text:
L'artista C.W. Mann viva dapi 20 onns en Germania, surtut a Berlin. L'artista svizra lavura cun pleds – ella vul occupar il spazi cun pleds e frasas.
Mann numna quai «Raumbesatzung». Ussa occupa ella il spazi a San Murezzan cun pleds e frasas sin radund 40 bandieras en differents lieus. Grazia al vent saja San Murezzan in bun lieu per art sin bandieras, ha ditg Mann envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR. Pleds, noziuns u frasas sin bandieras: cun questa furma lavura Mann dapi quatter onns. L'onn 2013 avevi num sin ina bandiera sin il tetg da l'ambassada svizra a Berlin: Frohe Botschaft.
«St. Moritz macht Un Sinn» - l'acziun d'art da C.W. Mann dura anc enfin ils 7 da settember.
RR actualitad 07:00


c: text/html

text:
Ella haja gì il sentiment, ch’i saja uras da chalar suenter 14 onns. Plinavant sa legra Silvia Hofmann da puspè esser ina dunna libra.
Autras prioritads
Sco quai Silvia Hofmann ha ditg ad RTR, veglia ella sa concentrar pli fitg sin sia lavur sco coach. Ella posseda ina pratica da coaching per persunas cun conflicts. Cusseglier guvernativ Martin Jäger deplorescha la decisiun persunala da Silvia Hofmann.
14 onns sa messa en per egualitad
Cura ch’ella haja cumenzà, saja la mentalitad anc stada fitg tradiziunala. Ussa vivian blera glieud giuvna tut auter. Saja quai en connex cun la lavur u cun la famiglia.
RR actualitad 08:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Be in'emna suenter sia victoria en il Canada ha il mountainbiker da Tersnaus er gudagnà la cursa da la cuppa mundiala a Windham en ils Stadis Unids. Schurter battì ses grond rival, il franzos Julien Absalon per 4 secundas. Terz è vegnì il Tudestg Manuel Fumic. Grazia a questa victoria, la 16vla da sia carriera en la cuppa mundiala, è Nino Schurter er sin buna via da gudagnar la cuppa mundiala generala.
Tar las dunnas è Jolanda Neff vegnida segunda. Pudì la Svizra ha sulet la Franzosa Pauline Ferrand.
En duas emnas stat sin il program la davosa cursa da la cuppa mundiala da la stagiun en la Valle di Sole.
RR novitads 23:00


text:
- aur per Michelle Gisin 02:20:90 (Svizra)
- argient Mikaela Shiffrin + 00:97 (Stadis Unids)
- bronz Wendy Holdener + 01:44 (Svizra)
Show da la Svizra sin las pistas da Pyeonchang
Michelle Gisin daventa sensaziunalmain campiunessa olimpica en la cumbinaziun, quai sco emprima skiunza svizra insumma. Gisin ha mess la basa per quest success cun il terz meglier temp en la cursa rapida. Silsuenter ha ella mussà in percurs da slalom fulminant. La finala gudogna Gisin suveran cun in avantatg da bun ina secunda sin la topfavurita Mikaela Shiffrin.
Cun Wendy Holdener sco terza, ch’era vegnida avant in onn campiunessa mundiala a San Murezzan en questa disciplina, è il triumf svizzer cumplet.
RR novitads 08:00


text:
Sainte-Foy-lès-Lyon
Sainte-Foy-lès-Lyon l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Sainte-Foy-lès-Lyon, del circondàre (arrondissement) de Lione e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 21 585 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 6,83 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 170 méter a 'na altèsa màsima de 322 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Il pilot Charles Leclerc è vegnì sisavel, è stà ina premiera. Per l'equipa dad Alfa-Sauber èsi stà il segund resultat cun puncts en quest onn, suenter che Marcus Ericsson era vegnì novavel en la cursa da Bahrain. Questa giada è el vegnì 11avel. Leclerc aveva gia persvadì avant in onn a Baku. En las cursas da furmla 2 aveva el fatg ils rangs 1 e 2.
Gudagnà la cursa caotica a Baku ha il pilot da Mercedes, Lewis Hamilton. El è stà il grond profitader durant la cursa. Sco emprim ha Sebastian Vettel anc vesì ora sco victur segir, lura ha Valteri Bottas surpiglià il timun. Ma er il Finlandais n'ha betg dumagnà. En la terz ultima runda ha el donnegià ses pneu davos cun in toc d'in auter auto che giascheva sin via. Grazia a la victoria dad oz maina Hamilton uss era il classament general davant Vettel ch'è la finala vegnì quart. Hamilton ha ussa quatter puncts avantatg sin el.
Segund è vegnì oz Kimi Raikönnen en Ferrari avant Sergio Perrez en Force India.
RR novitads 16:00


text:
Tla semifinela dl campiunat talian Under 18 fņvel l Gherdėina y l Renon y l Asiago contra l Puster che se batova per ruvé tla finela. L Asiago se ą bele do doi partides davanią l post te finela, l Gherdėina ą messł jģ ala terza partida. Cun doi partides vėntes ai penalties se ą ala fin l Gherdėina meritą de ruvé inant.
Gherdėina - Renon 2:5 (0:1, 1:1, 1:3)
Scumencią melamėnter ą per la U18 la lingia de partides per ruvé tla finela. I mutons fova nervėusc y sautova scialdi a uet y ne se nuzan nia l vantaje de jughé n cėsa, ntan che i autri fova plu cuncrec y ą nuzą la ucajions che i ova. L Gherdėina ą bėn trat 54 iedesc sun cassa, ma ą danz mé fat doi goi! Sun l 2:4 ala fin ą l trainadėur mo purvą a tņ ora l verdiaporta, ma al Renon ti iel mo garatą l gol a cassa ueta. I goi a fat Tim Linder y Damian Bergmeister.
Renon - Gherdėina 2:3 d.p. (1:1, 0:0, 1:1, 0:0, 0:1)
N la ultima dumėnia fņvel pona la segonda partida sun Renon. I mutons ą jugą cun mpue plu de cė y fova tresora dan cassa dl averser, che purempņ for apront a fermé i tiri dl Gherdėina. Do doi menuc tl terzo tėmp ti iel garatą al Gherdėina l 2:1, ma doi menuc dan la fin dla partida se ąi mo giapą l gol che valivova inņ ora l resultat. N ą nsci messł jģ tl "overtime". Iló ne niel tumą degun gol y sun na tela ąn messł tré i penalties. Cinch per pert che ne ą mudą nia y pona jģvela un al iede: scumencią a tré ą l Renon y ą falą, śėn messova tré l Gherdėina y sce l jiva ite fņvela venciuda. Duc stajova ert, ma la ti ą butą al Gherdėina y ą nsci vencił chėsta partida. I doi goi tl tėmp reguler ie unic fac da Andreas Vinatzer, l penalty dezijif fova de Damian Bergmeister.
Gherdėina - Renon 4:3 d.p. (1:2, 1:1, 1:0, 0:0, 1:0)
Partida da zitré dal scumenciamėnt nchin ala fin, la "bella" coche n dij, chėla de merdi ai 5 de auril tl stadio de Sėlva. Śėn se tratņvela, l fova lultima puscibltą per ruvé te finela y i mutons ą sambėn sentģ dassėnn chėsta partida. Purtruep ąla riesc sciacą y mé do trėi menuc y mez stajņvela bele 2:0 per l Renon. Ma l Gherdėina ne lą mei data su y cumbatan dassėnn iesi stai boni de valivé ora la partida nsci che n ą inņ messł jģ tl "overtime" y pona a tré i penalties. Tlo ti ąla bel snel butą al Gherdėina a fé i goi, ntan che l Renon ne n abinova ite degun. Per l Gherdėina ąl fat i goi Lukas Mair, Juri Runggaldier y Damian Bergmeister. L penalty dezijif fova de Leo Holzknecht.
Nsci ie l Gherdėina śėn te finela ulache i ą da se la fé ora cun l Asiago. La prima partida ie bele n juebia ai 7 de auril dala 18.30 te Sėlva, la segonda sarą n sada ai 9 de auril a Asiago y sce n cajo sarąl mo da fé la terza partida n lunesc te Sėlva. Unide duc a fé n bel tifo!
Y propi ai tifosi ti vąl n gran rengraziamėnt, l miėur "Fanclub", belau dut jugadėures dla Under 20 y plu jėuni che ą ciantą y sustenģ la scuadra ntan duta trėi la partides, braviscimi!!! y speron de Ve udėi inņ.


text:
Svizra
-
Passagiers senza bigliet vegnan registrads
A partir dal prim da schaner 2016 vegnan persunas che nizzegian la viafier ed ils bus senza ina bigliet, nudadas en in register central. Il Cussegl federal ha mess en vigur ina revisiun da lescha che dat questa pussaivladad a las interpresas dal traffic public.
Las datas registradas ston dentant vegnir stizzadas suenter dus onns sch'ils bigliets èn vegnids pajads e sch'il viagiatur senza bigliet n'è betg vegnì tschiffà danovamain. Grazia a quest register duain delinquents per disa vegnir tschiffads e chastiads pli fitg.
RR novitads 18:00


text:
I spetga ina fin d’emna plain acziun a Lai. Ils megliers mountainbikers sco era ils megliers ciclists da downhill dal mund cumbattan a Lai per plazzas da podest.
Durant l’entira fin d’emna vegnan spetgads radund 15’000 aspectaturs che vulan guardar las abilitads da Nino Schurter e co. En mintga cas dastgan ils ciclists sco era il aspectaturs sa legrar sin ina fin d'emna cun bler sulegl e temperaturas da stad.
Era il comité d’organisaziun ha plaschair da las aspectativas e sa legra sin ina buna fin d’emna cun usché paucs accidents sco pussaivel. Quai ha ditg Reto Laim, responsabel per las cassas sin l’entir areal da la cuppa mundiala, a RTR.
Gia avant bun in’emna han cumenzà las lavurs da construcziun. En acziun èn radund 30 persunas da l’armada e var 200 voluntaris.
RR actualitad 11:00


text:
Digitip – Arcunar paginas d'internet sco pdf
- Glindesdi, 11.9.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 11.9.2017, 10:15, RTR
Cun arcunar paginas d'internet sco pdf èsi pussibel da salvar infurmaziuns interessantas e duvrar ellas offline. Il Digitip declera co ins fa quai.
Bunamain mintga browser d'internet porscha ina funcziun per arcunar paginas d'internet sco pdf. En il browser Chrome da Google per exempel smatg'ins simplamain las tastas ctrl+p exact sco per squitschar. En la fanestra che cumpara van ins sin «midar» e selecziunescha enstagl d'in squitschader la funcziun salvar sco pdf. Sco proxim ston ins mo anc decider, nua arcunar la pagina. Ed en la versiun dal Chrome sin il telefonin selecziunesch'ins en in emprim pass da parter la pagina e lura da squitschar. Enstagl d'in squitschader elegian ins silsuenter da salvar la pagina sco pdf.
Sch'ins vul arcunar paginas d'internet en il browser Firefox, lura ston ins l'emprima giada activar l'Add-on correspundent en il browser ed avrir quel da nov. Silsuenter chatt'ins la funcziun d'arcunar paginas d'internet sco pdf cun smatgar sin la tasta dretga da la mieur.
Arcunar paginas d'internet sco pdf è ina buna funcziun sch'ins scriva ina lavur durant ina scolaziun e sa referescha en quella sin funtaunas or da l'internet. Ins sa uschia adina verifitgar las funtaunas, era sche las infurmaziuns sin las paginas d'internet vegnan adina puspè midadas. Ma era sch'ins vul simplamain duvrar infurmaziuns or da l'internet offline, porscha la funcziun d'arcunar ellas sco pdf ina buna schliaziun.


text:
La communicaziun saja stada correcta, di il directur da la Cumissiun da concurrenza WEKO, Rafael Corazza. E perquai na vesa el era nagin basegn da far ina correctura en il cas da submissiun en la Val Müstair. «Nus avain in cler stadi dals meds da cumprova», argumentescha Corazza. «Nus avain decleraziuns e documents che na lubeschan betg in dubi raschunaivel ch’igl ha dà quellas cunvegnas da pretschs durant questas pre-sedutas.»
Pretensiun d’ina correctura publica da la WEKO
Gievgia saira aveva la Societad grischuna dals impressaris constructurs pretendì en ina brev adressada a la WEKO, che quella fetschia publicamain cler, che la Societad grischuna n’haja ni organisà ni saja stada participada a las cunvegnas da pretsch tranter ils impressaris en la Val Müstair.
«Igl è per nus inacceptabel, che il num da la Societad grischuna dals impressaris constructurs, sco betg participada partida a la procedura, vegn mess en in connex en la communicaziun da medias da la WEKO, che mussa il GBV sco organisatur da las cunvegnas da pretsch», aveva la Societad grischuna scrit tranter auter en la brev la gievgia saira e pretendì ina correctura publica da la WEKO.
Saveva Societad grischuna da las cunvegnas?
Resta anc la dumonda, sche la Societad grischuna dals impressaris constructurs saveva da quellas cunvegnas da pretsch en la Val Müstair? La societad grischuna di qua cleramain na. Tuts sajan sa tegnids vid il reglament che scumonda talas cunvegnas da pretsch e da lavur.
Che l’organisatur da questas pre-sedutas, pia la Societad grischuna dals impressaris constructurs, na duess betg avair savì tge che è succedì en questas sedutas ch'han gì lieu fin il 2008, è perencunter per Rafael Corazza mo grev imaginabel.
Pir l’emprima da diesch
La Societad grischuna dals impressaris constructurs prenda pir puspè posiziun cura ch’il rapport detaglià saja sin maisa. Las inquisiziuns da la WEKO cuntinueschan. Quella da la Val Müstair è pir stada l’emprima da totalmain diesch iquisiziuns en il Grischun. Pertutgadas èn tut en tut 40 interpresas.
RR novitads 17:00


text:
Per la segunda giada durant questa stagiun vegni al duel da derbi engiadinais en la quarta liga da ballape. Il segund inscunter da questas duas equipas na savess betg esser pli cuntrari. Schlarigna è per il mument sin plazza duas da la tabella e cumbatta per la promoziun ina liga pli aut. Scuol è dapi il principi a la cua da la tabella e cumbatta cunter la relegaziun ina liga pli bassa.
Emprim derbi egualisà
Gia l’emprim inscunter tranter las duas equipas da ballape engiadinaisas ha gudagnà Schlarigna. L'october da l’onn passà dentant mo cun 1:2. Ditg ha Scuol pudì tegnair encunter en il duel cunter l’equipa che era gia da quella giada il grond favurit. Uss savess il CB Schlarigna dentant far anc dapli squitsch. Schlarigna gioga a chasa e dovra ils puncts per restar en la cursa da promoziun. Per Scuol da l’autra vai mo pli per l’onur.


text:
Carl Felis de Savòja
Carl Felis de Savòja (Turin 1765-1831) l'era el fioeu de Vitori Amedeo III che l'è staa vicere in de la Sardegna del 1799 al 1816, durant el period napuleonich quand el Piemont l'era ocupaa dij frances. In del 1821 l'è staa faa Re quand el fradell Vitori Emanuèl I el s'è ritiraa dopu de i disurdin de piazza. In quel menter el se trovava a Mòdena; l'ha ordinaa al regent, Carl Albert, de ritiraa el Statut che quel l'aveva concess, e tornaa a Turin l'haa sofegaa l'insurrezion cont l'ajuda dij austriach e l'haa iniziaa un regn dispotich, fortement contrari aj liberal.


text:
El veglia enavos sia vita, quai saja la raschun ch'el sa retiria sco schef da la partida conservativa United Kingdom Independence Party Ukip. Quai ha communitgà Farage ad ina conferenza da medias. El haja cuntanschì la finamira da sia vita - numnadamain che la Gronda Britannia sortia da l’Uniun Europeica.
Jau hai accumplì mia missiun.
Farage ha però punctuà ch'el vegnia a restar commember da sia partida e sustegnair il cumbat politic da quella. Dapi il 2010 è el stà timun da la Ukip. Dasper l'anteriur burgamester da Londra è Farage stà il pli impurtant portavusch dals adherents per il referendum da l'UE ils 23 da zercladur. 52% dals Brits avevan vuschà per ina sortida da l'UE.
Pir avant intgins dis aveva Johnson annunzià ch'el desistia dad ina candidatura per l'uffizi da primminister.
La decisiun da Farage è sin segn da timiditad.
La demissiun da Nigel Farage ha provocà reacziuns per part massivas. Il miniter da l’exteriur dal Luxemburg Jean Asselborn discurra d’ina decisiun temelitga. Ella mussia ch’ins na dastgia betg crair ad opportunists politics.
Sin Twitter vegn la demissiun da Farage commentada cun tun da beffa e per part cun pleds nauschs. Tranter auter èsi da leger d’ina suppa ch’el laschia ussa magliar ora auters.
RR novitads 12:00 / 16:00


text:
Faymann ha declerà da vulair mobilisar 2’200 schuldads che duain assister a la polizia. Las controllas na muntian dentant nagina aboliziun da la cunvegna da Schengen.
Entant vegnan las colliaziuns da viafier tranter la Germania e l’Austria puspè manadas senza disturbis, ha confermà in pledader da las viafiers austriacas. Ed era l’autostrada tranter l’Austria e l’Ungaria è puspè averta.
Germania quinta cun 1 milliun fugitivs
Il vicechancelier tudestg Sigmar Gabriel quinta, che la Germania vegnia a recepir enfin la fin dal onn 1 milliun fugitivs. Enfin uss quintavan las autoritads da la Germania cun 800’000 fugitivs. Quai ha il schef da la partida socialdemocrata da la Germania ditg a l’agentura da novitads tudestga dpa.
RR Novitads 12:00


text:
Sedrun: Tujetsch fa suenter tschintg onns puspè teater
- Venderdi, 10.4.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 10.4.2015, 11:45, RTR
Suenter tschintg onns pausa sa preschenta la Cumpignia da teater Rueras puspè cun in teater. Sco quai ch'il reschissur Hubert Venzin di, duai quella preschentaziun esser in engraziament al public ed era als acturs. Probabel è quai l'ultima producziun da la Cumpignia da teater Rueras. Tenor Hubert Venzin sajan ils commembers da la gruppa n'era betg pli ils pli giuvens. Preschentà vegn la cumedia «La Maria vesa dubel» da Cornelia Amstutz ed Esther Baumann translatà da Hubert Venzin.


text:
Uschia è il plan
Thomas Stauffer n'ha anc betg vis Janka live en in trenament, el ha be vis videos e sco el ha detg «haja quai vis ora bain».
Sa blessà sin la Diavolezza
Janka era sa blessà ils 24 d'october 2017 vid il schanugl dretg e quai al trenament per il slalom gigant sin la Diavolezza. L'um da 31 onns da Sursaissa ha desistì d'ina operaziun ed ha enstagl fatg in tractament conservativ. Mez december è el puspè stà per l'emprima giada sin skis e quai saja ì bain. Janka spera anc adina da pudair sa participar als gieus olimpics en la Corea dal Sid.
RR novitads 10:00


text:
Nebràska
Al Nebràska (a s lèś /nəˈbræskə/ in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1867. Al sò mòt 'l è „Equality Before the Law“ (Ugualiànsa prima dla léǵ).
La sò capitàl, e secónda sità dal stat dòp Omaha, l'è Lincoln. Al Nebràska, ch'al mùcia sù un migliòṅ e òt 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 200.520 km², 'l è divìś in nuànta-tri cuntèi e in sincsènt-trènt'òṅ cumùṅ.
Al cunfìna a nòrd c'n al Dakòta dal Sud, a èst cun 'l Iowa, a sud-èst c'n al Missouri, a sud c'n al Kànsas, a sud-òvest c'n al Culuràdo e a òvest c'n al Wyoming. Al sò guvernadōr, da 'l 2015, 'l è 'l republicàṅ Pete Ricketts.
AL 90% di cristiàṅ i èṅ cristiàṅ (61% e 28% catòlic), pò a gh'è 'n 9% ad gint ch'la n créd mia in Dio. Al stat 'l à abulî la péna 'd mòrt in dal 2015.
In dal Nebràska l'agricultùra l'è dimóndi impurtànta, specialmènt in dal camp dal graṅ, dal furmintòṅ, dla sòja e dla carna, qvéla di nimài in particulàr. Al tas ad diśucupasiòṅ 'l è 'l più bas di Stat Unî, sōl al 2,5% in d'l Avrìl dal 2015.


text:
Enfin la fin settember è Valendau ed il conturn da Glion anc il Hollywood da la Svizra. Pliras scenas per il film sur da la construcziun dal tunnel dal Gottard ston anc vegnir filmadas. Ina gronda producziun cun bleras persunas che lavuran davos las culissas. Ina da quellas persunas è l’art director Georg Bringolf.
Decoratur da tribuna per il film
Georg Bringolf ha 53 onns ed è da Turitg. Dapi prest 20 onns è el art director e dapi 8 onns docent en chaussa al la scola auta d'art a Turitg. Art director è tenor el in decoratur da tribuna per il film. Sia lavur è da crear in mund realistic per il film. El ha da tener en egl tut ils pitschens detagls e da procurar per in maletg dal film autentic.
Impussibel è nagut
En quella funcziun a el inqual giadas gì d’organisar chaussas impussiblas. Per il film dal Gottard a el per exempel stuì organisar cadavers da chavals. I dettia ina explosiun da dinamit durant in transport cun chavals. Quella explosiun na survivan betg tut ils chavals. Chattar cadavers è dentant simpel. Quels san ins retrair en in fundus en Germania.
La culpa da tut ils donns
Sper organisar da tuttas chaussas, è Georg Bringolf era la persuna da contact per las persunas che mettan a disposiziun objects ni entiras chasas per il film. D’ina vart è quai ina incumbensa fitg interessanta, da l’autra vart era malengraziaivla. El è l’emprim el lieu da filmar ed era il davos che banduna quel. Vul dir ch’el sto prender encunter tut las reclamaziuns pervia da donns che l’equipa da filmar a chaschunà. Donns, dals quals el na saja betg la culpa.


text:
Per l’emprima giada è il «marsch per la vita» vegnì organisà d'in comité surconfessiunal da cristians da l'entira Svizra en la chapitala da Berna. La manifestaziun paschaivla sin la plazza federala ha cuzzà duas uras. In marsch atras la citad ha la polizia chantunala dentant scumandà ord motivs da segirtad.
Ils demonstrants han cumbattì l’abort en general ed en spezial la diagnostica prenatala. «I saja ina tragedia che uffants cun in impediment vegnian surlaschads a la mort», scrivan ils organisaturs a las medias.
Polizia cun in'acziun a l'engronda
Ina cuntrademonstraziun vuleva disturbar la manifestaziun serrada sin la plazza federala. Pliras tschient persunas han empruvà da disturbar la manifestaziun cun tschivlots, tibas e cun sbragir. La polizia ha dentant tegnì sut controlla ils cunterdemonstrants. Tenor infurmaziuns da la polizia n'haja dà nagins incaps.
RR novitads 16:00


text:
La muntogna Athos è in dals centers principals per il cristianissem ortodox. En il lieu principal Karyes aveva lieu ina curta messa rapportescha la televisiun grecca (ERT).
Tar las festivitads eran er preschents il president da stadi grec, Prokopis Pavlopoulos, ed il patriarc russ Kirill a la testa dad ina delegaziun da spirituals da la baselgia russ-ortodoxa.
1'000 onns muntgs russ ad Athos
Quest onn vegn festivà ch’ils muntgs russ èn dapi 1’000 onns sin la muntogna Athos.
En ils archivs da la republica da muntgs datti mussaments dal emprim avat russ che derivan da l’onn 1016, uschia la suprastanza da la republica da muntgs. Il suentermezdi ha Putin visità la claustra da Agios Panteleimon ch’è abitada en emprima lingia da russ.
Emprim di sut l'insaina da l'avischinaziun
Durant l’emprim di da la visita avevan Putin ed il schef da regenza grec, Alexis Tsipras, fixà, dad intensivar las relaziuns tranter lur 2 pajais.
Wladimir Putin ha detg che la Russia n’haja betg sepulì lur plans per ina lingia da gas tras la Mar Naira en Grezia e vinavant en Italia. En pli haja l’economia russa interess da cumprar firmas grecas che duajan vegnir privatisadas. Uschia per exempel la viafier ed il port da Thessaloniki.
Tsipras ha rendì clar che las ragischs da la Grezia sajan en Europa, en il Vest ed en la Nato. El n’esiteschia dentant betg dad intensivar era las relaziuns cun il ost da l’Europa.
La saira turna Putin puspè a Moskau.
RR novitads 10:00
Athos, la republica da muntgs
- è 335 kilometers quadrats gronda
- è en l’ost da Chalkidiki
- vegn abitada da 2’300 umens: muntgs, administraturs e polizists
- ils muntgs derivan quasi tuts da stadis cristian-ortodox
- bartgas dad excursiun cun dunnas a bord han da tegnair ina distanza da 500 meters da la riva dal mar
- umens dovran ina permissiun


text:
Tenor l'Uffizi per industria, mastergn e lavur è il motiv per l'augment dal dumber da dischoccupads, la finiziun da la stagiun da stad ed atun en il turissem. Cumpareglià cun l'october avant in onn èn bunamain 100 persunas pli pauc senza lavur.
Sch'ins quinta anc las persunas che n'èn betg senza lavur, ma a la tschertga d'ina plazza (persunas che fan p. ex. scolaziuns, u sa participeschan a programs d'occupaziun) sa resulta in dumber da 3'153 persunas che han tschertgà ina plazza l'october. Cumpareglià cun il settember èn quai 563 persunas dapli.
Svizra: Quota da dischoccupaziun constanta
En Svizra è il dumber da dischoccupads creschì da 133'169 persunas il settember sin 134'800 l'october. Il dumber da betg dischoccupads, ma a la tschertga d'ina plazza è tar 63'225 persunas. La quota da dischoccupaziun è restada constanta tar 3% sco gia il settember.
Cumpareglià cun l'october 2016 è il dumber da dischoccupads sa reducì marcantamain. Quai per bunamain 7% u 10'000 persunas.
RR novitads 08:00 +


text:
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangbuk-do (Nord Gyeongsang; hangul: 경상북도; hanja: 慶尚北道) a l'è una pruvincia in del est de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Daegu. Daegu l'è una cità metrupulitana (e inscì separada da la pruvincia), ma ancamò la serva cume capital de la Nord Gyeongsang.
La pruvincia la cunfina cun Gyeongsangnam-do (al süd), Jeollabuk-do (al oest), Chungcheongbuk-do (al nordest), Gangwon-do (al nord), e i cità metrupulitan de Daegu e Ulsan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia l'è staia creada in del 1896, dürant la dinastia Joseon, e pö l'è devegnüda part de la Curea del Süd quand el paes l'è devegnüü indipendent in del 1948.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Nord Gyeongsang l'è dividüda in 10 cità (si; 시) e 13 cunte (gun; 군).


text:
18 onns èn passads dapi la mort dal superstar Vico Torriani, il link avra en ina nova fanestra e sia figlia sa regorda ch'els hajan gì pauc sfera privata. Quai na saja betg adina stà simpel.
Da l'autra vart ha ella da mattascha uschia savì esser da la partida ad emprovas e concerts da ses bab sco er davos las culissas tar la televisiun. Ubain ch'ella è restada a chasa tar il tat e la tatta durant che ses geniturs eran da viadi.
Jau sun cuntenta da betg esser in star.
Nicole Kündig-Torriani tegna ses bab en memoria, il link avra en ina nova fanestra sco persuna simpla e modesta mirvegliusa e sco persuna eleganta. A ses bab saja stà impurtant dad esser cultivà e dad avair ina buna preschientscha.
Ella è loscha da tut quai che ses bab ha cuntanschì ed ha grond plaschair dal musical. Quel vegnia ad esser in omagi en il senn da Vico Torriani.
Nicole Kündig-Torriani (63)
Naschida a Minca è ella creschida si a Basilea. Pli tard ha ella fatg l'institut a Ftan.
Uss ha ella ina residenza da fin d'emna a Silvaplana, viva però a Küssnacht.


text:
Surselva
-
Suprastanza da la nova vischnanca Breil è elegida
Clau Schlosser è il president da la nova vischnanca da Breil. El è vegnì elegì cun 458 vuschs.
La suprastanza da la nova vischnanca fusiunada da Breil è cumpletta. Sco president è Clau Schlosser vegnì elegì cun 458 da totalmain 505 vuschs.
La suprastanza da la nova vischnanca da Breil
Ultra da quai ha la nova vischnanca approvà la nova constituziun communala per la vischnanca fusiunada. Quai cun 441 vuschs gea encunter 43 vuschs na. Medemamain è vegnida approvada la lescha da taglia nova. Lezza cun 429 encunter 40 vuschs.
La istorgia da la fusiun Breil-Vuorz-Andiast
RR novitads 14:00


text:
Delegadas e delegads han respectà la decisiun dad Andreas Felix da demissiunar ed uschia proteger la partida. Che l'entir scandal giaja sper la PBD ora senza far donns na crajan betg tuts. Uschia era cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner. Ella ha accentuà en ses pled ch'il mund da la PBD na saja betg pli dal tut en urden. Il scandal saja incredibel ed exponents dalla PBD sajan vegnids mess en connex cun quel. Tuttina è ella da buna speranza.
Jau sun persvada che votants percorschan ch’il scandal ha da far nagut cun la politica da la partida.
Plinavant deplorescha Janom Steiner ch'ella na po betg surdar ses sez ad in dals collegas da partida. Quai saja donn, la decisiun dad Andreas Felix dentant dad acceptar e respectar. La cussegliera guvernativa spera er che las turbulenzas n'hajan nagin effect sin las elecziuns en il Cussegl grond.
Nagin squitsch dalla partida
La PBD n'haja betg fatg squitsch sin Andreas Felix da demissiunar suenter l'affera da cartels en la branscha da construcziun en l'Engiadina. Quai ha confermà Gian Michael, manader dal cumbat electoral . Anzi, el haja anc empruvà da persvader Andreas Felix da restar candidat.
Focus sin Jon Domenic Parolini
Chattar in'autra candidata u in auter candidat per la regenza en uschè curt temp, saja pauc realistic. La partida veglia ussa sa concentrar sin la reelecziun da cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini. Per Parolini sez na midia betg bler en il cumbat, ha ditg il burgais-democrat. Gia avant eri ses focus sin sia reelecziun. El deplorescha dentant che ses collega da partida Andreas Felix n'è betg pli da sia vart.
Jau crai che quai è insatge che nus da la PBD vain en ils gens. Nus essan disads da stuair cumbatter cun chaussas malgistas. Quai avain nus intus.
Quai è era ord vista administrativa ina sfida: Dapertut en il Grischun pendan gia placats cun omadus politichers. Ina part da la campagna electorala possian els anc adattar - sin tscherts flyer per exempel restia dentant la fotografia dad Andreas Felix, uschia Gian Michael.
Remplazzar la mesadad da deputadas e deputads
Sut squitsch è la partida era tar l'elecziun dal Cussegl grond. Actualmain è la PBD la terz gronda partida cun 27 deputadas e deputads. Tenor retschertgas dad RTR demissiuneschan dentant 14 persunas - quai è 52% da la fracziun.
Las elecziuns da regenza e parlament èn ils 10 da zercladur.
RR actualitad 12.00


text:
恭敬不如從命
很久以前,有一個剛過門的新媳婦.雖然她賢惠勤勞,但是公公婆婆總是看她不順眼,不滿意她的所作所為.
有一年的冬天,婆婆突然要這個兒媳婦給她做筍湯喝.兒媳婦一邊答應著一邊就給婆婆做,一會兒工夫就給婆婆做好了,並送到了飯桌上.另一個兒媳對此感到十分奇怪,問她說:“現在是寒冬臘月,哪來的嫩筍啊?”這個媳婦說:“我先答應著,以恭敬順從來避免婆婆的責罵罷了.確實沒有地方能找到嫩筍啊,這是我很早以前就儲藏好的筍.”不久,婆婆聽到了這番話,覺得自己以前對這個兒媳婦確實太不公正了,於是就改變態度,開始對她憐愛有加.從此婆媳關係越來越好,一家人過上了幸福的生活.
根據這個事,當地的人編了個順口溜:“臘月煮筍羹,大人道便是;恭敬不如從命,受訓莫如從順.”後來,前兩句被省略,後兩句留下來,成了諺語,意思是說:對一個人表示恭敬,不如順從他的意思;接受一個人的教訓,不如順從他的要求.
再後來,“恭敬不如從命”就成了一個常用的成語,表示與其態度謙恭有禮,不如遵從人家的意見,常用作表示接受對方款待或者饋(kuì)贈時的應酬(chóu)語.
Gōngjìng bùrú cóngmìng
Hěnjiǔ yǐqián, yǒu yīgè gāng guòmén de xīn xífù. Suīrán tā xiánhuì qínláo, dànshì gōnggōng pópo zǒng shì kàn tā bù shùnyǎn, bù mǎnyì tā de suǒzuò suǒ wéi. Yǒuyī nián de dōngtiān, pópo túrán yào zhège ér xífù gěi tā zuò sǔn tāng hē. Ér xífù yībiān dāyìngzhe yībiān jiù gěi pópo zuò, yīhuǐ’er gōngfū jiù gěi pópo zuò hǎole, bìng sòng dàole fànzhuō shàng. Lìng yīgè er xí duì cǐ gǎndào shífēn qíguài, wèn tā shuō:“Xiànzài shì hándōng làyuè, nǎ lái de nèn sǔn a?” Zhège xífù shuō:“Wǒ xiān dāyìngzhe, yǐ gōngjìng shùncóng lái bìmiǎn pópo de zémà bàle. Quèshí méiyǒu dìfāng Néng zhǎodào nèn sǔn a, zhè shì wǒ hěn zǎo yǐqián jiù chúcáng hǎo de sǔn.” Bùjiǔ, pópo tīng dàole zhè fān huà, juéde zìjǐ yǐqián duì zhège ér xífù quèshí tài bù gōngzhèngle, yúshì jiù gǎibiàn tàidù, kāishǐ duì tā lián’ài Yǒu jiā. Cóngcǐ póxí guānxì yuè lái yuè hǎo, yījiā rénguò shàngle xìngfú de shēnghuó. Gēnjù zhège shì, dāngdì de rén biānle gè shùnkǒuliū:“Làyuè zhǔ sǔn gēng, dàrén dào biàn shì; gōngjìng bùrú cóngmìng, shòuxùn mòrú cóng shùn.” Hòulái, qián liǎng jù bèi shěnglüè, hòu liǎng jù liú xiàlái, chéngle yànyǔ , Yìsi shì shuō: Duì yīgè rén biǎoshì gōngjìng, bùrú shùncóng tā de yìsi; jiēshòu yīgè rén de jiàoxun, bùrú shùncóng tā de yāoqiú. Zài hòulái,“gōngjìng bùrú cóngmìng” jiù chéngle yīgè chángyòng de chéngyǔ, biǎoshì yǔqí tàidù qiāngōng yǒulǐ, bùrú zūncóng rénjiā de yìjiàn, chángyòng zuò biǎoshì jiēshòu duìfāng kuǎndài huòzhě kuì (kuì) zèng shí de yìngchóu (chóu) yǔ.


text:
Per blers èsi stà ina sensaziun u almain ina surpraisa. Avant exact in onn è il republican, milliardari e mogul d'immobiglias vegnì elegì sco nov president american. El ha gudagnà cunter la democrata Hillary Clinton.
Igl è stà in onn intensiv per Trump. Quasi mintga pass da l'um da 71 onns è vegni persequità. Cun sia moda e maniera ha el procurà ch'i ha strusch dà in di ch'el n'ha betg procurà per lingias grassas en las gasettas, al radio u a la televisiun.
Co èsi da viver cun Trump a la testa?
Claudius Vincenz ch'abitescha en il stadi federativ da Michigan en il nord dals Stadis Unids vesa nagut positiv vid ils emprims mais cun Trump a la testa. Igl um ch'è oriund d'Andiast ha gia participà a demonstraziuns cunter il president. Di per di regia ina tscherta tema, di Vincenz. El haja tema che Donald Trump fetschia in di insatge nunponderà cun la cassa da malsauns u cun la protecziun da la natira.
Blera glieud n'ha betg pli tema da mussar ch'els èn rassists.
A Claudius Vincenz è dà en egl ils davos mais, ch'ins vesa pli e pli savens la bandiera da la Confederaziun durant la guerra d'independenza (1861-1865). Ina chaussa ch'ins na veseva normalmain betg en ils stadis en il nord dals Stadis Unids.Tenor Claudius Vinzenz ch'è professur a l'universitad da Michigan saja quai in segn, che blers n'hajan betg pli tema da mussar, ch'els sajan rassists.
«El ha creà plazzas da lavur»
Anita Turner viva ad Austin en il stadi federativ da Texas ed ha elegì Donald Trump avant in onn. Sia bilantscha dal nov president è maschadada. A la dunna ch'è oriunda da Trun plascha che Trump guarda sin l'economia. El haja, per exempel, creà plazzas da lavur en l'industria da cotgla.
Sch'i fiss la medema situaziun sco avant in onn elegess jau anc ina giada Trump.
Tuttina dettia era puncts, nua ch'ella na saja betg cuntenta. La refurma da sanadad Obamacare haja Trump anc adina betg abolì, malgrà ch'el haja empermess quai. Plinavant disturbia Anita Turner vid il president, ch'el na sappia betg lavurar ensemen cun persunas che na plaschian betg ad el.
RR actualitad 12:00


text:
Novas inscripziuns en il register da commerzi hai dà 917. Quai èn 3% pli pauc che l’onn passà.
2017: 4'709 concurs e 43'393 novas interpresas
Concurs da firmas han il 2017 prendì tiers en tut las regiuns da la Svizra per 5%, cun excepziun da las regiuns Turitg e Svizra Orientala. Là hai dà ina reducziun dad 1% respectivamain 5%. Auter en il chantun Tessin: là han ils concurs prendì tiers per 11% sin 408 cas.
Cun 794 cas èn il pli savens interpresas artisanalas idas en concurs. Dentant era firmas da restauraziun e commerzi a l'engrossa han stuì serrar lur portas. Quai tenor ina retschertga che Bisnode D&B ha publitgà venderdi.
El medem mument èn era vegnidas fundadas 43'393 novas interpresas, cumpareglià cun l'onn avant èn quai 5% dapli.
Survista fin november en Svizra
RR novitads 10:00


text:
26 08
Ol dé 26 de óst l'è 'l 238 ( 239 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 128 dé a finí l'an.
Ul dí 26 de óst al è ul dí da pòost 238 ( 239 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 128 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1968 - Prada de Conflent (ol Conflent): gh'i scumensa di Zornade de Cültüra (i durarà fí al 31), che l'estat seguenta i deentarà la Universitat Catalana d'Estiu (Üniversità Catalana d'Estat).
1883 - Krakatoa (Indonésia): ol vulcà de l'ísola al sofriss öna di plö grande esplosiú vulcàneghe cognosside; i despariss volatilisacc du ters de l'ísola.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Cun l'iniziativa da Fair food, per lung «l'iniziativa per mangiativas/victualias producidas a moda sauna ed ecologica», pretendan ils Verds standards ecologics e socials per products d'import. Els vulan segirar ch'i po vegnir vendì en Svizra be products cun in standard minimal da qualitad, ecologics, da protecziun d'animals e cundiziuns da lavur.
La Confederaziun duai fermar las pretensiuns e garantir che products agriculs che vegnan importads adempleschian questas pretensiuns. Vitiers pudess el auzar ils dazis d'import. Per products agriculs elavurads pli ferm sco era per pavel stuess la Confederaziun aspirar finamiras. Plinavant duai vegnir reducì il sfarlattim da victualias.
Dapli purs
L'iniziativa per la suveranitad alimentara è vegnida lantschada dal sindicat dals purs, Uniterre. Ella pretenda che la producziun da mangiativas indigena vegn rinforzada. La Confederaziun duai instradar mesiras per auzar il dumber da puras e purs e da mantegnair la surfatscha cultivada.
Per products agriculs da l'exteriur duai la Confederaziun auzar ils dazis e regular la massa che po vegnir importada. Products agriculs che na correspundan betg a lal normas svizras socialas u ecologicas duain pudair vegnir scumandadas. In scumond vul Uniterre era per organissems ch'èn vegnids midads geneticamain.
Cussegl federal e parlament din Na
Il Cussegl federal ed il parlament refusan questas duas iniziativas. Davart in'iniziativa agricula ha il pievel decidì l'ultima giada il settember passà. Là ha il pievel svizzer approvà l'iniziativa davart la «segirezza alimentara». Quella è vegnida elavurada pervi dal squitsch da l'Uniun purila. L'artitgel incumbensescha la Confederaziun da stgaffir premissas per garantir il provediment da victualias en Svizra.
Dapli vias da velo
Il conclus federal davart las vias da velo è ina cuntraproposta directa da l'iniziativa da velos, lantschada da Pro Velo, l'uniun tetgala per ils interess dals velocipedists. Sch'il pievel ed ils chantuns din Gea a l'iniziativa, vegn l'artitgel da la Constituziun davart vias da peduns e vias da viagiar schlargià cun la noziun da «vias da velos».
Ils iniziants avevan retratg lur iniziativa a favur da la cuntraproposta dal parlament. La cuntraproposta cuntegnia la pretensiun la pli impurtanta da l'iniziativa, numnadamain che vias da velos vegnan mess sin il medem stgalim sco vias da peduns e da viagiar. Cun quai vegnia mess la basa per ina rait da vias da velos tras l'entira Svizra.
L'iniziativa avess sfurzà la Confederaziun da promover vias da peduns, da viagiar e da velos e da metter a disposiziun meds finanzials. L'artitgel ch'è uss en discussiun lubescha a la Confederaziun da sustegnair mesiras da promoziun. El stgaffescha dentant naginas novas subvenziuns.
RR novitads 11:00


text:
Quai ha la chanceliera tudestga Angela Merkel ditg en ina intervista da l'emissiun da televisiun dal ZDF «Berlin direkt» la dumengia saira.
Quatter onns èn quai ch’jau hai empermess. Ed jau tutg tar quellas persunas che tegnan lur empermischuns
Ella na resenta nagina perdita d'autoritad. Ed ella ha annunzià ch'ils sis nums dals ministers da la CDU vegnan dads enconuschent fin il di da partida ils 26 da favrer. Quai di vegnan ils delegads da la CDU a decider davart il contract da coaliziun cun la SPD.
Che la CDU haja cedì il ministeri da finanzas a la SPD, fetschia mal. I na fissi dentant betg stà responsabel da laschar far naufragi las contractivas da coaliziun persuenter. L'ultima decisiun davart la regenza da coaliziun prendan ils commembers da la SPD en ina consultaziun da la basa.
RR novitads 06:00


text:
Pé e Gioann a varìsso n'òm stropi ant ël templ
Pé e Gioann a montavo 'nsema al templ a l'ora dla preghiera dël dòp-mesdì, ch'a l'era a tre bòt. Pròpi an col moment-lì a portavo al templ n'òm ch'a l'era stropi da la nàssita e ch'a lo piassavo tùit ij dì a la pòrta ciamà 'la Bela', përchè a ciamèissa la limòsna a coj ch'a intravo ant ël templ. Col òm, an vëdend Pé e Gioann ch'andasìo a intré ant ël templ, a l'ha pregaje 'd deje la limòsna. Pé e Gioann, a lo guardavo fiss e Pé a l'ha dije: "Guardene!". Antlora l'òm a la guardaje, chërdend ch'a l'avrìa arseivù da lor quejcòsa, ma Pé a l'ha dije: "D'argent o d'òr i l'hai pa nen, ma lòn ch'i l'hai it lo dago: An nòm ëd Gesù Crist, ël Nazaré, àusste e camin-a". Peuj Pé a l'ha pijà lë stropi për la man drita e a l'ha aussalo. Tut sùbit le piante dij sò pé e le cavije a son rinforsasse e chiel, fasend un sàut, a së tenusse drit, a l'ha caminà e a l'é intrà 'nsema a lor ant ël templ. A l'é parèj che col òm a caminava, a sautava e a laudava Dé. Tuta la gent ch'a l'era là a l'ha vëddulo ch'a caminava e ch'a laudava Dé. Quand ch'a son rendusse cont che col òm a l'era l'almosinant ëstropi ch'a l'avìo vëddulo tant dë spess a la Pòrta Bela dël templ, a son restà pien d'amirassion e tuti stupì për lòn ch'a l'era rivaje. Pé a s'adressa a la furfa. Coma che col òm as dëstacava nen da Pé e da Gioann, na masa 'd gent stupìa a l'é coruje dapress fin-a al pòrtich dìt ëd Salomon. Cura che Pé a l'ha vëddù lòn, a l'é adressasse al pòpol e a l'ha dije: "Gent d'Israel, përché sevene tant maravijà 'd lòn ch'a l'é rivà? Përché fërmeve j'euj an su nojàutri coma s'a fussa për nòstra potensa o për nòstra pietà ch'i l'oma fàit caminé cost òm? A fé lòn, a l'é stàit ël Dé d'Abraam, ël Dé d'Isaac, ël Dé 'd Giacòb, ël Dé dij nòstri antich, col ch'a l'ha glorificà Sò sërvent Gesù. A l'é l'istess Gesù ch'i l'avìe tradì e peuj arnegà dë 'dnans a Pilat, quand che Chiel a l'avìa fin-a decidù 'd liberelo. Ma i l'eve arnegà 'l Sant e 'l Giust, e i l'eve ciamà a Pilat che, a Sò post, as concedèissa la libertà a n'amassida. Vojàutri i l'eve butà a mòrt ël Prinsi dla vita, ma Dé a l'ha arsussitalo dai mòrt. Ëd lòn nojàutri i soma 'd testimòni. Grassie a la fej ant ël nòm ëd Gesù, cost òm a l'é stàit ristabilì - e vojàutri i seve quant ch'a l'era stropià. La fej ant ël nòm ëd Gesù a l'ha varilo dël tut dë 'dnans a vòstri euj medésim. Ora, mè frej, i sai che lòn che voi e vòstri governant i l'eve faje a Gesù, i l'eve falo për ignoransa, ma parèj Dé a l'ha compì lòn ch'a l'avìa nunsià për bòca 'd tùit ij Sò profeta, a l'é a dì che 'l Messia a l'ha da patì. Pentive donca dij vòstri pecà e artorné a Dé për chè ij vòstri pecà a sio dëscancelà. A l'é parèj che dij temp ëd consolassion a vniran da la presensa dël Signor, e Chiel av mandrà torna Gesù, ël Messia ch'a l'ha destinave, ël Messìa che 'l Cel a l'avìa d'arsèive fin-a al temp ëd la restaurassion universal. A l'é 'd costa restaurassion che Dé a l'avìa parlà për bòca dij Sò sant profeta dij temp antich. Da na banda, Mosè a l'ha dit: 'Ël Signor, vòstr Dé av farà seurte d'an mes ai vòstri frej un profeta parèj ëd mi. Scotelo an tut lòn ch'av dis. Però coj ch'a scotran nen cost profeta a saran rancà via dal pòpol'. Da l'àutra banda, tùit ij profeta, da Samuel e coj ch'a son vnuje dapress, tant ch'a l'é staine ch'a l'han parlà, tuti a l'han nunsìa ij dì ch'i nojàutri i vivoma ancheuj. Vojàutri i seve ij fieuj dij profeta e dl'Aleansa che Dé a l'ha fàit con ij vòstri antich, quand ch'a l'han dit a Abraam: 'Tute le famije dla tèra a saran benedije an toa dissendensa'. A l'é për vojàutri prima 'd tut, che Dé a l'ha 'rsussità Sò sërvent e a l'ha mandalo për benedive, artirand ciaschëdun ëd vojàutri fòra dai vòstri pecà" (At dj'Apòstoj, Cap. III).


text:
El distrèt de Hinterrhein l'è 'n distrèt del Canton Grisun, en Svìsera. El cunfìna coi distrècc de Surselva a nord-ovest, col distret de Imboden a nòrt, col distrèt de Plessur a nord-est, col distrèt de Albula a est, col ditrèt de Malögia a sud-est e col distrèt de Moesa a sud-ovest. En piö 'l cunfìna apò a co l'Italia (Pruvincia de Sundri 'n Lombardia) a sud e col Canton Tesin (distrèt de Bregn) a òvest. El capolöch l'è la citadìna de Thusis.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 617,63 km² e la popolasiù l'è de 12774 abitàncc (dàto del 2011).
El distret de Hinterrhein l'è dividìt en 5 cìrcoi e 28 cümü:
Cambiamèncc de le diviziù aministratìve del 2000 al 2009[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Las set punts da Danis-Tavanasa
- Glindesdi, 26.2.2018, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 26.2.2018, 11:45, RTR
Ina punt per il tren, ina punt per peduns e tschintg punts per autos.
Il fotograf d'architectura Wilfried Dechau e l'uniun «Nossa Punt» han edì in cudesch che tracta tut las punts che mainan sur il Rain Anteriur tranter Danis e Tavanasa.
Strusch da crair ch'i dat set punts, sin var 1,5 kilometers dal Rain Anteriur. La punt, a la quala l'uniun «Nossa Punt» ha dà gronda paisa, è quella da Versell, bajegiada l'onn 1928. Ina punt per tut il traffic. L'onn 1927 era la punt veglia da Maillart vegnida destruida d'ina bova. En mo 10 mais han ins construì la nova, quella da Versell.
Questa stad vegn la punt restaurada inaugurada e surdada al traffic plaun, vul dir als peduns e velos. Quella punt gioga propi la rolla principala en il cudesch «Nossa Punt». Ella è documentada cun pleds e fotografias da tuttas varts. Ed era la populaziun da Danis-Tavanasa vegn a pled. Sin pliras paginas raquintan giuven e vegl da lur punt.


text:
Naziun senza stat
Una naziun senza stat a l'è un termin pulitegh per grüp di omen che hinn una naziun ma che gh'hann minga un sò stat. Ma degià che gh'en è minga de criteri ugetiv per dì 'sa l'è una naziun, naziun senza stat a l'è un termin cuntruversi. De solet 'l'a dupren i muiment che vören la secessiun d'un alter stat püssee grand. De spess, i secessiunista veden el stat püssee grand 'me una furma de imperi e i sò regul un Imperialism.
Un esempi cugnussüü de naziun senza stat a l'è quela di Curd, che gh'hann minga un sò paes deperlur, ma hinn dividüü intra la Türchia, l'Iraq, Iran, e la Siria.
Cuntegnüü
Una quaj naziun senza stat in Europa [1][Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Andalusia
- Araguna
- Asturie
- Baviera
- Bretagna
- Cantabria
- Castiglia
- Cecenia
- Corsega (Pè a Corsica)
- Curnuvalia
- Extremadura
- Fiander
- Gales
- Galizia
- Lumbardia (Pro Lombardia Indipendenza, Lega Lombarda)
- Moravia
- Paes Basch
- Paes Catalan (Junts Pel Sì)
- Sardegna (Partitu Sardu)
- Scozia
- Ucitania
Una quaj naziun senza stat int el rest del mond[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ La Wikipedia in Lombard ha deciduu de drovà i criteri, per vess mettuu in de la lista:
- Vess minga ona maggioranza in nissun paes
- Almanch vun moviment autonomista o seccessionista (se gh'è, tra parentesi i nomm di partii)
- Vess mia recongossuu da nissun member ONU


text:
Il maraton da mountainbike maina quest onn sur 40 kilometers e bun 1'700 meters differenza d'autezza da Lumbrein sur l'Alp Nova a Sursaissa, lura enturn il Piz Mundaun enavos a Lumbrein.
Pli curt e dapli trails
Tenor Ignaz Arpagaus, il responsabel da la ruta, saja tut pront per quella ediziun da giubileum e la ruta sa presenti en in bun stadi. Sin quest onn è dentant er vegnì fatg intginas midadas vid la ruta. Da nov è la cursa sulet 40 kilometers, 4 kilometers pli pauc ch’ils davos onns. Ils organisaturs han oravant tut stritgà 4 kilometers sin vias spertas, vias asfaltadas. Perencunter maina la cursa ussa sin dapli trails.
Partenza per il Bike Maraton Lumnezia è dumengia avantmezdi a las 9:00 uras. Ils emprims vegnan spetgads en l’arrivada suenter strusch duas uras, vul dir curt avant las 11:00 uras. Il suentermezdi vegn organisà en il vitg da Lumbrein pliras cursas d’uffants.


text:
Scandinavia
La Scandinavia furma ina part da l’Europa dal Nord. En il senn geografic è la Scandinavia identica cun la Peninsla Scandinava, sin la quala sa chattan ils pajais Norvegia e Svezia. Ord perspectiva istorica e linguistic-culturala – aspects che vegnan er resguardads en quest artitgel – sa cumpona la Scandinavia da la Svezia, la Norvegia ed il Danemarc u cumpiglia tut tenor er l’Islanda e la Finlanda.[1]
Cuntegn
Aspects geografics[modifitgar | modifitgar il code]
Extensiun[modifitgar | modifitgar il code]
La Peninsla Scandinava tanscha da Schonen en il sid fin al Cap Nord en il nord. Sin la Peninsla sa chattan la Norvegia e la Svezia sco er la gronda part da la Laponia (u pli da nov: territori dals Sams) che furma la part settentriunala da la Finlanda. Las Muntognas Scandinavas defineschan per ordinari il cunfin tranter la Norvegia e la Svezia. Il cunfin da la Scandinavia vers la Peninsla Kola sco er la lingia da cunfin che percurra la Finlanda ston però vegnir tratgs a moda arbitraria.
Geologia e topografia[modifitgar | modifitgar il code]
La Peninsla Scandinava furma ensemen cun la Finlanda, la Carelia e la Peninsla Kola l’unitad geologica Fennoscandia.
Durant il davos temp da glatsch è la Peninsla Scandinava stada cuverta cumplettamain cun glatsch. La pressiun ed ils moviments da las massas da glatsch han furmà visiblamain vastas parts da la cuntrada. In factur ch’è restà impurtant fin oz è l’elevaziun da la terra postglaziala: il pais dal glatsch aveva sbassà la crusta da la terra; dapi che quel è luà (ca. 10 000 a.C.) è l’entira cuntrada s’auzada per radund 800 m (actualmain: 10–11 mm ad onn). Il meglier sa mussa quest’elevaziun cuntinuanta a las rivas planivas, nua che veglias chamonas da pestgaders e punts da sbartgada èn gia situads in bun toc vers l’intern dal pajais. Cun quest fenomen èn er colliadas dumondas da las relaziuns da possess.
La perscrutaziun dal fenomen da l’elevaziun dal terren en la Scandinavia ha contribuì decisivamain al svilup da la geodesia, la scienza da la mesiraziun da la Terra. L’isostasia (ch’explitgescha ils moviments da cumpensaziun da las stresas superiuras da la Terra) è vegnida sviluppada a basa da datas da geodets e geofisichers dal territori fennoscandinav. E la perscrutaziun da las atgnadads da la Mar da l’Ost ha promovì la collavuraziun sur ils cunfins e manà a l’emprima rait da mesiraziun internaziunala per propi.
Posiziun entaifer l’Europa[modifitgar | modifitgar il code]
La Peninsla Scandinava furma la pli gronda peninsla da l’Europa (ch’è sezza ina peninsla da l’Eurasia). Ina surfatscha precisa na sa lascha però betg definir, damai ch’ils cunfins n’èn betg clers. Autras grondas peninslas europeicas furman la Peninsla Iberica, la Peninsla Taliana e la Peninsla dal Balcan.
Durant il temp da glatsch han las inslas britannicas furmà in’ulteriura peninsla europeica. E durant tscherts temps n’era la Scandinavia nagina peninsla: il temp da glatsch ha fatg sbassar il spievel da la mar talmain che la Mar da l’Ost, il Golf da Botnia ed il Golf Finlandais èn svanids dal tuttafatg. Pajais odierns sco la Germania, la Pologna u ils stadis baltics eran colliads da quel temp directamain cun la Scandinavia.
Geografia[modifitgar | modifitgar il code]
La Peninsla Scandinava ha ina lunghezza da radund 1850 kilometers ed ina ladezza che variescha tranter 370 e 805 kilometers. Radund in quart da la Peninsla Scandinava è situà en il nord dal circul polar arctic. Il punct che sa chatta il pli en il nord furma il Cap Nord en vischinanza da la citad da Hammerfest.
En il vest sa chatta la costa da fiords norvegiaisa, en il sid èn da chattar gronds lais (Vänern e Vättern). Davant las costas sa chattan pitschnas inslas da grippa, numnadas skär (svedais) u skjær ni skjer (norvegiais).
La Peninsla vegn cunfinada da quatter grondas auas:
- la Mar da l’Ost (inclusiv il Golf da Botnia) en l’ost cun la gruppa d’inslas autonomas Åland ch’è situada tranter la Svezia, la Finlanda e Gotland,
- la Mar dal Nord en il sidvest (cun il Kattegat ed il Skagerrak en il sid),
- la Mar Norvegiaisa en il vest
- e la Mar da Barents en il nord.
La pli auta elevaziun furmava Glittertind en la Norvegia cun 2470 m s.m. Dapi ch’il glatscher situà sin il spitg ha cumenzà a luar, furma Galdhøpiggen il punct il pli aut da la Scandinavia (cun 2469 m s.m, medemamain situà en la Norvegia). En la regiun da las muntognas numnadas sa chattan er ils pli gronds glatschers da la terra franca europeica cun num Jostedalsbreen.
La Peninsla Scandinava è ritga da lain, fier ed arom e dispona en Svezia dals megliers terrens d’arar. Avant la costa norvegiaisa èn vegnids scuverts gronds giaschaments d’ieli e da gas natiral (en la Mar dal Nord ed en l’Atlantic).
La gronda part da la populaziun viva en la part meridiunala da la Peninsla che furma la regiun d’economia agrara. Las pli grondas citads èn (en successiun descendenta): Stockholm, Oslo, Göteborg, Malmö e Bergen.
Clima[modifitgar | modifitgar il code]
En la Scandinavia sa laschan distinguer differentas zonas climaticas[2]:
- tundra e clima subarctic en il nord,
- clima da la costa dal vest frestg en il nordvest,
- clima continental umid vers l’intern da la terra,
- clima da plievgia moderà a la costa en il sid e sidvest.
Aspects istorics e culturals[modifitgar | modifitgar il code]
Etimologia[modifitgar | modifitgar il code]
Etimologicamain è il term ‹Scandinavia› parentà cun ‹Skåne›, la part meridiunala da la Peninsla che fa oz part da la Svezia, ma ch’appartegneva fin en il 17avel tschientaner al Danemarc e che furma la regiun d’origin dals Danais. Scadinauia è la pli veglia furma latina per questa regiun; cun quella denominavan ils Romans tut quai che sa chattava al nord da la Germania.
Il term ‹Scandinavia› odiern deriva da questa furma latinisada dal term dal nordic originar Skaðinaujō (latin Scadinauia, tenor Plinius il Vegl, 23–79). skaðin- signifitga ‹privel› u ‹donn› (nordic vegl skán-) ed -aujō munta ‹insla› u ‹peninsla› (nordic vegl -ey). Il num ‹Scandinavia› vul pia dir tant sco ‹peninsla privlusa› e sa referescha probablamain al current da la mar privlus en la regiun da Skanör/Falsterbo.
Tenor in’autra emprova d’explitgar la cumpart dal num skaðin- sa referescha quel al vent dal nord (skaði). En quest cas munta ‹Scandinavia› tant sco ‹l’insla dal vent dal nord›.[3] Ed in’ulteriura gruppa da scienziads è da l’avis ch’il term saja collià cun la dieua germana Skadi.
En il temp medieval designava il term latin Terra Scaniae u Terra Scania las regiuns da Skåne, Blekinge, Halland e Bornholm; questa regiun vegn anc oz numnada per svedais e danais Skåneland.
Colonisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
L’emprima preschientscha umana cumprovada è da chattar en la part meridiunala da la Peninsla ed en il Danemarc e deriva d’avant ca. 12 000 onns.[4] Suenter ch’ils cuirass da glatsch han cumenzà a luar a la fin dal davos temp da glatsch, ha pudì sa derasar pass per pass la tundra cun sia flora e fauna caracteristica. Ils umans vivevan da quel temp da la chatscha da rens ed èn uschia suandads las scossas vers nord. Il clima è daventà successivamain pli chaud ed ha pussibilità la creschientscha da guauds da guglias, pli tard er da guauds da feglia ch’han attratg novas spezias d’animals sco per exempel il bov selvadi. Gruppas d’umans che sa nutrivan sco chatschaders, pestgaders e rimnaders han colonisà il territori tranter il temp mesolitic (8200 a.C.) ed il cumenzament da l’agricultura en il temp neolitic (3200 a.C.).
La part nordica e centrala da la Peninsla è per part abitada da Sams che vegnan savens numnads Lapons (oz vala questa furma sco antiquada, damai ch’ella ha ina connotaziun pegiurativa). Ils Sams discurran linguas samas ch’èn parentadas cun il finlandais e l’eston; tar tut questas linguas na sa tracti betg da linguas indoeuropeicas, mabain da linguas uralas. En il 9avel tschientaner, cura che cumenzan las registraziuns en scrit, han ils Sams colonisà las regiuns arcticas e subarcticas, ma er la part centrala da l’insla vers sid fin a Dalarna en Svezia.
Ils ulteriurs abitants da la Peninsla discurrivan da quel temp dialects dal nordic vegl. Ils Norvegiais vivevan surtut a la costa dal vest da la Norvegia, ils Danais en il sid e vest da la Svezia odierna, ils Svedais en il Västergötland ed Östergötland, en la regiun enturn las Mälaren ed a la costa orientala da la Svezia. Ils descendents da questas gruppas furman fin oz la populaziun dominanta.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
L’istorgia da la Scandinavia è fitg variada e segnada da diversas fasas da convivenza e da cumbats tranter pèr. La ferma tradiziun da l’istoriografia naziunala dal 19avel e 20avel tschientaner è bain vegnida cumplettada ils davos onns tras ulteriurs puncts da vista; tuttina dominescha vinavant la perspectiva dal stadi naziunal.
Bundant 500 onns ha existì in’accordanza areguard la politica da l’exteriur: da quel mument davent ch’il retg danais Chlochilaicus ha attatgà la Gallia (527) fin a la campagna disfortunada da Harald Hardrades cunter l’Engalterra (1066) han ils Vikings extendì lur expediziuns da sblundregiadas e campagnas militaras sin tut ils territoris da costa europeics, ma er lunsch viaden en la Russia. In ulteriur tratg communabel ha furmà ditg la refusa dal cristianissem, e quai d’in temp che quel era gia derasà dapi tschientaners en l’ulteriura Europa. Medemamain è quest’epoca caracterisada dals uschenumnads jarls ch’eran a l’entschatta bain be manaders d’expediziun da rapina, ma ch’èn daventads sco tals fitg ritgs e pussants. En consequenza è il feudalissem sa sviluppà en la Scandinavia cleramain pli plaun ch’en l’Europa Centrala e la serviladad n’è mai sa messa tras dal tuttafatg.
Sper quests tratgs cuminaivels hai er dà temps, nua che plirs pajais scandinavs eran unids sut in domini. Gia sut Knut il Grond eran il Danemarc, la Norvegia e (main ferm) la Svezia e l’Engalterra unids dal 1028 al 1035 en in imperi da la Mar dal Nord. Curt temp suenter, dal 1042 fin il 1046, èn il Danemarc e la Norvegia stads unids sut il domini communabel da Magnus il Bun. L’epoca centrala dal svilup politic communabel furma però l’Uniun da Kalmar, en la quala il Danemarc, la Norvegia e la Svezia eran colliads dal 1397 fin il 1523 en uniun persunala. Durant questa epoca è l’autonomia politica da la Norvegia sa sminuida cleramain; suenter che la Svezia è sortida da l’uniun ha existì in’uniun persunala danais-norvegiaisa che consistiva facticamain d’ina predominanza danaisa. Quella è vegnida substituida il 1814 tras l’uniun svedais-norvegiaisa ch’è ida a fin il 1905.
En las colliaziuns politicas numnadas era per gronda part er integrada la Finlanda: dapi la conquista dal pajais tras il retg svedais Erik IX l’onn 1154 fin a la sperdita dal territori a la Russia en rom dal contract da Fredrikshamn l’onn 1809 ha la Finlanda numnadamain appartegnì a la Svezia.
[modifitgar | modifitgar il code]
Il term ‹scandinavissem› designescha il moviment politic ch’ha empruvà d’avischinar u d’unir en il decurs dal 19avel tschientaner ils pajais scandinavs.[5] Ina finamira pussaivla era l’adesiun dal Danemarc a l’uniun svedais-norvegiaisa ch’existiva da quel temp.
Quest moviment è naschì per tema ch’il pangermanissem tudestg u l’expansiun da l’imperi zaristic da la Russia pudessan sa patrunar dal territori. Il moviment è surtut vegnì purtà d’academichers, students ed artists. Puncts culminants han els cuntanschì durant las guerras tudestg-danaisas dals onns 1848–1851 e 1864 cura che voluntaris èn sa participads da la vart dal Danemarc a las guerras per il Schleswig (Sønderjylland). Las discussiuns en vista a questas guerras a l’intern dals pajais nordics avevan però er mussà ils cunfins politics dal scandinavissem: il Danemarc era s’exprimì cunter in stadi d’uniun nordic; e las regenzas da la Norvegia e da la Svezia faschevan dependentas in engaschament militar a favur dal Danemarc da la participaziun d’ina pussanza gronda europeica. La sperdita dal Ducadi da Schleswig a la Germania ha la finala flaivlentà il moviment scandinavistic.
Bain è sa sveglià vers il 1900 in uschenumnà neo-scandinavissem che sa distanziava da l’illusiun d’ina uniun politica e punctuava enstagl tratgs communabels en la cultura, economia u pedagogia. La fin da l’uniun svedais-norvegiaisa il 1905 ha però er manà a fin questa segunda unda da scandinavissem.
Avant la Segunda Guerra mundiala avevan ins lavurà vi d’ina strategia da neutralitad communabla dals pajais dal nord; l’idea da cuntinuar sin questa via suenter la guerra ha fatg naufragi: intgins pajais dal nord èn daventads commembers da la NATO, entant che auters (Svezia e Finlanda) èn restads neutrals. Er l’emprova da sviluppar ina collavuraziun economica sco cuntrapaisa nordica a l’Uniun europeica n’ha betg gì success.
Actualmain s’exprima il scandinavissem en furma dal Cussegl dal nord, en il qual collavuran ils parlaments dals pajais dal nord e da las regiuns autonomas. Tranter auter vegn surdà da quest gremi mintg’onn il premi da litteratura sco pli impurtanta distincziun per litteratura scandinava.
[modifitgar | modifitgar il code]
Tut ils pajais e blers territoris scandinavs resp. dal nord (p.ex. Schonen, Småland ed Åland) mussan en lur bandieras ina crusch scandinava. Il motiv è il svilup istoric-politic da lunga durada en l’Europa dal Nord. L’emprim è questa crusch che giascha vegnida duvrada en il Danemarc. Sco ‹Dannebrog› è lezza documentada dapi il 14avel tschientaner e furma uschia ina da las pli veglias bandieras dal mund. Silsuenter è la furma da basa vegnida duvrada per l’Uniun da Kalmar; las bandieras da la Svezia, Islanda e Norvegia èn alura sa sviluppadas successivamain or da lur schliaziun da l’uniun cun il Danemarc.
Lingua[modifitgar | modifitgar il code]
Las linguas nordgermanas (er numnadas linguas scandinavas u linguas nordicas) cumpiglian l’islandais, il feroais, il norvegiais, il danais ed il svedais. Questas linguas furman ina sutgruppa da las linguas germanas. Radund 20 milliuns umans discurran ina lingua nordgermana sco lingua materna.
Vers la midada dal temp è il nordgerman sa spartì dal vestgerman. L’islandais vegl ch’è enconuschent or da l’Edda vala sco furma primara da las linguas nordgermanas e vegn perquai savens mess a per cun in nordic vegl; la pli veglia furma dal nordgerman ch’è documentada furma però il nordic originar.
Ozendi sumeglian l’islandais ed il feroais il pli fitg l’islandais vegl, damai che questas linguas èn vegnidas influenzadas il pli pauc d’ordaifer. Relativamain sumegliantas èn las linguas scandinavas danais, norvegiais e svedais ch’èn derasadas vastamain. Tut tenor regiun sa chapesch’ins tranter dialects discurrids da diversas da questas linguas meglier che tranter ils dialects d’ina singula da questas linguas che giaschan geograficamain in ord l’auter. Plinavant èn er las linguas scrittas da la Norvegia, il bokmål ed anc pli ferm il riksmål vegnidas construidas en il 19avel tschientaner da la varianta danaisa che vegn discurrida en la Norvegia. Er en la Finlanda datti regiuns nua ch’i vegn discurrì ‹svedais da la Finlanda›; il finlandais sco tal na furma però – sco gia menziunà survart – nagina lingua indogermana, uschia che la Finlanda sa basa en quest reguard sin tut autras ragischs ch’ils ulteriurs vischins nordics.
- ↑ wissen.de: Artitgel Skandinavien, consultà ils 12 da settember 2015.
- ↑ Tenor Glossary of American climate terminology in terms of Köppens classification.
- ↑ Elard Hugo Meyer: Mythologie der Germanen. Phaidon, Essen 1903, ISBN 3-88851-206-9, p. 236.
- ↑ Tilley, Christopher Y. Ethnography of the Neolithic: Early Prehistoric Societies in Southern Scandinavia, p. 9, Cambridge University Press 2003. ISBN 0-521-56821-8.
- ↑ Davart il scandinavissem cf. en general las duas ovras da Hansen e Hemstad menziunadas en la bibliografia.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Jaroslaw Suchoples (ed.): Skandinavien, Polen und die Länder der östlichen Ostsee: Vergangenheit, Gegenwart, Zukunft. Wydawn. Univ. Wroclawskiego, Breslau 2005, ISBN 83-229-2637-5.
- Harm G. Schröter: Geschichte Skandinaviens. Beck Verlag Minca 2007, ISBN 978-3-406-53622-9.
- Fritz Petrick: Norwegen, Geschichte der Länder Skandinaviens. Pustet, Regensburg 2002, ISBN 3-7917-1784-7.
- Bridget e Peter Sawyer: Medieval Scandinavia: from conversion to Reformation, circa 800-1500 1993, ISBN 0-8166-1738-4.
- Tor Ivar Hansen: Et skandinavisk nasjonsbyggingsprosjekt. Skandinavisk selskab (1864–1871) (PDF; 993 kB). Oslo 2008.
- Ruth Hemstad: Fra Indian Summer til nordisk vinter. Skandinavisk samarbeid, skandinavisme og unionsoppløsningen. Oslo 2008.
- Magnus A. Mardal: Skandinavisme. En: Store norske leksikon.
- H.R.T.E. Hildebrand: Skandinavism. En: Nodisk familjebok Stockholm 1917. Tom 25, colonna 879–882.