text:
Dialett varesòtt
El dialett varesòtt (localment: [vare'zot]), ciamaa anca bosin, a l'è on dialett occidental de la lengua lombarda.
L'è parlaa in del center e in del nòrd de la Provincia de Vares.
Cuntegnüü
- 1 Relazzion cont alter dialett
- 2 Fonetega
- 3 Morfologia
- 4 On esempi de dialett: el Varesin
- 5 Esempi de dialett varesòtt
- 6 Pagin in Varesott
- 7 Vos correlaa
- 8 Bibliografia
- 9 Ligamm de foeura
Relazzion cont alter dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bosin a l'è consideraa compagn del Milanes (anche se ghe confina nò in moeud dirett). In de la zòna de Tradaa el gh'ha di influenz comasch, in quella de Gallaraa gh'è di somijanz col Bustòcch. L'è ligaa de bon cont el Dialett verbanes parlaain sù la còsta piemontesa del Lagh Maggior.
Fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El varesott (compagn del Brianzoeu) l'è on poo 'na denominazion comun per vari dialett. Donca l'è normal che ghe sia di differenz anca dent ai parlà de la Provincia de Vares. Quei chì hinn vari esempi di ròbb che fann vegnì el Bosin different del Milanes:
- Passagg [e] -> [a] (alofen: [ə], [ɐ]) in sillaba postonega:
- LIBER: mil. ['liːber] -> var. ['li:bar]
- Conservazzion pussee forta del rotacism.
- Conservazzion di son [ts] e [dz].
- Elision de la [d] intervocalega, o soa trasformazzion in [v].
- Presenza del son [o].
- Passagg, in certi dialett, de la [a] tonega longa a [ɔ]/[ɑ].
- In certi dialett in tra el Lagh Magior e 'l Lagh de Vares (per esempi Travedona, Ispra e Malzess), la [a] atonega final la se parnonzia [ɛ].
Comparazzion fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chì de sotta mettom a confront i dialett de vari comun e paes:
- Milan, ciappaa 'me standard lenguistegh
- Galaraa e Casoraa, in del bass varesott ocidental
- Cislagh, in del bass varesott oriental, al confin con la provincia de Comm
- Zaa e Vares (in del "coeur" del dialett bosin)
- Vedan e Tradaa, a ovest de Vares e al confin cont el Comasch
- Arcumeggia e Cavona, in de la Valcuvia
Morfologia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Articol determinativ maschil ol (la variant el l'è doperada domà in d'on quai dialett in de l'olt Verban, invers el confin con la Svizzera).
On esempi de dialett: el Varesin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Vares, oltra i robb ch'emm elencaa, a troeuvom:
- Se dopera senza criteri ol/or e la/ra, anca in l'istessa fras.
- El complement de specificazion el pò vess sia dol/dola che dal/da la.
- Rispett al Milanes, la proncuncia de on quai verb l'è differenta:
- mil. mì dormi = var. mì doeurmi.
- mil. vingg = var. vèngg.
- I terminazion -ecc, -ett, -egg, -emm, -ess, -ezz se pronuncien con la E streccia inveci che 'verta.
- mil. nun gh'èmm = var. nunch gh'émm.
- mil. vègg = var. végg (a volt anca vigg).
- La terminazion in -oo la se pronuncia [o] inscambi de [u].
- I terminazion in -ost, -osch se prouncien ['ost] e ['osk] inscambi de ['ust] e ['usk].
- La II coniugazion la finiss in /é/ inveci che /è/:
- mil. podè = var. podé.
- El condizional present el finiss minga in -issi ecc. ma in -éssi ecc.
- mil. mì parlarissi, tì te parlarisset ecc. = var. mì parlaréssi, tì te parlarésset ecc.
I verb a Vares[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chì de sotta mettom domà i duu verbi ausiliar: i verbi di coniugazion vann proppi 'me in Milanes, anca se cont i differenz ch'emm marcaa de soravia.
Verb vess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: mì son, tì te seet, lù l'è, nunch semm, vialtar sii, lor hinn.
- Indicativ imperfett: mì sevi/seva, tì te sevat, lù l'eva, nunch sevom, vialtar sevov, lor evan.
- Indicativ futur: mì saroo, tì te sareet, lù al sarà, nunch saremm, vialtar sarii, lor sarann.
- Congiuntiv present: che mì sia, che tì te siat, che lù al sia, che nunch siom, che vialtar siov, che lor sian.
- Congiuntiv imperfett: che mì fuss/fudessi, che tì te fussat/fudessat, che lù el fuss/fudess, che nunch fussom/fudessom, che vialtar fussov/fudessov, che lor fussan/fudessan.
- Condizional present: mì saria/saress, tì te sariat/saressat, lù el saria/saress, nunch sariom/saressom, vialtar sariov/saressov, lor sarian/saressan.
- Imperativ present: siat, siom, siov.
- Participi passaa: stai, staia.
Verb avèggh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present: mì gh'hoo, tì te gh'eet, lù al gh'ha, nunch gh'emm, vialtar gh'hii/avii, lor gh'hann.
- Indicativ imperfett: mì gh'evi/avevi, tì te gh'evat/avevat, lù al gh'eva/aveva, nunch gh'evom/avevom, vialtar gh'evov/avevov, lor gh'evan/avevan.
- Indicativ futur: mì gh'avroo/avaroo, tì te gh'avreet/avareet, lù al gh'avrà/avarà, nunch gh'avremm/avaremm, vialtar gh'avrii/avarii, lor gh'avrann/avarann.
- Congiuntiv present: che mì gh'abbia, che tì te gh'abbiat, che lù al gh'abbia, che nunch gh'abbiom, che vialtar gh'abbiov, che lor gh'abbian.
- Congiuntiv imperfett: che mì gh'ess/avess/avessi, che tì te gh'essat/avessat, che lù al gh'ess/avess, che nunch gh'essom/avessom, che vialtar gh'essov/avessov, che lor g'essan/avessan.
- Condizional present: mì gh'avria/avaria/avress/avressi, tì te gh'avriat/avariat/avressat/avaressat ecc.
- Imperativ present: abbia, abbiom, abbiov.
- Participi passaa: avuu ('vuu), avuva.
Esempi de dialett varesòtt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Sto test l'è staa ciappaa de la Wikipedia inglesa.
Ta sa regordat? (de Speri Della Chiesa Jemoli):
Ta sa regordat, ra mè Luzzietta,
ra pruma volta ca s'hemm parlaa?
L'eva la festa dra Schiranetta
S'hemm trovaa insemma là in sul segraa.
Gh'evat ra vesta tutta infiorava
par datt ra mœusta t'ho pizzigaa
set vugnua rossa, mi ta vardava
m'het dai 'na s'giaffa, mi l'ho ciappaa.
Ma la tò sciampa l'eva tant bella
che in su ra faccia l'ha mia fai maa.
Ra pâs hemm faia cont la pommella,
pessit, gazzosa, zuccor firaa.
T'ho tœuj dò zòccor con su ra galla
ra mè parolla ti t'het 'ccettaa
(gh'eva de scorta tre vacch in stalla)
e dopo Pasqua sa semm sposaa.
Mò ti set veggia, ra mè Luzzietta
E mi, a fà 'r màrtor sont giò da straa.
Ma quand ca vedi ra Schiranetta
Senti anmò i stréppit da innemoraa!
Ona novella del Boccasc in di dialett bosin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialett de Castellett (NO)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Disi donca nea che al teamp dal prim re da Zipar, dòpo che Gottifredo da Bujon l'ava tòj la Terra Santa, allora gh'è capitaa che 'na sciora nòbila d'in Guascogna l'eva naia, coma a fann i pilligrin, a visità 'l Santo Sapolcar. Quand lea l'è 'nii 'ndree e l'è ruvaa a Zipar, gh'è stai di oman gramm ca gh'hann fai di brutt schearz da villan, e lea l'è 'nia tanta danaa che la podeva mia mandàlla giù, e s'eva miss in meant da nà dal re par mett giù quarella e fàss dà soddisfazion. Ma allora gh'hann dii ch'a l'eva tutt fiaa trai via parchè lù l'eva on pòvar baloeuass e bon da fà nagott; che di fugular ca ga favan i alt, sa 'n parla gnanca, ma fin chii a lua tucc i momeant, lù i lassava passà tucc, ch'l'eva pròppri 'na vargogna. In manera che tucc chii ca 'gh l'evan sù com lua par quaicoss, ga 'n favan vuna e 'nscì sfogavan la soa rabbia. Quand l'ha 'vuu sentii cola sciora e l'ha vist ch'l'eva inutil, ca sa podeva fà nagott par fàgghla pagà a chii oman là; allora lea, tant inscì 'ma fà passà 'l magon, l'ha vorzuu nà da col re là com dì e fàggla capìa ca l'eva pròppri 'na pòvra ciolla. E l'è naia là, s'è miss a piangg e gh'ha dii: "Lù, scior re, mì som mia 'nia chì da lua par fàmm dà soddisfazion da cola figura ca m'hann fai; ma 'nscambi mì 'l preghi d'insegnàmm coma 'l fa mai lua a lassà passà tucc chii fuguar ca mì sinti ca ga fann a lua par podéa 'anca mì 'vè la pascienza, dòpo ch'avarò 'mparaa da lù, da lassà passà anca mì la mea: e 'l sa 'l Signoar comé mì 'gh la dariss a lù par nagott, sa podess, parchè lù i sa mandài giù 'nscì poliat.
Al re, che fin allora s'eva mai diciduu a mòvas e no 'l voreva mai fà nagott, l'ha fai comé col ca dias ca sa disveggia da dormìa, e l'ha comenzaa da la fugura ca ga 'n fai a cola sciora, e si ca 'gh la faia pagà car a chii oman à; e poeua s'è miss a fàgghla a tucc chii che dòpo d'allora an favan 'na quaivuna e ga perdevan l'onoar a la soa corona.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 315-316
Dialett de Gallaraa (VA)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hii da savè che ona voeulta, quand gh'eva mò ol prumm re da Zipri, e che Goffrè da Buglion l'eva guadagnaa in guerra la Terra Santa, gh'è succeduu che ona sciora nòbala d'on paes che ga disen la Guascogna, l'è andai par divozion 'me on pilligrin al Santo Sepolcher, e che tornand indree, quand l'è capitaa a Zipri, certi balossoni gh'hann fai di daspresi brutt, tutt comè; e lee, 'sta sciora, par quest piena d'ona tribulazion, e no ghe podeva pròppri passà, la s'è miss in ment da ricorr al re; ma gh'è stai quaichedun che gh'ha dii che la buttava via ol temp e ol fiaa; parchè ol re l'eva on lasagnon senza spirit, che invece de fà giustizia per i òlter, al sa lassava lù mett sott i pee, la piantava; e per quest chi gh'aveva di cruzzi par di tòrt che j'essen fai, ja sfogava cont ol sguargnà ol re. Quella sciora quand, l'ha sintuu inscì, e che l'ha cognossuu che la podeva minga avèggh giustizia, tant per fà passà la so inversadura, la s'è mittuu in coo da spongg 'sto re da picch: e caragnand l'è andai sù e la gh'ha dii: "Oh scioria, mì vegni minga chì da lù par fà che lù al castiga quij che m'hann fai tanto maa: ma vegni par pragàll da fàmm imprend comè ch'al fa lù a soffrì ol maa, che ma disen che ga fenn a lù. E inscì imparand 'sta sò manera, anca mì pòssa sopportà con pazienza i dasprezzi ch'a m'hann fai e che al sa lù, ol Signor, che se mì podessa ga darav a lù, che ja tòllera inscì polid".
Ol re, che fin allora l'eva stai on lumagon e on poltronasc, comè che in d'on bòtt ghe passass ol cocch, al s'è mittuu a castigà comè on can rabbiaa prumma quij che gh'hann fai i daspresi a 'sta dònna, e poeu tucc quij d'allora faven quaicòssa contra i sò legg.
ibidem, pagg. 285-286
Dialett de Vares[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Disi donca che in di temp dal primm re da Zipri, dòpo che Goffred da Buglion l'ha conquistaa la Terra Santa, è success che ona dònna nòbila dla Guascogna l'ha fai on viagg da divozion al Santo Sepolcar e, in dal tornà indree, rivaa ca l'è stai a Zipri, gh'hann mettuu adòss i man certi canaja e te 'm l'hann disonoraa. Tutta foeura de lee, e no savend come refàss da quell brutt giugh, gh'è vegnuu in ment d'andà a denunzià la còssa al re. Ma quaighedun gh'hann dii che la sarevv stai fadiga buttaa al diavol, perchè 'l re l'eva on òmm tant da pòcch, anzi tant da nagòtt, che altar che castigà a terman da legg e da giustizzia i canajad fai ai altar, al sa lassava fà in bocca da tucc, e da pù al ga fava la ricevuda, con tant da viltà da fà restà sòtt qualunque cagon; de moeud che chissisia che 'l gh'avess 'vuu on quai dispiasè, al sa sfogava a fàggh a lù desprezzi e ingiuri d'ògni sòrt; e inscì tutt i balòss ga davan cojonament dor Re magg. Sentend 'sta pòcca nespola, quella sciora, desperada da podè mia ruissìggh a fàggh pagà 'l fio a quij tòcch da còll, inscì tant par ristoràss on poo dor brutt tir ca gh'hann fai, la s'è miss in ment da dàggh ona bònna morduda a quell Guerin Meschin d'on re; e, ditt e fatt, la ghe s'è presentaa e, piangend, la gh'ha cuntaa sù la rava e la fava dor brutt giughett ca gh'hann fai a lee, e poeu la gh'ha dii: "Maestà, mì son mia vegnuu chì par trovà giustizzia e vess vendicaa dla fattura ca m'hann fai, ma solament perchè ti ma disat come ti feet a soffrì quij ca senti ca te fann a tì perchè, inscì imparand anca mì, pòda mandà giò la mea pinola. Che, sa podess dàggh ona bella ingiottida, la sa 'l Signor quanto volontera te regalress, inscì pien che te seet da bontà e tollerenza!".
Ol re, che fina a quell moment l'ha sempar fai 'l mangia e dòrma, traccata!, coma 'l sa fuss dessedaa allora, l'ha comenzaa dal castigà ma a dover l'ingiuria fai a 'sta dònna, e poeu l'è deventaa 'l pù bravo casciador di canaja, e 'l ga la fava pagà ben cara a chissisia ch'avess mancaa da quell rispett che i suddit hann da portàggh al sò re, al capp dla nazion.
ibidem, pag. 189-190
Pagin in Varesott[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengua lombarda
- Bosinada
- Vares
- Provincia de Vares
- Provincia de Novara
- Provincia del Verban-Cusi-Òssola
- Lagh Maggior
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Bücòlich - Le bucoliche di Virgilio. Versione in dialetto altomilanese, traduzion de Edoardo Zuccato, 2007, Medusa ed.
- AA. VV., I nost paroll - Parolario bosino, Vares, ed. Famiglia Bosina.
- AA. VV., Vint'ann da puesia - composizioni in versi di autori del "Cenacolo dei Poeti Dialettali della Famiglia Bosina, a cura de Tino Rossi, Vares, 1996.
Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fernando Cova, Raccolta di proverbi bosini, varesini e varesotti''
- Studi sora el dialett de Tain
- Proverbi del dialett de Venegòn de Sora
- Sitt scritt in del dialett de Casoraa
- Proverbi del dialett de Sest
- Sitt offizial d'on cantant che 'l canta in del dialett de Vares
- Ra famiglia bosina
- Gruppo Folkloristico Bosino
- Sitt offizial del grupp Maltra B-Folk
- Sitt de on alter cantant varesòtt
- Blog in del dialett de Angera
- On cunt in del dialett de la Val Travaja
- On cunt in del dialett de Marzi
- Poesia in del dialett de Gerenzan
- Proverbi in del dialett de Gorla Magior
- Poesia in del dialett de Cardan
- Riflession in dialett varesott
- Poesii in varesott
- Poesia in del dialett de Fagnan
- Vocabolari de on dialett de zona varesotta
- Proverbi del dialett de Gaviraa


c: text/html

text:
Marco Polo
Marco Polo (nasìt ai 15 de setèmber del 1254 – 8 de zenér del 1324) l'è stat en mercànt e esploradùr italian che, 'nsèma a sò pàder Nicolò e sò zìo Mafèo (o Matèo), i è stàcc 'ntra i prìm ucidentài a viazà 'nfìna 'n Cìna dré a la vìa de la séda. I Polo (Marco, sò pàder e sò zìo) i è restàcc en Cìna per didisèt agn prìma de turnà a Venésia.
I viàs dei Polo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El bubà e 'l zìo del Marco Polo i ìa mercàncc e i gh'ìa stabilìt de le bàzi comerciài a Costantinòpoli, en Crimèa e 'ndèla part ucidentàla del impéro Móngol. I du fredèi i ìa zabèla riàcc endèi teretóre che 'ncö i è pàrt de la Cìna e i ìa turnàcc endré condèn mesàgio per el pàpa.
Quach agn dòpo, i è turnàcc a pàrter col encàrech de consegnà 'na lètera e dei regài del pàpa Gregòrio X e staólta i g'ha töt dré pò a 'l fiöl del Nicolò, Marco, che 'l gh'ìa 16 o 17 agn e du frà Duminicà: Nicolò de Vicènsa e Guglièlmo de Tripoli.
I Polo i riarà a Kanbaliq e i vegnarà acuglìcc del Kublai Kahn. I restarà 'n Cìna per 17 agn e 'l Kublai Kahn, amiràt de la braüra del Marco Polo a cönta le stórie dei sò viàs, el g'ha tacàt a ülìga bé, al pónt de numinàl sò cunsigliér e de afidàga divèrse misiù diplomàtiche.
Segónt i rendicöncc del Marco Polo, i tré i gh'ìa domandàt divèrse ólte de püdì turnà 'n Euròpa, ma 'l Khan l'ìa tat contét dei sò vizitadùr ucidentài che 'l g'ha mai dat el sò permès.
Apéna 'ndèl 1291 el Kublai el se decidarà de dàga a Marco 'l sò öltem encàrech, minà la principèsa Koekecin (Cocacin endèl Miliù) del sò promès spùs, l'Ilkhan Arghun. La delegasiù staólta la g'ha viagiàt via mar. I partarà de la cità portuàla de Quanzhou e i narà prìma a Sumatra, e dòpo Sri Lanka e India 'nfìna a rià 'n Pèrsia. Endèl 1293 o 1294 I Polo i riarà endèl Ilkhanàt, goernàt del Gaykhatu dòpo la mórt de Arghun, e i lasarà Koekecin col Ilkhan nöf. De ché i Polo i narà a Trebizónda e de lé i ciaparà la nàve 'nfìna a Venice.
El Miliù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quan che l'è riàt a Venésia, el Marco Polo el gh'ìa ormài 44 agn e la sò Repüblica l'ìa 'n guèra cutra i Genoés. Endèna batàia navàl che gh'è stat combatìt endèle àive de Korcula, en Croàsia, el Marco l'è stat fat prizunér e portàt en prizù a Gènova. L'è stat endèl perìodo de prizù che 'l g'ha cunusìt el Rustichello de Pisa al qual el g'ha cöntàt töte le stórie del sò viàs 'n Oriènt, El Rustichello el trascriarà en lèngua d'oïl töte chèste stórie endèn lìber che 'l se 'ntitulàa Le deuisament du monde ma che dòpo 'l ciaparà 'l nòm de Il Milione (el miliù), facilmènt per vìa del scötöm de la famìa Polo che l'ìa ciamàda Emilione.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Bouche
I La Bouche (La Bóca in Francéś) i èṅ stâ un duo muśicàl dal gènar eurodance, prudót p'r al tedésc Frank Farian. I gh fàvan part la cantànta Melanie Thornton e al rapper Lane McCray, tut dū americàṅ.
Biugrafìa
Al prim braṅ vgnû fóra p'r al prugèt La Bouche, nâ in Germâgna in dua la s éra stablìda la Melanie Thornton par far la cantànta dance, 'l è Sweet Dreams dal 1994. La canta la gh'à un sucès clamuróś in tuta Europa e anc in Austràglia. Anc al secónd sìngul Be My Lover dal 1995 al fà sèntar, tucànd al prim pòst dal clasìfichi tedéschi e austragliàni e la Top 10 in quatòrdas paéś dal nòstar cuntinènt.
Méntar l'éra incóra la cantànta di La Bouche, la Thornton la dà la sò vóś a 'l braṅ Tonight Is The Night di Le Click.
In dal 1996 a vèṅ fóra al prim disc dal grup, Sweet Dreams, cun dènt'r i prim dū sìngui e anc da gl'atri canti vgudi fóra da par lōr cuma I Love to Love, Fallin' In Love e Forget Me Nots. Cal lavōr chè al dvénta disc dópi ad plàtin vindénd da piò 'd òt migliòṅ ad còpi in tut al mónd.
In dal 1998 a véd la luś al secónd àlbum, A Moment of Love, cun i sìngui You Won't Forget Me, Bolingo, S.O.S. e A Moment Of Love e al còver I Can't Stand the Rain dl'Ann Peebles e Body & Soul dla Marvin Gardens.
Dòp dū àlbum la Thornton la mòla i La Bouche par tacàr na caréra da par lē. Al sò pòst al vèṅ ciapâ par la Natacha Wright e al grup al fà vgnir fóra al sìngul All I Want in d'l Avrìl dal 2000.
Al 24 ad Nuvémbar dal 2001, la Melanie la mōr in 'n incidènt in aparéć, al vōl dla Crossair nùmar 3597, méntar 'l éra drē a 'ndàr a Śurîg p'r un spetàcul televiśìṿ in Śvisra. P'r arcurdàr-la, al prudutōr Farian 'l à muntâ un braṅ (In Your Life) cun la sò vóś a i tèmp di Le Click.
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- 1995 - Sweet Dreams
- 1996 - All Mixed Up
- 1997 - A Moment of Love (cgnusû anc cuma "SOS")
- 2002 - The Best of La Bouche
- 2007 - La Bouche - Greatest Hits
Culegamènt estéran
- (EN) Al sò sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Be My Lover in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Bolingo in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Falling' In Love in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd I Love To Love in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal Megamix in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Tonight Is The Night in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad S.O.S. in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sweet Dreams in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad You Won't Forget Me in sal Youtube


text:
Metropolitana de Brèsa
La metropolitana de Bressa l'è ona linia de metropolitana lingera automatiga che la conliga i quarter a nord de la cità de Bressa cont el center storegh e i quarter a sud-est. La dopera on sistema de straport velos sù ferr ch'a l'è tucc automatigh, inventaa e creaa da 'l Ansaldo-STS simil a chell giamò faa per la metropolitana de Copenaghen.
La linia a l'è gestida da Metro Brescia, azienda che la fà part del gropp Brescia Mobilità;[1] l'azienda che, invece, l'ha costruida a l'è la Brescia Infrastrutture, ch'a l'è de proprietaa del comun.[2]
La linia a l'è stada inaugurada e dervida el 2 de mars del 2013.[3]
Cuntegnüü
Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La red metropolitana de Bressa a l'è componnuda domà de ona linia:
La longhezza total del tocch dervii, intra i stazion de Prealpin e Santa Fèmia a l'è de 13,7 km (tucc indel comun de Bressa), di quai:
- 6 km in ona galeria profonda, scavada cont ona inscì ciamada "trapon" (TBM), in del tocch central del percors;
- 4,7 km dent ona trincera quatada;
- 1,3 km in su la superficia;
- 1,7 km in su on pont soraelevaa.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Premess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'idea de fa su ona red de metropolitana indela cità de Bressa e indela sò proincia a l'è de cercaa dree a i agn '80, agn in di quaj in França a eren staa giamò staa costruii di metropolitan linger automatigh, ch'a el voeur dì senza conducent. La cità de Bressa, cont i sò 200.000 abitant e on'area urbana de 400.000, a l'era ona capital de proincia assee urbanizada e cont on gran trafigh da foeura e da dent el coeur de la cità.
Indel 1985, l'azienda di straport comunaj de la cità de alura, l'ASM Brescia, g'ha faa ona mozion d'on studii de fatabilidaa per on sistema integraa de straport, cont el fin de mïoraa i straport, inscì che se sarïa poduu salvaa anca l'ambient e ridù l'inquinament. Duu studii de fatabilidà a hinn staa comissionaa indel 1987 e a l'è risultaa che costruì ona metropolitana lingera a Bressa la sarïa staa la roba mïô; duu agn pussee tard a l'è staa dervida ona gara cont cinq aziend internazionaj, ma la gara chì l'è stada anulada indel 1996.
A s'è dovuu spetà fin al 2000 per avegh on'altra gara ch'a l'è stada vinciuda di compagnj Ansaldo STS, AnsaldoBreda, Astaldi e Acciona ch'aveven progettaa on sistema ch'a l'era simil a chuell de Copenaghen.
On contratt de 575 milion de euro l'è staa vinciuu da Ansaldo STS inde l'april del 2003; in del agn istess, in nuember, a hinn staa inauguraa i laor.[4].
La costruzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scavament de la galeria profonda, che la corr 25 m sottaterra a l'è scominciaa indel 2006 cont ona machina todesca ciamada Tunnel boring machine (TBM, comunement ciamada anca "trapon").
Indel cors di laor a g'hinn staa tant problemm de costruzion, in particolar per i duu stazion del center storegh, indue a hinn staa troaa on quaj retrovament archeologigh ch'hann faa andà i laor de scavament pussee pianin; indela stazion de Piaza de la Vitória a hinn staa trovaa i fondament de la tor medieval, menter indela stazion de Via San Faüstì a hinn staa trovaa di tocch di mur venet de la cità (chest chì a l'è 'l motiv del cambiament del progett) ch'a hinn staa sbattuu-giò per on tocch e conservaa per on alter.
Cost[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'opra ch'a l'è costada a bon cunt 900 milion de euro, a l'è stada finanziada dal Comun de Bressa (per 67 milion), dala Region Lombardia, che l'aveva faa la legg L.R. n°13 (73 milion), da Brescia Mobilità S.p.A. (86 milion), cont on mutuo de trent'agn (240,3 milion) e da on contribuzion statal per la L. 211/92 (292 milion). In fin, indel mars del 2012, el Cipe (Comitaa Interministerial per la Programazion Economica) l'ha conceduu 71,6 milion.[5]
Critegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Inquand la linia a l'è stada progetada se pensava che la sarïa stada ona linia metropolitana per tutta la provincia, e minga domà per la cità, anca perchè l'era on progett assee car per domà l'area urbana de Bressa. El 24 de magg 1998 a gh'è staa on referendum consultiv insul compiment de l'opra, che, anca se l'è staa vinciuu dal "no", a l'è minga rivaa al quorum ch'el serviva: aveven votaa domà 61.000 bressan su 161.000 che averien poduu.
Anca on alter referendum, faa in del 2001, a l'è rivaa minga al quorum.
La linea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Elencaa chì, attacch a tucc i stazion, a hinn indicaa i servizzi e anca i interscambi feroviari (se g'hinn):
Percors[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Indel sò percors, da nord, se va sotta la Via Triumplina, per girà, arent al stadi, vers i Spedài Civìi.
Se traversa, poeu, el center storegh, indue gh'è anca l'interscambi cont la red feroviaria, a la stazion de Stazion FS, e se va drizz vers Bresciadue. Depos la stazion chì a gh'è on curvon vers est, sotta la Via Lamarmora.
In fin, depos d'avegh traversaa la Poliambulansa, se traversen i quarter de San Pól e Sanpulì, fin a rivaa al deposet.
I 17 stazion, 8 di quaj a hinn in ona galeria, 5 in trincera quatada, 2 in se la superficia e 2 in su d'on pont, a hinn staa progetaa (a ecezion de la stazion de Piaza de la Vitória) da l'ingegnee Lambert Cremonesi. A hinn staa pensaa comè grand spazzi a l'apert cont ona luminazion natural che la riva di grand saliber.[6] Domà i stazion de Vitória e San Faüstì, per via de la lor posizion hinn staa costruii cont on'architetura pussee tradizionala.
In tucc i stazion a g'hinn scal mobil e fiss, ascensur cont i paret trasperent ma g'hinn minga angol mort inscì ch'a l'è pussee fazzil controlaa cont telecamer de sorveglianza. Tucc i stazion a hinn anca dotaa di inscì ciamaa port de banchina Knorr-Brems ch'a se derven insemma a i port del tren.[7]
A s'è deciduu de mett minga i turnej inscì che i spiciul a poeuden intrà in di tren: a l'è in su i tren ch'el se troeuva el personal che controlen i bijett.[8]
Servizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bijett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Orari de avertura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El servizzi el scomincia a i cinq or de la matina e 'l finiss a la mezzanocc, per tuta la setimana. A partì dal 2014, per vegnì contra a i esigenz d'on pussee grand numer de gent che doperen la metropolitana, a l'è staa slongaa l'orari de avertura di venardì e di sabet del period estiv: in di dì chì, la metropolitana la sara-sù a l'ona de nott al post che a mezzanocc.[9]
Frequenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A partì del mars del 2014, la freguenza di tren a l'è cressuda: la freguenza di orari de ponta l'è cressuda de quatter megnuu menter fora de l'orari de ponta l'è de vott o dees megnuu. Indel period estiv el gh'è minga l'orari de ponta e la frequenza a l'è semper de vott o dees megnuu.[9]
Carateristich tecnich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scartament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scartament di binari a l'è de 1435 milimeter, ch'a l'è l'inscì ciamà "scartament normàl".
Material rodabil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La flotta inizial de la metropolitana a l'era componnuda de 18 tren, sedes di quaj a vegniven doperaa menter duu restaven-giò in del deposet per scorta e manutenzion.
I carateristigh di tren a hinn chej elencaa chì de sotta:
- tren articolaa cont trii cass binaa, cont dimension totaj de 39 x 2,65 m;
- guida automatega da tut e duu i lati;
- ses port in su ogni fianch, de la larghisia de 1,60 m;
- 72 post per settass-giò fiss + 2 post riservaa a i portador de handicap in caroccetta + 20 strapontin (cadregh che se poeuden portà-giò);
- cont on carich C2 a ghe stann 308 passeger in total,[10] menter cont on carigh C3 ghe ne stann 425.[10]
Sistem de sicurezza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I parameter de sicurezza garantii da la gestion cont i calcolador a fann vicinaa minga i tren pussee de la distanza minima; a g'hinn, oltra, di sensor ch'a fann minga partì el tren se g'hinn temperatur assee alt sotta el convoj perchè ghe poeudarïen vess i condizion per el s'ciopp d'on foeugh.
Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ La società Metro Brescia Srl. URL consultato il 12 aprile 2013.
- ↑ MI.VA.. «Loggia & Metropolitana firmato il contratto». Bresciaoggi, 20 febbraio 2013. Indiriss Internet de la nutissia in data 12 aprile 2013.
- ↑ La metro di Brescia apre sabato 2 marzo. 5 febbraio 2013. URL consultato il 5 febbraio 2013.
- ↑ http://www.bresciamobilita.it/2010/11/la-metropolitana-a-brescia/
- ↑ «Metrobus, a Brescia arrivano 71,6 milioni dal Cipe». Giornale di Brescia, 23 marzo 2012.
- ↑ «Un signor metrò». Corriere della Sera, 25 novembre 2012.
- ↑ Westinghouse Platform Screen Doors (WPSD) - The Brescia Metro Opens for Service
- ↑ «Sul Metrobus con le due ruote in ascensore o ai lati delle scale=Bresciaoggi», 1º aprile 2012.
- ↑ 9,0 9,1 Linea Orari Mappe trasporto pubblico locale Brescia mobilita. URL consultato il 2 marzo 2014.
- ↑ 10,0 10,1 In baa ai indicazion de la circolar ministerial 81/1996, la grandezza d'on mezz de straport publigh la se cunta cont trii possibil configurazion: C2 (4 post per m2), C3 (6 post per m2) o C4 (8 post per m2).


text:
Grischun: Ina limita da peschs pli bassa
- Sonda, 14.4.2012, 10:32
Ils pestgaders grischuns sa radunan a Scuol per la radunanza da delegads. En quella han els da tractar 2 moziuns da las uniuns da pestgaders da Zernez e da l'Engiadina Bassa.
Questas 2 secziuns proponan da reducir la limita quotidiana da peschs da 6 sin 4 peschs al di. Els vulan ultra da quai introducir ina limita annuala da 60 peschs. Tut quai be per auas cun dis da protecziun. La suprastanza da l'Uniun chantunala fa ina cuntraproposta a la limita da 60 peschs e propona ina tala da 100 peschs l'onn. (ht/rtr)


text:
Véla Mnôs
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Véla Mnôs (Víla o Víla de' Mnôc in dialèt dal pôst) (Villa Minozzo in italiân) l'é un cmûn ed 4.020 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, a 54 chilômeter tra mezdé e mateina dal cèinter ed Rèz.
Al teritôri comunêl l'é tra i pió lêregh d' Itâlia, s' es tînen fōra i cèinter principêl dal pruvînci. A gh'é la stasiòun siéstica ed Fèbi e la muntâgna pió êlta ed la pruvîncia, al Mûnt Cùşna (2121 i.l.m.). Atravêrs Civêgh e al Pâs dal Fôrbiş a 's rîva in Grafagnâna.
Al teritôri l'é quêṣi dal tót dèinter al Pêrch dal Gigânt.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Fra i prém sègn ed la preṣèinsa ed l'òm ind al teritôri comunêl a gh'é i rèst ed l'etê ed mèz ed la prêda catê in localitê Lama Lite, a pió ed 1.700 mêter i.l.m. Atâch a l'abitê ed Sân Bertlamè, lòngh al fiòm Sècia é stê catê un simitèri ed l'època rumâna. Atâch al cèinter ed Vèla Mnôs, é stê catê 'na fébia gâlica. Tito Livio int al 187 p.C. al dîṣ che al consōl Marco Emilio Lepido , ind la guèra fâta cûntra i Légor Friniates e Apuani che astêvenin chi teritôri ché potrebbe avere attraversato gli Appennini passando per il territorio del comune di Villa Minozzo, "da o per" la Garfagnâna (dal Pâs Pradarèina o dal Fòrbis o Raîṣ). [1]Secònd la stôria popolêra la nâsita dal cèinter abitê la s'arfà a di fugitîv e deportê rumân. Al nòm Véla al deṣvîn da la parôla véla, che vôl dîr cà padronêl o gróp ed cà campagnôli, mèinter Mnôs a sré 'd unîr a Minucium nòm dal padròun dal fònd in dōve gh' êra la vèla. Opór al nòm Mnôs al pōl deṣgnîr dal nòm ed la Rôca ciamêda dal Melocio ch' l' êra in localitê Mnôs (ind al dialèt lochêl Mnòcc). Un ât ed l'imperadōr Ottone I dal 963 e un'êter 'd Ottone II int al 980, a cunfermên al pusès ed la cortem de’ Melocio cum plebe a la cēṣa ed Rèz. D'atōrna al 1000 l'é documentê un archpresbyter Melocii e dop un prêt ciamê Antonio de Menotio. Int al 1092 l'abite l'é citê in 'n bòla ed l'antipêpa Clemente III. La cuntèsa Matélda int al 1102 la cîta un ricôver per puvrèt in Campo Melasio e int al 1106, la fa riferimèint a un êrem in San Venerio ind la frasiòun dal dé d'incô ed Carù. Int al XIII sècol al cmûn ed Rèz l'îva coloniṣê la muntâgna e vêrs al 1240 dimòndi localitê dal cmûn dal dé d'incô a gh'àn giurê fedeltê (Ceré, Costabòuna, Curiân, Santòni, Sèc e la cumunitê d'Asta). Tr'al famèj che fêven valèir l'avtoritê ind la zôna a vân arcurdê i Dalli, che deṣgnîven da la Garfagnâna e amîgh di estèins, i Fogliani, i Malvasia, in pió râsi fiurintèini, j Arnaldi, e mudnèiṣi i Rocchi. Int al XV sècol a gh'é stê dal quistiòun cun i pastôr garfagnîn ed Soraggio per l'ûs di pâscol d'atōrna a Gazân[2]: ed la quistiòun l'é stê invistî al Dóca, che, dôp rcōrs e cûntra ricōrs, l'à dê ragiòun a i tuscân in câmbi ed 'n ôrs vîv a l'ân da purtêr al Dóca[3] dôp quêlch ân cambiê in cinghiêl. Int al XVI sècol la muntâgna arzâna l'à cgnusû un pegioramèint dal brigantâg; tra i brigânt pió famōṣ Domenico Amorotto, prutèt da la cória rumâna e ricerchê da Francesco Guicciardini, al gh'îva la cà ânch in sta pêrta ed l'Apenèin, tra Gaṣân e Civêgh, ind la localitê ed la Tòr ed l'Amorôt, che da ló l'à ciapê al nòm. A la Repóblica arzâna a gh'àn dt ed sé, int al 1796, i cèinter d'âsta, Fèbi, e Sèc. Ind al peréiod napoleònich é stê fât al "distretto 22 di Minozzo", dal dipartimèint dal Cròstel. Dôp la Restarvasiòun estèins, Véla Mnôs, l'à cuntinvê ad avèir 36 "comunelli". Dal 1815 l'é stê dichiarê pôst comunêl e l'é armêṣ anca dôp l' Unitê d' Itâlia: int sté peréiod l'é stê per pōch tèimp cmûn indpendèint anca Gaṣân, pió têrdi turnê insèm a Véla Mnôs. Ind al tèimp ed la préma guèra mundiêla é ste fât in vâl d'Asta un câmp ed lavōr per perṣunêr ed l'esêrcit àustro-ungârich, ònich eṣèimpi ind la pruvîncia ed Rèz. I perṣunêr lavurêven a la costrusiòun ed 'na ferovèia a scartamèint ridòt, , fâta int al 1918 fra Reparotònda, mìa luntân da Fèbi, e Quâra ( 16 chilômeter ed lughèsa cun 'na râta mâsima dal 3%). La ferovéia l'êra stêda fâta per purtêr a vâl l' algnâm tajê da i fiânch dal Mûnt Cùşna, che in chi tèimp là l'êra tânt necesâri; atâch a Gôva lòungh un piân in calêda i trûṣ finîven int al turèint Dôl, d'ed ché int al fiòm Sècia, e a gnîven tót só a Sân Michēl di Mucèt atâch a Sasôl. Purtrôp bèle int al 1920 la ferovèia la vîn ṣmuntêda. Un diṣastrōṣ teremôt al 6 setèmber 1920 l'à trê zò dimòndi cà e fât dimòndi môrt. Al tèimp ed la secònda guèra mundiêla, al 20 ed mêrs 1944 la frasiòun ed Cervarôl l'é stêda butêda zò per rapreṣâlia da i tedèsch , che àn masê 23 persòuni. Tót al teritô comunêl l'à pó fât pêrt ed la Repóblica partigiâna ed Muntfiurèin e al cmûn a gh'é stê dê l'amdaja d'argînt al valōr militêr cun al segvèint mutîv:
Sottoposta a fiera rappresaglia nemica non piegò sotto il tallone Tedesco ed ogni cittadino fu combattente sorretto dall'amore dei vecchi, delle donne e dei fanciulli. Con le fiamme distrussero le sue case si elevarono al cielo l'ardore e la passione che hanno santificato il martirio dei suoi figli caduti Cervarolo di Villa-Minozzo, 8 settembre - 25 aprile 1945»
La "Rôca dal Melocio"[modifica | mudéfica la surzéia]
I studiōṣ àn, in di tèimp indrê, fât divêrs pinsêr só al j urègin de sta strutûra ed difèiṣa: secònd al Milani [4], pr'al sistēma druvê per tirêrel só la pré èser un'ôvra têrd-imperiêl, pôch prubâbil che sién stê i rumân a tirêrla só. Secònd al stôrich Andreotti [5]l 'urègin ed la Rôca de Mnôs la deṣgniré dal pasâg ed 'n' antîga strêda per la Garfagnâna, ch' la pasêva dal Pâs ed la Pradarèina, prubabilmèin arfâta insém a la strêda rumâna tra Pèrma e Lóca[6]Lòngh sté strêda a's câten dimòndi rôchi e castē, che sègnen la só impurtânsa in època medievêla e gh'é stê catê, in localitê Gâta-Sân Bertlamè, tòmbi rumâni pinsêdi cme sègn ed la preṣèinsa 'd un grupèt ed cà, in pió ché a gh'ēra un ospitale, més lòngh al Sècia, tr'al vâl S'cèl e Lócla [7]. 'Na secònda strêda la se stachêva da còsta, l'andêva só al mûnt Prâmpa e l'andêva zò dòunca fîn a Muntcâgn, Casalèin, e Piôl, dōve la s'unîva cun la strêda per Ligûnchi[8].[9] La strutûra ed difèia la 's câta al cunfîn naturêl, fât dal Sècia, tra i teritôri bizantèin e l'esarchê ed Ravèna, quî longobêrd: pêrt dal teritôri ed l'êlt e mèdi Apenèin arzân, cun la ruvîna dal Castrum Bismanto ind la préma metê dal VII sècol l'ēra paê in mân di Longobêrd, mèinter al rèst l'armagnîva in mân di bizantèin tra quî i teritori di cmûn ed Toân, Véla Mnôs, e Ligûnchi che a ghîn armêṣ fîn al 728. Al teritôri, insèm a l'antîga strêda rumâna ciamêda Bibulca o via Imperiêla, ch' la metîna in colegamèint i teritôri bizantèin int al mudnèiṣ cun la Garfagnâna, l'êra difèiṣa da un Castrum Verabulum, arcgnusû cun Sân Vitêl ed Carpnèida, opór cun 'na localitê atâch a Bulògna atâch a còla che incō l'é Cresplân. A' s trâta ed 'n' ôpra impurtânt, cun di mûr êlt tra i 20 e i 30 mēter e prutèta al spâli dal mûnt Prampa. Al difèiṣi a s' égh zuntêven dō tòri ed guêrdia incòra incō in pē in diresiòun Bişmântva (ind al localitê ed Castèiln e 'd Trélia) êter dû turiòun o rôchi ( ind al localitê Srògn e Carniâna), sègn 'd antîgh castē ch'an 's cgnòs mìa la dâta ind al localitê Piôl, e Toân, ch'la tîn dacât in pió 'n cēṣa rumânica ed 'n' època dôp, e 'n' êter, d'època longoberda, insém al turèint Dôl, atâch a la localitê ed Quâra.
Stòria ministratîva[modifica | mudéfica la surzéia]
Fîn al 1815 al pô dal cmûn de sté teritôri l'ēra ind la frasiòun de Mnôs, ind la Rôca dal Melocio. Ind al peréiod napoleònich, int al 1805, ind al mèter apôst al dipartimèint dal Cróstel (Rèz), còst l'é stê divîṣ in cantòun dóve al n.8 l'ēra col de Mnôs, fât da sèt cmûn o cmûn céch, cun la divişiòun di cèinter ved Vèla e Mnôs.[10] In sègvit a la divişiòun tra Vèla e Mnôs, è nasû la cuncurènsa tra i dû cèinter per al pôst dal cmûn. Int al 1810 al gvêren l'à stabilî che al pôst comunêl al fós Mnôs (cun Sunrêt, Razôl, Valbciâna, Muntfléch, Garfagnân), mèinter Véla Mnôs l'é stê cunsidrê cmûn unî. L'ân dôp n'êtra curesiòun: al cantòun de Mnôs al gh'îva 5 cmûn (Véla Mnôs cun Mnôs, Toân, Gaṣân, Ligûnchi, Fèbi). Int al 1812 i cmûn dvintêven quâter Mnôs, (cun 2074 abitânt, Toân cun 2193 abitânt, Gaṣân o Asta cun 2548 abitant e Ligûnchi cun 1458 abitânt). Cun la caschêda ed Napoleòun s'é turnê a mèter só la situasiòun ed préma: al pôst dal cmûn l'é stê turnê a purtêr a Mnôs, ind la Rôca dal Melocio: al séndech l'a scrét però a Rèz che al sît l'andêva mìa pió bèin per al pôst ed l'aministrasiòun comunêla e cun al permès dal Dóca ed Mòdna, al municèpi l'é stê turnê a purtêr ed nōv a Vèla Mnôs al 15 ed mêrs dal 1815 [11].
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Francesco Milani. Minozzo negli sviluppi storici della pieve e podesteria - Reggio Emilia : Nironi e Prandi, 1938
- Villa Minozzo: Guida turistica. - Villa Minozzo : Amministrazione Comunale, 1994.
(manca):
- ↑ Al pâs an n'é mìa cêr véste che Tito Livio an dîs mìa da dōve l'é gnû al pasâg e gnân se se còst l'é stê da la Tuscâna e l' Emélia o invicivêrsa la ragiòun la sugerés che al pasâg al sia gnû da l'Emélia e pó in Tuscâna vést che int la stôria ed Tito Livio préma a vîn sgnê i nòm di mûnt Ballistam (Valèstra) e Suismontiumqe (Biṣmântva) e pó a vín arpurtê ch' l' é avgnû al pasâg di Apenèin, in pió, sèimper la ragiòun l' a's pôrta a scartêr che al pasâg al sia cuntinvê vêrsa la Lunigiâna, vést che al 'stès Tito Livio a' s dîṣ che l'ân dôp int al 186 p.C. i Rumân àn subî int la vâl dal fiòm Mêgra (Lunigiâna), ch'an cgnusîve mìa bèin, 'na batôsta a ôvra di Lègor Apuân ind la batâlia arcurdêda cun al nòm ed "Saltus Marcius",
- ↑ Al pâs ch' l' unîva al teritôri dal cmûn cun la Garfagnâna l'à ciapê al nòm ed Lama Lite
- ↑ Da sté fât é nasû al dét: Mnêr l'ôrs a Mòdna per spieghêr un' imprèiṣa dificultōṣa mó sèinsa riṣultê prâtich
- ↑ Francesco Milani, Minozzo negli sviluppi storici della pieve e della podesteria, Reggio Emilia 1980, p. 151
- ↑ R. Andreotti, Le comunicazioni di Parma col Tirreno, in Bullettino della Commissione Archeologica Comunale, LV, 1928, pp.241-242.
- ↑ L'Itinerarium Antonini", l'arcôrda 'na strêda ch' la traversêva l ' Apenèin emiliân ocidentêl (item a Perme Laca M.P.C I). Secònd Andreotti la Pèrma-Lóca la gnîva fôra da la pôrta orientêla ed Pèrma e, int al tajêr ed travêrs al màj ed la centória, la puntêva vêrs la vâl ed l' Èinsa, ch'la turnêva só per pasêr pó in còla dal Sècia. Pasê acsé l' Apenèin pr'al Pâs Pradarèina, la strêda l' andêva zò in Garfagnâna e, int al pasêr da la pêrta a dréta del Sêrch, l'arivêva finalmèint a Lóca. La strêda l'é incòra citêda da Lodovico Ricci ind la Dei Territori di Modena, Reggio e degli altri Stati appartenenti alla Casa d'Este, 1788, dóve al spieghêva al percōrs ed la strêda duchêla per la Lunigiâna, l'arpôrta che: "giunge a Fellina. Qui vi trova un ramo di strada al Mezzodì, che passando la Secchia alla Gatta corre per Menozzo e Ligonchio a Sillano, e cala in Garfagnana. Da questo stretto ramo se ne stacca un altro, che volgendosi anche più a mattina stendesi per Quara, Gova, Romanoro, Pietravolta, S. Pellegrino, e scende pure a Castelnuovo di Garfagnana".
- ↑ Francesco Milani, Minozzo negli sviluppi storici dela pieve e della podesteria,Reggio Emilia 1980.
- ↑ Sta strêda, cg nusûda per èser druvêda per al trasferimèint di brânch a l'êlta la vîn ânca numinêda ind l'ât tgnû dacât ind l'Archévi Capitolêr ed Rèz datê a Pavèia al 25 ed mâg dal 781 ed la dunasiòun ed la livella di Nasseta al vèschev ed Rèz Apollinare ed Carlo Magno, dōve a's cîta 'na strêda che dal Sècia la và insém al mûnt Palaredo e la rîva al cunfîn cun la Tuscâna al Pâs Pradarèina.
- ↑ Guêrda ânca chè: [1]
- ↑ L'uniòun l'êra fâta cun i cmûn: Mnôs (2815 abitânt), Véla Mnôs cun Bedògn, Cadigôb (fōrsi còla d'incō Cà Zòbi), Carniâna, Puiân, Carù, Slògn, Cerè Castlêr(?), Premavōr (2033 abitânt), Toân cun Cerè Marabèin (915 abitânt), Ligûnchi cun Piôl, Vâgli, Sincsèr, Câmp e Cavrîl, (1654 abitânt), Fèbi cun Curiân, Asta, Deusi e Rèparotònda (1418 abitânt), Guêra (prubabilment Quâra) cun Gôva, Sèc, e Costabòuna (1000 abitânt) e Gaṣan cun Civêgh, Cervarôl, Mursiân, e Nvlân(?) (1762 abitânt)
- ↑ Al procuradōr ed Rèz l'à scrét al Dóca a Mòdna cun sté lètra: "Sua Altezza Reale, benché in passato la residenza della Comunità di Minozzo sia sempre stata a Villa di Minozzo, nulla di meno si è sempre annunziato come capoluogo del comune Minozzo. Ora che, stando alla lettera del sovrano decreto 12 gennaio 1815 scorso, si è realmente stabilito la residenza in Minozzo, mi viene esposto esser ciò molto incomodo e pregiudizievole alla comunità perché non avendo fabbricati comunali soffre di uno stipendio di fiorini 140 annuali per affitto della residenza. Manca una Locanda ove in tempi rigidi riconversarsi e non avvi concorrenza di popolo. Il contrario, in Villa Minozzo avvi una casa comunale ove collocare la residenza, avvi mercato ogni giovedì e avvi stabilmente una Locanda, [...]". La rispôsta dal Dóca ed Mòdna Francesco IV, dal 4 ed mêrs 1815 ("Considerate le circostanze esposteci dal primo consultore e vice Governatore nostra città e provincia Conte Antono Re mediante del primo corrente e ritenuto che da lui si riconosca utile il proposto cambiamento, concediamo che venga la traslocazione della comune di Minozzo in Villa Minozzo. [...]") l'à dê al permès de spustêr al minicèpi a Véla Mnôs
Nôta: I nòm di pôst e di paèiş în tradòt in arzân ed Rèz.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
2013
Cuntegnüü
'Se l'è sücess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Genar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de genar: a Los Roques, in Venezuela, el spariss un reuplan cun sü el sciur Vittorio Missoni (fiö de Ottavio Missoni) e la sua miee.
- 7 de zenér: ol zögadùr de fùbal argentì Lionel Messi 'l vèns per la quàrta ólta de fìla ol Balù d'Ór e l'è 'l prim zögadùr al mónt a ènzel isè tàte ólte.
- 10 de genar: la Francia la scerniss de mandà di suldaa per vütà el Mali a cumbat i rebei tuareg e islamegh de l'Azawad.
- 28 de genar: abdicaziun de Beatris de Orange-Nassau, regina di Paes Bass, in favur del sò fiö Güglielmu Lissander.
Febrar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de febrar: l'Üniversità de Leicester la dis d'avè truvaa el corp del re ingles Ricardu III, mort in del 1485 in de la bataja de Bosworth e mai pü retruvaa. El corp del re el se truvava sota a un parchegg de Leicester, e l'è staa cunfruntaa cunt el DNA d'un discendent diret de sua surela.
- 6 de febrar: l'aucat tünisin Shukrī Belaʿīd, cap d'un partii de l'upusiziun, el vegn cupaa arent a la sua cà. In de la Tünisia s'ciopen di desurden e di prutest cuntra el guvernu.
- 11 de fevrér: ol Papa Benedet XVI l'à fài saì che 'l laserà 'l puntificàt dal 28 de fevrér dezà che 'l gh'à piö i fórse per restà al sò pòst e 'l se la sènt piö de 'ndà 'nacc.
- 14 de fevrér: 'l Oscar Pistorius 'l vé arestàt per i copàt la sò murùza Reeva Steenkamp, lü 'l dis che l'è stàcc adóma ün erùr, che 'l l'à ciapàda per ü làder e l'à sbaràt per difèndes.
- 15 de fevrér: in Rüsia in del cél sùra la sità de Čeljabinsk sö i mucc Urali l'è s-ciopàt fò ün asteròide e la bòta l'è stàcia isé fórta che l'à facc is-copà töcc i véder di cà e i s'è contàcc piö de 1.200 ferìcc.
- 18 de fevrér: in Valtelina sö la statàl de lo Stelvio, ü càmius, per mia 'nàdaga adòs a di machine incidentàde e férme 'n mès a la stràda, l' fenés sö i binàre de la lìnea Sùndri-Tirà, pròpe quàndo l'è dré che 'l rìa ü tréno: 'l mör ol guidatùr del càmius e ü di automobilisti.
- 25 de fevér: a i elesiù italiàne, la coalisiù de mansina güidàda dal Pierluigi Bersani la rìa prima a la Càmera di Deputàcc col 29,54%, söbet tacàda dré la coalisiù güidàda dal Silvio Berluscù che la ciàpa ol 29,19%, chèl de trì l'è 'l MoVimento 5 Stelle del Beppe Grillo che desperlü 'l ciàpa 'l 25,55%, pò gh'è la coalisiù del Mario Monti che la rìa al 10,56%, menimà töcc i óter partìcc i se fèrma sóta 'l 4% e i ghe rìa mia andà 'n parlamènt: ol prémio de magiorànsa 'l và al Bersani. Ach al Senàt de la Repüblica la coalisiù del Bersani la rìa amò prìma con 120 senadùr, cóntra i 117 del cèntro dèstra, i 54 del M5S e i 18 del Monti, ma la gh'à mia la magiorànsa 'n del Senàt che l'è de 158 senadùr.
- 26 de fevrér: a i elesiù regiunàle de la Lumbardéa 'l vèns col 42,81% ol Roberto Maroni candidàt e segretàre de la Lega Nord e aleàt col Pdl, segónt col 38,24% 'l rìa 'l Umberto Ambrosoli candidàt del cèntro sinìstra. In del Làsio e 'n del Mulìs invéce 'l véns ol cèntro sinìstra.
Marz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de marz: el scumincia el Conclave per elegg el növ papa e la prima fümada l'è nigra.
- 13 de marz: dopu trii scrütit, ai set ur de sira i cardinai elegen el növ papa, quel de 266. A l'è 'l cardinal argentin (gemò vescuv de Buenos Aires) Jorge Mario Bergoglio, che l'ha ciapaa el nom de Francesch.
April[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 de avrìl:
- ol Nicolás Maduro 'l vèns i elesiù presidensiài 'n Venesuéla col 50,66% di vócc cóntra al 49,07% del Henrique Capriles, che però l'à mia acetàt ol rizültàt e 'l völ che s'tùrne a cöntà de bèl nöf i schéde.
- A Boston, düranta la Maratona, la s'ciopa una bumba che la cupa almanch tre personn.
- 21 de april: al scrütin quel de ses el vegn elegiüü president de la Repüblica Italiana per la segunda völta Giorgio Napolitano. L'è la prima völta in tüta la storia repüblicana che un president el vegn elegiüü per un alter türnu.
- 24 de april: dopu quasi düü mes di eleziun, el ghe vegn daa l'incaregh de fà sü 'n guvernu a l'Enrico Letta, del PD.
- 27 de april: el nass ufizialment el guvernu Letta. El gh'ha vintün minister, cun member che vegnen del PD, de l'UDC de la lista Scerna Civica Civica e del PdL.
- 29 de april: Güglielmu Lissander de Nassau l'è 'l növ re di Paes Bass.
Magg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de mas: la Juventus la èns ol campiunàt de Serie A 2012-2013.
- 7 de mas: in de la nòcc in del pórt de Gènoa la naf Jolly Nero la và a sbàt cóntra la tur de contròl ólta 55 méter e 'l l'à böta zó. I mör 9 persùne che i lauràa in de la tur.
- 11 de mas: ol ganés Adam Kabobo l' ciàpa a picunàde la zèt che 'l tróa per stràda a Milà, sènsa gnà cognòsei, i mör trè persùne e dò i rèsta ferìde.
- 15 de mas: ol Chelsea 'l vèns la finàl de Uefa League còntra 'l Benfica per 2 a 1.
- 21 de mas:
- Ol Dominique Venner, scritùr francés de ultra drécia, 'l se cópa in de la cèza de Notre Dame de Parigi, per protestà cóntra i matrimòne omosesuài.
- A Oklahoma City, un tornado trementu el trà giò un frach de cà e 'l cupa un bel poo de personn.
- 22 de mas: a Woolwich dò terorés-cc islàmech, in de stràda e del dé, i ghe tèa zó la cràpa a ü soldàt inglés e pò ü di dù, töt spórch de sànch e amò col machete in di mà, 'l se fèrma a parlà co i giornalés-cc.
- 25 de magg:
- A Palermu la vegn celebrada la beatificaziun de don Pino Puglisi, el prevet cupaa de la mafia in del 1993.
- In del istàde de Wembley ol FC Bayern München 'l vèns la Còpa di Campiù cóntra 'l Borussia Dortmund per 2 a 1.
- 26 de magg: el Vincenzo Nibali el vincc el Gir d'Italia.
Giügn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de giügn: cun la mort a 103 agn de la sciura Grizelda Kristiņa, la lengua livun la riva a l'estinziun.
- 15 de giügn:
- in Brasil la scumincia la Confederations Cup.
- Hassan Rohani el vegn elegiüü növ president de l'Iran.
- 24 de giügn: el Silviu Berlüscun el vegna cundanaa in prim gradu a set agn per cuncüssiun e prustitüziun minurila.
Lüj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de lüj: la Cruazia la taca a tö part a l'Üniun Eurupea.
- 3 de lüj: in Egit, dopu diversi dì de prutest pupular, l'esercit (dopu 'n ultimatum de 48 ur) el fa presunee el president Mohammed Morsi e 'l fa un culp de stat.
- 21 de lüj: abicaziun del re Albert II del Belgi, in favur del sò fiö Filip.
- 23 de lüj: incö, e fina al 28, a Rio de Janeiro a gh'è la Giurnada Mundial de la Giuventü (quela de vintot).
Agust[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Setember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Utuber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nuvember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dicember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è nassüü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 de lüj: Giorgg Lissander Lüis de Mountbatten-Windsor, erede al tronu ingles.
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 de genar: Mariangela Melato, atris italiana.
- 14 de genar: Prospero Gallinari, terurista italian di Brigad Russ, cunsideraa vün di respunsabel de la mort de l'Aldo Moro.
- 15 de genar: Nagisa Ōshima, regista giapunes.
- 21 de genar: Riccardo Garrone, imprenditur italian e president de la Sampdoria.
- 5 de marz: Hugo Chavez, president del Venezuela a partì del 2002, malaa de cancher de un bel poo de temp.
- 7 de marz: Giuliano Bignasca, pulitegh ticines, fondadùr de la Lega dei Ticines.
- 12 de marz: Teresa Mattei, l'ültema dona in vita tra quei ch'even vütaa a scriv giò la Custitüziun italiana. L'è quela che l'ha scernii de druvà la mimusa 'me simbul de la Festa de la Dona.
- 20 de marz: Antonio Manganelli, cap de la pulizia italiana.
- 21 de mars: Pietro Mennea, curidùr e ór ulìmpech in di 200 méter a Mosca in del 1980.
- 23 de marz: Boris Ambramovič Berezovskij, om d'afari rüss, vün di upusitur püssee famus de Putin.
- 29 de mars:
- Enzo Jannacci, cantànt, scritùr de cansù e òm de cabaret milanés.
- Luigi Regianini, pitùr, scultùr e gràfico milanés.
- 30 de marz: Franco Califano, cantant italian.
- 6 de avrìl:
- Juan José Bigas Luna, regìsta spagnöl.
- Ivan Ruggeri, indüstriàl bergamàsch e ex presidènt de l'Atalanta.
- 8 de april:
- Margaret Thatcher, prim minister ingles del 1979 al 1990.
- Sara Montiel, atùra e cantànte spagnöla.
- 5 de magg: Giulio Andreotti, pulitigh italian.
- 9 de magg: Ottavio Missoni, spurtiv e stilista italian.
- 17 de magg: Jorge Videla, ditadur argentin del 1976 al 1981.
- 20 de magg: Ray Manzarek, müsicista american, member di Doors.
- 22 de magg: Andrea Gallo, prevet italian.
- 23 de magg: Georges Moustaki (nassüü Giuseppe Mustacchi), cantant frances de urigin giüdea levantina.
- 27 de magg: Little Tony (nassüü Antonio Ciacci), cantant sanmarines.
- 18 de giügn: Claudio Rocchi, cantautur italian.
- 19 de giügn: James Gandolfini, atur american.
- 24 de giügn: Emilio Colombo, pulitegh italian.
- 29 de giügn: Margherita Hack, astronuma italiana.
- 13 de lüj: Cory Monteith, atur american.
- 14 de lüj: Tonino Accolla, atur e dupiadur italian.
- 28 de löi: Ersìli Tonini, cardinàl e arcivèscof catòlech.
- 27 de setember: Aldo Reggiani, atur italian.
- 24 de utuber: Andrea Brambilla, ciamaa anca Zuzzurro, atur comich italian.
- 25 de utuber: Piero Mazzarella, atur de teater italian.
- 27 de utuber: Lou Reed, cantant e müsicista american.
- 5 de dicember: Nelson Mandela, simbul de la lota cuntra l'apartheid e prim president negher del Südafrica.
- 10 de dicember: Gipo Farassino, maester de la canzun piemuntesa.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ida (muntagna de la Grecia)
Ol mut Ida (cognusìt ach cóme mut Idha, Ídhi, Idi, Ita e Psiloritis) l’è ‘l mut piö ólt de l’ìsola de Creta, l’ se tróa ‘n de la prefetüra de Retimo e l’è ólt 2.456 méter söl lièl del mar.
Ol mut l’éra sacro ‘n de la mitologéa gréca a Rea, moér de Cronos e màder de Zeus; sèmper segónt ol mito ol Zeus l’ sarès istài scondìt pròpe söl mut Ida per fal mia troà dal padèr che ghe piasia magià i sò s-cècc.
Chèsto mut Ida l'è de mia confónt col mut Ida di bande de Troia ‘ndóe 'l Paride l’ menàa a pascolà i pégore e l’à giudicàt la piö bèla tra Atena, Era e Afrodite.


text:
1098
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 21 03: Fondazion del monastee de Cîteaux, indoe la nasserà la Riforma Cistercens.
- 03 06: Duranta la I Crosada, la vien ciappaa la citaa de Antiòchia.
- El crosaa Boemond I d'Altavila, princip de Antiòchia, duca de Calabria e princip de Tarant el fonda a Otrant el Monastee de San Nicòla de Casole.
- L'Imperi Bizantin el ciappa aj Turch la citaa de Smirne.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Santa Ildegarda de Binga, relioeusa todesca.
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Oddon III, vesch-cont de Ast.


text:
Pellizzano
Pellizzano (Plician endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 795 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 39 km² e 'na densità de popolasiù de 20 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Rabbi, Peio, Mezzana, Vermiglio, Ossana, Pinsöl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text: 1Pa Chaueneẽgü i Gárataanecü̱̃ã̱x, pema rü pengẽãẽgümare. Rü yexguma petanüwa tayexmagügu rü meãma guxãpe̱xewa pemaã nüxü̃ tixu rü pexca̱x tanango̱xẽẽ na ñuxãcü curuchagu taxca̱x nayuxü̃ ga Ngechuchu ya Cristu. ¿Rü texé pexü̃ tawomüxẽẽ i ñu̱xma na tama naga pexĩnüẽxü̃ca̱x i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃ ga pemaã nüxü̃ tixuxü̃? 2Rü wüxi i oreca̱x pexna chaca, rü ¿ñuxãcü yiĩxü̃ ga penayaxuxü̃ ga Tupanaãẽ i Üünexü̃? ¿E̱xna pexca̱x rü yema mugü na pinguxẽẽgüxü̃gagu yiĩxü̃ ga penayaxuxü̃, rü e̱xna ngẽma ore i mexü̃ ga nüxü̃ pexĩnüẽxü̃ rü pixõgüxü̃gagu yiĩxü̃? 3Pema rü pengẽãẽgümare rü poraãcü ípetüe. Noxri rü Cristuaxü̃́ peyaxõgü yerü Tupanaãẽ i Üünexü̃ pewa napuracü. ¿Rü ñu̱xma rü ñuxãcü i nagu perüxĩnüẽxü̃ na pexrütama poramaã peyanguxẽẽxü̃ i ngẽma puracü i Tupanaãẽ i Üünexü̃ pewa ixügüxü̃? 4Pema rü poraãcü Tupana pexü̃ narüngü̃xẽẽ. Rü chierü tama natüca̱xmamare yixĩgu ga yema, erü taxucürüwa natüca̱xmamare nixĩ. 5Rü yexguma Tupana pexna namuxgu ga Naãẽ i Üünexü̃ rü petanüwa naxüãgu ga taxü̃ ga mexü̃gü ga norü poramaã naxüxü̃, rü ¿tü̱xcüü̃ yiĩxü̃ ga naxüãxü̃ ga yema? ¿Pexca̱x rü mugü na pinguxẽẽxü̃gagu yiĩxü̃ ga Tupana naxüxü̃ ga yema? Tama yemaca̱x nixĩ. Tupana rü petanüwa nanaxü ga yema taxü̃ ga mexü̃gü ga norü poramaã naxüxü̃, rü pexna nanamu ga Naãẽ i Üünexü̃, yerü nüxü̃ pexĩnüẽ ga ore i mexü̃, rü Cristuaxü̃́ peyaxõgü. 6Rü dücax, pemaã nüxü̃ chixu rü name nixĩ i nuxcümaü̃cü ga torü o̱xi ga Abráü̃rüü̃ pixĩgü. Yerü Abráü̃ rü Tupanaãxü̃́ nayaxõ, rü yemaca̱x Tupana nüxü̃ nadau ga na namexü̃. 7Rü ngẽmawa nüxü̃ pedau rü ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãxü̃́ yaxõgüxü̃ nixĩ i aixcüma Abráü̃tanüxü̃ ixĩgüxü̃ i Tupanape̱xewa. 8Rü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü nüxü̃ nixu na ñuxãcü Tupanape̱xewa tá na yamexü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃ i woo tama Yudíugü ixĩgüxü̃. Rü yemaãcü nüxü̃ nixu naxü̃pa ga na nangupetüxü̃. Yerü Tupana rü nuxcümamatama Abráü̃maã nüxü̃ nixu ga ñaã ore i mexü̃ i ñaxü̃: “Rü cugagu tá nüxü̃ charüngü̃xẽẽ i guxü̃ma i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü”, ñaxü̃. Rü nüxü̃ tacua̱x rü Cristu rü Abráü̃taa na yiĩxü̃. 9Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü Tupana nanayaxu i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i yaxõgüxü̃, yexgumarüü̃ ga Abráü̃ ga yaxõcüxü̃ na nayaxuxü̃rüü̃. 10Natürü chixexü̃wa nangẽxmagü i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i nagu rüxĩnüẽxü̃ na mugü yanguxẽẽgüxü̃gagu Tupanape̱xewa yamexü̃. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü i tama aixcüma yanguxẽẽgüxü̃ i guxü̃ma i ngẽma mugü i ümatüxü̃, rü chixexü̃wa nangẽxmagü”, ñanagürü. Erü nüxü̃ tacua̱xgü na taxucürüwama aixcüma texé yanguxẽẽxü̃ i guxü̃ma i ngẽma mugü. 11Rü ngẽmaãcü meãma nango̱x na tama ngẽma mugü tinguxẽẽxü̃ca̱x yiĩxü̃ na texé Tupanape̱xewa mexü̃. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü yíxema tümaãrü õgagu Tupanape̱xewa mexẽ, rü yíxema tá tixĩ ya aixcüma tüxü̃́ nangẽxmaxẽ i maxü̃ i taguma gúxü̃”, ñanagürü. 12Natürü ngẽxguma nagu rüxĩnüẽgu na mugü inguxẽẽxü̃ca̱x yiĩxü̃ na Tupanape̱xewa imexü̃, rü taxuca̱x chima tü̱xcüü̃ tayaxõgü. Erü Tupanaãrü orewa rü ngẽmachiga naxümatü, rü ñanagürü: “Rü yíxema aixcüma meãma yanguxẽẽ́xẽ i guxü̃ma i mugü, rü ngẽmagagu tá tüxü̃́ nangẽxma i tümaãrü maxü̃”, ñanagürü. Natürü ngẽma mugü rü düxwa chixexü̃wa tüxü̃ naga erü taxucürüwama texé aixcüma meã tayanguxẽẽ. 13Natürü ga Cristu rü nawa tüxü̃ ínanguxü̃xẽẽ ga yema mugü ga chixexü̃wa tüxü̃ yexmagüxẽẽxü̃. Rü taxca̱x nixĩ ga chixexü̃wa nayexmaxü̃ ga yexguma curuchagu nayu̱xgu. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa, rü ñanagürü: “Rü guxãma ya yíxema wüxi i naĩwa tüxü̃ natuxẽẽgüãcüma yúxe, rü chixexü̃wa tangẽxma”, ñanagürü. 14Rü yemaãcü curuchagu nayu ga Ngechuchu ya Cristu na nüxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃, yema Tupana Abráü̃maã ixunetaxü̃rüü̃. Rü taxca̱x rü ta nayu ga Cristu na yíxema rü ta nüxü̃́ yaxõgüxü̃ca̱x rü nayauxgüxü̃ca̱x i Tupanaãẽ i Üünexü̃ i tamaã inaxunetaxü̃. 15Pa Chaueneẽgüx, ñu̱xma rü tá pemaã nüxü̃ chixu i wüxi i cua̱xruü̃ na ñuxãcü duü̃xü̃gü ṯacü nügümaã mexẽẽxü̃. Rü dücax, ngẽxguma chi wüxi ya yatü rü texémaã ṯacü namexẽẽgu rü wüxi i poperagu meã naxümatüãgu i ngẽma, rü taxucürüwa texé itayanaxoxẽẽ rü e̱xna tanaxüchicüü i ngẽma namexẽẽxü̃. 16Rü dücax, rü yexgumarüü̃tama nixĩ ga nangupetüxü̃ ga yexguma Tupana rü Abráü̃maã rü Abráü̃taamaã inaxunetagu. Rü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü tama “Abráü̃taagü” ñanagürü, yerü tama muxü̃ma ga duü̃xü̃güchiga nidexa. Natürü yema ore rü “Abráü̃taa” ñanagürümare, yerü wüxitama ga duü̃xü̃chiga nixĩ ga yadexaxü̃. Rü yema rü Cristuchiga nixĩ. 17Rü ngẽmaãcü pemaã chanango̱xẽẽ na Tupana rü Abráü̃maã namexẽẽãxü̃ rü namaã inaxunetaxü̃ na Cristugagu tá yiĩxü̃ i duü̃xü̃güxü̃ nangü̃xẽẽxü̃. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü yema Moĩché ümatüxü̃ ga mugü ga 430 ga taunecü yema unetawena ínguxü̃, rü taxucürüwama inayanaxoxẽẽ ga yema Tupanaãrü uneta ga nüxĩra Abráü̃maã nüxü̃ yaxuxü̃. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü ta napora i ngẽma uneta. 18Rü ngẽxguma chi mugü inguxẽẽgüxü̃gagu yixĩgu na Tupana tüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃, rü natüca̱xmamare chi nixĩ ga yema Tupanaãrü uneta ga nüxĩra Abráü̃maã nüxü̃ yaxuxü̃. Natürü aixcüma nixĩ na ngetanüãcüma Abráü̃xü̃ nangü̃xẽẽxü̃ ga Tupana, yerü yemaãcü marü namaã inaxuneta. 19Rü ñu̱xma rü ¿ṯacüwa namexü̃ ga yema mugü ga Moĩché ümatüxü̃? Rü dücax, Tupana rü marü Abráü̃maã inaxunetaguwena nixĩ ga duü̃xü̃güna naxããxü̃ ga yema mugü, na yemaãcü duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x na ñuxãcü poraãcü pecadu naxüexü̃. Rü yemaãcü nixĩ ñu̱xmata ínangu ga guma Abráü̃taa ya Cristu. Rü gumachiga nixĩ ga Abráü̃maã inaxunetaxü̃ ga Tupana ga noxrix. Rü yexguma ínanguxgu ga yema mugü, rü Tupana rü daxũcü̱̃ã̱x ga norü orearü ngeruü̃gümaãxĩra nüxü̃ nixu. Rü yemagü nixĩ ga nüxĩ Moĩchémaã nüxü̃ ixugüxü̃, rü nüma ga Moĩché rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu. 20Natürü yexguma Tupana Abráü̃maã ixunetagu, rü nümaxü̃chima ga Tupana nixĩ ga Abráü̃maã nüxü̃ yaxuxü̃ ga yema norü uneta. Rü tama togümaãxĩra nüxü̃ nixu na yemagü nüxĩ Abráü̃maã nüxü̃ ixugüexü̃ca̱x. 21¿Rü ñuxũ ñapegüxü̃ i ñu̱xmax? ¿Pexca̱x e̱xna rü yema Moĩché ümatüxü̃ ga mugü rü inayanaxoxẽẽ i Tupanaãrü unetagü? Rü dücax, tama ngẽmaãcü nixĩ. Yerü yexguma chi naporagu ga yema mugü na tüxna naxããxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃, rü chi Tupanape̱xewa time i ngẽxguma meãma yanguxẽẽgu. 22Natürü tama ngẽmaãcü nixĩ. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa nüxü̃ tadau na guxü̃ma i duü̃xü̃gü rü pecadutüü̃wa nangẽxmagüxü̃. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xma rü yíxema Ngechuchu ya Cristuaxü̃́ yaxõgüxexicatama tixĩ ya nayauxgüxe i ngẽma maxü̃ i aixcüma mexü̃ i Tupana tamaã ixunetaxü̃. 23Rü yexguma tauta ínanguxgu ga Cristu na nüxü̃́ yaxõgüxü̃ca̱x, rü mugütüü̃wa tayexmagü rü tamaã inacua̱x. Rü yemaãcü tixĩgü rü ñu̱xmata Tupana taxca̱x nango̱xẽẽ ga Ngechuchu ya Cristu na nüxü̃́ yaxõgüxü̃ca̱x. 24Rü yemaãcü ga yema mugü rü tamaã inacua̱x ñu̱xmata Cristuxü̃tawa tüxü̃ nagagü na nüxü̃́ yaxõgüxü̃ca̱x rü ngẽmaãcü Tupanape̱xewa imexü̃ca̱x. 25Natürü i ñu̱xma na marü núma nanguxü̃ ya Cristu na nüxü̃́ yaxõgüxü̃ca̱x, rü marü tama ngẽma mugütüü̃wa tangẽxmagü. Rü ñu̱xma rü marü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ tamaã inacua̱x i ngẽma mugü. 26Rü ñu̱xma na Ngechuchu ya Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃, rü Tupanaxãcügü pixĩgü i guxãma i pemax. 27Rü ñu̱xma na Cristuégagu ípebaiü̃xü̃, rü Cristuarü pixĩgü rü nüma rü pemaã inacua̱x na naxrüü̃ pixĩgüxü̃ca̱x. 28Rü ñu̱xma rü Tupanape̱xewa rü nüẽ́tama nixĩ ega woo Yudíugü pixĩgügu rü e̱xna tama. Rü nüẽ́tama ega woo wüxi i coriarü duü̃xü̃gü pixĩgügu rü e̱xna taxúxearü duü̃xü̃gü pixĩgügu. Rü nüẽ́tama ega woo piyatügu rü e̱xna pingexgu. Erü ñu̱xma na Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü na pixĩgüxü̃, rü wüxitama i duü̃xü̃ pixĩgü i guxãma i pemax. 29Rü ñu̱xma na Cristuarü pixĩgüxü̃, rü ngẽmaca̱x waxi nixĩ na aixcüma Abráü̃taagü pixĩgüxü̃. Rü ngẽmaca̱x i pema rü tá ta penayaxu i guxü̃ma ga yema Abráü̃maã inaxunetaxü̃ ga Tupana.


text:
Tesin de Bregn
El Tesin de Bregn[1] (in del dialett de Biasca, parnonziaa [te'ziɲ dɛt'brɛɲ]; nomm ofizial in italian: Brenno) o anca domà Tesin (parnonzia local a Rivoeuj: [ul ta'ziŋ][2]), l'è on fiumm svizzer.
A l'è vun di afluent pussee important del Tesin e l'è longh 40 chilometer.
El nass del Pizz Medell arent a la Greina e 'l streversa tutta la Val de Bregn, per vegnì denter al Tesin arent a Biasca, in de la Val Riviera.
In del sò percors, el Tesin de Bregn el traversa i comun de Bregn, Aquarossa, Sarravall, Biasca e Polesg.
Vos corelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ottavio Lurati, Nomi di luoghi e famiglie e i loro perché?... Lombardia-Svizzera-Piemonte, Varese, Pietro Macchione ed., 2011
- ↑ NavigAIS, carta numer 4


text:
Lüna
La Lüna (localmènt ciamàda apò a Löna) l'è l'ünech satèlite natüral de la Tera. La ghe gìra entùren a 'na distànsa de 384.000 km e la g'ha 'n diàmetro de 3.476 km, e l'è praticament sférica.
El sò nòm specìfech de spès ólte el vé dopràt compagn de 'n sinònim de "satèlite naturàl" pò a per le lüne dei óter pianeti.
Aisebé che la sàpe mìa el satèlite natüràl piö grant del Sistema Solar, l'è però, 'ntra i satèliti dei pianéti piö grancc (a lasà föra i pianeti nani 'nsóma) chèl che en prupursiù l'è piö grant en repórt al pianéta al qual el ghe gìra entùren. L'è apò a 'l segónt satèlite per densità 'ntra chèi che se conós la densità, dòpo del satèlite de Giove Io.
Se pènsa che la Lüna la se sàpe furmàda entùren 4.5 milìardi de agn fà, mia tat tép dòpo de la Tèra. Gh'è stat fat divèrse ipòtezi a mèret de la sò formasiù, chèla piö acetàda al momènt l'è che la se sarès furmàda de la agregasiù de detrìcc proietàcc endel'òrbita de la Tèra dòpo de 'n impàt spaentùs che ghe sarès stàt ai tép de la formasiù del Sistema Solar, 'ntra la Tèra de alùra e 'n còrp celèst de le dimensiù del pianeta Marte.
La Lüna l'è 'n rotasiù sìncrona co la Tèra, la ghe mostra sèmper la stèsa fàcia che l'è segnàda de depresiù piö scüre ciamàde "mar" en mès a altipià de grösta piö antìch e piö ciàr e cratér de impàt bèi gròs.
L'è 'l segónt ogèt piö lüminùs che se pöl véder de la Tèra (dòpo del Sul). De la Tèra la pöl someà de 'n bianch lüminùs ma 'n realtà la sò superfìce l'è piötòst scöra, condena refletànsa apéna apéna piö àlta de chèla che 'l g'ha 'l sfalt quan che l'è ècc.
La sò aparènsa isé speciàl endèl cél de la Tèra, e 'l sò percórs regolàr isé come le sò fàzi sèmper precìze le g'ha, zamò dei tép piö antìch, fàt en maniéra che la Lüna la g'hès 'na 'nflüènsa cültüràla emportànta sö la mizürasiù del tép, sö l'art, sö la mitulugìa e sö divèrsi aspècc apò a pràtich de la vìta de töcc i dé e pò a söi mestér de campàgna. La 'nflüènsa gravitasiunàla de la Lüna l'è a l'urìgin del fenòmeno de le marèe.
La sò distànsa de la Tèra l'è presapóch trènta ólte 'l diàmetro del nòst pianéta, isé che 'ndel cél la par vìga 'na dimensiù mìa tat diferènta de la dimensiù aparènta del Sul e quan che gh'è 'na eclìsi totàl, el disch de la Lüna el par cuincìder (e dóca quarcià zó) en maniéra quàze perfèta el disch del Sul. La distànsa 'ntra la Tèra e la Lüna l'è al momènt dré a crèser a 'n rìtmo de 3.82 ± 0.07 ghèi ogna an, ma l'è 'n rìtmo mìa costànte.
El progràma soviètich Lüna l'è stat el prim a rià a mandà 'na sónda spasiàla sènsa òm sö la Lüna endel 1959. El programa americà Apollo l'è stat el prim e al momènt l'ünech a mandà dei òm sö la Lüna. L'è ambiàt co la prìma misiù ümàna a rià a mitìs en òrbita entùren a la Lüna (Apollo VIII endel 1968), e endei agn dòpo sés misiù ümàne i è ateràde sö la Lüna 'ntra 'l 1969 e 'l 1972. La prìma l'è stàda la misù Apollo XI. Chèste misiù le g'ha portàt endré sö la tèra 380 kg de préde de la Lüna, sö le quàle s'è püdìt stüdià e fà ipòtezi sö l'urìgin geològica del nòst satèlite natüràl, la formasiù de la sò strütüra intèrna e la stória söcesìva. Dòpo de la misiù Apollo XVII del 1972, la Lüna l'è stàda vizitàda apéna de sónde sènsa òm.
Paràmeter orbitài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl pónt piö arènt a la Tèra, la Lüna la se tróa a 356.410 km (perigeo), envéce quan che l'è endel pónt piö delóns la rìa a 406.740 km (apogeo). Isé che la Lüna la gira sönden òrbita che g'ha 'na circonferènsa de 2.413.402 km condena velocità de 1,027 km/s quan che l'è al perigeo e de 0,96 km/s quan che l'è al apogèo. A fisà 'n pónt sö l'òrbita de la Lüna, el nòst satèlite el ghe mèt 27,32 dé per fà 'n gir entréch e turnà al pónt de partènsa: chèsto el se ciàma Més Sideràl. Al stès tép però la Lüna la gira apò a sö se stèsa, e la ghe mèt pròpe el stès tép percìs spacàt, e per chèsta rizù la lüna la ghe móstra sèmper la stèsa fàcia a la Tèra. Gh'è apò a 'n óter perìot interesànte che l'è el Més Sinòdich che l'è 'l tép che la ghe mèt la Lüna 'ntra dò fàzi Lünàre percìze e giöna dré a l'ótra, per ezèmpe 'ntra dò lüne piéne. El més sinòdich el düra 29 dé, 12 ùre e 44 minücc e 3 segóncc. La düràda diferènta de chèsti du perìocc l'è duzìda a la rotasiù contemporànea de la tèra entùren al Sul. El piàno söl qual la gìra la Lüna entùren a la Tèra l'è 'nclinàt 'ntra 4° 58' e 5° 19' respèt al pià de l'eclìtica, cioè el pià söl quàl la Tèra la ghe gìra entùren al Sul. El cèntro de màsa, entùren al qual el gìra el sistéma Tèra-Lüna el se tróa a 4700 km del cèntro de la Tèra, dóca el rèsta al dedét del còrp de la Tèra (el ràgio de la Tèra l'è de 6371 km).


text: 1Rü yema ñaxguwena rü Ngechuchu daxũgu nadawenü, rü ñanagürü: —Pa Chaunatüx, marü nawa nangu i ngunexü̃ na chayuxü̃. Rü chanaxwa̱xe na duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ cucua̱xẽẽxü̃ na aixcüma choma rü cune chiĩxü̃. Rü ngẽmaãcü i choma rü tá nüxü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ na cuma rü aixcüma Tupana na quiĩxü̃. 2—Erü marü guxü̃ i duü̃xü̃güarü ãẽ̱xgacüxü̃ choxü̃ quixĩxẽẽ, na chanamaxẽxẽẽxü̃ca̱x i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i choxna cumugüxü̃. 3—Rü ngẽma duü̃xü̃gü tá nüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃ ega cuxü̃ nacua̱xgügu na cuxicatama Tupana na quiĩxü̃, rü choxü̃ nacua̱xgügu na choma rü Cristu ga núma choxü̃ cumucü na chiĩxü̃. 4—Choma rü marü cuxü̃ chataxẽẽ i ñoma i naãnewa rü chayanguxẽẽ i guxü̃ma i puracü ga nawa choxü̃ cumuxü̃. 5—Rü ñu̱xma Pa Chaunatüx, rü chanaxwa̱xe i cugüxü̃tawa choxü̃ cungẽxmaxẽẽ na choxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x ga yematama pora ga cumaã choxü̃́ yexmaxü̃ ga noxri tauta naãne ü̱xgu. 6—Rü guxema duü̃xẽgü ya tüxü̃ quidexechixe ga ñoma ga naãnewa na choxna tüxü̃ cumugüxü̃ca̱x, rü marü tüxü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ i texé na quiĩxü̃ i cumax. Rü woetama cuxrügü tixĩgü rü cuma nixĩ ga choxna tüxü̃ cumugüxü̃. Rü tümagü rü marü naga taxĩnüẽ i curü ore. 7—Rü ñu̱xma rü marü nüxü̃ tacua̱x rü guxü̃ma i ngẽma choxna cuxãxü̃, rü aixcüma cuxü̃tawa ne naxũ. 8—Rü choma rü marü tümamaã nüxü̃ chixu ga curü ore ga chomaã nüxü̃ quixuxü̃. Rü tümagü rü marü tayaxõgü i ngẽma ore. Rü nüxü̃ ticua̱xãchitanü na aixcüma cuxü̃tawa na ne chaxũxü̃ i chomax. Rü tayaxõgü ga cuma núma choxü̃ na cumuxü̃. 9—Rü ngẽmaca̱x cuxna chaca na tüxü̃ na curüngü̃xẽẽxü̃ca̱x. Rü tama cuxna chaca na nüxü̃ curüngü̃xẽẽxü̃ca̱x i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü, natürü cuxna chaca na tüxü̃ curüngü̃xẽẽxü̃ca̱x ya guxema choxna tüxü̃ cumugüxe, erü curü duü̃xü̃gü tixĩgü. 10Rü guxãma ya yíxema choxrügü ixĩgüxe rü cuxrügü tixĩgü. Rü guxãma ya cuxrügü ixĩgüxe rü choxrügü tixĩgü. Rü tümagagu rü duü̃xü̃gü choxü̃ nicua̱xüü̃gü. 11—Choma rü marü tãũtáma ñoma i naãnewa changẽxmaẽcha, natürü i tümagü rü ngẽmáãcü ñoma i naãnewa tá tangẽxmagü ngẽxguma cuxü̃tawa chaxũyane. Pa Chaunatü ya Üünecüx, rü chanaxwa̱xe na curü pora ga choxna cuxãxü̃maã tüxna cudauxü̃ ya yíxema choxna tüxü̃ cumugüxe, na ngẽmaãcü guxãma wüxigu rüxĩnüẽxü̃ca̱x, ngẽma cuma rü choma na wüxigu rüxĩnüẽxü̃rüü̃. 12—Rü yexguma guxema choxna tüxü̃ cumugüxetanüwa chayexmagu ga ñoma ga naãnewa, rü curü pora ga choxna cuxãxü̃maã tüxna chadau rü tüxü̃ íchapoxü̃. Rü taxúema ga guxema choxna tüxü̃ cumugüxe rü itayarütauxe. Rü Yuda ga woetama iyarütaxuxü̃xicatama inayarütaxu na yanguxü̃ca̱x i curü ore i ümatüxü̃. 13—Rü ñu̱xma rü cuxü̃tawa tá chaxũ. Natürü ñomarüta ñoma i naãnewa changẽxma-yane rü nüxü̃ chixu i ñaã curü ore na tümagü rü ta tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i ngẽma taãẽ i aixcüma ixĩxü̃ i choma choxü̃́ ngẽxmaxü̃. 14—Choma rü marü tümamaã nüxü̃ chixu i curü ore. Natürü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü tümachi naxaie, erü tüma rü tama naxrüü̃ tixĩgü, ngẽxgumarüü̃ i choma rü tama ñoma i naãnecü̱̃ã̱xrüü̃ chixĩ. 15—Tama cuxna tümaca̱x chaca na tüxü̃ na quigagüxü̃ca̱x i ñoma i naãnewa. Natürü cuxna chaca na tüxü̃ na ícupoxü̃xü̃ca̱x nüxna i ṉg̱oxo i Chataná. 16—Choma rü tama ñoma i naãnecü̱̃ã̱x chixĩ. Rü tümagü rü ta tama ñoma i naãnecü̱̃ã̱x tixĩgü, erü cuxrügü tixĩgü i ñu̱xmax. 17—Curü ore rü aixcüma nixĩ. Rü chanaxwa̱xe i tüxü̃ cungúexẽẽ i curü ore, na aixcüma cupe̱xewa tixüünexü̃ca̱x ya yíxema choxna tüxü̃ cumugüxe. 18—Rü yexgumarüü̃ ga ñoma ga naãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gütanüwa choxü̃ na cumuxü̃rüü̃, rü ngẽxgumarüü̃ i choma rü ta ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü-tanüwa tüxü̃ chamugü. 19—Rü tümagagu chaugü ichaxã na tüxü̃ changúexẽẽxü̃ca̱x i curü ore i aixcüma ixĩxü̃, na cupe̱xewa tixüünexü̃ca̱x ya yíxema choxna tüxü̃ cumugüxe. 20—Natürü tama yíxema ñu̱xma yaxõgüxeca̱xicatama cuxna chaca. Natürü cuxna chaca ta tümaca̱x ya yíxema yixcüra tá yaxõgüxe nagagu i tümaãrü ore ya yíxema ñu̱xma yaxõgüxe. 21—Rü guxãma ya yíxemaca̱x cuxna chaca na aixcüma wüxitama tixĩgüxü̃ca̱x. Rü ngẽma cuma rü choma na wüxitama ixĩgüxü̃rüü̃, Pa Chaunatüx, rü chanaxwa̱xe i guxãma i tüma rü ta wüxitama tixĩgü. Rü ngẽmaãcü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü, rü tá nayaxõgü na cuma núma choxü̃ cumuxü̃. 22—Rü choma rü marü tüxna chanaxã i ngẽmatama pora i cuma choxna cuxãxü̃ na ngẽmaãcü wüxitama tixĩgüxü̃ca̱x ngẽma cuma rü choma na wüxitama ixĩgüxü̃rüü̃. 23—Rü chanaxwa̱xe na tümawa changẽxmaxü̃ rü cuma i chowa na cungẽxmaxü̃ na ngẽmaãcü aixcüma wüxi-tama ixĩgüxü̃ i guxãma i yixema. Rü ngẽmaãcü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃ nicua̱xãchitanü na cuma núma choxü̃ cumuxü̃, rü tá nüxü̃ nicua̱xãchitanü na tüxü̃ cungechaü̃xü̃ ya yíxema choxna tüxü̃ cumugüxe ngẽma na choxü̃ cungechaü̃xü̃rüü̃. 24—Pa Chaunatüx, cuma choxna tüxü̃ cumugü. Rü chanaxwa̱xe i chauxü̃tawa tangẽxmagü i ngẽ́ma tá íchangẽxmaxü̃wa, na nüxü̃ tadaugüxü̃ca̱x i chorü pora ga choxna cuxãxü̃. Yerü choxü̃ cungechaü̃ ga yexguma tauta naãne ixügügumama. 25—Pa Chaunatü ya Mecüx, ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü tama cuxü̃ nacua̱xgü. Natürü choma rü cuxü̃ chacua̱x. Rü yíxema choxna tüxü̃ cumugüxe rü ta marü nüxü̃ tacua̱xgü na cuma núma choxü̃ cumuxü̃. 26—Rü marü tüxü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽ na texé quiĩxü̃. Rü guxü̃gutáma tüxü̃ nüxü̃ chicua̱xẽẽãmachigü na cuma choxü̃ cungechaü̃xü̃rüü̃ tügü tangechaü̃güxü̃ca̱x rü choma rü tümaxü̃tawa na changẽxmaxü̃ca̱x —ñanagürü ga Ngechuchu.


text:
Stadis Unids: Cuba vegn vinavant sclausa ord inscunter suprem
- Dumengia, 15.4.2012, 11:20
Ils Stadis Unids na vulan vinavant betg che la Cuba piglia part a l'inscunter suprem dals stadis americans. Cun quella tenuta s'isoleschan ils Stadis Unids dentant pli e pli fitg, pertge quasi tut ils auters pajais èn da l'avis che la Cuba duai era sa participar al proxim inscunter en 3 onns.
Il president da la Bolivia, Morales, ha p.ex. ditg ch'uschiglio na dovri quai betg pli inscunters en l'avegnir. Il president american Barack Obama ha confermà ch'ils Stadis Unids sajan encunter, uscheditg che la Cuba na resguardia betg ils dretg umans e las medias vegnian censuradas.(fc/sda)


text:
La Tène (NE)
La Tène a l'è un cumün svizzer del distret de Neuchâtel, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.44 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4825 abitant.
El cumün de La Tène al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cudrefin (VD), Gampelen (BE), Ins (BE), Saint-Blaise, Thielle-Wavre. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
El post l'è cognussüü in de l'ambient de l'archeulugia per via del ritrovament de un vilag che risal a l'etaa del fer.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text: 1Pa Chaueneẽgüx, choma i Pauru nixĩ i pexca̱x chanaxümatüxü̃ i ñaã popera. Rü choma nixĩ i Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃ chiĩxü̃. Rü choma nixĩ ga Tupana choxü̃ yaxuxü̃ na choxü̃ yamuxü̃ca̱x na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ chixuxü̃ca̱x i norü ore i mexü̃ i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. 2Rü nuxcümaxü̃chima Tupana nanamu ga norü orearü uruü̃gü na naxümatügüãxü̃ca̱x ga norü ore i mexü̃. Rü yemaãcü tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ ga ñaã ore i mexü̃. 3Rü ñaã ore i mexü̃ rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuchiga nixĩ. Rü nüma rü woo Tupana Nane na yiĩxü̃, natürü duü̃xü̃gürüü̃ nabu ga yexguma ñoma ga naãnewa nanguxgu. Rü nuxcümaü̃cü ga ãẽ̱xgacü ga Dabítaa nixĩ. 4Natürü nümatama ya Ngechuchu rü üünecü nixĩ. Rü yexguma yuwa ínadaxgu rü Tupana tüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ na aixcüma Nanexü̃chi na yiĩxü̃. Rü nüxna nanaxã ga guxü̃ma ga pora. 5Rü Ngechuchu ga Cristugagu nixĩ ga chomaã namecümaxü̃ rü choxü̃ naxunetaxü̃ ga Tupana na norü puracü chaxüxü̃ca̱x. Rü yemaca̱x Ngechuchuégagu choxü̃ namu na guxü̃ i nachiü̃ãnewa nüxü̃ chixuxü̃ca̱x i norü ore na yaxõgüãxü̃ca̱x i duü̃xü̃gü rü Tupanaga naxĩnüẽxü̃ca̱x. 6Rü pema rü ta, Pa Dumacü̱̃ã̱xgüx, rü ngẽma duü̃xü̃gütanüwa pengẽxmagü yerü Tupanaãxü̃́ peyaxõgü rü naga pexĩnüẽ. Rü nüma rü pexü̃ nangechaü̃ rü marü pexü̃ naxuneta na Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃ca̱x rü ngẽma norü duü̃xü̃gütanüxü̃ na pexĩgüxü̃ca̱x. Rü ñu̱xmax, Pa Chaueneẽgü i Dumacü̱̃ã̱xgüx, rü chanaxwa̱xe i nüma ya Tanatü ya Tupana rü tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu pemaã namecümagü rü pexü̃ narüngü̃xẽẽgü na meã pexü̃ naxüpetüxü̃ca̱x rü aixcüma petaãẽgüxü̃ca̱x. 8Rü ñu̱xma rü Ngechuchu ya Cristuégagu Tupanana moxẽ chaxã pexca̱x, erü guxü̃wama i guxü̃ i naãnewa rü duü̃xü̃gü nüxü̃ nixugügü na aixcüma Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃ rü Tupanaca̱x pemaxẽxü̃. 9Rü nüma ya Tupana choxü̃ nadau rü nüxü̃ nacua̱x na aixcüma guxü̃guma pexca̱x chayumüxẽxü̃. Rü yimaãxü̃́ nixĩ i guxü̃ma i chorü ngúchaü̃maã chapuracüxü̃ rü nüxü̃ chixuxü̃ i norü ore i mexü̃ i Nanechiga. 10Rü guxü̃guma nüxna chaca na choxü̃ ngẽ́ma namuxü̃ca̱x rü ngẽmaãcü düxwa pexü̃ íchayadauxü̃ca̱x ega norü ngúchaü̃ yixĩgu. 11Erü aixcüma choxü̃́ nangúchaü̃ na pexü̃ chadauxü̃ na pemaã nüxü̃ chixuxü̃ca̱x i Tupanaãrü ore na aixcüma meã peyaxõgüxü̃ca̱x rü yexeraãcü peporaexü̃ca̱x. 12Rü ngẽxguma ngẽmaãcü wüxiwa ingẽxmagügu, rü tá wüxichigü yigü tataãẽgüxẽẽ rü yigüaxü̃́ tanangúchaü̃xẽẽ. Erü choma rü tá nüxü̃ chadau na ñuxãcü tórü Coriaxü̃́ peyaxõgüxü̃ rü pema rü tá ta nüxü̃ pedau na ñuxãcü chayaxõxü̃. 13Pa Chaueneẽgüx, chanaxwa̱xe i nüxü̃ pecua̱x na muẽ̱xpü̱xcüna pexü̃ íchayadauxchaü̃xü̃, natürü ñu̱xmarüta rü choxü̃́ naguxcha. Natürü ngẽ́ma petanüwa chaxũxchaü̃, erü chanaxwa̱xe na pemaã nüxü̃ chixuxü̃ i Tupanaãrü ore yema toxnamana yexmagüxü̃ ga duü̃xü̃gümaã nüxü̃ chixuxü̃rüü̃. Erü chanaxwa̱xe i ngẽma duü̃xü̃gürüü̃ meã peyaxõgü na ngẽmaãcü Cristuwe naxĩxü̃ca̱x i ngẽma petanüxü̃gü i ñu̱xma tama yaxõgüxü̃. 14Rü aixcüma ngẽ́ma changuxchaü̃ erü nümatama ya Tupana choxü̃ namu na guxü̃ i duü̃xü̃gümaã nüxü̃ na chixuxü̃ca̱x i norü ore. Rü nanaxwa̱xe i duü̃xü̃gü i meã poperaxü̃ icuáxü̃maã nüxü̃ na chixuxü̃ rü duü̃xü̃gü i tama poperaxü̃ icuáxü̃maã ta nüxü̃ chixuxü̃ i ngẽma norü ore. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nanaxwa̱xe na ngẽma duü̃xü̃gü i cua̱x nüxü̃́ ngẽxmaxü̃maã nüxü̃ na chixuxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i taxuguma rüxĩnüẽxü̃maã nüxü̃ na chixuxü̃. 15Rü ngẽmaca̱x, Pa Chaueneẽgü i Dumagu Ãchiü̃güxü̃, rü choma rü marü íchamemare na petanüwa na chaxũxü̃, na pemaã rü ta nüxü̃ chixuxü̃ca̱x i Tupanaãrü ore i mexü̃. 16Rü taxuca̱xma naxca̱x chaxãne i ngẽma ore i mexü̃. Erü ngẽma ore rü napora, rü ngẽmamaã nixĩ i napuracüxü̃ ya Tupana na guxãma ya yixema Cristuaxü̃́ yaxõgüxe rü tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. Rü ngẽma maxü̃, rü Yudíugüca̱xirachire̱x nixĩ, natürü i ñu̱xma rü guxü̃ma i ngẽma tama Yudíugü ixĩgüxü̃ca̱x rü ta nixĩ. 17Rü ngẽma norü orewa nixĩ i tamaã nüxü̃ yaxuxü̃ ya Tupana na tórü õgaguxicatama yiĩxü̃ na nape̱xewa imexü̃. Erü norü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü yíxema tümaãrü õgagu Tupanape̱xewa mexẽ, rü tá tüxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃”, ñanagürü. 18Rü nüxü̃ tadaugü na Tupana daxũguxü̃ i naãnewa ne namuxü̃ i norü poxcu i ãũcümaxü̃ naxca̱x i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i tama naga ĩnüẽxü̃ rü chixexü̃ ügüxü̃ rü ngẽma norü chixexü̃maã togüaxü̃́ naguxchaxẽẽgüxü̃ na tama nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x i ngẽma ore i aixcüma ixĩxü̃. 19Rü ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ rü meã nüxü̃ nacua̱xgüchire̱x na ñuxãcü yiĩxü̃ ya Tupana yerü nümatama ga Tupana rü marü nüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ ga yema. 20Rü woo tama nüxü̃ idaugügu ya Tupana, natürü guxü̃ma i ṯacü i naxüxü̃wa nixĩ i nüxü̃ idaugüxü̃. Rü yexguma noxri naãne naxü̱xgumama nixĩ ga meãma duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ na aixcüma Tupana na yiĩxü̃ rü guxü̃guma na naporaxü̃. Rü ngẽmaca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃, rü taxucürüwama ṯacümaã nügü ínapoxü̃gü i Tupanape̱xewa. 21Yerü woo nüxü̃ nacua̱xgüchire̱x na ñuxãcü yiĩxü̃ ga Tupana, natürü tama nanayauxgüchaü̃ na norü Tupana yiĩxü̃ca̱x, rü bai na moxẽ nüxna naxãgüxü̃. Natürü yema ore ga taxuwama mexü̃guama narüxĩnüẽ, rü yemaãcü naẽchitamare namaxẽ rü yexeraãcü chixexü̃gu narüxĩnüẽ. 22Rü nügü yaxugüegu rü duü̃xü̃gü i nüxü̃ icuáxü̃ nixĩgü natürü taxuguma narüxĩnüẽ. Yerü nüxna nixĩgachitanü ga Tanatü ya Tupana ya mexẽchicü ya taguma yucü, na nawe naxĩxü̃ca̱x ga norü naxchicüna̱xãgümare ga duü̃xü̃gü i yuxwa̱xexü̃chicüna̱xãmare ixĩgüxü̃ rü werigüchicüna̱xãmare ixĩgüxü̃ rü naẽxü̃güchicüna̱xãmare ixĩgüxü̃ rü ãxtapegüchicüna̱xãmare ixĩgüxü̃. 24Rü yemaca̱x ga Tupana rü düxwa yemawa nanawogü ga yema duü̃xü̃gü na naxügüãxü̃ca̱x ga guxü̃ma ga yema chixexü̃ ga nüxü̃́ ngúchaü̃güxü̃ rü nügümaã na naxügüãxü̃ca̱x ga naxü̃neãrü ngúchaü̃gü i ãne tüxna ãxü̃. 25Rü yemaãcü nüxna nixĩgachi ga guma aixcümaxü̃chi Tupana ixĩcü na nawe naxĩxü̃ca̱x ga norü tupanagü ga tama aixcüma ixĩgüxü̃. Rü yema Tupana üxü̃pe̱xewa nayumüxẽgü rü yemaxü̃ nicua̱xüü̃gü, natürü tama nüxü̃ nicua̱xüü̃gü ga Tanatü ya Tupana ga naxücü rü inaxwa̱xecü na guxü̃guma nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃. Rü ngẽmaãcü yixĩ. 26Rü yemaca̱x ga Tupana rü düxwa yemawa nanawogü ga yema duü̃xü̃gü na naxügüãxü̃ca̱x ga naxü̃neãrü ngúchaü̃ i ãne tüxna ãxü̃. Rü a̱i̱xrüü̃ ga ngexü̃gü rü naxrüü̃ ngexü̃gümaãtama nangẽãẽgü rü tama yatügümaã. 27Rü yexgumarüü̃ ta ga yatügü rü naxrüü̃ yatüxü̃maãtama nangẽãẽgü, rü tama ngexü̃gümaã. Rü yema naxü̃neãrü ngúchaü̃ ga chixexü̃gü rü nüxü̃ napora na naxrüü̃ yatüxü̃maã namaxẽxü̃. Rü yemaãcü ga yema yatügü rü nügümaã nanaxügü ga yema naxü̃neãrü ngúchaü̃ i ãne tüxna ãxü̃, rü düxwa yemagagu niḏaawee rü naturaxü̃negü. 28Rü yema na tama Tupanaxü̃ nacua̱xgüchaü̃xü̃, rü yemaca̱x ga nüma ga Tupana rü düxwa yemawa nanawogü ga yema duü̃xü̃gü na norü chixexü̃gu na naxĩnüẽẽchaxü̃ca̱x rü na naxügüãxü̃ca̱x ga yema chixexü̃. 29Rü düxwa ga yema duü̃xü̃gü rü guxü̃raü̃xü̃ ga chixexü̃ naxügü ga Tupanape̱xewa. Rü tama aixcüma meã naxma̱xmaã rü natemaã namaxẽ. Rü naxaü rü nügünaxĩcatama nananugüchaü̃ i guxü̃ma i ṯacü. Rü ṯoguã̱xü̃ nachixexẽẽgüchaü̃. Rü nixãũxãchiwa̱xegü, rü namáẽtagü, rü nanuẽwa̱xe, rü nawomüxẽẽwa̱xegü, rü naxü̃neãrü ngúchaü̃ nüxü̃ napora, rü naxoregüta̱a̱xgü. 30Rü chixexü̃maã ṯoguã̱xü̃ nixugüe, rü Tupanachi naxaie, rü ṯoguã̱xmaã naguxchigagü. Rü nügügu naxĩnüẽgu rü togüarü yexera nixĩgü, rü nügü nicua̱xüü̃gü. Rü naxca̱x nadaugü na yexera chixexü̃ naxügüxü̃. Rü tama nanatüga rü naẽga naxĩnüẽchaü̃. 31Rü tama inarüxĩnüẽchaü̃. Rü tama aixcüma nayanguxẽẽ i ngẽma nüxü̃ yaxugüxü̃. Rü taxúexü̃ma nangechaü̃gü. Rü tama togüaxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ṯacü rü guxchaxü̃. Rü tama ṯoguã̱x nüxü̃́ tangechaü̃tümüü̃gü. 32Rü nümagü i ngẽma duü̃xü̃gü rü meãma nüxü̃ nacua̱xgüchire̱x rü Tupana rü marü namaã nanaxuegu na noxtacüma nayuexü̃ i ngẽma duü̃x-ü̃gü i ngẽmaãcü maxẽxü̃. Natürü woo meãma nüxü̃ nacua̱xgüchire̱x i guxü̃ma i ngẽma, natürü nanaxügüama i ngẽma chixexü̃, rü nataãẽgü ega togü naxü̱xgu.


text:
Lampugnan ( Lampugnano) l'è on quarter de Milan, che 'l fa part de la zòna de decentrament 8.
L'è situaa a òvest del centro stòrigh, in direzion de la Fera. Al dì d'incoeu el quarter l'è famos perchè ghe se troeuva el PalaSharp.
La prima vòlta che se sent parlà de Lampugnan l'è 'l
1276.
Comun indeperlù, el faseva part de la Piev de Trenn. La scormagna di sò abitant a l'eva scigollatt, perchè lì intorna gh'era ona motta de camp de scigoll . [1]
In del 1841 Lampugnan l'è staa unii a Trenn, che poeu l'è vegnuu part de Milan in del 1923.
Domà dòpo la fin de la segonda guerra mondial Lampugnan l'ha perduu la soa forma de centro agricol pien de cassinn, per vegnì vun di centri de l'espansion edilizzia milanesa.
In del 1980 l'è stada fada ona fermada del metrò (ligna M1).
↑ Angelo e Gianni Bianchi, A ovest di Milano. Le cascine di Porta Vercellina, Milan, Associazione Amici Cascina Linterno, 2006.
Quarter de Milan
Zona 1
Center storegh, Brera, Porta Tenaja, Guastala, Conca del Navili
Zona 2
Porta Noeuva, Central, Loret, Turr, Crescenzagh, Quarter Adrian, Gorla, Precòtt, Pont Seves, Magiolina, Mirabell, Villagg di Giornalist, Grech
Zona 3
Porta Venezia, Porta Monfort, Casorett, Rottol, Quarter Felter, Cimian, Cità Studi, Lambraa, Urtiga
Zona 4
Porta Tosa, Porta Romana, Cavrian, Quarter Forlanini, Monluè, La Trecca, Talied, Morsengg, Pont Lamber, Calvairaa, Corvett, Quarter Omero, Nosed, Castagned, Rogored, Santa Giulia, Triulzi Superior
Zona 5
Porta Vigentina, Porta Ludovica, Borgh San Gottard, Morivion, Vigentin, Vaian, Ceravall, Maconagh, Stadera, Gesa Rossa, Quarter Le Terrazze, Cà Noeuv, Quarter Massaja, Grattasoeuj, Selvanesch, Quint, Ronchett di Rann, Quarter Torretta, Conca Fallada, Quarter Basmett, Cantalupa
Zona 6
Porta Genova, Concheta, Moncucch, Barona, Quarter Sant'Ambroeus, Quarter Cassina Bianca, Boffalora, Quarter Teramo, San Cristofen, Quarter Lodovich el Moro, Ronchett, Quarter Villa Magentino, Arzaga, Giambellin, Lorentegg, Villagg di Fior, La Crea
Zona 7
Porta Magenta, De Angeli - Frua, San Sir, Quarter Harar, Quarter Vercelles, Quart, Quint, Figin, Forz Armaa, Bagg, Quarter Valsesia, Quarter di Olm, Assian, Muggian
Zona 8
Porta Volta, Chinatown de Milan, Sempion, Bullona, Ghisolfa, Portell, Cagnola, Quartiere Campo dei Fiori, Villapizzone, Quarter Varesina, Boldinasch, Garegnan, Musocch, Quart Oggiee, Vialba, Roseri, Cassina Triulza, QT8, Lampugnan, Quarter Comina, Gallarates, San Leonard, Trenn
Zona 9
Porta Garibaldi, Porta Noeuva, Center Direzional, L'Isola, La Fontanna, Montalbin, Segnan, Bicocca, Fulvio Testi, Cà Granda, Presciantenee, Ninguarda, Derghen, Bovisa, Affer, Bruzzan, Comasina, Bovisasca


text:
Discurs cun Alex Simeon (52), Rapperswil/Lantsch
- Sonda, 14.4.2012, 12:03
Alex Simeon è in dals conrecturs da la Scol'auta per tecnica a Rapperswil, suenter ch'el ha lavurà là quasi 10 onns sco professer per la construcziun da maschinas e per il svilup da products. La Scol'auta per tecnica da Rapperswil è in lieu impurtant per sia carriera. Là ha el fatg ses studis per daventar inschigner da maschinas e là è el turnà suenter avair lavurà in temp en l'industria. Creschì si è Alex Simeon a Lantsch, nua ch'el ha chattà gia sco giuven la fascinaziun per la tecnica cun lavurar tar ils purs e cun gidar e reparar lur maschinas. Alex Simeon è maridà e bab da trais figls. Redacziun: Niculin Bezzola


text: 1Rü yematama ngunexü̃gu ga Ngechuchu rü ínaxũxũ nawa ga guma ĩ ga nagu napexü̃ne. Rü naxtaxaãnacüwa nayarüto. 2Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü yéma naxca̱x nangutaque̱xegü. Rü yemaca̱x düxwa wüxi ga nguegu nixüe ga Ngechuchu, rü guma nguewa narüto. Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü yexma naxnecüte̱xegu nachigü. 3Rü yexguma ga Ngechuchu rü muxü̃ma ga ore ga cua̱xruü̃wa nanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü norü ngu̱xẽẽtaewa rü ñanagürü: —Rü wüxi ga yatü ga toecü rü trigumaã nanagüane. 4—Rü yexguma trigumaã nagüaneãgu, rü ñuxre ga guma trigu rü namacüwagu nayi. Rü ínangugü ga werigü, rü nanawecu. 5—Rü náĩgü ga trigu rü nutatanügu nayi ga ngextá ínachixcaxü̃wa ga waixü̃mü. Rü paxa narüxügü ga guma trigu, yerü ga waixü̃mü rü tama nayaxcü. 6—Rü yexguma nangunagügu ga üa̱xcü, rü narüṉg̱ẽxgü ga guma trigu. Rü nayue yerü tama poraãcü nixãma̱xã. 7—Rü náĩgü ga trigu rü toranecügu nayi. Rü yexguma nayaegu ga toragü, rü guma triguxü̃ inawocu, rü nanadai. 8—Natürü náĩgü ga trigu rü mexü̃ ga waixü̃mügu nayi. Rü yexguma nayaegu rü muxü̃ma ga trigu nawa ínanguxuchi. Rü nümaxü̃ rü wüxireewa rü 100 pü̱xü ínanguxuchi ga norü o, rü náĩreegüwa rü 60, rü náĩreegüwa rü 30. 9—Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, ¡rü nagu tarüxĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 10Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü Ngechuchuca̱x naxĩ, rü nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —Pa Corix, ¿Tü̱xcüü̃ i cua̱xruü̃gügu cuyaxuãcüma cunangúexẽẽxü̃ i ñaã duü̃xü̃gü? —ñanagürügü. 11Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Tupana rü pexü̃xĩcatama nüxü̃ nacua̱xẽẽ i ngẽma ẽxü̃guxü̃ na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ i nümax. Natürü nüma i togü i duü̃xü̃gü rü tama nüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ i ngẽma. 12—Rü texé ya aixcüma naga ĩnüxẽ i chorü ore, rü Tupana rü yexeraãcü tá tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ. Rü ngẽmaãcü tá tüxü̃́ nangẽxma i taxü̃ i cua̱x. Natürü texé ya tama naga ĩnüxẽ i ñaã ore rü Tupana tá tüxna nanayaxu i ngẽma íraxü̃ i cua̱x i tüxü̃́ ngẽxmachiréxü̃. 13—Rü ngẽmaca̱x nixĩ i ore i cua̱xruü̃maã chanangúexẽẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü. Erü nümagü rü woo nüxü̃ nadaugügu, rü ñoma tama nüxü̃ nadaugüxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü woo nüxü̃ naxĩnüẽgu, rü ñoma tama nüxü̃ naxĩnüẽxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü tama nüxü̃ nacua̱xgüéga. 14—Rü aixcüma ngẽma duü̃xü̃güchiga nixĩ ga yema Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃cü ga norü orearü uruü̃ ga Ichaía nüxü̃ ixuxü̃ ga ñaxü̃: “Rü ngẽma duü̃xü̃gü rü tá aixcüma nüxü̃ naxĩnüẽ, natürü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgüéga i ṯacüchiga na yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ naxĩnüẽxü̃. Rü aixcüma tá nüxü̃ nadaugü, natürü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgü na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma nüxü̃ nadaugüxü̃. 15Erü ngẽma duü̃xü̃gü rü tãũtáma nüxü̃ nacua̱xgüchaü̃ i chorü ore, rü naxchaxwa tá nügü narütütamachi̱xẽgü rü tá naxchaxwa napexetügü. Rü ngẽmaãcü tá nanaxügü na tama nüxü̃ nadaugüxü̃ca̱x i ngẽma mexü̃ i naxca̱x chaxüxü̃, rü tama nüxü̃ naxĩnüẽxü̃ca̱x i chorü ore, rü tama nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na ñuxãcü choma chanaxwa̱xexü̃ãcüma na namaxẽxü̃, rü tama chauxca̱x nadaugüxü̃ca̱x na chanamaxẽxẽẽxü̃ca̱x”, ñanagürü. 16Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Natürü pemax, Pa Chorü Ngúexü̃güx, rü petaãẽgü erü pexetügümaãtama nüxü̃ pedaugü i ngẽma chaxüxü̃ rü pexmachi̱xẽmaãtama nüxü̃ pexĩnüẽ i chorü ore. 17—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü muxũchixü̃ ga nuxcümaü̃güxü̃ ga Tupanaãrü orearü uruü̃gü rü muxũchixü̃ ga duü̃xü̃gü ga imecümaxü̃, rü nüxü̃ nadaugüchaü̃ i ngẽma ñu̱xma chauxü̃tawa nüxü̃ pedaugüxü̃. Natürü tama nüxü̃ nadaugü. Rü nüxü̃ naxĩnüẽchaü̃ i ngẽma ore i ñu̱xma chauxü̃tawa nüxü̃ pexĩnüẽxü̃. Natürü tama nüxü̃ naxĩnüẽ —ñanagürü. 18Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —¡Dücax, iperüxĩnüẽ na ñuxũ ñaxü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma ore i cua̱xruü̃ i toecüchiga! 19—Rü guma trigu ga namagu y̱ixü̃nerüü̃ tixĩgü ya yíxema nüxü̃ ĩnüẽxẽ i ore i mexü̃ na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana natürü tama nüxü̃ cua̱xgüxe i ñuxũ ñaxü̃chiga na yiĩxü̃ i ngẽma ore. Rü tümaxü̃tawa nangu i Chataná, rü tüxü̃ nüxü̃ inayarüngümaẽxẽẽ i ngẽma ore i tümaãẽwa ngẽxmachiréxü̃. 20—Rü guma trigu ga nutatanügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i Tupanaãrü ore rü taãẽãcüma nayauxgüxü̃. 21—Natürü ngẽma na tama aixcüma nagu naxĩnüẽxü̃ i ngẽma ore, rü paxaãchitama nayaxõgü, rü yixcüra ngẽxguma ngẽma oregagu guxchaxü̃gü nüxü̃ üpetügu rü e̱xna duü̃xü̃gü naxchi aiegu, rü ínanata̱xgü i ngẽma ore. 22—Rü guma trigu ga toranecügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãrü orexü̃ ĩnüẽxü̃ rü yaxõgüxü̃. Natürü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃güca̱x oegaãẽgüxü̃, rü ngẽmaguama rüxĩnüẽxü̃, rü düxwa nüxü̃ inayarüngümaẽxü̃ i ngẽma ore. Rü guxü̃ma i ngẽma rü Tupanaãrü orexü̃ nüxü̃ narüxoxẽẽ na tama aixcüma meã Tupanawe naxĩxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü. 23—Natürü guma trigu ga mexü̃ ga waixü̃mügu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i Tupanaãrü ore, rü nüxü̃ cua̱xgüxü̃ i ṯacüchiga na yiĩxü̃, rü naga ĩnüẽxü̃ rü meã naxca̱x maxẽxü̃. Rü tümáxẽ rü guma trigu ga 100 pü̱xü nawa ínguxuchinerüü̃ tixĩ. Rü tümáxẽ rü guma 60 pü̱xü nawa ínguxuchinerüü̃ tixĩ. Rü tümáxẽ rü guma 30 pü̱xü nawa ínguxuchinerüü̃ tixĩ —ñanagürü ga Ngechuchu. 24Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃, rü wüxi ga yatü ga mexü̃ ga trigu naãnegu tocürüü̃ nixĩ. 25—Natürü yexguma ínapeyane rü wüxi ga norü uwanü ga naxchi aixü̃ rü yéma naxũ. Rü naẽchita yexma trigunecügu nayatogü ga chixexü̃ ga natüane. Rü ñu̱xũchi ínixũ. 26—Rü yexguma naxügügu ga trigu rü nayaegu rü yexwacax yaxo̱xgu, rü yema natüane rü ta nango̱x. 27—Rü yexguma ga yema yatüarü duü̃xü̃gü, rü namaã nüxü̃ nayarüxugü, rü ñanagürügü: “Pa Corix, cuma rü cuanegu rü triguxicachire̱x ngẽxma cuto. ¿Natürü ñuxãcü i ñu̱xma rü chixexü̃ i natüane rü ta ngẽ́ma naxügüxü̃?” ñanagürügü. 28—Rü yexguma ga yema naãneãrü yora, rü ñanagürü nüxü̃: “Maneca wüxi i chorü uwanü i chauxchi aixü̃ nixĩ i ngẽ́ma ngexü̃ wagüxü̃” ñanagürü. Rü yexguma ga norü duü̃xü̃gü rü nüxna nacagü, rü ñanagürügü: “Pa Corix, ¿cunaxwa̱xexü̃ na tanabéxü̃ i ngẽma chixexü̃ i natüane?” ñanagürügü. 29—Natürü nüma ga norü cori rü ñanagürü nüxü̃ ga yema norü duü̃xü̃gü: “¡Nüẽ́tama ngẽ́ma nangẽxmagü! Erü ngẽxguma chi penabe̱xgu, rü ngürüãchi trigumaã chi ta penangauxẽẽ na penabéxü̃. 30—Rü narümemaẽ nixĩ i nüẽ́tama ngẽ́ma nayae ñu̱xmatáta triguarü buxgüwa nangu. Rü ngẽxguma rü ngẽ́ma tá chanamugü i chorü puracütanüxü̃, rü tá nanabe̱xira i ngẽma chixexü̃ i natüane. Rü tá ínanagoxü̃cüta, rü ñu̱xũchi tá ínanagu. Rü ngẽmawena tá nayabuxgü i trigu, rü naxchiü̃gu tá choxü̃́ namaã nanguxü̃gü” ñanagürü. 31Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃, rü wüxi ya motachachane ya wüxi ya yatü naãnegu toxü̃nerüü̃ nitachigü. 32—Rü woo naxíraxüchichire̱x ya yima nachane, natürü ngẽxguma naxüxgu rü naya̱xgu, rü wüxi i nanetü i taetaxü̃ nixĩ. Rü ngẽmaca̱x i werigü rü natanüwa naxĩ, rü ngẽxma nayarüxüxchiãü̃gü —ñanagürü. 33Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃, rü ñoma pãũãrü puxẽẽruü̃ i íraxü̃rüü̃ nixĩ na guxü̃wama nanguxü̃. Rü ngẽxguma wüxi i ngecü rü taxüraxü̃ i ngĩrü pãũchara namaã üéü̃gu, rü ngẽma pãũãrü puxẽẽruü̃ rü woo naxíra rü nayapuxẽẽ i guxü̃ma i ngĩrü pãũchara —ñanagürü ga Ngechuchu. 34Rü guxü̃ma ga yema ore ga Ngechuchu duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixuxü̃, rü cua̱xruü̃gu yaxuãcüma namaã nüxü̃ nixu. Rü yemaãcüxicatama nixĩ ga namaã nüxü̃ yaxuxü̃. 35Rü yemaãcü nanaxü ga Ngechuchu na yanguxẽẽãxü̃ca̱x ga yema Tupanaãrü ore ga nuxcümaü̃cü ga norü orearü uruü̃ ga Ichaía ümatüxü̃ ga ñaxü̃: “Choma rü cua̱xruü̃gu ixuxü̃ i oremaã tá duü̃xü̃gümaã chidexa. Rü tá namaã chanango̱xẽẽ i ngẽma cua̱x i ẽxü̃guxü̃ ga yexguma noxri naãne ixügügumama iicúxü̃”, ñaxü̃. 36Rü Ngechuchu ínayamugü ga duü̃xü̃gü, rü guma ĩ ga nagu napexü̃negu naxücu. Rü norü ngúexü̃gü rü yéma naxca̱x naxĩ, rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Corix, ¡tomaã nango̱xẽẽ na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma chixexü̃ i natüanegu ixuxü̃ i ore! —ñanagürügü. 37Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü yima mexü̃ i trigumaã toecü, rü nüma nixĩ ya Tupana Nane ya duü̃xü̃xü̃ ixĩcü. 38—Rü ngẽma naãne i nagu natoexü̃, rü ñoma i naãne nixĩ. Rü ngẽma mexü̃ i trigu rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i Tupanaãrü duü̃xü̃gü ixĩgüxü̃. Rü ngẽma chixexü̃ i natüane, rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i Chatanáãrü ixĩgüxü̃. 39—Rü ngẽma norü uwanü i chixexü̃ i natüanemaã naẽchita naãnegu yatoexü̃, rü ngẽma nixĩ i Chataná. Rü ngẽma ngunexü̃ i nagu nabuxuxü̃ i trigu rü naãneãrü gúxchiga nixĩ. Rü ngẽma puracütanüxü̃ i triguarü buxwa puracüexü̃, rü Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x nixĩgü. 40—Rü ngẽxgumarüü̃ i ngẽma chixexü̃ i natüane rü na nabéxü̃ rü ñu̱xũchi na ínaguxü̃, rü ngẽxgumarüü̃ tá ta nixĩ i naãneãrü gu̱xgu. 41—Rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü tá chanamu i chorü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x na nadeãxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ ügüxü̃ rü ngẽma duü̃xü̃gü i ṯoguã̱xü̃ chixexü̃ ügüxẽẽxü̃. Rü tá ínanawoxü̃. 42—Rü tá üxüxetüwa nayawocu. Rü ngẽ́ma tá naxauxe rü tá nixü̃́xchapütagü. 43—Natürü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaga ĩnüẽxü̃, rü tá üa̱xcürüü̃ inabaixgü i ngextá Tanatü ya Tupana ãẽ̱xgacü íixĩxü̃wa. Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, ¡rü nüxü̃ taxĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 44Rü Ngechuchu rü to ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ duü̃xü̃gümaã nixu, rü ñanagürü: —Rü ngẽma na norü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ ya Tupana rü ñoma wüxi i uiru i wüxi i naãnegu icúxü̃rüü̃ duü̃xü̃güca̱x namexẽchi. Rü wüxi ya yatü rü ngẽxguma nüxü̃ iyangauxgu i ngẽma uiru, rü paxa wena ngẽma naãnegu nayacu̱x. Rü taãẽãcüma namaã nataxe i guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃gü na naxca̱x nataxexü̃ca̱x i ngẽma naãne na noxrü yiĩxü̃ca̱x i ngẽma uiru —ñanagürü. 45Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Rü duü̃xü̃gü rü ñoma wüxi i taxetanüxü̃ i nutagü ya nga̱xãẽruü̃ca̱x dauxü̃rüü̃ nixĩgü na poraãcü naxca̱x nadaugüxü̃ na norü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana. 46—Rü ngẽma taxetanüxü̃ rü ngẽxguma düxwa nüxü̃ iyangauxgu ya wüxi ya nuta ya nga̱xãẽruü̃ ya guxü̃ãrü yexera mexẽchicü, rü namaã nataxe i guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃gü na naxca̱x nataxexü̃ca̱x ya yima nuta ya mexẽchicü, na noxrü yiĩxü̃ca̱x. 47—Rü ngẽma Tupana na ãẽ̱xgacü ixĩxü̃ rü wüxi i pücha i naxtaachiüwa namaã ipüchaexü̃ rü nagúxü̃raü̃xü̃ i choxni namaã iyaxuxü̃xü̃rüü̃ nixĩ. 48—Rü ngẽxguma naxããcuxgu i ngẽma pücha, rü ngẽma püchaetanüxü̃ rü naxnecüpechinügu ínanatúãchigü. Rü ngẽ́ma narütogü rü nayadexechi i ngẽma mexü̃ i choxni, rü pexchigu nananucu. Rü ngẽma tama ingṍxü̃ i choxni rü ínanawogü. 49—Rü ngẽxgumarüü̃ tá nixĩ i ngẽxguma nagu̱xgu i naãne. Erü Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x, rü núma tá naxĩ. Rü tá nayadexechi i ngẽma mexü̃ i duü̃xü̃gü nüxna i ngẽma ichixexü̃, rü tá üxüxetüwa nayawocu i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃. Rü ngẽ́ma tá naxauxe, rü tá nixü̃́xchapütagü —ñanagürü ga Ngechuchu. 51Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güna naca, rü ñanagürü: —¿Nüxü̃ pecuáxü̃ yiĩxü̃ na ṯacüchiga yiĩxü̃ i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Ngẽmáãcü, Pa Corix, nüxü̃ tacua̱x —ñanagürügü. 52Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Rü ngẽxguma wüxi i ngúexẽẽruü̃ i ore i mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃ aixcüma nüxü̃ cua̱xgu na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana, rü nanaxwa̱xe na meã nüxü̃ nacuáxü̃ i ngẽma nuxcümaü̃xü̃ i Tupanaãrü ore rü ñaã ngexwacaxü̃xü̃ i chorü ore rü ta, ngẽxgumarüü̃ i wüxi i cori i norü taxepatawa duü̃xü̃güca̱x inawéxü̃ i norü ngẽmaxü̃gü i ngexwacaxü̃güxü̃ rü norü ngẽmaxü̃gü i nuxcümaü̃güxü̃ ta —ñanagürü ga Ngechuchu. 53Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ rüchauxgu ga yema ore ga cua̱xruü̃güxü̃ na yaxuxü̃, rü inaxũãchi ga yéma. 54Rü guma ĩãne ga nawa nayaxü̃ne ga Nacharétuwa naxũ. Rü guma ĩãneãrü ngutaque̱xepataü̃gu naxücu rü yéma nanangúexẽẽ ga duü̃xü̃gü. Rü yema duü̃xü̃gü rü naḇaixãchiãẽgü namaã ga norü ore. Rü ñanagürügü: —¿Ngextá nüxü̃ nacua̱x i ngẽma ngu̱xẽẽtae? ¿Rü ñuxãcü nüxü̃ nacua̱x na naxüãxü̃ i ngẽma mexü̃gü i taxü̃gü i Tupanaãrü poramaã naxüxü̃? 55—¿Taux e̱xna i daa yiĩxü̃ ya carpinteru ya Yuche nane ya María ngĩne, ya Chaü̃tiágu rü Yuche rü Chimáũ rü Yuda naẽneẽ ixĩcü? 56—¿Rü taux e̱xna i naẽya̱xgü rü nuxma tatanügu naxãchiü̃güxü̃? ¿Rü ngẽxguma i ngextá yiĩxü̃ i nayauxãxü̃ i ngẽma nüxü̃ nacuáxü̃? —ñanagürügü. 57Rü yemaca̱x ga duü̃xü̃gü rü tama nüxü̃́ inarüxĩnüẽchaü̃. Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Guxü̃ma i togü i duü̃xü̃gü rü namaã nataãẽgü i wüxi i Tupanaãrü orearü uruü̃. Natürü ngẽma orearü uruü̃chiü̃ãnewatama rü duü̃xü̃gü rü tama namaã nataãẽgü —ñanagürü. 58Rü yema duü̃xü̃gütanüwa rü tama poraãcü nanaxü ga mexü̃gü ga taxü̃gü ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃, yerü tama nüxü̃́ nayaxõgüchaü̃ ga yema duü̃xü̃gü.