giasts en questa ediziun dal Soundcheck.
Mattiu Defuns - Da Funs
El è in trubadur, in chatschadur, in pictur, in sculptur cun ina vusch ch'ins enconuscha gia dapi onns, e quai malgrà ch'il chantadur cun quella vusch ha pir 20 onns!
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Marchà d'abitaziuns per fittar
Il Cumün da Zernez voul spordscher a fittaders d'abitaziuns o da chasas sco eir a fittadins üna plattafuorma. Tuot quels chi offrischan e tuot quels chi tscherchan pon far ün e-mail a webmaster@zernez.ch cun l'inserat resp. lur indicaziuns sur da l'oget resp. sur da l'abitaziun / chasa. Quistas indicaziuns restan il plü lönch 3 mais, o fin l'annulaziun, publichà sün quista pagina d'internet.
Nus supplichain, cha'ls interessents piglian sü contact directamaing tanter dad els. P.pl. tegner lur inserat actual ed ans annunzchar müdamaints.
Pels inserats d'abitaziuns per plaschair vair la pagina tudais-cha.


text:
Concurrenza da malegiar
Da quai da 100 persunas han fatg part dumengia sin il pass da l'Alpsu ad ina concurrenza da malegiar. Sper famiglias interessadas èn viandants, turists e visitaders da la fiera stads da la partida sin il pass. L'occurenza è vegnida organisada da la fundaziun da la tur dal signal che sa chatta sin il pass.
Giast d'onur Ted Scapa
Sco giast d'onur è stà envidà sin l'Alpsu il pictur-artist Ted Scapa. Suenter ch'el ha gì fatg ina pictura murala en la tur dal signal è Scapa vegnì nominà uffizialmain sco guardian da la tur.


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas da la gastronomia da sistem procuran che lur giasts pon sa nutrir spert e bain. Els lavuran per exempel en restaurants da centers da cumpras, da pausadis d’autostrada, d’eroports u en restaurants da take-away. Sco allrounders enconuschan els differents champs d’incumbensas da lur manaschi, nua che las lavur ston vegnir exequidas tenor in muster specific.
La lavur da spezialists da la gastronomia da sistem è reglada tenor in plan fix, l’uschenumnà concept da gastronomia. Uschia lavuran els tant en cuschina sco era davos la credenza d’autoservetsch ed en la vendita. Tut tenor il concept dal manaschi preparan els las spaisas davant la clientella u las servan a la credenza. Al buffet da salata preparan els las salatas, uschia ch’i fa appetit ed emplainan las stgadellas. Al buffet chaud tgiran els il contact cun la clientella, cusseglian ils giasts e servan ils menus. Sche insatgi recloma pervia da las spaisas, tschertgan spezialists da la gastronomia da sistem ina soluziun che cuntenta omaduas varts.
Spezialists da la gastronomia da sistem cumpran en victualias, retschaivan las furniziuns, controlleschan la qualitad dals products furnids ed als magasineschan correctamain. Els introduceschan novs collegas en il manaschi e la lavur. Els lavuran en in team stretg ed han in contact intensiv cun la clientella. Perquai ston spezialists da la gastronomia da sistem savair ir enturn cun carstgauns.
Sper las lavurs en ils secturs dals giasts ed en cuschina exequeschan spezialists da la gastronomia da sistem era lavurs commerzialas. Els fan simplas calculaziuns e lavurs da controlling e marketing. Durant la lavur resguardan els las prescripziuns davart la protecziun da l’ambient e da la sanadad, davart la segirezza da la lavur e davart l’igiena.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 30-8-2012
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la gastronomia da sistem
Furmaziun en scola
En l’emprim onn 2 dis per emna resp. en il segund e terz onn 1 di a la scola professiunala u en curs en bloc a la scola professiunala interchantunala
Roms professiunals
- planisaziun e creaziun dals process
- acquisiziun e preparaziun dals products
- preschentaziun e vendita dals products e cussegliaziun da la clientella
- garanzia da la durabilitad e da la segirezza
- diever da l’englais
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist/spezialista da la gastronomia da sistem AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair vi dal contact cun victualias e carstgauns
- abilitad da coordinar process da lavur
- capacitad fisica en situaziuns hecticas
- lavur orientada als giasts ed al team
- auta conscienza d’igiena
- senn per l’urden
- bun nas e bun gust
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas
Examen professiunal (EP)
cun certificat federal: mainagestiun da gastronomia, manader / manadra da sectur restauraziun etc.
Examen professiunal superiur (EPS)
cun diplom federal: manader / manadra gastronomia collectiva, interprendider / interprendidra da gastronomia etc.
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. hotelier-ustier diplomà / hoteliera-ustiera diplomada SSS
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnologia da victualias
Cundiziuns da lavur
Spezialists da la gastronomia da sistems lavuran en manaschis da la gastronomia da sistems e da la gastronomia collectiva. Els èn allrounders e surpiglian differentas lavurs gastronomicas e commerzialas.
Cun diversas furmaziuns supplementaras pon els surpigliar gia baud responsabladad da direcziun. Els èn experts tschertgads.
Ulteriuras infurmaziuns
Hotel & Gastro formation
Eichistr. 20
Postfach 362
6353 Weggis
Tel: 041 392 77 77
URL: www.hotelgastro.ch
hotelleriesuisse
Monbijoustr. 130
3001 Bern
Tel: 031 370 42 83
URL: www.hotelleriesuisse.ch
URL: www.berufehotelgastro.ch
GastroSuisse
Nachwuchsmarketing
Blumenfeldstr. 20
8046 Zürich
Tel: 0848 377 111
URL: www.berufehotelgastro.ch


text:
Pavóll
Artéccol in dialètt mudnés
Pavóll (Pavullo nel Frignano in italiân, 14.913 cristiân) l'è una zità d'l'Emélia-Rumàgna c'la-s càta in d'la pèrta meridiunèla d'la Pruvèinsa ed Mòdna.
La zità l'a-s càta in d'al sènter d'un eltipien, sircundèda da i crinèl ed dvérs altaz sóver i quêl i suvrâsten j'altóri ed Mountcócchel e Gajà, l'è situèda in d'al culin ch'i fân da spartiâqua tr'al vàl d'i fiómm Panêr e Sáccia, a sód d'al capolôgh.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Ann
On ann (plural: agn) l'è on period de temp che 'l corespond a quell che ghe mett la Terra a fà girà la soa orbita intorna al Sô.
L'ann l'è faa giò de 365 dì e 6 or, perchè la Terra la finiss la soa orbita in d'on temp on zicch pussee longh. Per 'sta reson hinn staa inventaa i agn bisest (de 366 dì).
Per estension, el termen "ann" l'è drovaa anca per el period orbital de qualsessia pianetta: in quei cas chì, se gionta l'agettiv relativ al pianetta in quistion (per esempi ann marzian).
In del calendari ocidental, on ann ordinari l'è faa giò de 365 dì, 52 settemann e 12 mes.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
La parolla ann la riva del latin "annus", con l'istess significaa. L'è doperada anca in tutt i alter lengov romanz (italian anno, spagnoeu año, aragones anyo, catalan any, portoghes ano, romen e forlan an, sicilian annu).
In frances (année) e ocitan (annada) a gh'è on'evoluzion del latin annata (la durada de 'n ann).


text:
Ina visita tar la requisita da la «Metta da fein»
Tina Bundi: dal teater al film
Sper blerAs acturAs cun experientscha avant la camera fan era acturs da teater part da questa producziun. Ina gronda midada, quai sa er l'actura e reschissura da teater da Mustér.
Per tge vai en la seria?
En in vitget en la Surselva vegnan chattads regularmain animals cun chommas tagliadas giu. La pitschna cuminanza è tementada. Entant che plirs abitants crain vi d’in mitus, emprova il policist da sclerir il cas, quai però senza success. Ils mazzaments s'augmentan sco er la disfidanza dals abitants dal vitg. La seria da mazzaments finescha cun ina catastrofa a la festa dal vitg.
Pertge producescha RTR ina tala seria?
Oz consumescha in giuven public streams da Netflix, Disney+, Spotify & co. RTR è cun l’emprima seria ficziunala rumantscha perquai al puls dal temp ed al puls da noss public. La seria «Metta da fein» pon ins guardar sin rtr.ch, pia sin noss player RTR Play. Medemamein vegn ella publitgada sin nossas raits socialas sco Facebook, Instagram e Youtube.
La Metta Da Fein vegn ad esser online ils 13 da december e cumpiglia circa 4 giadas 20 minutas.


text:
Per inaugurar la nova staziun da Razén ha il directur da la Viafier retica Renato Fasciati ensemen cun il president communal da Razén Reto Loepfe plantà in nov tigl. Preschents eran era il responsabel da l’infrastructura da la Viafier retica. Cun plantar quest tigl han ins d'ina vart remplazzà il tigl che ha stuì guntgir ord motivs da plaz. Da l'autra vart vul la Viafier retica era mussar ch'ella è interessada ch'ins resguarda il confort per la clientella tar ina renovaziun d'ina staziun.
Sco che la Viafier retica ha communitgà, era la staziun da Razén antiquada e perquai han ins era stuì modernisar ella. Ils davos dus onns haja ins investì totalmain set milliuns francs e bajegià enturn la staziun tenor ils basegns da persunas cun impediments. Fin uss èn 37 da 103 staziuns da la Retica adattadas per persunas cun impediment.
Staziun favuraivla per la clientella
Razén è per la Viafier retica in punct central che colliescha tren e bus. Il nov perrun aut binari 1 è oz in perrun cumbinà tranter bus e tren cun cuvriment da tetg. Plinavant è la fatschada da l'edifizi da la staziun vegnì renovà. La staziun da Razén aveva pli baud trais binaris, oz èn quai be pli dus per cruschar. Ils urs dal perrun èn sin ina lunghezza da 150 meters illuminads.
Adattaziuns per persunas cun impediment
Cun la nova staziun a Razèn èn 37 da 103 staziuns dalla Viafier retica adattadas per persunas cun impediment. Tar questas staziuns saja il perrun sin la medema autezza sco l' entrada dal tren. «Uschia hai nagins stgalims ed ins po entrar senza problems cun la sutga da rodas, cun il rollatur u il car d' uffants», declera Christian Florin, manader infrastructura dalla Viafier retica.
Pro infirmis giavischa meglra collavuraziun
«Fin 2023 vegnin nus ad avair ademplì las pretensiuns da la lescha davart l' egualitad da persunas cun impediments», uschia Florin.
Quai na vul dentant betg di che tut las 103 staziuns èn adattadas per persunas impedidas. 51 staziuns sajan cumplainamain adattadas e tschellas sappian vegnir duvradas cun mesiras d' agid. Pli critic tuna ei tar l' organisaziun per impedi pro infirmis. Els giavischassan ina collavuraziun pli stretga, sco quai che Roman Brazerol declera envers RTR.
RR actualitad 17:30


text:
Inoltrà las duas moziuns ha il cusseglier communal Romano Paterlini. En l’emprima moziun pretenda el, ch’ina part dal project existent vegnia realisada. Uschia è el da l’avis, ch’ins duess surpigliar ils plans existents per in bajetg d’infrastructura, che pudess vegnir duvrà per la producziun dal glatsch artifizial. En la segunda moziun pretenda Paterlini, che la cumissiun plazza da sport vegnia reactivada ed occupada cun novas persunas. Quella duess alura elavurar in nov project cun ina stima dals custs.
La proxima sesida dal cussegl communal è ils 29 da mars. Il president communal da Vaz Aron Moser ha ditg, ch’el beneventia las discussiuns en connex cun la renovaziun da la plazza da sport. Sch’ins possia gia a la proxima sesida tractandar las moziuns na saja betg anc cler.
RR actualitad 12:10


text:
A questa conclusiun vegn il Cussegl federal en ses rapport ch'el ha preschentà la mesemna. Las raschun vesa el en il cumportament da consum ed en l'augment da la populaziun.
Bunamain a la testa
Passa 700 kilograms rument producescha mintga Svizra e Svizzer en il decurs da l’onn. Cun quai tutga la Svizra tar quests pajais da l'OECD che produceschan il pli bler rument. Sulettamain il Danemarc surpassa la Svizra, quai cun bunamain 800 kilograms.
Tendenza ensi
Ed a media vista na vegni quai era betg a sa midar, è il Cussegl federal persvadì. Ils 30 implants per arder rument che la Svizra ha, na stoppian perquai era betg temair ch'il material da brisch vegnia scart.
Era dapli recicladi
In sguard sin la statistica mussa che la quantitad è creschida ils davos 20 onns, e quai per passa 100 kg per persuna. Mo i dat era ina buna nova. Passa la mesadad dal rument vegn ozendi reciclà. Avant 20 onns eran quai mo bun in terz.
RR novitads 12:00


text:
Rò
Rò (Rho) l'è on comun de la Provincia de Milan con 50 434 abitant.
Rò al se troeuva a 14 km da Milàn, e in paes passen el fium Olòna e i sò affluent, el Bozzent e 'l Lura, in part interraa in del territòri comunal.
Rò al gh'ha vati frazion: Biringhell, Cassina Brusada, Castellazz, Ghisolfa, Lusernaa, Mazz, Pantanee, Passirana e Terrazzan.
StòriaModifega
Rò l'è vun di comun pussee antigh de la Lombardia; quest l'è dimostraa dal fatt che duranta i scav archeològigh per la costruzion de palazz e strad, hinn vegnuu al ciar on mucc de repert archeològigh relativ a l'edà romana.
In de l'organizzazion di strad principal, al se troeuva el Decuman (Est-Òvest de via Matteotti e via Porta Ronca) e 'l Card (nòrd-sud de via Madonna e via Garibaldi). Quest chì s'incontren in de la piazza S. Vittor, anca mò el center de l'insediament.
In de l'Edà de Mezz, Rò al compar in dù scritt, cont el nòm de Vicho Raudo.
In de l'ann 1000, Rò al cominza a rivendicà la soeu autonomia de Comun. In del 1004, l'Imperador Enrich III al s'è faa incoronà Re d'Italia a Pavia e poeu, l'ha stazionaa a Rò, indove che l'ha firmaa di document "decis" in Rodo o in campo qui dicitur Raudoe per ricambia l'ospitalità el ghe da el titol de borgh e Capp piev inscì che la destaca de Nerviàn.
A l'è del XI sec. anca la figura semilegendaria da Gioann de Raude, dii anca Gioann de la Cros (Giovanni della Croce), segond el qual a l'è staa el primm ad andaa dent a Gerusalemm in di Crociad, con la bandera de la Cros rossa.
In del 1160, duranta l'attach a Milan, l'imperador Federich Barbarossa al fa destrugg Rò, che la venn ricostruida en pòcch temp. In del 1305, Crisson Crivell, al tenta d'impradoniss de Rò ma a l'è staa respingiuu da la popolazion.
In del Cinqcent hann faa su anca dù convent, quel di Agostinian (induè che 'l se dis che l'avaria celebraa el Martin Luter) e quel di Cappucin, tucc i dù traa giò da l'invasion Napoleònica.
In del 1583, in de la capela de la Madona Addolorada, on òmm, Girolamo de Ferri, che'l laorava in di camp in di dintorn, coma 'l sòlit, l'è andaa a pregà e l'ha viduu che'l volt de la Madònna a l'era pussee pallid del sòlit e a l'ha pensaa che on quai pittor l'avess ritoccaa; inscì a l'era andaa via senza pensàgh sora.
Poeu, a la fin del dì, l'ha incontraa on sò amis, Alessandro de Ghioldi, che l'ha invitaa a andaa a pregà la Madònna a la capela.
I dù amis a hinn andaa a la capella e, mentar ch'eren dree pregà, el Ghioldi l'ha dii al Ferri : Varda quel oeugg là, l'è vonsc. A l'era minga inscì quand che avevum dii el Vesper.
Te ghe resun,l'era minga sporch nanca prima quand che son vegnuu chì prima a pregaa". El Ferri a l'è andaa in su l'altar, el s'è faa daa on mantin e l'ha cercaa de netà l'oeugg de la Madonna. A l'era lì che'l voreva fà quand che l'ha viduu che l'oeugg de la Madonna a l'era tutt rosseggiant e che ghe andaven giò trì lagrim ross de sangh. A l'è staa ciamaa allora l'Arcivescov de Milan, che l'era poeu el San Carl, che l'ha recognossuu el miracol.
On om rich de Milan l'ha faa poeu faa sù on santuari lì in su la capela. Quest aveniment chì l'è regurdaa tutt i 24 april de ogni ann.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer di abitant del comun de Rò l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
Ils campaders d’enviern sin il campadi Morteratsch a Puntraschigna èn flexibels e carezzan la natira. Las fradaglias na disturban betg – tuttina schazegian els il confort d’ina rulotta stgaudada. Sco campader d’enviern ston ins numnadamain adina puspè esser pront per ina surpraisa. Uschia po midar l’aura d’in mument sin l’auter ubain ch’ins resta pitgà causa las temperaturas bassas. Adina puspè sto perquai entrar en acziun il servetsch da pannas e dar agid da partenza ad autos u auto-rulottas.
Fradaglia nagin tema
Pensar ch’ins sto patir dal fraid saja faus, di Hans Puorger. Dapi intgins onns viva el cun sia dunna durant l’enviern sin il campadi Morteratsch.
Blers crajan ch’ins patescha fraid. Quai n’è però betg il cas. Nua vain adina bel chaud en nossa rulotta.
Per Vreni e Hans Puorger n'è la vita sin il campadi betg ina gronda differenza da quella en in'abitaziun. Els hajan er là ina televisiun ed ultra da quai giaudan els las sairas en cumpagnia.


text:
Pësc (animal)
La parora pësc vëgn dal latin pisces y denominëia n grup desvalí de organisms vertebrá che vir t’ega, che alda pro le domëne di eucarioc y pro le rëgn di tiers.
Al é passa 32.000 sortes de pësc conesciüdes che tol ite prësc le 50% dla sort di subphylum vertebrata. Danter i elemënc caraterisanc di pësc él les ejores, tres chëres che ai se möi y la respiraziun tres les branchies.
Le pësc fossil plü antich é le Haikouichthys che á vit tratan le Cambrian dan da ca. 500 miliuns de agn. Le pësc viënt plü gran é le scuale balena (Rhincodon typus) che röia cina a 20 metri de lunghëza y al pëis de 34 tonelades. Le pësc viënt plü pice é le Paedocypris progenetica, pro chël che i mandli röia a 10 mm y les mandles a 7,9 mm.


text:
Mandingo (film)
Mandingo (Mandìng) 'l è 'n film dramàtic e 'd asiòṅ americàṅ dal 1975 ad Richard Fleischer, prudót par Dino De Laurentiis, trat da 'l best seller umònim dal 1957 ad Kyle Onstott. Al gh'à abû 'n séguit 'l an dòp da 'l tìtul Drum - L'ultimo Mandingo.
'L è stâ girâ in Luiśiàna in du èx piantagiòṅ véra, la Ashland-Belle Helene Plantation (a Geismer) e la Houmas House Plantation (a Burnside).
Sunt
Prima dla guèra 'd secesiòṅ americàna, in dal sud fónd di Stat Unî, Warren Maxwell (James Mason) 'l è 'n vèć véduv c'n un sit ad tèra e na piantagiòṅ ciamàda Falconhurst in du 'l fà lauràr un muć ad séruv négar cuma Agaménun (Richard Ward), pagajâ fòrt c'n un paddle p'r avēr imparâ a lèś'r e a scrìvar, la Lucrezia Borgia (Lillian Hayman) ch'la tîṅ adrē a la cà e ch'l'à fat vint-quàtar fiōi, la Lucy (Beatrice Winde), sò fiōla Big Pearl (Reda Wyatt) dla rasa mandìng e 'l arvèrs Ciceròṅ (Ji-Tu Cumbuka), vindû insém a àtar dū a 'l mercànt ad séruv Brownlee (Paul Benedict).
Warren al gh'à 'n fiōl śōvan ciamâ Hammond (Perry King) armàś sòp a siē an da quànd un cavàl al gh'à schisâ 'n śnòć. Un dè chi lò al riva a la piantagiòṅ insém a 'l veterinàri Redfield (Roy Poole) par viśitàr la Big Pearl ch'la gh'à 'l gòmit e la févra élta. Al mèdag, sinténd ch'l'è incóra vìrgin, al diś ch'l à capî la natùra dal sò mâł ch'a s ciàma “vója 'd masć”, o i gh al dànan o sinò la scòpia, pò 'l sugerìs a Hammond ad dar-'g-la lò la madśìna. Par far pasàr 'l udōr i gh pōlan far far di bagn cun dal manganâ 'd putàsi e 'l è qvél ch'a gh fà la Lucy arcmandànd-'s ad far a mōd e 'd dir gràsie a la fiṅ a 'l padròṅ.
Esènd che Warren al gh'à i reumatìśum, Redfield al gh cunsìlia 'd pugiàr i pē par soquànt tèmp su la pansa 'd un putèṅ négar par psēr trasferìr-'g al mâł a lò e 'l padròṅ 'l al tōś in paròla.
Quànd Charles (Ben Masters), cuśèṅ 'd Hammond e fiōl dal magiōr Woodford (Stanley J. Reyes), al và a càtar i Maxwell par dmandàr in prèst di bèsi par la sò famìja, Warren al diś a sò fiōl 'd andàr sèg, giusà ch'a gh pòsa andàr bèṅ sò fiōla Blanche (Susan George) da spuśàr ch'a sarév anc óra fra 'l àtar. Lung la via i dū cuśèṅ i s férman par punsàr a la piantagiòṅ ad Larry Wallace (Ray Spruell), un vèć amìg ad Warren. Hammond al gh admànda ad dar-'g in prèst al sò séruv mandìng Serse par far-ag muntàr la Big Pearl in manéra 'd avēr-ag di putèṅ nég'r ad rasa. Larry al gh rispónd che purtròp lì lò 'l è mòrt tri méś prima par n'incurnàda 'd un tòr, pò al gh śibìs dū négri, la Katy e la Ellen (Brenda Sykes), par far sès. Charles al lasa la vìrgin a c'l àtar méntar lò al sarnìs la Katy da viulentàr e da piciàr cun la sintùra dal braghi, tant 'l è sicûr ch'a gh piàśa anc a lē. Hammond invéci 'l è difarènt, al n vōl briśa èsar catìṿ c'n al négri ch'al s pòrta a lèt.
Hammond, prima 'd spuśàr-as cun la Blanche, al s còmpra 'n négar mandìng, Ganimēd dit Mede (Ken Norton), da druàr in di cumbatimènt a New Orleans, e pò 'l s pòrta a cà anc la Ellen. La Blanche, ch'l'è gelóśa 'd lē parchè sò marè al s la pòrta sèmp'r a lèt, la taca a druànd la scùria sèg dand-ag dla rója, dla vaca, dla caggna e dla nimàla, specialmènt quànd la sènt ch'l'è gravda. Butànd-la śò p'r al scali la gh fà pèrd'r al putèṅ pò, minga cuntènta, la custrìnś Mede a gusàr-la par far para cun Hammond.


text:
Cusseglier naziunal Martin Candinas ha teniu il plaid digl emprem d’uost a Mustér. La democrazia, la relaziun cun l’Uniun europèa e las fermezias dalla Svizra ein stadas el center dil plaid da cusseglier naziunal Martin Candinas da Rabius per la fiasta naziunala a Mustér. La Svizra drovi ina politica che furneschi resultats enstagl d’ina politica che rinforzi las differenzas. Per l’entschatta da siu plaid ha el denton tematisau la vischnaunca, respectivamein la regiun: «La vischnaunca da Mustér ei buca mo attractiva pervia dalla claustra, mobein era sco liug da habitar e per far vacanzas. Gest ils davos onns ei vegniu investau intensivamein ell’infrastructura en favur dil turissem. Leger vinavon: lq 2019 0802 1
04.08.2019 / Medien / /
Politica ch´unescha enstagl che rinforza differenzas
Cusseglier naziunal Martin Candinas ha teniu il plaid digl emprem d’uost a Mustér. La democrazia, la relaziun cun l’Uniun europèa e las fermezias dalla Svizra ein stadas el center dil plaid da cusseglier naziunal Martin Candinas da Rabius per la fiasta naziunala a Mustér. La Svizra drovi ina politica che furneschi resultats enstagl d’ina politica che rinforzi las differenzas. Per l’entschatta da siu plaid ha el denton tematisau la vischnaunca, respectivamein la regiun: «La vischnaunca da Mustér ei buca mo attractiva pervia dalla claustra, mobein era sco liug da habitar e per far vacanzas. Gest ils davos onns ei vegniu investau intensivamein ell’infrastructura en favur dil turissem. Leger vinavon: lq 2019 0802 1


text:
Per ils dus socialdemocrats Sandra Locher-Benguerel e Jon Pult èsi cler: I dovra uss ina represchentanta verda en il Cussegl federal. Il purtret verd che sa mussa dapi las ultimas elecziuns da l'october en il parlament stoppia er esser represchentà en la regenza. Lura han Ils Verds gudagnà 17 sezs èn il Cussegl naziunal, nua ch'els han uss tut en tut 28 sezs en la chombra gronda. En il Cussegl dals chantuns po la partida prender plaz sin tschintg enstagl da be sin in sez, sco enfin uss.
I manca il sustegn da mez
Dentant era sche la fracziun da la PS ha decidì ier suentermezdi ch'ella sustegna la candidatura verda na bastan quellas vuschs ensemen cun las vuschs verdas betg per la candidata, la presidenta da la Partida verda Regula Rytz, da far il pass en il Cussegl federal. I manca per exempel il sustegn da mez. Uschia di il cusseglier naziunal grischun da la Partida cristiandemocratica, Martin Candinas, ch'i na saja betg la soluziun per la constanza en la regenza dad agir uss massa svelt ed eleger giu in cusseglier federal u ina cussegliera federala en uffizi.
Dovra discussiun davart furmla magica
La partida verda ha oravant tut en mira il sez da la Partida liberaldemocratica, numnadamain quel dad Ignazio Cassis. Da betg pli eleger in cusseglier federal en uffizi na dastga tenor Candinas betg vegnir moda. Dentant stoppian ins discutar davart la furmla magica. Era saja l'elecziun dad Ignazio Cassis stada ina elecziun dad in represchentant da las linguas minoritaras. Quai dastgian ins era betg emblidar en la discussiun. Da quel avis è era la cussegliera naziunala da la Partida liberaldemocratica Anna Giacometti. Oravant tut saja la PLD anc adina ferma avunda per avair dus sezs en il Cussegl federal, di Giacometti.
Sco emprim confermar resultat
Ch'i na saja uss betg il dretg mument per ina cussegliera federala verda, di era la cussegliera naziunala Magdalena Martullo-Blocher da la Partida populara. Cura che la PPS aveva gudagnà marcantamain en las elecziuns haja er quella stuì confermar quatter onns pli tard la fermezza e pir lura haja la PPS survegnì in segund sez en il Cussegl federal. Uss duain era ils Verds spetgar e mussar sch'i possian confermar il gudogn en quatter onns, di Martullo.
Ils cussegliers naziunals grischuns vuschan oz tut auter che serrà. Però ch'igl è da discussiunar davart la furmla magica conferman tuts tschintg. Ma che la unda verda vegn oz en il Cussegl federal è pauc probabel.
RTR actualitad 07:00


text:
Pruvincia de Lecch
- Süperfiss: 816 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 311.452 ab.
- Densitaa: 381 ab./km²
- Nümer de cumün: 90
- Capitaal (pup. 2001): Lecch (45.501 ab.)
La Pruvincia de Lech la se tröva in de la Lumbardia ucidental, sübit a urient del lagh de Com; la tegn dent dunca i Prealp de la spunda est del lagh (tajaa da la Valsassina e la Val Varun) insema cunt un tocch di culin de la Brianza setentriunal.
La densitaa de pupulaziun l'è alta; ghe vör dì però che in del süd (la Brianza e la zona de Lech) la densità la se met inturna ai 1000 ab./km², quand inveci i muntagn a hin poch pupulaa. De cunseguenza, in di muntagn a suraviven anca di cantun sügestiv, poch tucaa da la man de l'om. In de la pruvincia, in del Parch regjunal de Muntavegia e de la Val del Cürun a l'è prutegiüü el paesagg de vün di ültim toch poch ürbanizaa restaa in de la pianüra/culina lumbarda.
In de la pruvincia ghh'in nò citaa gross: Lech la riva nanca a 50.000 abitant, e i alter citadin a hinn un poo de suravia a i 10.000: Mandel, Valmadrera, Meraa, Casanöv.
L'ecunumia a l'è basada in sü l'indüstria, cunt aziend medi e piscinit cume in quasi tüta la Lumbardia; ghe resta ammò un poo de agricultüra (üga de vin, agricultüra in sera). El setur dii servizzi l'è semper püssee svilüpaa.
L'ecunumia muntana tradiziunal la gh'è quasi pü; i gent di muntagn e del lagh adess a scampen quasi tüt de türismu.
La Pruvincia de Lech l'è nassüda in del 1992 e la cünta nuvanta cumün: de quest chì, vutantaquater prima faseven part de la Pruvincia de Com, i alter ses (Calolz, Vercüragh, Mont Marenz, Tur di Büs, Erv e Caren) de la Pruvincia de Bergum.
La lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
La lengua ufizial l'è l'italian.
La lengua lucal l'è 'l lumbard, per la precisiun di dialet ucidentai. La Brianza lechesa l'è un poo el cör, strengiüü tra Lamber e l'Ada, del brianzö; anca el dialet de la cità de Lech el gh'ha pü o manch i istess carateristegh del brianzö, anca se in de l'ültem secul el s'è vesinaa un brisinin püssee al mudel milanes. In de la Valsasna e in de la Val Varun (per esempi a Prumana) se parlen di dialet ucidentai cun di carateristegh uriginai, e di carater de transiziun cunt el lumbard uriental. In de la Val San Martin, inscambi, se parla propi un dialet bergamasch, anca per via del ligam secular cun la Pruvincia de Bergum.


text:
Brison-Saint-Innocent
Brison-Saint-Innocent l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Aix-les-Bains-Nord-Grésy, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 2 164 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8,75 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 228 méter a 'na altèsa màsima de 840 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Tge porscha l'app?
Ella cuntegna cartas geograficas, contingents, statisticas, prespcriziuns ma era ina glista cun numers da telefons impurtants. Las cartas geograficas èn per exempel in agid per s'orientar en guauds sin muntognas e funcziunan era en lieus senza rait da telefon. In'autra funcziun impurtanta è la glista da contingents. Cun quella pon ins eruir il lieu, nua che la preda è vegnida sajettada.
App datti gia 6 onns
L'app datti gia dapi il 2015. Daniel Brändle, informaticher e chatschader dal Puschlav, ha sviluppà ensemen cun ses collega Francesco Luminati l'app per il telefonin. Sco Daniel Brändle ha ditg, han els investì bleras uras per realisar l'app. Els hajan fatg quai ord atgna iniziativa. L'app vegn adina puspè schlargiada ed actualisada. Ella custa 10 francs per onn.


text:
Orëise Ves imprestè fora cun Osta tessera dla biblioteca mediums te zacotan de biblioteches tl Südtirol? Spo anuzésse de n sorvisc nü de Osta biblioteca: Osta tessera dla biblioteca devënta la tessera unica dles biblioteches dl Südtirol!
Cun la tessera unica dles biblioteches dl Südtirol po les leturies y i leturs de na biblioteca s’imprestè fora mediums inće te n’atra biblioteca zënza messëi ester scrić ite ilò.
Da śëgn inant po dötes les leturies y düć i leturs che à la tessera unica dles biblioteches dl Südtirol s’anuzé dla biblioteca online dl Südtirol BIBLIO24.
Metede ite la sigla de osta biblioteca, le numer de osta tessera y osta password sön www.biblio24.it y i rovëis pro na oferta ampla de media digitai da desćiarié.
Log in:
Numer dl utënt: Sigla dla biblioteca:Numer dla tessera (p.e. 123:45678, i numeri dà dant sön la tessera dla biblioteca)
Password (p. ej.):****** (depënn dala lunghëza dla password)
La tessera unica dles biblioteches dl Südtirol é na oferta dla Biblioteca Provinziala Dr. Friedrich Teßmann y dl Ofize Biblioteches y letöra dla Provinzia autonoma de Balsan – Südtirol
Nüsc partner dl proiet: Alpin Srl, Bibliotheksverband Südtirol, DABIS GmbH, OCLC GmbH, Repartiziun Informatica dla Provinzia autonoma de Balsan – Südtirol
Tessera unica dles biblioteches dl Südtirol (pdf)


text:
Quai ha la scheffa da l’Uffizi federal da cultura, Isabelle Chassot, ditg venderdi ad RTR, cura ch’ella ha visità la claustra. Ella saja engraziaivla a la cuminanza dals benedictins, co els prendian a mauns las lavurs cun quità e surtut er cun tge optimissem ch’els na temian betg las novas incumbensas.
11,5 milliuns francs èn rimnads
Era l’avat Vigeli è leds che la Confederaziun sustegn las lavurs suenter che la claustra aveva stuì spustar la renovaziun pervi dad in moratori federal.
Els hajan ensemen ca. 11,5 milliuns francs per la renovaziun da la baselgia. Mo ils ultims 3,5 milliuns sajan ils pli stentus da rimnar.
Retard
Il mument en ils lavurers vid la fatschada en il sid. Sco l’avat ha ditg sajan els in zichel en retard pervia da la trid’aura. Mo els sperian da pudair finir fin october/november questa part. L’auter onn vul ins prender a mauns la fatschada en l’ost e suenter alura l’intern da la baselgia claustrala a Mustér.
RR Actualitad mezdi


text:
La nova stagiun da lutga ha cumenzà bain per Armon Orlik. Orlik ha gudagnà mintga giada ch'el è stà da la partida. La davosa victoria ha Armon Orlik festivà la fin d’emna passada tar la lutga da primavaira a Domat. En la lutga finala ha Orlik gudagnà encunter Sandro Schlegel.
Cun far la lutga e cun gudagnar han ins la conferma ch'il trenament durant ils mais d’enviern era gist. Ussa ha Armon Orlik la conferma ed in bun sentiment per la nova stagiun. E quai è era impurtant. Oravant tut era perquai che la lutga da Schwägalp fa part da sia stagiun, nua ch'el cumbatta per il titel da retg da lutga. La lutga al pe dal Säntis ha quest onn il caracter dad ina lutga federala.
RR actualitad 17:00


text:
Radund 80'000 francs custa il cumbat electoral da la PS da Cuira per quest onn. Sper la propaganda ordinaria organisescha ella er sairas da discurs cun il cusseglier dals chantuns e president da la partida mamma Christian Levrat e cun la cussegliera naziunala Jacqueline Badran.
«Cura che Doris Caviezel-Hidber ha candidà avant otg onns per l' emprema giada, èn las investiziuns era stadas circa uschè grondas", di Lucas Horrer, manader dal cumbat electoral.
Dapli che autras partidas
La PPS da Cuira dovra cun 25'000 fin 30'000 francs pli paucs meds, sco quai ch' il president, Mario Cortesi, declera. Era las investiziuns dalla PBD èn pli pitschnas. Ins quintia cun custs da 45'000 fin 50'000 francs, uschia il president, Christian Foidl.
RR Actualitad saira 17:00
Sans anc…
Il 2008 era Doris Caviezel Hidber ida en il cumbat electoral per il sez en la regneza da Cuira: Il Telesguard dals 19-05-2008


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Kambundji manchenta il final sur 200m
Cumenzà uschè bain e tuttina betg sa qualifitgada per il final. Mujinga Kambundji ha manchentà il final sco quarta en il mezfinal. Cun 23,23 è Kambundji stada 3 tschientavels pli plauna ch'en l'emprim percurs.
Kambundji è stada 21tschientavels pli plauna che ses meglier temp da questa stagiun.
Er la segunda Svizra en il mezfinal, Ellen Sprunger, ha manchentà il final. Ella è vegnida sisavla en il mezfinal cun in temp da 23,54.
RR novitads 18:00


text:
Vughera
Vughera (Voghera in Italian; Iria in Latín) l'è un cumün ad 39 421 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) in pruincia ad Pavia. L'è al centar principal dl'Oltrepò Paves. La nassa ins i spond dla Stafura, che la riva zü da una valada di Apenen. Vughera l'è pusiziunaa tra dü lini feruviari principal: la Milan-Genua e la Türín-Piasensa.
Al cumü de Vughera al cunfìna coi comün de Casé, Sëvsèina, Cudvila, Curäna, Lungavila, Mumbèl, Pancaräna, Al Pissà, Puncròu (AL), Al Turbi, La Riva, Silvän.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Vughera l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
MunümentModifega
I monüment impurtant i henn al Dom ad Vughera (17esim secul) dedicaa a San Lurenz; la cesa ad San Giüsep, ch'la gh'à una bona faciada baroca; la ciesa dal Carmin, che la rapresenta un pasagg tra al rinasiment e al baroch; Piaza dal Dom, con la cà d' Nava e al palazz Gounela, indè ch'a gh'è al municipi; al castee di Viscont, fat sü tra al 1335 el 1372. Gh'è incasì un picul müseo muderen indè ch'a gh'è la "A 112" del General Dala Chiesa, e un s'ciop che i disan ch'lè cul ch'j'hann druaa da cupà el Mussolini.
CüriusitaaModifega
Un grüp de citadin vugheres l'ha lanciaa l'idea de candidà la cità per i Ulimpiad del 2020[[1]]
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Requirents d’asil refusads han retschavì l’onn passà pli pauc agid minimal. Tenor il secretari da stadi per la migraziun han radund 7’800 persunas retschavì il 2018 agid minimal da la Confederaziun. Quai èn 8% pli pauc che l’onn avant. Ils custs correspundents èn sa reducids per in mez milliun sin 63 milliuns francs. En media ha ina persuna retschavì 52.- per di.
Requirents d’agid refusads survegnan per il temp enfin ch’els vegnan bandischads dal pajais agid minimal per alloschi, vivonda e provediment medicinal da basa.
RR novitads 16:00


text:
Els vegnan onurads per lur scuvertas da recepturs da temperatura e da contact en il corp. Il savair vegnia duvrà per pudair tractar intginas malsognas, tranter auter dolurs cronicas, hai gì num.
L'American David Julius ha nizzegià capsaicin, la colliaziun ord chilis che fa lez picants, per identifitgar in receptur per chalira. Il medem receptur, TRPV1, è era participà tar inflammaziuns. Julius e Patapoutian han independentamain era anflà in receptur che reagescha sin fradaglia, cun il num TRPM8. Cun la savida sur da quels recepturs, e blers ulteriurs ch'èn vegnì anflads dapi lura, pon ins svilupar novs meds cunter la dolur.
Ardem Pataputian, burgais american-libanais, ha scuvert ina nova classa da recepturs che reageschan sin impuls mecanics ed tramettan signals electrics. Ils recepturs Piezo1 e Piezo2 èn partizipads vid differents process interns dal corp, sco per exempel la respiraziun u la pressiun dal sang. Il receptur Piezo2 è era central per la uschenumnada «propriozepziun». Atras quest receptur sa il corp nua che sias parts èn. El pussibilitescha per exempel ch'ins po tutgar il agen nas cun il det er sch'ils egls èn serrads.
Il premi da medischina è dotà cun in milliun francs. El vegn surdà dapi il 1901.


text:
Danunder vegn noss'electricitad en il futur? Per ina gronda part ord funtaunas regenerablas sco vent, aua u era sulegl. Mo per ch'i rendia era d'investir en novs indriz stoppian quels era suenter la fin dal sistem da la KEV, l'indemnisaziun per cuvrir ils custs da la furniziun d'electricitad, retschaiver in sustegn finanzial. Mo uschia possian ins impedir ina rusna en la producziun d’electricitad. Da quest avis è suenter il Cussegl naziunal era il Cussegl dals chantuns ed ha perquai era detg Gea ad in'iniziativa parlamentara che vul segirar il sustegn per tals indriz enfin il 2030.
Betg negliger ils tschains d’aua
La Chombra gronda vul dentant anc dapli. In'allianza da represchentants dals chantuns da muntogna ha persvadì il Cussegl dals chantuns dad era gist prolungar ils tschains d'aua enfin il 2030. Oriundamain eri previs ch'il maximum da 110 francs per kilowatt prestaziun brutta valia mo enfin la fin dal 2024. Per il temp suenter dueva il Cussegl federal preschentar in nov model, il pli probabel cun tschains pli bass.
Per il cusseglier dals chantuns grischun Martin Schmid da la PLD, il president da la cumissiun preparatorica, è cler ch'ils tschains d'aua ston vegnir prolungads. Il Cussegl naziunal sez haja decidì da prolungar il supplement da rait ch'ils consuments ston pajar per promover las energias regenerablas. Cun quai vegnia l'entira discussiun enturn sustegns e custs dal provediment d'electricitad lantschada da nov.
Qua èsi per nus logic ch’era il tschains d’aua tutga vitiers. Nus vulain che la forza idraulica restia vinavant, quai per in provediment d’electricitad segir e che las concessiuns vegnian renovadas. Per cuntanscher quai dovr'ins segirtad giuridica e da planisar. E perquai n’èsi betg correct da laschar in element ordvart
«In ‘Buabatrickli’ da la Chombra pitschna»
Mo quai saja ina tut autra discussiun, respunda il cusseglier naziunal e politicher d'energia Christian Imark da la PPS. Davart ils tschains d'aua saja da decider cura ch'ins discuteschia davart il futur da l’entir provediment d'electricitad.
Ed ussa va quai per ina soluziun transitorica per impedir ina mancanza en la lescha. E là na duess’ins betg discurrer davart ils tschains d’aua perquai che quai chaschuna mo grondas discussiuns. Ed a la fin periclitescha quai l’entir project.
El n’haja perquai era betg spetgà quai pass dal Cussegl dals chantuns, conceda el. E dal tut schuber na saja quai halt lura schon betg.
Mintga represchentant d’interess emprova da segirar ses interess perquai ch’els han tema ch’il project grond, il provediment d’electricitad dal futur, che quella pudess far naufragi
«I dovra ussa segirezza da planisar»
Han ils chantuns da muntogna pia simplamain nizzegià la chaschun per segirar ils tschains d'aua era sur il 2024 ora? Martin Schmid conferma quai.
Quai è natiralmain schon era stà in patratg che nus sco represchentants dal chantun Grischun e da las vischnancas avain vulì purtar en la discussiun. Nus vulain segirezza da planisar e da dretg e nus essan persvas ch’igl è bun da reglar quai ussa per evitar che quai tema vegnia anc ina giada en il parlament mabain che nus pudain avair en vista l’entir.
E perquai saja tenor lur giuditgar absolut endretg e necessari dad ussa reglar las dumondas dal tschains d'aua enfin il 2030.
La proposta dal Cussegl dals chantuns è ussa pia sin maisa e gia glindesdi discutescha il Cussegl naziunal surlonder. Sche lez è lura propi pront da dar maun per quai cumpromiss è dentant intschert.


text:
Cordial bainvegni sin la pagina d’internet Premis svizzers da cultura!
La pagina d’internet Premis svizzers da cultura è ina reuniun da las paginas d’internet Premis svizzers d’art, Premis svizzers da design, Premis svizzers da litteratura, Premis dal film svizzers, Premis svizzers da musica, Premis svizzers da teater e Premis svizzers da saut. Cun reunir las singulas paginas d’internet vegn creà in’ovra da consultaziun dals premis da cultura che vegnan surdads da l’Uffizi federal da cultura.
Sin la pagina d’internet dals Premis svizzers da cultura vegnan però communitgads er las victuras ed ils victurs da las singulas surdadas da premis. I vegnan annunziadas occurrenzas sco per exempel surdadas da premis, exposiziuns, viadis da prelecziun sco er concurrenzas. Sur la navigaziun principala pudais Vus acceder als singuls premis. Mintga premi salva sia atgna rubrica.


text:
Daveri
Daveri (nom ufizial in italian: Daverio) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 113 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4 km² e 'na densità de 778 ab./km².
El comun el gh'ha vari frazion: Bòssa, Buggin, Dobbiaa, Marògna, Spazzacamin, Torr.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Daveri l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Suenter cifras alarmantas da -20% tar las pernottaziuns durant ils ultims 5 onns, vul ins reagir en la Val Puschlav. La purschida turistica duai vegnir pli enconuschenta ed in magnet per ils giasts, surtut ils svizzers che mancan. Funcziunar duess quai grazia a trais puncts d’attracziun specifics.
100% Valposchiavo
Uschia datti en 10 ustarias en val trais tratgs culinarics sur onn ch’èn producids cumplettamain cun ingredienzas indigenas. Ils gastronoms s’han obliads cun lur suttascripziun d’ina charta per il product 100 % Valposchiavo.
Novas sendas da bike
Per realisar novs biketrails en la Val Puschlav, ha il parlament da Poschiavo deliberà in mars in credit da 270’000 francs. La finamira è tranter auter da stgaffir sendas pli simplas che passan da tuttas duas varts da la val.
M13 bainbaud a Poschiavo
Ina da las attracziuns las pli novas questa stad vegn ad esser l’enconuschent urs M13 entant empaglià, che vegn mussà a partir da zercladur en il museum a Poschiavo a la publicitad. Per la nova exposiziun han ils puschlavins investì radund 180’000 francs.
L’avertura da l’exposiziun cun l’urs M13 è ils 11 da zercladur 2016 a Poschiavo.


text:
Storia
La dlieja de Urtijëi ie unida numineda l prim iede te na lëtra de nduljënza dl 18 de agost 1342. La dlieja fova dlongia la capela de Sant’ Ana te curtina. Funzions o Mësses fovel ntlëuta mo nia tan suvënz ntan l’ann, prevesc da oradecà, n iede de Albions y pona de Laion, univa a tenì la funzions dantaldut tl tëmp de avënt y de cuareisma. S. Cristina fova la prima dlieja te Gherdëina a avëi n preve ntan dut l ann che a scumenciamënt dl 1400 se cruziova nce dla cura dl‘ anes a Urtijëi. Tl vedl urbar iel scrit che bel tl 1430 univel te dlieja de S. Durich liet truepa mësses y gran mësses n ucajion dla festes. I prevesc univa da Santa Cristina y dala pluania de Laion. La dliejes de Gherdëina fova ntlëuta sota la pluania de Laion.
L luech de Urtijëi cresciova for deplù, nsci tl l’ann 1652 iel unì damandà al vëscul de Persenon sce Urtijëi pudëssa avëi n preve nstës y chësc ti ie pona unì cunzedù dal vëscul che a mandà a Urtijëi l benefiziat de Santa Cristina Richard Troi de Fedom. L‘ann 1655 iel unì numinà prim curat de Urtijëi y 10 ani do ie la dlieja de San Durich de Urtijëi deventeda na curazia. Cun ël iel unì scumencià tl 1754 a scrì ti registri chëi che nasc, che se marida y che mor y nce chëi che vën batejei y cunfermei.
Cun l passé di ani fova la vedla dlieja de San Durich massa pitla per l luech de Urtijëi. Sota l curat Johann Anton Runggaudie iela tl ann 1744 unida zareda ju y fata su plu granda tla medema luegia. Ai 28 de agost 1749 ie la nueva dlieja unida benedida dal vëscul Graf Leopold von Spaur a unëur dl trëi rëiesc y de San Durich. Chësta dlieja ne a nia abù vita longia, pernan che la fova fineda ie tumà ite l revëut de dlieja y do che l ie unì fat su da nuef, scumenciovel bel a tré sfëntes. L’ann 1790, per rejons de segurëza, an messù jì te dlieja de San Antone a tenì la funzions liturgiches, ma la dlieja de San Antone fova per Urtijëi massa pitla.
Proiet dla vedla dlieja de San Durich te curtina zareda ju tl 1793
La dlieja nueva
Nsci se à giaurì la descuscion sun l daunì dla dlieja de San Durich. Tl luech fovel doi sortes de minonghes. La pert dla jënt che stajova sun Chël Piz che ulova fé su danuef la dlieja te curtina y da l’autra pert chëi che fova per la fé su plu tl zënter de Urtijëi. Ala fin ie unida tëuta la dezijion de fé su la na nueva dlieja sun Col da Bugon, puscion de Dominik Mahlknecht (L Pana) che à da ca l avëi per la fé su y judà nce ala finanzië, coche l ova mpermetù dan ora.
L’ ann 1793 ie nscì unida zareda ju la dlieja te curtina y n à metù man de scumencé la dlieja nueva de San Durich. L curat a Urtijëi fova te chël tëmp Kaspar Kostner de Curvea, ël à sapù da nvië via y da mené inant i lëures fac dala firma dl Tirol Joseph Abentum. La descuscions y nce stritoc danter la jënt de Urtijëi ie prësc stai desmincei y duta la populazion à laurà pea sciche la furmies, nce la dumënies judova ëi, ëiles y nce mutons a mené adalerch sablon, sasc y leniam. De autonn dl 1796 fova nscì la dlieja fineda y ai 16 de utober iela unida giaurida cun gran festejamënc y cun la Mëssa nevela dl primiziant Josef Andelan. Ai 5 de setëmber dl 1797 ie la nueva dlieja de San Durich unida benedida dal vëscul de Persenon Karl Franz von Lodron. L ’ann 1799 ie unì fat l gran autere dal artist de Milan Stampa. Artejans da tlo a fat i banc de dlieja, la canssla y stuei da pisté y autri mëndri lëures. La cianceleda de miermul ie unida fata l’ann 1847.
La capeles, ngrandimënt dla dlieja 1905/1907
A scumenciamënt dl 1900, do passa 100 ani che la dlieja ie unida fata, fova la populazion de Urtijëi aumenteda dl dopl a 2000 persones. La dlieja de S.Durich ne pitova nia plu lerch a duc. Curat de Urtijëi fova ntlëuta Franz Anderlan y l’ann 1902 ie Urtijëi deventà la prima pluania de Gherdëina. Seniëur Franz Anderlan ie unì metù dal vëscul pluan de Urtijëi. Riesc se al tëut su l mpëni de ngrandì la dlieja juntan doi capeles per pert, chëla dl Sacro Cuer de Gejù y chëla dla Madona dl Rosar. I proiec a fat bera Josef Rifesser da Stufan, che a cialà che la capeles passenea cun l stil dla dlieja. La capeles ie nsci unides fates danter l 1905 al 1907 y la jënt dl luech a inò judà dassënn paian doi terzi dla spëises.
Autri lëures
Tl ann 1963 ie unì fat l prim mplant de amplificazion te dlieja y dl 1966 l mplant de sciaudamënt. Cun chisc lëures ova metù man l pluan Josef Pavlič, che ie stat pluan y digan dal 1962 al 1989. De gran lëures de ressanamënt dla dlieja dedora y dedite ie unic fai danter l 1982 y l 1986. Nsci ie unì curì l tët danuef cun scintles de leresc y depëntes la muredes dedora via. N gran lëur ie stat chël de cumedé su l ciampanil. Dl 1984 iel unì metù man de depënjer nce la dlieja dedite. N gran lëur de pazienza y savëi a jì do ala pitures di revëuc dla dlieja tamez y duta la decurazions ntëur via. Do la dlieja tamez an mo tëut ca a depënjer i revëuc dla capeles cun de nueva pitures, che dant fova me de culëur blanch-grisc. A fé la pitures ie unì nciarià l artist Sebastian Pfeffer de Mittewalt dl Bayern che tl 1985 a depënt la doi cupules dla capela dl Sacro Cuer y l ann do dla capela dla Madona dl Rosar. Dl 1996 ie unì mudà ora te dlieja l sistem de sciaudamënt a zirculazion de aria ciauda cun l sciaudamënt tres l fonz. L’ann 2013 iel unì fat lëures de derturazion dl ciampanil y sun la plaza dan jegher iel unì giavà su per ngrandì l local sota tiera per meter i servijes saniteres per la dlieja. N chël ann iel nce unì fat da nuef l mplant de amplificazion te dlieja.
La ciampanes
Pra la nueva dlieja de San Durich ie unides metudes su n la ciampanes dla vedla dlieja de San Durich te curtina che fova unida zareda ju. Tl ann 1867 n iel unì metudes su de nueves, ma chëstes ie ntan la prima viera mundiela, ti ani 1917/18 unides tëutes ju per les dleghé y fé ermes dainora. Me la plu pitla ciampana ie resteda sun ciampanil. Nsci tl 1920 iel unì lascià fé trëi ciampanes nueves y trëi ani do ie unides fates l’autra trëi. Chësta nueva ciampanes ne ie nia restedes giut sun ciampanil pervia dl stlet tonn y che les ne acurdova nia a suné adum. L pluan Engelbert Comploi a pona dl 1934 lascià fé la ciampanes che mo ncuei audion sunan. Dl 1946 an metù a jì che la ciampanes sona a lectrisc.
L orgun
L prim orgun dla dlieja nueva de San Durich ie unì fat prësc do che i à finà dla fé su tl l’ann 1798 da Benedikt Griesser y Michael Schultes de Ottobeurn cun 23 registri y à custà 1300 Gulden. Tl ann 1910 ie unì mudà ora l vedl cun n nuef dla firma Behang de Vorarlberg da 25 registri al priesc de 2000 Kronen. Avisa 100 ani do dl 2010 ie unì fat l nuef orgun cun 31 reghistri y da 2000 pives dala firma Pirchner de Steinach am Brenner. La lunghëza dla pives va da 2 cm a 5 m. Per avëi la drëta lerch per l orgun nuef y nce per l cor de dlieja y l‘ochestra, iel stat debujën de zaré ju la pitla porica dl cor. Dan ora iel stat critighes da pert de persones dl luech che fova nia a una che l vën zareda ju la porica per fé l orgun nuef, pervia che l va perdudes la lueges te dlieja ulache trupa jënt va su per tò pert ala funzions de dlieja. Ala fin ie stat l digan Vitalis Delago che cun l sustëni dla maiuranza dl Cunsëi de Pluania a tëut la dezijion de lascé fé l orgun nuef coche udù dant tl proiet. Canche duc i lëures ie stai finei fova la gran pert dla jënt cuntënta dl lëur che ie unì fat y la jënt a nce judà a finanzië la terza pert dla spëises. Cun i cuntribuc sëuraprò dla man publica y de istituzions privates, iel stat puscibl de curì duta la spëisa de 680.000 €.
Rafigurazions artistiches te dlieja
Belau duc i lëures te dlieja fac tl lën sciche i auteresc y autri lëures da marangon, i sanc, relieves, urnamënc, y nce lëures da moler y da nduradëur ie unì fac da artisć y artejans da tlo. La dlieja de S. Durich ie cunsacreda a l‘ epifania dl Seniëur, nsci tamez al gran autere luna ora la bela pitura di trëi rëiesc depënta l’ann 1888 da bera Sepl Moroder da Jumbierch. A man ciancia y man drëta iel la statues de San Durich y de San Wolfgang fates da Johann Dominik Demetz dl 1890. Dan autere tl presbitere iel i cater vangelisć de Johann Dominik Mahlknecht da Rainell y la statues de S. Piere de Rudolf Moroder de Lenert y de San Paul de Ludwig Moroder dl Mëune.
Sun i doi mëndri auteresc dan cianceleda, chël dla Madona y de Sant Ujep, a Śepl Moroder da Jumbierch ziplà la Madona y Franz Demetz Sotria a fat l Sant Ujep. Tl tëmp da Nadel vën uni ann metuda ora permez al autere de Sant Ujep la bela cripl de zirm de Julius Perathoner de Caio zipleda tl ann 1978. Dlongia l medem autere jan dl viers dla capela de Sacro Cuer, su per la gran seva iel metuda la gran statua senteda de San Durich, vëscul de Augsburg y patron de nosta dlieja. N bel lëur fat da bera Ludwig Moroder, che plu dagiut univa purtà n pruzescion la segra de Urtijëi. Da l’autra pert dla canssla iel la gran Madona cun bambin de Dominik Mahlknecht. Cialan su pona ai revëuc dla gran dlieja possen cunscidré la bela pitures di revëuc fates dai fredesc de Dispruch Franz y Josef Kirchebner. A zapé te dlieja iel a man drëta n bel crist ziplà Franz Runggaldier da Nevaves che a ënghe ziplà l crist dl sepolcro che vën metù ora tla capela dl Rosar n vënerdì y la sada santa. A man ciancia ie la statua dla Madona dl dulëur zipleda da Śepl Moroder da Jumbierch.
L autere dla capela dla Madona dl Rosar vën ora dla berstot de Josef Rifesser da Stufan. Josef Mersa a ziplà la grupa dla Madona dl rosar cun San Dominich y Anton Insam dl Galina a fat la Santa Rosa. De Jakob Crepaz da Maidl ie la S. Elisabeta y l tabernacul cun a man drëta y ciancia i doi biei angiuli. I doi relieves daujin ie ziplei da bera Albino Pitscheider de Menza. Tla capela iel mo la statues sun n pustamënt che n iede univa purtedes n pruzescion, nsci l „pitl San Durich“ fat da Ludwig Moroder, daujin Sant’ Ana cun Maria fata da Anton Pitscheider de Menza y mo S. Flurian, l patron di destudafuech. Sun l parëi dla gran seva iel n Crist de Vinzenz Peristi. Tamez tla capela possen udëi a man ciancia sun mureda iel la Sant’ Agnes cun la biescia fata da Luis Kostner da Stlejuc. Plu inant tl cianton dlongia autere ie da udëi la bela grupa dla Santa Elisabeta cun l pëtler de bera Rudolf Moroder de Lenert che l à ziplà cun 21 ani. Cun chësc lëur al venciù la bedaia de or ala mostra mundiela de Paris tl ann 1900.
Tla capela dl Sacro Cuer de Gejù ie unì fat l autere da bera Giuani Stuflesser de Petlin y nce la doi statues de San Giuani Batista y Santa Monica. L gran S. Cuer de Gejù tamez ie unì fat da L. Canins. I doi reliefs a man drëta y a man ciancia dl tabernacul a ziplà Batista Moroder da Jumbiërch. Tla capela iel mo autra doi statues sun pustamënt, nsci Sant Ujep cun Gejù da pitl de Ferdinand Demetz dla Cademia y n Sant Angiul custode ziplà da Vigil Dorigo. Tamez ala capela iel sun la doi muredes per pert na statua de San Franzësch de Assisi de Batista Moroder da Jumbierch y da l’autra pert na Santa Elisabeta de Anton Demetz da Pilat. A man drëta dl autere iel sun mureda n cheder cun l pultret a uele de Sant Ujep Freinademetz depënt da Bruno Perathoner de Caio dl 1975, l ann che Ujep Freinademetz ie deventà beat. L miscioner da Oies ie nasciù l ann 1852 y mort tla Cina tl 1908 y ie unì detlarà sant da Papa Giuani Paul II tl 2003. S. Ujep Freinademetz ie l prim sant Ladin y dl Südtirol.


text:
Il colore della menzogna
Il colore della menzogna (Al culōr dla bala) 'l è 'n film śal e dramàtic dal 1999 ad Claude Chabrol.
'L è stâ preśentâ a 'l 49śum Fèstival ad Berlîṅ.
Sunt
Dintór'n a la sità ad Saint-Malo, in dla Bretàgna francéśa, al cumisàri ad pulisìa Frédérique Lasage (Valeria Bruni Tedeschi) l'indàga su 'n fat ad sangṿ sucès in un bòsc, la mòrt dna putìna ad déś an viulentàda e strangulàda, l’Eloïse Michel (Wendy Malpeli). I suspèt dal paéś i èṅ tut su 'n pitōr sòp dal pòst ch'al gh dava dal ripetisiòṅ ad diségn, René Sterne (Jacques Gamblin), e par lò 'l è difìcil tiràr avànti anc se sò mujér, la Vivianne (Sandrine Bonnaire), l'è sèmpar da la sò banda. Chi lē, ad mistēr infarméra, la próa in tut al manéri a tiràr-al sù ma 'l è 'n quèl difìcil anc parchè al lavōr ad pitōr al n gh pòrta minga tant bèsi.
Un dè a riva lè al scritōr e giuralìsta dla televiśiòṅ Germain-Roland Desmot (Antoine de Caunes) ch'al gh'à da scrìvar quèl su 'l masamènt dla putìna. Quànd al cgnós la Vivianne al taca a far-'g al fîł e la dóna la fà fadìga a reśist'r-ag. Na sira, dòp che lò 'l à magnâ òspit a cà di Sterne, René 'l al cumpàgna a cà ma 'l dè dòp al vèṅ catâ mòrt e anc la Vivianne la taca a pinsàr ch'al “móstar” al sia lò. Anc la Lasage la taca a far-as viva da spés e la gh'è sèmp'r adòs.


text:
Sa radunads èn parents ed amis sco er collegs e collegas da lavur da l'equipa da las 20 unfrendas.
In onn d'emoziuns stettia davos tut ils pertutgads, ha ditg il CEO da la JU-AIR, Kurt Waldmeier als passa 100 giasts. I commuventia che tants confamigliars ed amis sajan vegnids ensemen per sa regurdar communablamain. Organisà l'occurrenza da regurdientscha ha la firma JU-AIR che sgulava cun las Ju-52.
Exact avant in onn era l'aviun crudà giu sin il pass da Segnas e tut las persunas a bord eran mortas. La raschun n'è anc betg sclerida.
Ord l'archiv:
RR novitads 18:00


text:
Ch'i vegn a dar sin l'areal Kleinbruggen a Cuira vest nov spazi da viver cun 400 novas abitaziuns quai è gia enconuschent dapi onns. Uss para il project dentant d'esser in pass enavant. Il bain puril sin l'areal svaneschia il cumenzament da l'onn che vegn. Quai ha la possessura dal terren – la fundaziun dal Seminari da spirituals Son Gliezi – ditg envers la gasetta Südostschweiz. Al pur Hanspeter Gisler hajan els fatg propostas co cuntinuar.
L'onn 2020 duain lura las lavurs da construcziun cumenzar sin l'areal Kleinbruggen. Ils proxims mais vai dentant per chattar investiders per il project.
RR novitads 06:00


text:
Universitaa
Una universitaa (del latin universitas, -atis: comunitaa, corporazion, associazion) l'è un istitud d'istruzion superior.
La g'ha havud orijen ind el Medioev, ind el XI secol, quand qe ind i convents europee s'è començad a far dei lezion, e intoren ai istituzion eclesiastege i studios e i students i ha començad a organizar-s in corporazion o universitates.
I lavora a la produzion (recerca), conservazion (bibliotega) e trasmission (istruzion) de la conoscienza.
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
- (IT) Università


text:
ABOUT US
Lo rem ip sum do lor sit a met et de lec tus ac com mo da re his con sul co pio sae le gen dos at vix ad pu tent de lec tus de li ca ta usu. Vi dit dis sen tiet eos cu eum an brute co pio sae hen dre rit. Eos erant do lo rum an. Per fa cer af fert ut.Mei Lo rem ip sum do lor sit a met et de lec tus ac com mo da re his con
Lo rem ip sum do lor sit a met et de lec tus ac com mo da re his con sul co pio sae le gen dos at vix ad pu tent de lec tus de li ca ta usu. Vi dit dis sen tiet eos cu eum an brute co pio sae hen dre rit. Eos erant do lo rum an. Per fa cer af fert ut. Mei Lo rem ip sum do lor sit a met et de lec tus ac com mo da re his con sul co pio sae le gen dos at vix ad pu tent de lec tus de li ca ta usu.


text:
Il plevon da Breil ha suenter lungas ponderaziuns sa decidì dad abditgar. El veglia viver a moda publica la relaziun cun ina dunna. Quai ha Marcel Köhle ditg dumengia durant messa. Ina communicaziun che ha consternà blers. La plaiv deplorescha la perdita da ses plevon.
Jau respect sia decisiun e ses curaschi da dir: Quai sun jau, jau na poss betg far auter ed jau na poss betg ma zuppar.
Jau admir il curaschi ch’el ha gì e poss mo giavischar ad el tut bun per l'avegnir.
Jau sun persvas che Sur Marcel stess qua vinavant e fiss in super plevon cun ina dunna daspera.
El sa deva giu cun tut la glieud.
Quai è fitg donn ch'ina tala persuna banduna nus, nus laschain encrescher per el.
RR actualitad 17:00


text:
Violenza a chasa capita dapertut sin il mund, dentant er tar nus, en il Grischun: La polizia grischuna ha registrà 196 cas da violenza a chasa l’onn 2019, oravant tut envers dunnas. E quai èn mo ils cas ch'èn vegnids a la glisch.
Mesemna, ils 25 da november è il di internaziunal per l’eliminaziun da violenza envers dunnas. La teologa Chatrina Gaudenz è plevonessa refurmada e spirituala a Turitg ed accumpogna e cusseglia dunnas pertutgadas.
Violenza envers dunnas ed uffants fa part dal pensar da tschertas parts ultraconservativas da nossas baselgias
En Vita e cretta emprova ella da sclerir la rolla da las baselgias naziunalas en chaussa. San spirituals catolics e spiritualas catolicas, che vivan sez en sistems patriarcals, insumma cussegliar pertutgads e pertutgadas? Tge fan las baselgias encunter violenza, er tala entaifer lur atgnas instituziuns? E tge savain nus tuts far encunter violenza a chasa?
Nus stuain cumbatter mintga singula emprova da zuppentar violenza envers dunnas, qua vala nulla toleranza


text:
Divertiment cun musica ed infurmaziuns ord la regiun - quai era il concept da l'emissiun «Chumm und lueg» moderada da Margrith Staub e Henryk Rhyn. Els han era fatg visitas en vitgs e valladas dal Grischun, tranter auter a Ftan, Vella, Mustér, Tschierv, Val Müstair, Bravuogn ubain a Zernez.
Guardar tut las emissiuns
Mustér 1982
L'emissiun è stada ils 27 da favrer 1982 sin visita a Mustér. Navend da Mustér è vegnì preschentà l'entira Cadi quella saira. Ils tamburs, chors, musicas ed ils trubadurs èn sa mussads. Quai eran ils onns ch'ins aveva sis programs da televisiun e tut tenor emissiun seseva l'entira famiglia avant la televisiun.
Tranter auter ha er il mastral Mathias Quinter giugà ina rolla en questa emissiun. Insumma dastgan ins dir; politica e cultura, turissem e baselgia èn sa preschentads da lur meglra vart.
Zernez 1991
Per las giuvnas da la Riga da mattas da Zernez era l'emissiun dal 1991 in eveniment tut spezial. Ellas han pudì mussar in saut da gimnastica en televisiun – e l'entira Svizra ha pudì vesair quai.
Oz, 30 onns pli tard, mussan las mammas gugent il video a lur uffants e sa regordan anc bain vi da tut il travasch en vischnanca cur ch’ellas eran 11 u 12 onns.
Vella 1978
L’onn 1978 era la vischnanca da Vella in vitget da purs. Las vias n’eran anc betg catramadas ed il turissem aveva pir cumenzà a fitgar pe. La festa en la chapitala da la Lumnezia è vegnida sustegnida da la musica da Vignogn e da differents chors gronds e pigns. L’emissiun ha tranter auter tematisà la patruglia, che controllava il vitg durant che tut la glieud era en baselgia.
Ftan 1977
Cun ina visita l’onn 1977 ha «Chumm und Lueg» fatg fermativa en Engiadina Bassa a Ftan. Marcanta è la culissa amez Ftan Pitschen, cun dapli glieud sin plazza sco che la vischnanca aveva da quella giada. Discurrer tudestg cun uffants pli giuvens n’era bunamain betg pussibel, causa che quels discurrivan fin tar la quarta classa be rumantsch.
Tschierv 1985
Dal 1985 ha il president communal da Tschierv, Oswald Toutsch, declerà en l’emissiun, daco ch’ils Ladins dian «dunna Margrith» e betg «dunna Staub». Sper represchentaziuns musicalas da cors e musicas, è er quell’emissiun illustrada cun maletgs da la val, sias tradiziuns e sias valurs.
Bregaglia 1987
Il 1987 ha «Chumm und Lueg» er visità la Val Bregaglia. En quell’emissiun dentant betg cun esser live en val, dentant cun in omagi als dus artists Segantini e Giacometti, cun intermezzos musicals da societads indigens.
Moderaturs da cult
Cumenzà la carriera schurnalistica ha Henrik Rhyn l'onn 1972 sco pledader tar radio DRS. Silsuenter è l'um da Soloturn stà redactur ed ha scrit blers gieus auditivs. Enconuschent a la televisiun è el daventà cun l'emissiun «Chumm und lueg». Hendrik Rhyn (79) è dentant era scriptur, actur ed artist.
Margrith Staub-Hadorn era oriundamain scolasta ed actura. L'onn 1965 ha ella midà tar radio DRS sco moderatura e redactura, trais onns pli tard è ella era stada da vesair sco pledadra a la televisiun e silsuenter sco moderatura da «Chumm und lueg». Sco dunna pensiunada ha ella publitgà texts sin dialect bernais, sco per exempel «Gedankefötzeli». L'onn 2007 è Margrith Staub-Hadorn morta da sia greva malsogna.


text:
Baden-Baden
Baden-Baden l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 54 718 abitàncc (dato del 31. Dic 2017) e l'è übicàda 'ndèla part ucidentàla del sò Land, al màrzen ucidentàl de la Forèsta Négra.
Baden-Baden l'è la piö pesèna de le cità extra-circondariài (kreisfreie Städte) del Baden-Württemberg, ma adognimòdo la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (Landkreis) de Rastatt el circonda completamènt el teretóre de la cità de Baden-Baden ma la cità del pont de vìsta aministratìf la na fà mìa part.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Menton, (Alpes-Maritimes, Francia)
- Moncalieri (Italia)
- Yalta (Ukraina)
- Karlovy Vary (Repüblica Céca)
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2017 (Hilfe dazu)
- ↑ Statistisches Jahrbuch der Stadt Baden-Baden
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Quai dovras ti per cuschinar per 2 persunas:
- ca. 400g pèzs da pulaster
- 1 tschadun ieli d’ulivas
- 1 tschadun aceto balsamico bianco
- 1 tschadun suc da citrona
- 1 con d’agl
- 1 tschadun menta
- 1 tschadun nuschegls da pinia
- 300g melona
- in zic sal e paiver
Uschia fas Ti il menu (temp da cuschinar: ca. 25 min)
Marinar ils pèzs da pulaster cun l’ieli, il paiver, l’agl ed il timian, laschar star per ca. 1 ura en la frestgera.
Tagliar la melona en quadrats, agiunscher il suc da citrona e l’ieli, maschadar tut ensemen cun la menta ed ils nuschegls da pinia.
Uss mo anc grillar e natiralmain mangiar – bun appetit.


text:
Green pass, zona biencia
- Dai 6 de aost per tor pèrt a evenc/garejèdes de sport e per i spetacoi, tant che i vegne endrezé te strutures daìte, defora o te lesc deldut a l’averta, fèsc besegn aer la zertificazion verda Covid-19, tout fora la persones che no é states toutes ite te la campagna de vazinazion e cheles che, aldò de na zertificazion medica adatèda, no les à fat l vazin
- Chi che fèsc atività sportiva, cogn aer la zertificazion verda Covid-19 demò per l’azess a nodadoes, per fèr sport de squadra, per jir ti zentres benesser, ence delaìte de strutures de azet, demò per la ativitèdes endrezèdes daìte.
- Vegn lascià a valer, ajache i é compatiboi co la situazion epidemiologica de anchecondì, i sistemes provinzièi en doura contra l Covid, tout ite chi stabilii per l soranet te la uties da mont, per i mini club te la strutures de azet, te l’ordinanza de emergenza del president de la Provinzia autonoma de Trent dai 2 de messèl del 2021 (ordinanza n. 79 dai 31 de messèl del 2021).
Green pass, zona śala, color pomaranc e checena.
- Per i evenc/garejèdes de sport e per i spetacoi, te zona śala, color pomaranc e checena, vegn metù en doura la normativa perveduda a livel statal per chisc raions.
- Vegn lascià a valer (tout fora chi che l’é stat sperlongià avisa), ajache i é compatiboi co la situazion epidemiologica en esser, i sistemes provinzièi contra l Covid en doura anchecondì (ordinanza n. 79 dai 31 de messèl del 2021).
Evenc o ativitèdes che vegn endrezà te lesc gregn e no seré ite.
Vegnarà endrezà sistemes operatives per semplifichèr e dèr l met de endrezèr evenc o ativitèdes che vegn fat te lesc gregn e no seré ite (desche evenc/ativitèdes endrezé te parches o ambienc da mont o te etres ambienc naturèi opuramenter sègres/fieres metudes a jir fora per l raion urban e c.i.), olache no l’é possibol meter a jir n control de l’azess de duc chi che podessa tor pèrt.
Te chesta situazions, l patron o l titolèr del lech olache vegn endrezà l’event o l’atività cogn enjignèr n “Pian per l control de la zertificazion Covid-19” aposta, che l cogn ge vegnir moscià, se l vegn domanà, a la Forzes de Polizìa o ai sogec enciarié de arsegurèr l respet de la normes contra l Covid, olache cogn vegnir moscià i azesc prinzipèi per tor pèrt a l’event o a l’atività, olache sarà arsegurà l control del possess de la zertificazion verda Covid. Delaìte del Pian cogn vegnir troà fora e segnà ite n’area da vejin a l’event olache se podarà ite demò co la zertificazion verda Covid-19. Ogne un che tol pèrt a l’event o a l’atività zenza zertificazion verda Covid-19 e che, a na vida consapevola, l schiva i controi ai azesc prinzipèi, l’é responsabol de sia azions.
Control de la zertificazion verda Covid-19 e aplicazion per fonin “VerificaC19”
Per controlèr la zertificazion verda Covid -19 l’é pervedù a livel nazionèl l’aplicazion per fonin “APP Verifica C19”. Vegn aboncont ametù ence la doura de strumenc de integrazion, tanche i sie bogn de arsegurèr l respet de la regoles de validazion de la zertificazions verdes.
L Partiment provinzièl de protezion zivila e l’Azienda provinzièla per i Servijes sanitères i é autorisé jà da sobito a comprèr n numer adatà di aparac spezifiché de sora, per i proèr te la strutures publiches e/o sanitères e/o sozio/sanitères olache vegn domanà la zertificazion verda Covid-19, per zertèr se i medemi i funziona più che na app per fonin.
Estra apede vegn dezidù, tel cajo che la normativa statèla la perveide che l titolèr de la zertificazion verda Covid-19 cogne desmostrèr, canche vegn fat l control, sia identità tras document de recognosciment, che chest no sie n obligh, ma dovente na sia dezijion.
Concorsc publics
L’azess ai concorsc publics l vegn ametù demò a chi che l’é en possess de una de la zertificazions verdes Covid-19; chest sistem no l revèrda l personal enciarià de la ativitèdes de concors e i membres de la comiscions d’ejam, per chi che vegn lascià a valer i sistemes pervedui dal “Protocol per meter a jir i concorsc publics” pervedù co l’ordenanza del president de la Provinzia autonoma de Trent dai 26 de oril del 2021.
Zertificazion verda Covid-19 per chi che fèsc n lurier o na profescion o se dèsc jù tel volontariat o someènc.
La normativa en esser anchecondì no la perveit avisa l possess de la zertificazion verda Covid-19 per meter a jir na profescion/lurier/atività de volontariat o someènc, chest ence tel ciamp de n servije/atività/event a chel che per tor pèrt ge vel aer l green pass.
Resta en doura ence i sistemes metui dant te l’ordinanza n. 79 dai 31 de messèl del 2021 ouc a firmes agrituristiches e arees comerzièles e restorazion per evenc:
- Firmes agrituristiches: aldò de la normativa provinzièla, l’operador agrituristich l cogn arsegurèr che l’agriturism reste avert amancol 90 dis via per l’an, estra apede la strutures agrituristiches olache l’é pervedù de dèr fora da magnèr e da beiver, tout fora la mèlghes, les cogn arsegurèr de restèr avertes amancol 200 dis a l’an. Ma vedù la restrizions stabilides per i ejercizies olache vegn dat fora da magnèr e da beiver per ge fèr front a l’emergenza epidemiologica da Covid-19, per l 2021 no vegn metù en doura per la firmes agrituristiches l limit minimal de 90 dis e nience chel di 200 dis a l’an.
- Arees Comerzièles e restorazion en ocajion de evenc e garejèdes de sport: delaìte de evenc e garejèdes de sport no vegn pervedù arees comerzièles e la restorazion (canche la é perveduda) la cogn vegnir endrezèda a na vida spezifica: aboncont arees comerzièles e ence ativitèdes de restorazion te na forma ordenèra les pel vegnir loghèdes te na spersa spezifica defora dal sedim autorisà per l’event/garejèda de sport tel respet di desvalives protocoi contra l Covid spezifics de setor.
Traduzion di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun general de Fascia
(Traduzione a cura dei Servizi Linguistici e culturali del Comun general de Fascia)


text:
Yasemin Bilik e Severin Studt da Turitg e Tusaun èn gia daditg s’interessads per furmas alternativas da viver. Il simpel ed ecologic è quai, che intganta els dus per ina tala furma da viver. Fin qua vivevan els en ina abitaziun «normala» da 3,5 stanzas a Domat, cun 87 meters quadrats spazi. U sco els din: en ina abitaziun da luxus.
Il patratg ecologic gioga ina gronda rolla en la decisiun d’abitar en in tiny home. Cun uschè ina pitschna chasina na dovran ins mai tanta forza electrica sco en ina chasa gronda. Ins n’ha era betg spazi supplementar nunduvrà. Tut è optimà per viver cun il minimum necessari.
Tge è in Tiny home?
Sut il term da tiny home chapeschan ins ina furma pitschna da viver. Mo perquai ch’ina chasa è pitschna n’è ella betg automaticamain in tiny home. Tenor l’uniun da Kleinwohnformen Svizra vegn quai definì suandantamain:
• Il spazi da viver cuntegna maximalmain 40 meters quadrat
• Tiny home stat sin rodas u sin fundament da puncts
• Ston ademplir tuts basegns igienics, uschia ch’il tiny home po vegnir duvrà sco ina chasa normala
Sco Tiny home valan suandantas furmas: Tiny house, chasa mini, jurta, vagun da circus. Il term da Tiny house n’è betg protegì giuridicamain.
Il tiny home è vegnì producì cun materials locals ed ecologics. Igl è vegnì desistì da plastics u metals nunnecessaris. Las paraids èn da lain e cuvridas d’arschiglia. L'isolaziun è vegnida fatga cun launa-nursa. Sin il tetg ha quai in indriz fotovoltaic per la forza electrica e la tualetta è ina tualetta partitiva. Ord ils excrements vegn fatg terra e l’urin po vegnir duvrà sco ladim per l’iert. Igl ha bain ina maschina da lavar vaschella e resti, ma sin in tumbler han els desistì sapientivamain. Il tiny home cun num «Mathilda» fa la parita sco in pitschen studio. Per duas persunas.


text:
Donald Trump ha para profità dal di da partida dals republicans. Quai malgrà las sfessas aifer la partida ch'èn vegnidas a la glisch. Ina retschertga da l'emettur CNN mussa numnadamain ch’il republican Donald Trump vegniss sin 48% da las vuschs, sch’i vegniss elegì ussa. Sia concurrenta democratica Hilary Clinton dentant be sin 45%. Trump ha cunquai fatg bun 6%.
Ussa èn ils democrats però vidlonder. Fin gievgia han els lur di da partida a Philadephia. Là duai Clinton vegnir nominada sco candidata per il presidi.
RR novitads 16:00


text:
Passa 4 uras avant che la cursa cumenza s'inscuntran ils passa 50 voluntaris a Salastrains. Els èn responsabels da glischnar davent la naiv da la lingia optimala, quella nua che las curridras passan.
Il schef dad els è dapi passa 20 onns Daniel Godli da Puntraschigna. La pli gronda sfida è per el da scolar mintgin da ses gidanters entaifer curt temp. Blers dad els cumenzan mo in pèr dis avant la cursa cun questa lavur voluntaria.
La gronda sfida è da chattar avunda glieud e da declerar la lavur entaifer mo in pèr dis
Cun l'experientscha d tut quests onns che Daniel Godli fa gia questa lavur, sa el precis, sco ch’el ha da scolar sia squadra per che tut funcziuna, sco quai ch’i sto.
Lingia optimala
Impurtant è curt avant la cursa da glischnar or tut la naiv or da la lingia optimala. Quella lingia è quella, nua che las atletas passan durant la cursa. Tenor Daniel Godli n’è quai betg in problem da chattar quella lingia. El e sia squadra guardan da glischnar or la naiv ch’i dat ina lingia largia – da var 10 fin 15 meters. Punct a las 10:00 ha quella dad esser pronta, uschia che las meglras atletas dal mund pon far ina cursa sin ina pista perfetga.
RTR, actualitad 6:00


text:
Uss planisescha la possessura da l'edifizi, l'AXA Winterthur, ina sanaziun cumpletta per il cumplex da bajetgs Steinbock. Per quest intent vegnia ella ad inoltrar ina dumonda il settember da quest onn, scriva l'assicuranza en ina communicaziun a las medias.
Nus deplorain da betg pudair realisar ils bajetgs novs da valur architectonica. Ussa faschain nus tut per ch'i dettia tuttina ina zona attractiva e viva en quest lieu central da Cuira.
Tenor la communicaziun da l'assicuranza è la raschun per il naufragi dal project ina discordia cun il vischin. La «soluziun elavurada» avessia dumandà in consentiment en il dretg da vischin. Ils discurs correspundents n'hajan dentant betg pudì vegnir finids cun success.
Crap da stgarpitsch è stada la distanza dad 11 meters cun il bajetg vischin che tutga a la gruppa Foppa. Quella distanza è prescritta en la lescha da bajegiar e fiss stada en urden per la gruppa Foppa. L'idea ord vista dal maletg da la citad era dentant da far pli pitschna questa distanza tranter ils bajetgs e quai avess duvrà il consentiment da la gruppa Foppa. Perquai che la valur da ses bajetg fiss dentant diminuida tras ina pli pitschna distanza n'ha la gruppa betg dà il consentiment.
Cun la distanza pli pitschna avess ins vulì dar a la part davos encunter la Steinbockstrasse ina pli biala cumparsa. Sch'il bajetg vegniss construì nov cun la distanza dad 11 meters na reussiss quai betg. Perquai ha l'AXA Winterthur decidì da renovar enstagl da construir da nov.
Las lavurs actualas
Actualmain vegn allontanada l'infrastructura dals fittaders anteriurs. A medem mument dettia quai in’evaluaziun per eventualas substanzas nuschaivlas, scriva la Südostschweiz. Las lavurs progredeschian tenor plan e l’AXA speria da pudair cumenzar cun la sanaziun cumpletta senza pli grondas interrupziuns. Las novas localitads duain lura vegnir duvradas per gastronomia e vendita, sco biros ed abitaziuns.
Oriundamain preveseva l'AXA da strar giò tut il complex d'edifizis e da constuir cun il project «Capricorn» dus edifizis novs. «Capricorn» era il project victur dad ina concurrenza d'architectura.
Vid dapi il favrer
Dapi ch'ils 18 locataris han stuì bandunar l'edifizi sin il cumenzament da favrer è il bajetg voluminus amez la citad da Cuira vid. Cun las firmas èn era partidas diversas persunas or dal cor economic da la citad. Mo il Globus aveva 90 emploiads. L'AXA aveva 45 collavuraturs. L'assicuranza planisescha dentant da returnar al lieu.
RR novitads 14:00


text:
Ćiases de palsa: Retüda dles spëises sanitares por les porsones che vir tles ciases de palsa
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Retüda dles spëises por cumpré o tó en leasing mascins, atrezadöres, aredamënc y d’atri bëgns sanitars mobii y i toc da baraté fora, che an adora por l’assistënza sanitara de porsones che vir te ciasa de palsa.
- Lista di produć che po gnì rembursà (aj. 20.07.2017)
Les ciases de palsa acreditades che á l’idoneité preodüda dala lege por les manajé, pó damané do la retüda dles spëises.
- Criters de retüda dles spëises (aj. 30.04.2021)
A) Por le contribut
Por les istituziuns che é bele mëssel gní dé jö chësta domanda:
- domanda de conzesciun
Pro costruziuns nöies, restrotoraziuns o ampliamënc dla strotöra mëssel gní ajunté chisc documënc ala domanda:
- domanda de conzesciun
- planimetria
- n plan cronologich cun sciazada avisa di investimënc sciöche preventif por i agn programá – cun sotescriziun digitala dl responsabl/dla responsabla
Leasing finanziar: Tl caje de investimënc fac tres leasing finanziar, mëssel gní dé jö l’original dl contrat de leasing o la copia autenticada o la copia zertificada, tl ofize competënt cina ai 31 de jená dl ann suandënt.
B) Por la domanda de licuidaziun, o:
- detlaraziun sostitutiva cun copia dl decunt tl format PDF
- o -
- Domanda de licuidaziun cun indicaziun dl ann de referimënt dla domanda
- cubita originala aladô dles desposiziuns de lege varëntes che se referësc ma ales spëises autoridsades
- original di documënc de trasport
- inciaria de paiamënt (o documentaziun che atestëia che al é gnü paié)
- notaziun de credit eventuala
- copia de vigni documënt nominé dessura
I dac sön la detlaraziun CVI toca pro i documënc che và debojëgn.
C) Por la rendicontaziun: I documënc de spëises dl ann dla retüda mëss gní relascé cina ai 31 de dezëmber dl medemo ann.
I documënc relasciá l’ann do la conzesciun dla retüda pó ma gní presentá sce al vëgn comproé che ai se referësc a prestaziuns de contrat fates o fornides l’ann de conzesciun dla retüda.
Le termin por le decunt final dles retüdes é ai 31 de dezëmber dl ann do la conzesciun (por ej. por domandes conzedüdes dl 2020 é le termin ai 31.12.2021).
Te vigni caje mëss la domanda y les injuntes implü gní sotescrites digitalmënter; les porsones privates pó dé jö la domanda y les injuntes scansionades cun sotescriziun dl legal rapresentant/dla legala rapresentanta dl ënt y na copia de süa cherta d’identité.
Tl caje de leasing finanziar - Documënc che vá debojëgn por la domanda de licuidaziun:
Le paiamënt dl contrat de leasing finanziar mëss gní stlüt jö te trëi agn y tl medemo tëmp mëssel gní trasferí le bëgn al benefiziar. La documentaziun che atestëia le paiamënt, o la detlaraziun sostitutiva che alda lapró, mëss gní dada jö vigni ann cin aai 31 de dezëmber tl ofize competënt.
Por la domanda mëssel gní paié la marca da bol de 16,00 euro. I ënc publics ne mëss nia paié la marca da bol.
Sce la marca da bol ne vëgn nia dada jö diretamënter, mëssel gní dé dant sön la domanda le numer identificatif y la data d’emisciun.L’original dla marca da bol anulada mëss gní tignida sö tla sënta dl ënt por controi eventuai da pert di ofizi competënc.
- art. 20 bis, coma 1bis dla lege provinziala di 30 d'aurì dl 1991, n. 13 "Ordinamënt nü di sorvisc soziai tla Provinzia de Balsan", tla verjiun varënta
- Deliberaziun dla Junta provinziale di 04.07.2017, n. 742 "Criters de retüda dles spëises sanitares dles porsones che vir tles ciases de palsa"
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Formulars
Domanda 2021 retüda atrezadöres sanitares por ciases de palsa che é bele
- Formulars
Domanda 2020 retüda atrezadöres sanitares por ciases de palsa nöies
- Formulars
Detlaraziun CVA atrezadöres sanitares
- Formulars
Domanda de licuidaziun retüda atrezadöres sanitares
aj. 04.10.2018
- Formulars
Criters de retüda atrezadöres sanitares 2021
aj. 30.04.2021
- D’atres injuntes
Lista di produc che pó gní rembursá dles atrezadöres sanitares
aj. 20.07.2017
- D’atres injuntes
Zircolara 2021 Retüda spëises atrezadöres sanitares Ciases de palsa
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 18/05/2021)
Ënt competëntOfize Jënt atempada y raiuns soziai
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 82 66 Evi Waschgler
0471 41 82 51 / 52 Segreteria/Sekretariat
0471 41 82 51
Fax: 0471 41 82 69
0471 41 82 69
E-mail: amt.senioren@provinz.bz.it
amt.senioren@provinz.bz.it
PEC: senioren.anziani@pec.prov.bz.it
senioren.anziani@pec.prov.bz.it
Website: http://www.provinz.bz.it/familie-soziales-gemeinschaft/senioren
http://www.provinzia.bz.it/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui, vëndres: dales 9:00 ales 12:00
Jöbia: dales 8:30 ales 13:00 y dales 14:00 ales 17:30
Terminns
31 de jená de vigni ann por les residënzes por la jënt atempada che é bele
- Zircolara 2021
31 d’otober de vigni ann por retüdes de de plü agn


text:
La VR è obligada da tener vi da pretaisas da la confederaziun. Quella pretenda che la viafier sto garantir ina tscherta segirezza sin tut la rait da la Retica. Per far quai sto investir la VR en sis vehichels d’intervenziun che funcziuneschan sin ils binaris e sin via.
Custs da radund 6 milliuns francs
L’interpresa svizra, Müller Tecnologie, ha survegni l’incumbensa da sviluppar e da furnir quests vehichels. L’emprim è ussa pront per vegnir surdat als pumpiers da Puntraschigna.
Tests finals
Avant la surdada han ins fatg anc ils ultims tests sin la stritga dal Bernina. Quai causa la gronda pendenza da radund 70 ‰. Ils tests han satisfatg ils responsabels da la VR, ils pumpiers ed era ls responsabels da l’interpresa Müller.
Co vinavant?
La VR posseda gia dapi 15 onns sumegliants vehichels al tunnel dal Vereina e da l’Alvra. Cun ils ulteriurs sis possedass la VR 10 che vegnan staziunads a Samedan-Puntraschigna, Bravuogn-Filisur, Claustra, Zernez, Glion, Arosa, Poschiavo ed a Tusaun.
Datas tecnicas
- la maschina po transportar 9 pumpiers (2 davant)
- pais vid 11,5 t (chargia utilisabla 2,5 t, pais total 14 t)
- sveltezza maximala sin via 80 km/h, sin binari 40 km/h, tar pendenzas da 70 ‰ 20 km/h
- il motor da diesel ha ina prestaziun da 250 PS / 184 kW


text:
Cun in fegl sgulant da la Volg SA è la clientella da Rueun vegnida orientada che la butia dal vitg serra sias portas.
Mancanza da clientella e da svieuta
Las raschuns da serrar la butia èn la sminuziun da la svieuta e la mancanza da clientella. Aifer 10 onns è la clientella sa sminuida per quasi in terz e la svieuta è sa reducida per radund 200’000 francs. Plinavant stuessan vegnir fatgas investiziuns pli grondas en l’infrastructura da la butias: I duvrass novas frestgeras e diversas autras chaussas.
Trais persunas perdan lur plazza
Sco quai ch'Andrea Sutter, il manader da vendita per il Volg Svizra orientala ha ditg ad RTR, perdan trais persunas lur plazza. Quai èn la manadra da la butia e duas persunas cun pensums parzials.
Las persunas pertutgadas survegnian dentant la pussaivladad da lavurar en autras butias dal Volg en la regiun, sco i stat en la communicaziun.
RR novitads 20:00


text:
The Simpsons
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
The Simpsons (nómm in inglaiṡ, I Simpson in itagliàn) l é un progràmm ed bambûz animè dla televiṡiån. L é stè inventè dal dṡgnadåur Matt Groening. L é stè mandè par la prémma vôlta int la televiṡiån Americhèna FOX int al 1987, cum pârt dal Tracey Ullman Show. Dåpp a l é dvinté un progràmm da par ló.
Persunâg' prinzipèli ed stal progràmm[modifica | mudéfica la surzéia]
- Homer Simpson: l é al pèder dla famajja ed 38 âgn, lavåura in óṅna zentrèl nucleèr; al n à brîṡa vójja 'd lavurèr mo såul ed bàvver e magner.
- Marge Simpson: l é la mujêr ed Homer; l é na brâva żdåura, na bôna mèder e na bèla dòna.
- Bart Simpson: l é al fiôl pió grand dla famajja; al n à brîṡa vójja ed studièr mo såul ed żughèr e 'd fèr di diṡâster.
- Lisa Simpson: l é la secånnda fiôla dla famajja; l é dimónndi inteliżänta e responsébbil.
- Maggie Simpson: l é la pió cinéṅna dla famajja.
"The Simpson" l é stè mandè in åunda in Itâglia da la televiṡiån satelitèr "FOX Italia" e dal canèl "Italia 1" col nómm 'd "I Simpson".


text:
La populaziun duai decider davart l’iniziativa da la PPS che vul che tut las activitads en connex cun ina fusiun vegnan sistidas uschè lunsch che la populaziun nun ha decidì da principi per ni cunter ina tala. Plinavant duai la populaziun dir sche il circul duai elavurar ina basa da discussiun e decisiun per ina fusiun da tut las 11 vischnancas en Engiadin’Ota ed actualisar ina analisa or da l’onn 2010.
Engiadina Votaziun enturn dumondas da fusiun ha lieu
La posiziun da la suprastanza dal cussegl cumön ha provocà in'ulteriura discussiun davart la nizzaivladad da la votaziun dals 18 d'october. Ils cussegliers èn dentant restà tar l'opiniun da far la votaziun ed han deliberà la missiva cun 25 encunter 6 vuschs.
RTR/vr


text:
L'Ucraina...
Bun 6 emnas suenter l'attatga globala da cyber "WannaCry" ha ina ulteriura attatga bloccà plirs tozzels interpresas surtut en l'Ucraina. Era la Russia, l'Engalterra e l'India èn pertutgads da l'attatga da cyber. Tenor emprimas enconuschientschas sa tracti d'in virus che blocchescha computers. Cun ina summa da daners pon ins lascher debloccar ils computers.
...ed era la Svizra
Da la Svizra è fin ussa la firma da reclama Admeira pertutgada dal virus, quai ha l'interpresa communitgà per twitter.