text:
Quai haja sa mussà tar las consequenzas da la refurma da las taglias sin interpresas 2, nua ch’il Cussegl federal era cun sia prognosa lunsch davent da las consequenzas effectivas. Sinaquai ha la controlla da finanzas federala prendì sut la marella il problem e constatà che questa valitaziun sbagliada na saja betg stada in cas singul.
Consequenzas na vegnian sistematicamain betg examinadas bain
Sistematicamain na vegnian u las consequenzas da leschas e relaschs da finanzas betg examinadas cun avunda precauziun. U che l'autenticitad dals resultats na satisfatgia betg. Quai resulta dal rapport d’evaluaziun, che la controlla da finanzas federala ha fatg tar las prognosas dal Cussegl federal en ses messadis.
Retschertga sa basa sin 50 messadis
La controlla da finanzas federala ha retschertgà sin basa da 50 messadis, quant bain che l’administraziun incumbensada ha fatg sias lezias. Per far quai ha ella fatg in catalog da criteris sin basa da la lescha dal parlament ed il mussavia da la Chanzlia federala. Il resultat: Quasi mintga terz messadi n’accumplescha betg las pretaisas minimalas, in tschintgavel betg quellas che pertutgan las consequenzas per la Confederaziun e l’economia.
Sin basa da quests resultads ha la controlla da finanzas federalas fatg differentas recumandaziuns al Cussegl federal. Tranter auter quella, che la Chanzlia federala duess controllar la qualitad dals messadis.
Il Cussegl federal n'è betg da la medema oppiniun
Il Cussegl federal na vul dentant savair nagut da quai. Tenor el sajan las mesiras actualas suffizientas, per garantir la qualitad da las prognosas. El è dentant pront, da stgaffir in sistem unifitgà per la calculaziun da consequenzas e da scolar ils collavuraturs pertutgads.
RR actualitad 12:00


c: text/html

text:
- En il Vallais èn dus alpinists sa disgraziads la sonda al Weisshorn.
- In guid da muntogna (57) or dal Grischun e ses accumpagnader (38) or dal chantun Berna èn crudads sin in'autezza da 4'300 meters sur mar, var 500 meters en la profunditad.
Sco la polizia chantunala dal Vallais ha communitgà, eran ils dus alpinists da viadi davent dal Schaljochbiwak en direcziun Schaligrat. Previs era da far il viadi davent dal Schaligrat sin il Weisshorn. Suenter ch'ils confamigliars dals dus alpinists n'han betg pudì cuntanscher il suentermezdi ils dus umens, han els alarmà las forzas da salvament.
Suenter plirs sgols da tschertga han las forzas da salvament alura chattà ils dus alpinists sin radund 3'800 meters sur mar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Garbagnaa (LC)
Garbagnaa (nomm ofizzial in italian Garbagnate Monastero) a l'è on comun de la Provincia de Lecch con 2 445 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona superfis de 3,5 km² e ona densità de 699 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Barzagh, Bülciagh, Còsta Masnaga, Molten e Siron.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
A l'è on comun de la Brianza central, in de la zona de collinn a sud-est del Lagh de Pusian. L'è traversaa de la Bevera e, oltra al center comunal, el gh'ha anca la frazzion de Brongg (it. Brongio), che la se troeuva a sud-est, in su la strada che la va a Barzagh.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El par che 'l sò nomm el poeuda rivà del latin garbus, che 'l voeur dì "spiazz d'erba". El monastee regordaa in del nomm ofizzial italian (e che l'è disegnaa anca in del stemma comunal) el par che l'è staa faa su in del VIII secol, ma al dì d'incoeu el gh'è pu.
L'è de origin gall-romana, e in del Medioev l'era denter ai territori ministraa del monastee de San Martin, che poeu hinn staa passaa ai famej Corbetta e d'Ada. El s'è desliberaa del domini feudal in del 1671. Prima l'era denter a la piev de Ogionn, e poeu l'è passaa sotta a quella de Inscin.
Fina al XIX secol el paes el viveva de agricoltura, soratutt forment e formenton. Poeu l'è passaa a l'industria di bigatt.
Monument[Modifega | modifica 'l sorgent]
Garbagnaa el gh'ha minga ona soa parocchia, ma l'è denter a quella de Molten. A bon cunt, in del paes a gh'è l'oratori di Sant Nazari e Cels (patronn del paes), che l'è del XII secol: el gh'ha ona pianta rettangola e on'absida a semi-serc. I restaur del 1891 hann tiraa foeura un'absida che forsi l'è del VI-VII secol.
Inscambi Brongg la gh'ha ona soa parocchia, che l'è dedicada al San Bernard (el patronn de la frazzion). La gesa che gh'è adess l'è stada fada su in del 1923-1933, ma prima ghe n'era on'oltra, che l'era deventada parocchia in del 1608 per vorè del cardinal Federigh Borromee; el sò campanin inveci l'è del XVI secol. De dent a gh'è on afresch del XVI secol con su San Rocch.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Garbagnaa Munastér l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Enciclopedia dei comuni d'Italia. La Lombardia paese per paese, vol. IV, Fiorenza, ed. Bonechi, 1985
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Duas giadas è la tenda da festa cun plaz per 1'600 persunas vegnida emplenida la sonda e dumengia a Sedrun. Gia la prevendita avess quai emplenì la tenda ed ils bigliets ch'eran anc venals, sajan vegnids vendids tuts a la cassa da la saira. L'atmosfera saja stada buna e gnanca la plievgia da sonda saira haja pudì disfar quella, uschia Stefan Birri dal comité d'organisaziun.
Ils organisaturs quintavan cun da quai da 3'000 persunas als dis da schlagher a Sedrun. Cun ils 3'200 visitaders è quella finamira vegnida surpassada ed ils organisaturs sa mussan cuntents. L'organisaziun dals dis daschlagher ha fatg la MB Mountain Events.
Als dis da schlagher dals 9 e 10 da settember 2016 a Sedrun èn sa preschentads tranter auter DJ Ötzi, VoXXclub, Marc Pircher, Jungen Zillertaler, Francine Jordi, Norman Langen, Jessica Ming, Robin Marc, Matty Valentino, Pia Vanelly.
Avant bun trais mais era vegnì enconuschent ch’il dis da schlagher vegnan per lur segunda ediziun dad Andermatt a Sedrun.
RR actualitad 06:00


text:
Mascrats van ils mats da scoula la bunura tras cumün e davomezdi sun ils giuvenils nubils in viadi. Els sun equipats cun vaschias sechas da püerch sofladas sü e prouvan da tocker cun quellas las mattas ed ils creschüts. Ün’otra attracziun dal Chalandamarz da Ftan es la «bulavitra»: Üna chapütschuna naira fatta da pel da besch. Ils trais mats ils plü vegls da la scoula ston far üna prouva da madüranza. Els as vestischan cun manduras da militar da la Seguonda guerra mundiala ed alternant portan els la «bulavitra». Oriundamaing as tratta pro quist’üsanza d’ün ritual da früttaivlezza.
Oramai cha’l Chalandamarz dvainta ingon per la seguonda jada victima dal coronavirus, vegnan publichadas fotografias dal Chalandamarz in Engiadina e Val Müstair dals ultims ons. Uschè dessa istess dar eir dal 2021 ün pa atmosfera da Chalandamarz.
Text: afi


text:
Beschreibung
Thierry Mell
Kayak, il pign eskimo
Sursilvan
Lia Rumantscha, 1986, numer d’empustaziun 3-906680-09-1
Kayak è en vacanzas cun ses geniturs. La damaun – cura ch’il bab e la mamma dorman anc – prenda Kayak sia harupuna per ir a pestgar peschs frestgs per l’ensolver. Tuttenina è il toc glatsch nua ch’el pestga rut giu dal glatsch ferm e Kayak è uss circundà da la mar. Ma qua èn vegnan trais animals al gidar e davent da quel di ha Kayak trais buns novs amis.
translaziun: Spescha R.
antiquariat
Ähnliche Beiträge


text:
Porta logica
Ona porta logica l'è on component che 'l mena l'elettricità a segonda de ona regola, fondada in su l'Algebra del Boole. Per quest recognossen domà 2 stat de elettricità: 0 e 1.
I port[Modifega | modifica 'l sorgent]
Porta buffer[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è domà on ripetitor, donca l'è doperada 'me amplificador. La soa equazion l'è:
Tavola de la verità:
AND[Modifega | modifica 'l sorgent]
La porta AND la gh'ha du enteaa e la sortida l'è 1 domà se tucc i entraa hinn 1. L'è la moltiplicazion booleana.
Tabella de la verità:
OR[Modifega | modifica 'l sorgent]
La porta OR l'è positiva se almen vuna di entraa l'è positiva. L'è la somma booleana.
Tabella de la verità:
XOR[Modifega | modifica 'l sorgent]
Inveci la porta XOR l'è positiva domà quand che i entraa hinn different.
Tabella de la verità:
NOT[Modifega | modifica 'l sorgent]
La porta NOT la invertìss domà el signal.
NAND[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Porta NAND l'è l'insema de la porta AND e de la porta NOT. Donca la dà 1 se i entraa hinn different. Tabella de la verità:
NOR[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Porta NOR l'è l'insema de la porta OR e de la porta NOT. Donca, la da 1 quand che i entraa hinn tucc 0.
Tabella de la verità:


text:
Februar 1970: Isabelle Sauser, 24 Jahre alt, begleitet ihren Mann Laurent zum Flughafen. Zwei Stunden später stürzt Laurents Flugzeug ab, wobei er und 48 andere ums Leben kommen. Im Jahr 2018 konvertiert ein 21-jähriger Student heimlich zum Islam. Zwei Geschichten, die eng und unlösbar miteinander verbunden sind.
Jacob Berger
Vega Production
Arte G.E.I.E.
Noémie Kocher
Jacob Berger
Marthe Keller
Bruno Todeschini
Julie Gayet
Lola Creton
Pierre Banderet
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Foresta Negra
Coordinate: 48°00′N 8°15′E / 48°N 8.25°E
La Forèsta Negra, (en todèsch: Schwarzwald; en latì Marciana Silva) l'è 'na zòna muntuùza de urìgin paleozòica sitüàda 'ndèla part sud-ocidentàl de la Germània, endèl stat federàl del Baden-Württemberg. L'è 'l piö grànt masìcio de la fàsa de mucc del Mittelgebirge.
GeografìaModifega
La Foresta Nera la và del Dreiländereck, che l'è la zòna 'ndóche se tóca le lìnee de cunfì de Svìsera, Frància e Germània en diresiù nord per presapóch 160 km, e la ghe cor dré a la fòsa Renana. Endèla part piö meridiunàla la rìa a ìga 'na larghèsa de 60 km, 'nvéce a nord l'è làrga apéna 30 km
El fiöm Kinzig el fà de cunfì 'ntra la Forèsta Négra setentriunàla (Nordschwarzwald) e la Forèsta Négra Central]] (Mittlerer Schwarzwald). El fiöm Dreisam envéce 'l sègna 'l cunfì co la Forèsta Négra meridiunàla (Südschwarzwald), 'ndóche gh'è le sìme piö àlte e l'è a le ólte ciamàda apò Forèsta Néra Alta (Hochschwarzwald)
MuccModifega
El mut piö alt de la Forèsta Négra l'è 'l Feldberg (1.493 m s.l.m.), übicàt endèla part meridiunàla. Endèla stèsa zòna gh'è apò 'l Seebuck (sìma segondària del Feldberg che rìa ai 1.448 m), el Herzogenhorn (1.415 m) e 'l Belchen (1.414 m). Endèla part setentriunàla la sìma piö àlta l'è 'l Hornisgrinde (1.164 m).
Fiöm e lachModifega
I fiöm piö 'mportàncc che nàs endèla Forèsta Négra i è l'Enz (105 km), el Neckar (367 km), el Wutach (118 km), el Kinzig (95 km), el Murg (96 km), el Nagold (92 km), el Wiese (55 km). De la Forèsta Négra nàs apò a 'l Brigach (43 km) e 'l Breg (49 km) che piö a oriènt (a Donaueschingen) i se önés e i fùrma 'l Danùbio.
I lach piö 'mportàncc i è 'l Schluchsee, el Titisee, el Feldsee, e 'l Mummelsee.
Pòscc türìstichModifega
Le cità de Fribùrgo 'n Brisgòvia e Baden-Baden i è le méte piö 'mportàncc del pónt de vìsta artìstich, ma apò a le citadìne de Gengenbach e Sasbachwalden, de Staufen e Schönwald im Schwarzwald.
Del pónt de vìsta paezagìstich envéce se segnàla i mucc Feldberg, Belchen, Kandel e 'l Schauinsland.
Praticament töta la zòna de la Forèsta Négra la fà part de du parch natürài. Chèl de la Foresta Nera centro-setentriunàla e chèl de la Forèsta Négra meridiunala. Con 3.750 km² e 3.700 km² i è 'l prim e 'l segónt per grandèsa de töta la Germània.
Óter progèccModifega
Colegamèncc estèrniModifega
- (fr) Sit uficiàl de l'ente per el turismo
- (de) stória e imàgini
- (IT) Fribùrgo e la Forèsta Négra
- (IT) St. Georgen Live Forèsta Négra
- (IT) Friburgo, cittadina da sogno
- (IT) http://biaraven.wordpress.com/2008/05/30/triberg-le-cascate-piu-alte-della-germania/
- (IT) http://biaraven.wordpress.com/2008/05/30/friburgoil-teutonico-borgo-cosmopolita/


text:
Battaja de Caporett
La battaja de Caporett (al dì d'incoeu in Slovenia), a la fin de ottober del 1917, l'è stada la sconfitta pussee pesanta de l'esercit italian in de la Prima Guerra Mondial.
Dopo che i Todesch e i sò leaa Austriegh eren riessii a sfondà i lign italiann, l'esercit el s'è retiraa in desordin de la ligna de l'Isonz a quella del Tajament, per poeu riessì a fermàss domà in sul Piav.
Dopo de la sconfitta gh'è staa on fracch de cambiament: l'è staa mudaa el governa (Vittorio Emanuele Orlando inscambi del Boselli) e 'l Statt Maggior (el general Armando Diaz inscambi del Luigi Cadorna).


text:
L’attatga da hackers n’haja fatg nagins donns. Il cas mussia però a tge privel che furniturs d’electricitad sajan exposts. Tenor la gasetta sa tractia da hackers russ. En il sistem dal concern saja vegnì chattà in code che mussia vi sin ina cyberattatga russa cun num «Grizzly Steppe». Il motiv per l'attatga na saja anc betg cler. Probablamain hajan ils hackers vulì guardar sch'els vegnissan da penetrar parts da la rait dals Stadis Unids.
80'000 persunas senza electricitad
Il december 2015 aveva ina attatga da hackers procurà per in'interrupziun d'electricitad en il vest da l'Ucraina. L'interrupziun aveva cuzzà pliras uras ed 80'000 persunas èn stadas pertutgadas. La Russia aveva snegà d'esser responsabla per l'attatga.
Ils servetschs secrets dals Stadis Unids renfatschan a la Russia d'avair manipulà las elecziuns per il presidi american cun agid d'attatgas da cyber. Els duain avair fatg public ils e-mails da Hillary Clinton. L'USA reproscha uss a la Russia d'avair cuntinuà cun las attatgas da cyber.
RR novitads 09:00


text:
En il vitg dettia gia uss zonas verdas. Per exempel en il conturn da la scola, chasa Puntreis e baselgia. In'ulteriura zona verda dettia sin la parcella Hess amez il vitg ed ina terza sut la claustra, il prà cumin. Ma la vischnanca na posseda betg il prà cumin u la parcella Hess. Ils emprims discurs cun ils possessurs sajan dentant gia stads ed en il decurs da l'onn veglian ins examinar las pussaivladads da cumpra, di René Epp. Ma independentamain da questa acquisiziun pussaivla vegnian els ad examinar ulteriuras pussaivladads per il center dal vitg.
Promover il traffic plaun
Surtut saja da ponderar da meglierar la situaziun da traffic. Ins collavuria stretg cun experts per exempel per far pli plaun il traffic, almain amez il vitg, di René Epp. Ina sfida saja da promover che las persunas che passan tras il vitg tegnian airi e visitian Mustér, ma era da procurar per la segirtad da las pedunas ed ils peduns. Dentant vegnia uss a sa mussar co las ideas sa sviluppan. Quellas na restian betg en il truclet, perquai ch’i setractia dad in project concret, accentuescha il president communal.
Fatschentas avran las portas
Ma era senza l’engaschi da la vischnanca han pliras stizuns e biros avert lur portas ils ultims mais, gist amez vischnanca. Er Alexandra Flepp, ina giuvna dunna da Mustér, ha avert ina stizun da resti ecologic gist sper la cruschada dals pass Alpsu e Lucmagn. Il lieu ideal saja stà ina da las raschuns per quest pass. Era la pussaivladad da vegnir a pe u cun il traffic public en il center sco er la dumonda per products ecologics hajan animà d’avrir ina tala stizun.
Megliers passapes fissian ina buna chaussa, di l’interprendidra ch’avra sia stizun «Essenza» la proxima fin d’emna.


text:
XML external entity attack
L'XML external entity attack a l'è 'n attacch faa a 'n applicazion che la parsa de l'XML, che 'l capita quand che 'na richiesta l'è analizzada de 'n parser debol e la domanda 'na resorsa esterna e 'l permett de robà di informazion interni o esterni, de fà on denial of service o de fà di server side request forgery.
A segonda di vulnerabilità che gh'è a l'è possibel mandàss di dacc cont ona richiesta POST a 'n server esterno o, se 'l sistema el consent minga de fàll, caregà el contegnuu del file che 'l se voeur robà 'me titol de 'n file che, degià che 'l esist no, 'l dà 'n error cont el contegnuu del file.


text:
Ina cunvegna davart dal Brexit saja manaivla sch'i vegnia anc contractà intensiv fin al proxim inscunter da l'UE l'emna proxima. Quai ha ditg il schef-negoziader da l'UE Michel Barnier. En il medem mument ha el accentuà che la Gronda Britannia stoppia acceptar ch'ins controlleschia rauba da l'Irlanda dal Nord en ils ports da mar en Engalterra, Scozia e Wales. Quai saja necessari per impedir controllas da duana tranter l'Irlanda e l'Irlanda dal Nord.
La primministra britannica Theresa May renviescha fin ussa questa proposta.
RR novitads 06:00


text:
La finamira da la collavuraziun pli stretga è da pudair mantegnair er en il futur il provediment da sanadad decentral. Quai tenor ina communicaziun da la regenza grischuna. Ultra da quai duai il provediment da sanadad er funcziunar economicamain meglier cun far la midada. Las sfidas en il sectur da sanadad pretendian in'uniun u almain ina collavuraziun dals purtaders da prestaziun e quai sin nivel operativ sco er strategic.
Impuls finanzials per furmar unic purtader
Ils ospitals (excepziun Ospital chantunal dal Grischun), las chasas da persunas attempadas e da tgira ed ils servetschs da spitex han ina grondezza da manaschi memia pitschna per pudair vegnir a frida a moda effizienta cun las cundiziuns che daventan pli e pli severas en ils fatgs da sanadad.
La fusiun sco er la collavuraziun pli intensiva dals furniturs da prestaziuns duain perquai vegnir promovidas dal chantun cun impuls finanzials. Tut en tut metta il chantun a disposiziun 5 milliuns francs.
Tractà en sessiun d'avust
La regenza ha deliberà la missiva per mauns dal Cussegl grond. Lez s'occupa lura en la sessiun d'avust cun la revisiun parziala da la lescha per promover la tgira da malsauns.


text:
Vigà
Viga (in Italià Vigano San Martino) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Cavalina sö la ria del Chére.
El g'ha 'na popolasiù de 1 348 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,7 km² e 'na densità de popolasiù de 364 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 23 km de la sità e a 363 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Albì, Bèrs (BG), Bórgh, Casassa e Grù.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vigà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gnugn
Gnugn (Gnun in Piemuntes; Nonio in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 897 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 10,1 km² e ona densità de popolaziun de 89 ab./km².
El paes el se tröva in la zona del Cüsi e 'l cunfina cunt i pruvincc de Vercei (cumün de Varal) e de Nuvara (cumün de Pela e de Pitnasch).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gnugn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Avant passa 2000 onns festivavan il Celts da l’Irlanda e da la Scozia mintgamai la fin d’october la finiziun da la stad ch'era da lez temp simbol per la vita. Vitiers beneventavan els l’enviern, il temp fraid – il temp da la mort. Durant la notg dals 31 d’october sa regurdava la glieud dals morts. Els cartevan, ch’il mund tranter vivs ed morts sa maschaidia in cun l’auter.
Durant quella notg avevan ils spierts la schanza da vegnir giu sin terra e visitar ils confamigliars. Cunquai che tut ils spierts savevan visitar quella saira la terra, vegnivan er las nauschas olmas enavos en ils vitgs. Igl è lura daventà in ritual, da trair en costums e mascras durant quella notg per far tema a las nauschas olmas. Cun trair en da quests costums starmentus na duess la mort avair nagin interess da prender il vivs en l'enfiern. La glieud aveva numnadamain tema, che quellas olmas nauschas savessan prender possess dad els.


text:
Irina-Camelia Begu
L’Irina-Camelia Begu (Bùcarest, 26 'd Agóst dal 1990) l'è na tenìsta ruména.
L'è élta 181 cm e la péśa 67 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. In dla sò caréra, in dal sircùit WTA, l'à vins dū tìtui in singulàr e quàt'r in dópi ólt'r a ùndas in qvél ITF. Al 12 'd Utóbar dal 2015 l'è rivàda a èsar la nùmar vint-sinc dal mónd.
Caréra
La ruména la śōga i sò prim incónt'r in dal sircùit ITF in dal 2005 vinsénd al sò prim turnèo dū an dòp. In dal 2009 la śōga 'l qualificasiòṅ in soquànt turnèo dal sircùit prinsipàł pardénd a 'l prim tùr'n a Bùdapest cun la Shahar Pe'er.
In dal 2011 la vins 'l turnèo ITF da sènt-mila dòlar ad Cali baténd la spagnōla Laura Pous Tió pò in Avrìl la riva in finàl in d'l international ad Marbella baténd lung la via l'Alberta Brianti, l'Estrella Cabeza Candela, la Klára Koukalová e la Svetlana Kuznecova prima 'd pèrdar cun la Viktoryja Azaranka par 3-6 2-6. In Śugn la fà sudàr la Flavia Pennetta a Wimbledon pardénd-ag sōl par 6-7 6-4 2-6. A Bùdapest la pèrd in finàl da cl'atra salintìna, la Roberta Vinci, par 4-6 6-1 4-6. In Luj la s mét in bisàca 'l ITF da sènt-mila dòlar ad cà baténd incóra la Laura Pous Tió. In Agóst la riva in semifinàl a Dallas in dua la ciàpa na scòpla da la Sabine Lisicki ch'la vins sèg par 6-0 6-1. La finìs 'l an in dal primi quàranta dal mónd.
In dal 2012 la riva in semifinàl a Acapûlc ma la s férma cun la Flavia Pennetta. A Barcelóna la fà prim tùran cun la Sara Errani (6-7 4-7 al puntéǵ) e la fà cumpàgn anc a Bùdapest cun l'Alberta Brianti, a Madrid cun la Marija Šarapova e a Straśbûrg cun la Su-Wei Hsieh. A 'S-Hertogenbosch la pèrd al sò incóntar dal secónd tùran cun la Francesca Schiavone par 2-6 6-2 6-7 quànd l'éra avànti 6-0 in dal tie-break. A Palèrum l'incróśa incóra l'Errani in semifinàl e la gh céd par 4-6 1-6. A gl'Ulimpìadi ad Lóndra la pòrta via 'n set a la Viktoryja Azaranka pò la bat la Caroline Wozniacki a gl'US Open par 6-2 6-2. In Setémbar la vins al sò prim tìtul WTA a Taškent baténd in finàl la qualificàda Donna Vekić. Al méś dòp, baténd la Kiki Bertens e la Bethanie Mattek-Sands, la riva in semifinàl anc a Linz ma la pèrd fàcil da la nùmar òṅ dal mónd, la Viktoryja Azaranka, par 2-6 1-6.
In dal 2013 i riśultâ i n rìvan briśa parchè la Begu la mùcia sù sōl di prim e di secónd tùran in fiṅ in Setémbar quand la pèrd in di quàrt a Seùl da l'Anastasija Pavljučenkova par 2-6 2-6. La ruména la cróda śò in clasìfica a la 124śma puśisiòṅ dal ranking.
In dal Mars dal 2014 la vins dū tìtui ITF ad fila in Braśìl, baténd sèmpar l'Aleksandra Panova. La fà bèṅ anc a Esturìl in dua la bat la Kaia Kanepi e la Timea Bacsinszky prima 'd céd'r a la Carla Suárez Navarro in semifinàl. In Luj a riva 'n àtar tìtul ITF da sènt-mila dòlar e la Begu la s tira sù in clasìfica, specialmènt a la fiṅ d'l an cun la finàl Premier ad Mósca (4-6 7-5 1-6 da l'Anastasija Pavljučenkova), turnèo in du la bat almànc la Donna Vekić, l'Ekaterina Makarova, la Cvetana Pironkova e la Lucie Šafářová.
In dal 2015 la riva a gl'utàṿ di Australian Open (1-6 7-5 2-6 da l'Eugenie Bouchard) faghénd la surpréśa a 'l prim tùr'n in dua la fà fóra l'Angelique Kerber vinsidōra dal tìtul 'l an dòp. A Rio de Janeiro la bat la Bethanie Mattek-Sands e la Julia Glushko prima 'd cédar par 3-6 6-4 2-6 a l'Anna Karolína Schmiedlová. Su la tèra vérda 'd Charleston la pèrd in di quàrt da la Kerber par 6-7 6-7, pò la fà cumpàgn anc in dal Premier Mandatory ad Madrid cun la Petra Kvitová. A Róma la Begu la bat incóra la Kerber prima 'd andàr a cà cun la Viktoryja Azaranka in di utàṿ. In Luj la s férma a 'l tèrs tùr'n a Wimbledon incruśànd la Marija Šarapova. In Setémbar a riva par lē al sò secónd tìtul iternational a Seùl (6-3 6-1 a la qualificàda Aljaksandra Sasnovič).
In dal 2016 la fà gl'utàṿ a Miami (3-6 1-6 da la Madison Keys) e quàrt a Charleston (2-6 3-6 da l'Angelique Kerber). Anc a Madrid la gh la cava a rivàr in di quàrt faghénd fóra l'Eugenie Bouchard, la Garbiñe Muguruza Blanco e la Christina McHale prima 'd cédar in tri set, ma dand un bagel, a la Simona Halep.


text:
A la dumonda fusiunar in di la vischnanca da Tujetsch cun autras vischnancas è la resposta il pli savens in «na». Las opiniuns èn: «Quai na saja betg anc madir», «la vischnanca da Tujetsch possia exister senza ina fusiun», «las vischnancas lavurian bain ensemen era senza fusiunar».
Collavurar ed alura forsa fusiunar
«Il mument stuess ins probabel duvrar in auter pled che fusiun – collavuraziun. L’emprim collavurar intensivamain e forsa naschia ina fusiun ord quai, ma a lunga vista stoppia ina fusiun esser la finamira», ha ina persuna manegià.
Avantatg per il turissem
In um giuven crai dentant ch’ina fusiun pudess purtar avantatgs per il turissem, il center vegniss pli gronds e lavurar ensemen saja fitg impurtant, saja quai tranter ils giuvenils e persunas pli passadas.
RR actualitad 12:00


text:
di: Brambilla
Trallallero, trallallero, trallallero, trallalla.
L'era vèggia barbòna, la tirava el tabacch
e tutt quèll che l'aveva l'era dent in d'on sacch.
La dormiva, soo minga, sòtta i pont ò i porton
la mattina a bònora la girava i canton.
La se fermava semper in la stèssa osteria
stèss tavol, stèssa sedia fin a nòtt e poeu via
la ciamaven la stria coi danee d'on grappin
i sò cart la mis'ciava la leggeva el destin.
On parent, on'amisa te farann on quai tòrt,
ma l'amor el trionfa perchè l'è el pussee fòrt;
ògni tant la barava senza mai fass capì
la carta con su la mòrt la faseva sparì.
Trallallero, trallallero,...
L'era vèggia barbòna, la tirava el tabacch
e tutt quèll che l'aveva l'era dent in d'on sacch.
La diseva: "A la mòrt pò scappan nanca vun,
ma se prèst ò se tardi mì ghe'l disi a nissun.
Perchè conossi l'ora che la mòrt per mì la sòna
el savè la mia ora m'ha ridòtt 'na barbòna;
la ciamaven la stria coi danee d'on grappin
i sò cart la mis'ciava la leggeva el destin.
L'hann trovada per strada come on pòr fagottèll
con del sangh, lì, per tèrra ne la s'cèna on cortèll
la stringeva ona carta cont i dit senza sangh
l'è la mòrt tutt i alter spars intorna
eren bianch
la stringeva ona carta cont i dit senza sangh
l'è la mòrt tutt i alter spars intorna
eren bianch.
Trallallero, trallallero...


text:
Singuls exercizis, per exempel quels dal Professional Intense Interval Training (P.I.I.T) per trenar cundiziun, forza e coordinaziun en gruppa èn intensivs. Uschia er per Ines Berther che stat a Flüelen ed è creschida si a Sedrun. Ella haja legì en la gasetta locala Tuatschina ch’i dettia quests dis da fitness, ed uschia haja ella prendì part dad els ed era visità la famiglia.
Margrit Forrer e sia famiglia han ina chasa da vacanzas a Sedrun. Sch’i dettia qua in eveniment, surtut da sport, prendia el gugent part.
Andy Gasser è magister da sport. Per el dat quai surtut dus motivs dad esser da la partida: Sport saja sanadaivel, el sez veglia far dapli ed il conturn saja grondius.
Organisà ils dis da fitness a Sedrun han la fisioterapeuta Judith Höferlin e Prisca Gerber-Lutz. Ellas sajan amias dapi blers onns. Ils geniturs da Prisca vegnan da la Val Medel, e la famiglia da Judith ha cumprà ina chasa a Selva en Tujetsch.
Els hajan tants muments positivs en Surselva, e perquai veglian ellas dar enavos insatge a la regiun cun quests dis da fitness.
RR Total local 11:45


text:
La radunanza communala da La Punt Chamues-ch ha dà glisch verda ad in credit da 13,3 milliuns francs per la segunda etappa da la surbajegiada Truochs. Quella cumpiglia dus ulteriurs bajetgs principals. Ils bajetgs da l'emprima etappa cun abitaziuns e locals per il commerzi èn pronts sin l'entschatta november.
Plinavant han ils da La Punt Chamues-ch ditg Gea ad in credit da 2,7 milliuns francs per in nov lavuratori forestal. Vitiers han els approvà il quint 2019 che serra cun in plus da 2,8 milliuns francs.


text:
Confuci
Al Confuci (Cinés:孔子; pinyin: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, o Chinese: 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu) a 'l éra stàt an filòsof cinés, fundadùr del Confucianesim.
La sò filuzuféa l'éra bazàda 'n sö la muràl persunàla e pulitiga, in sö l'unesté de le relasiù suciàle, la giöstìsia, 'l rispèt de l'ütorité a 'l intèrne de la faméa, ma ach in söl vès sincér e unèst in zeneràl.
Biugraféa[Modifega | modifica 'l sorgent]
A stà a chèl che la dìs la tradisiù, 'l Confuci 'l era nasìt in de la sità de Zou, Lu, chèla che adès l'è la mudèrna pruìnsa del Shandong, in del 29 de Setèmber del 551 a.C..
Sò pàder, an òm poèr disendént da la Dinastia Shang, al gh'éra spuzàt a 65 àgn ana bagàia de 15, e an matrimone del zèner a l'època 'l éra 'n'üniù mia tròp acetàda. Confuci, che 'l gh'éra perdìt al pàder adóma quànt gh'érel trì àgn, 'l éra stàt tiràt sö da la màder in per lé che, aca se i vivìa in cundisiù de puerté, l'éra reüsìda a sigürà 'n'istrüsiù al fiulèt[2].
Gh'è mia però nutìsie següre in sö la éta del Confuci, ma la sò stória i la farà rüà a dientà 'n mèmber dei Shì (士), 'na clàs suciàla a metà tra i sciuròcc e le persùne püsé mudèste, cùlma d'òm che i tentàa de leà sö la lùr puzisiù a 'l intèrne de la soceté gràsie a la pròpe 'nteligénsa e cunusénsa.
La éta dal Confuci a l'è stàda in lìnea co la sò filuzuféa, 'l gh'ìa 'n caràter mudèst e pacàt, al sa casàa da mangià e i la cüsinàa 'n per lü, ga piazìa vès pagàt adóma in natüra per i sò 'nsegnaméncc. In dei öltem àgn la sò scöla l'éra dientàda bastànsa 'mpurtànta, la vegnìa pò ciapàda cumpàgna di ezémpe d'edücasiù, ma la dàa 'm pó fastöde ai puténcc de la zòna, che i custrenzarà 'l maèstre a scapà da la Cina per salvàs la éta.
Dòpo ìga fàt i laurà püsé dièrs, la sò figüra l'éra stàda revalütàda e ga vegnarà dàt incarèch püsé prestigiùs, cùme chèl d'ambasadùr.
Turnàt in del astàt de Lu, 'l sìa dedicàt a 'l ansegnamént e ai stüde 'nfìna 'l dé de la sò mòrt.
Ansegnaméncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
In dei sò Dialoghi, Confuci 'l sa prezénta cumpàgn de 'n "mesagér che 'l g'à 'nventàt nigóta"[3], e 'l önech doér che 'l g'à 'l è adóma chèl de trasmèt la sapiénsa de i antìch. In chèl'òpera ché, 'l invitàa i sò stüdéncc a la riflesiù prufùnda, per aprufundì la cunusénsa del pasàt e per ricéf i ansegnaméncc gràsie ai stüde dai tès-cc antìch.
In an témpe de guère sanguinùze tra i stacc cinés, al Confuci 'l gh'ìa tiràt fò amò 'l cuncèt de "Mandàt del cél" (天命 pinyin: Tiānmìng), in de la pusibilité de önificà töta la Cìna e dunà pàs e richèsa a la pupulasiù[4].
Ampurtànta l'è aca l'idéa confucìna del jūnzi (君子), paróla che prìma del Confuci la urìa dì "nubilté de sanch", dientàda pò "nubilté de l'ànem, ciapàda co la pràtega de le virtü". Al sò 'nsegnemènt l'éra dóca urientàt a la furmasiù de töcc i òm, e mia 'ndóma ai fiöi di sciuròcc.
Filuzuféa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Acasibé in Cìna i precècc del Confuci i sàe stacc seguécc cumpàgn de 'na religiù, sa discüt amò se 'l Confucianesim al pödèss vès cunsideràt del bù 'na religiù. I tes-cc confucìni, 'nfàti, i pàrla mia de idée in sö le divinité e i trascüra 'n frach d'aspècc de la spiritualité e de la natüra de l'ànema.
I prensépe del Confucianesim i gh'ìa catàt sö 'n cunséns grànd fés, suratöt perchè i éra fundàcc in sö le tradisiù e credénse cinéze. Confuci 'nfàti 'l gh'ìa ludàt l'unesté vèrs la faméa, l'adurasiù dei antenàcc, al rispèt di vècc da part dei zóegn.


text:
di: Walter Valdi - Jaquelin Perrotin
Lavoravo a Baggio
a una catena di montaggio
ghe mettevi ona ranèlla semper voeuna, semper quèlla
su ona macchina che la passava tutta fada in tòcch,
pòrca matta l’è staa inscì
che mì m’è restaa on ticch,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
a gh’hoo chì la man dèstra che la viaggia in de per lee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
El passava el naster
e mì li come on pollaster
ògni vòlta che ‘l passava la mia crappa la girava
ed a furia de girala son staa bon pù de fermamm
pòrca matta, a pòcch a pòcch
me restaa anmò on alter ticch,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
la crappa la me gira, l’è on continuo avanti-indree,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
Saria nient de mal avègh on ticch orizzontal,
ma quand vun el dis «la rògna»
el mè naster, ‘sto carògna,
el gh’aveva pròppi nel mè sit quaicòss come on basèll:
pòrca matta l’è ‘l mè ticch
gh’è denter anca quèll,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
la crappa la fa on salt intant che la torna indree,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
M’è vegnuu on infarto quand che m’hann cambiaa reparto
e m’hann daa de fà di bus denter in d’on barlafus
l’era su anca lù sul naster, ma el disaster l’era che
pòrca matta che mestee el passava a marcia indree,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
intant che sbusi a destra el va a sinistra ‘sto tripee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
Per podè stà a galla m’è toccaa de moeuv la spalla,
ma l’è minga staa anmò assee
mì ghe stavi minga adree a sto brutt d’on orinari
ch’ el passava a l’incontrari
pòrca matta ecco perchè m’è toccaa me fa anca i pee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
capissi pù nagòtta mì son tutt on gibilee
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
Lavoravo a Baggio, m’hanno licenziato a maggio
m’ha ciamaa sù el direttor el m’ha dii
“Car el mè scior, me dispias ma chi me disen
che oramai lù el rend tròpp pòcch
pòrca matta, ma el ved nò che lù l’è pien de ticch,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
adèss che son bon pù me cascen via a pesciad dedree
ma varda che mestee, ma varda che mestee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee…


text:
Avant dus mais e mez aveva la Viafier retica infurmà davart duas variantas pussaivlas per renovar u spustar la staziun da la Viafier retica a Lavin. Gia lezza giada era quai cler che la gronda maioritad da la populaziun da Lavin è per mantegnair la staziun en vischnanca ed encunter in spustament.
Societad «Nossa Staziun» vul far squitsch
Ina gruppa da tschintg persunas a Lavin ha preparà la fundaziun da la societad «Nossa Staziun» per uschia pudair far dapli squitsch envers la Viafier retica ed envers il chantun. Dapi oz vala quella societad ufficialmain sco fundada.
La finamira da la societad è definida cleramain en ils statuts. La societad s’engascha per che la staziun da Lavin restia nua ch'ella è ussa. Plinavant duai quai era en l'avegnir esser pussaivel da far diever d'in urari da tren cumplet.


text:
En futur èn els mo pli da vesair tar festas privatas ni mintga giada il temp da Nadal en il circus Conelli a Turitg. Clowns èn els per lur vita gugent, murir na vulan els dentant betg en la manescha raquinta Gaston. El vegn pensiunà l’onn che vegn e saja cuntent da betg pli stuair viandar 8 mais en ina rulotta.
Engiadina Gaston&Roli per l’ultima giada sin turnea cun il circus Nock
Ils 2 clowns han avunda da la vita da circus. Gaston è gia 47 onns sin turnea cun differents circus, Roli 20 onns. Qua pateschia era la vita privata in zic.
RTR, vr


text:
Tschintg sessiuns ha il parlament giuven da Cuira gì en in decurs dals davos dus onns. Or da quellas èn naschidas 21 petiziuns ch'èn lura sa tschentadas sin maisa dal parlament dals «vegls». Da quellas è dentant be quella davart l'implant da biogas vegnida tras.
Dentant er là ha quai be da in rapport da la suprastanza da Cuira ch'in tal implant na rendia betg a Cuira. Cunquai che la petiziun ha be pretendì in rapport quinta quella dentant sco ademplida.
Anc vid rimnar experientschas
Il mument sajan ins dentant anc vida rimnar experientschas, uschè la giuvna suprastanta Gianna Fetz. Cunzunt durant las emprimas sessiuns n'hajan ils giuvens anc betg savì co formular endretg las petiziuns, perquai n'hajan els er betg gì uschè grond success.
Sper quai hajan ils politichers savens er autras prioritads che quellas dals giuvens.
Suprastanza vul refusar petiziun actuala
En la petiziun che vegn tractada il venderdi en il parlament dals «vegls» pretendan ils giuvens ina pussaivladad per reciclar en ils parcs da Cuira vaider, buttiglias da PET, aluminium e cigarettas. Quai na saja dentant betg necessari manegia la suprastanza da Cuira, i dettia avunda pussaivladads da reciclar. Tuttina speran ils giuvens ch'il parlament è d'in auter avis e na refusa betg lur petiziun.
La proxima sessiun dal parlament giuven è ils 18 da november. Lura èn las tariffas per giuvens, mobing e graffitis tema.
RR actualitad 08:10


text:
Cambra a gas
La Cambra a gas l'è na manéra ch'un stat al dróa par cupàr la gint cundanàda a mòrt. A s impinìs na cambra ad gas e 'l cundanâ al n è piò bòṅ ad tiràr fiâ murénd in dal gir ad déś minùt a 'l incìrca.
Da 'l 8 ad Favràr dal 1924 l'è druàda in di Stat Unî ch'i aṅ tòlt spunt da la prima guèra mundiàla in du a s impgnàva dal gas cun dal vlèṅ dèntar. Anc i naśìsta i aṅ druâ 'l cambri a gas in di lager par masàr a squantèran gl'ebrèj durànt 'l ulucàust.
Cambri a gas in di Stat Unî
Al cundanâ al vîṅ ligâ a na scrana in na cambra stagna. A sa gh mét pò 'n micròfun adòs par far in manéra ch'i parènt e i testimòni, in na cambra lè darènt, i pòsan sintìr incòsa. Quànd tut 'l è prònt a vîṅ pumpâ fóra da sóta la scrana dal cianûr esénd che dū pastìj 'd cianûr ad sòdi i vîn'n in cuntàt cun d'l àcid sulfànic faghénd d'l àcid cianìdric ch'al fà dal fum e ch'al finìs in di palmòṅ tirànd fiâ. Al cianûr 'l inibìs soquànt enśìma dla respirasiòṅ ch'i pàsan 'l usìgen da 'l sangṿ a 'l cèluli dal còrp. Dòp soquànt minùt ad patimènt in gènar a s pèrd i sèns prima 'd murìr dabòṅ parchè 'l sarvèl 'l armàgn sénsa usìgen. Se la vitma la próa a respiràr piàṅ o a tgnir al fiâ la pōl scampàr un quàlc minùt da piò, in tut al manéri in dal gir 'd òt o déś minùt a s mōr garantî.
Cundanâ famóś mòrt in na cambra a gas
- Louise Preslar: una dal quàtar dóni masàdi in cla manéra chè.
- Jimmy Lee Gray: giustisiâ in Missisìpi al 2 ad Setémbar dal 1983. Al sò cunvulsiòṅ i èṅ duràdi òt minùt in du al gh l'à cavàda a tiràr fiâ ùndas vòlti. 'L óm, squasànd al cô da tut al bandi p'r al dulōr, 'l à śbatû dimóndi vòlti la tèsta atàc a na śbara 'd fèr prima 'd pèrd'r i sèns.
- Caryl Chessman: scritōr cundanâ a mòrt par rapìna, sequèst'r ad parsòna e viulénsa sesuàla, acsè i aṅ pinsâ i giùdas, ma a gh'è di dubi ch'i àppian ciapâ 'l óm giùst.


text:
Justin Trudeau, il primminister dal Canada, ha chattà pleds clers il mardi al WEF a Tavau: I saja uss ura e temp per agir. Las dunnas sajan gia idas numerusas giadas sin via per lur interess. Promover las dunnas en l'economia saja in tema che tut ils participants dal WEF possian prender per mauns. Per el sco primminister saja ina da las miras prinicipalas d'engaschar e promover dapli dunnas.
Interpresas cun dunnas en posiziun da cader prestan dapli che autras.
Ils participants dal WEF sajan persunas privilegiadas. Ed i saja gist quella glieud che possia duvrar quest privilegi per far dal bun. Mintgin possia decider sch'el u ella veglia viver en in mund, nua ch'ils ins stettian bain entant ch'ils auters pateschian. I saja a mintgin da decider, schebain el u ella veglia midar il mund en in mund pli fair.
Nova cunvegna TTP
Il primminister canadais, Justin Trudeau, ha en pli dà enconuschent al WEF a Tavau che la cunvegna per il commerzi liber en la regiun dal Pacific TPP saja sut tetg. Il president american Donald Trump aveva visà la cunvegna ch'era gia pronta suenter ch'el era entrà en uffizi. Trump vul enstagl negoziar individualmain cun ils ulteriurs pajais. Suenter ch'ils Stadis Unids eran sortids da la cunvegna era quella vegnida tractada da nov. Il mars duai ella ussa vegnir suttascritta en il Chile.
RR actualitad 07:00


text:
Peider Ratti ha tschiffà 15 frauduladers lung tut il cunfin da la Svizra tar l'Italia. Tschiffar els era tut auter che simpel e per part era privlus. Cun metter guardias, cun helicopter e chaun era el en acziun cun ses collavuraturs.
Cumenzà da cumbatter ils frauduladers han ins pir enturn il 1980 quinta Peider Ratti. Avant han ins tolerà perquai ch'els èn restads sin en ils auts. Mo per ils chatschaders era la situaziun da l'entschatta davent nunpussaivla.
Mes vitg ed jau Ils frauduladers en la Val Fex
Peider Ratti era 37 ans inspectur da chatscha e pestga dal chantun Grischun. Quai en in temp nua che frauduladers da l'Italia èn vegnids sur las muntognas en Svizra. In fatg che l'uffizi pudeva betg acceptar
Peider Ratti ha tschiffà 15 frauduladers lung tut il cunfin da la Svizra tar l'Italia. Tschiffar els era tut auter che simpel e per part era privlus. Cun metter guardias, cun helicopter e chaun era el en acziun cun ses collavuraturs.
RTR, vr


text:
Balòch
Balòch (inscì anca in Piemuntes; Balocco in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 237 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,7 km² e ona densità de popolaziun de 14 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Bürùns, Caris, Furmijan-a, San Giacu e Vilarbòit.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Balòch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Irak
L'Irak (scriüü anca Iraq; العراق in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a la Türchia, a l'Arabia Saudita, al Kuwait, a la Siria, a la Giurdania e a l'Iran e'l Gulf Persegh al bagna i sò cost.
La capital a l'è Baghdad.
Al gh'ha una süperfiss de 438.317 km² e una pupulaziun de pressapoch 26.700.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Irak (nom ufizial: جمهورية العراق, Jumhūrīyat al-`Irāq, in arab; كۆماری عێراق, Komara `Îraqê, in cürd) a l'è una repübliga.
In del 2003 l'esercit di Stat Ünì d'America e de alter paes ucidentaj hann ucüpaa el paes.
Del 2004 al gh'ha un guern pruvisori.
El president a l'è el Barham Salih (del 2018).
El prim minister a l'è el Mustafa Al-Kadhimi (del 2020).


text:
Magrèj
Magrèj (nom ufizial in italian: Magreglio) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 665 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,2 km² e ona densità de 208 ab./km²,
El se tröva pròppi sora el Lagh de Còmm e l'è tacaa ai comun de Barni, Bellas, Civenna, Oliveto Lario (LC) e Surman.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Magrèj l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Creschida si è Anna Mengiardi ad Ardez en Engiadina Bassa. Uss viva e lavura ella ad Ins, in vitg tranter Berna e Neuchatêl. «In pau sco ina randulina sa senta jau schon», di Anna Mengiardi. Ma ad Ins ha ella chattà in'insla per sai. Ella viva en in vitg en il vitg. En 20 chasas d'ina fundaziun vivan artists ed artistas, pedagogas ed artisans che han furmà ina cuminanza libra, mintgin e mintgina cun ses project. Anna Mengiardi ha avert ina scola alternativa, inspirada da la filosofia da Rudolf Steiner e lavura là cun corp ed olma sco mussadra. Ad Ins ha però il teater manà ella, vul dir ses temp sco actura en la cumpagnia Stradini cun quala ella è stada trais stads sin viadi sco nomada artistica. Nus giain en quest Profil a spass cun Anna Mengiardi tras «si'insla» ad Ins e tras differentas staziuns biograficas.
Anna Mengiardi: «Jau vez dapertut magïa»
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
Creschida si è Anna Mengiardi ad Ardez en Engiadina Bassa. Uss viva e lavura ella ad Ins, in vitg tranter Berna e Neuchatêl. «In pau sco ina randulina sa senta jau schon», di Anna Mengiardi. Ma ad Ins ha ella chattà in'insla per sai. Ella viva en in vitg en il vitg. En 20 chasas d'ina fundaziun vivan artists ed artistas, pedagogas ed artisans che han furmà ina cuminanza libra, mintgin e mintgina cun ses project. Anna Mengiardi ha avert ina scola alternativa, inspirada da la filosofia da Rudolf Steiner e lavura là cun corp ed olma sco mussadra. Ad Ins ha però il teater manà ella, vul dir ses temp sco actura en la cumpagnia Stradini cun quala ella è stada trais stads sin viadi sco nomada artistica. Nus giain en quest Profil a spass cun Anna Mengiardi tras «si'insla» ad Ins e tras differentas staziuns biograficas.


text:
Sco quai ch’il president communal da Zuoz ha declerà a RTR, saja in participant dal program da stad «Gian Plaiv» vegnì testà positiv sin il coronavirus. Quel test aveva l’uffant laschà far per pudair sa participar ad in auter champ da stad per uffants, nua ch’i vala in obligatori d’in attest.
Ils 15 uffants pertutgads, ch'èn per gronda part indigens, hajan uss da restar durant diesch dis en quarantina, lur famiglias dentant betg. Quai causa ch'els n'hajan betg gì contact direct cun l'infectà, uschia la media chantunala, Marina Jamnicki. Ils confamigliars da l’uffant testà positiv, hajan però er da restar en quarantina. Ultra da quai èn pertutgadas las duas manadras dal program da stad. Ellas hajan entant gia fatg il test, han entant però er da restar a chasa per diesch dis.
Per la spierta turistica per uffants, pudess quai avair consequenzas fatalas.
En ina proxima sesida vul il stab da crisa da la vischnanca da Zuoz decider, sch’il program da stad «Gian Plaiv» cuntinuescha insumma u vegn stritgà cumplettamain. Surtut en vista al cumenzament da l’onn da scola hajan els uss da far tut per impedir ch’i dettia ulteriurs cas positivs. Intensiv saja perquai er il contact cun la direcziun da las scolas en la regiun La Plaiv (S-chanf, Zuoz, Madulain, La Punt Chamues-ch).
La lavur da retschertga cumenza
Per eruir, nua che l’uffant è s’infectà cun il virus, vegnian uss contactads tut las persunas involvidas. Ina lezia che la gruppa da tracing chantunala vegn a surpigliar.


text:
Oblast de Transcarpazzia
L'Oblast de Transcarpazzia (ЗakapпaTcbka oблacTb in ucrain) a l'è un oblast de l'Ucraina con caploeugh Užhorod, in pè del 22 genar 1946. El so governator a l'è Hennadiy Moskal e 'l confina con oblast' di Leopoli, oblast' di Ivano-Frankivs'k, regione di Prešov e regione di Košice.
El gh'ha 1258155 abitant e l'è grand 12777 chilometer quadrad.
Fina al 1946 l'era part de la Cecoslovacchia, che poeu l'ha dad via la zona a la RSS Ucraina. In del 1991 i so citadin hann votad per havégh pussee de autonomia in del Stat ucrain, ma el governo central l'ha fad nagot.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su oblast' di Transcarpazia


text:
La pli auta dretgira taliana ha confermà la sentenzia da 16 onns praschun cunter l'anteriur chapitani da la nav da cruschera. Il chasti cunter Schettino è però main aut che pretendì da la procura publica taliana. Quella aveva pretendì 26 onns praschun.
Catastrofa tar l'insla Giglio
Schettino aveva navigà la nav da cruschera cura che quella aveva fatg naufragi tar l'insla da Giglio avant la costa da la Toscana il schaner 2012. Tar la catastrofa eran vegnidas per la vita 32 persunas. Schettino aveva bandunà la nav malgrà ch'i aveva anc passagiers a bord. En tut eran 4'000 persunas a bord da la Costa Concordia.
Schettino snega d'esser culpaivel.
RR Novitads 21:00


text:
La famiglia è a chasa davos maisa. Il bab discurra tudestg culs uffants e la mamma che sa rumantsch? Sch’ils geniturs veglian mussar rumantsch als uffants èsi cler, ch’i sto vegnir discurri rumantsch, di Conradin Klaiss, manader da la furmaziun tar la Lia Rumantscha. Ins stoppia dentant esser consequent. Magari stoppian ins quintar ch’i dettia, per exempel durant gentar, in vair virivari da linguas. Ma per emprender il rumantsch èsi propi fitg impurtant ch’ins na midia betg en il tudestg.
Il pli impurtant è dad esser consequent cun discurrer rumantsch culs uffants.
Saira d’infurmaziun per geniturs
Per dar tips han la Lia Rumantscha e l’Uniun da scolina Curia organisà la mesemna ina saira per geniturs. Tranter auter è vegni mussà tge avantatgs ch’ils uffants han sch’i creschan si biling (tudestg e rumantsch).
Da la partida èn bun 15 geniturs stads. Ina mamma ch’è maridada cun in um che discurra tudestg, ha raquintà ch’ella saja gia creschida si biling. Culs agens uffants discurria ella adina rumantsch, davos maisa u era avant ch'ir a letg. Ils uffants chapeschian tut, era sch’i dettian savens resposta per tudestg.
RR actualitad 17:00


text:
Tenor communicaziuns dad autoritads localas èn tar ils incendis da guaud almain 10 persunas vegnidas blessadas, tranter quellas er plirs pumpiers. . Ils incendis sajan ruts or datiers dals lieus Tramagal e Sao Pedro de Tomar. Il fieu a Tramagal saja sut controlla. Glindesdi saira han a Tramagal tuttina anc 140 pumpiers cun 40 autos da pumpiers cumbattì cunter il fieu. A São Pedro de Tomar eran anc 240 pumpiers cun 50 autos da pumpiers en servetsch.
Pir avant duas emnas èn passa 60 persunas mortas e passa 250 persunas vegnidas blessadas tar in incendi desastrus en il Portugal. Il fieu han ins pir suenter tschintg dis pudì stizzar.
RR novitads 06:00


text:
Avant in mais era il Swiss market index (SMI) anc en autezzas da record sin passa 11’000 puncts. En il fratemp è il SMI scarsolà per part sut 8'000 puncts, nua ch’el n'è suenter il 2013 mai pli stà per fasas pli lungas. Pon ins cumparegliar la crisa actuala cun la crisa da finanzas dal 2008?
«I fa uschè mal sco il 2008», di Damian Gliott, expert per dumondas da finanzas. La situaziun saja però in’autra. Il 2008 n’hajan ins betg savì, tgeninas bancas che survivian la crisa. Oz saja quai in virus che procuria per intschertezzas ed ins na sappia betg, tge che capitia ils proxims mais, di Damain Gliott, cussegliader da facultad.
Prudientscha empè da panica
Tgi che haja investì en firmas solidas, na stoppia betg temair e na duess betg vender aczias – era sch’ina recessiun saja en vista, di Damian Gliott. Ma i dettia investiders che vendian mumentan tut – saja quai aczias u era aur, simplamain per svidar il depot.
La raschun: Tscherts investurs hajan fatg sbagls e cumprà aczias sin credit. Gliez saja malsegir en ina tala situaziun. Il meglier saja dad observar, tge che saja capità en las ultimas crisas, di il cussegliader da facultad. Quels acziunaris che avevan salvà las aczias solidas e che avevan perfin cumprà a moda favuraivla ulteriurs buns titels, hajan suenter la crisa mintgamai fatg in bel gudogn.
«Tgi che dovra a curta vista daners, n’avess mai dastgà investir en aczias», di Damian Gliott, cussegliader da facultad. Sch’ins cumpria aczias, dovrian ins temp – almain diesch onns. Lura stoppian ins betg temair da stuair vender las aczias per pretschs bass.


text:
Quai il dubel uschè blers sco anc en il quartal d’avant in onn. Dapi l’entschatta da l'onn saja quai bunamain 4000 cas, communitgescha il secretariat statal per migraziun.
Sco motiv principal numna ils experts las mesiras pli rigurusas en la pratica d’asil. Uschia vegnan ils requirents d’asil gia baud infurmads sche la decisiun po esser negativa.
La pli gronda part dals requirents che svaneschan deriva da l'Africa. L'emprim mez onn èn svanids las pli bleras persunas da Gambia (490), avant la Nigeria (347), l'Algeria (293) ed il Maroc (282).
RR novitads 10:00


text:
Frantic
Frantic (Diav'l adòs) 'l è 'n thriller dal 1988 ad Roman Polański girâ tut in Frància. La culòna sunóra, 'd Ennio Morricone, la pōl cuntàr su di pès di Simply Red, I'm Gonna Lose You, e dla Grace Jones, I've Seen That Face Before (Libertango).
C'n un cóst ad vint migliòṅ ad dòlar, al film al n gh 'l à minga cavàda a far cònt para parchè al 'n à fat sù sōl darsèt migliòṅ e mèś.
Sunt
Al dutōr Richard Walker (Harrison Ford), cirùsic ad San Francisco, al riva a Parì par tōr part a 'n incòntar mèdag internasiunàł. Al gh'à sèg sò mujér Sondra (Betty Buckley) parchè al vōl amprufitàr-as dl'ucaśiòṅ par far na vacànsa e p'r arcurdàr la luna ad mēl ad vint an prima.
Rivâ a destinasiòṅ, Richard al s rénd cònt 'd avér tòlt la valìś śbaliàda a 'l aeropòrt. Dòp avér cuntâ incòsa a 'l impiegâ par telèfun e èsar-'s fat na dócia, 'l óm al n cata più sò mujér, sparìda acsè cuma la valìś. Ninsòṅ a sà gnint, sōl un barbòṅ al gh diś 'd avér vdû na dóna fata muntàr sù in na màchina cun la fòrsa. Andâ sèg in sal pòst, Richard al cata par tèra al brasalét dla Sondra e al s cunvìns che i l'àppian purtàda via dabòṅ.
'L óm al taca a 'ndar-'g a fónd da par lò parchè cun la pulisìa e al purtēr d'l albêrg a n gh'è gnint a maṅ. Tgnéd a drē a 'n śavàj catâ in dla valìś, Richard al riva a cà 'd un sèrt Dedé (Boll Boyer), traficànt ad dròga, ma 'l al cata masâ. Subìt dòp al cgnós la Michelle (Emmanuelle Seigner), na ragàsa ch'la lauràva par Dedé par purtàr la dròga in Frància: la valìś l'éra la sua ma qualchidòṅ al gh l'à purtàda via. Insém i decìdan 'd andàr avànti par risòlvar 'l mistēr e par catàr la Sondra.


text:
L'onn passà è la Svizra vegnida anc pli cumpetitiva en cumparegliaziun internaziunala. Tenor in studi da l'Institut da management IMD da Losanna ha la Svizra danovamain fatg bun ina plazza ed è uss sin posiziun trais.
Plirs facturs pledan per la Svizra
Sco plus da la Svizra numnan ils experts las relaziuns economicas stabilas cun l'exteriur, l'infrastructura sco er ils sistems da furmaziun e da sanadad. Era cun il tractament e las consequenzas dal coronavirus saja in spert agir politic fitg impurtant, e quellas premissas haja la Svizra ademplì.
Cumpareglià 63 naziuns
L'economia publica la pli cumpetitiva dal mund è vinavant Singapur avant il Danemarc. L'institut ha cumpareglià 63 naziuns. Il IMD fa questa valitaziun dapi il 1989, il studi sa basa sin 235 indicaturs.


text:
Prezès
Prezès (Presezzo in Italià) l'è ü cümù de la pruìnsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de l' Isola bergamasca a 8 km de la sità e a 236 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 4 898 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 2,1 km² e 'na densità de popolasiù de 2 332 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bunàt Sura, Mapèl e Put San Piéro. Per Prezès la pàsa la Lésna.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Prezès l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cugiar
El cugiar l'è ona possada per la tavola.
L'è faa su de on manegh e de ona paletta concava che la gh'ha la forma d'on oeuv. El serviss per portà a la bocca di mangià liquid o minga dur, ma anca per messedà (per esempi el zuccher in del caffè).
I cugiar de solet a hinn de metall: on temp de argent, loton o argenton, al dì d'incoeu soratutt de azzal. A gh'è anca cugiar de legn, de corno e de plastega. El gh'ha ona forma compagna del cazzuu, che però el gh'ha on manegh pussee longh e ona paletta pussee granda.


text:
Vardabusun
Vardabusun (nom ufizial in italian: Guardabosone) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 334 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,8 km² e ona densità de popolaziun de 49 ab./km².
El paes, che 'l se tröva in la Val Sessera, a l'è staa deciaraa una cità-müseu vivent: de fat el sò center l'è staa purtaa al sò aspet che 'l gh'aveva in del Mediuev. L'è tacaa ai cumün de Anloch (BI), Al Bórch, Cavril (BI), Crevacör (BI), Postua, Scua, Scupel, Saraval.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vardabusun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Beschreibung
Peter Heinzer
Globi en il Parc Naziunal
Rumantsch Grischun
Chasa Editura Rumantscha, Cuira, 2016, numer d’empustaziun 978-3-03845-036-8
Versiun rumantscha: Aita Dermont-Stupan
Tgi n’enconuscha betg Globi, il legher utschè blau sin duas chommas cun ses chapè e sias chautschas cotschen-nairas? Ed uss datti el era per rumantsch. En quest cudesch vegn Globi tar nus en il Grischun e renda attent a reglas impurtantas che valan per noss Parc Naziunal sco era per l’ambient en general.
Ähnliche Beiträge


text:
Bilbao
Bilbao (Bilbo in basch; Bilvao in latin) a l'è la cità püssee impurtanta di Paes Basch, el caplögh de la pruincia de Biscaja.
El gh'ha 353.168 abitant (2007).
Aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sindich a l'è l'Iñaki Azkuna.
Cità gemelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Bilbao a l'è gemelaa cun:
- Bordeaux, Francia
- Buenos Aires, Argentina
- Iloilo, Filipinn
- Medellín, Culumbia
- Pittsburgh, Stat Ünì d'America
- Qingdao, Cina
- Rosario, Argentina
- Sant Adrià de Besòs, Spagna
- Tbilisi, Georgia


text:
di: Walter Valdi
Ne la mia strada gh'è ona busa noeuva,
ona busa noeuva che ier la gh'era nò.
L'hoo minga vista, pòrca d'ona Eva,
quèlla busa noeuva e, pamm, son borlaa giò!
Tutt incazzaa hoo dii: "Voo in del Sindich.
M'hann diiì de andà a parlà a on sportèll.
Sont andaa là e gh'hoo dii: Ma còme...
ghè in gir i bus senza cartèll?!...
Ne la mia strada... sì... ona busa noeuva...
ona busa noeuva che ier la gh'era nò...
Me son faa mal tutt chì in su la gengiva,
in de la busa noeuva, e me fa mal an'mò!"
El fa: Ma a mì cosa me impòrta
de la soa busa?... Cosa gh'entri mì...?
Ch'el vaga su al quint pian, seconda pòrta:
l'è competenza del reparto “C”
Sont andaa sù finna al quint pian de corsa.
Quand son staa sù, dòpo, m'hann mandaa giò.
M'hann mandaa giò in on altra stanza
e, quand son staa giò, m'hann mandaa su ancamò!
Ghe l'hoo dii a tucc mì: "Gh'è ona busa noeuva,
ona busa noeuva che ier la gh'era nò,
ne la mia strada; bisògnaria quattalla,
se nò, pòrca sidèlla, doman l'è lì ancamò.
Soo pròppi nò come la sia,
m'hann faa girà come on merluzz
per trovà quèll che poeu ‘l saria
el competent per stoppà i bus.
El dis: "Ch'el faga ona domanda,
poeu, dòpo, me la pòrta chì,
cont ona fòto bèlla granda,
fòrmato duu per vintitrii!"
E mì hoo scritt giò che gh'è ona busa noeuva,
ona busa noeuva che ier la gh'era nò,
ne la mia strada; ghe voraria la fòto,
ma la mia macchinètta l'è ròtta e pòdi nò!
Son vegnu via incazzaa 'me on negher
Sont andaa a cà, l'era an'mò lì.
Passava on ghisa, gh’hoo dì: “Ch'el senta!"
L'ha minga vista, l'è andaa denter fin chì.
E mì gh’hoo dì: “A l'è ona busa noeuva,
ona busa noeuva che ier la gh'era nò.
‘dèss ch'el gh'è andaa denter lù che l'è on ghisa,
ch'el vaga e ghe le disa de quattalla giò!
Tattittottirottì Tattittottirottà Tattittottirottirottà!


text:
Vianvieda da pert de chi che se à cruzià
Sce pra n proiet sëurantol uniun si pert, pona possa n lëur fat deberieda garaté – tl cajo cuncret chël de dé ora na edizion nueva dl liber bele unì ora ti ani 1990 Die Grödner Bahn.
La prima sburdla per l lauré ora da nuef ie unida dala Repartizion Cultura y Scola ladina, che se à nce detlarà a una de sëurantò gran pert dla spëises. La storica Elfriede Perathoner an ënghe pudù cunvëncer n gaujon dl aniverser di 100 ani dla ferata de Gherdëina per la edizion amplieda cun tuedes nueves y relevantes dal pont de ududa soziel y storich. L culezionist de fotografies y filatelist Albert Moroder à metù a despusizion material ilustratif de valor y nchinamò nia publicà, cossa che ti dà al’opra na paruda speziela. Imajes nueves ie nce unì tëutes dal archif dla Lia per Natura y Usanzes. Giatà lerch tla publicazion à oradechël na udleda sun svilups puscibli tl trasport da pert dl njenier Georg Fischnaller.
Coche ambientalist uei y muessi auzé ora chësta prupostes sun la fatibltà de trasses per ferates che ti va permez ala ndesfideda de crì soluzions al trafich cunscidran finanziabltà y rentabltà, efizienza, sauridanza tl viagë y dantaldut l schivé de gran ntervënc tla cuntreda dolomitica ecologicamënter sensibla – y dut chësc tl nteres dla natura y de n svilup turistich cumpatibl.
Na udleda nueva y plu sota tl lingaz dla forma y dl’architetura dla ferata de Gherdëina cun si frabiches sëura y sot a tiera do dut l percurs da Tluses nchin Plan nes cunzed Wittfrida Mitterer, la curadëura di bëns culturei tecnics. I ultimi cuntribuc, de Werner Schröter, cunlauradëur dl archif de ferates dl Tirol, y de Paolo Sutto, pasciunà de ferates, cumpletea chësta edizion nueva cun la prejentazion y l restaur dla mascins da tré che furnova sun la linia de Gherdëina. I scric informatifs recumpensea i letëures cun chëla che i possa se davanië vijions stlarëntes sëuraprò te ambic tecnics.
Persunalmënter ei laurà pea cun ntujiasm acioche l vënie a se l dé la edizion nueva. Daniëura canche l’ancuntedes cun duc i cunlauradëures deventova ncompres, fovel per mé mpurtant avëi dan i uedli l travert, sce debujën fé vel‘ paussa y de motivé a jì inant.Cun gran nteres ti sons jit do a dut l pruzes de elaurazion. A cuer me stajova de dé ora na publicazion cun na rafigurazion de test y imajes garateda. N ultima dëssa la edizion nueva arjonjer tres si bontà n publich pusciblmënter lerch.
Sun l cuiertl dl liber iel da liejer che la Lia per Natura y Usanzes dà ora l liber – y chësc me mplenësc cun na drëta legrëza, ajache tlo ie na cossa unida inò tëuta su y purteda inant. Pra la prima edizion se ova l presidënt da ntlëuta Florian Schrott mpenià per giaté paiedes gran pert dla spëises. Ie persunalmënter é messù me fé inant per curì l rest di cosć.
Rengrazië ulëssi l Ufize per la Cultura ladina, aministradëures de chemun, diretëures de banca, la cësa editëura Athesia-Tappeiner, coche nce Wittfrida Mitterer, Georg Fischnaller, Werner Schröter, Paolo Sutto, Albert Moroder y la autora Elfriede Perathoner.
L presidënt dla Lia per Natura y Usanzes
Engelbert Mauroner


text:
Izé
Izé (Iseo en italià) l'è 'n cümü de 9 179 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa sö la spónda bresàna de Lach d'Izé.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prezènsa de 'n sit abitàt de 'na sèrta 'mportànsa a Izé zabèla 'n época altomedievàla l'è confermàda del ritromènt de sotradüre sparnegàde en divèrsi pòscc: de la zòna de la piéf 'nfìna ai cimitéri saltàcc fò arènt a le stràde per la Al Trómpia e la Al Camònega. Chèl piö consistènt l'è stat troàt en località Bréda, 'ndóche gh'è vignìt fò öndes tómbe datàbii per mès dei repèrcc che gh'ìa dét, entùren ai sècoi VI-VII.
Izé l'è lüminàt la prìma ólta con nòm de "Hisegies" endèn docümènt imperiàl de Lotario I del 837 endóche vé confermàt al Monastér de Santa Giulia de Brèsa le sò proprietà e le sò córcc[2].
Endèl "Polittico de Santa Giulia", 'na sort de 'nventàre de le proprietà del convènt datàt 'ntra la fì del sècol IX e 'l prensépe del sècol X, gh'è lüminàt apò 'n castèl che isé 'l rezültarès giöna de le strütüre de diféza piö antìche del teretóre bresà.
Endel sècol XIII l'è pasàt sóta la Signuria de 'na faméa potènte del pòst, i Oldofrédi, enfina che 'ndèl 1385, el diènta part del teretóre Bresà.
Endèl 1927 a Izé gh'è stàt tacàt dét apò a i cümü de Clüzàne e Pilsù.
De éder[Modifega | modifica 'l sorgent]
La piéf de Sant Andrèa[Modifega | modifica 'l sorgent]
La tradisiù la dis che a postà zó la prìma préda de la céza pievàna el sàpe stat San Vigìlio, èscof de Brèsa e sant patròno de Izé, che 'l s'è riparàt ché endèl sècol VI per scapàga ai Bàrbari. El campanìl, en stil romànich l'è del sècol XII e 'l tradés en maniéra ciàra l'urìgin lombàrda de i laoradùr che i l'ha fat sö. Sö la faciàda dèstra de la céza che al dé d'encö la g'ha trè naàde, gh'è colocàt l'Arca Gòtica del Giàcom Oldofredi, Sciòr de Izé e de la Franciacürta, che 'l g'ha fat fà sö le müre de Izé e che l'è mórt endèl 1325.
El Castèl[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Castèl dei Oldofredi el se tróa a l'estremità meridiunàla del cèntro stòrich del paés, ensìma a 'n sperù ruciùs. El consèrva amò bé la sò strütüra uriginària ma l'è mìa tat vizìbil gne del cèntro stòrich gne del de fò perchè l'è schèrmat de le custrusiù modèrne che gh'è stat fat sö töt entùren. La part piö antìca la par véser la bàze de 'n turiù endèla par meridiunàl de l'edificio, datàbil, per vìa de le tècniche de custrusiù, entùren ai sècoi XI o XII[3].
La fortèsa la g'ha bàze quadràda con dele tór de préda ai quàter cantù. L'ìa stàt encendiàt del Barbarósa ai tép de le guère che 'l gh'ìa fat cùtra i cümü de l'itàlia setentriunàla e l'ìa stat risistemàt endèl 1161 de part del Giacom Oldofredi.
Dòpo 'l 1454, i venesià i l'ìa dopràt come séde de 'na guarnigiù militàr. El sècol dòpo l'è stat dat en mà ai frà de l'ùrden dei capucìni, ma dòpo che chèsti i è stacc casàcc vià de Napuliù, el castèl l'è nat en pó 'n ruìna, 'nfìna a che endèi öltem agn l'è stat restaüràt del cümü e gh'è stat fat dét la Bibliotéca comünàla.[4]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Izé l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Còdes Diplomàtich de la Lombardìa Medievàla - Lotharii I imperatoris diploma (837)
- ↑ Angelo Valsecchi: "Archeologia urbana in Iseo", en "Notizie Archeologiche Bergomensi, 17, 2009", pag 144
- ↑ www.negri.it.


text:
Pliras persunas hajan ignorà prescripziuns per la segirezza per ranschar, scriva l'instanza per examinaziuns da segirezza (SUST) svizra en ses rapport summaric., il link avra en ina nova fanestra Perquai saja capità l'incident, nua che 35 persunas eran vegnidas blessadas.
Il locomotivist aveva bain realisà ch'il tren charrescha cun ranschar sin il binari fauss, ed haja era franà 20 fin 30 meters avant il tren che steva. Tuttina saja la locomotiva però collidada cun ils vaguns tar ina spertadad da 17 km/h, scriva la SUST.
Nagin sbagl tecnic - naginas examinaziuns supplementaras
Ils sviaders a la staziun dad Andermatt vegnan drizzads a maun dal manader dla servetsch da transport. Vinavant constatescha ch'ils drizzaders davant la locomotiva eran drizzads gist, quels davos però betg.
L'incident na vegn betg intercurrì anc pli detagliadamain, perquai ch'ins n'haja constatà nagin deficit da segirtad sistematic.
Ils 11 da settember era ina locomotiva charrada en ina cumposiziun da vaguns a la staziun d'Andermatt. 35 persunas èn vegnidas blessadas levamain. Tranter auter er intgins uffants sin in viadi da scola.
RR novitads 12:00


text:
Cordial beinvegni a Mustér
Engraziel fetg che Vus demusseis interess per nossa vischnaunca.
Mustér ei in vitg claustral che vala da vegl enneu sco center dalla Cadi ed era sco subcenter dalla regiun Suselva.
Il num Disentis deriva da "desertina" quei che vul dir ton sco desiert, terren nuncultivau. La derivonza da Mustér ei da cattar el num latin "monasterium", quei ch'ei d'attribuir alla Claustra benedictina ch'exista gia dapi varga 1'400 onns en nossa vischnaunca. La Claustra che vegn menada da paders benedictins ha accumpignau e formau dall'entschatta enneu nossa vischnaunca. Il collegi claustral ch'exista dapi igl onn 1880 gauda lunsch entuorn, en ed ord Svizra, aulta stema.
Mustér cun ses rodund 2'200 habitonts ei sesviluppau ils davos rodund 50 onns dalla vischnaunca purila tier in liug da turissem beinenconuschent e cun aulta qualitad. Nossa vischnaunca dispona d'ina infrastructura optimala per il pievel indigen, pil hosp d'unviern e da stad, per giuven e vegl. Menziun mereta cheu en special il Center da sport e cultura, il territori da skis dallas pendicularas "Disentis 3000", l'extendida e varionta reit da sendas da viandar duront stad ed unviern e la biala plazza da campar a Fontanivas. Plinavon stattan buns hotels e restaurants, stizuns da victualias, sport e moda ed auter pli a disposiziun.
Mustér ei ina vischnaunca activa che porscha sper las purschidas turisticas aunc biaras bunas plazzas da lavur ad indigens ed jasters, quei buca il davos grazia allas numerusas fatschentas da tut gener, p.ex. la Distec, garaschas d'autos e maschinas agricolas, fravia, scrinarias, picturias, papetaria, fatschentas da baghegiar, hotels, restaurants ed auters menaschis.
Mustér ei cun perschuasiun ina vischnaunca romontscha che tgira il lungatg romontsch sursilvan e la cultura romontscha. Perquei fuorma il romontsch sursilvan il lungatg ufficial dalla vischnaunca.
Ei fagess grond plascher sche Vus fagesses ina viseta ni vacanzas tier nus.
Cordials salids
René Epp, president communal


text:
Il studi mussa dentant er che la sceptica envers l'UE crescha. Pli pauc ch'in terz da la populaziun svizra sustegna ina avischinaziun politica. Ina gronda maioritad giavischa dentant ina collavuraziun economica pli stretga cun l'UE.
Svizra Adina dapli sceptica envers l’UE
La populaziun svizra sa senta segira e guarda cun optimissem en l'avegnir da la Svizra. Quest onn ha ella sur la media confidenza en las autoritads svizras e las instituziuns. Quai resulta dal studi «segirezza 2017» da l'academia militara a l'ETH Turitg.


text:
Las scolaras ed ils scolars da las vischnancas grischunas da lingua tudestga pon tscherner dapi l’entschatta da l’onn da scola 2021/22 rumantsch sco rom facultativ instruì a distanza. La Lia Rumantscha ha lantschà in project da pilot correspundent per il stgalim superiur da la scola populara grischuna.
Rumantsch per l'entira Svizra
La purschida cumpiglia tut ils idioms e rumantsch grischun sin dus differents nivels d’emprender. Il project da la Lia Rumantscha sa drizza en in emprim pass a las scolas da lingua tudestga dal stgalim superiur en il chantun Grischun per il rom facultativ «terza lingua estra». L'instrucziun da lingua vegn cumplettada cun in'emna cumpacta en Surselva. Ils proxims onns duai la purschida vegnir extendida era sin las scolas dal stgalim superiur e las scolas medias en l’entira Svizra.


text:
La regenza dad El Salvador ha cun vehemenza crititgà la midada da pussanza en la Brasilia suenter che la presidenta Dilma Rousseff è vegnida suspendida per in mez onn. El Salvador valitescha sia suspensiun sco culp da stadi. Perquai na renconuscha El Salvador betg la regenza transitorica da la Brasilia, sco i ha num en ina communicaziun da la regenza.
Gia avant avevan la Venezuela, la Cuba, la Bolivia, l’Ecuador e la Nicaragua condemnà la suspensiun da Rousseff. A la presidenta vegn renfatschà d'avair surdà credits en atgna reschia e d'avair manipulà il preventiv per segirar sia reelecziun il 2014. Dilma Rousseff refusa tut las renfatschas e discurra dad in putsch.
RR novitads 09:00


text:
«Jau na sai betg, co jau fiss vegnida a frida, sche jau na fiss betg stada en speranza», di sia dunna Tania en sia chasa a Riva San Vitale (TI). «Cun l’uffant è turnada la vita tar mai. E tuttina: Andrea ma manca. Tut quai che nus avessan pudì far ensemen manca a mai.»
Per las famiglias dad Andrea Astorini e Salvatore di Benedetto entschaiva suenter l’accident ina procedura giudiziala demoralisanta davart las raschuns e la culpa da l’accident tragic. 2011 decida il Tribunal federal svizzer sco davosa instanza ch’ina cumbinaziun da circumstanzas disgraziadas haja chaschunà l’accident.


text:
«Bankiers» da tut l’Europa sa scuntran quest’emna a Puntraschigna per sa mesirar en las disciplinas alpinas e nordicas. Radund 1'000 persunas sa participeschan per las cursas e per la victoria sco «meglra banca en ils sectur sport d’enviern».
Cumpagnia ed inscunter stattan en il center
Suenter ina pausa da quatter onns vegn organisada il «Ski Meeting Interbanbcario Europeo» danovamain in Engiadin’Ota. Per la regiun turistica da l’Engiadin’Ota èn l’organisaziun da quest event impurtant per generar ulteriuras pernottaziuns durant la stagiun morta. Betg be las cursas stattan en il center, era la cumpagnia e l’inscunter da collavuraturas e collavuraturs dal sectur da finanzas da differentas naziuns che sa scuntran ina giada senza vestgì da lavur e cravatta.
Il program dal 58avel Ski Meeting Interbancario Europeo 2018 dura dals 13 enfin ils 20 da schaner.


text:
La «Int. Rallye Gotthard» era la suletta rallye da la Svizra tudestga e manava ils automobilists tras parts dal chantun Uri, tras la Leventina superiura ed en la val Tujetsch. L’onn 2017, suenter ina pausa da 34 onns, duai avair lieu la 11avla ediziun da la rallye. Per far reclama per quella rallye han ils organisaturs clamà possessurs dad autos da rallye vegls ad in gir dad Andermatt enfin a Sedrun ed enavos.
Rallye uriundamain gia planisada per 2016
Atgnamain era la rallye gia planisada quest onn. Il comité d'organisaziun n’ha dentant betg survegnì ad uras tut las lubientschas necessarias per las parts da la rallye en la Leventina superiura. Las lubientschas dal Grischun e da l’Uri eran però gia avant maun.
Uschia han els decidì dad almain organisar in gir cun vegls autos da rallye per engraziar a las vischnancas Andermatt e Tujetsch per la buna collavuraziun.
Parts da la ruta da la rallye
Sur 40 autos da rallye dals onns 1912 enfin 1995 èn charrads sur il pass Alpsu enfin Rueras. A Rueras han els bandunà la via principala ed èn ids sin vias lateralas a Surrein e vinavant a Sedrun.
Là ha la gruppa fatg ina pausa e preschentà ils autos al public. Sur Milez èn els lura puspè ids enavos ad Andermatt. Quai è ina ruta che vegn per part era duvrada il proxim onn per la rallye.
In gir pacific
Il gir n’è betg stà annunzià sco cursa, perquai han ils participants stuì sa tegnair vi da la lescha davart il traffic sin via. Dapli che 80km/h n’eran pia betg lubids.
Tuttina ha il gir dà ina pitschna impressiun, co la rallye dal proxim onn savess vesair ora. Lura na vegnan betg sulettamain vegls autos da rallye a charrar sin las vias enturn Sedrun. Planisà è ina rallye cun autos da rallye moderns.
RR actualitad 08:00


text:
Dialett alsazian
El dialett alsazian (nòmm local: Elsassisch o Elsässerditsch; in todesch: Elsässisch, o Elsässerdeutsch) l'è on dialett del todesch alemann parlaa in la pupart de la region francesa de l'Alsazia (in del tocch pussee a nòrd de l'Alsazia, la lengua del loeugh, inscambi, l'è 'l Franch, on dialett todesch central e minga del sud come l'Aleman).
L'area alsaziana, oltra che col mond neolatin di lengov d'oïl, la confina cont i parlad todesch centrai, compagn del Lothringer Platt. L'alsazian el ris'cia l'estinzion.
Classificazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Lengov indoeuropei
- Lengov germanigh
- Lengov germanigh occidentai
- Todesch de sora (Hochdeutsch)
- Todesch alemann (Alemannisch)
- Bass alemann (Niederalemannisch)
- Alsazian
- Bass alemann (Niederalemannisch)
- Todesch alemann (Alemannisch)
- Todesch de sora (Hochdeutsch)
- Lengov germanigh occidentai
- Lengov germanigh
Esempi de Paroll Alsazian[Modifega | modifica 'l sorgent]
Toponomastiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nòmm de città alsaziann cont el nòmm frances e todesch de ona part e quell alsazian de l'altra:
- Strasburgh (Strasbourg/Straßburg): Strossburi
- Colmar/Kolmar: Colmer
- Mulhouse/Mülhausen: Mehlhüsa
- Altkirch: Àltkírech
- Soultzbach-les-Bains/Bad Sulzbach: Sulzbach
- Bellemagny/Baronsweiler: Baretswiller
S'Elsässisch hitt: l'Alsazian al didincoeu[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al dì d'incoeu l'Alsazian l'è parlaa de manch del 40% di gent de la region (soratutt i grand, che l'insegnen pròppi pòcch ai sò bagai), vist i agn e i agn de azion centralista del Statt frances, applicada vers tutt i parlà regionai.
Besogna poeu anca dì che a part l'azion de "francesizzazion" scomenciada del governa frances in del 1918 (ciovè l'ann che l'Alsazia l'è passada per la primma voeulta sota 'l controll frances e quand che 'l pensà nazionalista l'era in gran voga in de l'Euròpa intrega). Despoeu la segonda guerra mondial, l'Alsazian l'è devegnüü la langue de l'ennemi, ciovè la lengua del nemis (di Todesch). Tancc Alsazian hann inscì traa a monton la soa lengua, la soa coltura e gh'hann daa dent a provà in tucc i moeud de devegnì "Frances". I gioven de la minoranza todescòfena alsaziana se senten in del sò coeur "Frances" e minga on quejcòss d'òlter, al contrari di gioven de òlter minoranz, come per esempi i gioven todescòfen in provincia de Bolzan (Italia) che se senten nò Talian. Dessora quell lor el todesch l'imparen nò in sù i banch de scoeura e allora, in di oeugg de tancc gioven, la soa lengua mader l'è domà une langue de vieux (ona lengua de vegg) o une langue de paysans (ona lengua de villan). Per esempi quand che vun el và in d'ona bottia e 'l tacca sù a parlà Alsazian, anca se la commessa l'Alsazian el capiss, la resposta l'e squas semper in Frances. Perchè? Perche lee la se vergògna, compagn de tanc Lombard, de parlà la sova lengua mader. L'Alsazian, allora, l'è minga domà on parla di vegg e di villan, ma anch e soratutt on parlà "privaa": vun l'Alsazian, se 'l parla, 'l parla in de la soa cà o cont on circol bell stregg de amis e parent, e minga in pubblegh.
A bon cunt l'è anmò parlaa cont ona certa vitalità in confront ad alter lengov minoritari frances. Poeu, d'on para d'agn, hann anca taccaa su e insegnàll in d'ona quaj scoeura e, del 2002, tucc i agn fann su ol festival ciamaa "E Friejohr fer unseri Sproch" (ciovè "una primavera per la nosta lengua") cont fest, padijon, fer e marcaa in tutta l'Alsazia che se cruzzien de la promozion e del mantegniment de la lengua mader. L'è pacifigh che 'l declin de l'Alsazian se ved prima de tutt in di città grand 'me Strasburgh puttòst che in campagna.
Anca se l'Alsazian l'è dree a sparì come lengua viva, la soa influenza la se sent 'me substraa in del frances regional, che l'è on frances cont on quai costrutt de origin germaniga.


text:
El center schai il casti da Putnengia, gl'emprem casti spel Rein, gl'emprem ella Surselva. El casti ei projectau la tuor panoramica. Quella duei cuntener informaziuns sur dalla historia dalla val e davart la historia dil casti. Plinavon cuntegn l'alzada sisum informaziuns geograficas dalla val.
Dil casti anora va ina senda enviers vest en direcziun Selva. Ella pren la via sul giuven Rein - nova punt pendenta, Punt Sumsassi - directamein sur la buola Bullatscha vi. Vi Plaun Miez semeina ella en direcziun Uaul Tgom e contonscha la Punt dil Rein giu Mila. Da leu passa la senda si Rueras, lu Vi Rueras e da leu anavos al casti. Ella senda san ins passar da pliras direcziuns, neu dil parcadi dalla Arena da skis Andermatt Sedrun, da Dieni, neu dalla senda da Selva/Tschamut, da Rueras, da Mila anora, dil campadi Rein ed aunc autruisa. La senda duei cuntener informaziuns sur dalla val e quei seconcentrau sin diversas culturas, silla historia, sin l'agricultura, alpicultura, selvicultura es auter bia.
Aventuras cun Tina e Toni
La senda vegn accumpignada da Tina e Toni, ina mattatscha ed in mattatsch dallas muntognas e Tuatschins. Els dus raquentan dallas detgas e praulas raquintadas da nos antenats. Els san da dir dalla veta d'antruras ella val, davart schabetgs, disgrazias, sur dalla agricultura e selvicultura. Plinavon sur dil casti da Putnengia e la punt a Sumsassi, sur dall'aua e dil vitg da Rueras.
Studi Punt Putnengia/Sumsassi
Emprem concept ed idea pil contuorn dil Casti Putnengia e Punt Sumsassi:
Concept Putnengia Sumsassi
Il secund concept cun Tina e Toni:
Secund concept


text:
I dà tariffas differents per trattamaints ambulants e staziunaris o per prestaziuns da la Spitex. Las chaschas d'amalats surpiglian las prestaziuns inclusas illa sgüranza da basa, sco eir prestaziuns supplementaras, scha Vus vais üna sgüranza suplementara adequata. Per otras prestaziuns, sco quellas da la lavandaria o dal servezzan da pasts, mettaina quints separadamaing.
Nus As infuormain jent scha Vus vais dumondas davart ils cuosts o las tariffas in connex cun nossas prestaziuns, obain in cas d'üna dimonara staziunaria planada.
Reglamaint da taxas 2021 chasa da chüra
Contact
Anita Tschenett
administraziun per paziaintas e paziants
Telefon: 081 851 61 80.


text:
Sidney Lumet
Sidney Arthur Lumet (Filadèlfia, 25 ad Śugn dal 1924 - New York, 9 'd Avrìl dal 2011, a s lèś ['sɪdni luːˈmɛt] in ingléś), cgnusû méj cuma Sidney Lumet, 'l è stâ 'n regista, senegiadōr e prudutōr ad film americàṅ.
In dal 2005 'l à purtâ a cà 'n Prèmi Òscar a la caréra dòp ch'l iva cuncōrs par vìns'r-al par quàtar vòlti sénsa mai cavàr-'g-la, in dal 1958 par La parola ai giurati, in dal 1976 par Quel pomeriggio di un giorno da cani, in dal 1977 par Quinto potere e in dal 1983 p'r Il verdetto.
Da 'l 1949 a 'l 1954 'l è stâ spuśâ cun l'atōra Rita Gam.
Biugrafìa
Uriginàri dna famìja ebrèja, Lumet a 'l inìsi di an Sinquànta al lavóra cuma regìsta a teàt'r e in soquànt séri televiśìvi.
Al fà 'l sò debùt a 'l cìnema a trénta-tri an girànd al film La parola ai giurati, na pelìcula cun prutagunìsta Henry Fonda ch'la dascór dal rasìśum e dla viulasiòṅ di dirìt sivìl e ch'l'è bòna 'd vìns'r al Lèòṅ 'd Òr a 'l Fèstival ad Berlîṅ. Al sucès dal film al gh vèra 'l pòrti a Hollywood e Sidney al gh'à la manéra 'd lauràr cun dal star cuma la Sophia Loren in Quel tipo di donna (1959), l'Anna Magnani e Marlon Brando in Pelle di serpente (1960), la Katharine Hepburn in Il lungo viaggio verso la notte (1962), Rod Steiger in L'uomo del banco dei pegni (1964) e Sean Connery in La collina del disonore (1965).
In di an Stanta al gira dū impurtànt film cun Al Pacino, Serpico (1973) e Quel pomeriggio di un giorno da cani (1975), e 'l śal internasiunàl Assassinio sull'Orient Express, trat da 'n rumànś dl'Agatha Christie. Cun Quinto potere dal 1976 al vins un Golden Globe mént'r invéci i dū prutagunìsta Peter Finch e la Faye Dunaway i vìns'n al Prèmi Òscar.
In di an Utànta al s fà nutàr p'r al film Il verdetto cun Paul Newman (1982) e Il mattino dopo (1986) cun la Jane Fonda mént'r al sò arfacimènt dna pelìcula ad John Cassavetes dal 1980 cun prutagunìsta la Sharon Stone, Gloria, 'l è 'n mèś fiàsc.
Al sò ùltim lavōr, prima 'd murìr p'r un linfòma in dal 2011, 'l è 'l thriller dramàtic dal 2007 Onora il padre e la madre cun Ethan Hawke.


text:
Cortaillod
Cortaillod a l'è un cumün svizzer del distret de Boudry, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.67 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4528 abitant.
El cumün de Cortaillod al se tröva a una altitüden de 484 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bevaix, Boudry, Chevroux (VD), Gletterens (FR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
ReferencesModifega
Ligam de föraModifega
- Cortaillod in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
36
Salta a la navigazzion Và a cercà
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Samaria: i Ruman seden viulentement un tentativ de revölta in sül munt Garizim. Per quest el Punzi Pilaa el vegn destituii e mandaa a Ruma per vess prucessaa. El Sinedri el ciapa ad interim el pudè in sü la pruvincia rumana de la Palestina per evità la nassida d'un vöd legislativ.
- El Lüci Viteli, guvernadur de la Siria, el bat el re Artaban II di Part, in d'una guera fada per sustegnì un alter pretendent a quel tron, el Tiridaa III.
- L'Erode Antipa el lassa la sua prima miee e 'l sposa l'Erudiade, tusa de l'Aristobül. El pader de la prima miee, l'Areta IV de Nabatea, el diciara guera a la Giüdea.
- L'Erode Antipa el vegn batüü in d'una guera fada cuntra l'Areta IV de Nabatea. El Tiberi el manda el guvernadur de la Siria a ciapà o mazzà el re nabatee, ma el Viteli el fa minga.
- El Marcel el diventa el növ guvernadur de la Giüdea e de la Samaria.
- El San Paul el se cunvert al cristianesim.


text:
In emprim model da finanziaziun per il Parc Naziunal Svizzer han ils deputads e presidents communals da las regiuns Malögia ed Engiadina Bassa Val Müstair tractà en ina sesida cuminaivla ils 14 da schaner 2020.
La finamira è da survegnir sustegn tant da las regiuns sco er dal Chantun. Ina dumonda per sustegn finanzial inoltrada dal deputà Emil Müller, il link avra en ina nova fanestra ha la regenza gia respundì en senn positiv.
Numnadamain duessi dar raps pel Parc Naziunal Svizzer sur la lescha davart la protecziun da la natira e da la patria (LNP).
Model per 5 onns
Il model da finanziaziun prevesa er in sustegn tras las quatter vischnancas dal Parc Naziunal Svizzer. Quellas duessan contribuir mintg’onn in import da total 50’000 francs per il mantegniment da las vias e sendas. La participaziun da las duas regiuns duess vegnir spartida si a maun da la clav sin las singulas vischnancas.
La conferenza da presidents da la Regiun Malögia ha da tractar la dumonda en sia proxima sesida ils 12 da mars 2020.
Ils rendaquints dals ultims onns ha il Parc Naziunal Svizzer serrà cun cifras negativas. Quai en emprima lingia causa ulteriuras lezias ch’el ha gì da surprender. Fitg pesantas sajan las investiziuns, respectivamain las amortisaziuns per la «tgira da visitaders » numnadamain:
- Center dal Parc Naziunal Svizzer
- mantegniment da las vias e sendas
- infurmaziun generala per ils visitaders
- Novas pretaisas en la communicaziun (medias digitalas)
Il Parc Naziunal Svizzer haja gia instradà pliras mesiras da spargn ed er evaluà in pussibel augment d’entradas, uschia l’infurmaziun dal deputà e president communal da Zernez, Emil Müller.
RTR novitads 17:00


text:
Cornelia Funke
Aventüras sün crapenda
Puter
Lia Rumantscha, 2013, numer d’empustaziun 978-3-03900-105-7
Hest già üna vouta udieu qualchosa d’ün magliacudeschs? Na? Alura es que ura e strasura! Quista creatüra pailusa strangla nempe giò ün’istorgia fantastica zieva l’otra. Impustüt sch’ellas savuran dad aventüras e da spierts, da tensiun e da secrets …
… uschè scu las tschinch istorgias da Cornelia Funke per imprender e ler. In möd alleger ed amuraivel quinta l’autura cuntschainta da prouvas da curaschi prievlusas, da drets chatschaspierts e d’ün palantöz müravglius da clerglüna.


text:
Tut en tut èn 954 persunas sa denunziadas l’onn passà. Quai èn 75 dapli che l'onn avant. Quai communitgescha l'administraziun da taglia dal Grischun. Chantun, vischnancas e Confederaziun incasseschan uschia ulteriurs 21 milliuns francs taglias.Tant sco anc mai. Da quels survegn il chantun 8,2 milliuns, las vischnancas 7,5 milliuns francs.
Amnestia vala dapi l'onn 2010
Dapi il 2010 pon pajataglias en Svizra declerar posteriuramain entradas e facultad ch'els han zuppentà ordavant. Grazia a quest'amnestia da taglia po mintga Svizzer uschia ina giada en la vita denunziar sa sez. Quai senza vegnir chastià.
Dasper las taglias ordinarias ston els numnadamain sulettamain pajar ils tschains da retard. Dapi che l'amnestia è en vigur hai dà radund 3’000 autodenunzias en il chantun Grischun.
RR novitads 17:00


text:
Durant l'emna resta la bar normalmain serrada, mo Severin Peter (28), commember dalla «Giuventüna da Bever», fa ina excepziun, arva las portas e fa ina manada tras las localitads:
Ensemen cun radund 15 auters commembers da la giuventetgna maina el ils venderdis e las sondas sairas la Bar Fuschina. Mintgamai duas persunas èn responsablas per ina saira e dattan or bavrondas davos las duas tecas. Per la giuventetgna è quai il lieu da sentupada:
Qua èsi adina legher, sch'ins è en la bar en trais u en trenta.
Impurtant da mantegnair il lieu da cumpagnia
Dapi il december passà è la Bar-Fuschina en ils mauns da la giuventetgna. Ils davos 22 onns aveva Giovanna Duschén, ch'è dacurt morta, manà la bar. Ella na pudeva la fin da l'onn dentant betg pli cuntinuar cun la lavur ed uschia ha la«Giuventüna da Bever» decidì da surprender il pitschen manaschi:
Ella era per nus in zichel sc'ina nonna. Sco Giuventüna levan nus alura mantegnair quella bar, quest bel lieu da cumpagnia.


text:
Il directur dal servetsch secret american Mike Pompeo dementescha ch'il CIA saja involvì en ils protests en l'Iran. Quai saja fauss. Ils protests sajan vegnids dal pievel iranais, ha declerà Pompeo envers l'emettur american Fox News. El ha reagì cun quai sin las renfatschas da l'Iran, ch'il CIA haja inscenà las demonstraziuns en il pajais.
Ils protests sajan vegnids iniziads dal pievel da l'Iran e quel pretendia uschia meglras relaziuns da viver en l'Iran e veglia rumper cun il reschim teocratic. En l'Iran protestan millis da persunas dapi la fin da december cunter pretschs da victualias auts, corrupziun ed il sistem da stadi autoritar.
RR novitads 06:00


text:
Per la qualitad da viver en il vitg èn omadus sviaments da grond avantatg. Avant passava numnadamain l'entir traffic dal Purtenz tras Küblis e Saas. In levgiament ch'ils abitants e la abitantas schazegian fitg, saja quai suenter be trais emnas u suenter bun 5 onns.
Uss pon ins traversar la via principala per ir en l'ustaria visavi senza che 100 autos passan sperasvi.
Sfida per la gastronomia
Las emprimas reacziuns dals giasts sajan stadas fitg bunas, di Ursi Steinmann, hoteliera ed ustiera a Küblis. Cunzunt pervi dal ruaus sin la terassa da l'ustaria che saja gist dasper la via principala. Tuttina vegnian ins probabel a sentir a lunga vista ch'ils giasts dal traffic da transit che faschevian fin uss magari ina pausa a Küblis manchian in zic, uschia Steinmann vinavant.
Tancadi da Küblis e pereclità
Cunzunt la fin d'emna sajan las frequenzas idas fermamain enavos, uschia Erika Nett, la manadra dal tancadi. Ella spera dentant che la clientella indigena stettia fidaivla al tancadi, lura possia quel tut tenor exister vinavant.
Sch'i dat dentant, sco planisà da la vischnanca da Luzein, in nov tancadi avant il portal dal tunnel, lura na vesi betg ora bain per quest tancadi.
Fatschentas èn optimisticas
Plirs mainafatschentas da Küblis, tranter auter Julia Gruber dal Coop u er Anja Rofler da Caprez Sport han sincerà envers RTR ch'ellas sajan per gronda part dependentas da clientella da teschep ed ord la regiun e betg dal traffic da transit. Uschia èn ellas perschuadidas ch'il sviament haja strusch consequenzas negativas per lur fatschentas.
Experientschas a lunga vista a Saas - cunzunt grev per la gastronomia
En la stizun dal vitg n'haja ella betg senti bler dal sviament, ha ditg Dorothea Heldstab che maina la stizun dapi 10 onns. La via, quella tutgia uss plitost als peduns ed als velocipedists. Er per ils uffants saja il sviament in grond avantatg, uschia Heldstab vinavant. La ruassaivladad en il vitg saja magnifica.
Questa ruassaivladad è dentant be ina vart da la medaglia. Dorothea Heldstab è creschida si en in'ustaria e punctuescha ch'il turissem saja sa reducì marcantamain dapi l'avertura dal sviament.
Quai conferma er la hoteliera ed ustiera Karin Strehler. Avant il sviament haja ella gi blers giasts dal traffic da transit. Cun il tunnel da sviament saja quai sa midà daltuttafatg. Karin Strehler ha sco consequenza da quai midà model da fatschenta e mess dapli paisa sin las chombras dal hotel che sin l'ustaria. Uschia funcziunia quai bain per ella e ses um, i saja dentant bler pli grev d'exister d'in hotel u d'in'ustaria che avant il sviament sch'ins n'haja betg anc entradas supplementaras.
RR actualitad 11:00


text:
Ambra (raza)
L’ambra l’è la raza fòsile che la é fò da i piante, sura de töt pighér, àes, pì, ma ach serès, ecc e che col tèp, a belazì a belazì, l'è dientada düra.
L’ambra l’è trasparènta e la gh’à ü culùr che l’ và dal zalt, al rós, al marù e de spès la gh’à dét di insècc, di fòie e di óter laùr del gèner che i è restàcc dét ‘ntàt che la raza la culàa zó da la pianta e i è stacc isè conservàcc per di miliù de agn.
L’è dovrada per fà di oregì, di anèi e di óter zoèi, ma ach pipe, mànech de bastù, ecc e la se la tróa ‘n di paìs del Bàltech e 'n Germania, ma ach ‘n Romania, ‘n Sicilia, ‘n Birmania e ‘n de la Repüblega Düminicana.
StoriaModifega
L’Ambra l’è sèmper istacia cunsiderada presiùza fina da la preistoria e se n’è sèmper facc ü gran tràfech, tat che zamò i antìch gréci i l’ la dovràa e i l’la congnusìa isé bé de ila ciamada elktron (Eλήktpwv), dezà che a sfregala la se carga e la diènta elètrega.
Ol tràfech de ambra l’éra dientàt isé ‘mportànt de fà nas öna Via de l’Ambra che la traersàa fò i paìs del Bàltech e la Rusia e l’éra lónga piö de 400 chilòmeter.
L’ambra del BàltechModifega
L’ambra piö cognusida l’è l’Ambra del Bàltech che l’è la piö ciara e l’ sò nòm precìs l’è sucinite, dezà che la gh’à dét tat acido sucìnich.
I giacimèncc del Mar Bàltech i è i piö grancc al mónt e i è cognusìcc fin da la preistoria.
L’ambra DüminicanaModifega
Ün óter tipo de ambra l’è chèla düminicana che la se la tróa ‘n de la Repüblega Düminicana e l’è ciamada retinite.


text:
En emprima lingia munta la decisiun dals votants e da las votantas che tuts e tuttas dastgan maridar. I na dat betg pli il partenadi registrà per pèrs omosexuals, mabain be pli la lètg. Pèrs che vivan gia en in partenadi registrà dastgan transfurmar quel en ina lètg, na ston dentant betg.
Adopziun per tuts
En Svizra dastgan be pèrs maridads adoptar in uffant. Uschia dastgan uss er pèrs omosexuals maridads adoptar in uffant. Fin ussa eri be pussaivel d'adoptar l'uffant dal partenari en in partenadi registrà, dentant betg in'adopziun en general.
Donaziun da sems
Da nov dastgan era pèrs lesbics survegnir donaziuns da sems. Enfin uss dastgavan be pèrs eterosexuals maridads survegnir ina donaziun sche l'um era nunfritgaivel u sch'i deva ina ristga per grevas malsognas geneticas. Mintga donatur da sems è registrà tar l'Uffizi federal per fatgs dal stadi civil. Mintg'uffant naschì tras ina inseminaziun ha il dretg da savair tgi ch'il donatur è stà cura ch'el u ella ha 18 onns.
Donaziun da cella d'ov e maternitad substitutiva
Vinavant betg pussaivel è la donaziun da cellas d'ov u la maternitad substitutiva. In pèrin na po pia betg engaschar ina dunna che porta ora in uffant. Quai è reglà en l'artitgel 119 da la Constituziun federala. La maternitad substitutiva n'è il mument era betg tema en il parlament. La cussegliera naziunala da la Partida verd-liberala Katja Christ ha dentant inoltrà in'iniziativa parlamentara da legalisar la donaziun da cellas d'ov analog a la donaziun da sem. Giuridicamain na dettia nagina differenza tranter quellas duas donaziuns.
In ulteriur punct che sa mida per pèrs omosexuals e ch'il parternari u la parternaria estra po nizzegiar la natiralisaziun facilitada.


text:
Atualità
Scora ladina: Barat de idees y propostes danter Südtirol y Trentin
Incuntada dl'Intendënta Edith Ploner cun i rapresentanc dla Scora de Fascia por baié dles tematiches dla scora ladina y por renforzé la colaboraziun te chisc seturs.
Barat de idees y propostes de colaboraziun nöies: L’Intendënta Edith Ploner á incunté dan da püch i rapresentanc dla Scora de Fascia a Poza te Fascia. N salüt a Claudio Valentini che lascia süa inciaria de Surastant cun la fin de chësc mëis y n bëgngnü al Surastant nü Federico Corradini, che mët man le laur de responsabl de dötes les scores de Fascia cun l’ann de scora che metará man te n valgügn dis. Ala incuntada ál ince tut pert la responsabla dl sorvisc dla evaluaziun dles scolines y scores ladines Olimpia Rasom.
Tratan l’incuntada él gnü baié de tröc argomënc y al é gnü alzé fora le gran valur dla colaboraziun danter les scores ladines. I dui rapresentanc y sü colaboradus á mostré sö danterater le sistem didatich metü a jí por i studënc y les studëntes che se scrí ite al Ski College y frecuentëia un di trëi lizeums de Fascia (scientifich, artistich y linguistich). En chësc cunt sarál de gran interes da baraté fora idees y esperiënzes cun la seziun sport dl Istitut Technich Economich ITE de Urtijëi, ince pitan le barat de insegnanc y insegnantes o formes de job-shadowing (ospitaziun) danter les döes scores.
L’Intendënta Ploner y le Surastant nü Corradini á fat fora da se incunté sistematicamënter por se confronté sön les strategies didatiches (best practice) che pó daidé deventé dötes les scores ladines plü stersces y atratives. Por chësta rajun sarál tl dagní na majera colaboraziun ince danter insegnanc y insegnantes por conësce plü da daimpró les döes realtés de scora (dala scolina cina ala scora alta) y por imparé un dal ater sciöche an pó svilupé na scora ladina de ezelënza.
Clican chiló röiun ala verjiun originala dl comunicat stampa por visualisé imajes, documënc o video che taca lapró
USP/rc


text:
Il project «Peiden Bogn» sin territori da la vischnanca da Glion duai proteger in traject da var 100 meters lunghezza da la via da Val S. Pieder. Il traject è enconuschent per crudada da crappa.
Per proteger la via duain vegnir contruidas segiranzas vid il grip sin ina surfatscha da totalmain 5'100 m2. La regenza garantescha ina contribuziun da maximalmain 1,2 milliuns francs, sco ella scriva en ina communicaziun.
Per in project en Val Stussavgia conceda il chantun 26'000 francs. I va per la segirezza da la via da la staziun da Versomi. Ils 1 da favrer 2016 era sa distatgà in crappun e crudà sin quella via. Uss duai vegnir stendì ina rait cunter crudada da crappa d'ina lunghezza da 21 meters.
RR novitads 11:00


text:
In plus da 0,3 pertschient haja dà tar ils giasts e quai cumpareglià cun il favrer 2019 che saja gia stà lunsch sur la media. Quai scrivan las Pendicularas dal Grischun. Sch'ins cumpareglia cun la media sur 5 onns noda il favrer 2020 in plus da 7,8%. Er tar la svieuta da transport hai dà il favrer 2020 in augment da 2,9% cumpareglià cun l'onn avant. Sch'ins cumpareglia cun la media sur 5 onns noda il favrer 2020 in plus da 10,2%.
Plus en Engiadin'Ota – minus en Surselva
Las raschuns per in plus sajan d'ina vart las bunas cundiziuns sin las pistas, per l'autra sajan era ils giasts europeics turnads. Cunzunt territoris che schain pli aut hajan bunas relaziuns da naiv e pudì profitar da quellas. Il pli grond plus en il chantun nodan las pendicularas en l'Engiadin'Ota. Il segund grond plus datti en il Grischun Central. In minus nodan persuenter las pendicularas en Surselva.
Ord l'archiv
RTR novitads 16:00


text:
In occasiun dad ina sairada d’infurmaziun publica in avrigl 2017 a Puntraschigna davart las furmas futuras da l’ospital, il traffic public, la plazza aviatica e la chasa da tgira Promulins avevan ils presidents communals surdat al manader dal uffizi da sanadad ils duos dossiers per la realisaziun communabla da las chasas da tgira a Samedan e San Murezzan.
Previs èn la realisaziun da mintgamai 60 letgs da tgira a Promulins a Samedan e Du Lac a San Murezzan.
Finanziaziun
Davart dal chantun èn previs subvenziuns en l’autezza da radund 3.7 milliuns francs. 1.8 milliuns per la midada da chombras cun 2 letgs en chombras cun sulettamain 1 letg e 1.9 milliuns francs per l’augment dals letgs da tgira.
Las subvenziuns vegnan repartidas mintgamai la mitad sin ils duos purtaders a Samedan e San Murezzan.
Al project surmenziunà sto anc la regenza grischuna decider definitivamain.