text:
Monestaröl
Monestaröl (in Italià: Monasterolo del Castello) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in de la Al Caalina. El g'ha 1 179 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 8,4 km² e 'na densità de 140 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dréra, San Ròch, Casazza, Énden, Fonté, Grù, Ranzanìch, Spinù. L'è postàt söl lach de Spinù (ciamàt isé da chèi che i vé da la banda de Bèrghem), sö la rìa a mansina quase 'ndóe 'l lach l' fenés e i aque i se böta 'n del Chére.
Ol paìs l' se tróa a 26 km de la sità e a 365 méter söl lièl del mar.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1) I belèse natüralistéghe del lach che l's'è conservàt bé, dezà che sö i sò rie i à mia costrüit tate segónde cà per i forestér, ma i a lasàde érde e piéne de natüra.
2) Ol lach che de spès d'invèren 'l giàsa e s'và a patinà.
3) Ol castèl medieàl di sciòr Terzi Terni de' Gregori Teylor che l'è del sécol XIII.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Monestaröl l'è mustrat 'n de la tabèla ché desóta:
Abitàncc censìcc
Sit del cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
http://www.comune.monasterolo-del-castello.bg.it/
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


c: text/html

text:
Zell
Zell el pöl vìga chèsti significàcc:
- Zell am Harmersbach, citadìna todèsca del circondàre de Ortenaukreis, Baden-Württemberg
- Zell am Main, citadìna todèsca del circondàre de Würzburg, Baviera
- Zell im Fichtelgebirge, cümü todèsch del circondàre de Hof, Baviera
- Zell im Wiesental, citadìna todèsca del circondàre de Lörrach, Baden-Württemberg
- Zell unter Aichelberg, cümü todèsch del circondàre de Göppingen, Baden-Württemberg
- Zell, citadìna todèsca del circondàre de Cochem-Zell, Renània-Palatinàto
- Zell, cümü todèsch del circondàre de Cham, Baviera
- Zell am See, citadìna austrìaca del Land de Salisbùrgo
- Zell am Ziller, paés del Tiröl, Austria
- Zell, cümü svìser del Cantù de Lücèrna
- Zell, cümü svìser del Cantù de Zurìgo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fagaceae
Le Fagaceae Dumort., 1829 i è 'na famìa de piànte a portamènt de àlber e boscài (arbüstìf) che se tróa facilmènt en Euròpa, 'n Asia, e 'ndèla zòna mediterànea de l'Africa e 'ndèle do Amèriche; la mànca del töt envéce 'n Sibéria e 'ndel rèst de l'Africa. La famìa la ciàpa 'l nòm del fó (zèner Fagus). La famìa le furmàda de piö de 600 spéci de piànte reünìde en 7 zèner che però i è 'ntra le piànte che fùrma 'na bùna part dei bósc en Itàlia. Tra le spéci piö cunusìde gh'è 'l fó (Fagus sylvatica), la rùer (töt el zèner Quercus) e la castègna (Castanea sativa).
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa l'è stàda istitüìda de Dumortier 'ndèl 1829. De alùra l'atribusiù dei zèner principài l'è restàda piö o méno férma, co apéna 'na quac rituchì.
Segónt la clasificasiù de l'APG (agiurnàda al dezèmber del 2005) la famìa l'è furmàda de 7 zèner e e de piö de 600 spéci. Endèla lìsta gh'è mìa dét el zèner Nothofagus, perchè, endèi agn '60, divèrsi stüdius i preferés mitìl endèna famìa de per sò cönt, le Nothofagaceae.
La famìa isé la sarès furmàda de dò sotafamìe:
- le Quercoideae con dét i zèner:
- Castanea, (la castègna)
- Castanopsis
- Chrysolepis
- Lithocarpus
- Quercus, (le rùer, che de per lùre i è zà 'na metà de le spéci de la famìa)
- Trigonobalanus, (zèner troàt apéna 'ntùren al 1970)
- le Fagoideae có apéna 'n zèner:
- Fagus, (el fó).


text:
Cappella
I Cappella i èṅ un grup muśicàl itagliàṅ (o méj, un prugèt muśicàl) cgnusû in d'l àmbit dl'eurodance, ma anc dla dance e dla techno ch'i àṅ abû sucès specialmènt in di an Nuànta, anc a 'l èstar.
Biugrafìa
Al prugèt al nas par mèrit ad Gianfranco Bortolotti dla Media Records ad Brësa ch'l iva bèla prudót i 49ers. A 'l inìsi i lavóran sèg Mauro Picotto, Pagany, Roby Arduini e Max Persona. Al nóm Cappella al salta fóra però sōl in dal 1987 quànd a véd la luś al braṅ Bauhaus cantâ par Ettore Foresti e fat a la manéra ad Pump Up The Volume di M/A/R/R/S che in alóra i fàvan scóla.
In séguit i vènan fóra dagl'atri cansòṅ ad sucès cuma Take Me Away cun la Loleatta Holloway a la vóś. Par catàr na cantànta ch'la dis anc la sò figùra a 'l prugèt, a vèṅ sarnìda la Kelly Overett p'r al vìddeo dal braṅ U Got 2 Let The Music anc se cantâ da n'atra dóna incóra, la Salee. A i Cappella a s śònta anc al rapper Rodney Bishop, miténd insém un masć e na fémna cum andàva a la granda in di an Nuànta. Cun chi dū lè a 'l timòṅ al grup al mucia sù dimóndi sucès, cun dal canti famóśi cuma Move on Baby, U & Me, Move It Up dal 1994 e Don't Be Proud dal 1995.
Cun cal braṅ chè però la Kelly Overett la s in và e a gh'è ch'a diś ch'la n àppia mai cantâ dabòṅ mai na canta. Tant par dir-'n una, la Vicky Shepard l'iva fat càuśa a i Cappella dgénd che la vóś ad U & Me la fus tòlta pari pari da 'l sò braṅ Love Has Changed My Mind dal 1992, ma p'r al fat che U & Me la n fus mai gnuda fóra in di Stat Unî, al sò paéś, a n s 'n è fat gnint.
Cun la nóva cantànta Allison Jordan in di rang, al grup al fà gnir fóra Tell Me the Way, sìngul ad sucès dal 1995, e pò I Need Your Love.
In dal 1999 Bortolotti al fà savér in sal sit dal sò cà discugràfica ch'al lasa pèrdar al prugèt Cappella. In dal 2011 a vèṅ fóra na racòlta ad braṅ rimixâ, The Remixes.
Discugrafìa
Sìngui
- 1988 - Bauhaus (Push the Beat)
- 1989 - Helyom Halib
- 1989 - House Energy Revenge
- 1990 - Get Out of My Case
- 1990 - Everybody Listen to It
- 1991 - Everybody
- 1992 - Take Me Away
- 1993 - U Got 2 Know
- 1993 - U Got 2 Know (remix)
- 1993 - U Got 2 Let the Music
- 1994 - Move on Baby
- 1994 - U & Me
- 1994 - Move It Up/Big Beat
- 1995 - Don't Be Proud
- 1995 - Tell Me the Way
- 1996 - I Need Your Love
- 1996 - Turn It Up and Down
- 1997 - Be My Baby
- 1997 - Do You Run Away Now
- 1997 - U Tore My World Apart
- 1998 - U R the Power of Love
- 1998 - U Got 2 Let the Music '98
- 1998 - Throwin' Away
- 2002 - U Got 2 Know 2002
- 2004 - Angel
- 2004 - U Got 2 Let the Music 2004
- 2006 - U Got 2 Let the Music Technikal Remix
- 2007 - U Got 2 Know (Spenno, Dizzy & Sparky Rmx)
- 2010 - U Got 2 Let The Music 2010
- 2010 - U Got 2 Know 2010
- 2010 - Take me away (Feat. Bootmasters)
- 2011 - Power (Feat. Bootmasters)
Àlbum e Racòlti
- 1989 Helyom Halib
- 1994 U Got 2 Know
- 1996 War In Heaven
- 1998 Cappella
- 2005 Best of
- 2006 Greatest Hits
- 2010 Best of Cappella
- 2011 The Remixes


text:
Buddism
El buddism l'è la religon (o la filosofia) basada sora i insegnament de Siddharta Gautama (che l'è deventaa el Buddha).
Questa religion chì la toeu origen in de l'India e la se diffond osca a l'Asia cental, el Tibet, el Sri Lanka, el sud-est de l'Asia, la Cina, la Corea e 'l Giappon. Incoeu, el buddism l'è deventaa relativament popolar anca in del mond occidental. Se calcola che gh'hinn intra 230 e 500 milion de buddista al mond.
Siddharta Gautama a l'era fioeu d'ona fameja ricca e influenta. Però, a l'etaa de 29 agn el bandona tutta la soa ricchezza e 'l comenza ona vita d'asceta, con l'andà in gir per el mond. El s'introduiss al cognossiment di upanishads e, a l'etaa de 35 agn, el conseguiss quell che l'eva dree a cercà: immobel al pee d'on arbor per quarantanoeuv dì, el descovriss el misteri de la liberazion, el nirvana. Inscì, el se convertiss in del Budda, che 'l voeur dì l'"Inluminaa". El moeur a l'etaa de 80 agn, dopo d'avè ottegnuu per primm la fin del desideri e de l'azion (quell chì l'è 'l nirvana).
Despoeu la soa inluminazion, el comenza a cuntà sù in gir el sò dharma, o la veritaa buddista. El nucli del Buddism l'è faa sù del Sermon di Quatter Nobel Veritaa:
- Tucc i vit l'è piena de patiment, de frustazion denanz a quanto l'è brev e curt el mond, che 'l muda semper. Gh'è negott de stabel, el scappa via tusscoss.
- L'origin del patiment la se troeuva in del magon de viv, in del desideri de realizzàss, de 'vèggh la robba.
- El patiment el se smorza via cont el smorzà la sed de viv, de god, de fà sù robb.
- El cammin che 'l menna al Nirvana l'è 'l nobel cammin di vott pass. Chi che 'l ghe va dree el se vesina a l'inluminazion.
I vott pass hinn quei chì:
- Cognoss ben benon i quatter veritaa.
- Deslontanàss de l'odi e de l'invidia.
- Dì minga bosii, trasà minga via i paroll.
- Comportàss ben.
- Guadagnàss de viv senza fà del mal.
- Ispirà di bonn azion.
- Andàggh minga adree ai desideri.
- Fà de la meditazion.


text:
448
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Al scumenza ul regn da Rechiari, rei di sueu
- Cundanameent dal monufisiism da Gesüü cuma erésia
- Intentameent par paart da Roma da cuntegní i avanzaat d'Àtila par di patt
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Birmensdorf
Birmensdorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.38 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5 927 abitant.
El cumün de Birmensdorf al se tröva a una altitüden de 518 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf, Berikon (AG), Bonstetten, Oberwil-Lieli (AG), Rudolfstetten-Friedlisberg (AG), Stallikon, Uitikon, Urdorf, Wettswil am Albis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Birmensdorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 876 col nom de Piripoumesdorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Birmensdorf Online Official website
- Birmensdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Birmensdorf (ZH, Vogtei) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Deliria
Deliria (Delìria) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Michele Soavi che chè 'l è al sò debùt. 'L è stâ prudót par Joe D'Amato e da lò muntâ anc in na manéra difarénta da quéla pinsàda da 'l regìsta, ch'al s cata sōl in dal marcâ ingléś.
Al tìtul pinsâ a 'l inìsi 'l éra quél 'd Aquarius. In di Stat Unî invéci 'l è cgnusû cuma Bloody Bird o Stagefright. Al film 'l à vins al prim prèmi a 'l Fèstival 'd Avoriaz del 1987.
Sunt
Na cumpagnìa 'd atōr 'l è drē a far al próvi 'd un spetàcul muśicàl a teàtar quànd a la prutagunìsta Alice (Barbara Cupisti) la gh s prila la férla. La sò amìga Betty (Ulrike Schwerk) la la pòrta a far-as védar, sénsa mutìṿ, in un manicòmi e, pròpria cla sira lè, un killer periculóś al scapa via da 'd là. Soquànti óri dòp la Betty la cata la mòrt ciapànd-as un pigòṅ in dla bóca.
Al regìsta Peter Collins (David Brandon) al decìd 'd andàr avànti listés e al sèra dènt'r al teàtar gl'atōr prinsipài, a n dand minga ascólt a i sò lamènt. Al prim at al và acsè in séna e in dla finsiòṅ la Corinne (Loredana Parrella) la gh'arév 'd èsar cupàda par Brett (Giovanni Lombardo Radice), ma a gh'è quèl ch'a traśa e lē la mōr dabòṅ.
Qvést chè 'l è sōl al prim ad na cadéna ad masamènt purtâ a cumpimènt da 'l psicupàtic ch'al pòrta adòs na mascra 'd un barbagiàṅ, al custùm che Brett al druàva in cal spetàcul lè.


text:
Sforza
La fameja Sforza l'è stada una fameja nòbil che da la fin del XIV secul l'ha inflüenzaa la storia lumbarda, taliana, e urupea.
In principi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L nom de la fameja 'l vegn zü dal suranom del so fundadur, Müzi Aténdul (Cutignöla, 1369 - arent a Ravenna, 1424), ciamaa Sforza (Fort) per la sua prestanza fisega, un capitan de ventüra de la Rumagna al servizzi di re Angiuin de Napul.
'L ram de Milan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L prim düca de Milan l'è staa l' prim fiö de Müzi Atendul, Francesch (1401-1466), che l'ha ciapaa 'l titul dücal per via del so matrimoni cun Bianca Maria Viscunt, l'ültima ered del düca Filip Maria Viscunt, mort del 1447. Da quel matrimoni lì l'è partii 'l ram principal de la fameja. Apress de Francesch 'l gh'è sraa Galeazz Maria (1444-1476), düca dal 1466 fin a la mort, che l'ha spusaa Bona de Savoia. Intra i so tusann mia legitim gh'è da regurdà Caterina Sforza, che l'ha spusaa Geronim Riario, diventand inscì Sciura de Forlì e Imola, e l'è pöö stada la mader de Giovann dai Band Negher.
Apress a Galeazz Maria gh'è staa 'l so fiö Gian Galeazz (1469-1494), che l'ha spusaa Isabella d'Araguna. Per via de la so incapacità se pö dì che l'ha mai guernaa diretament, e giamò da sübet 'l resaduu del dücat l'è staa Lüduvich Sforza det 'l Moru, che l'ha pöö ciapaa 'l titul de düca dumà a la mort del nevud. Ludovico 'l Moru l'ha spusaa Beatris d'Este. Cume pröva del prestisg che 'l gh'aveva a quij temp là la casada milanesa gh'è 'l matrimoni intra Bianca Maria Sforza, surela de Gian Galeazz, e l’imperadur Massimilian I d’Asburgh.
'L Moru l'ha guvernaa 'l Dücaa fin al 1500, l'ann che l'è staa scunfit e metüü in person dai franzes. Dop che i franzes i henn staa caciaa via da l'esercit di mercenari svizzer de l'imper (1512), 'l Dücat de Milan l'è turnaa per un quaj ann int i man di fiö de Ludovico 'l Moru, Massimilian Sforza (1493-1530) e Francesch II Sforza (1495-1535), marii de Cristina de Danimarca e nevud de l'imperadur Carl V. Quij chì, restaa ciapaa denter int i guer intra Franza e Imper, i hann regnaa a s'giangón e suta la prutezion di Asbürgich, ai quaj l'è pöö passa 'l Dücaa, per via del fat che gh'era pü mia d'ered dop la mort de Francesch II.
Da Giovann Paol I Sforza (1497-1535), fiö natüral de Ludovico 'l Moru e de Lücrezia Crivelli, l'è vegnüü zü 'l ram di Marches di Caravagg, estint del 1717. Da Sforza Secondo, fiö natüral de Francesco I, l'è vegnüü zü 'l ram di cont de Borgonovo Val Tidone, estint del 1680; da Jacopetto, fiö natüral de Sforza Secondo, l'è vegnüü zü 'l ram di Cont de Castel San Giuann, che l'ha resistüü fin al XX secul e del qual 'l faseva part 'l minister Carlo Sforza.


text:
Famìa (biologìa)
En biologìa, la famìa l'è 'na unità sistemàtica e 'na categorìa tasonòmica colocàda entramès ai ranch principài de ùrden e zèner.
Isé come che söcét condèi óter leèi (categorìe) tasonòmich dei éser vivèncc, e per vìa de la dificoltà enòrme che se tróa quan che se g'ha de clasificà sèrte spéci, divèrse famìe le pöl véser ragrupàde en super-famìe, e i indivìdui de 'na famìa i pöl organizàs en sata-famìe (e chèste amò en infra-famìe).
La famìe l'è la categorìa tasonòmica piö 'mportànta dòpo del zèner e la spéce. I detài precìs de la nomencladüra formal i depènt dei "Còdes de Nomencladüra" (manöài che goèrna la nomencladüra biològica).
Nomencladüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm de 'na famìa l'è custitüìt de 'n radicàl e de 'na dezinènsa. Per dàga nòm a 'n taxón familiàr, el radicàl che se dopèra el sarà chèl del genitìf del nòm del zèner tìpich de la famìa (mìa chèl con piö tàte spéci o chèl piö cunusìt). Isé, del zèner Homo, che per genitìf el g'ha Hominis, se ciàpa el radicàl Homin-, e de chèl se derìa el nòm de la famìa Hominidae.
Per la dezinènsa, che l'è chèla che la permèt de capì che el taxon en quistìù el g'ha el ranch de famìa, la vària a segónda del grùpo de organìsmi.
Famìe botàniche[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- En botànica la dezinènsa de le famìe l'è -aceae (per ezèmpe Asteraceae). Per sèrte famìe importànte ezìste dei nòm tradisiunài che i ìa zamò 'n üzo amò prim de la sistematizasiù de la nomencladüra che però i vé dopràcc sèmper de méno e sèmper come sinònim de nòm piö atuài. Per ezèmpe, el nòm tradisiunàl de Compositae l'è sinònim de chèl che al dé d'encö 'l se ciàma 'n maniéra piö corèta Asteraceae. Dei óter ezèmpe famùs: Gramineae (=Poaceae), Leguminosae (=Fabaceae), Umbelliferae (=Apiaceae), Guttiferae (=Hypericaceae), ecc.
Stória del concèt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Famìa l'è 'na paròla de urìgin latì (familia, plural: familiae). El concèt de famìa come categorìa tasonòmica l'è bastànsa recènt. En botànica, la paròla familia l'è stàda coniàda del botànich fransés Pierre Magnol endèl sò Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur del 1689. En chèla òpera lé, el ciàma familiae 76 grùpi de piànte che 'l g'ha discriìt endèle sò tàole. El concèt de categorìa a chèl tép là l'ìa amò ai inìsi, e isé el prefàsio del Prodromus el pàrla de reönéser le sò famìe en zèner piö gràncc, e chèsto el sarès sbagliàt per l'üzo che se fà adès de la paròla.
El [[Linèoel g'ha dopràt la paròla "familia" endèl sò Philosophia botanica (1751) per rifeerìs a grùpi piö gràncc de piànte: àlber, piànte, féles, pàlme, ecc. Lü 'l g'ha dopràt chèsto tèrmine apéna endèla sesiù morfològica del lìber. Piö tàrde, endèle püblicasiù franséze de botànica, a pàrter de Michel Adanson (Familles naturelles des plantes, 1763) enfìna a le fì del sècol XIX, la paròla franséza famille l'è stàda dopràda come 'n sinònim de la paròla latìna ordo (ùrden). Bezògna tègner en cönt che ordo, endèle òper del sècol XIX compàgn del Prodromus del de Candolle e del Genera Plantarum de Bentham & Hooker, l'è stàda dopràda col significàt che adès se ghe dà al ranch de famìa.
Per la zoologìa, famìa l'è ach 'na categorìa 'ntermédia 'ntrà 'l ùrden e 'l zèner; e isé l'è stàda prezentàda de Pierre André Latreille endèl sò Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel del 1796. Lü 'l g'ha dopràt le famìe ('na part de chèste lasàde sènsa nòm) endèn quach vergü ma mìa 'n töcc i sò ùrdegn de "insècc" (che dòpo i g'ha töt dét töcc i artròpodi).
Adognimòdo, a pàrter del sècol XX, la pròla "famìa" l'è stàda dèmper dopràda endèl sènso modèrno. El sò üzo e le sò dezonènse caraterìstiche dei nòm dei taxon che aparté a chèsta categorìa i è definìcc endèi Còdes Internasiunài de Nomencladüra Zoològica e Botànica.


text:
Sappada
Sappada (en vèneto: Sapada; Plodn endèl dialèt todèsch locàl; Pladen en todèsch; Sapade 'n furlà) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 1.355 abitàncc, 'na superfìce de 62 km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Forni Avoltri (UD), Prato Carnico (UD), Santo Stefano di Cadore, Vigo di Cadore. Sappada el se tróa a 'na altèsa de 1.245 méter söl leèl del mar sö la pónta nord-orientàl de le Dulumìcc, 'ntra 'l cadóre e la Càrnia, al cunfì 'ntra 'l Vèneto, 'l Friuli-Venesia Giulia e la Carìnsia (Austria). L'è 'na stasiù türìstica famùza tat per le vacànse estìve come per chèle 'nvernài.
El paés el se svelöpa en diresiù est – ovest per töta la àl streersàda del fiom Piave, che 'l nas pròpe endèl teretóre del cümü a 1.800 méter de quòta a le fàlde del mut Peralba.
Endèn referèndum tignìt ai 9 e 10 de mars del 2008, la popolasiù de Sappada la s'è manifestàda 'n favùr de la propòsta de pasà sóta la aministrasiù del la regiù Friuli-Venesia Giulia, endèla pruvincia de Udine.
Lèngua todèsca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sappada l'è 'n ìzola linguìstega todescòfona, 'ndoe s'pàrla ü todèsch de la famèa pùstero carinsiàna compàgn de chèl che s'pàrla a Sauris e chèsta parlàda l'è tütelàda da la lège 482/99. [1]
-
-
El Mut Peralba
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Marcato C., 2012, Il Plurilinguismo, Editori Laterza, Bari, pag 118.


text:
Arvgär
Rivergaro (en emilià: Arvgär) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 7 018 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 43,8 km² e 'na densità de 160 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Gazzola, Gossolengo, Podenzano, Travo e Vigolzone.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Rivergaro l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Scritüra in TeX
El TeX l'è ü sistema da scriif pensat dal Donald Knuth in del 1978.
Dapress Zener 2003, le fórmüle matemàteghe sü la Wikipedia i pöö vess scrivüde cul sistema TeX.
Chesta sintassi al è fisc plüü fàcila a scriif e a legí che ul HTML: chí le fórmüle i è presentade in HTML si pussíbil, altrameent una imàgen PNG a l’è prudüida pal serviduur.
Le regule da basa i è le sigütante:
- le fórmüle sa i mett intra   ...   ;
- i caràtar + - = / ' | *   ( ) peuvent vess tapee diretameent ;
- da deent una fórmüla, sa i pöö delimitá di grupp al jütt da le parentesi grafe {}, par grupá una espressiú a índes, par esempi.
Par utegní da le parentesi grafe íntal rendüü, al cuventa dunca teclá \{ u \}.
Si vuu truvee da le dificültaa, esitee mia a dumandá dal jütt aj Druvatt (üsüari) da TeX.
Cuntegnüü
Caràtar spezziaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Índes, espusaant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Frazziú, matriis, plüü da línie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zöögh da caràtar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Delimitaduur in le grande equazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
\left e \right i pöö vess druvaa cun diveers delimitaduur :
Spazziameent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul TeX al gestiss autumaticameent la plüpaart di prubleem da spazziameent, però vuu pudii vurí cuntrulá ul spazziameent manüalameent in di caas.
Astüzzia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par furzá una fórmüla a la plena taja, al è assée da gjuntá un spazzi fí al finaal da la fórmüla: \, (contre-oblique vírgüla )
a(1+e^2/2)  al dà
a(1+e^2/2)\,  al dà
Par diminüí la taja da le fúrmüle int una línia da teest sa l pöö druvá \textstyle u \scriptstyle:
A \left({B\over c}\right)  al dà
\textstyle{A \left({B\over C}\right)}  al dà
\scriptstyle{A \left({B\over C}\right)}  al dà
Vidée apó[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Liamm da deet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Liamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Inglés) Ducümeent d'intrudüzziú à TeX, sota furmaa PDF.
- (Franzés) Ducümeent d'intrudüzziú à TeX, legí le pàgine 32 a 41.
- (Inglés) AMS LaTeX, le estensiú e cunvenziú de la suzzietaa Americana da matemàtica.
- l2p online, par cumpilá dal codi TeX int una imàgen PNG.
- Official LaTeX project site lööch web pal desvilüpameent dal LaTeX.
- MikTeX: una distribüzziú da LaTeX par Windows.
- Ul Grupp d'Üsüari da TeX e LaTeX.
- CTAN. The Comprehensive TeX Archive Network: l'archivi "ufizziaal" da tütt ul materiaal relazziunaa cun TeX e LaTeX.Mudel:Contribuer


text:
Bure (JU)
Mudel:Otheruses Cuurdinàde: 47°27′N 07°00′E
Bure a l'è un cumün svizzer del distret de Porrentruy, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.69 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 671 abitant.
El cumün de Bure al se tröva a una altitüden de 587 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buix, Courtemaîche, Courchavon, Porrentruy, Courtedoux, Chevenez, Fahy, Croix (F), Villars-le-Sec (F).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bure (JU) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pruvincia de Sundri
- Süperfiss: 3.212 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2001): 177.578 ab.
- Densitaa: 55 ab./km²
- Nümer de cumün: 78
- Capitaal (pup. 2004): Sundri (22.020 ab.)
La Pruvincia de Sundri (Provincia di Sondrio in Italian) la sa estend in de la Lumbardia del Nòrt, in de la Valtelina, ca l'è la part süperiur del basin de l'Ada; la valada scavada dal fiümm l'è prufunda, vist che da i 4.000 meter di muntagn püssee volt sa tuchen i 200-300 meter in del fund. Un muntun de valètt lateraj a tribüten a l'Ada, föra che dò: la val de Livign, in del curnin nurdest, ca la manda l'acqua a l'Inn, e dunca al Danübi, e la val de Lei, in del curnin nurdovest, ca ga la manda al Renu.
La val de Pus'ciaf, anca sa l'è dent in del basin de l'Ada, l'è però minga part de la pruvincia vist ca la sa tröva in Svizera.
Ul paesacc de la pruvincia l'è antrupizaa in manera pesanta dumé in del sciröö de la Valtelina; in di olter part, vist i muntagn, l'ambieent natüral l'è pütòst begn cunservaa. In de la pruvincia a gh'hinn di toch dii zòn prutett püssee graand de la regiun (Parch Naziunal del Stelvi e Parch di Uròbi Valtelines.
La pruvincia l'è la men pupulada e pupulusa de la Lumbardia, vist i sò cundiziun natüraj: de citaa grand ga n'è minga, e anca ul cumün de Sundri al gh'ha un puu püssee de 20.000 abitaant; la segunda citadina a l'è Murbegn, cunt un 10.000 abitant abundant. In di ann passaa gh'è staa, cumé anca in olter sitt, ul spupulameent de la muntagna; da un quaj ann inveci i paesòtt püssee gròss de la media e olta muntagna a inn dree a guadagnà pupulaziun, vist ul svilüpp del türiism.
E propi ul türiism l'è la resursa ecunomica püssee impurtanta de la pruvincia, vist che l'agricultüra l'ha faa di pass indree (la resta impurtanta dumé la prudüziun di pòmm): l'indüstria a l'è in tütt i maner present in sül teritòri, anca se cunt aziend prevalentement piscinitt.


text:
- Daspö sia fundaziun l'on 1904 es
l'Uniun dals Grischs (UdG) activa per lingua e cultura rumantscha in Engiadina, Val Müstair e Bravuogn. Seis böt es da promouver e mantgnair la lingua ed ils bains culturals dals Rumantschs Ladins.
- L'Uniun dals Grischs maina ün lö d'inscunter
cun libraria e program d'occurrenzas i'l Chesin Manella a Schlarigna.
- Cun sias ediziuns e la vendita pissera l'Uniun dals Grischs per nouvs cudeschs, periodics ed otras medias in rumantsch ladin e per lur derasaziun.
- L'Uniun dals Grischs es organisada sco
società e collavura sco uniun affiliada da la Lia Rumantscha cun otras uniuns linguisticas e culturalas.


text:
Lolita
Lolita (id.) 'l è 'n film dramàtic americàṅ e britànic dal 1962 ad Stanley Kubrick trat da 'l rumànś umònim ad Vladimir Vladimirovič Nabokov. 'L è stâ giâ in biànc e négar.
Custâ dū migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà nóṿ e dū.
Sunt
La Dolores Haze (Sue Lyon) dita Lolita, na śóvna ragasōla americàna ch'la viṿ insém a sò màdar Charlotte (Shelley Winters) armàśa védva, la s mét insém a 'l prufesōr Humbert Humbert (James Mason), in di Stat Unî da l'Europa par na série ad cunferénsi. Chi lò al l'à cgnusùda in dal méntar ch'al pascàva un pòst in du stâr.
P'r amàgnar sèg, 'l óm al decìd ad stablìr-'s in dal New Hampshire spuśànd la Charlotte cun l'idéa pò ad cupàr-la ma, prima ad far qvél ch'al gh'iva in mènt, al gh dà a muć. A sucéd però che lē la mōr dabòṅ in n'atra manéra, finénd sóta na màchina, e acsè Humbert al pōl gòd'r-as la Lolita tut da par lò. La ragàsa però la s fiàca prèst 'd 'n óm ch'al prév èsar sò pàdar e ch'al gh'è sèmp'r adòs, e la và via 'd cà tacànd a 'ndàr a drē a Clare Quilty (Peter Sellers), scritōr ad cumèdi. Dòp quàt'r an, Humbert al gh'à la manéra ad véd'r incóra la Lolita ch'l'è drē a spetàr un putèṅ, esénd a 'l sèst méś, da 'n ragasōl grand cuma lē dvintâ in cal méntar anc sò marè. Al prufesōr al decìd acsè ad masàr Clare Quilty parchè, a sò dita, al gh'iva ruinâ la vita purtànd-ag via la Lolita.


text:
Alizée
Alizée Jacotey, cugnusüda dumà cunt el nom Alizée (Ajaccio, 21 agust 1984), l'è üna cantant francesa de müsica pop. La sò canzùn pussee famusa l'è stada Moi... Lolita del 2000, che l'ha vendüü ün frach de disch in tücc el mund.
Cuntegnüü
Cariera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'inizi e'l primm disch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alizée l'è stada scuerta da la cantant Mylène Farmer e dal müsicant Laurent Boutonnat, ch'i hin diventàa i sò produtùr.
Il 4 lüj 2000 l'è stada publicada la sò prima canzùn, Moi... Lolita, che l'ha anticipàa la surtida de l'album Gourmandises ("Rob bun de mangià"). La canzùn la gh'ha avüü subit ün frach de success in Europa e in de l'Asia urientàal. In Italia la canzùn e l'album hin vegnüü foeura in del 2002 e i gh'han avüü success anca chì (primm post per la canzùn, che de vintitrì per l'album).
El disch Gourmandises l'ha vendüü in düü ann quater miliùn de copi in tücc el mund. Da 'st'album chì gh'hann tiràa foeura olter canzùn: L'Alizé, Gourmandises e Parler tout bas ("Parlà a bassa vusc'").
Cunt 'stu disch chì Alizée la gh'ha vingiüü ün frach de premi, cumè l'"NRG Music Awards", el "World Music Awards" e l'"M6 Awards".
El segund disch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca el sò segund album, Mes Courants Électriques ("I mè curent eletrich"), l'è prodùt da Mylène Farmer e Laurent Boutonnat. L'è stàa publicàa el 18 marz 2003 in Francia e dopu anca in dij olter Paes.
L'album l'è vegnüü foeura insèmm a la canzùn J'en ai marre! ("Mì sun stüfa!"), che l'ha avüü success anca lee in Europa e in de l'Asia urientàal. In Italia la canzùn l'è rivada a la pusiziùn chela de vintitrì e l'album a chela de vintnoeuv.
Da Mes Courants Électriques hin stàa tiràa foeura anca i canzùn J'ai pas vingt ans (Mì gh'ho minga vint ann") e À contre-courant ("Cunter-curent"). Gh'hin anca i versiùn ingles dij canzùn J'en ai marre e J'ai pas vingt ans: i se ciàmen I'm Fed Up! e I'm not Twenty.
Dopu Alizée l'ha tacàa a fà cuncert in gir per la Francia, ch'i gh'hann avüü el "tücc esaurìi".
El terz disch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 27 setember 2007 l'è vegnüda foeura la canzùn Mademoiselle Juliette ("Signurina Giulièta"), che la gh'ha anticipàa la surtida del terz album de Alizée, ciamàa Psychédélices ("Psiche-delizzi"), publicàa el 3 dicember 2007; 'st'album chì l'è stàa prodùt da Bertrand Burgalat, Daniel Darc, Oxmo Puccino, Jean Fauque e Jérémy Châtelain. In del febrar 2008 l'è stada tirada foeura ün'oltra canzùn, Fifty-Sixty ("Cinquanta-Sesanta").
In Italia 'st'album chì l'e gnanca amò stàa publicàa e'l se sa minga se'l vegnarà foeura.
Olter lavurà sü Alizée[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2004 l'è vegnüü foeura'l disch Alizée en Concert, registràa dürant i sò cuncert che la gh'ha fàa in Francia.
In del 2007 l'è stàa publicàa in Messico Tout Alizée, racolta dij sò canzùn pussee famùs.
Vita privada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alizée la se gh'ha spusada in del 2004 cunt el cantant frances Jérémy Châtelain. I gh'hann üna tusa, Anny-Lee, nasüda el 29 april 2005.
Tücc i laurà de Alizée[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gourmandises (2000)
- Mes Courants Électriques (2003)
- Alizée en Concert (2004) - registraziun directa
- Psychédélices (2007)
- Tout Alizée (2007) - collecziun


text:
Lengua lumbarda
- Per la lengua germanica sparüda in del VI secul, varda Lengua langubarda.
El lumbard (codes ISO 639-3 lmo) a l'è una lengua neulatina che la fa part de la fameja Gal-italica (o püssee precisament Galo-Rumanza-Cisalpena), una fameja che la furma un sistema linguistich diferent sia de quel talian che del Reto-rumanz.
La lengua lumbarda l'è parlada principalment in de l'Italia del nord (buna part de la Lumbardia e in de la Sguizzera del süd (Tisin e i Grisun), olter che in d'una quai area di regiun cunfinant, suratüt a est del Piemont)e in del Trentin. Anca se 'l talian l'è in gener druvaa cume lengua scrita in di arei induve che se parla lumbard, el lumbard l'è minga mütualment cumprensibil cul talian e 'sti dò lenguv i fan part de dü ram diferent de la pianta dala fameja linguistica rumanza.
El lumbard l'è staa censii da l'UNESCO cume lengua in pericul d'estinziun e de cunseguenza cume lengua da tutelà. I so dò variant principal hin quela ucidentala (o insübrica) e quela urientala, dò variant chi gh'han un bel poo de diferenz, e a gh'è di linguista che je cunsideran dò lenguv separaa.
I Stat talian e svizzer ricunussen nò i parlant de la lengua lumbarda 'me minuranza linguistica.
Cuntegnüü
- 1 Strutüra Funulogica e Sintatica
- 2 Pusiziun suciala
- 3 Divisiun e Variant Lenguistegh
- 4 Leteradüra
- 5 Vocabulàre Lumbàrt Italià
- 6 Cinema
- 7 Varda anca
- 8 Referenz
- 9 Ligamm da föra
Strutüra Funulogica e Sintatica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I particular funulogich del lumbard hinn:
- La palatizaziun di cumpless latin: CL- [kl] e GL- [gl] in c(i) [t͡ʃ] ,g(i) [d͡ʒ] (es. CLAMARE > ciamà, GLAREA > gièra);
- L'evolüziun in ü [y] de la Ū latina (PLŪS > pü)
- L'evolüziun in ö [ø] de la Ŏ latina in cert pusiziun (NŎVU > növ/nöf).
La presenza de quei dò vucal chì rutund (ciamaa anca "vucal türbaa") l'è cunsideraa vöna di carateristich principal de la lengua lumbarda, insema al piemuntes, al ligür e al emilian-rumagnöl. El lumbard l'è però diferent dal piemuntes perchè (i püssee variant) i gh'han no la vucal media central (la "terza vucal piemuntesa") e el gh'ha l’infinii de la prima cogniügazion che el finiss con à(r).
A diferenza de bona part di lenguv rumanz, tanti dialet lumbart ucidentai gh'han di upusiziun de quantità vucalica, p.es. paas [paːs] vs. pass [pas], ciapaa [ʧaˈpaː] vs. ciapá [ʧaˈpa]. Un'altra carateristica, rara in d'una lengua rumanza, l'è ch'i dröva tant i vèerp frasai idiumatich (custrüzziun vèerp particula), pü o men cume in Ingles i di alter leench germanich. P.es. trá, trá via, trá sü, trá fö(ra); mangiá, mangiá fö(ra). L'è una carateristica cumün a tanti dialet de alter lenguv galu-italich.
Pusiziun suciala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Druvà el lumbard l'è staa a lungh stigmatizaa in di arei lumbardofun che puliticament fan part de l'Italia, però de solit l'è minga inscì in di arei svizer, induve che i varietaa linguistich lumbard lucai hin de solit püssee ben cunservaa e püssee vitai. Un quei prugrama de radiu e de televisiun in lumbaart l'è trasmetüü ucasiunalment da la Radio e televisiun svizzer de lengua taliana. L'istitüziun de ricerca püssee impurtanta che la lavura sü di dialètt lumbard l'è lucalizada a Belinzona, in Svizera (CDE - Centro di dialettologia e di etnografia, una istitüziun guvernativa cantunala). A gh'è nissüna istitüziun simila in Italia. In dal dicembër 2004 el CDE l'ha püblicaa el LSI, un diziunari in 5 volüm che 'l quata tüt i varietà lumbard parlaa in di arei svizer. Questa l'è per adess la risorsa sü la lengua lumbarda püssee impurtanta mai püblicada (püssee de 4,500 pagin e circa 57,000 parol cun püssee de 190,000 variant parlaa).
Ai völt, el termin 'lumbard' a l'è duvraa par referìss a una lengua cumün minga anmò esistent. El cuventa nutà che, in vargün cas, diferent varietà lumbard poden vess minga reciprucament inteligibil.
Divisiun e Variant Lenguistegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dunca el lumbard l'è minga una lingua ünificada, ma l'è un isuglossa de dialett simel. Una distinziun impurtanta a l'è quela tra varieta ucidental (o Insüber) e uriental (o Urobich). La prima l'è parlada a ovest de l'Ada, l'altra a est e in de la Pruvincia de Cremuna. Se la prima la gh'hà cume dialet de referenza el Milanes, che'l gh'hà anca una sua storia leteraria, el segund inveci l'è püssee s'centraa.
In del Lumbard Ucidental fan part el Milanes, el Brianzöö, el Tisines, el Nuaresat, el Legnanes, el Cumasch, el Laghee e anca tant alter.
In quel uriental inveci gh'hin el Bergamasch, el Bressan, el Camünn, el Suresinès, el Cremasch e l'Òlt Mantuà.
Tüt i varietà parlaa in di arei svizer a hin ucidental, menter che in Italia se tröven sia di varietaa ucidental sia uriental in Italia. La varietà lumbarda cun la püssee antica tradiziun literaria a l'è 'l Milanes (la remunta al sécul XIII), però al dì d'incöö el Milanes a l'è staa surmuntaa asquas cumpletament del Talian. El termin Ticinees a l'è una denuminaziun cumprensiva per i varietà parlaa in Cantun Ticin (Svizera), menter la koiné Ticinesa l'è la koiné duvrada par i parlant da varietà lucal divergent del Cantun Tisin, de la Lumbardia o del Piemunt.
Un quai de dialet in del süd de la Lumbardia, cume el Paves o el Cremunes, gh'hnn però una classificaziun minga certa. Gh'è infat chi dis che sien dialet lumbard (el Paves dunca el sariss ucidental e 'l Cremunes inveci uriental) e chi inveci el sustegn che hin part de l'Emilian-Rumagnöl.
Leteradüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El lumbard el gh'ha una leteradüra parecc antiga, a partì giamò dal XIII secul cun el lavur del Bonvesin de la Riva, che 'l scriveva int una varianta passada a la storia cume "Koiné lumbarda". In general, a partì dal XV secul, la leteradüra lumbarda la se pö divid intra uriental e ucidental, per via di cambiament funulogich che i du variant i hann sübii, e del so distacament cultüral per via de la division pulitega intra Dücaa de Milan e Repüblica de Venezia.
Leteradüra in lumbard ucidental[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La leteradüra principala in lumbard ucidental l'è quela scrivüda in milanes classegh, che a partì dai temp del Dücaa de Milan fin asquas a la metà del XIX secul l'eva cunsideraa la lengua/dialet de tüta l'Insübria[2] . Anca se la varianta de la cità de Milan l'eva quela de riferiment, i scritur i druvaven un lessich inrichii da parol mia necessariament né de Milan né de la zona che al dì d'incö la fa part de la sua pruvincia, e i lessicograf insübrich i ripurtaven vucabul e variazion funulogich specifich de parecc zonn insübrich che i henn parecc chilometer föra de Milan cità, fin a rivà per esempi int la zona laghee[3].
De tüta manera, gh'è stat e gh'è anmò di pueta e aütur che i scriven in lumbard ucidental ma i dröven mia el milanes classich[4]:
- Gian Paul Lumazz (Milan, 1538-1592) Puesii, variant ticinesa de Bregn.
- Speri Jemoli (Vares, 1846-1880) Cumedi, varietà del varesot.
- Lissandren dra Roussela (Vughera, 1850 - Napul, 1943), Puesii, variant vugaresa.
- Gian Stefano Cremaschi (Uspedalet, 1853 -1935), variant ludesana.
- Angiul Ferar (1874-1971), puesij, varietà pavesa.
- Alberto Airoldi (Milan 1893-Erba 1977) Puesii, varietà brianzöla.
- Piero Collina (Com 1910-1983) “I Promessi Sposi” in vers, varietà cumasca.
- Franco Loi (Genuva, 1930, el viv a Milan), puesii in d'un milanes minga classich.
- Fernando Grignola (Agn, (Cantun Tesin) 1932, el viv amò) Puesii, varietà ticinesa.
- Giancarlo Consonni (Meraa, LC, 1943, el viv amò) Puesii, varietà brianzöla
- Basilio Luoni (Lescen, (CO), el viv amò) Autur e regista de teater: l’ha vultaa oper teatrai internaziunai, varietà laghee.
- Edoardo Zuccato (Cassan Magnagh, 1963, el viv amò); puesii e tradüziun, varietà busina.
Leteradüra in lumbard uriental[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Menter el lumbard ucidental l'ha truvaa una sua variant leteraria de riferiment in de la parlada de Milan, la situaziun leteraria urientala l'è stada, düranta i secui, püssee s'centrada: se pò dì che la leteradüra urientala l'abia vist almanch dò variant, quela de Bergum e quela de Bressa. Tra i aütur püssee antigh podum truvà Giuvann Bressan (in Bergamasch) e Galeazz di Urz (in Bressan).
Vocabulàre Lumbàrt Italià[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vocabulàre Bergamàsch Italià[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol Tirabósch
- Ol Carminati Viaggi - 1905
- Ol Zappettini
Vocabulàre Italià Bergamàsch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cinema[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cinema in lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cinema prufessiunal in lumbard i henn ben poch. Al mument s'en cugnuss dumà trii:
- L'albero degli zoccoli prudut da Ermanno Olmi 'l gh'ha anca una version bergamasch.
- Ona strada bagnada, plüripremiaa ducümentari de Lamberto Caimi.
- Desmentegass, de Lamberto Caimi.
- La Palmira Ul Film
- Frontaliers
Dubiagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Se ta cati ta copi, un cinema american dubiaa in lumbard dal TEPSI.
- Düü testimoni scomod
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.istat.it/salastampa/comunicati/non_calendario/20070420_00/testointegrale.pdf
- ↑ Giuseppe Banfi, Vocabolario milanese-italiano: ad uso della gioventù, Milan, 1857.
- ↑ Francesco Cherubini, Vocabolario Milanese-Italiano, Milan: Imp. Regia Stamperia, 1840-1843.
- ↑ lista ciapaa anca da indicaziun de La Vus de l'Insübria
Ligamm da föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ethnologue report for Lombard (se pò nutà che 'l rapòrt d'Ethnolongue sül Lumbart in Svissera el cuntegn un erur ciar: el Ticines el pò nò vess "la furma del Lumbart dupraa a cà in Italia", perchè l'è parlaa dumà in Svizera!)
- Centro di dialettologia e di etnografia del Cantone Ticino (center de dialetulugia e d'etnugrafia del Cantun Tisin).
- Istituto di dialettologia e di etnografia valtellinese e valchiavennasca (Istitüü de dialetulugia e d'etnugrafia valtelinesa e valciavenasca).
- LSI - Lessico dialettale della Svizzera italiana (Lessich dialetal de la Svizera taliana).
- VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana (Vucabulari di dialet de la Svizera taliana).
- DOSI - Documenti orali della Svizzera italiana (ducüment urai de la Svizera taliana).
- RTSI: Acquarelli popolari, un quaj de ducüment videu e audiu (intervist, registrasiun ecc.) de scritur del Cantun Tisin in di varietaa del Tisines (atenziun che 'l metalenguagg de 'stu sit a l'è el Talian e che di intervist a hin sia in Talian che in Tisines).
- Sit de El Dragh Bloeu, foeuj per la promozion de l'Insubria.
- Il Liber Russ de l'UNESCO sura i lenguagg in pericul: Europa. Lenguagg putenzialment in pericul, induve 'l Lumbart l'è clasificaa cume un lenguagg putenzialment in pericul.
- Bas da la luna.
- Proverbi lombardi, raccolti ed illustrati dal professore Samarani Bonifacio. Milano, 1858


text:
le fil d’Ariane (breadcrumb trail)
Publications en romanche
Le traducteur de langue romanche de la Chancellerie fédérale, qui est rattaché à la section de terminologie, a pour mission de renforcer la traduction de documents et de publications en romanche. Il procède à la traduction, au contrôle de qualité et à la publication des traductions, en étroite collaboration avec le service de traduction de la Chancellerie d’Etat du canton des Grisons. Par ailleurs, il se tient à la disposition de l’ensemble de l’administration fédérale.
Ce site Internet présente les publications de la Chancellerie fédérale et des départements actuellement disponibles en romanche et permet un accès aux documents archivés.
Territori da caracter urban en Svizra dal 2012 (2014)
Ina nova definiziun da las aglomeraziuns e d'ulteriuras categorias territorialas urbanas, publitgà da l'Uffizi federal da statistica (UST).
Survista statistica da la cultura en Svizra
Cun questa nova broschura en las quatter linguas naziunalas publitgescha l'Uffizi federal da cultura per l'emprima giada ina survista statistica davart la vita culturala en Svizra. La broschura preschenta en furma curta e survesaivla infurmaziuns statisticas davart la cultura e l'economia culturala en Svizra.
Exemplars stampads da la borschura pon vegnir empustads a l'adressa info@bak.admin.ch.
L'ABC dals dretgs politics è in pledari deditgà als terms en connex cun las votaziuns ed elecziuns federalas elavurà da la Secziun da terminologia da la Chanzlia federala en tschintg linguas. Questa publicaziun gratuita dat in'invista interessanta en la domena dals dretgs politics en Svizra.
Ins po empustar la broschura tar la Secziun da terminologia da la Chanzlia federala u tar l'Uffizi federal per edifizis e logistica (UFEL). Titel en il catalog: ABC dals dretgs politics, nr. da l'artitgel 104.810.
Quest glossari è disponibel medemamain sco cudesch electronic e po vegnir telechargià
gratuitamain da l’internet a la suandant’adressa:
Questa collecziun terminologia stat er a disposiziun en la banca da datas terminologica da la Confederaziun TERMDAT.
Il carnet federal per la votaziun dal pievel actuala
Carnet federal per la votaziun dal pievel dals 17 da zercladur 2012
En il carnet federal cun las explicaziuns dal Cussegl federal davart la votaziun federala dal pievel actuala chattan ins infurmaziuns davart tut ils projects da votaziun.
La nova broschura davart la Chanzlia federala
Broschura davart la Chanzlia federala
La Chanzlia federala - Attenziun, il film cumenza!
Questa borschura en furma da scenari preschenta trais tipics dis da lavur en Chanzlia federala e descriva las lavurs ed incumbensas principalas dal post da stab dal Cussegl federal. Questa broschura nova ed attractiva infurmescha en tschintg linguas e dat invista davos las culissas da la pli veglia instituziun da la Confederaziun svizra.
Ins po empustar la broschura gratuitamain sin la pagina d'internet suandanta. Il numer d'artitgel è 104.802.rg. Bun divertiment!
Ina broschura davart il project da Vote électronique
Il Vote électronique è in project cuminaivel da la Confederaziun e dals chantuns. El è in sistem da votar e d'eleger svizzer che duai permetter en futur a las votantas ed als votants da votar e d'eleger per via electronica ed a las autoritads da furnir online infurmaziuns davart votaziuns ed elecziuns. Dapli infurmaziuns chattan ins en la broschura davart il project.
Curta instrucziun civica per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 23 d'october 2011
La salamuira dat il gust a la pulpa
Per las elecziuns dal Cussegl naziunal dals 23 d'october 2011 ha la Chanzlia federala edì ina curta instrucziun civica che preschenta a las votantas ed als votants la procedura da las elecziuns en furma gustusa.
Abreviaziuns uffizialas da la Confederaziun (2012)
Quest register en tschintg linguas cuntegna las abreviaziuns uffizialas dals tiels, da las sutdivisiuns e da las furmas dals decrets federals. Ultra da quai cuntegna el las abreviaziuns da las autoritads legislativas, executivas e giudizialas da la Confederaziun e da diversas instituziuns, organisaziuns e publicaziuns da l'administraziun federala.
Questa publicaziun pon ins telechargiar gratuitamain suandond il link sutvart:
Questa collecziun terminologia stat er a disposiziun en la banca da datas terminologica da la Confederaziun TERMDAT, www.termdat.ch.
La Confederaziun en furma concisa
Questa broschura illustrada ritgamain cumpara mintg’onn en ina versiun actualisada. Ella As dat in’invista cumplessiva ma tuttina bain chapibla en la politica da la Svizra ed en sias autoritads supremas ed As preschenta en moda concisa las structuras e las incumbensas da noss stadi.
Carnets da votar en rumantsch
L'emprim carnet da votar rumantsch
Las explicaziuns dal Cussegl federal tar las votaziuns federalas (il carnet da votar) datti dapi il 1. da december 1985 er en versiun rumantscha. Tut ils carnets da votar chattan ins suandond il link sequent, selecziunond la votaziun giavischada, cliccond sin "Erläuterungen des Bundesrates" e lura "rumantsch" survart a dretga.
Broschuras per las elecziuns dal Cussegl naziunal
Tgi sesa sin ils 200 sezs a Berna?
Tenor l'artitgel 34 da la Lescha federala davart ils dretgs politics (CS 161.1) è la Chanzlia federala obliada d'edir in "mussavia electoral" che vegn tramess a las votantas ed als votants avant mintga elecziun per la renovaziun totala dal Cussegl naziunal. En noss archiv chattais Vus ils "mussavias electorals" da las ultimas elecziuns dal Cussegl naziunal.
ch.ch - in access simpel e spert a las autoritads svizras
Il portal svizzer ch.ch è la pagina d'access naziunala da la Svizra. Ella è la carta da visita electronica da la Svizra ed è l'entrada centrala tar las infurmaziuns en l'internet da la Confederaziun, dals chantuns e da las vischnancas, e quai per rumantsch, per tudestg, per franzos, per talian e per englais.
www.cusseglfederal.ch - Las paginas dal Cussegl federal
Il Cussegl federal dal 2011
Il portal online dal Cussegl federal porscha bleras infurmaziuns davart la regenza svizra, sia organisaziun e sias activitads - er en rumantsch.
Collecziun sistematica dal dretg federal (CS)
Constituziun federala da la Confederaziun svizra
En la Collecziun sistematica dal dretg federal (CS) sa rechattan en urden tematic tut ils relaschs dal dretg federal. Da la Constituziun federala e da diversas leschas da basa datti er ina versiun rumantscha, che n'ha dentant nagina vigur legala. Tut las translaziuns rumantschas chattan ins suandond quest link:
Ils parcs svizzers - Adina en vossa vischinanza!
Ils parcs svizzers d’impurtanza naziunala uneschan cuntradas da bellezza, ina ritga biodiversitad e patrimonis culturals valurus. Ils parcs svizzers èn adina en Vossa vischinanza. La maioritad dals parcs pon ins cuntanscher en relativ pauc temp da tut las regiuns da la Svizra. Empustai la bella charta infurmativa gratuita u tschertgai ils parcs en Voss conturns sin la charta interactiva.
Broschura dal Departament federal da finanzas
La broschura dal DFF
Questa broschura As permetta ina invista en las activitads multifaras da las var 9200 persunas che lavuran en il DFF. Sin ils fegliets infurmativs chattan ins las infurmaziuns principalas davart las fatschentas actualas dal departament en furma concisa.
Broschura davart la gulivaziun naziunala da finanzas
La gulivaziun naziunala da finanzas
Per rinforzar il federalissem - uschia sa numna la nova broschura dal Departament federal da finanzas davart la gulivaziun naziunala da finanzas. En ella vegnan preschentads il funcziunament, las finamiras ed ils effects da la gulivaziun naziunala da finanzas. La broschura po vegnir empustada en rumantsch, talian, franzos, tudestg ed englais.
Documents rumantschs da l'Uffizi federal da statistica
Survista statistica da la Svizra 2011
L'Uffizi federal da statistica publitgescha adina puspè broschuras en rumantsch. Ina survista davart questas publicaziuns e la pussaivladad d'empustar ellas datti sin las paginas d'internet dal UFS.
Dapi l'onn 2011 porscha l'UFS er in portal rumantsch cun infurmaziuns statisticas sin www.statistica-svizra.ch - visitai la pagina e vegni a savair bler davart noss pajais.
Paginas d'internet dal DATEC
DATEC
Infurmaziuns generalas en rumantsch davart il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun tant sco davart ses uffizis e las tematicas principalas da sias activitads chattan ins sin las paginas d'internet dal departament.
Paginas rumantschas dal Parlament federal
Parlament federal
Il Parlament federal porscha intginas paginas rumantschas ch'ins po scuvrir suandond ils links sutvart:
Il geoportal da la Confederaziun - en rumantsch!
Il geoportal da la Confederaziun
Il geoportal da la Confederaziun (geo.admin.ch) è ina plattafurma electronica ch'è accessibla publicamain e che porscha geoinfurmaziuns, geodatas e geoservetschs. Geoinfurmaziuns èn datas che concernan il lieu ed il territori. Ellas descrivan ils fatgs d'in pajais – en furma da coordinatas e da nums locals.
Paginas rumantschas da l'Archiv svizzer da litteratura (ASL)
Quarto - La revista da l'ASL
L'Archiv svizzer da litteratura (ASL) è ina instituziun da la Biblioteca naziunala (BN). Sin las paginas da l'ASL chattais Vus infurmaziuns davart la collecziun da relaschs ed archivs litterars da las quatter litteraturas naziunalas svizras dal 20avel tschientaner. Ultra da quai er las indicaziuns davart occurrenzas e publicaziuns actualas, davart projects da perscrutaziun actuals, visitas guidadas e pussibilitads da furmaziun.
En l'ASL sa chattan ils relaschs litterars da diversas auturas rumantschas e da divers auturs rumantschs sco Gian Fontana, Peider Lansel, Gion Deplazes, Jon Semadeni, Hendry Spescha, Andri Peer e Margaritta Gangale-Uffer.
La revista da l'Archiv svizzer da litteratura sa numna QUARTO e sa drizza cun ses numers tematics ad in public vast interessà per la litteratura. Adina puspè datti er contribuziuns rumantschas.
Actas da la 3. Conferenza naziunala davart il federalissem
Conferenza naziunala davart il federalissem
"Il federalissem e las novas sfidas territorialas" - A quest tema è stada deditgada la terza Conferenza naziunala davart il federalissem che ha gì lieu il 26 e 27 matg 2011 a Mendrisio. La pagina d'internet da questa occurrenza, il program e las descripziuns dals divers lavuratoris datti er en rumantsch.
La primavaira dal 2012 è cumparì in bel cudesch che cuntegna ina vasta documentaziun da questa occurrenza, da las discussiuns, dals referats e da las conclusiuns en connex cun las sfidas instituziunalas, economicas ed identitaras da la Svizra en l'avegnir. Il cudesch en quatter linguas pon ins empustar en mintga libraria. Infurmaziuns datti sin la pagina d'internet uffiziala da la conferenza.
Terz rapport da la Svizra davart la realisaziun da la Convenziun da basa dal Cussegl da l'Europa per proteger las minoritads naziunalas
Il terz rapport da la Svizra tar la Convenziun per proteger las minoritads naziunalas
Quest rapport cuntegna interessants detagls davart la situaziuns da las minoritads naziunalas en Svizra - tranter auter er da la cuminanza rumantscha. Per l'emprima giada è in rapport da la Svizra tar questa convenziun vegnì translatà er en rumantsch. Il document po vegnir telechargià sutvart.
Il portal da la Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra
La Fonoteca Naziunala Svizra a Lugano collecziunescha, documentescha e renda accessibels a la publicitad tut ils portatuns che han in liom cun l’istorgia e la cultura da noss pajais. L’activitad da collecziun ha cumenzà l’onn 1986. Ils documents collecziunads vegnan documentads e cataloghisads en la banca da datas FN-Base ed arcunads en ils archivs climatisads da nossa instituziun.
La Fonoteca Naziunala Svizra collecziunescha er documents sonors rumantschs. Ses portal d'internet e sia banca da datas stattan a disposiziun cumplettamain er en rumantsch.
Istorgias da l'internet...
Las «Istorgias da l’internet» èn il resultat d’in partenadi insolit da divers posts da la Confederaziun e dals chantuns. Cun las istorgias en furma da comic lessan ins pussibilitar ad uschè bleras persunas sco pussaivel en Svizra da reflectar e discutar las atgnas experientschas cun l’internet e da schlargiar lur savair. La finamira cuminaivla da las instituziuns participadas è da rinforzar la segirezza e la confidenza da la populaziun en l’utilisaziun da las tecnologias d’infurmaziun e communicaziun odiernas.


text:
22 04
Ol dé 22 de bril l'è 'l 112 ( 113 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 254 dé a finí l'an.
Ul dí 22 de bril al è ul dí da pòost 112 ( 113 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 254 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1296 - Alacant: Jaume II al conchesta la sità aj Castejà.
1866 - Andorra: Josep Cassal, vèscuf d'Urgell, ghe promülga la les nomenada de la "nöa reforma".
1990 - Catalunya: con nömeruse proteste, Felip de Borbú al va a Balaguer e Cervera, indóe al tö possessiú di títoj de Segnor de Balaguer e cunt de Cervera; daspus da chèst al visita Montblanc.
2004 - Ryongchon (Corea): ol s·cjoch de du tren càrgacc de gasolina ghe causa debòt du sentenér de mort e plö d'ü miér de fericc.
2010 - In del Gólf del Mèsico la s-ciòpa fò öna piatafùrma per ol petròle ciamada Deepwater Horizon de la società Transocean, ólta 122 méter che la se tróa a 50 chilòmeter da i còste de la Lüisiana. L'è ü di piö bröcc dizàster ambientài che ghe sìes mai capitàcc, dezà che per dé e dé s'ghe rìa mia a fermà 'l petròle che sènsa piö la piatafùrma 'l vé fò desperlü 'n del mar compàgn de l'aqua de ü tübo restàt sènsa 'l sò rübinèt. Per fermà 'l petròle prima che l' rie 'nfìna sö i còste del la Lüisiàna se pènsa de brüzàl.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1724 - Königsberg (Prössia, Zermania; adess Kaliningrad, Rössia): Immanuel Kant, filòsof Todèsch (m. 1804).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1994 - Nöa York (Stat de Nöa York, SÜA): Richard Nsson, president di Stacc Ünicc (n. 1913).
2003 - Paris (Fransa): Eunice Kathleen Waymon, cognossida come Nina Simone, cantant de jazz, soul e gospel Stadünidenca (n. 1933).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Caius (o Gai) de Dalmàssia)
Sant Agapit I, papa
A i culture de l'Öròpa orientala al è ol dé di creatüre màsiche o moströse, come i vampir.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Funtanei
Funtanei (nom ufizial in italian: Fontaneto d'Agogna) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara .
El gh'ha ona popolaziun de 2 689 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,2 km² e ona densità de popolaziun de 127 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Burbané, Cavajet, Cavaj, Cavaliri, Cressa, Cürésc, Ghem, Rumagnän e Sön.
Ultra che da l'Agogna, Funtanei l'è traversada anca dal Sizun. Anca se Funtanei l'è un cumün piscinin, el sò teritori l'è dividüü in d'un mücc de fraziun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Funtanei l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
America central
L'America central a l'è voeuna di tre part del continent american (la pussee piscinina). La part del confin tra Statt Unii e Messich finna al Canal de Panama. A vòlt l'è considerada ona part de l'America del Nòrd. El paes pussee grand de la region a l'è el Messich (spagnoeu: México). L'America central la comprend anca i isol di Piccol e Grand Antill. I lengov che vegnen parlaa hinn el spagnoeu, el frances, l'ingles e l'olandes, puu i vari lingov di indigen. La maggior part de quèsta zòna la faseva part del vegg Regn de Noeuva Spagna, colònia de l'Imperi Spagnoeu. L'è stada anca la prima part de l'America a vess stada scoverta di Europee, perchè el Cristoforo Colombo l'è rivaa pròpri in di Bahamas.


text:
Georgia
La Georgia (საქართველო, Sakartvelo, in geurgian) a l'è un paes de l'Asia arent al Caucas.
A l'è tacada a la Rüssia, a la Türchia, a l'Armenia e a l'Azerbaigian.
La capital a l'è Tbilisi.
La gh'ha una süperfiss de 69.510 km² e una pupulaziun de pressapoch 5 miliun d'abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Georgia a l'è nassüda in de l'april del 1991, quand che l'è finida l'Üniun Suvietiga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Georgia a l'è una repübliga.
El president a l'è el Mikhail Saakashvili (del 2004).
El prim minister a l'è el Bidzina Ivanishvili (del 2012).


text:
Kentucky
El Kentucky a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 104.749 km² e una pupulaziun de 4.145.922 abitant.
A l'è tacaa a nord al Illinois, a l'Indiana e a l'Ohio, a ovest al Missouri, a süd al Tennessee, a est a la Virginia e a la Virginia Ucidentala.
La capital a l'è Frankfort (27.741 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Louisville (256.231 abitant). L'ünega altra cità cun püssee de 100.000 abitant a l'è Lexington.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kentucky a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1792.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kentucky al gh'ha 8 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Sangian
Sangian (nom ufizial in italian: Sangiano) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 534 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 2 km² e 'na densità de 767 ab./km².
Sangian l'è on paes situaa arent al Lagh Maggior (anca se minga in su la còsta), arent a Leggiun, comun del qual l'è staa ona frazion tra el 1927 e 'l 1963. A Sangian l'è nassuu el Premi Nobel de la Letteratura Dario Fo (24 marz del 1927), oltra che la mamma del Nanni Svampa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sangian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fundamentalisum religiåus
Artéccol in dialatt bulgnais
As ciama fundamentalîsum (religiåus) 'na brotta râza d integralîsum religiåus, ch'as à quand un cardänt al vôl a tótt i cûst che al só môds ed pinsèr e 'd vadder al månd (e anch qual d'ed là) al seppa ed valåur par totta la zänt. I êter i én dî infedêl, sénd che qualla dî èter l'è l'onnica religiån "vaira".
L'uréggin d'la parola 'fundamentalîsum la vré dîr artåuren d'na religiån ai só fundamént d'l uréggin (vair o pinsè). Ed ste môd al fundamentalîsum l'è spass lighè a la letûra däl sâcri scritûr sänza intermedièri, un fât inpurtànt pr'i protestànt e pió difûs in Itâglia stra i Tstimôn ed Géova.
Al fundamentalîsum l'è spass lighè al trai grandi religiån ch'al cradden int'un såul Dio: al Zudaisum, al Cristianêsum e l'Islam. Int'al religiån fundè såura tant divinitè al sré pió fâzil pinsèr a di mondi d'idee e dånca a un relativîsum culturèl.
Par di mondi ed zänt al têrmin fundamentalîsum al sré druvè a däl teorî econòmichi (tipicamänt neoliberésstichi) par che al marchè l'aré da èser l'ónnic inspiradåur ed vètta socièl.
Créttichi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al têrmin fundamentalîsum, cme anch quall ed integralîsum l'è da druvèr cun prudänza e amsûra. L'è difézzil ch'a quî ch'al véggna dé ste têrmin spzièl i én d'acôrd.


text:
Liegi
Liegi (in frances Liège; in tudesch Lüttich; Luik in ulandes; Lidje in valón, Leodicum in latin; Lieja in spagnöl e purtughes; Léck in lüssembürghes; Luuk in fiamingh e limbürghes) l'è una cità del Belgio con pressapoch 195.000 e l'è in d'la d'la Valonia. L'è straversada del fiüm Mosa.
L'è gemelàda cun Türin.
L'è la prima cità d'la Valonia per abitànt e la quarta de tütt el Belgi dòpu Anversa, Gent e Charleroi.
I g'hann dài la scurmàgna de "Cité ardente" (La cità che brüsa de pasiòn).
El mercàd[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tüte le dumèniche, a Liegi, gh' vün d'i püsée gròss mercàd d'Europa, ciamàd Marché de la Batte, lùng püsèe de 3km, arènt al fiüm, cun quasi cincènt bancarèle de cumerciànt, ch'i venden la sò mercansìa fresca che la riva suratütt da l'Italia.


text:
Schleitheim
Schleitheim a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 1670 abitant e una süperfiss de 21.63 km², e al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar.
El cumün de Schleitheim a l'è tacaa ai cumün de Beggingen, Blumberg (DE-BW), Gächlingen, Hemmental, Oberhallau, Siblingen, Stühlingen (DE-BW).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
SH_stat


text:
Hof (DE-BY)
Hof l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Francònia (Oberfanken). Ai tép dei Romàni l'ìa cunusìda come Curia Variscorum, del nom dei Varisci, la popolasiù germànica che abitàa 'n chèla zòna lé a chèi tép là.
Cuntegnüü
Informasiù generài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hof l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. La g'ha 44 522 abitàncc (dato del 31. Dic 2013).
La cità la se tróa endèla part nordorientàl del stat de la Baviera, sö le spónde del fiöm Saale, coi mucc del Fichtelgebirge de 'na bànda e la Sèlva de Francònia (Frankenwald) de l'ótra. La rèsta póch delóns del cunfì co la Sasònia. L'è capolöch del circondàre omònim ma la cità, del pónt de vìsta aministratìf, la na fà mìa part. L'è part de la regiù metropolitàna de Norimbèrga.
Evulusiù de la popolasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ogden (Utah, Stàti Ünìcc)
- Joensuu, Finlandia
- Villeneuve-la-Garenne, Francia
- Plauen, Germània
- Cheb, Repüblica Céca
Colegamènc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Jenna Jameson
Jenna Marie Massoli, in arte Jenna Jameson (nassüda al 9 d'april dal 1974 a Las Vegas, Nevada, Stat Ünii) l'è 'na pornoatrice e diretrice da la dita cinematografica "Club Jenna". L'è probabilment la pornostar püssee famosa dal mond e par chesto l'è anca cognosüda come "The Queen of Porn“ (la regina dal porno).
In la sò carriera da pornoatrice l'ha vinciüü püssee che 20 premi internazionai. Nal 2004 l'è gnicia fö la so autobiografia "How to Make Love Like a Porn Star" (come ciolà 'me 'na pornostar), che l'è staia par 6 mes na la classifica di bestseller dal New York Times.
Cariera da pornoatrice[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nal 1993 l'ha tacaa la sò cariera d'atrice nal film "Fantasy Women", 'sto film l'eva però un erotico senza toch pornografici; lee l'eva in una scena lesbica con la sò amisa Nikki Tyler.
Al prim vero film porno che l'ha fai l'è stai "Up and Cummers 10" nal 1994. La gh'ha 'vüd sübit molto sücess e l'ha 'mò fai altri film giamò che la stava a Las Vegas.
'Pena dopo che l'ha fai i 20 agn l'ha fai n'operazion par sgrandiss i tet.
Püsee in la, ma mo nal 1994 l'è naia a stà da cà a Los Angeles insema a Nikki Tyler e l'ha 'mò tacaa a fa la fotomodella.
Nal 1995 l'ha pö scernüü da fa carriera da bon come pornoatrice. Al sò prim film dopo 'sta scelta l'è stai "Silk Stockings". Nal stess agn l'ha firmaa un contrat cola compagnia cinematografica "Wicked Pictures". Al sò prim film con un gran budget l'è stai "Blue Movie", mò nal 1995. Nal 1996 l'ha vinciüü i trii premi püssee importanti par növa pornoattice: al "XRCO Best New Starlet Award", l' "AVN Best New Starlet Award" e l' "Fans of X-Rated Entertainment (Foxe) Video Vixen Award". L'è staia la prima attrice a vinciai tücc e tri. Püssee inanz l'ha 'mò vinciüü un bordel da altri premi.
Vita privada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Jenna Jameson l'ha dii da vèss bisessual e che in la so vita privada (fò di film) l'ha fai sesso con circa 100 donn e 30 oman. Tra i muruss che la gh'ha 'vüd g'è anca i cognossü artisti metal Marilyn Manson e Tommy Lee.
Al 20 da dicembro dal 1996 la s'è sposada col pornoatore Brand Armstrong, i è stai però insema domaa fign al marz dal 1997.
Al 22 da giügn dal 2003 l'ha sposaa Jay Grdina: al ricco proprietari da un studio da film porno. Da la metà da 2004 l'ha prövaa senza fagla da 'végh fiöö. La s'è pö dopo trövada incinta par cas e l'ha dovüü piantà lì coi film porno.
Nal 2009 l'ha fai un film dark comedy (Zombie Strippers) che l'è bastanza famos.
Club Jenna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nal 2000 l'ha traa in pee insema a Jay Grdina la ditta cinematografica "Club Jenna", che la faseva vedee i film su Internet. Al sito ClubJenna.com l'è stai vün di primi che oltre che foto e video u dava anca consigli sül sesso par clienti che pagava. Al sito gh'ha 'vüd sübit un un gran sücess e u s'è sgrandii come coordinator da altri siti porno e dal 2001 u gh'ha anca 'vüd 'na sò prodüzion da film.


text:
L'e-mail, ciamada anca posta eletronega o mail, a l'è un servizi internet per mandà e ricef dij messacc. A l'è l'aplicaziun Internet che incö a l'è chela püssee cugnussüda e duprada. A l'è stada inventada in del 1972, quand che el Ray Tomlinson l'aveva istalaa in sül ARPANET un sistema per scambià messacc intra dij üniversità, anca se l'era staa el Jon Postel a definii el sò funziunament.
Un esempi de adress email a l'è nom@postaeletroniga.com, che nom a l'è el nom o'l suranom de quel che'l dupra la mail, e postaeletroniga.com a l'è el sit del servizi email.
La mail de spess che la gh'ha dent messacc che se vören nò, de solit de reclam, a l'è ciamada in ingles spam. Per furtüna a gh'hinn dij prugrama che lauren 'me filter per blucà in manera utumatega la spam.
L'e-mail, ciamada anca posta eletronega o mail, a l'è un servizi internet per mandà e ricef dij messacc. A l'è l'aplicaziun Internet che incö a l'è chela püssee cugnussüda e duprada. A l'è stada inventada in del 1972, quand che el Ray Tomlinson l'aveva istalaa in sül ARPANET un sistema per scambià messacc intra dij üniversità, anca se l'era staa el Jon Postel a definii el sò funziunament.


text:
Lützelflüh
Lützelflüh a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 26.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4060 abitant.
El cumün de Lützelflüh al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Hasle bei Burgdorf, Krauchthal, Landiswil, Oberburg, Rüderswil, Rüegsau, Sumiswald, Trachselwald, Walkringen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lützelflüh l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1225 col nom de Lucelfluo.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch)Sit ufizial
- Lützelflüh in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Grünenmatt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Brandis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Baden (AG)
Baden (Bade in aleman) a l'è una citadìna svizzera, capolögh del distret de Baden, in del Canton Argovia. La gh'ha pressapoch 18 059 abitant e una süperfiss de 13.17 km², e la se tröva a una altitüden de 381 meter sura 'l nivel del mar. L'è colocada in sü la sponda manzina del fiüm Limmat, a pressapoch 25 km da la cità de Zürigh.
El cumün de Baden a l'è tacaa ai cumün de Birmenstorf, Ennetbaden, Fislisbach, Gebenstorf, Mellingen, Neuenhof, Obersiggenthal, Turgi, Wettingen.
L'andament istoregh de la pupulaziun de Baden l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Baden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official webpage of the city of Baden
- Schools in Baden
- Baden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Locarn
Locarn o Locarno (Lucärn in del dialet de la Val Verzasca; Locarno in Italian; Liggeräsch in del walser de Busch; Luggarus in tudesch storegh) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarno in del Canton Tesin. Al gh’ha 15 671 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 19.4 km², e al se tröva a una altitüden de 200 meter sura al livel del mar.
El cumün de Locarn a l'è tacaa ai cumün de Scona, Avegn Gordev, Cadenazz, Cügnasch-Geira, Gordora, Vertezz, Loson, Minüs, Müralt, Orzelina, Gambarögn, Tegna, Tendru-Cuntra.
L'è la 74esima cità püssee granda de la Svizzera per popolazion, la terza del Canton Tesin, dopu de Lügan e Bellinzona.
L'è la sede de un Festival cinematugrafegh che 'l se ten tüt i ann in del mes de Agost in de la Piazza Granda: el Locarno International Film Festival.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lucarnu el se tröva in sü la spunda nord del Lagh Magiur, a la fin de la Valmagia. A est se desvilüpa la Val Verzasca e, püssee in là, el pian de Magadin e la val del Tesin; a ovest inveci a gh'è la val Unsernun e i Centvai, che menen a l'Ossula.
El nücli storegh de la cità l'è quel ai pee de la Valmagia, menter che la zona növa (quela di Ger de Sota, che 'l gh'ha però anca el nom ufizial de Locarno exclave) l'è püssee destacada, e la se tröva in del Pian de Magadin. La cità de Lucarnu dunca l'è traversada de düü fiüm: la Magia e 'l Tesin.
Per el sò vess inscì arent al lagh e anca ai muntagn di sò vai, Lucarnu l'è prutegiüü di clima püssee fregg: per 'sta resun, a l'è una metà turistega famusa e impurtanta. De Lucarnu pö se pò rivà in traghet de l'Italia.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prim insediament urganizzaa hinn de l'età del brunz (inturna al 1000 prima de Crist) e hinn testimuniaa, per esempi, di necropuli de San Iori e Sant Antoni. La necropuli de Suldün la ne dis che 'l sit l'eva bitaa anca in de l'età del fer.
Forsi giamò in del VII secul prima de Crist la vegia pupulaziun lucal (prubabilment ligür) la s'è messedada cui Lepunz (che inveci eren celtich). I ruman hinn rivaa in del segund secul prima de Crist. In del Castel de Lucarnu hinn cunservaa repert del periud ruman.
In del Mediuev Lucarnu l'è staa cuntendüü tra Cumasch e Milanes, che hinn staa quei che a la fin hann vengiüü. In del Quatercent el dumini de la cità l'è passaa a la fameja Rüsca.
Dopu avè resistüü a un assedi in del 1502-1503, la cità la finiss in di man di svizzer in del 1516. In di secui che vegnen dopu, Lucarnu l'ha patii una serie de desgrazzi, anca perchè l'eva un burgh minga tant impurtant e dunca poch cunsideraa e vütaa.
In tra el Votcent inveci la cità la turna a varì, tant l'è che in tra el 1821 e 'l 1827 la sarà anca la capital pruvisoria del növ Cantun Tesin. De là inanz, Lucarnu el vegn un sit bel impurtant e mudernu. El ciapa impuranta internaziunal in del 1925, quand che ghe vegn firmaa un trataa tra Belgi, Cecusluvachia, Francia, Germania, Italia, Pulonia e Regn Ünii.
In del 1928 el ghe vegn tacaa el cumün de Suldün (nassüü in del 1803).
El dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dialet de Lucarnu l'è una variant del Lumbard ucidental. Respet ai parlà di paes d'inturna (püssee cunservativ), quel de Lucarnu el se vesina de bun a la koiné tisinesa e, dunca, ai dialet di cità de Belinzona e de Lügan. A bun cünt, el cunserva anmò al dì d'incö 'na quai carateristega propia.
Pruverbi in del dialet de Lucarnu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Quand i asan i canta, u vò fà bel temp.
- Mej un prad incö che un castel doman.
- A Santa Caterina, tücc i vach in cassina.
- Chi che fa la carità, i la troverà.
- Chi viv sperand, mör cifoland.
- Chi viv da cióla, mör da bestia.
- Par cognóss la tósa bisógna guardà la mam.
- Can e cavai magar, i è pizzigad di mósch.
- Carn al Só e péss in l'aqua.
- A Natal, al sbadügg d'un gal.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Bélgi
Artéccol in dialètt mudnés
Al Bélgi (in francès Belgique, in olandès België, in tedèsc Belgien), ufficialmeint Regno dal Bèlgi (in francès Royaume de Belgique, in olandès Koninkrijk België, in tedèsc Königreich Belgien), l'è un estèe ed l'Europa occidental ch'al cunfina a nord cun i Paes Bàs, a est cun la Germania e con al Lüssembûrgh, a sud e sud-ovest cun la Franza e a nord-ovest al tòca al Mar dal Nord.
As es tròva al confin tra l'Europa tedèsca e rumanza, e l'è divis in tri regiouni. A nord al Fiandri, ch'i parlen l'olandès, ch'la gh'a al 58% d'la popolazioun; a sud la Vallonia, in du's descàr en francès, cun el 32% della popolazioun naziunela. In dal mèz as tròva la regioun d'la zitèe ed Bruxelles, Bruxelles-Capital, ch'le uffcialmeint bilèngui (anch's'as descàar ed piò en francès)che è ufficialmente bilingue, in cu a gh'è al 10% ed la popolazioun. Ed piò, ai confin con la Germâgna, in Vallonia, la gh'è la Comunitèe tedèsca dal Belgi, furmeda dai commun pèrs da la Germania in dal 1918.
Al Belgi l'en un tra i fundandor d'la Unioun europea e en la sò capitel, Bruxelles, i gh'ein divèrsi istituziuoni comuniteri.
Albania Andorra Austria Belgio Bielorussia Bosnia-Ezegovina Bulgaria Cipro Croazia Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia Liechtenstein
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Honduras
L' Honduras a l'é un paes del'America centrala.
Al cunfina cunt el Guatemala, El Salvador e'l Nicaragua. L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.
La capital a l'é Tegucigalpa.
Al gh'ha una süperfiss de 112.492 km² cunt una pupulaziun de quas 7.500.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del sò quart viacc el Cristofur Culumb l'è rivaa ai cost del Honduras.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Honduras (nòm ufizial: Repübliga del Honduras) a l'é una repüblica.
El president a l'é el Juan Orlando Hernández (del 2014).


text:
La cumissiun per furmaziun e cultura sustegna la participaziun finanziala dal chantun Grischun a las investiziuns da renovaziun da la NTB
La cumissiun per furmaziun e cultura dal cussegl grond ha predeliberà la missiva da la regenza concernent la participaziun dal chantun Grischun a la finanziaziun da las investiziuns da renovaziun da la Scola auta interstatala per tecnica (NTB) a Buchs e recumonda al cussegl grond dad approvar il credit d'impegn respectiv da 2,6 milliuns francs.
En sia ultima sesida ha la cumissiun per furmaziun e cultura – sut il presidi da deputada Sandra Locher Benguerel ed en preschientscha da cusseglier guvernativ Martin Jäger – concludì unanimamain da proponer al cussegl grond la participaziun dal chantun Grischun a la finanziaziun da las investiziuns da renovaziun da la NTB e da deliberar per quai in credit d'impegn da 2,6 milliuns francs. Las investiziuns da renovaziun planisadas che cumpiglian indrizs, apparats da labor ed in edifizi d'engrondiment importan totalmain 17,7 milliuns francs. Da quels resultan proporziunalmain 2,6 milliuns francs per il chantun Grischun. La cumissiun è sa fatga in maletg da la situaziun al lieu ed è sa laschada infurmar. Ella ha pudì sa persvader che las investiziuns da renovaziun planisadas èn adequatas e necessarias, perquai che la NTB è dependenta d'ina buna infrastructura per pudair garantir l'existenza da ses trais secturs da cumpetenza ils pli impurtants, numnadamain ils sistems d'energia, la microtecnologia e nanotecnologia sco er la tecnica per mesirar la producziun.
Duai il chantun Grischun sa retrair sco purtader da la NTB?
La NTB è in institut autonom da dretg public cun in'atgna persunalitad giuridica che vegn purtà dals chantuns Son Gagl e Grischun sco er dal principadi da Liechtenstein. Il medem mument è la NTB ina scola parziala da la Scola auta spezialisada da la Svizra orientala ch'è da sia vart ina fusiun sin basa d'in concordat da duas ulteriuras scolas parzialas sco er da la SATE a Cuira. Perquai ch'il chantun Grischun sco purtader da la NTB sto gidar a finanziar per l'ina il surpli d'expensas e per l'autra – sco mussà – las investiziuns da renovaziun, fissi ord vista dal Grischun pli favuraivel da sa retrair da la NTB e da pajar correspundentamain mo pli ils daners da scola per las Grischunas e per ils Grischuns che studegian a la NTB. Perquai cuntegna la missiva er ina proposta da la regenza, cun la quala ella vuless vegnir incumbensada dal cussegl grond da preparar la retratga dal chantun Grischun sco purtader da la NTB. Quai deliberass meds finanzials che pudessan vegnir impundids per scolas autas e per instituziuns da perscrutaziun en il chantun Grischun.
La cumissiun po chapir ils arguments da la regenza. Per betg far in pass che avess consequenzas negativas per las studentas e per ils students grischuns sco er per il Grischun – cun sias scolas autas spezialisadas – sco lieu da furmaziun e sco lieu economic na vuless la cumissiun betg gia avair preparà la retratga, mabain mo laschar examinar l'extrada. En quest connex fa ella al cussegl grond ina proposta da midada respectiva.
Il cussegl grond vegn a tractar questa fatschenta en la sessiun da december 2011.
Infurmaziuns:
presidenta da la cumissiun Sandra Locher Benguerel, tel. 079 658 13 53
Gremi: cumissiun per furmaziun e cultura
Funtauna: rg cumissiun per furmaziun e cultura


text:
Trent
Trént (Talian Trento; Parláda del lögh Trènt; Tudesch Trient; Ladin Trënt; in venezian Trénto; Frances: Trente) l'è la capital del Trentin (Pruvinzia Ütonuma de Trent) e de la regiun ütonuma Trentin-Südtirol, la regiun taliana püssée a nord.
Trént la gh'ha 117 285 abitant. El center de Trént 'l se tröa a 194 meter in sül nivel del mar. A Trént 'l gh'è la famusa üniversidáa che la cünta un bel 15.000 stüdent e pö 'l gh'è anca 'l Vescuáa: i Vescuv de Trént hin semper stáa pütost putent e respeciáa.
Geugrafía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Trént la se tröa int la val de l'Ades un 55 chilometer a süd de Bulsan e 100 a nord de Veruna.
Trént la gh'ha muntagn tüt inturna: a ovest gh'è 'l Munt Bundun (2091 m), a nordovest la Paganella (2125 m), a Nordest el Munt Calisi (1096m), a est la Marzula (1738m), e a südest el Becch de Filadòna (2150 m).


text:
Metallica
I Metallica i en un grupp thrash metal american, nassud a Los Angeles ind el 1981.
I en stads vun di grupp q'han fondad el so jener musegal insema ai Megadeth, ai Slayer e ai Anthrax.
Ind el cors di ann, i han vint noev Grammy Awards e cinq di so album i en stads piazzads al prim post de la classifega Billboard 200 al prim colp. Cont plussee de 100 milion de disc venduds (60 milion ind i Stats Unids d'Ameriga), i Metallica i en considerads vun di grupp plussee importants de la storia de l'heavy metal e del rock del dì d'incoe.
Cuntegnüü
- 1 Biografia
- 2 Formaziun
- 3 Ligamm de fö'
- 4 Riferimencc
- 5 Te pö anca enteressaa:
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I inizi (1981-1983)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grupp al s'è formad ind el 28 d'Otober del 1981 per oevra del cantant e gitarista James Hetfield e del batarista danes Lars Ulrich. Ind i prim mes del 1982 i Metallica i registren la so prima canzon, Hit the Lights, qe l'è andada dent ind la regolta Metal Massacre per voler del Lars, e poei i toelen su ind el grupp Dave Mustaine 'me gitara solista. A Lui i registren el demo No Life 'Til Leather. El pass sucessiv a l' è qel de toeler el bassista Cliff Burton ind el grupp e de nar a San Francisco.
El prim album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1983 i qater i van a Rochester, New York, per tacar su a registrar el prim disc per la Megaforce Records, ma el Dave Mustaine al se toel foer subit per fondar i Megadeth e al ven sostituid cont el Kirk Hammett, ex-member de Exodus. L'album al se poedeva ciamar Metal up your ass (Metal su per el cul) ma poei el nom definitiv a l'è stad Kill 'em all (Fài foera tuts). El disc a l'è anca incoe vun di plussee important del thrash metal, cont di bindei storic come Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. Ind un zic de temp el grupp l'ha vendud 5 milion de copi.
Ind el 1984 a ven foera el segond album Ride the lightning (Cavalca el tron), sortid a Copenaghen insema al produtor Flemming Rasmussen de la Elektra Records. Inscambi de Kill 'em all, qest qì a l'è un disc plussee mist, cont di son melodic ind el bindel Fade to black, o di son enerjic de Kirk 'me in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anca i tests i en plussee curad, qel de For whom the bell tolls al s'è inspirad al sermon del John Donne. Ride the lightning l'ha vendud brec 8 milion de copi.
La mort de Cliff Burton (1986-1987)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1986 i Metallica i han fad l'album qe un badaloec de gent la pensa qe al sia el plussee bon de tuts: Master of puppets (El boratiner), produt anca qest per Flemming Rasmussen e pien de canzon lung (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i duren plussee de vot minuts). Du di so cantor i han avud una certa riusida a la radio: la title track l'è Welcome Home (Sanitarium). El disc al s' è piazzad al 29° post ind la classifega amerigana e l'ha vendud 12 milion de copi. Al tour promozional l'ha vedud el grupp sonar insema a l'Ozzy Osbourne. Ind el 27 de Setember del 1986, durant el tour europee in Svezia, la suced ona disgrazia a Ljungby: el pullman di Metallica al scarliga sovra una strada jasada e al se rebalta su. Ind l'incident, el Cliff Burton l'è nad foera del fenestrin e a l'è mort sqiçad.
A l'è un brut colp per el grupp: i Metallica i pensen anca de lassar perder tut, ma la famija de Cliff l'è la prima a sostener-i e a dar-g el coraj per nar inants.
Tants i en i grupp q'i han dedicad di canzon al bassista desfortunad: i Anthrax, per esempi, i han fad Among the living, menter i Megadeth i han cantad in so onor In my darkest hour (da l' album So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 28 d' Otober del 1986 al toel part el Jason Newsted ind el grupp, per sostituir Cliff. Cont el noev bassista, i Metallica i tachen el Damaged Inc tour e i publegan un EP (Garage Days Re-Revisited) de cover de var grupp metal e hardcore punk 'me Misfits e Diamond Head.
Ind el 1988 el quartett californian al fa venir foera el disc ...And Justice for All (...E justizia per tuts). El disc a l'è considerad, anca al dì d' incoe, el lavor plussee tecneg dal grupp e l'ha vendud 14 milion de copi, anca per merit del Damaged Justice tour, vun di lavorar plussee bei.
De qel album qì l' è stad tolud via el prim singol di Metallica, One, un bindel ispirad de un scridor qe l'aveva subid l' oestracism del so paes e l'era stad metud in prixon ind el dopo guera.
L'album al g'ha anca un bindel dedicad al Cliff, To Live Is To Die, l'ultem composizion de lor. De notar anca Blackened (q'la parla de la mort) e Harvester of sorrow.
I prim ann noevanta (1991-1995)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1991 i Metallica i han dad vida a un noev album, l' omonem Metallica, fad su per Bob Rock, qe l'ha lavorad anca cont el Mötley Crüe, el Bon Jovi e 'l Cher.
El disc a l è nad subit al prim post de la classifega Billboard e l' è conossud anca come black album (album neger) per via del color de la covertina.
L'album Metallica l' è stad la so riussida plussee granda de tuts i temp (38 milion de copi venduds) anca per via de i singoi Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
Desposs al disc precedent, qest qì al g'ha la part del bass bela marcada, qe al voel dir q'el contribut del Jason Newsted l' è stad bon, anca per la critega. Anca se tants fans del grupp i henn minga stads aleger per el fatt q'a g'è devera manc trash de prima, el grupp l'è rivad a un sucess mai vedud.
Ind el 1992 i han cantad al Freddie Mercury Tribute a Wembley per regordar el cantant de i Queen mort de AIDS, el Freddy Mercury, insema al Robert Plant di Led Zeppelin, l'Elton John, el David Bowie, el Roger Daltrey di Who, el George Michael, el Zucchero, la Liza Minnelli, el Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
In tra Lui e Otober del 1992, i Metallica van in tour ind i Stats Unids insema a i Guns N' Roses per el GNR-Metallica Stadium Tour. Lung una esibizion in Canada a Montreal, in tant che l'è dree a cantar Fade to black, l'Hetfield al se fa mal a i braç a la man per via de on efett special nad mal. El cantant l' è obligad a mocar de sonar per un toc de temp, insì durant i concerts al canta domaa e al se fà sostitüii per sonar delJohn Marshall di Metal Church.
L'ann apos i descomincian el Nowhere Else To Roam Tour e ind el 22 de Jugn i en jamò a Turin. A November al sortiss el prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bel disc, ma q'a l'era carett.
Load and Reload, Garage Inc., S&M (1996, 2000)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En del 1996 l' è el bott[2] de Load, on disch on pö divers da i olter, cunt di son ch'i s visinan a l' hard rock e on logo töt nöf. Anca l' aspect di Metallica al cambia: mò i henn püssé arent a on gener de strada, cunt tatüagg e i metten adoss pagn en stile street, donca i dupran mea pö chel look hard rock.
I test, scriüü da Hetfield, i tratan di argument persunaj. Until it Sleeps, el prüm singul, al discut dela lutga perdüta fra sò mader e el cancer. El litratt en covertina al se ciama Semen and Blood III. L' è staat fatt en del 1990 da Andres Serrano, un fotograf american famus per i sò lavuur dibott discüss. En del disch al se ved on liqud de bröj[3] de vaca e dela sò sböra cunt en del mezz a dü föj de plexiglas.
En del 1998 i quater i fann venì fö' on album dupi de cover, Garage Inc.. El prüm CD al gh'à denter vöndes bindell scognossüü cunt di canti di Black Sabbath, Blue Öyster Cult, Misfits e alter e i singul Turn the page de Bob Seger e Whiskey in the jar de Thin Lizzy (che l' haa vint el Grammy 'mè Best Hard Rock Performance en del 2000), tüt rigistraat en del 1997 e 1998. El segund CD al met insema sesdis bindell de Garage days re-revisited e di alter canzun e b-side. I püssé impurtant, perchè sunaj on frach de volte dal vif, i henn Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dela punk band Anti-Nowhere League.
Formaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En del dé d' incö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- James Hetfield – vus, ghitarra ritmega (1981–incö)
- Kirk Hammett – ghitarra solista, cori (1983–inö)
- Robert Trujillo – bass, cori (2003–incö)
- Lars Ulrich – battaria(1981–incö)
Vecia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ron McGovney – bass ([[1981–[[1982)
- Dave Mustaine – ghitarra solista, cori (1981–1983)
- Cliff Burton – bass, cori (1983–1986)
- Jason Newsted – bass, cori ([[1986–2001)
Ligamm de fö'[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Di sit uficial[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Al poel no el regn del salit portar-m a cà.
- ↑ "Lessico.ch Anca volta, dupraat per cunservaa i parol ch'i henn en vià a balcaa"
- ↑ "Lessico.ch Anca sangh, dupraat per cunservaa i parol ch'i henn en vià a balcaa"


text:
Bergen
Bergen (Björgvin in islandes) a l'è la segunda cità püssee granda de la Nurvegia, cun pressapoch 200.000 abitant. A l'è in sü la costa de ucident, in de la pruincia de Hordaland. Bergen a l'era una cità anseatica e la gh'ha un quarter medieval, Bryggen, che l'è dent in de la lista di Patrimoni Mundiaj de l'UNESCO.
Cità surel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Asmara, Eritrea.
- Göteborg, Svezia.
- Germania:
- Málaga, Spagna.
- Newcastle, Regn Ünii.
- Québec, Canada.
- Seattle, Stat Ünii.
- Turku, Finlandia.
- Aarhus, Danimarca.


text:
Cervàt
Cervat (inscì anca in Piemuntes; Cervatto in Italian) a l'è un cumün valsesian de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 50 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,3 km² e ona densità de popolaziun de 5 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Mastalun. L'è tacaa ai cumün de Cravajan-a, Fubeli e Róssa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cervàt l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
San Gal (SG)
San Gal (en todèsch: Sankt Gallen (Jutt·infurmaziòn); en fransés: Saint-Gall; en italià: San Gallo; en romàncio: Son Gagl) l'è 'na cità svìsera del distret eletural (Wahlkreis) omònim. L'è la capitàl del Canton San Gal.
La cità la s'è furmàda 'ntùren a l'érem de San Gal, fondàt endèl sècol VII. Al dé d'encö l'è 'n aglomeràt ürbà de che 'l comprènt presapóch 160,000 abitàncc e 'l reprezènta 'l cèntro principàl de la Svìsera orientàla.
La süperfiss del teritori del cumün de San Gal l'è de 39.41 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 73505 abitant.
La cità la se tróa 'na altèsa de 75 meter sura 'l leèl del mar e la cunfìna coi cümü de Eggersriet, Gaiserwald, Gossau, Herisau (AR), Mörschwil, Speicher (AR), Stein (AR), Teufen (AR), Untereggen, Wittenbach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'atrasiù pricipàl de la cità l'è l'abasìa (Abasìa de San Gal) che l'è 'nserìda 'ndèl patremóne mondiàl de l'UNESCO. En particolàr, de prìma 'mportànsa l'è la bibliotéca che la conté lìber che risàl enfìna al sècol IX.
Popolasiù stòrica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament stòrich de la popolasiù l'è 'ndicàt endèla tabèla ché sóta:[1]
Dati meteorològich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità de San Gal la g'ha 'na média de 144 dé de àiva o néf a l'an per 'na média de 1248 mm de precipitasiù. El més piö piöùs l'è chèl de óst (condèna média de 155 mm), però 'l més con piö tacc dé piöùs l'è chèl de màgio, condèna média de 14.3 dé piöùs ma apéna 134 mm de média de precipitasiù.
El més piö sèch l'è febrér con 64 mm de média de precipitasiù distribüìcc sö 13.5 dé.[2]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ St.Gallen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ 2,0 2,1 Temperature and Precipitation Average Values-Table, 1961–1990 (Todèsch, French, Italian). Federal Office of Meteorology and Climatology – MeteoSwiss. Recuveraa el 8 May 2009., the weather station elevation is 775 meters above sea level.


text:
Hannover
Hannover (Hannober in d'on quai dialett bass todesch; Hanovre in Frances) l'è ona città todesca cont ona popolazion de 518 386 abitant (dato del 31. Dic 2013).
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hannover l'è 'l capploeugh del Land de la Bassa Sassonia. La se troeuva foeura di circondari (ämter).
Hannover l'è traversada del fiumm Leine.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hannover l'è stada fada sù in del Medioev e al princippi l'era domà on paesin de pescador, che l'è vegnuu grand in del Tresent. In del Quattercent gh'è staa faa sù i ges pussee important e i mur per quattàlla tutta.
In del 1613 el duca de Calenberg l'ha spostaa la soa residenza a Hannover, che inscì l'è vegnuda on sitt bell important: i scior del Ducaa de Hannover (poeu on regn) eren anca elettor del Sacher Roman Imperi. In del 1714 el princip elettor Giorg I Luis l'è vegnuu anca re d'Inghilterra, e la soa dinastia l'è andada innanz fina a la regina Vittoria, che l'è morta in del 1901. E fina al 1837 i re d'Inghilterra hinn restaa anca principp elettor de Hannover.
Duranta la Guerra di Sett Ann la città l'è stada occupada di Frances; inscì l'è success anca in del 1803, ai temp del Napoleon. On fracch de soldaa todesch hinn scappaa in Inghilterra, e gh'hann daa ona bella man al re ingles Giorg III d'Hannover (el primm re de la città) in tanti guerr contra el Bonapart (per esempi a Waterloo).
Quand in Inghilterra l'è vegnuda regina la Vittoria el regn de Hannover (indove la gh'era la legg Salica) l'è passaa al sò zio Ernest August I.
In del 1866 el regn l'è staa occupaa di Prussian, e de 'sto moment Hannover l'è andada 'dree a la storia todesca.
Duranta la II Guerra Mondial i bombardament hann traa giò i duu terz de la città, che l'ha perduu inscì la pupart del sò centro storigh. Dopo de la guerra la città, occupada di Ingles, l'è stada fada sù con criteri moderni e l'è tornada a cress, tant che in del 2000 l'ha ospitaa l'Espozion Universal; anca al dì d'incoeu la zona de la fera de Hannover l'è la pussee granda del mond.
Gent nassuda a Hannover[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hannah Arendt, filosofa.
- Erdoğan Atalay, attor.
- Vinicio Capossela, cantant e musicista.
- Wilhelm Herschel, astronom.
- Rudolf Erich Raspe, scrittor.
- Friedrich Schlegel, filosof.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bristol, Regn Unii.
- Francia:
- Lipsia, Germania.
- Hiroshima, Giappon.
- Blantyre, Malawi.
- Poznań, Polonia.
- Kansas City, Statt Unii.


text:
Via Emélia
Artécol in dialèt arzân
La Via Emélia l’é ‘na strêda rumâna fâta fêr dal cônsol Marco Emilio Lepido (cônsol 187 a.C.) per coleghêr in lénia dréta Rémin cun Piasèinsa. Incō l’é clasifichêda cme strêda statêla cun al nòm SS 9 e al percōrs al finès a Milân.
La strêda l’é stêda fâta tr’ al 189 a.C. e al 187 a.C.
In còl peréiod la colônia ed Placentia (Piasèinsa) l’êra circundêda dai Galli Boi che, sibèin ch’ j-êren stê scunfét, an îven mìa vrû firmê la pêṣ cun Ròma. Al perécol ed rivôlti l’êra dòunca vèira.
Ròma alōra l' à decîs ed fêr ‘na strêda militêra fîn a Placentia per fêr spustêr in prèsia l'esêrcit cun la mîra ed dumêr pusèbili rivôlti di Boi. Soquânt ân dôp la via Emélia l’é stêda slunghêda da Piasèinsa a Milân.
Al pió grândi sitê traversêdi, ed nâsita rumâna o arfâti da i rumâni, în: Ceşēna (Caesena), Forlimpopoli (Forum Popili), Furlé (Forum Livii), Faèinsa (Faventia), Iomla (Forum Cornelii), (Claterna, sparîda ind al VI sec.d.c. dôp ed la guèra Greco-gôtica), Bològna (Bononia), Mòdna (Mutina), Rèz (Regium Lepidi), Sânt'Ilâri d'Èinsa (Tannetum), Pèrma, Fidèinsa (Fidentia), e Piasèinsa (Placentia). La via Emélia rumâna la pasêva ânca per l'impurtânt sitê ed Laus Pompeia, incô Lodvèc, circa sînch chilômeter a sîra rispèt a la sitê dal dé d’incô Lôd (al percōrs l’é stê modifichê int al XII sècol prôpria per tuchêr la nōva sitê ed Lôd, dôp che Laus Pompeia l’é stêda butêda zò).
La via Emélia la coleghêva dō impurtânti strêdi rumâni: la via Flaménia, strêda consolêra ch’ la partîva da Ròma e la finîva prôpria a Rémin, colônia fundêda int al 268 a.C.; e la via Postómia, che da Piasèinsa la rivêva a l’Aquilèia, ultèm cèinter imputânt dal Vènet préma di cunfîn ‘d la pruvîncia itâlica, osèja la penisòla italiâna, tgnûda sóta al cmând dirèt ed Ròma.
Ind i pès fôra al sitê la via l’ēra ed sôlit salghêda cun ‘d la gêra, mèinter al d’ed dèinter dal sitê l’ēra despès salghêda cun di grôs lastròun ed prēda. Per traversêr i fióm e i turèint a gnîven fât di pûnt dal vôlti grandiōṣ, cme còl insèma al turèint Gaiana atâch a Castèl Sân Pêder, purtrôp butê zò ind al tèimp ed l’ûltma guèra.
La via Emélia l’é incòra al dé d’incō la strêda principêla ed l'Emélia-Rumâgna. In môd paralêl al só percōrs în stêdi fâti l' Avtostrêda dal Sōl e al ferovéi Milân-Bològna e la Diretrîṣ adriâtica ch’ la partés da Bològna, per pó andêr in Rumâgna e traversêrla fîn a Rémin.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Giulio Bizzarri e Eleonora Bronzoni - Esplorazioni sulla via Emilia : vedute nel paesaggio - Milano : Feltrinelli, 1986
- Le superstiti figlie di Luigi XV sovrano a Parma lungo la via dell'Emilia : 28 marzo - 7 aprile 1791 B. Fava. - Parma : Artegrafica Silva, 1966
- La via dei romei attraverso l'Emilia-Romagna. - Milano : Touring club italiano, 1997.
- Saltini Antonio, Salomoni M. Teresa, Rossi Cescati StefanoVia Emilia. Percorsi inconsueti fra i comuni dell'antica strada consolare, Edagricole, Bologna 2003


text:
Lauenen
Lauenen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Obersimmental-Saanen, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 58.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 802 abitant.
El cumün de Lauenen al se tröva a una altitüden de 1252 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Saanen, Lenk, Ayent, Savièse, Gsteig bei Gstaad..
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lauenen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1296 col nom de an der Lowinon.[1] Lauenen l'è cognussüü come un area con pericol de frane e valànghe. Quest al par vess anca l'urigin del sò nom (Todèsch: Lawine "frana" del latì labina).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm dE föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Website about Lake Lauenen region, including pictures and routes (Todesch)
- Lauenen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.