text:
El ha vivì e lavurà a Mustér, en il vitg e sin claustra. Giusep Huonder è naschì ils 23 da fanadur 1919. El ha frequentà las scolas dal vitg ed il seminari da scolasts a Cuira. Cun 7 onns ha el gì lemprima instrucziun da musica. In studi da musica nhan il temp e las circumstanzas famigliaras betg lubì. Giusep Huonder è stà magister primar a Mustér ed ha dasperas fatg il pur. 35 onns ha el dirigì ils chors dal vitg (scolars, maschadà e viril), ha sunà las orglas en baselgia s. Gions e sin claustra ed el ha instruì onns a la lunga clavazin ed orgla. E Giusep Huonder ha cumponì messas, chants liturgics e surtut chanzuns per chor. Ils 12 doctober 2005 è el mort a Mustér. LArtg musical sa regorda dal magister da clavazin, dirigent, organist e cumponist da Mustér. Nus udin Giusep Huonder che skizzescha sia derivanza e ses champs da lavur. I sa tracta din discurs fatg 1986. Gion Antoni Derungs è stà scolar da Giusep Huonder e Simon Camartin ses successur sco dirigent dal Chor viril da Mustér. Els dus sa regordan dad el.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


c: text/html

text:
Il GP da Val è quest onn per l’emprima giada vegnì manà tras sin la distanza da 40 kilometers davent da Panaduz fin a Val S. Pieder. E la tactica n'è anc betg stada clera sin la nova cursa.
Tenor il victur, Vital Albin, saja stà spezial, ch'i saja reussì gia a Versomi ad ina gruppa da scappar. Quella gruppa da 5 persunas ha la finala decidì la victoria a Val. Per Vital Albin sco matador local è quai ina dultscha victoria en la patria.
Tir las dunnas ha Nina Zoller gudagnà, la victura da l'onn passà ha battì sia adversaria Laila Orenos per be 0,2 secundas.
Glistas da rangaziun
RR novitads 15:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Chiesa San Fedele è stada fullanada – l'applaus, ina standing ovation, las fatschas cuntentas.
Sin iniziativa dal co-president da Rezia Cantat, Jon Fadri Huder, è sa furmà in project sur cunfin. Dus chors da giuvenils da differents pajais, cun vuschs scoladas e tuts tranter 16 e 28 onns han chattà in l'auter e chantà ensemen – ina chanzun taliana ed ina chanzun rumantscha.
Per quel concert cuminaivel han els fatg in’unica prova da 15 minutas – durant quest quart d’ura èsi surtut ì per la accentuaziun dals pleds rumantschs. Il chantar, il chattar il tun n’è betg stà in problem.
Muments da pel-giaglina
Suenter 8 chanzuns dal Chor da giuvenils grischun è seguì il concert dal Coro giovanile italiano – la finiziun culminanta è stada «La sera sper il lag». Per las chantaduras ed ils chantadurs è l’inscunter sur cunfin stà in’experientscha speziala, che resta en buna memoria.
RTR Telesguard 17:40


text:
Partii Democrategh (Italia)
El Partii Democrategh (offizialment, in italian: Partito Democratico) l'è on partii politegh italian. El sò secretari l'è l'Enrico Letta.
L'è nassuu 'me lianza di moviment italian e regionai de center-sinistra e center el 27 de ottober del 2007: I sò fondador principai seren i Democrategh de Sinistra e la Margherita.
L'è liaa a nivell europee cont el Partii del Socialismo Europee, i sò color hinn quej de la bandera italiana e l'è consideraa on partii ciappatucc de center-sinistra.
Secretari del patriiModifega
Quej ad interim hinn in corsiv


text:
Durant la stad maina Vita e cretta discurs cun protagonists da la Rumantschia davart lur cardientscha e lur valurs. Anton Capaul (32) da Cuira e Lumbrein è l’emprim giast da nossa seria da stad. El lavura sco emploià dal stadi civil da la Regiun Plessur a Cuira – ed el è catolic persvadì. Cun Anton Capaul discurrin nus davart il bun ed il schlet dal carstgaun, davart la vardad e manzegnas, diavels ed anghels – e daco ch’el fida a schamans.
Vita e cretta Anton Capaul: «Jau sun in egoist»
RTR Vita e cretta 08:00


text:
A Bondo han las bovas da l'avust 2017 chaschunà donns considerabels vi d'edifizis, vi da la cuntrada e vi da l'infrastructura. L'acziun da collecta da las ovras d'agid e da la vischnanca ha procurà per ina gronda unda da solidaritad tar la populaziun en Svizra.
Tut en tut èn vegnidas fatgas donaziuns da passa 14 milliuns francs. Ils daners da donaziuns han la suandanta cumposiziun:
- Chadaina da Fortuna: 5,9 milliuns francs
- Conto da donaziuns da la vischnanca: 4,8 milliuns francs
- Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna: 2,4 milliuns francs
- Caritas Svizra: 1,3 milliuns francs
Cumissiun procura per repartiziun gista
Per reparter ils daners da donaziuns è vegnida nominada ina cumissiun da donaziuns che sa cumpona da represchentantas e represchentants da las ovras d'agid, da la vischnanca, da l'assicuranza d'edifizis e dal chantun. Questa cumissiun giuditgescha las dumondas da sustegn da las persunas pertutgadas, procura per ina repartiziun gista da las donaziuns e documentescha l'utilisaziun dals daners.
Donaziuns a vischnanca da Bregaglia
Fin ussa ha la vischnanca investì var 15 milliuns francs per mesiras immediatas e per reparar sia infrastructura. Las subvenziuns da la Confederaziun e dal Chantun importan 9,9 milliuns francs.
Auts custs restants per vischnanca
Anc adina n'èn ils custs effectivs da l'eveniment da la natira respectivamain da sias consequenzas betg sclerids definitivamain, perquai che quels stattan en in connex cun l'andament da la reconstrucziun a Bondo. Per la perioda 2019–2023 vegn la vischnanca ad esser confruntada cun custs presumtivs da var 30 milliuns francs per reconstruir l'infrastructura, per mesiras da protecziun sco er per novas punts, vias e sendas da viandar.
RR novitads 09:00


text:
Diepflingen
Diepflingen a l'è un cumün svizzer del distret de Sissach, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.44 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 569 abitant.
El cumün de Diepflingen al se tröva a una altitüden de 411 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gelterkinden, Tenniken, Thürnen, Wittinsburg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca. It has a population of about 546 and lies in the Homburger Valley.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial
- Diepflingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Hans Ulrich Bühler è ustier e possessur da l’ustaria da muntogna Glattalp en il chantun Glaruna. Sco quai che Gian Zanotta da l’uffizi da scussiun En ha confermà saja l’affar per 99 % sut tetg.
Crediturs porschan maun
Grazia ad ina vendita a maun liber, poss ins era evitar l’ingiant da l’hotel ch’aveva annunzià la fin da schaner il concurs.
Ils crediturs da l’hotel Schweizerhof sajan perencletgs cun la procedura, ha agiunt Gian Zanotta. Il cumprader veglia surpigliar cun la cumpra da l’hotel er gista tut l’inventar ed ils stabiliments che tutgan tar la massa da concurs.
Reavertura il zercladur
Tar l’Uffizi da scussiun En spetg ins uss sin il pajament dal cumprader potenzial per l’hotel Schweizerhof ils proxims dis. Apaina ch’ils raps sajan sin banca, poss ins preparar il contract. Previs saja ina reavertura dal stabiliment il pli svelt pussaivel, ha declerà Zanotta. Quint poss ins far cun cumenzament da fanadur 2016.
RR novitads 16:00


text:
A lunga vista na portia l'augment moderà tar il dumber dals tschiervs che ston vegnir sajettads sulet pauc, scriva «la Selva». Ils auts regulativs d’animals selvadis sajan tranter auter responsabel per la situaziun displaschaivla tar la regiuvinaziun dal guaud surtut tar il guaud da protecziun. Per garantir la regiuvinaziun saja ina reducziun da la selvaschina inevitabla.
Las finamiras ston era vegnir cuntanschidas
Il pli impurtant saja uss ch’ils plans dal chantun vegnian era cuntanschids, perquai che la chatscha saja la mesira decisiva per reducir e regular ils animals selvadis. Surtut era la chatscha supplementara l’atun saja necessaria per cuntanscher las finamiras dal chantun, scriva «la Selva».
Ier aveva il chantun annunzià da laschar sajettar quest onn 5'370 tschiervs - passa 150 dapli che l'onn passà.
RR novitads 12:00


text:
L'emprim quartal da quest onn muntava il dumber dals cunfinaris anc a 317’000 persunas. Quai munta ad in plus da 2,8% cumpareglià cun il medem temp da l'onn passà. Tenor l'uffizi federal per statistica è quai però il pli pitschen augment dapi il 2009.
En la regiun dal lai da Genevra nua ch'in terz dals cunfinaris lavuran, munta l'augment medemamain a 2,8%. Il prim quartal da l'onn passà era quel anc tar passa 7%.
Damain pendularis ord la Frantscha
Cumpareglià cun il quartal precedent è il dumber da pendularis ord la Frantscha sa reducì per 0,8% sin 173’500 persunas. Ina tala reducziun hai dà l’ultima giada en l’onn da crisa 2009.
En il Tessin è il dumber da «frontalieri» creschì cun 3,6% pli ferm ch’en il rest da la Svizra.
RR novitads 12:00


text:
Lavurs
Tocca culada dovran ins en secturs fitg divers, p.ex. en il tegnairchasa, en l’electroindustria, en l’industria da vehichels, maschinas e textilias, en la construcziun d’apparats, da motors e pumpas sco era en la tecnica medicinala e la tecnica da mesiraziun. Furmaders da culaditschs produceschan tocca culada per blocs da motors, viertgels da tumbins, maschinas da café, computers, giugadira artifiziala, stgalas mecanicas e bler auter. Mintgatant fabritgeschan els era culaditschs spezials, per exempel per ovras d’art.
Furmaders da culaditschs elavureschan divers liaments d’atschal, da fier e da metal grev e lev. Tut tenor la direcziun speziala lavuran els cun differentas proceduras e metodas.
Furmaders da culaditschs da la direcziun ‘Furmas perdidas’ produceschan il pli savens furmas da cular or da material da furmaziun che po sulettamain vegnir duvrà ina giada. Per la fabricaziun da las furmas mettan els tocca da model en il material da furmaziun e cumpriman il material a maun u a moda mecanica. Sinaquai prendan els puspè ora la tocca da model e cumponan la tocca da furmaziun tar ina furma per cular. Els furman uschenumnads cocs per la construcziun da spazis vids, canals e chavas en il toc culà. Lura pon els cular il liament ch’è luà en pigna en la furma. Sinaquai marventa il metal ed ils furmaders pon schliar il toc en elavuraziun conscienziusamain da la furma ed al nettegiar e controllar. Quella procedura è adattada per la fabricaziun da tocca culada gronda, d’unicats e da pitschnas serias.
Furmaders da culaditschs spezialisads en furmas permanentas lavuran cun furmas d’atschal ch’ins po reutilisar. Quai proceder è adattà per serias grondas e tocca de precisiun. Els preparan las furmas cun agid dals documents da fabricaziun. Els programmeschan las maschinas da cular cun pressiun, cun furmas stablas u cun cul cuntinuant dirigidas electronicamain. Ils liaments vegnan luads en pignas electricas u pignas da gas e culads en ils recipients da la staziun da cular u en furmas preparadas. Els surveglian l’entir process da cular e controlleschan la tocca finida.
Furmaders da culaditschs èn era responsabels per il mantegniment e la tgira dals utensils e da las maschinas. Els resguardan las prescripziuns davart la segirezza da lavur e davart la protecziun da la sanadad e da l’ambient.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 27-11-2012 (stan 1-1-2018)
Durada
3 onns
Direcziuns
- furmas permanentas
- furmas perdidas
Furmaziun en la pratica
En ina cularia, cumplettà cun divers praticums (I vegnan absolvids dus praticums en mintgamai l’autra direcziun speziala).
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- Basa tecnica (matematica e fisica)
- tecnica da materials
- tecnica da dissegn
- tecnica da colliaziun
- tecnica da fabricaziun
- tecnica da maschinas
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "furmader / furmadra da culaditschs AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair vi da la lavur artisanala
- imaginaziun spaziala
- enclegientscha tecnica resp. interess vi da connexs tecnics
- moda da lavurar exacta e conscienziusa
- forza corporala
- senn da responsabladad
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’Associaziun da cularia da Schweiz GVS e da scolas professiunalas
Examen professiunal (EP)
spezialist / spezialista da process cun certificat professiunal federal, spezialist / spezialista da producziun
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra d’industria
Scola spezialisada superiura (SSS)
cun diplom SSS, p.ex. tecnicist / tecnicista construcziun da metal, tecnicist / tecnicista construcziun da metal, tecnicist / tecnicista process d’interpresas
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnica da maschinas
Diplom supplementar
CAS (Certificate of Advanced Studies) en tecnica da cularia a la scola auta per tecnica da la Fachhochschule Nordwestschweiz
A l'exteriur
z.B. en Germania, Bachelor of Engineering (B.Eng.) cun accent sin tecnica da cularia
Cundiziuns da lavur
Furmaders da culaditschs lavuran en cularias, il pli savens en manaschis pitschens u mesauns. En manaschis gronds èsi pussaivel da lavurar en squadras.
Interessads han bunas schanzas sin ina plazza d’emprendissadi, sch’els èn flexibels pertutgant il lieu da lavur.
Furmaders da culaditschs èn fitg dumandads sin il martgà da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
Giesserei-Verband der Schweiz GVS
Hallenstr. 15
Postfach 71
8024 Zürich
Tel: 043 366 00 84
URL: www.giesserei-verband.ch
Revista professiunala:
"Gussnews"


text:
Garcia Moreno a Sedrun (- Program)
(Corr.) Ils enconuschents acturs da Tujetsch han turnau a pegliar la curascha da producir in drama pli grond. Quasi per celebrar ina specia da giubileum ein els turnai tier il toc: Garcia Moreno, daus avon 25 onns. Ils habels acturs da lezs onns sesan oz ellas sutgas, laian reviver la regurdientscha da quellas uras e selegran, che la giuvna generaziun tila buc ord la bun’era ed ha era brav bien lenn. Da quei fatg ei la producziun dalla dumengia vargada stada ina clara e legreivla perdetga. Nua che mintgin fa il siu, ei il scribent ni scaldaus ni nudaus da reparter arbagias specialas. Mo ton mereta la verdad da constatar che tuts han priu lur pensum sil serius e dau lur rollas per gronda cuntentientscha digl auditori, e quei dil pli pign entochen ils gronds. Ed a vesta dalla biala prestaziun totala, tgi less era far “il nausch ugau da spenda che anfla dapertut la menda?”
In tschupi less jeu denton tuttina dar, ed in bein meritau, e quei al vegl translatur e regissur Gion Felici Monn. Igl ardiment e la premura da lez mereta tut laud. La producziun seriusa e bein preparada d’in bi drama en nos vitgs ei buca mo in passatemps; quei ei ina caussa edificonta ed ina buna scola per acturs ed auditurs e s’auda buc il davos tier la cultura romontscha. Semettend aunc cun ses 66 onns da tala ardur ed exemplarica premura en survetsch da nossa giuventetgna e dallas societads, sa nies premurau amitg romontsch haver la biala satisfacziun dad ademplir ina impurtonta e meriteivla missiun e da raccoltar l’engrazieivladad da sia glieud. – Als acturs da Tujetsch giavischein nus da cor in numerus ed engrazieivel publicum per las suandontas producziuns.
-st.
Garcia Moreno a Sedrun
Quei ei stau in plascher d’assister al teater a Sedrun: La mort da Garcia Moreno. Savess ins giavischar oz, en quei temps d’embrugls e scumbegls, in pli bi exempel d’in um magistrat catolic che quel d’in Garcia Moreno? La representaziun da Sedrun cloma puspei en memoria quei campiun. Igl ei buca fantasia. Igl ei in toc che sebasa sin verdad historica. Garcia Moreno pren il guvernagl digl Ecuador, empeila la politica el senn e spért da sia cardientscha, conceda la dueivla libertad dalla baselgia e leventa cheutras la gretta dallas ligias secretas. Quels engiran vendetga. Moreno sto curdar. El meira (1875) per sia cardientscha e sia politica catolica. Ils acturs da Tujetsch fan stupent. Ins senta il maun versau dil regissur ed igl anim grond dils acturs. Possien ei puspei ver in cumplein success dumengia ad otg, ils 14 d.q.
- Program


text:
Per sustegnair la sora ch'è qua la gronda part per lur mamma, s’engascha er l’Engiadinais Antonio Giacometti da Samedan a reguard da la tgira da la dunna attempada da 93 onns.
Per mai èn quai muments fitg prezius che jau na vuless betg manchentar.
Il magister è en sasez pensiunà, lavura tuttina anc en in pensum da 30%. El viagia in di per emna, cun in viadi da passa trais uras, en la Mesolcina per tgirar sia mamma. La relaziun cun la vegliadetgna en general saja sa midada en il sen positiv, uschia il bilantsch da l’um sportiv da 67 onns. Quai surtut vesend ch’i dettia tuttina adina puspè muments da plaschair e cuntantezza.


text:
Per la davosa giada ha il cussegl communal da San Murezzan debattà ier suentermezdi en sia cumposiziun actuala. Igl è era stada la davosa sesida per il president communal Sigi Asprion, ch’è betg pli vegnì re-elegì quest atun. Ina chaussa emoziunala per el.
Igl n'ha dentant betg mo dà salids da cumià per il president partent, mabain era per ils suprastants e commembers dal parlament partents. Avant ha il parlament dentant anc tratg ultimas decisiuns. Tranter auter ha el decidì da schliar diversas cumissiuns communalas sco quella da la schanza da skis.
En pli ha el prendì enconuschientscha dals quints finals da la sanaziun e renovaziun dal forum Paracelsus e da la construcziun dal nov depot da pumpiers. Tuts dus projects han custà pli pauc che planisà – il forum Paracelsus 400’000 ni 9% pli pauc, il depot da pumpiers 10,6 milliuns francs, 300’000 pli pauc ch’il credit deliberà dal suveran.
En pli ha il cussegl communal deliberà la missiva per la votaziun dals 10 da favrer 2019 areguard la cunvegna cun la destinaziun da turissem Engiadina San Murezzan SA per la finanziaziun dad eveniments dad impurtanza regiunala, uschenumnads Top-Events.
RR novitads 16:00


text:
Comun
On comun (comu e cumu in Lombard oriental, registraa anca el termin municipalità[1]) a l'è ona entità aministrativa fada su per on teritòri ciarament definii e per la sò popolazion e al denota generalment ona cità, vilasg o on gropp piscinin. On comun a l'è tipigament governaa da on síndigh e on consili comunal.
In la pupart di nazion, el comun a l'è l'entità amministrativa pussee piscinina ad avègh i sò reppresentant elegiuu democratigament, anca se despess, in di cittàa pussee grand, gh'è di olter suddivision, comé di Borgh, di Zon o di Municipi, cont di different autonomij.


text:
Gersau
Gersau a l'è un cumün e un distret svizzer, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.70 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2094 abitant.
El cumün de Gersau al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth, Beckenried (NW), Buochs (NW), Emmetten (NW), Ennetbürgen (NW), Ingenbohl, Lauerz, Vitznau (LU).
StóriaModifega
Gersau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1064 col nom de Gersouwe.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Person ligaa a GersauModifega
- Walter Nigg (1903–1988), Teologh
- Josef Maria Camenzind (1904–1984), pret catolegh e scritur
- Benno Ammann (1904–1986), Diretur d'orchestra e cumpisidur
- Oskar Camenzind (1971– ), curidur en bici, campion del mond in de l'ann 1998
GaleriaModifega
Gersau, seen from the opposite shore of Lake Lucerne
Gersau Rathaus
RiferimentModifega
Ligamm de föModifega
- Gersau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cun 325 a 306 vuschs ha May gudagnà la votaziun da disfidanza cunter sia persuna. Il schef da l'opposiziun Jeremy Corbyn aveva pretendì ina votaziun da disfidanza, suenter che la cunvegna da Brexit era vegnida refusada il mardi dal parlament. Tenor Corbyn aveva la votaziun davart la cunvegna da Brexit mussà che la regenza na saja betg pli capabla da cuntinuar. La maioritad dal parlament ha dentant vis quai auter.
Appel da May
Suenter la votaziun ha Theresa May appellà al parlament ad unitad en la dumonda dal Brexit. Ils deputads hajan ussa fatg cler tge ch'els na veglian betg. Ins stoppia collavurar a moda constructiva per definir tge ch'il parlament veglia. Ella haja envidà politichers da tut las partidas per chattar ina via.
May ha plinavant ditg ch'ella chapeschia ch'ils fatgs che sajan capitads las ultimas 24 uras sajan stads inquietants per la populaziun britannica.
Data da sortida è fixada
Cunquai che May ha survivì la votaziun da disfidanza è uss era cler, che la Gronda Britannia sorta ils 29 da mars 2019 or da l'Uniun Europeica. La primministra aveva annunzià ch'i na vegnia betg a dar ina midada da data, sche ella resta en uffizi.
Plan B suonda il glindesdi
May ha annunzià ch'ella veglia preschentar al parlament glindesdi proxim co ch'i duai ir vinavant. Per che la Gronda Britannia na sorta betg senza ina cunvegna ston il parlament e l'Uniun europeica anc chattar las proximas emnas ina schliaziun. Novas tractativas davart il Brexit na vegnia dentant probabel betg a dar. Quai ha ditg il schef negoziader da l'Uniun europeica oz a Strasbourg.
RR novitads 21:00


text:
Sco quai ch’il president communal da Surses Leo Thomann ha ditg envers RTR, saja l’emprima part da l’iniziativa inoltrada valaivla. La segunda part cuntegnia flaivlezzas. Uschia proponan ils iniziants ch’il credit pudess vegnir investì a Savognin a La Nars empè a Rona, nua ch’i pudess per exempel vegnir fatg in glatsch.
Tenor il giurist da la vischnanca Surses, vegnia ussa sclerì sche l’iniziativa saja valaivla. I saja pussaivel che l'iniziativa saja formulada memia pauc clera. Tenor la lescha chantunala da las iniziativas na po in text d'ina iniziativa betg cuntegnair intschertezza en il text. Mesemna saira s’inscuntran ils iniziants da l’iniziativa cun la vischnanca da Surses per in discurs.
RR actualitad 07:00


text:
Questas duas variantas èn uss sin maisa, sco il president communal Beat Roeschlin ha ditg ad RTR. Ed omaduas hajan avantatgs.
Grev da chattar persunas per il cussegl da vischnanca
L’avantatg d’in cussegl da vischnanca saja ch’el possia represchentar las 11 fracziuns en vischnanca. Plinavant na dettia quai betg partidas politicas en vischnanca che fetschian las discussiuns. Mo i dat in problem: Igl è pli e pli grev da chattar persunas ch’èn prontas da s’engaschar en in parlament. L’avantatg da la radunanza communala saja ch’il singul burgais haja la pussaivladad da dir dapli, d'influenzar dapli e da far cuntrapropostas.
Vegnir pli effizients
La finamira da la revisiun da la constituziun communala saja da vegnir pli effizients e pli sperts, di Roeschlin. Ina cumissiun sto uss valitar las duas variantas. Suenter vul la suprastanza communala preschentar ina proposta al cussegl da vischnanca. L’ultim pled en quest chapitel han votantas e votants da Tujetsch a l’urna.


text:
Quantas taxas per radio e televisiun ch'affars pajan, vegn calculà tenor la svieuta. Uschia vegnan ils affars partids en sis differentas categorias. Quai sajan memia paucas categorias, constatescha il Tribunal administrativ federal oz en ina sentenzia.
Ina fatschenta ha purtà plant cunter las taxas ch'èn vegnidas calculadas. Malgrà ch'il tribunal ha constatà en il cas concret ina cuntradicziun a la Constituziun, refusa quel il plant sco tal. Tranter auter perquai che las taxas da radio e da televisiun sajan sin in nivel bass per affars, scriva el en ina communicaziun.
Il tribunal propona dentant al Cussegl federal dad analisar il sistem fin il pli tard mez da l'auter onn. A maun da l’analisa duai il Cussegl federal anc ina giada adattar il sistem manglus. La sentenzia po vegnir tratga vinavant tar il Tribunal federal.
RR novitads 12:00


text:
Bevaix
Bevaix a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.76 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3837 abitant.
El cumün de Bevaix al se tröva a una altitüden de 475 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudry, Chevroux (VD), Cortaillod, Forel (FR), Gorgier. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Bevaix in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gia dapi in tschientaner vegnan mesirads ils moviments dals differents glatschers en nossas regiuns. Cun excepziun da singuls onns èn praticamain tut ils vadretgs luentads dapi las mesiraziuns, il link avra en ina nova fanestra.
Uschia era il vadretg da Tschierva en la Val Roseg. Quest onn è el sa retratg per bunamain 22 meters. Quai resulta or da las pli novas mesiraziuns fatgas quest onn da Gian Andri Godly da l'Uffizi da guaud e privel da la natira. Il regress è bain sut la media, dentant è quest ina reacziun sin ina da las stads pli fraidas en il passà.
Dapi 3 onns mesira l'inschigner forestal ils vadretgs da Calderas, Roseg, Sella, Morteratsch e Tschierva. Per pudair trair las dretgas conclusiuns en vista il futur èn talas mesiraziuns che vegnan fatgas cun in apparat da GPS da gronda valur per la scienza. Dentant èn questas mesiraziuns impurtantas era per il Uffizi da guaud e privel da la natira. Ellas servan numnadamain a controllar ed eruir eventuals privels ch'il regress dals glatschers pudess avair per l'ambient.
TSG 17:40


text:
FIPS
El FIPS l'è on software per el DOS che 'l serviss al partizzionament mia distruttiv di hard disk, donca el permett de scriv di noeuv partizzion senza scassà quij vigg, che cambien domà de dimension. FIPS l'è on software relassa sotta la licenza GPL.
LimitazzionModifega
El FIPS el pò lavorà domà in di partizzion formattaa in FAT, e 'l pò minga aumentà i dimension de ona partizzion. I partizzion scrivuu dal FIPS i gh'han del spazzi trasaa, perchè 'l giorna mia la FAT.
El disch indoa che 'l lavora FIPS el gh'ha de vess deframmentaa, perchè 'l FIPS el pò minga spostà i file.
I software de partizzion d'incoeu han superaa tucc i limitazzion del FIPS.


text:
Fegl parochial Grischun
La vischnaunca da pleiv >Lumnezia miez ei commembra dall’uniun Fegl parochial Grischun.
Survestschs divins ed ulteriuras impurtontas informaziuns bublichein nus mintga meins el Fegl parochial Grischun, ediziun regiunala “Surselva”.
Interessents ord las pleivs da Degen, Morissen, Vella e Vignogn retscheivan il fegl parochial en fuorma da pupi gratuitamein – sannunziei Tier il secretariat parochial ni per email. La vischnaunca da pleiv Lumnezia miez surprenda ils cuosts annuals d’abonnement da frs. 17.- per lur commembers dalla peiv.
L’ediziun electronica vegn publicada mintgamei sin questa pagina d’internet en fuorma da PDF.


text:
di: Dario Ferretto
Cont el traffic ormai congestionaa
‘na macchinetta mì voeuri comprà:
voo a vedè dò ò trè utilitari
e l’è lì che ven foeura el patatracch.
Dervi la portera de sinistra
cerchi de andà denter per la guida,
ma ogni sforzo sta risultando vano
per la pancia e per il deretano.
Mangia pòcch, mangia quasi nient
con la panscia te tocchet el volant
te gh’hee i brasc che paren duu giambon
e te riesset nanca a schiscià on botton.
Son settaa giò incastraa come on salamm
tra ona marcia e el fren a man
ed alla fine l’ardua sentenza:
io di cibo dovrò restare senza.
Son chì bloccaa in su sto tòcch de latta
sògni cassoeula, busecca e ciccolatt,
sògni nervitt, borlòtt con la scigola
e poeu me ven on strangolon in gola.
Mangia pòcch, mangia quasi nient
con la panscia te tocchet el volant
te gh’hee i brasc che paren duu giambon
e te riesset nanca a schiscià on botton.
Me vedi magher, patii come on fachiro
cont i luganegh che me passen sòtta el nas
l’è ona tortura, mi manca già il respiro
el panetton el me dà minga pas.
E allora el mè conflitt de interess
el vosa: “Viva la carne e tutt el rest”
la cotoletta l’è bòna de morì
e mì la mangi de nòtt come del dì.
Mangia pòcch, uè ma mì son minga matt
mì e la mia panscia emm faa on bell contratt
chi se ne frega se el traffich l’è ingrossaa
a tì la dieta, mì gh’hoo famm e voo a mangià.
musica
chi se ne frega se el traffich l’è ingrossaa
a tì la dieta, mì gho famm e voo a mangià.


text:
Cavaliri
Cavaliri o Cavalin (nom ufizial in italian: Cavalij in Piemuntes; Cavallirio in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 317 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,1 km² e ona densità de popolaziun de 163 ab./km².
El paes el se tröva a la mancina del fiüm Sesia, a 34 km da Nuvara. L'è tacaa ai cumün de Boca, Cürésc, Funtanei, Praa e Rumagnän.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1827 l'è staa truvaa un frament de una lapid de l'epuca rumana, e un quaj temp dopu l'è stada truvada una quas intrega. Quela roba chì la fà pensa che Cavaliri la sia abitada giamò ai temp di Ruman.
Dopu vess stada in del Cuntad de Pumbia, l'è stada dunada cunt un diploma da l'imperadur Curad el Salich al vescuv de Nuvara (1028).
In del 1152 un diploma del Federich Barbarussa l'ha cunfermaa la sua partegnenza ai Signur de Castel. Finida sota el dumini milanes, in del 1402 l'è staa dal Gian Galeaz Viscunt al Francesch Barbavara, pö l'è passada ai Guarch. Tra 'l 1471 e 'l 1536 l'è staa un feud de Rumagnan, menter a partì del 1583 l'è stada una parochia.
L'è ducümentaa el fat che la sia stada sachegiada dal 24 lüj al 4 agust del 1655 dai suldaa piemuntes, e pö anmò in del 1658 da quij del düca de Modena, leaa di Frances.
Sota l'età napuleonica, Cavaliri la s'è truvada in del dipartiment de l'Agogna.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavaliri l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
L'emprim ha la radunanza communala ditg cun 115 cunter 110 vuschs na ad ina proposta da renviada. Questa proposta vuleva ch'i vegnia sco emprim evaluà cun contracts liants sch'in tal project saja insumma necessaris. Sin maisa è in project cun ina chasa da pliras famiglias, abitaziuns per vegls, in'ustaria ed ina garascha sutterana cun rodund 60 parcadis.
Silsuenter ha il suveran incumbensà la suprastanza da cuntinuar cun il project, quai cun 113 cunter 109 vuschs.
Per ina proxima radunanza communala prepara la suprastanza da Tumein uss ina dumonda da credit per il project d'ina garascha sutterrana.
RR novitads 06:00


text:
Il minister da l'exteriur Ignazio Cassis è arrivà il glindesdi Pasca a Peking, nua ch'el vegn a passentar ils proxims trais dis. Là è Cassis tenor ses departament s'inscuntrà cun Svizzers da l'exteriur e cun il president da la banca d'investiziun per infrastructura.
Ì a fin è l'emprim di da Cassis a Peking vid ina maisa radunda cun represchentants d'interpresas da la Svizra e da la China e lura er cun ina tschaina cun represchentants da l'universitad e dal sectur cultural.
Inscunter cun ses collega d'uffizi
Il mardi vegn Cassis lura a s'inscuntrar cun ses collega d'uffizi chinais Wang Yi. In tema central da l'inscunter vegn ad esser la collavuraziun dals dus pajais en connex realisaziun da las finamiras da persistenta 2030 ed las schanzas economicas d'in project d'ina nova via da Saida.
Dapi che Cassis è en uffizi è quai ses emprim viadi uffizial ordaifer l'Europa.
RR novitads 16:00


text:
Cesarò
Cesarò l'è 'n cümü de la Pruvincia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia, el se tróa a 120 km a èst de Palermo e a 80 km a sudòvest de Messina. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na populasiù de 2.709 e 'na superfìce de 216,5 km².[1]
Cesarò 'l cunfìna cói cümü de: Alcara li Fusi, Bronte, Capizzi, Caronia, Cerami, Longi, Maniace, Militello Rosmarino, San Fratello, San Teodoro, Troina.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Referènse[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Tujetsch
Il bien renome, che la societad da giuvens da Tujetsch gudeva gia sco acturs teatrants, ha ella la dumengia vargada, entras sia emprema producziun digl attractiv ed edificont drama S. Willibald, danovamein manteniu ed ei la gronda frequenza da aspectaturs da lunsch e datier stada beinmeritada. Il giuven regissur Gion Antoni Monn ha mussau danovamein, ch’el hagi sia truppa d’acturs e cantadurs bein entamaun e dat a quels schon tras siu agen giug instrucziun exemplara. Abstrahau d’entgins forsa stagn liungs monologs porscha il drama sez bia variaziun ed acziun, sepresentan gie als spaniai aspectaturs cuntinuadamein novs maletgs e contrats: laders e sogns, morders ed aunghels, capitanis e bandits e conts en vestgiu da pelegrin etc. Da custeivel humor ei la scena, nua che Leo, il meisteril capitani dils morders, vestgius da pelegrin, vegn cun suspect vigilaus ina notg ora sper la pegna en l’ustria da dormulents fumegls e profunda impressiun leventa igl act final, nua ch’il pauper pelegrin S. Willibald en bara vegn renconuschius da siu frar sco cont Conradin.
Sonda e dumengia proxima han amaturs d’in bi giug danovamein caschun da mirar las producziuns el hotel dalla Cruna a Sedrun ed ei vala pilver la peina.
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - cumpariu 2011 America
Contact
Tarcisi Hendry
Via Alpsu 64A
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Vignogn
Vignogn a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 170 abitant e una süperfiss de 7.38 km², e al se tröva a una altitüden de 1239 meter sura al livel del mar.
El cumün de Vignogn a l'è tacaa ai cumün de Degen, Lumbrein, Obersaxen, Sankt Martin, Suraua.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vignogn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1325 col nom de Vinanne. In 1469 it was mentioned col nom de Viends.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial (Todesch)
- Vignogn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Il pli dispitaivel èn ulteriurs 30 milliuns francs per la sparta da l'ETH sco era contribuziuns da basa pli autas per las universitads e las scolas autas spezialisadas. Il minister da finanzas Ueli Maurer è stà cunter in augment per la scolaziun.
122 milliuns francs dapli
Cun 41 cunter 0 vuschs ha il Cussegl dals chantuns approvà il preventiv 2020. En total ha el approvà expensas supplementaras da 122 milliuns francs. La gronda part da quai va, sco gia menziunà, en la sparta furmaziun. Il preventiv federal prevesa uschia entradas da 75,666 milliardas francs ed expensas da 75,333 milliardas, pia in surpli da 313 milliuns francs. En la versiun dal Cussegl federal era il surpli d'entradas sin 435 milliuns francs.
RTR novitads 14:00


text:
Ins vegn strusch d’untgir ellas, las reclamas che fan endamen, ch’ei seigi lu gleiti s. Valentin. Ch’ins duessi – sch’ins hagi lu veramein bugen il partenari/la partenaria – buc emblidar da purtar ad ella in matg flurs, ad el ina scatla pralinas – per numnar cheu sulet ils classichers. Jeu mezza hai buca gronda simpatia per quei di. Regals sin camond ei buca schi il miu!
E tuttina – la reclama entuorn il di da s. Valentin, il patrun dils inamurai, ha buca propi dau ruaus a mi. Co stat ei cun quellas investiziuns en ina relaziun?
Naturalmein eis ei pusseivel dad investar daners cun cumprar in bi regal per quei di, in che muossa, che l’auter vala enzatgei ad ins. Jeu vess denton aunc in auter tip. Co fuss ei cun in’ investiziun a liunga vesta? Buc ina materialistica, mobein ina a moda emoziunala.
Nus tuts savein ch’ina relaziun viva dil dar e dil prender. Semegliont sco tier in conto bancar. Per saver prender giu daners, ston ins enzacu era metter si enzatgei. E quei vala era pil conto dalla relaziun. Bials e positivs muments vegnan nudai sut la colonna dallas entradas. Leutier crodan p.ex. in engraziel, l’attenziun e capientscha en in discuors, in car sms, e.a.v.
En mintga relaziun dat ei denton era muments che vegnan nudai en l’autra colonna. Da quels che sminueschan la facultad d’amur. Quei sa esser stress, malcapientschas, nauschs plaids, in dafar egoistic ed auter. Quei ein muments che peisan psicologicamein pli grev e quentan consequentamein dapli ch’ils buns muments. Per ulivar il saldo dil conto d’amur ston expensas pia vegnir ulivadas cun in surpli d’entradas. Quei munta concret che nus stuein impunder dapli che quei che nus savein prender dil conto communabel. Jeu sun denton perschuadida che mintga investiziun en quei grau sepaga.
Jeu sai, quei che pertucca la carezia, ei buc tut aschi logic sco el mund dallas cefras e bilanzas finanzialas. Tuttina giavischel jeu a nus tuts per quei di da s. Valentin che nus investeien il temps a moda e maniera che procura per cefras neras en nossa relaziun. Per quella ga duei buca la colur cotschna star per la carezia. Da quei havess probabel buca mo s. Valentin plascher, mobein era s. Paul. El che ha scret en ina brev als fideivels da Corint: «La carezia ei generusa» (1 Cor 13,4a).


text:
Cunzunt dovri dapli persunal, ha ditg il schef da Frontex a gasettas. Dentant dovria era in meglierament dal cumbat cunter ils cuntrabandists d’umans e cunter il crim organisà.
Ed ils schabetgs dals davos mais hajan mussà che l’Europa stoppia sa cunvegnir sin in management unifitgà europeic, era per pudair registrar sistematicamain ils fugitivs, communitgescha Frontex. Il mument vegn perquai elavura in sistem electronic per registrar ils fugitivs, cumpatibel per tut ils stadis da l’UE.
La Frontex na quinta il proxim temp betg che las massas da fugitivs che vegnan en direcziun Europa sa sminueschian. L’organisaziun che duai proteger ils cunfins da l’UE quinta cun fin a 500’000 fugitivs sulettamain a la costa en la Tirchia dal vest.
RR Novitads 12:00


text:
Concret ha l'entira gruppa Volg fatg il 2018 ins svieuta dad 1,51 milliardas francs. Cumpareglià cun l'onn avant è quai in plus dad 1,4%. Il dumber da posts da vendita è l'onn passà sa diminuì per sis sin 924 stizuns, shops da tancadis e detaglists libers.
Dapli rauba ha il detaglist surtut pudì vender en butias da tancadis. La svieuta dals 94 «TopShops» als tancadis dad Agrola è creschida per 5,1% sin 270 milliuns francs. Il pli impurtant chanal da vendita restan las butias dal vitg da Volg. Tut las 588 da questas butias han pudì augmentar la svieuta per 1,8% sin 1,15 milliardas francs. En media ha ina butia dal vitg uschia fatg ina svieuta da 1,96 milliuns francs. In pli pauc bun onn han ils detaglists libers che vendan products da Volg gì. Els han fatg bun 13% damain svieuta – en tut anc 85 milliuns francs.
RR novitads 10:00


text:
Guanzaa
Guanzaa (nom ufizial in italian: Guanzate in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 5 788 abitant (dato del Dicember 2015[1]) (ciamaa mangiacoscenza), cont ona süperfis de 6,9 km² e ona densità de 839 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Appian, Bulgar, Cadoragh, Cassina, Scirimid, Fenegrò, Fin, Lomazz e Venian.
MonumentModifega
- El Santuari
- La Geesa de Santa Maria Asunta
- La Cruus de le mission
- El Centrer Civich
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Guanzaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tòch
I pît (gènar Meleagris) i'én d'j osél, con d'il sanfi lónghi e di äli putòst curti. La tésta e al còl i en pìni 'd bòtli e dal bèc, ätor che in tal masć, a pénda du béli bavisi chi venén duri e i cambién ed cólor (i pólén gnir blò, ròssi o anca grîzi) quanda al pît al se "schèlda", osìa quanda l'é ecitè o rabì. In tal prim cäs al masć al drizà anca il pènì 'dla còvà e al fa 'na róda a la manéra di pavón, anca se pù pićen'na.
A pärma, si't dan dal pît i vólen dir ca s'at sì svelij a n't'al si miga dal tut, in pratica i tan dit ca n't'si miga tant furób. E pitoclón l'é quanda i gan voja d'ésagerer. 'N ätor pît famoós a Pärma, sta vòlta fèmna, l'è l'ass ed dinär dil cärti da briscóla piasintén'ni, conosù da tutì c'me la pîta.
Tasónómia
Al gènar Meleagris, l'unic gènar dla sòtfamija Meleagridinae, al comprenda du sòrti[1].
- Meleagris gallopavo Linnaeus, 1758 - al pît sélvadég e cól nóstran cal ghe derîva
- Meleagris ocellata Cuvier, 1820 - un pît difus ätor che in tla penisola dal Yucatan in Mésico
Biológia
Al pît, anca cól sélvadég, l'è 'na béstia vièda a stär a dré térà e al vóla raramént, pù che ätor par scapär.
Al pît a n'l'é miga tant esigént par cól ca riguèrda la diéta e di fati al magna pù o méno tut col ca'l cata in gîr: verduri ed tut'i tîp, dil granaij, dla fruta, dil nozi, d'insétt e par fén di ringól.
L'època'd la riprodusión la cominćia a metè dal méz ed farvär quanda il fèmni i tachén a cantär par ćiamèr i masć. I masć, quanda e s'i sentén, i van a färos lustar con la fèmna: i fan la róda, i revén gli äli e i fan di vèrs da mât e, se par cäs tut l'é andè par al vèrs giust (pr'al pît), dòpa un pò la fèmna la métarà zò di œv fecondè e la cominćiarà a covèr. I œv i venen pósè in'na buza fat'aposta vers Avrîl, un pò c'me i fasàn, foderèda con un pò 'd pèni e 'na quälca foja sècà. Dòpa do zmani ch'i en nasù, i pićen i en belé bon 'd volèr e i cominćén a molèr la mädra pr'ander a dormir in simà al bròchi dil piânti. I crèson a la svèlta e pr'Agòst i en belé prónt pr'ander da lór.
Al pît, sóra dal cónt, l'é von di esempi pù difus ed riprodusión par parténogenèsi aćidentäla arenòtòca.
Alévamént
In Evropa, al pît l'é stè introdòt dòpa ch'i an catè l'América e da alôra l'é dvintè 'na tipica béstia d'alévamént.
Râzi italjani
- Pärma e Piacénsa
- Briansól
- Nigór italjan
- Bronzè di Côl Euganei
- Romagnól
- Érmelinè ed Rovîg
Râzi éstari
- Ardesia
- Auburn
- Bianc olandés
- Blò
- Brónzè d'Amèrica
- Brónzè daj äli nigri
- Brónzè tòdèsc
- Nigor spagnól o Nigor Américàn
- Nigor ed Bourbonnais
- Nigor ed Norfolk
- Ròss ramè
- Ròss di Ardènnì
- Ròss tòdèsc
- Slate Australian
Tutavìa i pît chi s'catón al giorén d'incó dal p'cär i n'apartènon miga a nisuna râza mo i en ibrìd comérciäl fât aposta par gnir gros e pés in pòc témp.