text:
Mejes: sotrisseda la mpurtanza di mejes storics pra l cunvëni ai 21 de fauré 2020
Descuscion sun l daunì di mejes – Assessëura Kuenzer: “Ie ncurajei duc a vaghé l mantenimënt di mejes”La mpurtanza di luesc da paur storics per l’identità y l paesaje y l bujën de si mantenimënt ie ncuei (21 de fauré) mo n iede unida sotrisseda pra n cuvëni a Urtijëi metù a jì n ucajion dla cuntlujion dla mostra dl Museum Gherdëina “Mejes – luesc da paur te Gherdëina: la memoria de na cuntreda”.
Politics, aministradëures, respunsabli di bëns culturei, planificadëures dla cuntreda, patrons, architec, nsenianc, operadëures turistics, reprejentanc dla lies per natura y usanzes y tuadëures: la lingia di partezipanc y dla partezipantes al cunvëni urganisà dal Museum Gherdëina tla Cësa de Cultura a Urtijëi fova longia y deferenzieda. Ma mpò foven a una n cont dl bujën dl mantenimënt di mejes storics coche testemunianzes dl passà y dl’arpejon culturela architetonica. Nsci à l ambolt de Urtijëi Tobia Moroder auzà ora la mpurtanza dl’agricultura, de si tradizion y frabiches per la valeda sibe per l’economia che nce per l mantenimënt dla cuntreda da mont. Y Marie Theres Thaler, presidënta dl Museum Gherdëina, à sotrissà ora l valor dl proiet “Mejes” coche cuntribut ala storia culturela dla populazion ladina.
Snait per l mantenimënt
A una na foven ncuei nia mé n cont dl mantenimënt, ma nce n cont dl fat che l ie na desfideda. Chësc à dit l’assessëura provinziela Maria Hochgruber Kuenzer: “Ai patrons di mejes storics ti sàl che ressané si mesc ie n gran pëis y mpëni, datrai n pëis y n mpëni massa granc.” L’assessëura provinziela à nce auzà ora che la cunësc truep patrons de mejes che à legrëza de pudëi mustré ca si frabiches da paur storiches lascia udëi i tëmps y la stories dla persones che à vivù laite. “Perchël ncurajei duc a vaghé l mantenimënt di mejes”, nsci Hochgruber Kuenzer.
Ala medema maniera à ncuei nce argumentà Helmut Stampfer, l respunsabl da n iede dla Repartizion provinziela bëns culturei: “Per i patrons de n luech da paur ne ie l mantenimënt de na vedla frabica nia zeche che muessa vester. L ie perchël de bujën de ti dé na mutivazion.” Chësta mutivazion possa vester na nuzeda abitativa o la “feries te n monumënt da paur”, nsci Stampfer. Nia per nia mira l proiet “Mejes” dl Museum Gherdëina a abiné formes de nuzeda nueves per mejes storics nia nuzei.
Ncëria soziela
L’architetura particulera di mejes storics ie unida metuda tla lum ncuei da Joachim Moroder che ie stat per truep ani prufessëur d’architetura tla Università de Dispruch. “I vedli mejes ie datrai la frabiches plu modernes” , à dit tan bën Moroder fajan referimënt a si architetura che ie unida crieda ora dla cuntreda. “La frabiches y la cuntreda forma na unità”, nsci Moroder, che ova tl 2008 dat l mpuls a y si sustëni per la realisazion de n relevamënt di mejes tres l Museum Gherdëina.
Lascian valëi la “modernità” di mejes à l prufessëur emirità Joachim Moroder purtà a esprescion si scetizism. La à sotrissà che iust te raions te chëi che l turism à na gran mpurtanza iel debujën de mantenì l’identità dl raion contra la prescion dl’economia y dla globalisazion. Acioche i mejes storics ne devënte nia ënghe vitimes de chësta prescion iel de bujën de – y tlo fova ncuei i referënc a una – n mpëni sustenì da gran pert dla populazion.
“La scunanza di bëns culturei ie na ncëria che muessa unì purteda inant dai respunsabli dla cultura, dla urbanistica y dla defendura dla natura” nsci Karin Dalla Torre, diretëura dla Repartizion Bëns culturei. “L ie de bujën de ti jì permez a na maniera interdisziplinera y politich-soziela ai bëns culturei materiei y imateriei, acioche i posse svilupé si forza de identificazion per na cualità de vita tl daunì.”
Sensibilisazion y stima tres savëi
Davia che l ie de bujën de na rë sterscia per na tel vijion sozio-politica ie l barat danter duta la pertes tuchedes na seva dl proiet “Mejes” dl Museum Gherdëina. “Leprò vëniel n lëur de nrescida mirà che uleron mo renfurzé ti ani che vën” tlarësc la diretëura dl Museum Paulina Moroder. Iust tl ciamp dla storia dla frabiches y di mejes vëniel purtà inant n proiet de stude de n valgun ani dal storich Josef Nössing y bele ti mënsc che vën uniral nvià via mo n auter proiet cuncret de nrescida. “Plu che savon de ch’sta frabiches storiches y majer che ie l valor che ti dajon”, nsci Moroder.
Cun chësta maniera de ti jì permez ala tematica ie nce l architet y tuadëur Giacomo Menini dl’Università de Milan a una, che à auzà ora ncuei che la va dantaldut de sensibilisazion. “Y chësc ie n pont che ne reverda nia mé l legisladëur, ma duta la sozietà”, nsci Menini. Cie che ie perchël de bujën ie na cumbinazion danter n dilaogh a livel de sozietà y na scunanza di mejes efizienta.
Al espert de cultura da mont Annibale Salsa ti iel ncuei unì sëurandat la ncëria de tré adum cie che ie unì ora dal cunvëni. “Per renfurzé la identità de na cumenanza muessen ti cialé a si ravises, a chëi aspec culturei che la defrenziea da duta l’autres”, nsci Salsa. L’auternativa ie na uniformazion y n livelamënt che splana ora y cancelea dut. Chësc ne uel danz nia dì che n dëssa se taché cun ncresciadum al passà ma, alincontra, nterpreté da nuef la tradizion. “L daunì”, nsci Salsa, “à n cuer storich”.
La mostra fina via, l proiet va inant
Cun chësc cunvëni de stlujura à l Museum Gherdëina finà via la mostra sun i mejes tla Cësa de Cultura a Urtijëi. Ma la fotografies de Václav Šedý ie mo da udëi nchin n dumënia. ”La fotografia resta for mo l mesun plu efizient per documenté la realtà”, nsci Šedý, “y la ie, per cie che reverda i mejes, n strumënt de analisa de na cultura da mont de marueia”. Da udëi nchin n dumënia ie nce i lëures di maduranc y dla madurantes dla Scola d’Ert “Cademia” de Urtijëi, che ie unic fac tl cheder dl proiet “Mejes”.
Dadedò jirà la mostra itineranta inant tres l raion dl’Elpes. Y nce l proiet “Mejes” unirà svilupà inant. “Adum cun i partneri nueves che on cunesciù n ucajion de chësc proiet ulessans lauré inant per sensibilisé la generazion jëuna n cont dla mpurtanza di mejes storics y n cont de si mantenimënt”, sotrissea ala fin la diretëura dl museum Paulina Moroder.
Per de plu nfurmazions:
Paulina Moroder
Diretëura dl Museum Gherdëina
Tel. +39 338 6040477
E-Mail: p.moroder@museumgherdeina.it
---------------
MEJES de Gherdëina. La memoria de na cuntreda
CUNVËNI DE STUDEVënderdi, 21.02.2020, 14.00 – 18.00
Cësa de Cultura, Mostra MEJES
Rujneda dla relazions: tudësch y talian
PROGRAMM / PROGRAMMA
14:00
Registrierung / Registrazione (nur für Architekten*innen und Lehrer*innen notwendig / solo per architetti e insegnanti)
14:30
Grußworte / Parole di saluto
Tobia Moroder, Bürgermeister von St. Ulrich / Sindaco di Ortisei
Maria Hochgruber Kuenzer, Landesrätin für Raumentwicklung,
Landschaft und Denkmalpflege / Assessore allo Sviluppo del territorio, Paesaggio e Beni culturali
Einführung / Introduzione
Paulina Moroder, Direktorin des Museum Gherdëina / Direttrice del Museum Gherdëina
Václav Šedý, MEJES-Fotograf / Fotografo dei MEJES
15:00
Teil 1 / Prima parte
Grödner Bauernhöfe: Möglichkeiten der Erhaltung
Masi della Val Gardena: possibilità di conservazione
Karin Dalla Torre, Direktorin der Landesabteilung Denkmalpflege / Direttrice della Ripartizione Beni culturali
„Zukunft für die Vergangenheit: Ziele und Strategien der Denkmal pflege und des Denkmalschutzes in Südtirol“
Giacomo Menini, architetto e docente presso il Politecnico di
Milano / Architekt und Lehrender am Polytechnikum Mailand
“L’architettura rurale delle Alpi. Un patrimonio da conoscere e tutelare”
15:40
Stellungnahmen von / Considerazioni di
Georg Lardschneider, Ingrid Demetz, Vertreter der Bauernvereinigungen von Gröden / rappresentanti delle Associazioni contadine della
Val Gardena
Raffael Prugger, Eigentümer eines sanierungsbedürftigen Hofes / proprietario di un maso da ristrutturare
Diskussionsrunde mit / Tavola rotonda con
Maria Hochgruber Kuenzer, Tobia Moroder, Karin Dalla Torre, Giacomo Menini
16:10
Pause / Pausa
16:20
Teil 2 / Seconda parte
Bäuerliche Architektur und Landschaft im Spannungsfeld zwischen Tradition und Gegenwart
Architettura rurale e paesaggio tra tradizione e presente
Luisa Bonesio, già Professore Associato di Geofiosofia del paesaggio / ehem. Professorin für Geophilosophie der Landschaft
“Architettura e montagna: il paesaggio tra nostalgia e spettacolarizzazione”
Helmut Stampfer, ehem. Landeskonservator /già Soprintendente ai Beni culturali
”Ate Bauernhöfe: Kulturdenkmäler mit Zukunft“
17:00
Diskussion / Dibattito
mit / con
Annibale Salsa, Esperto di cultura alpina, membro della Fondazione Dolomiti-UNESCO / Experte für alpine Kultur, Vertreter der Stiftung Dolomiten-UNESCO
Sylvia Dell’Agnolo, Vertreterin der Kammer der Architekten R.L.D. Bozen/ Rappresentante dell’Ordine degli Architetti P.P.C. di Bolzano
Claudia Plaikner, Obfrau des Heimatpflegeverbandes Südtirol /
Presidente dell’Associazione Heimatpflegeverband Südtirol
Paolo Biadene, Amt für Landschaftsplanung / Ufficio Pianificazione paesaggistica
Moderation / Moderatore: Joachim Moroder, ehem. Univ.-Prof. Architekturfakultät Innsbruck / già Professore del Politecnico di
Innsbruck
17:50
Sintesi della Giornata
Annibale Salsa

Zum Abschluss der Tagung laden wir zu einem Umtrunk.
Alla fine del convegno seguirà un rinfresco.
Tagungssprachen / Lingue del convegno
Deutsch und Italienisch / Tedesco e italiano
Eintritt frei / Ingresso libero
Keine Anmeldung erforderlich / Senza prenotazione
Akkreditierung / Accreditamento
Die Abschlusstagung ist von der Kammer der Architekten R.L.D. Bozen
akkreditiert (3 BFC) / La Giornata di studi è accreditata dall’Ordine degli
Architetti P.P.C. di Bolzano (3 CFP).
Konzept / Concetto
Paulina Moroder, Václav Šedý
Koordinierung und Organisation / Coordinamento e organizzazione
MUSEUM GHERDËINA
Paulina Moroder
p.moroder@museumgherdeina.it
M +39 338 6040477
Mejes_Finissage A3.pdf


c: text/html

text:
Allegra e bainvgnü sülla pagina d'internet da la scoula Zernez!
In nos cumün da Zernez chi's cumpuona da las fracziuns Brail, Susch e Lavin, visiteschan scolaras e scolars la scoulina, la scoula primara sco eir il s-chalin ot. La scoulina a Lavin cumplettescha il lö da scoula Zernez ingio cha eir üna part dals scolarins da Zernez tilla frequaintan.
La scoulina a Zernez as rechatta illa chasa cumünala. Quist on scolastic pudaina retrar üna scoula nouva, respectivamaing renovada pel s-chalin primar e pel s-chalin ot. La scoula es situada sper il museum da la chasa dal Parc Naziunal.
L'on scolastic 2021/2022 instruischan nossas 24 persunas d'instrucziun a 167 scolaras e scolars ill'età tanter 5 e 16 ons. I'l ravuogl da la magistraglia vegnan discurridas las seguaintas linguas: rumantsch, tudais-ch, inglais, talian, frances e portugais. Pro'ls uffants sun quai rumantsch, tudais-ch, portugais, tibetan, talian, albanais, ungarais, slovac ed ollandais.
Per dumondas generalas a reguard la scoula as drizzan Els al secretariat. Per dumondas chi tangheschan a Lur uffant es la prüm'instanza da contact la persuna d'instrucziun da classa. La megldra via per ragiundscher a la magistraglia es a man d'ün mail (prenom.nom@scoulazernez.ch) obain via telefon sur il secretariat. La mainascoula es tanter oter respunsabla per l'andamaint scolastic e pel sgürar la qualità. Schi füss giavüschà ün discuors culla mainascoula esa per plaschair ouravant da stipular ün termin.
Gugent spordschain nus tenor bsögn eir ün discuors cun traducziun.
Nus ans allegrain per ün prüm contact!
Contact
Secretariat da scoula
Flurina Eichholzer
Chasa da Scoula
7530 Zernez
T. +41 81 851 44 60
E-mail
Mainascoula
Jon Candrian
Chasa da Scoula
7530 Zernez
T. +41 181 851 44 61
E-Mail
Cussagl da scoula
Link
Custodi/custodia
Andri Schmidt
Via Sura 80
7530 Zernez
T. +41 81 856 10 78
M. +41 79 608 52 11
E-Mail
Cristina Fontana
Uras d'averüra secretariat da scoula
- Lündeschdi: 08.00 - 11.00 h
- Marcurdi: 08.00 - 11.00 h
- Venderdi: 08.00 - 11.00 h

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lengua dalmatega
El Dalmategh l'è staa ona lengua neolatina, parlada in de la region de la Dalmazia e in d'ona quai isola del Mar Adriategh fina al XIX secol.
Storia de la lengua e diffusion[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Dalmategh l'è nassuu e 'l s'è desviluppaa compagn di alter lengov neolatinn. La presenza lenguistega latina in di Balcan l'è attestada anca in de l'interna, 'me testimonien di toponim de origin latina in del Mont Negher (per esempi el mont Durmitor). Inoltra, a Spalato gh'era el palazz de Dioclezian, e a Sirmi (Sremska Mitrovica) gh'era la capital de voeuna di quatter part de la Tetrarchia, in del tocch occidental de l'Imperi (indove la lengua offizial e de koiné l'eva proppi el Latin).
Però, giamò in del VII secol, la zona l'era spartida in dò band: la costa (cioè la Dalmazia), cont i sò città, e 'l contad. El segond, adasi adasi, l'è vegnuu slav per coltura e lengua; in Dalmazia inveci la resisteva la latinità.
Per el storegh Giovanni De Castro, in del XI secol gh'era 50.000 personn che parlava el Dalmategh: quand hinn rivaa i Venezian però el Dalmategh l'ha taccaa a perd terren. El someja che Zara la parlass pù Dalmategh giamò ai temp del Renassiment. Inscì l'è succeduu anca a Ragusa, indove hann tolt spazzi l'Italian (in tra i élites) e 'l croatt, e 'l Dalmategh (lengua offizial fin del XI secol) l'è mort giamò in del Quattercent.
In di isol de Quarner el Dalmategh l'ha resistuu probabilment fina al temp del Napoleon.
L'ultima persona che la parlava on zicch de Dalmategh, el scior Tuone Udaina (Antonio Udina in Italian) l'era de l'isola de Veglia e 'l ciamava el sò dialett Viclasun o Veclisun. A l'è mort el des de giugn del 1898 perchè l'è passaa sora ona mina che l'è s'cioppada. Ma el lenguista italian Matteo Bartoli l'eva riessii a intervistàll on quai ann prima e, in del 1906, l'ha faa sortì duu liber in Todesch che cuntaven sù 'me l'è che l'era el Dalmategh.
A bon cunt, el lenguista croatt Žarko Muljačiċ l'ha tiraa foeura la teoria che 'l Dalmategh el fuss parlaa on temp anca a sud de Cattaro, e quest perchè l'ha trovaa ona quai parola neolatina in di dialett albanes del nord.
Caratteristegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
De quell che semm del Dalmategh, podom minga mett ben benon el Dalmategh in del mond di lengov neolatinn. Podarissom dì che però l'è ona lengua romanza oriental, oppur on ramm indeperlù. On temp, per esempi, se credeva che 'l fuss ona lengua de transizion tra Italian e Romen. El Matteo Bartoli el diseva che 'l gh'aveva di vesinanz cont el Morlacch, on'altra lengua neolatina di Balcan, ormai parlada de ona vintena de personn.
Esempi de lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
Toponomastega[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Zara: Jadera.
- Traù: Trogur.
- Spalato: Spalatro.
- Ragusa: Raugia.
- Veglia: Vicla.
- Cherso: Crepsa.
- Arbe: Arba.
El Pader Noster[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tuota nuester, che te sante inte sil,
sait santificuot el naun to.
Vigna el raigno to.
Sait fuot la voluntuot toa,
coisa in sil, coisa in tiara.
Duote costa dai el pun nuester cotidiun.
E remetiaj le nuestre debete,
coisa nojiltri remetiaime a i nuestri debetuar.
E naun ne menur in tentatiaun,
miu deleberiajne dal mal. Amen.
I verb[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Vess (saite)
- Ju sai
- Te sante
- Jal sant
- Nujiltri saime
- Vu saite
- Jai sant
- Avèggh (avar)
- Ju j'ai
- Te j'ii
- Jal j'ait
- Nujiltri j'aime
- Vu j'aite
- Jai j'u
Vos correlaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Tuone Udaina
- Matteo Bartoli
- Veglia
- Ragusa (Croazia)
- Dalmazia
- Lengua morlacca
- Lengua istroromena
- Lengua istriota
- Dialett istrian


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Banntag da Liestal
Descripziun
Al Banntag chaminan ils burgais per lung dals cunfins communals. A Liestal, en la chapitala dal chantun Basilea-Champagna, vegn questa occurrenza organisada da la vischnanca burgaisa. Il Banntag ha lieu il glindesdi avant Ascensiun e vegn festivà mo dad umens e d'uffants. Tut tenor il quartier d'abitar e tenor l'appartegnientscha famigliara èn ils burgais dividids en quatter gruppas (Rotten). Mintga gruppa suttastat ad in schef, ha in'atgna bandiera ed in'atgna musica e vegn accumpagnada da la gruppa d'uffants.
Il Banntag cumenza la damaun a las 06.00 cun il sajettar dals tiradurs dal Banntag en la Rathausstrasse. Lura convochescha il zain da la porta da la citad ils burgais da Liestal. A las 08.00 cumenzan las quatter gruppas a chaminar. En viadi sajettan ils tiradurs dal Banntag adina puspè en l'aria. Ensemen vegnan percurrids ils cunfins communals d'ina lunghezza da 26 kilometers. Tranteren datti duas pausas cun pleds e cun in appel, sco er ina u pliras fermadas en ustarias u en vischnancas vischinas. Vers saira returnan las gruppas a Liestal. Là van ins ensemen per las ustarias da la citad.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Jürg Ewald und Lukas Ott (Ed.): Liestal – eine neue Heimatkunde. Liestal, 2004
Eduard Strübin: Baselbieter Volksleben. Basel, 1952
Dominik Wunderlin: Mann und Bann. Liestaler Grenzgänge – das Buch über den Liestaler Banntag. Liestal, 2005
- Dossier
- Liestaler Banntag
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 29.05.2018
Dimensiun: 260 kb
Tip: PDF
- Liestaler Banntag


text:
Bergamàsch
Ol Bergamàsch l'è ü dialèt che l'è parlàt a Bèrghem e in de la sò pruìnsa. 'Nsèma a 'l bressà e a 'l cremàsch, a 'l fa part di dialècc orientài de 'l lumbàrd (oròbech). A l'è ü di piö cunussìcc fò de la regiù, 'nsèma col milanés.
Ol Bergamàsch a 'l gh'a ü gran nömer de varietà. A l'è stat dovràt da l'Ermanno Olmi cóme lèngua de la sò pelìcola del 1978, L'albero degli zoccoli.
Ol Bergamàsch a l'gh'a di orìgen antiche. Ü di prim esèmpe de Bergamàsch a 'l se tröa 'n del lìber del Dant Alighér, che 'n del sircà 'l volgàr italià pö bèl, a 'l gh'a scriìt issé di dialècc lumbàrcc:
Chèsta l'è però dóma öna testimoniansa stòrega, che la gh'à gnà ü falì de valùr leterare o linguìstegh. Ol Dant Alighér de fati in del sò De Vulgari 'l gh'a pensàt bé de dì pèste e córegn de töte i maderlèngue e pò di persune che i a dovràcc: per esèmpe, a stà a chèl che 'l dis ol Dant, ol romà l'è la lèngua piö ergognusa de töte e chèi de Róma i è di miserabei, 'nvéce i sardi i è gnà di òmegn, ma di sömie e ghe n'è 'nfina a' per i fiorentì, che a sènt ol Dant, i è issé tat rembambìcc in de la sò stüpidità de pensà che ol fiorentì 'l sées la lèngua piö bèla.
'n del De Vulgari ol Dant 'l völ portà 'nacc l'idèa che gh'è dóma öna lèngua buna: chèla del Cino da Pistòia, del Guido, del Lapo e del sò amìs, amìs che l'è pròpe lü, ol Dant.
Esèmpe de bergamàsch leterareModifega
GramàticaModifega
Cóme töte i lèngue, anche 'l bergamàsch al gh'à di sò régole che i ègn de la tradissiù verbàl. Pò si gh'è di diferènse pesséne tra i zòne, ol sistéma de la gramàtica, la fonética, ol vocabolare i è istèss.
Ol bergamàsch l'è caraterisàt da l'afèresi, d'öna furma interogativa per ol vèrbo (an va; an vai?), e da 'l vìga ol vèrbo istèss per i tèrse persune (singolàr e plüràl) e per la prima persuna plüràl (de probàbel deriassiù germànica). Per desferensiài, al sa dóvra ü pronòm clìtico obligatòre intramès ol pronòm persunàl (mìa obligatòre) e 'l vèrbo, compàgn de 'l vèneto.
- (lü) 'l laùra
- (lé) la laùra
- (nóter) a m' laùra
- (lur) i laùra
- (lü) 'l màia
- (lé) la màia
- (nóter) a m' màia
- (lur) i màia
La negassiù (facia co l'avèrbe mìa) la va dòpo ol vèrbo, compàgn de 'l milanés e de l'emilià.
- 'ndomà laùre mìa
- adès maie mìa
FonéticaModifega
Ol bergamàsch 'l gh'à öna fonética compagna a chèla di óter dialècc d'la Lombardéa.
Al gh'à di gröp de consonàncc che i gh'è mìa in de l'italià, cóme sg [zʤ] e s-c [sʧ]. Al s' pöl tròa al prensépe di paròle (s-cèt), 'n del mès (brös-cia), a la fì (mas-cc).
I vocài i è növ:
OrtograféaModifega
Al dé de 'ncö in d'la proìncia l'è dovrada suertöt chèla del Dücàt de Piassa Püntìda[2] (che l'organìsa ach di córs de dialètt[3]). In del passàt però a n'è stàcia dovrada piö d'öna da i dièrs aütùr.
Vocabulàre Bergamàsch-ItaliàModifega
- Ol Tirabósch
- Ol Carminati Viaggi - 1905
- Ol Zappettini
Vocabulàre Italià-BergamàschModifega
El Paternoster in bergamàschModifega
Pàder nòst che te sé in cél
a'l sìes santificàt ol tò nòm,
a'l végne 'l tò régn,
la sìes facia la tò olontà
cóme in cél, issé 'n tèra.
Daga 'ncö ol nòst pà de töcc i dé
e pàghega i nòscc débecc
cóme nóter m' ghi paga ai nòscc debitùr
faga mìa borlà in tentassiù,
ma sàlvega del mal. Àmen.
FónccModifega
- ↑ Dant Ligher "DE VULGARI ELOQUENTIA" Lìber 1, capìtol XI (edissiù Garzanti)
- ↑ Per esèmpe, La Grammatica Bergamasca (del Umberto Zanetti), ol Dizionario italiano-bergamasco e 'l Dizionario bergamasco-italiano (del Carmelo Francia e del Emanuele Gambarini) i dóvra chèsta ortograféa.
- ↑ Due corsi di dialetto bergamasco per scoprire la tradizione linguistica
BibliografìaModifega
- Bortolo Belotti. Storia di Bergamo e dei bergamaschi.
- Umberto Zanetti, La grammatica bergamasca - Bergamo, Sestante, 2004. ISBN 88-87445-59-1.
- "Dizionario italiano-bergamasco", compilato da Carmelo Francia e Emanuele Gambarini, Bergamo: Grafital, 2001.
- "Dizionario bergamasco-italiano", compilato da Carmelo Francia e Emanuele Gambarini, Bergamo: Grafital, 2004.
CulegamènccModifega
- Ortograféa del dücat
- La gramàtega bergamasca del Ümbèrto Zanèt
- Proèrbe bergamàsch
- Scioglilingua bergamàsch
- Esclamasiù bergamàsche
- Andersen in Bergamasch
Culegamèncc de föraModifega
- Vocabolario Italiano / Bergamasco - Carmelo Francia, Emanuele Gambarini - Ducato di piazza Pontida
- Ducato di piazza Pontida
- Suoni vocalici e scioglilingua in bergamasco
- Ü diferènt Paternoster in Bergamasch (mìa in de 'l dialèt de la sità però)
- Sìt de infurmasiù per el dialèt bergamàsch (tradisiù, topònem...)
- Stefano Zappettini, Vocabolario bergamasco-italiano, 1859
- Pietro Ruggeri da Stabello, Poesie in dialetto bergamasco, 1869
- Proèrbe de la Al Brembàna
- Profilo tipologico del dialetto bergamasco
- Informasiù sùra 'l dialèt de Casnìch
- Tóne Tirabósch, Vocabolario dei dialetti bergamaschi antichi e moderni, Bèrghem, 1873
- Proèrbe bergamàsch
- Óter proèrbe bergamàsch
- Vocabolàre del dialèt de Treì
- Nozioni di Grammatica del Dialetto Bergamasco


text:
La Svizra stoppia quintar ch’i dettia era il proxim temp mintga mais fin a 10’000 persunas che tschertgian protecziun en Svizra. Ina fin da la guerra na saja numnadamain betg da spetgar uschè spert, ha la scheffa dal Departament federal da giustia e polizia ditg tar ina conferenza da medias.
Dasper la tschertga d’alloschis saja in tema d’impedir che persunas maldovrian il status da protecziun S. Per exempel sch’ina persuna fugida returnia en l’Ucraina u sche quella haja gia survegnì protecziun en in auter pajais. Fin la fin da l’onn duai in gremi elavurar in rapport. Plinavant vegnia il mument sviluppada ina plattafurma europeica da registraziun cun participaziun svizra. Quella duai impedir maldiever.
Expensas da 1,2 milliardas francs
Ils custs per retschaiver las persunas fugidas da l’Ucraina muntan il mument a 1,2 milliardas francs, tenor la ministra da giustia Karin Keller-Sutter. Las expensas na fetschian betg part dal preventiv mabain d’in post extraordinari.
Ils custs sa refereschian sin las radund 50’000 persunas che la Svizra haja retschavì fin uss, e cuntegnian ils daners che la Confederaziun paja als chantuns. I sa tractia d’ina stimaziun, ha ditg la cussegliera federala.


text:
SUNÉ LE TAMBÜRL CUN MIKE
Mike en ël da la Nigeria, che da püch tëmp vir a La Val y laora al mumënt te nosta strotöra sciöche vardian, se á fat la proposta de se insigné da suné le tambürl sciöche ai le fej tal Africa.
Nos un atira dit de sce y i ne udon nia l' ora da mët man. Incö el spo gnü le gran dé y sun jüs düc adüm te palestra olache Mike se aspetâ bel, cun i tambürli arjigná ca. Dan mat man se ha Mike splighé de ci material che en tambürl african é fat, al é fat de pel de biscia o de tigra. Dedô unse metü man da suné le tambürl adüm cun Mike, chël ê dër da ri. A la fin a Mike ciamó suné y cianté pur nos y nos un pudü balé ai sonns di ritms africans. Al é sté en domisdé atramënter co i atri, da ri y nos un indô imparé val da nü. Iolan Mike.
Tres plö al alt
Sciöche düc i jogn y les jones dl monn, fajunse ince nos gian tres nöies esperienzes. Porchël unse tut sö cun ligreza la proposta de nosta manajadëssa de strotöra, da ji ad arpizé tla palestra da Bornech. Degügn de nos ne â cina sëgn fat na te esperiënza, porchël êl gran ora da la fá. Accompagné se á Federica Valazza na jona da Al Plan cun gran esperienza te chësc ciamp, che cun gran pazienza se á insigné schiöche an fej. Nos indere ne an nia tan de paziënza schiöche era y an prescia da ruvé sö pur i parëis plö alć. Federica se á punsé da sté tla palestra da Bouldern, olache essun pudü imparé da arpizé sënza prigo da se fa me. Mo al ne é gnanca passé mes ora, che nos en bel arjigná pur val de plö, urôn cordes, imbragadöres e ji três plö al alt. Do che düc se â vistí l imbragadöra, sunse piá sö pur i parëis plö alć dl local da Bouldern, mo de fata anse albü purvé fora vigni percurs. Al ê gnü le tëmp da jí tla gran palestra, olache valgügn de nos s' á infidé da ji cina sö a 12 metri. Nostes assistëntes y Federica ne cherdô nia a sü ödli, mai n ' essles punsé che nos imparassun tan snel y sura düt ne essles mai cherdü che essun tan de coraje. Chësta esperiënza anse ince fat, sëgn manciâl ma plö üna na cossa…..imparé da fa sigurté. Y avisa chiló á nostes assistëntnes messü mëte süa crëta te nostes mans. Mo con nosta gran capazité eles indô ruvades intires in pur tera. Al é sté n de plëgn de adrenalina y der da rí. Uressun ciamó ti di giulan a Federica por se avëi tut le temp pur nos y se avëi insigné döt ci che an mëss savëi. Nos sperun che ëra se toli ciamó n iade le tëmp da gni cun nos.
Al lüch da Murin
Rossana Todesco dl lüch da Murin de Pedraces, se á invié a sté cun ëra n dé söl lüch de familia. Deache nos un düc dër ligrëza cui i tiers unse atira dit de sce, sënza punsé sura dui iadi. Canche sun ruvá söl lüch se aspetâ Rossana y n grüm de pici iac de püces edemes, chisc ê tan da urëi bun che ti sun atira düc jüs pormez a ti fá aicia. Canche Rosanna ê indô stata bona da avëi nosta atenziun, se ala mené a ciaré la stala olache ai á les vaces. Ëra se a cunté en grüm de cosses sura les vaces, da -sciöche al funziona le magun de na vacia- cina a -tan de lat che ala po dé ten de- y un ince pudü pié tles mans n corn y ciaré avisa schiöche al é fat. Dedô sunse jüs ten n ater local dla stala olache, al fô de pici cunici, a chisc anse podü ti dé da mangé tratan che Rossana se spligâ de plü cosses sura i cunici. Un ince podü ti fá aicia, mo purmó do che ala se á splighé sciöche an mëss fá. Ala se á insigné da respeté i tiers, sciöche an i pëia ite y olache ai ne ó nia gní piá ite y sciöche an se comporta cun i tiers. Canche gnen fora de stala el na gran alcia che se aspetâ, an és orü dí che ala oress se salté ite, al se é gnü spligé spo che la mandla ê tl laûr da coé fora y le mandel mëss defëne la cô. Dailó dlungia êl na gran gabia, olache al é de vigni sort de iarines, al se é gnü spligé che les iarines é i tiers che vir ciamó aldédaincö, che ti somëia le plö ai dinosaurs. Un de nos á albü le coraje da tó na iarina söl brac y düc un podü purvé tan morjela che na iarina é. Dô che an odü la stala y düc i tiers, se á Rossana ciamó invié te ciasa a mangié na turta che ëra á arjigné por nos. Te chëla ocajiun ala dit de avëi le dejider, da fá en proiet cun nos dla Spona plö inant. A nos se plej l' idea dër y ne odun nia l' ora da mët man. Intratan orunse to l' ocajiun da ringrazié Rossana pur le bel de che ëra á organisé pur nos.
Proa de evacuaziun cun i stödafüch
Ai 26 de jené 2016 él gnü motü a jí tla ciasa na proa de evacuaziun cun les uniuns di stödafüch da La Val, Badia, San Martin y Al Plan. I assistis se á dër conforté a chësta proa y ne aspetâ nia l´ora de podëi fà para. Al é gnü simulé en mé de füch tla strutüra, olach´le füm se tirâ sö pur stiga y ti porti. I assistis y l´ assistënta che ê tla prüma alzada é gnüs alzà da sorà jö cun la litra di stödafüch d´ Al Plan. Un n assistì é gnü portè söl scagn a rodes jö pur la stiga de emergënza. I assistis y l´ assistënta che ê tla secunda alzada é gnüs acompagnà dai stödafüch jö pur stiga. Ai assistis ti al salpü dër bel, ai ne â nia tëma, ince sce al ê scür y da füm y sce i stödafüch rodâ te ciasa cun la mascora cuntra l´füm. Chësc é desigü sté le mirit di stüdafüch, che á salpü da ti stè pormez y ti trasmëte sicurëza y calma.I oressun rengrazié vigni stüdafüch por la bela proa che ai s' á tut la bria da fà y pur le tëmp che vignun ofrësc sö pur daidè i atri, ince meton val iade te prigo süa vita.
Astrid al hotel La Perla
L´idea de Michil Costa da mët a jí n proiet in colaboraziun cun le personal dl hotel La Perla y dles assistëntes dla comunité d´abitaziun por inserí Astrid sciöche colaboradëssa tl hotel é stada n gran suzés. Astrid á motü man tla reception y é spo passada a daidé te botëga, te stüa da gosté, tles stües dl restaurant fina a daidé fá la decoraziun por le hotel. Al ti á salpü dlunch dër bel, ara é gnüda tuta sö dër bun y le personal á mostré tröpa paziënza dala insigné jö. Dandadüt Valerio Cabiddu che se á motü a desposiziun da fá da porsona de riferimënt a Astrid tratan chësc tëmp, ti á insigné dër tröp y á inće sostegnü les assistëntes pro l´educaziun d´Astrid. Iö á baié cun i colaboradús dl hotel y vignun á dit che Astrid ti á dé tröp. Ara ê buna da trasmëte a düc la buna lüna. Astrid ti á insigné da se tó tëmp y da ester cuntënc. Astrid ê dër brauia da cunté a sü compagns d’La Spona ci che ëra â fat ia pur le dé te hotel y tan tröp ch’ara â laoré. Ëi ê propi n pü invidiusc, ince ëi ess orü fá chësc laur y un o l´ater aspetâ ince ch’ara fajess n fal, por podëi spo tó ite so post. Al é sté na sort de gara che á stimolé la motivaziun de Astrid y ince di atri assistís. Chësc proiet a dé tröp a düc chi che á fat para. Astrid á sëgn motü man n laur nü. Ara laora tl restorant La Ciasota a Pidrô. Astrid á fat le prüm vare y al foss bel sce ince n ater assitënt o n’ atra assistënta podess fá na te bela esperiënza.
Invit da pert dla familia Costa dl Hotel La Perla
La familia Costa dl Hotel La Perla a Corvara nes à invié a balè al Apresski L´Murin y dedô a cëna tl bistrot dl hotel. L´emoziun ê tan grana che i assistis â bel metü man da se arjigné dales cater domisdé. I ëi s’à düć vistì la ćiamëja y la cravata, Astrid s’à vistì en bel guant y s’ à inće lascè depënje sö. Da mesa les sis sunse spo ruvà al Murin olache s´un devertì y un balè adüm cun val’ colaboradú dl hotel che é gnü a nes saludé. Inće Matthias l´proprietar, é stè cun nos por en pez y à balè cun i assistis. En valgügn assistis é inće jüs sön mësa a balè do che en chelner ti á fat la proposta. Dales set sunse spo jüs al bistrot olache un ciafè na bunisciama cëna, le personal ê dër da urëi bun cun nos y val’ un se fermâ inće a sla cuntè cun nos. Dô cëna s’à Astrid adüm cun Lisa y Michil lascè udëi la ćiasa, suradüt i posć olache ëra á laurè tratan chësta saison. Mo denat che mët man la roda, sunse jüs te ćiasadafüch a saludé y rengrazié i coghi por la buniscima cëna. Astrid s’à spo lascè udëi la butëga, les sales dl restaurant, la sala di gustá, l’area dl wellness y la cianô dai vins. Te cianô dai vins s’á lascé udëi n ater assistí le dessëgn che ël à fat sö por mür dan da en valgügn agn, tratan dn projet danter l´ hotel y nosta strotöra. Dô che ti un ćiarè a düć i seturs y saludé i colaboradus, él gnü ora da jì indô de revers da ćiasa. I oressun ćiamò en iade tó l´ocajiun da rengrazie la familia Costa por chësta magnifica sërada.
Na jita cun les ćiaspes
In jöbia ai 5 de forà sunse nos dl´abitaziun jüs a fà na jita cun les ćiaspes. Sun pià ia dales trëi cuntra Jú (San Martin) . Düć i assistis ê dër emozionà ćiodî che degügn n´ê mai jüs cun les ćiaspes denant. L´ tëmp n´ê nia le plü bel mo chësc ne ti à nia tut la vöia da jì ai assistis. A San Martin s´unse incuntè cun l´accompagandù Christoph Alfreider, che à organisé la jita pur nos. Bel da se vistì les ćiaspes éra stada dër da rì, deache an ne capî nia dër sciöch´an messâ fà y avëi les ćiaspes ti pîsc ê tl prüm inće en püch feter. Spo sunse pià ia, y al n´é stè degügn che à albü de gran problems da jì cun les ćiaspes tl pé, val’ un jê n pü' plü plan deache al manćiâ l’ alenamënt y d’atri jê indô bindebò debota. Le prüm toch ê en pü´ërt, dailò se fajôn plü fadia, mo spo sunse rovà t’en post da plan olache la nëi ê sciöche n polber y dailò êl dër saurì da jì . Dedô sun pià fora pur le bosch olache un udü en grüm de pedies de devigni sort de tiers y Christoph se spligâ de ci tier che ares ê. Ala fin sunse spo jüs te na ütia a bëre na ciuchelada ćialda y a mangé en toch de turta, che s´ ân sambëgn mirité dô na te fadia. Canche pian ia cuntra ćiasa sciacarâ val’ un bele pur podëi ćiamó en iade fà na jita cun les ćiaspes. I oressun ćtó l´ ocajiun da rengrazié Christoph pur la bela jita che un podü fà y i sperun che ara vais da n’en fà ćiamò üna.
Deboriada al zoo de Asslach
Ai 26 de jügn dl 2014, na jöbia domisdé, é le grup dl´abitaziun d’La Spona jü cun sües assistëntes a Asslach (A) a ti ćiaré al zoo, co é plü avisa sön la „Pustertaler Höhenstrsasse“. Dal mumënt che le zoo é dlungia Lienz, y al n´é nia lunć da jí, êl la meta ideala pur fà na gita de mez n dé. Le zoo ti á salpü dër bel a düć, suradüt deach’al n´é nia n zoo schiöch´ düć i atri, olache i tiers é sará ite tles gabies. Te chësc zoo po la maiù pert di tiers rodè lëdi. Porchël pon inće ti dè da mangé ai tiers y i pié ite y chësc ne pon sënza nia fà te n zoo. Chilò à i assistis albü la poscibilité da tó sö contat cun i tiers y da ti ji dër pormez. La strada fora por le zoo ê düta adërta sö, purchël unse inće fat n pü’ de alenamënt, che a valgügn ti à salpü dër bel y a d’atri n pü’ demanco. Sö insom al zoo êl na tor panoramica, con na beliscima odüda. La maiù pert di asssistis, chi manco stanć, é ciamò jüs sö a ćiarè jö.
Podëi stè tan dlungia i tiers, ji a pe fora por la natüra é dagnëra val’ che fej bun a corp y anima y dà sensaziuns positives. Porchël é stè chësc dër n bel dé por düt le grup.
Na bela spazirada sön munt
In mertesc ai 17.06.2014 à le grup de abitaziun fat na picera jita sön munt. I sun jüs sö dala ütia „Edelweiss“ a Calfosch. Ćina a Calfosch sunse jüs cun l´auto y da dailò inant a pè sö pur la Val „Edelweiss“. Le motif por nosta jita n`é nia ma chël de fà na picera jita alaleria, mo inće chël de ji a ćiafè Denis y Alois, che dan da n pez è sta n valgünes edemes te nosta strutüra a laurè cun nos y a nes daidé. Canche sun ruvà pro ütia sunse gnüs tuć sö dër bun y i proprietars nes à ofrì la picera marëna. I sun stà n valgünes ores te ütia y nes un dër divertì adüm ai proprietars y al personal. Incër les sis sunse spo indô pià ia cuntra paîsc por jì zeruch tla strutüra.I uressun ćiamò tò l´ocajiun por rengrazié Alois, Maria y Denis por le bel domisdé y por la picera marëna.
Na bela sëra sön les pistes
In lünesc, ai 04 de furá, é gnü le grup de abitaziun invié a cëna al „Sciadá“ a Calfosch, i assistis y les assistëntes á atira azetè le invit cun ligrëza. Dô la buna cëna, êl na bela festa sön pista organisada da la scola de schi da Calfosch, olà che inće i assistis e les assitentes á podü fá para. Düta la pista ê iluminada y al ê ince en DJ che fistidiâ pur la müjiga. I mestri de schi é sta dër disponibli y ti á lascè fá ai assistis döes rodes con la ferata dla scola de schi. Chësc é sambëgn ste dër bel y interessant pur i assistis che n´ê ćiamo mai jüs cun na te ferata. Do les rodes cun la ferata esi spo jüs düć adüm a se bëre en tê ćialt pur se scialdè. Sö la pista êl spo inće en gran trampolin olà che i assistis é sta dër dî a saltè y s´á dër devertì. Dô i salć sön le trampolin âi ciamò fat na pićera spazirada sön pista, mo spò él tosc stè da jí a ćiasa deache le dé dô êl indô da jí a laurè. Uressun ćiamo tó l´ ocajiun da rengrazié la Valeria por la bona cëna y la scola de schi pur süa disponibilité y por les rodes cun la ferata.
Na bela sëra ala ütia Edelweiß
In mertesc ai 18 de dezëmber, á Maria y Alois dla ütia Edelweiß invié düt l´grup dla comunité d´abitaziun a na cëna te süa ütia. I assistis s´á confortè dër, deache ëi n´é mai stá dailò, mo dan da düt deache ëi podô indô udëi Alois, che é stè dan da püch tl´ abitaziun a fá n practicum, y ch´ é stè bun da se davagné atira le simpatia de düć. La sëra á metü man cun na bela roda sön le giat dla nëi che s´á porté ćina pro ütia. Podëi jí cun le giat dala nëi é stè dër bel por düć. Lassö unse ciafè dër na buna cëna, ch´ti á plajü. Mo dô cëna n´ê la sëra dî nia ćiamò ruvada, al é gnü metü sö musiga da bal, chi ch´orô podô balè, i atri á fat n bel batadù cun le patrun de ćiasa. Dër aprijé á i assistis che les chelneres dla ütia s´á tut le tëmp da balé impara, insciö ái indô albü la poscibilité da conësce d´atra jënt. Tosc él indô stè ora da ji a ćiasa, deache le dé dô él indô da jí a laoré.
I ó tó l´ocajiun da rengrazié a inom de düć le personal dal ütia por süa disponibilité y n gran giulan a Alois y Maria por le invit.
Vire la Bibia
Ai 4 de dezëmber 2012, á le Sorvisc ai jogn Val Badia invié le grup d´abitaziun a ciare ala mostra “Vire la Bibia”. La mostra ti á salpü dër bela a düć i assistis, dandadüt deach´al n´ê nia la solita mostra olach´an pò ma ćiarè ales cosses. Al ê na mostra che an á podü vire con düć i sëns. Al ê de vigne sort d´erbes ch´an podô tofè, erbes che chersciô bel ai tëmps de Gejú, tröpes ilustraziuns da odëi y tröpes cosses ch´an podô pié ite fora de vigni religiun . Verena Obojes che nes à invié ala mostra, s´á inće tut le tëmp, da nes splighé düta la mostra y ti á dè la poscibilité ai assistis da se vistì so guanć da curat y turbanć arabi. Chësc ti á salpü val' dër de interessant ai assistis, podëi en iade se sintì sciöche n curat o n rabin. Ala fin dla mostra él ciamò de vigni sort de jüć d´abilité da fà, che tratâ de religun o dla manira de vire ai tëmps de Gejú.
Pur stlü jö uressun ćiamò tó l´ocajiun da rengrazié la Verena por nes avëi invié y por s´avëi splighé de vigne sort tratan la mostra.
Jì d´ invern a „LA MUNT“ a balè
Jì d´invern a „La Munt“ a balè é gnüda na tradiziun pur i assistis dl´abitaziun „La Spona“. Sciöche a düc i jogn, ti plej inće ad ëi le divertimënt, y da stè adüm cun i atri. Ai assistis ti plej dër la musiga popolara y porchël se conforti bel danperfora da jì dui iadi al mëis sö „La Munt“ pur ascutè sö, ciantè para y pur balè düt ci che ara và. Chësta é na poscibilité da imparè a cunësce indô d` atra jënt. Ai se sënt bun sce ai vëgn tuć sö y azetà dai atri o sce valgügn baia cun ëi y ne fej desgunes desfarënzies: Sambëgn plü bel él ćiamò sce valgünes và a balè impara. Düt chësc ti dà motivaziuns y vanité che e dër importantes pur so svilup. Les assistëntes y i assistis amirëia düc chi che se da jö cun ëi.
En bel giulan ai chefs y al personal co sa dangara traté dër bun.
Proa di stödafüch tl zënter sozial "La Spona"
Ai 18.03.2010 à n valgügn mëmbri di stödafüch da La Pli, d'Al Plan, da San Martin y da La Val tignì na proa. Dan la proa à l’comandant di stödafüch da La Val cuntè sö ai assistis y ales assistëntes dla comunité d’abitaziun co ch’an se comporta sce al pëia ia l’alarm de füch tla istituziun. Al à inće sotligné, che en chësc iade se tratàra ma de na proa. Al é gnü simulé n mè de füch te tislaria. Canche al é pié ia l’alarm á düć mantignì la calma y à lascè l’abitaziun jon dala porta d’emergënza fora y respetan dötes les regules. Dô la proa à i assistis podü conscidré l’auto de sorvisc y dötes les atrezatöres, ai à inće podü se porvè sö les devises. Chësta proa é stada na bela esperiënza, olàche düć à imparè val’ adinfora. Düć é stà reconescënć dl tëmp che i stödafüch à dè ca por ëi.
Jì a ?iaval a Lungiarü
D’aisciöda é jüs i assistis y les assistëntes dla comunité d’abitaziun cater iadi tl Sitting Bull Ranch a Lungiarü a imparè da jí a ćiaval. Ai à imparè da jì a ćiaval y dantadöt ai tut sö confidënza cun i ćiavai. A düć ti al salpü dër bel y ai se confota bele al proscimo iade.


text:
La centrala per annunzias da projectils betg explodids da l'armada svizra ha dismess l'onn passà 227 projectils betg explodids. Vegnì annunziads èn totalmain 908 scuvertas. Quai è in terz dapli che la media dals ultims 10 onns. L'onn avant aveva la centrala survegnì 1'055 annunzias. In record, sco quai che la gruppa defensiun dal Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport ha scrit.
Las 908 annunzias han procurà il 2021 che 2'741 objects èn vegnids allontanads. 8% da quels èn propi stads projectils betg explodids. Tar 75% saja stà fier vegl da muniziun, 17% saja stà muniziun. Per il VBS è uschia vegnida pli clera la presumziun ch'il record dal 2020 haja gì da far insatge cun las mesiras da corona. Entras quellas hai dà in boom dad activitads en il liber.
BETG tutgar en
Tgi che chatta in object suspectus duess sut naginas circumstanzas tutgar en quel. L'object duessan ins marcar uschè bain sco pussaivel en il territori e lura clamar la polizia u annunziar il chat sur il formular online da la Confederaziun. Anc pli simpel vai cun l'app per projects betg explodids.


text:
Gron
Gron (Grono in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 959 abitant e una süperfiss de 14.83 km², e al se tröva a una altitüden de 336 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gron a l'è tacaa ai cumün de Cama, Castaneda, Doss (IT-CO), Legia, Rorè, Santa Maria in Calanca, Verdabi.
L'85% de la popolaziun de Gron l'è de lengua italiana o lombarda, el 6% l'è de lengua todesca.
StoriaModifega
Gron l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1219. In de l'ann 1395 inveci l'eva staa menziunaa cume Agrono.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Gron l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Cuncōrs ad belésa par putìni
I Cuncōrs ad belésa par putìni i èṅ dal gari ad belésa ch'i s tìn'n in di Stat Unî fra putìni o baghéti 'd sóta di 16 an. Cal cumpetisiòṅ lè, ciamàdi da lōr Child beauty pageant, i pōlan cumprénd'r anc al truc adòs, giràr su i tac, patnadùri da dóna e dal próvi 'd talènt cuma èsar bòni 'd intervistàr o èsar dal bravi mudèli p'r i vistî spurtìṿ, western, casual, ad tut i dè o da sira e custùm da bagn. I gh tōśan part tri migliòṅ ad putìni[1].
Al cuncurènti i èṅ da spés divìśi tgnénd cònt di sò an: 0-11 méś, 12-23 méś, 2-3 an, 4-6 an, 7-9 an, 10-12 an, 13-15 an e 16-18 an. I tìtui in bal i èṅ "Baby Miss", "Petite Miss", "Little Miss" e àt'r incóra.
Par figuràr méj al putìni i gh'aṅ da rivàr bèli brunśàdi (anc a sprus), cun di cavìi lung (anc fint), truc parfèt, extension a gl'ungi e dènt arfàt o fals (a s sà ch'i putèṅ i i càmbian carsénd). In gènar a s armàgn su 'l palc un minùt e mèś, minga da piò.
L'iscrisiòṅ la pōl pasàr da sinc a utànta dòlar, a dipénd. Ma 'l grôs dla spéśa l'è preparàr-li prima.
Riferimènt stòric
Un prim cuncōrs dal gènar 'l è nâ in dal 1921 quànd al pruprietàri 'd 'n hutèl 'd Atlantic City 'l à strulgâ cl'idéa chè par cuciàr in élt al turìśum. In dal 1960 in dal New Jersey a tōś al via al cuncōrs “Little Miss America”, a 'l inìsi par ragàsi da i 13 a i 17 an, ma pò i èṅ stati acsè tanti al partesipànti ch'in dal 1964 i èṅ stâ custrét a divìdar-li p'r età. Semp'r in di an Ssanti a 'n è nâ 'n àt'r a Miami. Al dè 'd incō i cuncōrs in Amèrica i rìv'n a duśènt-sinquantamìla a 'l incìrca c'n un faturâ stimâ ad vint migliàrd ad dòlar. In na quàlc manéra i Cuncōrs ad belésa par putìni i s èṅ pò stramnâ in tut al mónd, anc in Rùsia[2] o in Itàglia[3].
Nòti
- ↑ "Bèli e dascuntènti", l'Amèrica la férma 'l miss pìculi La Repubblica, 27 ad Śugn dal 2011
- ↑ Rùsia, dòp la campàggna su i gay na cruśàda cónt'r i cuncōrs ad belésa par putìni Il Secolo d'Italia, 18 ad Nuvémbar dal 2013
- ↑ I cuncōrs ad belésa par mudèli-putìni i cunquìstan l'Itàglia La Stampa, 7 ad Nuvémbar dal 2013


text:
Quai che pertutga il dumber da persunas che ston ir en ospitals, na pon ins tenor Virginie Masserey betg dir co la pandemia sa sviluppa, malgrà cifras che sbassan. Las pazientas ed ils pazients da Covid-19 en ils ospitals sajan cunzunt persunas betg vaccinadas. Las staziuns intensivas svizras sajan vinavant sut in ferm squitsch.
Nus stuain sa depurtar, sco sche nus avessan piglià il virus.
Plinavant ha Virginie Masserey fatg endament, che las mesiras enconuschentas sco mascrina, reglas d'igiena e limitar ils contacts, stoppian vegnir respectadas.
Unda dad omicron vegn
Las proximas emnas fin la fin dal schaner spetga Tanja Stadler il punct culminant dals cas da corona. Tenor la presidenta da la task force scientifica Covid-19 vegnian aifer in'emna 10 fin 30 pertschient da la populaziun a s'infectar cun il virus. E quai muntia er in augment dal dumber da pazients e pazientas en ils ospitals. Ils experts spetgan en il zenit da l'unda dad omicron tranter 80 e 300 persunas dapli sin las staziuns intensivas, tut tenor sch'il scenari è pli optimistic u damain.
Tanja Stadler ha vitiers tratg endament, che bleras infecziuns na pon betg vegnir chattadas, era pervi da las capacitads da testar. Per Virginie Masserey èsi impurtant da chattar il dretg equiliber, quai per pudair garantir ils servetschs ed ils transports.
En isolaziun van ins per ils auters
La media chantunala dal Grischun Marina Jamnicki ha menziunà, ch'i saja difficil da far cler ad intginas persunas, daco ch'ellas stoppian ir en isolaziun. Ed er patruns n'hajan magari nagina chapientscha, sche lavurantas u lavurants stoppian star a chasa senza sintoms.
Blera glieud tar occurrenzas
Las occurrenzas grondas hajan er da resguardar las reglas, sco 2G cun obligatori da mascrina u 2G+, ha Virginie Masserey respundì la dumonda d’in schurnalist. I saja chaussa dals chantuns da scumandar occurrenzas grondas.
Bler dependia dals concepts da protecziun ch’ils singuls organisaturs hajan elavurà, ha agiuntà Marina Jamnicki. Tenor las experientschas en il Grischun sajan dentant cunzunt festas privatas, sco anniversaris u nozzas, ils lieus nua ch’il coronavirus sa derasia fitg.


text:
Collin McMahon
La spada magica – Ils lufs striunads
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, 2011, numer d’empustaziun 978-3-03900-086-9
Jannik po strusch crair quai ch’el vesa, cura ch’el chatta la spada traglischanta. Strusch ch’el la tegna en maun, capita insatge incredibel: Jannik e sia sora Lea sa dasdan en tut in auter mund, en in mund fantastic. Ils umans en quest mund enconuschan Jannik – el è il purtader da Falibur, la spada magica. Els confidan ad el ina greva incumbensa. Po Jannik liberar lur mund dals terribels lufs striunads?
Translaziun dal cudesch: Das Zauberschwert – Angriff der Werwölfe


text:
La regenza grischuna propona da schluccar tut las mesiras da corona ils 17 da favrer. Ella s'exprima cunquai per la varianta 1 ch'il Cussegl federal ha tramess en consultaziun l'emna passada. Tenor il president da la regenza grischuna, Marcus Caduff, lubescha la situaziun epidemiologica in tal pass grond:
Sche la Svizra abolescha propi las bleras mesiras mez favrer ubain tuttina pass per pass – decida il Cussegl federal proxima mesemna. Oz scada il termin per chantuns ed organisaziuns da prender posiziun.
Las duas variantas dal Cussegl federal
- Varianta 1: Abolir ils 17 da favrer la situaziun speziala e cun quella er tant sco tuttas mesiras da protecziun. Tranter auter l'obligatori da certificat per ustarias, occurrenzas, indrizs dal temp liber e cultura, l'obligatori da mascrina en lieus publics sco stizuns ed er naginas restricziuns per inscunters privats ed occurrenzas grondas.
Sche la situaziun epidemiologica è memia intscherta propona il Cussegl federal d'avrir a moda pli precauta en plirs pass tenor la varianta 2.
- Varianta 2: Abolir en in emprim pass l'obligatori da certificat per ustarias, occurrenzas, indrizs dal temp liber e cultura sco er reglas per inscunters privats ed occurrenzas en il liber. Ils chantuns han dentant la cumpetenza da lubir u scumandar tschertas occurrenzas grondas. L'obligatori da mascrina duai restar. La regla da 2G+ duai valair vinavant en discos, bogns u er tar musica cun instruments da flad. Pir en in ulteriur pass vegnissan questas reglas schluccadas.
Tgei dian tschels chantuns?
Il chantun Berna na vul betg pli l'obligatori da certificat davent dals 17 da favrer. Tenor il pledader da la direcziun da sanadad chantunala vulan els abolir tut las mesiras uschè spert sco pussaivel. Ina excepziun fan els tar l'obligatori da mascrinas endadens, quel duai anc restar per trais fin quatter emnas.
Era ils blers auters chantuns che han fin mardi saira gia respundì sin la consultaziun dal Cussegl federal, prefereschan la varianta 1: d'abolir tant sco tut las mesiras da protecziun. Blers vulan dentant salvar l'obligatori da mascrinas per ospitals u en il traffic public.
Ils chantuns Uri e Schwyz vulan era salvar l'obligatori da mascrinas en il traffic public. Sco la regenza dal chantun Luzern scriva, duai quel restar «almain durant ina fasa da transiziun» per «la protecziun da la part da la populaziun ch'è periclitada spezialmain».
Il directur da sanadad dal chantun Giura avertescha perencunter d'esser precaut.
Sche nus cuntinuain pass per pass, vesain nus era meglier ils effects che quels han sin ils ospitals.
Era ils chantuns Basilea-Citad, Turitg e Neuchâtel èn cunter l'aboliziun da tut las mesiras en in pass.
Ils directurs da sanadad han franà
Anc l'emna passada aveva la conferenza dals directurs chantunals da sanadad cusseglià da betg abolir tut las mesiras en ina. Las regenzas dals chantuns èn dentant pli optimisticas. Cunquai che las cifras d'infecziuns van enavos, na vesan blers chantuns nagina raschun da cuntinuar mo pass per pass.


text:
Patenta da pas-cha
Pas-cher sülla barcha sül Lej da Silvaplauna, sül Lej Suot e'l Lej da Champfèr
La pas-cha sülla barcha cumainza süls lejs surnumnos als 15 meg e glivra als 15 settember.
Pas-cher sülla barcha
Tenor la ledscha da pas-cha (art. 5 KFG ed art. 8 e 9 KFG) stöglian pas-cheders a pas-chedras as legitimer dad avair las cugnuschentschas vulidas davart la pas-cha. Per retrer la patenta per ün mais u per la stagiun stu gnir preschanteda la conferma in merit. Per tuot las patentas as stu musser la carta d'identited. Vain la patenta retratta d'üna persuna rimplazzanta stu gnir preschanto l'attest da domicil suottascrit dal pas-cheder svess.
Plazzas per depuoner las barchas
A partir dals 29 avrigl 2019 paun gnir retrats tar l'administraziun cumünela ils permiss per depuoner las barchas. Sülla barcha stu esser monto il numer chantunel valabel e'l tschertificat da la barcha e per survgnir il permiss stu gnir musso l'attest da la barcha. A nu vegnan accepto reservaziuns al telefon.
Plazzas chi nu sun gnidas reservedas fin als 1. gün 2019 vegnan dedas a fit inavaunt. Pü tard nu do que cumpensaziun.
Pajamaint
Pajamaint contant, cartas da credit + 3%, cun quint tar postaziuns per posta e culs documasints prescrits.
Pas-cher a la riva
Tar la vschinauncha da Silvaplauna nu's po retrer quist permiss. Per las patentas per pas-cher a la riva as po as drizzer a la
- Cuera da peschs San Murezzan
- Pulizia cumünela San Murezzan
- Uffizi da chatscha e pas-cha Grischun


text:
Menton
Menton (en italià: Mentone) l'è 'na citadìna de la Frància meridiunàla, 'ndela regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur. L'è capolöch de dù cantù: Menton-Est e Menton-Ouest. La fà part del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. Menton la g'ha 'na popolasiù de 28 926 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 774 méter s.l.m.
La cunfìna co l'Itàlia, col cümü de Ventimiglia.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
€150,00 – €250,00 excl. BTW
De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet. De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.
De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet. De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet. De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet. De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.De numo stoel.. Lorum ipsum dolar sit amet.


text:
La lejenda: I SalvánsLa lejenda l'à tol ite n gran pert la cultura ladina. La jent che vivëva nlouta nte le val ladine l eva i Salváns, parons dei bosć, e le Anguanes, ële mitiche che stëva ulache l eva liec e fontanele de iega. Drio a chël che conta la lejenda, chëste figure, gaierte de la liberté che i ava e restier a se arvejené a la jent che scomenciáva a se fè su cesa nte chëste val, mefo velch outa i se lasciáva ntëne e i damanáva de sté a sue condizion. Se conta che nt'Andrac, paisc da Fodom, n bacan s'ava nconté co na jovena mei cugnisciuda davántvia, l'eva fia de Salváns, e l se nnamora de sta bela tosa; dëla la nconsent del maridé ma a pato che dël l no damane mei a dëla o a de autri chël che l eva l suo inom. Dëla s'ava lascé batié e spo i doi nuic i à vivëst a la longia n armonia, finché l om, curious de savei ci inom che l'ava sua fëmena, l é vegnù al savei. Ntel sentì clamé il suo inom, dëla l'à mossù arbandoné la fameia e tourné su le mont n braglan; demè co l eva la sëra de la sabeda la tournáva a pone ju i suoi fioi, ma zenza di parola al om, fintánto che l'é sparida del dut.
Elemenc de architetura: La stua e la cesadafuochChësta l'eva una de le tánte lejende che i contáva ai tosac nte stua, cánche chi de fameia i ava chël cin de temp da sté fora dal laour. La stua l'é na ciauna che l'eva nte vigni cesa ladina, l self plu douré e plu comedo de duta la cesa: chilò se marenëva, se paussáva, le ële fajëva da filé, luoch de festa e de doi ciacole co la jent che vegniva a saludé. L eva ence ulache se periáva e se dijëva l rosare per i morc. I ladins da Fodom e de le autre val de le Dolomiti, compagn a chi che vivëva su per le mont del Sudtirol, i à da tres spartì fora chëla che l'eva la cesadafuoch, ulache se cujináva, e la stua sciaudada ite dal fornel de mur.
La cesadafuoch l'eva n self dut fat de mur, neigher dal folum ajache l fuoch l eva a vista, con souravia na fana tacada nte na moronela che vegniva dal celour ju. Valgune banchëte da sté sentei prò l fuoch a cujiné, fane e massarie tacade su per i parei, le condle de ram luster da la iega, su na corona i piac e i cazuoi fac de len dourei per mangé.
La poura dal fuoch l eva grana nlouta, percieche se l tacáva l ruáva nten atimo a ciapé duta la cesa, fata per la maiou pert de len, e l pericol l ruáva nfin a le cese damprò e al paisc ntier. Grana l eva difati la devozion per San Florián, desmostrada da na tradizion de icone che l tol ju ntánt che l curisc le flame co la iega.
Per chëst, ma ence per no avei fum o tof per cesa, la cesadafuoch no n ava gnánca n usc deberiada co la stua, sciaudada nveze dan fornel saré ite, fat de mur, de forma torona con dintournvia n bánch de len e de soura n let de breie per se poné ju al ciaut.
La stua, che col temp la deventa tres de plu la ciauna per i momenc da sté auna a la fameia o a la jent del paisc,la se abelisc e la deventa tres plu de valuda, nflorada de len e de bec. Damprò al fornel na taola e n bánch, l canton col Crist e le soeje dei Sánc, na ora da mur e velch foto de berbisc e mëde de temp ncornijade de breia laora fora, n seglel per se segné ite pruma de jì fora da porta.
Damprò a la stua, n usc l porta nte stangort , na picola ciauna ulache dormiva chi plu de temp e le ële coi tosac; nflorada de len e sciaudada dal fornel ajache n parei l eva deberiada.
Mefo verscio la fin del Votcënt rua l fegolé nte le cesedafuoch da Fodom, n pas verscio la modernizazion e che va a mudé l vive nte le cese de la jent da mont.
Vestiario: L mesalana e l guánt da fodomaCoscita la viaggiatrice Amelia Edwards, a passé per Fodom, scrivëva ju ntel suo diario del guánt vestì da le ële del luoch, l mesalana: "I ciapiei i é compagn de chi dei ëi e decorei coi medemi ornamenc. Le gonele i é de desferenc colour dal vërt scur al blef o neigher e i toma ju n strente faude, someia chële dei kilts, le scomencia bele da sot le spale nju, nsomeia n elegánte sach; i corpeti, giouris davántsu, i é ornei de stofa rossa. Chëst guánt l deventa ncora plu carateristego da la forma de le manie de la ciamëja, de tëla bláncia strente a la conogla ma che le se gioura a sbuf su per l brac; l dut laoré ju con fazolëc colour ros ciaro o sel, de coton desegné, liei ntourn al col".
Chëst vegle guánt de le ële da Fodom l é sté douré nfin a la pruma viera mondial, gauja l suo ester pesoch e scomedo l é sté arbandoné e sostituì col guánt da fodoma, ncora ades vestì ntei dis de la tradizion.
A desferenzié l guánt da feste con chël douré i dis da laour l eva le stofe e i colour del guánt, ma souradut i ornamenc e ci che jiva pro. Da feste vegnivà douré na colana de corei (corei dal bon), che somiëva che la cialëssa soura l col da vigni mel, l eva ciolada auna da na clup de arjent ulache vegniva ju na medaia de or o d'arjent; se portëva ence laprò na longia moronela, tres de arjent, outada plu viadesc ntourn al col e ulache vegniva taché na cëra co na picola requia o la memoria de na persona manciada. I ciaveis i vegniva tachei su con trëce, che no girava dut ntourn la testa ma i eva tacade jape la testa, fisciade con spilons de arjent, co la testa torona (gujele) o plata (curarece).
Chisc ornamenc i eva i medemi per l mesalana e l guánt da fodoma. Compagna l é ence la ciamëja bláncia con de biei bec, l fazolët de tánc de colour, le ciauze dai stoi (de lana de cesa laorade a maia grossa coi stoi blánc e neigri), la gonela sot rossa. Chël che se muda del dut dal mesalana al guánt da fodoma l é la gonela, no plu plena de faude davosù ma nfizada al bust sot la schëna e no plu puoch sot le spale. L corp de la ëla col guánt da fodoma l ciapa na forma, a desferenza de la gonela del mesalana che la curiva via dut.
L guánt da fodoma l ava na bela gonela neigra, co na auzëta e n bel our fat su, l bust da d'inviern co le manie ornade de velù, chël da d'isté zenza manie e co la ciamëja bláncia plena de bec e ricami, i gurmiei de sëda e de satin colorei e lustri, o fac de lana neigra coi ciof. Le vëte del gurmel fate de sëda ciolade davántvia, a mán dërta se le ële i eva maridade, a mán ciámpa per chële autre: chëst, auna col colour del cordin che sarava ite l davántsu de la ciamëja che l eva ros per le ële no maridade e vërt per le maridade, l eva un dei puoc sens che fajëva ntëne l status de la ëla.
L fazolët fat de lana a ciof l vegniva fat su a mez, mpoié su le spale e ciolé davántsu con n pontapeto.
Davò la viera l ciapel se muda: ven metù su na pluma de struz coche l eva la moda ampezana, co na vëta neigra de sëda che gira dut ntourn e che ven dopla ju per la schëna: la pluma, plu picola de chëla che i ava su i ciapiei de Ampëz coscita che la se adate meio al guánt scemple che l eva chël da fodom, somiáva che la vegniva touta via cánche la ëla se maridëva.


text:
Lunbêrd
Cun lunbêrd (lombard o lumbard in lunbêrd ed sira, lumbaart in lunbêrd ed mateina) as trata ’d un grop ed dialet inparintê str’ed lour bacajê par la pió int la Xvesra ed soata (al Tixein e i Grixon) e int na gran pêrt dla Lunbardie stôrica, dounca pur int on ed cal regioun ataix).
Clasificasioun[modifica | mudéfica la surzéia]
Al lunbêrd l é na laingua gal-rumanza ed mateina inparentè cn al fransaix, al rumanc, al ucitan, al catalan, ej êtri laingv gal-italghi e vie acsé. Anca se al itajan l é in generêl druvê cum laingua iscreta in di sit in duv as dscoar lunbêrd, al cusché l é brixa mutualmaint capébel cn al tuscan, e stel dou lainguv el fan pêrt ed du ram disteint dla pianta dla famèja linguestga rumanza (arsptivamaint al rumanz ed mateina e al îtalo-dalmadgh).
A difarainsa ed na bôna pêrt ed lainguv rumanz, a jn·é dimondi ed dialet lunbêrd ed sira ch'i j·an dej upuxisioun ed quantitê del vuchêl, p.es. paas vs. pass, ciapaa vs. ciapá. Un quêl cunpagn al’s vèd anch in emijan, pr exainpi in dialèt bulgnaix: pàss vs. pâs, ciapèr vs. ciapè. Un êter quêl, tépich ed na laingua rumanza, l é ch'al adrauva tant ed vêrub fraxêj idiumâtich (costrusioun vêrub-partixèla), pió o manc cm in inglaix e in dej êtri laingv germânichi. P.es. trà (trêr), trà via (trêr vie), trà su (trêr so), trà fœura (trêr faura); mangià (magnêr), mangià fœura (magnêr faura).
Druvêr al lunbêrd[modifica | mudéfica la surzéia]
Druvêr al lunbêrd l é pr al urdinêri stigmatizê int i sit lunbardôfen che puleticamaint i fan pêrt dl'Itaja, mo ed sôlit l é mia acsé in Xvesra, in duv che i dialet linguestgh lunbêrd luchêj ej en bain ispès pió cunsarvê e pió parlê che int al stêt itajan.
Un quêj prugram dla râdio e dla televixioun in lunbêrd i en tarxmes del vault de la Râdio-televixioun Xvesra ed laingua Itajana. L’institusioun d arsairca pió inpurtanta ch’la lavoura atach a’l lunbêrd l é a Blinsauna, in Xvesra (CDE - Centro di dialettologia e di etnografia, n’institusioun dal guêren (cantunêla)). An j·é inciona institusioun cunpagna in Itaja.
Al Pêder Nôster in lunbêrd e emijan bulgnaix[modifica | mudéfica la surzéia]
(LMO)
Pader nost, che te seet ind i cei,
el vost nom sia santificad.
vegna el vost regn,
la sia fada la vosta volontà
cumè in cel, inscì in tera.
El nost pan de tucc i dì dàmm incoeu,
e perdunem a nun i nost debet,
cumè nun perdunem i nost debitor,
e lassa mia che burlem in tentazzion
ma liberom del mal.
Amen.
(EGL bulgnaix)
Pèder nòster, ch't î int al zîl,
ch'al séppa santifichè al tô nómm,
ch'ai véggna al tô raggn,
ch'ai séppa fâta la tô volontè,
cómm in zîl, acsé anc in tèra.
Dâs incû al nòster pan d tótt i dé,
e dscanzèla i nûster dèbet,
cme nuèter a i dscanzlän ai nûster debitûr,
e brîṡa lasèr ch'a cascaggna in tentaziån,
mo lébbres dal mèl.
Âmen.
Ligam de faura[modifica | mudéfica la surzéia]
- Centro di dialettologia e di etnografia del Cantone Ticino.
- Istituto di dialettologia e di etnografia valtellinese e valchiavennasca.
- LSI - Lessico dialettale della Svizzera italiana.
- VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana.
- DOSI - Documenti orali della Svizzera italiana.
- RTSI: Acquarelli popolari
|sel=1 }}