text:
Cumpetenzas en ils fatgs da furmaziun
Noziuns-clav : Expensas per la furmaziun / Furmaziun professiunala svizra / Regulaziun da la furmaziun professiunala / Coordinaziun en il sectur da las scolas autas da pedagogia / Coordinaziun en il sectur da las scolas autas
Las cumpetenzas per la regulaziun, per la finanziaziun, per l'execuziun e per la surveglianza varieschan tut tenor il stgalim da furmaziun e tut tenor l'instituziun da furmaziun:
Stgalim primar (inclusiv scolina u stgalim d’entrada) e secundar I
La Constituziun federala (art. 19 e 62 Cst.) garantescha ch'ils chantuns procuran per ina instrucziun da scola fundamentala suffizienta che po vegnir frequentada da tut ils uffants e ch'è gratuita en scolas publicas. Ils chantuns èn cumpetents per reglar e per survegliar la scola obligatorica. Las vischnancas èn las purtadras da las scolas primaras. Scolas dal stgalim secundar I pon er vegnir purtadas dal chantun.
Stgalim secundar II
Scolas da maturitad gimnasiala e scolas medias spezialisadas
Ils chantuns èn cumpetents per las scolas da maturitad gimnasiala e per las scolas medias spezialisadas. Els èn ils purtaders da las scolas e surpiglian lur surveglianza e lur finanziaziun. La Confederaziun ed ils chantuns èn cuminaivlamain responsabels per la renconuschientscha naziunala da la maturitad gimnasiala. Per la renconuschientscha da las scolas medias spezialisadas e da lur diploms valan regulaziuns interchantunalas.
Furmaziun fundamentala professiunala
Tut la furmaziun professiunala (furmaziun supplementara professiunala, furmaziun professiunala superiura e furmaziun supplementara orientada a la professiun) suttastat a la cumpetenza regulativa da la Confederaziun (art. 63 Cst.). La Lescha federala davart la furmaziun professiunala (LFPr) definescha la furmaziun professiunala sco incumbensa cuminaivla da la Confederaziun, dals chantuns e da las organisaziuns dal mund da lavur (OdML). Ils chantuns èn cumpetents per exequir la furmaziun fundamentala professiunala. Els surpiglian lur surveglianza e la part principala da la finanziaziun publica ed èn ils purtaders da las instituziuns da furmaziun. La direcziun strategica ed il svilup da tut la furmaziun professiunala è chaussa da la Confederaziun. Plinavant sa participescha ella a la finanziaziun. Las OdML ed ils manaschis surpiglian incumbensas impurtantas en il sectur da la furmaziun fundamentala professiunala e sa participeschan a la finanziaziun.
Stgalim terziar
Furmaziun professiunala superiura
La furmaziun professiunala superiura è ina part da la furmaziun professiunala ed è suttamessa a la cumpetenza regulativa da la Confederaziun. La Confederaziun, ils chantuns e las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) collavuran en il rom da lur cumpetenzas. Ils chantuns structureschan l'execuziun, èn ils purtaders d'in grond dumber d'instituts da scolaziun e surpiglian la surveglianza da las scolas spezialisadas superiuras. Las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) reglan – cun l'approvaziun da la Confederaziun – differents aspects dals examens professiunals federals e dals examens professiunals superiurs. Ellas pon manar scolas spezialisadas superiuras e porscher curs preparatorics per ils examens professiunals federals e per ils examens professiunals federals superiurs. La Confederaziun ed ils chantuns sa participeschan a la finanziaziun da la furmaziun professiunala superiura. Tgi che sa prepara cun agid d'in curs preparatoric per in examen professiunal federal e per in examen professiunal federal superiur, survegn in sustegn finanzial da la Confederaziun. La Confederaziun surpiglia fin a 50 pertschient da las taxas da curs.
Scolas autas
Tenor la Constituziun federala (art. 63a Cst.) procuran la Confederaziun ed ils chantuns cuminaivlamain per in mund da scolas autas d'auta qualitad. Per realisar questa incumbensa constituziunala èn vegnids creads trais decrets:
-
Lescha federala davart l'agid a las scolas autas e davart la coordinaziun en il sectur da las scolas autas svizras (LASA)
-
Cunvegna interchantunala davart il sectur da las scolas autas svizras (Concordat da scola auta)
-
Cunvegna tranter la Confederaziun ed ils chantuns davart la cooperaziun en il sectur da las scolas autas (CCoop-SA).
En la lescha federala vegn reglà tut il sectur da las scolas autas (scolas autas universitaras, scolas autas spezialisadas e scolas autas da pedagogia). La LASA è ina lescha da coordinaziun e da promoziun e regla las finamiras ed ils princips organisatorics e procedurals da la coordinaziun. La Cunvegna interchantunala regla la collavuraziun dals chantuns da cunvegna tranter els e cun la Confederaziun, e quai en connex cun la coordinaziun en il sectur da las scolas autas svizras. La Cunvegna da cooperaziun creescha ils organs cuminaivels, particularmain la Conferenza universitara svizra, la Conferenza dals recturs ed il Cussegl d'accreditaziun. Mintga scola auta e mintga instituziun federala e chantunala da scola auta posseda vinavant in'atgna basa legala da l'instituziun responsabla respectiva.
Furmaziun supplementara
La furmaziun supplementara è caracterisada d'ina eterogenitad tranter auter areguard la regulaziun, ils purtaders e la finanziaziun. La Confederaziun ed ils chantuns ageschan en emprima lingia en moda subsidiara. Els intervegnan en quels secturs da la furmaziun supplementara, en ils quals las finamiras ed ils effects prendids en mira na vegnissan betg cuntanschids senza regulaziun correspundenta u senza mesiras da promoziun. Tant la Confederaziun sco er ils chantuns reglan tscherts secturs da la furmaziun supplementara.
Tras la revisiun da las disposiziuns concernent la furmaziun en la Constituziun federala (art. 64a Cst.) ha la Confederaziun survegnì la cumpetenza da fixar ils princips da la furmaziun supplementara en ina lescha. Cun la nova Lescha davart la furmaziun supplementara vegn realisada l'incumbensa constituziunala concernent la furmaziun supplementara. La lescha regla la furmaziun supplementara en il spazi da furmaziun svizzer e fixescha ils princips da la furmaziun supplementara. La furmaziun supplementara s'orientescha per gronda part a l'economia da martgà. Persunas privatas surpiglian ina rolla centrala sco purtadras e purschidras, ma er sco finanziadras da la furmaziun supplementara.


c: text/html

text:
Pognana
Pognana (nom ufizial in italian: Pognana Lario) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 744 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,0 km² e ona densità de 149 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Faggee, Laj, Ness.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Pognana l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Apress d’esse partì da là, Gesù a l'é andass-ne ant la region ëd Tiro. Quand ch'a intrava ant na ca, a voria che gnun a lo savèissa, ma a l'ha nen podù resté stërmà. Antlora na fomna ch'a l'avìa na fija tormentà da në spirit impur a l'ha sùbit savù 'd chiel, a l'é vnùa e a l'é campasse ai sò pé. Cola fomna a l'era greca, sirofenissian-a 'd nassensa. A l'ha ciamaje 'd taparé fòra col demòni da soa fija. Ma Gesù a l'ha dije: "Ij fieuj a l’han da mangé për prim, përché a l'é nen giust pijé 'l pan dij fieuj e campelo ai can". Chila a l'ha rësponduje: "A l'é vera, Signor, ma fin-a ij can sota la tàula a mangio ‘d lòn ch'a resta dël pan dij fieuj". Antlora Gesù a l'ha dije: "Përché 't l'has dìt lòn, ti 't peudes andé. Ël demòni a l'é sortì fòra da toa fija". La fomna a l'é tornass-ne a ca e a l'ha trovà che 'l demòni a l'era pròpi andass-ne via da soa fija e che chila a l'era cogià an sò let" (March 7:24-30).I l'oma da fé 'n cit ësfòrs për intré ant l'ordin ëd l'ideje dël contest anté ch'as treuva l'episòdi dël vangel ch'i tratoma ancheuj. I podrìo, an efet, comprende 'd manera sbalià le paròle 'd Gesù an ësta conta. Gesù, an efet, a podrìa fin-a smijene malgrassios e nen giust ant la manera che chiel a-j rëspond a cola fomna pagan-a che, ëd manera ùmil, as avzin-a a chiel con fiusa për ciameje la varision ëd soa fiëtta ch'a l'era sagrinà da në spirit salòp.
An ësta conta, armarcoma 'd ròbe ch'a son ëd pèis:
(1) Lë spirit salòp ch'a sagrinava cola fiëtta a l'é na dimostrassion ëd la contaminassio moral e spiritual ëd la coltura anté ch'a vivìa. El pëccà a 'ntamnava soa società, l'istess che minca n'àutra società, e a fasìa 'd vìtime. El mond (e lë stil ëd vita dont i na soma còmplice) a 'ntamna 'dcò ij nòstri fieuj e fije, e soens ëd manera tràgica.
(2) Costa fomna a patiss ëd la tràgica realità già mensionà 'd cola contaminassion, ch'a frapa soa famija midema. A la conòss bin cola realità e a veul ess-ne varìa. Parèj, a ven ëd savèj ch'a-i é Gesù, n'òm ch'a l'ha 'l podèj strasordinari 'd felo. An col moment Gesù a l'era "stërmasse" ma chila a lo va a serché e a lo treuva: "a l'ha nen podù resté stërmà" (v. 24). Cola fomna a pija cossiensa dla realità e dle conseguense negative dël pëccà, e a l'é cissà 'd trové an Nosgnor Gesù Crist la solussion ch'a l'é stërmà an chiel. Gesù as fà trové da coj ch'a lo serco!
(3) Bele se ij Giudé a fan n'abus ëd l'idèja 'd contaminassion e dël fàit che lor a son ël pòpol sernù 'd Nosgnor Dé, Gesù a convàlida, a compròva che coj concèt a son ëd vrità. La fèj ebràica a ven për prima e, da la mira 'd Nosgnor Dé, cola ch'i podrìo ciamé "na discriminassion" a l'é dël tut legìtima. A l'é Nosgnor e pa nen nojàutri col ch'a decid lòn ch'a l'é giust.
(a) Nosgnor Dé a l'ha e a l'ha sèmper avulo, ant la curnis ëd cost'umanità condanà për motiv ëd ël pëccà, un pòpol ch'a l'é 'l sò, sernù a salvëssa për grassia. Es pòpol a l'é l'ogèt ëd l'amor esclusiv ëd Nosgnor Dé, ëd benedission soe pròprie, e a l'é 'n pòpol ëd sicur privilegià. Conform a la Bibia, a l'é pa ver che Nosgnor Dé a veuja bin a tuti ant l'istessa manera. La Bibia, ëd cost concèt-sì, a dà na ciàira testimoniansa. Edcò an sossì, Nosgnor Dé a l'é dël tut giust. El criteri dla giustissia midema a l'é lòn che chiel a fà.
(b) La contaminassion moral e spiritual ëd l'umanità a l'é 'n fàit. El pëccà a contàmina la creatura uman-a e Gesù a l'é vnùit a purifichess-la.
(4) L'insistensa e la fej ëd cola fomna, s'as podrìa dì parèj, "a-j dà la qualifica" për podèj arsèive le benedission ëd Gesù Crist, e chila midema a l'é sernùa, ciapà, da Gesù për dventé 'dcò chila na part ëd ël pòpol ëd Nosgnor, bele s'a l'é d'estrassion pagan-a. An Gesù Crist, ël pòpol ëd Nosgnor a së slarga a 'd gent ëd minca nassion, precis coma ch'a l'avìo nunsià ij profeta d'Israel.
(5) Giudé e 'd gent d'àutre nassion a pijo part ansema dl'istessa realità dël pëccà. Tùit e doi a son ciamà a d'arconòsse ij guast che 'l pëccà a l'ha causà e che l'euvra 'd salvëssa 'd Gesù a n'é la solussion. A-i é gnun-a salvëssa fòra da Gesù 'd Nasaret, ch'a l'é 'l Crist, ël Mesìa. Gnun-a salvëssa fòra 'd chiel, sia për i Giudé che për tuti j'àutri.
PREGHIERA
Nosgnor! Im avzin-o a Tò Fieul Gesù Crist con umilità dl'istessa manera ch'a l'avia falo cola fomna sirofenissian-a. I sai bin ch'i l'hai pròpri gnun dirit d'arsèive tò amor e toe benedission, ma it prego d'acordeme la grassia 'd podèj fé part ëdcò mi a tò pòpol sernù. I veuj esse pur, net, da minca pëccà e lìber da tute soe conseguense. Amen.
1 ëd Luj 2018 - Duminica ch'a fà ses apress Pancòsta
Letùre bìbliche: 2 Samuel 2:1-27; Salm 130; 2 Corint 8:7-15; March 5:21-43
Nosgnor! An tòa misericòrdia arsèiv le preghiere ‘d tò pòpol ch’at invòca, e acòrda ch’a peuda conòsse e comprende lòn ch’a l’ha da fé, e che ‘dcò a peuda avèj la grassia e ‘l podej ëd compije con fidelità; për Gesù Crist, nòst Signor, ch’a viv e regna con ti e com lë Spirit Sant, un sol Dé ora e për sèmper. Amen.


text:
Albì
Albì o ach dóma 'lbì (in Italià Albino) l'è öna sità in Val Seriana, a dùdes km de Bèrghem, 347 méter söl mar. L'è 'l pais 'ndo l'è nassìt ol famùs pitùr Giovan Battista Moroni.
Al gh'à 18 074 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfìs de 31,3 km² e 'na densità de popolassiù de 577 ab./km².
L'è tacàt ai cümü de Aviàdech, Bórgh, Casassa, Cenàt Sura, Scé, Gaerina, Gagianiga, Lössàna, Nèmber, Pradalónga, Selvì, Trescùr e Vigà.
Evolüssiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Albì l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Imàgene[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Albino (BG).


text:
Heinrich Wilhelm Olbers
Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers (Arbergen, arènt a Brema, 11 de utùer del 1758 - Brema, 2 de mars del 1840) l'è stat en dutùr e astrònomo todèsch, cunusìt suradetöt per el paradòs de Olbers.
El g'ha stüdiàt de dutùr a Göttingen. Dòpo ìga ciapàt la làurea endel 1780, el g'ha cuminciàt a praticà de dutùr a Brema, e 'l g'ha ezercitàt chèsto mestér enfìna al 1823. De nòt però el dedicàa 'na bùna part del sò tép a oservà 'l cél. El gh'ìa tiràt ensèma en oservatóre al pià de sùra de la sò cà per ezercità la sò pasiù per l'astrunumìa.
Endel 1797 el g'ha ideàt en método per determinà le òrbite de le cométe che l'è dopràt amò 'ncö. Endel 1802 el g'ha localizàt Cerere, che l'ìa zamò stàda scuprìda l'an prìma de Giuseppe Piazzi ma che sübit dòpo l'ìa stàda pirdìda. Lü el l'ha retroàda pròpe endela puzisiù pervìsta del matemàtich Carl Friedrich Gauss.
Ai 28 de mars del 1802 el g'ha scuprìt e batezàt el segónt asteròide Pàlade. El g'ha pensàt che i du còrpi födes relasiunàcc e 'l s'è mitìt a sercà amò. Ai 29 de mars del 1807 el g'ha scuprìt Vesta e 'l g'ha lasàt che 'l födès Gauss a dàga 'n nòm. El g'ha formulàt la ipòtezi che i asteròidi i éres framèncc de 'n pianéta espludìt miliù de agn prìma. Chèsta ipòtezi al dé d'encö l'è mìa piö tat ciapàda en cunsiderasiù.
Endel 1811 el concepés l'ipòtezi che la cùa de le cométe la sarès furmàda de partezèle sbötàde fò del sò nùcleo de 'na quach fórsa e che la cùa la g'ha sèmper de troàs en diresiù cuntrària al Sul. Al dé d'encö se sà che chèsto el söcét en conseguènsa per la presiù de radiasiù de la lùce del Sul, en efèt che a chel tép là se cunusìa mìa.
Ai 6 de mars del 1815 el g'ha scuprìt 'na cométa periòdica che pà l'è stàda batezàda en sò unùr (clasificàda come 13P/Olbers). En total, el g'ha scuprìt 5 cométe e 'l g'ha calculàt l'òrbita de 18.
Endel 1823 el g'ha furmulàt el paradòs famùs (ciamàt paradòs de Olbers en sò unùr) endoche el se domànda: «Perchè el ciél de nòt l'è scür semài che ezìste en nömer isé grant de stèle che le g'harès de ilüminàl compàgn che 'l födès del dé?» Encö, se pöl dà 'na respòsta ragiunàda a chèsta domànda per vìa dei valùr finìcc de la velocità de la lùce e l'età de l'Ünivèrs e del spostamènt envèrs el rós de la radiasiù del Big Bang.
En sò unùr gh'è stat batezàt:
- L'asteroide (1002) Olbersia.
- El cratér Olbers sö la Lüna.


text:
Gronda onur per ils Fränzlis da Tschlin: Il matg era vegnì publitgà, che la furmaziun da musica populara engiadinaisa survegn il premi svizzer da musica. En il museum d'art a Basilea han els uss pudì prender encunter quest impurtant premi da l'Uffizi federal da cultura.
«Tanta tradiziun e tuttina uschè nov»
Ils Fränzlis da Tschlin: quai saja «tanta tradiziun e tuttina uschè nov», ha resumà Florian Walser da la giuria en sia laudatio cun surdar il premi als Fränzlis. En num da tuts ha engrazià Madlaina Janett. Da pudair prender encunter il premi svizzer da musica saja ina «grondischma onur» per els.
Quai fetschia Madlaina Janett numnadamain er en il num dals «veterans d'onur» Duri Janett, Men Steiner e Flurin Caviezel ed er en num da la «legenda en il secretariat», da Chatrina-Mooser Nuotclà.
Il premi da musica svizzer
Mintg'onn onurescha l'Uffizi federal da cultura 14 persunalitads u furmaziuns da musica cun il premi svizzer da musica. Ils premis, dotads cun 25'000 francs, han l'intent d'undrar e renconuscher las prestaziuns musicalas extraordinarias ed innovativas.
Ensemen cun ils Fränzlis han 13 ulteriurs premiads survegnì il premi. Il premi principial «Grand Prix Musik 2019» è ì al duo «Cod.Act» da Le Locle.
RR novitads 12:00


text:
Ils pilots da Mercedes han dominà la qualificaziun per il Grond Premi da la Germania a Hockenheim. Sin la poleposition stat il Tudestg Nico Rosberg davant ses collega da squadra, il Brit Lewis Hamilton. Sco terz è sa qualifitgà l’Australian Daniel Ricciardo sin Red Bull.
Ils pilots da Sauber partan ord la davosa retscha
Nagin cletg han gì ils pilots da Sauber, il Brasilian Felipe Nasr ed il Svedais Marcus Ericsson. Els partan damaun numnadamain ord la davosa retscha al Grond Premi da la Germania a Hockenheim.
RR novitads 16:00


text:
Dulzàgh
Dulzàgh (nom ufizial in italian Dolzago in Italian) al è un cumün da 2 452 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,2 km² e ona densità de 1 115 ab./km² da la Pruvincia da Lecch.
L'è tacaa ai comun de Barzagh, Castell de Brianza, Ell, Ugiòn, Siron.
I sò abitant i g'hann el suranom da gussatei.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Dulzàgh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
A l'eroport Gatwick a Londra sgolan ils emprims aviuns puspè, suenter ch'il traffic aviatic è stà interrut dapi mesemna saira pervi da dronas. Il mument possian intgins sgols partir da la pista, communitgescha l'eroport. Ils passaschiers stoppian però vinavant quintar cun retards e che sgols crodian or. Planisadas èn actualmain 700 partenzas dal segund grond eroport britannic.
Dapi mesemna saira ha l'eroport Gatwick stuì sviar aviuns – per part fin ad Amsterdam u Paris. La polizia tschertga vinavant las persunas ch’han laschà sgular dronas ed uschia procurà per il disturbi durant il temp da traffic da Nadal.
La mesemna saira eran stadas pertutgadas 10'000 persunas dals disturbis, la gievgia suenter lura silmain 120'000.
RR novitads 12:00


text:
Georges Loinger (1910-2018) era naschì a Strasbourg sco figl dad ina famiglia gidieua. Durant la segunda guerra mundiala era el daventà partisan che cumbatteva en la resistenza franzosa cunter ils nazis.
Sco trenader da sport ha el organisà champs da stad ch'el ha duvrà sco pretext per pudair manar ad uffants gidieus sur il cunfin en Svizra. Ensemen cun auters aveva el savì salvar uschia radund 350 uffants gidieus dad ina deportaziun en il champ da concentraziun dad Auschwitz.
Loinger è mort il venderdi. Quai ha annunzià a Paris la fundaziun che regurda a la Shoah – al genocid dals gidieus en Europa.
RR novitads 11:00+


text:
Tut en tut hai be dà 420 minutas Muschkito. Quellas 420 minutas han dentant tanschì pli ch'avunda per far or dal Muschkito ina legenda rumantscha.
A quella legenda è deditgada nossa seria da stad. En la quarta ed ultima part da la seria da stad dals Cuntrasts dain nus anc ina giada in cuc sin il «Muschkito e sias fatschas» – quai cun il trio dal Muschkito, Beat Manetsch, Claudia Knapp e Gieri Venzin.
Muschkito IV – las fatschas
En il Muschkito sa scuntrava ils onns 90 la crème de la crème da la Rumantschia – il trio dals Muschkitiers Beat Manetsch, Claudia Knapp e Gieri Venzin è vegnì cumplettà dals moderaturs sco Arnold Rauch, Bruno Cathomas u René Schnoz e da las vuschs da Maria Cadruvi ed Ernst Denoth, accumpagnà dad experts sco Alexi Decurtins, Men Jon Schmid, Felix Giger, Chasper Pult e Peter Zumthor, inspirà da prominenza sco l’uvestg Wolfgang Haas, il vicari general Vitus Huonder u il chantadur Vico Torriani, sustegnì da persunalitads sco Flurin Spescha, Clo Duri Bezzola, Göri Klainguti, Beni Vigne, Hades, CCR, Corin Curschellas, Cla Mosca, Iso Camartin, Peder Ratti e Mariano «Dolores» Tschuor.
... e quai è gia stà:
Muschkito I – senza tabus
Il Muschkito aveva d'emprim ennà nagina remissiun e naginas retegnientschas. Perquai s'occupa nossa seria da stad en l'emprima ediziun dal «Muschkito – senza tabus». Ensemen cun il trio redacziunal laschain nus reviver semperverds sco l’istorgia da Bernard Cathomas che n’ha nagin pass rumantsch, e Vitus Huonder che discurra amez ina ghirlanda da condoms da la forza affectiva da la sexualitad – e betg dad emblidar: «Il condom per il contact sexual interidiomatic, il condom rumantsch grischun!»
En sasez è il «Muschkito» stà l’emprim magazin investigativ da la Rumantschia. Senza fatgs retschertgads na datti numnadamain naginas istorgias, gnanca da quellas per rir. Perquai è er qua lavur schurnalistica exacta stada la basa dals trais Muschkitiers Claudia Knapp, Beat Manetsch e Gieri Venzin. Las piztgadas da lur Muschkitos han vivì da la substanza schurnalistica.
En la segunda part da nossa seria da stad laschain nus reviver perquai intginas da lur pli grondas istorgias – sco quella dals Carigiets sfalsifitgads che la Tagesschau n’aveva betg dastgà mussar, il «Muschkito» percunter bain.
Muschkito II – ils Carigiets sfalsifitgads
Dal temp, ch'il trio dal Muschkito era en acziun, haja quai gist dà in vair run sin ovras da l'artist sursilvan Alois Carigiet, raquinta Gieri Venzin.
Per il trio dal Muschkito in tema ideal – zunt perquai ch'ils pretschs per las ovras da Carigiet «gievan si e da tetg ora». Ed anc in'autra cumponenta fascheva vegnir interessanta l'istorgia:
Damai che Alois Carigiet n'aveva sez betg fatg in catalog da sias ovras, na deva quai betg criteris exacts, tge maletgs ch’èn propi originals e tgenins betg. Suenter ina emprima retschertga avain nus lura constatà, che atgnamain sa mo in spezialist anc dir, tge maletg ch’è propi dad Aluis Carigiet. Tge che quels spezialists valevan, avain nus lura vulì empruvar ora cun quest test.
Ditg e fatg – e perquai ha il Muschkito surdà ad in spezialist «da far dus Carigiets en in di». Cun ils resultats da la lavur dal sfalsifitgader ha il Muschkito lura testà ils spezialists – e Gieri Venzin ha anc oz in zic battacor, cura ch'el raquinta quell'istorgia.
Muschkito III – la critica
Gia curt suenter la naschientscha da lur Muschkito han ils trais muschkitiers Beat Manetsch, Claudia Knapp e Gieri Venzin pudì preschentar ina bilantscha en urden – uschia cumenza la contribuziun d'anniversari per l'emprim onn da lur emissiun, suenter – baininclet – trais ediziuns:
Per sia vegliadetgna ha el survegnì blera posta, il Muschkito. Cumpliments che han fatg bain. Che la vita po dentant era esser criva, ha el era gia emprendì e che betg tuts han gugent el mussan chavazzins sco orribel, primitiv, scandalus.
Fertant che las inas rievan, han ils auters prendì or il mazza-mustgas per far ina fin a l’insect impertinent. En la terza part discurra il trio dal «Muschkito e la critica» e raquinta er dals resuns, ch'els avevan survegnì sin il Muschkito:
Tar mai a chasa si Trun era la reacziun stada: Ach, stuais uss propi far quai, sto quai esser? E jau scheva lura schon: Gea, quai sto esser. Da tschai datti avunda e per quai datti er plaz.
Sper laschar repassar l’emprima contribuziun d’anniversari dal Muschkito e raquintar pertge ch'ins scriva atgnamain Muschkito cun k, laschan els er cuccar davos las culissas da las temidas concurrenzas architectonicas. Quellas concurrenzas, ch'han purtà els fin en las stivas e davant las «Wohnwands» dals cussegliers guvernativs da quella giada...
... e quai stat davos nossa seria da stad:
Igl era ils 11 da november 1990. Curt suenter las 18:00 lascha sgular la Televisiun Rumantscha per l’emprima giada ses «Muschkito». L’idea: Far in’emissiun da giuvens per giuvens. La cumposiziun: Istorgias e piztgadas or da la penna dal trio Claudia Knapp, Gieri Venzin e Beat Manetsch, tuttafatg insolitas per il groove patgific dal Balcun tort.
Il «Muschkito» daventa en ses curt temp d’existenza (1990-1993) ina garanzia per piztgadas, irritaziuns e scandals – da tala maniera, ch’igl è a fin gia il 1993. Il «Muschkito» vegn splattitschà suenter mo 13 ediziuns (l’emprim lungas, lura pli curtas per finir cun curtischmas). Tuttina han las 420 minutas da sia existenza tanschì per daventar ina legenda a la quala che la Rumantschia sa regorda anc oz.
30 onns pli tard dimena nairas uras da laschar reviver quel animal, che deva da discutar da ses temp tant sco oz luf ed urs ensemen, apunta, il «Muschkito».
Perquai preschenta RTR questa stad ina revista a temps glorius – cun l’autura ed ils auturs dad ina giada. Claudia Knapp, Gieri Venzin e Beat Manetsch s’inscuntran en cuschina e stiva sco pli baud, cura ch’els mettevan en pe lur «Muschkitos». Questa giada dentant betg per far in nov «Muschkito», ma per laschar reviver ils muments-staila da lur «Muschkitos» dad ina giada.


text:
Heidelberg
Heidelberg (Heidelbärg en alemà; Haidlbärsch endèl todèsch del Palatinàto; Heidelberga 'n latì e 'n italià stòrich) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 160 601 abitàncc (dato del 31. Dic 2017), dei quài almeno 30.000 i è stüdèncc de l'Üniversità de Heidelberg che l'è la piö ècia de la Germania, fondàda 'ndèl 1386 per mà de Roberto I del Palatinato.
L'è übicàda 'ndèla part setentriunàl del sò Land, póch delóns del cunfì coi Länder de l'Assia e de la Renània-Palatinàto, e póch delóns apò a de 'ndóche gh'è la conflüènsa del fiöm Neckar endèl Reno.
Heidelberg l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre de Rhein-Neckar el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.
Cità 'nzemelàdeModifega
- Bautzen, Germania
- Simferopol, Ucraìna
- Rehovot, Israele
- Cambridge, Regn Ünit
- Montpellier, Francia
- Kumamoto , Giapù


text:
Fin uss muntava il record a 1'921 dollars il settember 2011 – sco l’agentura da novitads Reuters scriva. Raschuns per quest svilup sajan tranter auter las relaziuns tendidas tranter ils Stadis Unids e la China, sco er il dollar pli flaivel. Il mument vala in dollar circa 92 raps. L’aur vala sco munaida resistenta en temps da crisa.
L'unza fina
L'unza fina vegn duvrada sco unitad da mesira per metals prezius (aur, argient, platin e palladium). Internaziunal vegnan ils pretschs per ils metals prezius inditgads en dollars per unza fina.
Ina unza fina correspunda ad exact 31,1034768 gram.


text:
Argentinia
L'Argentinia (spagnol Argentina) è ina republica en il sid da l'America dal Sid. Ella è l'otgavel grond stadi dal mund ed il segund grond dal continent; cun reguard als abitants occupa ella qua il terz rang. Pervia da sia gronda extensiun nord-sid cumpiglia il pajais numerusas zonas climaticas e da vegetaziun. Il num dal stadi deriva dal pled latin per argient – argentum – e renviescha als stgazis ch'ils conquistaders han cartì da chattar sin il territori dal pajais. Fin tar sia independenza l'onn 1816 ha l'Argentinia fatg part da l'Imperi colonial spagnol.
La chapitala dal stadi, Buenos Aires, è il center dad ina da las pli grondas aglomeraziuns sin il continent american e vegn resguardà sco in da ses pli gronds centers culturals, nua che tranter auter il tango ha ses origins. A medem temp èn autras parts dal stadi, cunzunt il sid setg, be pauc populads. Politicamain è l'Argentinia ina republica presidenziala, nua ch'ils stadis commembers, las provinzas, han cumpetenzas vastas.
L' Argentinia (per spagnol uffizialmain: República Argentina o Confederación Argentina) è in pajais sidamerican fundà l'onn 1810.
Sia surfatscha munta a 2.701.810 km² (3.761.274 km² cun Antarctica argentina).
Sia populaziun dumbra 43'417'000 (2015) abitants.
La lingua uffiziala è il spagnol.
Independenza: 9 fanadur da 1816. Il pli aut culm (il medem mument da tut l'America) è l'Aconcagua cun 6959 m.s.m en la provinza Mendoza, Punct pli bass: Laguna del Carbón (medemamain da tut l'America) (103 m.b.m); il pli lung flum è il Paraná cun 3998 km.
L'Argentinia cunfinescha en il vest cun il Chile, cun la Bolivia ed il Paraguay en il nord, cun Brasilia ed Uruguay en il nord-ost.
Aconcagua ca. 7000 ms.
L'Argentina o Argentinia è ina federaziun; ses stadis (provincias) èn:
- Buenos Aires
- Catamarca
- Chaco
- Chubut
- Córdoba
- Corrientes
- Entre Ríos
- Formosa
- Jujuy
- La Pampa
- La Rioja
- Mendoza
- Misiones
- Neuquén
- Salta
- San Juan
- San Luis
- Santa Cruz
- Santiago del Estero
- Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sid
- Tucumán
Citads[modifitgar | modifitgar il code]
- Buenos Aires (12.000.000 populaziun)
- Córdoba (citad) (1.700.000 " )
- Rosario (1.350.000 " )
- Mendoza (1.000.000 ")
- San Miguel de Tucumán (800.000 ")
- Mar del Plata (700.000 ")


text:
Scumagna
La scumagna (anca scormagna[1], scolmagna[2] o scormegna; en lombàrt orientàl la corespónt al scotöm[3][4] o suernòm[3]) l'è 'na parola lumbarda che la stà a indicà un schers o anca un suranum dai a 'na persuna, a 'na famija, a un grüp de persune o ai abitànt de un paés o de una sò zona.
UriginModifega
L'üsànsa l'è tìpica d'la val padana e ind el specifich d'la Lumbardìa, dal nord de l'Emilia indùe l'è ciamada Scutmâj, d'i teritori püssè urientài dal Piemùnt indùe la ciapa el num de Stranòm, Stragninòm o Straninòm, dal Monferin indùe se dis Suvernòm o Numbrage e de la Ligüria indùe l'è ciamada Numiaggi.
Le scumagne i gh'erun bele ind a l'età de mes, ma i en andaie prugressivamént a perdoss da la metà al vintesim secul par el fenomen de l'imigrassión de massa e de intermigrassión tra i paés. Gran part d'le scumagne cunussüde amò al dì d'incö i en d'urigin utucentesca.
Quasi tüti i paés tra le pruincie de Nuara, Munsa, Milàn, Pavìa, Lod, Bergum, Bressa e del teritori cremàsch i gh'an 'na sò scumagna che, quasi sempor l'è staia inventada e druada dai abitànt d'i cumün arént cun irunìa o cun disprèss, par el fort sentimént campanilistich e de apartenensa che gh'era tra i paés de campagna.
Esèmpe de scotöm bergamàsch
- Corina e Bosòcc per i dò ram de la famèa Griti de Alzà;
- S-ciupì per i Manzù de la Al Piana 'n Róncola.
- Dato per öna famèa de Ròta Grasiùs de Mapèl dal nòm de ün antenàt che l'se ciamàa Deodato.
- Castelècc per öna famèa de Castèi de Barsana.
- Cóce per öna famèa de Tasca de Mapèl.
- Giardinér per öna famèa de Ròta de Almèn.
- Cochì per per öna famèa de Masolé de Selì Ólt a Sant Imbù.
Esèmpi de scurmagna di Quater Pruinc
- Furchìn per vöna di famij Zanardi de Baroster (Brall ad Pregöra).
- Mussolini per vöna di famij Rossi de Sensaraa (Brall ad Pregöra).
- Scialin per la famija Cereghino, turutütela de Casté (Favale de Malvar).
Alter scurmagn lumbardModifega
- A Cuman se ciamen sgarbelee.
- A Malgraa se ciamen fideghet.
- A San Giuvan (fraziun de Belas), se ciamen coo d'aqua.
- A Setara se ciamen gambun.
- A Scinisel (vün di düü center de Scinisel Balsem) e a Minöber se ciamen pescalüna.
- A Valbrüna se ciamen panisciat.
- A Lugh se ciamen goss.
- A Vertemaa e Cagiun se ciamen sciat.
- A Melz se ciamen uregiat.
- A Binagh se ciamen scussarit.
- Ad Albiö se ciamen curbat.
- A Ches se ciamen taplagn.
- A Ügiaa se ciamen uruch.
- A Lampügnan se ciamaven scigulat.
- A Balerna se ciamen sgüramedai.
- A Vares se ciamen sciuri, marturot o baslutat.
- A Cas'ciagh se ciamen sarunat o crustit.
- A Bügügiaa se ciamen brigant.
- A Azzaa se ciamen bò.
- A Lunaa se ciamen marturei.
- A Indün se ciamen asnit.
- A Munt Ulimpin se ciamen vintun.
- A Burmi se ciamen lof (luf).
- A Pedenoss se ciamen plator.
- A Semogh se ciamen cölola.
- A Isulascia se ciamen cösgin.
- A Valfürva se ciamen furicc.
- A Premaj se ciamen peneglia.
- A Umbrian se ciamen pelabroch.
- A Santa Maria se ciamen lava butele.
- A Bizzarun se ciamen carbunat.
- A Caversasc se ciamen peraa.
- A Cà Növa se ciamen gozz.
- A Rödur se ciamen rabiaa.
- A Lambraa se ciamen müsegh.
- A Milan se ciamen büsecun.
- A Biögg se ciamen sciuri.
- A Scim se ciamen tavan.
- A Busch se ciamen üsei.
- A Isee se ciamen fughit.
- A Bren se ciamen asen.
- A Lügan se ciamen sbrojabotasc.
- A Coj se ciamen büidói.
- A Cuntun se ciamen majascendra.
- A Carass se ciamen saiotri.
- A Cavergn se ciamen padlichia.
- A Fescogia se ciamen bordon.
- A Genestree se ciamen zenebrit.
- A Vilapizzun se ciamen zücat.
- A Mughegn se ciamen beröi.
- A Müsgena se ciamen slavinaa.
- A Löden se ciamen marsc.
- A Sgiümaj se ciamen fuit o taröch.
- A Pregnana se ciamen stel.
- Ai Turet se ciamen buascit.
- A Curnaree se ciamen sandalit.
- A Quint se ciamen baiaf.
I riun de VaresModifega
- A Masnagh se ciamen bindelit.
- A Velaa se ciamen crü.
- A Madona del Munt se ciamen giüdee.
- A la Rasa se ciamen bech.
- A Biüm de Sura se ciamen cavalasc.
- A Biüm de Sota se ciamen ravisciat o legurat.
- A Bost se ciamen mazzasant.
- A Giübian se ciamen sarunat.
- A Casben se ciamen spazzapulee.
- A Cudelagh se ciamen scalzacan o ranat.
- A la Schirana se ciamen pessat.
- A San Fermu se ciamen penasca.
- A Lissagh se ciamen arian.
- A Bubiaa se ciamen tacul o viran.
- A Calcinaa se ciamen taculit.
- A Val Ulona se ciamen lavandee.
- A Bigiöger se ciamen senza cuscienza o quaranta matoch.
- A Cartabia se ciamen gussuni.
- A Sant Ambrös se ciamen scartuzzit.
(funt: I nost paroll - Parolario bosino).
Lech e i sò riunModifega
- A Lech se ciamen scartuzzei.
- A Castel se ciamen scarpasces.
- A Rancc se ciamen granelat.
- A Malaven se ciamen pecen.
- A Laorca se ciamen gozz.
- A San Giuvan se ciamen scoldabanch.
- A Ulaa se ciamen malgascet.
- A Bunacina se ciamen merli.
- A Quaa se ciamen scigalot.
- A Germagnee se ciamen gratasass.
- A Pescarenigh se ciamen uget.
- A Belee se ciamen casciasass.
- A Magianigh se ciamen belegot.
- A Ciüs se ciamen büs.
In leteradüraModifega
In de la leteradüra lumbarda a gh'em 'na spiegaziun in quartinn d'una scurmagna familiar del pueta büstoch Gaitan Crespi.
RISPOSTA AL PITTOR VESPASIAN BIGNAMM, CH'EL ME DOMANDA COSSA VŒUR DÌ QUELL LEGORIN CHE GH'HOO ATTACCH AL MÈ COGNOMM DE CRESPI.
Per sodisfà la toa curiositaa
car el mè Vespasian, te disaroo,
che el Legorin che gh'hoo dedree impastaa
al nomm, l'è on'invenzion de gent de coo,
perchè lu el var tant quant var el Battista
adree al Giovann, che con sta distinzion
no 'l se confond con quell Evangelista.
Ma adess vegnemm al fond de la question.
El scepp di Cresp de Bust, l'è vecc, stravecc;
e la Storia la dis che l'han pientaa
i nost Roman, quand s'hin miss a tecc
in mezz al brugh de sta localitaa.
Da quell temp là vegnend al dì d'incœu,
hin cressuu tant sti Cresp, che s'è dovuu,
per no fà confusion tra fiœu con fiœu,
dà on soranomm: e quest l'è succeduu
in del mila. A segonda del mestee,
l'abilitaa de vun, o on quai difett
del corp o del caratter, hann traa in pee
i Crespi Pôr, Reghizz, Zilin, Morett,
Masin, Mariott, Robert, Santin, Faccin
Cordafina, Tengin, Ghisald, Falcian,
Redolf, Bolin, Pentin, Vanin, Zoppin,
Baganin, Formighin, Perell, Forlan;
e alla famiglia mia de mì gh'han daa
el nomm de Legorin, soo nò 'l perchè.
In sta sfilza de gent ch'hoo nominaa,
gh'è staa di talenton, di tapp e on re;
monegh, pret, avocatt, dottor, feree,
cicolattee, guerrier, tollee, pittor,
legnamee, prestinee, fraa, fondeghee,
letterati, poëtta e tessidor.
Gh'è staa quai vun che inscì per fà el depù,
l'ha giontaa al nomm on quart de nobiltaa,
con tant de stemma, in dove gh'han miss su
i Cresp e on can che boha in mezz a on praa.
Adess vedend che in tutt sta gent no gh'era
on cojonscell d'on Crespi cavalier,
han pensaa de casciamm mì in la crosera;
ma almanca vess on poo pussee sincer.
Fa nò de comliment, damm del tappon,
magara anca de l'oca o del porscell.
Però tì pussee fin e margniffon,
salvand la cavra e i verz, inscì bell bell,
cont el tò solit bon umor, scherzand,
e fasendela propi de bon fiœu,
t'hee preferii dimm cavall jer, schivand
la fadiga de dimm asen incœu.
Scumagne ludesaneModifega
- I abitànt dal bass ludesàn i erun ciamàd Magòt dai piasentìn. Par che in passàd la gota l'era una malatìa miga rara a nord del Po. L'ingrussamént d'le gandule d'la tiròide el dipendeva da la mancansa de iodi ind l'acqua che buevun.
- I fumbiés, i cudugnìn e quei de Brembi vegnevun anca ciamàd Gialdón par el culùr de la pel. L'era facil par un paisàn malàss de pelagra, suratüt par el mangià a bas de melga: la pulenta l'era de spess l'unich piàt cunsümàd ind una giurnada.
- I piasentìn i vegnevun ciamàd dai abitànt del bass ludesàn Pess Gat, pess cunsideràd stüpid e de poca qualità. El pess gat l'è un pess d'urigin americana, purtàd in Italia a la fin dal 1800 e alevàd specialmént ind el nord de l'Emilia.
- I abitànt de Lod i en i Bagiàn, ma anca i Malcagadi.
- I casalìn i en i Mat o anca i Pesca lüna. Quela dei Pesca lüna l'è una scumagna nassüda dopu che d'i cariba i evun truàd dü persunàg un po' imbariàgh che una sira i cercheun de pescà 'na furma de grana ind el Brembiöl: la furma l'era in realtà el riflèss de la lüna piena ins le acque dal canàl.
- I artegnìn e i malerìn i en i Lador.
- I artegnìn i en anca i Assassìn insì 'me quei de Grafgnana che i gh'han anca la scumagna de Sgrafignanìn, prubabilmént par sumijansa. Quela dei artegnìn assassin, l'è prubabilmént una scumagna ligada a fat de sangu tra i Trivulzio de Artegn e gli Scotti de Fumbi[5].
- Quei de Sel i en i Prevòst de molta parchè i gh'evun miga el pret, invece quei de la frassión Müssàn i en i Mangia musche.
- Quei de Paü i en i Becamòrt.
- I dü Corn i gh'han la scumagna de Nadròt.
- Quei de Guardamèi i en le Oche.
- Quei de Massaléngh i en i Papón, invece quei de Marüd i en famùs cume Facia de tola.
- I cassimanìn i en i Ucón, parchè un temp ind al paés gh'erun d'i grand alevamént de oche.
- Quei de Cervignàn i en i Salta Foss, parchè i andevun a sgrafignà l'erba ind i prà.
- Quei de San Zenón i en i Gussatón, par el stess mutìu d'i Magòt.
- Quei de Mignè, frasión de Sel, i en i Màrter, perchè i sant patròn del paés i èn dü màrter, San Péder e San Pàul.
- Quei de Sena i en i Pucia Sarache: in sü la faciada de la cesa dal paes gh'è 'na scultüra de pedra a furma de pess. L'è prubabilment un sinonim de paulot, basabancon o sciüsciamanüber.
Scormagne cremascheModifega
- Bagnol (Ladre o Raner): in de la cesa de San Steu, in duna pitüra, un antista par ciapà in gir quei de Bagnol l'ha disegnà un gamber in sü duna bandera.
- Camisaa (Mischerpu)
- Campagnola (Tri nuei “More-gratacui-campanei”)
- Capergnanica (Remulas)
- Capralba (Cavru)
- Casaal (Sumarù)
- Casalett C. (Aucatt)
- Cef (Chei da Cef i mangia pà e nef)
- Crema (Schiti e Brusa Crist)
- Fiesc (Strepa l’rist)
- Gatuli (Passutei)
- Isaa (Satt o Sacc)
- Madignaa (Gamber)
- Mucc (Sasetì)
- Muntoden (Gusetu)
- Muscasa (Taa)
- Fanengh (Sberr)
- Umbriaa (Pelabrocc)
- Palas (Figù da Palas)
- Pandì (Chei dai Mèla... franch)
- Paserera (Soche)
- Pianenc (Mursei.. de pan)
- Pieraniga (Melgasett)
- Risench (Pulentine)
- Riultèla (Cagnott)
- Riultèlina (Pesset o Pesì)
- Riolta Grasa (I marei)
- Rumaneng (Gatt o Gacc)
- Luvrit (Pesa azit; I va sòta l'asen a scodes la sit)
- Rubiaa (Marturei; Funtanì)
- San Bernardi (Raanei)
- Santamarea (Laabulete)
- Salvirola (Barbei)
- Scanabo (Pissu)
- Sergnaa (Ache marse)
- Turli (Strurli)
- Trescur (Tamburù): el pöd riferiss a gent che la fà dal fracass o a l'orghen Serassi, register antigh dal tambür.
- Trigol (Strepa isigul; I gha fat bef l’oca n’del fiasc)
- Aià (Pamoi)
- Vailat (Curdete)
- Sapell (Scagnei)
Riferiment dal "Archivi del Cremasco de Marco G. Migliorini" [6]
RiferiméntModifega
- ↑ Bonifacio Samarani, Vocabolario cremasco-italiano, Forni Editore Bologna
- ↑ Manlio Cortelazzo e Carla Marcato, I dialetti italiani: dizionario etimologico, UTET
- ↑ 3,0 3,1 Vocabolario Italiano - Bergamasco, Ducato di Piazzo Pontida
- ↑ Scotöm, tutti i soprannomi dei paesi bergamaschi
- ↑ Annali universali di statistica, economia pubblica, storia, viaggi e commercio, Volume 49
- ↑ Archividelcremasco.it
BibliugrafìaModifega
- Andrea Maietti, Le scumagne, Lodi PMP 2007 ISBN 8890275510


text:
Bräm
Bräm o anca Brämi (nom ufizial: Breme) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 800 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 19,2 km² e ona densità de 42 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Candia, Frassineto Po (AL), Sartiräna, Val e Valmacca (AL).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Bräm l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Neuv/Ebreo/Ebreo 12
Litra a j’Ebreo[modifiché]
12[modifiché]
La costansa necessaria[modifiché]
1Donca, ëdcò nojàutri, da già ch’i soma anvironà da na csì gran nivola ‘d testimòni ëd la fej, dësbarassomse da minca ‘n càrich ch’an fà ralenté ‘l pass, dzortut dal pecà ch’a l’é lòn che pì ‘d tut an n’é d’antrap, e seguitoma ant la corsa ch’an n’é proponùa. 2Tenoma lë sguard fiss a Gesù, ël cap-fila dla fej, col ch’a l’ancamin-a e la compiss. Chiel, për rivé a la gòj ch’a lo spetava, a l’ha soportà ‘l suplissi dla cros, sensa fé cas ëd l’onta ch’a l’avrìa avune. Adess chiel a l’é setà a la drita dël tròno ‘d Nosgnor, ant ël pòst d’onor. 3Pensé mach a tuta la nimicissia ch’a l’ha soportà contra soa përson-a da part ëd pecator, parèj iv perdreve nen ëd coragi e i sareve nen ëstrach e sensa fòrse. 4Vòst combatiment contra ‘l pecà ancora a l’ha nen portave d’arziste a la mira ‘d vërsé ‘l sangh.
5L’eve-ne forsi dësmentià le paròle d’ancoragiament che Nosgnor a l’ha adressane coma sò fieuj, quand ch’a l’ha dit: “Mè fieul, arfusa nen la coression, e perd-te nen ëd coragi quand ch’at arpròcia. 6Përchè Nosgnor a coregg coj ch’a-j veuj bin, e a castiga coj ch’a arsèiv coma ij sò fieuj”? 7S’i sopòrte ‘l castigh, Nosgnor av trata coma ‘d fieuj; përchè col ch’a l’é ‘l fieul che ‘l pare a castiga nen? 8Se a tuti a-j toca soa part ëd coression, e vojàutri a na reste sensa, lolì a vorìa dì ch’i seve ‘d bastard e nen ëd fieuj legitim! 9E da già ch’ij nòstri pare dla tèra[1] a l’han castigane e che malgré lòn i l’oma rispetaje, saromne pa motobin ëd pì sogetà al Pare dël cél ch’an dà lë Spirit për fene vive? 10Lor an coregìo për pòch temp com a-j smijava bin; Chiel, nompà, an coregg për nòst bin a la mira ‘d fene pijé part a soa santità. 11Ora. minca castigh a smija nen an sël moment un piasì, ma na pen-a; apress, contut, coj ch’a son passà për costa dissiplina, a cheujo ‘l frut pacifich ëd na vita giusta.
12Donca, rinforsé vòstre man fiache e vòstri ginoj sensa fòrsa! 13Fé ‘d vieul drit ai vòstri pé, parèj che coj ch’a son déboj e strabucant a seurto nen da la stra, ma pitòst ch’a vnisso fòrt.
La santità dla vita cristian-a[modifiché]
14Fé an manera ‘d vive an pas con tuti, e angageve a vive na vita santa përchè sensa la santificassion gnun a podrà vëdde Nosgnor. 15Pijeve varda che gnun ëd vojàutri a manca d’arsèive la grassia ‘d Nosgnor. Fé atension a che gnun-a rèis velenosa d’amarëssa a chërsa e av daga fastidi, përchè a podrìa antamné tanti ëd vojàutri. 16Che gnun a s’angagia ant ëd fornicassion o ch’a sìa tacà a le còse dë sto mond tanme Esaù, che për na pitansa a l’ha vendù sò drit ëd prim-genit. 17Përchè i seve bin che, apress ëd lòn, quand che peuj a l’ha vorsù la benedission ëd sò pare, a l’é stàne lassà fòra. Antlora a l’era tròp tard për pentisse, bele s’a l’avìa suplicalo con ëd lerme amère.
18Vojàutri i seve nen vnùit a na montagna ch’a peussa esse tocà con ëd man, coma a l’avìo fàit j’Israelita al Sinai, un leugh ëd fiame afoà, ëd top, scurità e tempesta. 19Përchè ch’a l’avìo sentì un gran crep ëd còrn e na vos csì spaventosa ch’a l’avìo suplicà Nosgnor ch’a chitèissa ‘d parleje. 20Lor a podìo nen soporté lòn ch’a l’era stàje ordinà: “Fin-a na bestia, s’a toca la montagna, a l’avrà da esse massà a prassà”. 21Col ëspetacol a l’era csì spaventos che Mosè a l’avìa sclamà: “I na son sburdì e tut tërmolant”.
22Nò, i seve vnùit a la montagna ‘d Sion, a la sità dël Dé ch’a viv, la Gerusalem dël cél, a mijé d’àngej ch’a fan festa e ch’a s’arlegro. 23I seve vnùit a l’adunansa[2] dij prim-genit ch’a l’han ël nòm ëscrit ant ël cél; i seve avzinave a Nosgnor, giùdes ëd tuti, a jë spirit dij giust ch’a son rivà a la përfession[3]; 24a Gesù, ël Mediator dla neuva aleansa e al sangh ch’a purifica, ch’a parla mej che col d’Abel.
25Pijeve guarda dal dëspresié col ch'an parla, përchè se 'l pòpol d'Israel a l'ha podù nen ëscampé quand ch'a l'han arfudasse dë scoté Mosè, un mëssagé dla tèra, a l'é pì che sicur che nojàutri i podroma nen ëscampé s'is arfudoma 'd scoté col ch'an parla dal cél! 26Quand che Nosgnor Dé a l’avìa parlà dal Mont Sinai, soa vos a l’avìa fàit tërmolé la tèra, ma adess chiel a fà n’àutra promëssa: “Ancora na vira i socrolerai nen mach la tèra, ma ‘dcò ‘l cél”. 27Sossì a veul dì che tut ël mond creà, ch’a l’è instabil[4] a sarà trasformà, parèj ch’a resterà mach lòn ch’a peul nen esse socrolà. 28Dàit ch’ i arseivòma un Regn ch’a peul nen esse socrolà, disomje grassie e rendoma a Nosgnor n’adorassion ch’a-j sia agradìa con rispet e con timor, 29përchè Nosgnor a l’é ‘dcò un feu ch’a divora[5].


text:
Historia dalla casa pervenda a Sagogn
La casa pervenda catolica ei situada sin in crest el sid dil Vitg dadens da Sagogn. Cun sia posiziun marcanta fuorma ella, ensemen culla baselgia parochiala, in ensemble impressiunont. Tenor examinaziun dendrocronologica ei l’emprema fasa da baghegiar succedida entuorn gl’onn 1453. Circa 20 onns pli tard han ins cuntinuau cun ina secunda etappa architectonica. Ils paders premonstratensers ein stai responsabels tochen 1539 per la pastoraziun. Quei onn han ins sligiau lur claustra da sogn Glieci a Cuera. Culla Missiun retica da 1633 tochen 1649, decidida digl uestg da Cuera, han paders caputschins sespruau da gudignar anavos ils reformai per la confessiun veglia. Ina notizia digl onn 1644 informescha ch’ins ha lu engrondiu la casa pervenda. Cun interrupziuns han ils caputschins pastorau a Sagogn tochen gl’onn 1923. Entuorn 1900 han ins alzau il tetg dalla casa pervenda e curclau quel cun tievlas enstagl slondas. Ils onns 1953 e 1978 han ins fatg ulteriuras lavurs da renovaziun.
Dapi il fevrer 1983 ei la casa pervenda sut schurmetg dil cantun Grischun. 27 onns pli tard ha ei dau ina renovaziun cumplessiva digl edifeci marcant cul tetg smuttiu. El plaunterren han ins scaffiu ina sala dalla pleiv cun cuschina, lu han ins midau la veglia sala da scola en in biro per la pleiv sco era las tualettas publicas. Culla renovaziun igl onn 2010 han ins plinavon baghegiau ell’emprema alzada e surcombras duas habitaziuns, ina gronda da 5 ½ ed ina da 2 ½ stanzas.
Pieder Caduff


text:
Ils dus politichers visitan differents lieus istorics dad ina da las pli disfamadas battaglias da la prima guerra mundiala. Tranter auter vegn inaugurà in monument che regorda vi dals uffants ch'eran vegnids mazzads.
Commemoraziun en plievgia a tschiel rut
La visita ha cumenzà sin il santeri da schuldads tudestgs Consenvoye en il nord da Verdun. La plievgia intensiva ha dentant fatg dischurden en il protocoll. Ils dus helicopters cun Merkel et Hollande n’han betg savì sa platgar da strusch dal pitschen lieu. Ina colonna dad autos ha transportà els al lieu da la commemoraziun.
Mess ils cors en pasch
A Consenvoye sa chattan Merkel e Hollande sin ils fastizs da lur antecessurs Helmut Kohl et François Mitterand. Els avevan declerà gia il 1984 ch’ils Tudestgs ed ils Franzos hajan fatg pasch e sajan daventads amis. Anc il 1966 na giavischa il president franzos Charles de Gaulle nagin represchentant da l’anteriur inimi da la guerra tar la commemoraziun da 50 onns suenter la battaglia a Verdun.
En la citad en il nord-ost da la Frantscha avevan truppas tudestgas e franzosas cumbattì passa 10 mais en ina battaglia sgarschaivla senza valur strategica.
RR novitads 12:00


text:
Anniversari
L'Anniversari (anca "compleann" o "compleàmus") l'è 'l dì de l'ann che l'è nassuda 'na persona. L'è tradizion in d'on poo de paes fà di dolz e di regai per l'anniversari e de organizzà 'na festa.
In di different religion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cristianesim[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al dì d'incoeu la Gesa l'è a favor del compleann, ma i primm cristian la vedeven 'me vergott de pagan e de festeggià no. I primm a festeggià, in del medioev, hinn staa i nobij, insemma al pussee important onomastegh.
Testimoni de Geova[Modifega | modifica 'l sorgent]
I testimoni, che se ispiren al cristianesim pussee primitiv, festeggen no perchè la veden 'me festa pagana.
Ebraism[Modifega | modifica 'l sorgent]
I giudee festeggen, ma mia tucc i rabbì hinn d'accordi. In la Bibbia ebraica, l'è citaa domà in occasion de l'anniversari del Faraon.
Islam[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Islam l'è dividuu in su la celebrazion de l'anniversari: Se gh'è di mussulman, soratutt in Europa che festeggen, in di Stat Islamegh l'è mia spantegaa, perchè l'è mia vista 'me 'na tradizion islamega.


text:
Lavurar ensemen sch'i dat in terratrembel en Svizra. Quai vulan en il futur chantuns, assicuranzas privatas e las assicuranzas d'edifizis chantunalas. Per quest intent han las assicuranzas fundà l'Organisaziun da donns da terratrembels. L'onn 2023 duai quella cumenzar cun il manaschi operativ.
La nova organisaziun duai procurar suenter in terratrembel, ch'ins po cumenzar spert cun la reconstrucziun. Sulet in'organisaziun naziunala e cun bun sustegn possia reagir adequat, scriva l'Uffizi federal per la protecziun da la populaziun. Tenor l'Uffizi pudessi adina puspè dar en Svizra ferms terratrembels. Terratrembels, pandemias e stgarsezza d'electricitad èn ils pli gronds risicos da la Svizra. Custs dad in donn tras in terratrembel pon esser fin 100 milliuns francs.


text:
Gatinèra
Gatinèra (nom ufizial in italian: Gattinara) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 8 161 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 33,5 km² e ona densità de popolaziun de 244 ab./km².
El paes el se tröva a 35 km da Vercei, in direziun de la Valsesia e al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Ghem e de Rumagnan).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gatinèra l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mintga dus onns pon las scolaras ed ils scolars da la 5 e 6avla classa da S-chanf exercitar e represchentar in teater. Lur scolasta, Elvira Pünchera sviluppescha mintga giada scena per scena per scena. Quest onn ha ella scrit il toc cun il num «L’invid» – in’istorgia misteriusa pachetada en in crimi.
Passiun dapi la scolina
Elvira Pünchera è teatrista passiunada dapi la scolina. Là haja ella numnadamain giugà ina da las rollas principalas dal teater «La Strietta» e quai haja dà il stausch da giugar vinavant teater. La scolasta haja era gia adina scrit gugent.
Scriver per ils uffants è bellischem. Da vesair ils uffants sin il palc uschia sco jau ma hai imaginà – quai è in fitg bel sentiment.
Tips dal profi
Durant las ultimas provas avant la premiera, survegnan las scolaras ed ils scolars visita da l'actur professiunal Lorenzo Polin da Samedan. El dat vinavant tips e trics prezius, uschia che las acturas ed ils acturs èn pronts per ir sin il palc.
Las preschentaziuns han lieu ils 24, 25 e 26 da zercladur a S-chanf.


text:
Carlo Emilio Gadda
El Carlo Emilio Gadda (Milàn, 14 nuembor 1893 – Ruma, 21 mag 1973), l'è stai un scritùr milanés.
Biugrafìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Prim de tri fradéi, el Carlu Emiliu l'è nassüd el 14 nuembor dal 1893 da Adele Leher, una dona üngherés ind una famiglia d'la media burghesìà de Milàn, cità indùe l'ha stüdiàd fin a la làurea. Inissialmént urientàd vèrs le facultà umanìstiche e la literadüra, dopu la mort dal pador che l'è avegnüda ind el 1909 e che l'ha lassàd la famiglia in miga bune cundissión ecunòmiche, l'è stai cunsiliàd da la mador a iscrivoss a la facultà de Ingegnerìa dal Pulitecnich de Milàn.


text:
Scolas medias en il Grischun
Il sectur da las scolas medias en il Grischun cumpiglia las scolas medias privatas e la scola chantunala grischuna.
L'uffizi per la furmaziun media-superiura ademplescha incumbensas da coordinaziun e da direcziun per las scolas medias, regla ils pajaments da subvenziuns a las scolas medias privatas, organisescha ils examens chantunals d'admissiun e da diplom e surpiglia er diversas incumbensas da l'elavuraziun specifica.
Examens d’admissiun en ina scola media chantunala
Hinweis: Nus avain midà cahsa.
Amt für Höhere Bildung, Grabenstrasse 1, 7001 Chur


text:
Il chantun Giura ha mantegnì per gronda part ses caracter rural. Perquai vegnan celebradas anc oz las pli diversas tradiziuns. Ellas expriman ina colliaziun speziala cun la natira e cun il ritmus da las stagiuns, dentant er cun las abilitads professiunalas ch'èn vegnidas sviluppadas sur tschientaners dals mastergnants da la regiun. Ina spezialitad da questa regiun è ses patrimoni linguistic atipic. Il chantun Giura è il sulet chantun da la Svizra cun in dialect che tutga tar la lingua d'oïl. Da questa lingua, che vegn er discurrida en il Franc Contadi cunfinant, datti differentas variantas. Ella fa part da las linguas romanas ch'èn naschidas oriundamain al nord da la Gallia sut influenzas celticas e germanas. Cun l'intent da mantegnair questa diversitad linguistica è vegnida creada tranter auter ina pagina d'internet («Djâsans - Patois Jurassien»). Questa pagina propona activitads e cuntegna ina collecziun da dicziunaris per garantir che las enconuschientschas linguisticas vegnian transmessas, ma er numerusas paraulas, chanzuns ed ulteriuras infurmaziuns interessantas.
En general s'engaschan differentas uniuns privatas e publicas per mantegnair la cultura regiunala. Il chantun Giura sa participescha a quellas cun contribuziuns a basa da l'artitgel 42.2 da sia constituziun chantunala. Quest artitgel prevesa ch'il chantun e las vischnancas procurian e gidian a mantegnair, a derasar ed ad applitgar il patrimoni cultural giurassian, cunzunt il dialect. L'uffizi chantunal da cultura è l'uffizi chantunal cumpetent en chaussa. Grazia ad ina collavuraziun cun l'organisaziun Djâsans datti curs da patois per ils scolars giurassians.
In decurs da l'onn en il ritmus da las tradiziuns
Blers usits e bleras isanzas dal chantun Giura han in connex cun ils firads e cun las stagiuns. Il decurs da l'onn cumenza cun ils giavischs da Bumaun, gia prest suondan ils buns giavischs da Bavania che vegnan exprimids dals uffants. Pauc pli tard porta il tschaiver vita en ils vitgs: A Le Noirmont ed en las Francas Muntognas vegn el festivà sco «Carimentran», en auters lieus sco «Rai-tiai-tiai» u «Brandons». Alura suondan las enconuschentas sgnoccas dal 1. d'avrigl. Pasca ha survivì tant dal puntg da vista religius sco er areguard sias isanzas da primavaira. Sessanta dis suenter Pasca vegn celebrà Sontgilcrest: Quest firà regorda la preschientscha fisica da Cristus en il sacrament e la conversiun da paun e da vin.
La primavaira festivescha er Delémont la tradiziunala «Danse sur la Doux» che cumpiglia in martgà e numerus stans d'ustaria en sias giassas e sin sias plazzas, entant che Pruntrut organisescha ses martgà, la «Braderie», l'atun. Suenter avair terminà las lavurs da champagna suonda mintgamai la festa da Son Martin cun sias buntads culinaricas. Questa festa fa endament ch'ils purs avevan per disa da mazzar in portg durant l'emprima mesadad da november. Il cumenzament da l'enviern s'avischina la festa da Son Niclà cun ses regals e cun ses cortegis, avant ch'il cirquit da l'onn sa serra cun la festa da Nadal.
Durant l'onn han er lieu en il chantun Giura numerusas festas da musica instrumentala, pliras festas dals chors cecilians, a las qualas sa reuneschan mintgamai plirs chors da baselgia tant sco divers festivals e festas da musica actuala. Questa dinamica culturala e quest stretg liom cun las stagiuns èn las caracteristicas centralas da l'identitad tradiziunala da la regiun. Ils Giurassians, colliads cun la natira e cun ses mitus, han dapi adina consultà guariders per curar u per mitigiar tschertas malsognas, sco per exempel arsas, variclas e mal il chau. Els n'han mai chalà cun questa pratica.
Abilitads multifaras
Las tradiziuns dal chantun Giura cumpiglian er differentas abilitads caracteristicas d'in artisanadi gist uschè ritg sco diversifitgà. Latiers tutga natiralmain l'art d'urer, la pitga da l'industria regiunala. Quest art è la basa per numerusas professiuns tecnicas ed artisticas: dal designer, al spezialist per lavurs d'emagl, da madraperla e da pedras preziusas fin al maister urer. La gronda reputaziun che la fabricaziun d'uras ha dador ils cunfins da la Svizra na fa betg loschs mo quests professiunists, mabain tut la populaziun da la regiun.
Il chantun Giura è er la tgina da l'ultima razza da chavals da la Svizra: Qua vegn allevà il freiberger, il chaval da las Francas Muntognas da statura mesauna ch'è enconuschent per ses caracter obediaivel. El è l'ultim represchentant dal chaval da trair en l'Europa dal vest. Sin questa tradiziun ch'è documentada en las Francas Muntognas dapi il 17avel tschientaner, sa basan anc oz bleras professiuns, blers usits e bleras occurrenzas.
Autras cuntradas sco la Val Terbi e la Haute-Ajoie èn adattadas per la cultivaziun da pumers. Da La Baroche deriva l'enconuschenta «Damassine»: Quest vinars che pretenda abilitads da producziun tut spezialas fascinescha tras sia savur chauda e tras ses gust da palogas selvadias, cuntegna ina nota ervusa ed ina idea da mandels amars.


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs
Producir products ord tailas
- lavurar cun la maschina da cuser, guglias da cuser, forsch, centimeter, circul e squader
- calcular la taila ch'i dovra
- tagliar las sdrimas da taila e las elavurar cun la maschina da cuser
- preparar las tailas per sumbrivals tagliadas e cusidas cun crutschs, anzas e glischnaders per ch'ellas possian vegnir pendidas si
- duvrar plimas e material d'emplenir per plimatschs
- resguardar las prescripziuns en connex cun la protecziun da la sanadad e da l’ambient e da la segirezza da la lavur, sco er las directivas en la lavur cun maschinas
Cussegliar clientas e clients
- declerar a la clientella tge effect che mintga colur ha en la stanza
- enconuscher ils divers stils da mobiglias e da construcziun
- cuser sumbrivals u plimatschs che van a prà cun il stil d’ina abitaziun
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 31-5-2010
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
en in manaschi per decoraziun d’interiurs u en in manaschi da producziun per la branscha da decoraziuns d’interiurs
Furmaziun en scola
Plirs curs da bloc per onn a la scola professiunala da Soloturn
Roms professiunals
- confecziun
- segirezza da la lavur
- protecziun da la sanadad
- protecziun da l’ambient
Curs ordaifer il manaschi
emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attest federal professiunal "cusunz / cusunza da decoraziuns AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
Pretensiuns
- plaschair da textilias
- inschign manual
- moda da lavur exacta
- senn per furmas e colurs
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco er da l’associaziun interieursuisse
Creader / Creadra da textilias interiuras AFQ
Cusunzs / cusunzas da decoraziuns AFP pon far la furmaziun scursanida sco creader / creadra da textilias interiuras AFQ (entrada en il 2. onn da scolaziun).
Silsuenter han ellas las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco creaders / creadras da textilias interiuras AFQ.
Cundiziuns da lavur
Cusunzas e cusunzs da decoraziuns AFP lavuran en manaschis per decoraziun d’interiurs, en ateliers da cuser da fatschentas da mobiglias u en manaschis da producziun per la branscha da decoraziuns d’interiurs.
Ulteriuras infurmaziuns
interieursuisse
Eichholzstr. 11
Chascha postala
2545 Selzach
Tel: +41 32 641 66 10
URL: www.interieursuisse.ch


text:
Ils purtrets da las attatgas da terror a Brüssel schocheschan. Bumbas en la metro e a l’eroport cun entant almain 31 persunas mortas e passa 300 blessadas. Ina da las bumbas n’è per fortuna betg explodida. Quella han experts pudì metter ord funcziun.
Maximal duas uras fin Cuira
Sche quai fiss da neutralisar ina bumba en il Grischun, lura fissan nus dependents d’experts da Turitg. Ils experts da bumbas en adina semtgads en pichet, e quai 24 uras per di. Tut tenor nua che la bumba sa chatta, po quai dentant durar in temp fin ch’els arrivan.
Fin a Cuira èn ins il pli tard en duas uras, di il pledader da medias da la Polizia da la citad da Turitg, Marco Cortesi. En quest interval è la Polizia chantunala dal Grischun responsabla per la situaziun. La polizia sto guardar ch’il lieu vegn segirà, uschia ch’i na po capitar nagut a nagin.
Scenas sco ord in film
En Svizra datti trais gruppas d’experts ch’èn spezialisadas sin bumbas. Ina gruppa a Turitg, ina a Berna ed ina a Genevra. Ils experts svizzers èn adina en contact cun experts da bumbas da l’entir mund ed èn tut il temp «en scolaziun».
Questas scenas datti. En tscherts cas sto in expert sez ir tar la bumba e neutralisar ella. Però dependa quai dal cas. I dat era roboters che pon s’avischinar ad ina bumba cun agid da computers. En ils pli blers cas saja quai però uschia che la bumba vegn destruida dals experts, di Marco Cortesi.
Ils experts n’èn dentant betg mo responsabels per bumbas. Els vegnan per exempel era en acziun sche quai dat explosiuns da gas en chasas u fieus pli gronds.


text:
Menaschi tecnic
Menader: Thomas Alig
Il menader ei responsabels per il manteniment e la gestiun dil provediment d'aua e dalla dismessa dad aua piarsa sco era per la reit da conducts dalla vischnaunca.
Provediment d'aua
Menader: Thomas Alig
Substituziun: Silvio Riedi
Il provediment d'aua procura per la qualitad dall'aua e garantescha il provediment cun aua da beiber. Il provediment d'aua vegn menaus el quen communal sco finanziaziun speciala.
Dismessa dad aua piarsa
Menader: Silvio Riedi
Substitut: Luzi Janka
Cun planisar, construir e mantener ils indrezs da drenadi procurein nus che l'aua piarsa dils tenercasas e las fatschentas vegni menada via la canalisaziun ellas sereneras nua ch'ella vegn purificada. La dismessa dad aua piarsa vegn finanziada cun ina taxa unica per la colligiaziun cun la serenera e la canalisaziun ed ina taxa da menaschi annuala per la serenera.


text:
Dominika Cibulková
La Dominika Cibulková (Bratiślàva, 6 ad Maǵ dal 1989) l'è na tenìsta śluvàca prufesiunìsta da 'l 2005. L'è élta 160 cm, la péśa 58 chilo e la stà a Bratiślàva. A gh piàś dimóndi śugàr in sla tèra rósa e in sal sintètic e la śōga 'l arvèrs a dū maṅ.
In dla sò caréra l'à vins tri tìtui WTA in tut. In di turnèo dal Gran Slam l'è stada bòna ad rivàr in finàl a gl'Australian Open in dal 2014, in semifinàl a 'l Roland Garros in dal 2009, e in di quàrt a Wimbledon (2011) e a gl'US Open (2010).
L'è la murōśa dal tenìsta austrìac Jürgen Melzer dòp ès'r-as misa p'r un pôc anc cun al francéś Gaël Monfils. La gh'à un cagnulèṅ ch'al s ciàma Pupi e la gh'à 'n débul p'r al burséti.
Caréra
In dal 2008 la riva in finàl in sla tèra vérda 'd Amelia Island pardénd però da la rusa Marija Šarapova cun al puntéǵ ad 7-6, 6-3. La śluvàca la s tōś però l'arvìnsida sèg 'l an dòp a 'l Roland Garros quànd in di quàrt la la spasa via par 6-0, 6-2 dòp avér abû anc sinc match point in sal 6-0, 5-0. In semifinàl però la pèrd da la rusa Dinara Safina.
In dal 2010 la céd in di quàrt a la Kirsten Flipkens in d'l UNICEF Open e a la Caroline Wozniacki a gl'US Open dòp avér batû la Svetlana Kuznecova.
La vins al sò prim turnèo al 23 'd Utóbar dal 2011 a Mósca baténd in sal cimènt a 'l quèrt l'èstuna Kaia Kanepi par 3-6 7-6 7-5 dòp avér pardû la stmana prima la finàla ad Linz da la Petra Kvitová par 4–6 1–6.
In dal 2012 la céd a la Sara Errani al tìtul ad Barcelóna par 2-6 2-6 ma la gh la cava listés a purtàr a cà quèl in d'l an a Carlsbad (Stat Unî) quànd la dà la paga a la Marion Bartoli 6–1 7–5.
La taca dimóndi bèṅ al 2013 cun la finàla ad Sydney (11 ad Śnar), in dua l'è bòna ad bàtar la Petra Kvitová, la Sara Errani e l'Angelique Kerber, ma la la pèrd cóntar l'Agnieszka Radwańska a n cavànd-gh-la a far suo gnanc un śōg. A 'l quàrt tùran ad Miami la fà sudàr dimóndi la Serena Williams pardénd sèg sōl par 2-6 6-4 6-2. La śluvàca la cata incóra l'americàna in di utàṿ a Róma ma 'sta vòlta la ciàpa n'imbarcàda finénd par pèrdar par 0-6 1-6. In sl'èrba la riva a 'l tèrs tùran a 'S-Hertogenbosch e a Wimbledon pardénd da la Garbiñe Muguruza Blanco par 4-6 4-6 e da la Roberta Vinci par 4-6 4-6. La Dominika la fà méj in dal cimènt americàṅ ad Stanford in dua la bat prima l'Urszula Radwańska e pò anc sò surèla Agnieszka in finàl par 3-6 6-4 6-4. A Turònt la riva invéci in di quàrt cun la Na Li ma almànc l'è bòna ad far fóra l'Angelique Kerber e la Roberta Vinci. Dòp tri prim tùr'n ad fila, a Tokyo la cata incóra al surèli Radwańska in sla sò strada: dòp avér batû l'Urszula la pèrd in di utàṿ cun l'Agnieszka.
In dal 2014 la taca faghénd i quàrt a Brisbane (3-6 3-6 da la Serena Williams) e prim tùr'n a Sydney (6-7 5-7 da l'Angelique Kerber). A Melbourne la i sćiànca tuti par rivàr in finàl, pardénd sōl un sét lung la via. La Cibulková la manda a cà in d'l órdan la Francesca Schiavone 6-3 6-4, la Stefanie Vögele 6-0 6-1, la Carla Suárez Navarro 6-1 6-0, la Marija Šarapova 3-6 6-4 6-1, la Simona Halep 6-3 6-0 e l'Agnieszka Radwańska 6-1 6-2. Dòp un prim sét dimóndi lutâ, la céd pò in finàl cun la cinéśa Na Li par 6-7 0-6.
Finàli in di Gran Slam
Culegamènt estéran
- (EN) (FR) (IT) (ES) (CA) Al sò sit uficiàl
- (EN) La sò schéda in sal sit dla WTA


text:
Dinastia Piast
La Dinastia Piast (in cec: Piastovci; in todesc: Piasten; in polac: Piastowie) l'è staita la prima storega dinastia qe l'ha regnad su la Polonia. Ol prim member verifegad dei storeg l'è stait ol princep Miecislav I (930-992). Ol govern dei Piast l'è finid ind el 1370 con la mort del re Casimir III ol Grand.[1]
Dei ram de la dinastia i ha seguitad a governar ind el Ducad de Masovia (infina al 1526) e ind i Ducads de Slesia infina a la mort de l'ultem member mas'c de i Piast de Slesia.[1]
I Piast i s'era imparentads con tante fameie nobele d'Europa, e i g'hera tants titoi, un quai anca ind el Sacro Roman Imper.
Orijen del nom[Modifega | modifica 'l sorgent]
I prim duca e re de Polonia i dixiva de descender del Piast Kołodziej, un personaj lejendare citad la prima vœlta ind le Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum, scrivide ind el 1113 del Gallus Anonimus.[2]
Sovran[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 (IT) Piasti ind la Treccani
- ↑ (EN) Norman Davies, Heart of Europe: The Past in Poland's Present, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-280126-5, paj. 249


text:
«Venderdi saira èsi stà in zic fraid e perquai na d'eran betg uschè bleras persunas en las giassas», di Armin Spescha dal comité d'organisaziun dal Städtlifest a Glion. Persuenter è la sonda stada fitg bain visitada ed i saja stà ina buna atmosfera.
Er il traffic n'haja betg chaschunà problems, malgrà ch'in dals parcadis usitads, il prà da la posta, è stà serrà perquai ch'el vegn surbajegià. Ils organisaturs han gì organisà in nov areal da parcar. Dad avrir il nov sviament per la fin d’emna da festa na saja betg stà ina opziun, di Armin Spescha plinavant, i haja bain dà bler traffic, dentant en il rom sco da mintga autra occurrenza en la citad sco per exempel er tar fieras regularas.
RR novitads 12:00


text:
Cunquai èn ils Svizzers per l’emprima giada endretg campiuns mundials dapi il 1995. Gia il 2009 en l’Ungaria eran ils Svizzers stads ils victurs. Avant 6 onns avevan els dentant survegnì regalà la medaglia dad aur. Il davos currider svedais ch’era a la testa era sa blessà, ils curriders ch’era sin ils chaltgogns ad el han dà emprim agid. Matthias Merz n’aveva betg vesì quest accident ed uschia cuntanschì l’arrivada sco emprim.
En Scozia ha la staffetta svizra gudagnà aur avant il Norvegiais ed ils franzos.
Nagina medaglias per las dunnas svizras
La staffetta svizra da las dunnas ha manchentà da gudagnar ina medaglia al campiunadi mundial da cursas d’orientaziun ad Inverness en Scozia. Las defensuras dal titel han stuì sa cuntentar cun il 5avel plaz suenter che la davosa curridra, Sara Lüscher, ha pers il contact cun las pli spertas.
Gudagnà suveran aur ed uschia nov campiun mundial è la staffetta dal Danemarc.
RR novitads 20.00


text:
Lavurs
Cuvratetgs isoleschan e cuvran tetgs spundivs cun quadrels da terracotga, fibrocement, metal u plattamorta natirala. Cun lavur da precisiun protegian els l’edifizi cunter l’umiditad, cunter il fraid e cunter la chalur. In tetg bain isolà è essenzial per reducir il consum d’energia.
Cuvratetgs lavuran independentamain u en in team. Avant che tschentar il material da cuvrida construeschan els tetgs pers ed isolaziuns cunter la chalur. Uschia procuran els che la chalur resta la stad ordadora e l’enviern endadens. Cun agid da barrieras da vapur eviteschan els ch'i possia entrar aua condensada donnegiusa en la tocca da construcziun.
Durant la fasa da preparaziun endrizzan cuvratetgs il plazzal ed organiseschan il process da lavur. Els legian plans e dissegns e calculeschan sa basond sin quels la quantitad dal material che vegn utilisà per l’incumbensa. En cas da basegn creeschan els sezs skizzas, plans e dissegns.
Tetgs pon esser bunas funtaunas per la producziun d’energia solara. Cuvratetgs han perquai las enconuschientschas professiunalas davart la montascha da moduls solars. Els monteschan implants solars ed als preparan per l’installaziun.
Cuvratetgs lavuran a l’autezza. Els enconuschan ils privels dal plazzal e resguardan adina las prescripziuns davart la segirezza da la lavur e la prevenziun d’accidents.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 21-10-2016 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun en scola
Curs en bloc a las scolas professiunalas ad Uzwil/SG u a les Paccots/FR
Roms professiunals
- prescripziuns e mesiras davart la segirezza da lavur e la protecziun da la sanadad e da l’ambient
- installaziun da stresas e sistems sin paraids e mirs exteriurs
- planisaziun e preparaziun da las lavurs da cuvrida da tetg
- tschentar, mantegnair e reparar ils sistems da tetg
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Cun fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "cuvratetgs AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola obligatorica terminada cun pretensiuns mesaunas u grondas
Pretensiuns
- senza sturnizi
- inschign manual
- abilitad da lavurar en in team
- chapientscha pratica
- chapientsch tecnica
- imaginaziun dal spazi
- buna constituziun corporala
- agilitad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e scolas professiunalas, da l’uniun Polybau sco era d'interpresas da la branscha da paraids e mirs exteriurs d’edifizis
Furmaziun da basa scursanida
emprendissadi supplementar d’in onn sco isolatur / isolatura AFQ, sco constructur / constructura da fatschadas AFQ u sco constructur / constructura da puntanadas AFQ
emprendissadi supplementar da dus onns sco montader / montadra da storas AFQ u sco toler / tolera AFQ
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: manader / manadra da construcziun da paraids e mirs exteriurs, cussegliader energetic / cussegliadra energetica en edifizis u manader / manadra da project en montascha solara
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra en policonstrucziun
Scola spezialisada superiura (SSS)
studis en champs parentads, p. ex. tecnicist / tecnicista dipl. SSS surveglianza da construcziun
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en champs parentads, p. ex. Bachelor of Science SAS en inschigneria da construcziun (direcziun paraids e mirs exteriurs d'edifizis) a la Scola auta Lucerna
Cundiziuns da lavur
Cuvratetgs lavuran en manaschis da la branscha da paraids e mirs exteriurs d'edifizis u en manaschis maschadads (paraids e mirs exteriurs d’edifizis e tolaria). Quai èn per gronda part manaschis pitschens u mesauns.
Cuvratetgs pon era lavurar en manaschis industrials che fabritgeschan products per paraids e mirs exteriurs d'edifizis.
La branscha da paraids e mirs exteriurs gioga ina impurtanta rolla per la strategia d'energia da la Confederaziun. Tar la construcziun u sanaziun d'edifizis contribuescha ella per exempel che quels vegnan pli effizients areguard l'energia. Per persunas dil fatg èn las perspectivas professiunals bunas.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun Polybau
Lindenstr. 4
Chascha postala
9240 Uzwil
Tel: +41 71 955 70 41
URL: www.polybau.ch


text:
Omicidio a luci rosse
Omicidio a luci rosse (Masamènt a luś rósi) 'l è 'n thriller americàṅ dal 1984 ad Brian De Palma ch'al tōś ispirasiòṅ da soquànt film 'd Alfred Hitchcock di an Sinquànta cuma Delitto perfetto, La finestra sul cortile e La donna che visse due volte.
La pelìcula l'à fat sù òt migliòṅ e òt ad dòlar ch'a gh cala quèl par rivàr a 'l budget stimâ 'd déś.
Sunt
Jake Scully (Craig Wasson) 'l è 'n atōr da quàtar sòld piutòst sfigâ in dla vita. Dòp avēr pardû na part par via dla sò claustofubìa, turnànd a cà al bèca la sò muróśa a lèt cun 'n àtar. Casâ via da la dóna, esénd ch'la cà la n è briśa sua, Jake 'l incróśa 'n tisi ciamâ Sam Bouchard (Gregg Henry) che, scultànd la sò stòria, al gh śibìs un pòst da durmìr esénd ch'al sò apartamènt adès 'l è lìbar parchè lò al gh'à d'andàr via par di impégn. Inóltar a gh'è na sò vśina 'd cà, la Gloria Revelle (Deborah Shelton), che tut al siri la s cava śò davànti a la fnèstra par far di balét purcùs e lò al s è inśgnâ par tōr un telescòpi par tgnir-la 'd òć ad nascòst ch'l è sèmp'r un bèl spetaculèṅ.
Na vòlta da par lò, Jake al taca subìt a spiàr cla malnéta là ma al fà anc a mènt ch'a gh'è 'n àtar, un tisi ch'al pâr 'n indiàṅ, ch'al fà àtar tant. La nòt dòp 'l atōr al véd c'l óm là insfilsàr-'s in dla sò cà par rubàr e par masàr-la c'n un tràpan méntar lò al n pōl far gnint parchè farmâ prima dal caṅ dla vitma. Interugâ da 'l detective Jim McLean (Guy Boyd), Jake al finìs listés in dla lista di suspetâ.
In séguit Jake al véd un trailer in televiśiòṅ 'd un film a luś rósi, “La Holly la s fà Hollywood”, in dua la prutagunìsta, la Holly Body (Melanie Griffith), la fà 'n balét dal tut cumpàgn a qvél ch'la fava la Gloria. Sinténd ch'a gh'è quèl ch'a traśa, 'l óm al decìd ad tōr part a 'n pruvèṅ dla cà 'd prudusiòṅ ad dla pelìcula là, in manéra 'd psēr cgnósar la Holly e dascórar sèg.


text:
team
-
Petra Cahannes
menadra dil biro a Glion
Suenter igl emprendissadi mercantil haiel jeu dau adia per 4 meins e semessa sin via a San Diego, USA. Miu emprem grond viadi, il qual che ha menau mei el lontan lunsch naven da casa e ha silsuenter dau a mi il tschaffen per viagiar. Il desideri dad ir en tiaras jastras ha schon gia cuort suenter miu retuorn puspei menau mei el lontan, quella gada Korea dil Sid, Giapun e Tailanda. La hospitalitad e l’aviartadad da quellas tiaras han impressiunau mei. 2015 ha la febra da viagiar puspei menau mei anavos ell’USA ed jeu sundel semessa sin via el « Sunshine State » Florida a Miami. Miami che ha ina reputaziun sco metropola da cruschadas cugliuna. Cura ch‘ins mira pli exact, porscha quei marcau bia cultura, ina cuschina creativa ed in stil da viver dall’America dil Sid; la quala jeu haiel saviu guder e viver per in onn.
Hobis: viagiar, musica, snowboard, tennis, magliar bein
Vossa specialista per: USA, Caribica, Asia, Europa
-
Jessica Caprez
cussegliadra da viadis
Miu emprem grond viadi ha menau mei ell’America. El fratemps sun jeu gia stada pliras gadas els Stadis Uni e sun adina puspei fascinada dalla natira, dalla diversitad e vastadad. Sco cuntrast al vest visetel jeu fetg bugen las tiaras asiatas cun lur tradiziuns, culturas, tratgas e religiuns multifaras. Il pli fetg a cor stattan a mi las tiaras digl Orient, surtut ils Emirats Arabs, igl Oman e la Jordania. E sin tut mes viadis astga ina caussa buca muncar: mia camera da fotografar.
Hobis: viagiar, fotografar, mirar films e serias, ir si mises, dar tennis
Vossa specialista per: viadis en tiaras lontanas, Africa, Stadis Uni, Asia, Emirats Arabs Uni, Oman ed Europa
-
Rita Derungs
cussegliadra da viadis
Guder il tipic fried dalla cuschina thailandesa a Bangkok, empruar differentas tapas duront ina show da Flamenco ad Andalusia ni guder in bien rum ella enconuschenta bar Rick’s a Jamaica. Quei sauda semplamein vitier tier in viadi en novas culturas. Naturalmein astga cheu era buc nies vischin l’Italia muncar. Apulia porta vitgets idillics, aua clara sco glas ed ina grondiusa tratga. A Sardinia vegnan ins pupergnai da rivas alvas. Ina cuschina mediterana spetga vus sin ina tura d’auto atras la bellezia cuntrada da Corsica. Ni astgi forsa esser zatgei exotic? Scuvrir las differenzas dallas inslas Seychellas egl Ocean Indic, ugheghiar in viadi sin il flum atras Laos ni sfunsar en ina tiara da tiers sin ina safari ell’Africa dil Sid.
Hobis: viagiar, sport, magliar bien, mia famiglia
Vossa specialista per: Asia, vacanzas da famiglia, Grezia
-
Andrea Engel
Possessur
Viver il mument a moda variada ed individuala - quei ei mo ina dallas fassettas che fan il mund dil viagiar aschi coluraus ch’el fascinescha mei dapi varga 20 onns. Tuttina sch’ei va per organisar las vacanzas en in club adattau per famiglias alla riviera terca, vacanzas da golf egl Orient Extrem, viadis da fatschenta ni viadis luxerius entuorn il mund sin bastiments da cruschada gigantics - la multifariadad dallas pusseivladads s’exprima era en Vossa tscherna persunala dallas destinaziuns. Jeu selegrel d’astgar parter cun Vus mia pissiun per il viagiar.
Hobis: passentar temps cun la famiglia, viagiar, dar tennis, dar golf e far sport en general
Vies specialist per: viadis en tiaras lontanas, viadis per famiglias, viadis da golf, cruschadas, sgols e viadis da fatschenta
-
Ingrid Suenderhauf
cussegliadra da viadis en mandat da freelance
In bi pastget verd sut ils peis, l’egliada drizzada viers la plazza da golf bein tgirada, in moviment da sittar concentrau - ils giugaders da golf denter Vus san tgei fascinaziun che quei sport sa haver. Cumbinei era Vus Vies viadi dils siemis cun la pusseivladad da sededicar a Vossa pissiun. Viagei en Scozia, il liug d’origin dil sport da golf, gudi la bellezia culissa sin l’insla vulcanica Teneriffa ni schei gustar ils deletgs gastronomics talians e dei era gest aunc ina partida sin las plazzas da golf magnificas dalla Sicilia, l’Italia dil nord e la Toscana. Jeu selegrel d’astgar cussegliar Vus risguardond Vos giavischs e Vossas spetgas persunalas.
Hobis: viagiar, dar golf, viandar, guder bunas tratgas
Vossa specialista per: viadis da golf, viadis en marcaus sin igl entir mund, Irlanda, Scozia, Italia, Spagna


text:
Cun gronda maioritad da bun 2000 commembers ha la AfD (Alternative für Deutschland) decidì quest curs. La partida sa declera per la libertad da cardientscha, conscienza e professiun. Ins stoppia dentant metter clers cunfins al diever da la religiun, è la AfD persvadida. Blers muslims sajan integrads e sajan uschia er acceptads sco commembers da la societad.
En il chapitel per il program da partida manca dentant la formulaziun che divers manaders da la partida avevan duvrà avant la decisiun, che l'islam saja incumpatibel cun il dretg fundamental tudestg.
Exteriur «L'islam na tutga betg tar la Germania»
La partida tudestga AfD ha decidì a Stuttgart in curs anti-islam. Tranter auter vul ella scumandar minarets, cloms da muezin e burcas.
Cun gronda maioritad da bun 2000 commembers ha la AfD (Alternative für Deutschland) decidì quest curs. La partida sa declera per la libertad da cardientscha, conscienza e professiun. Ins stoppia dentant metter clers cunfins al diever da la religiun, è la AfD persvadida. Blers muslims sajan integrads e sajan uschia er acceptads sco commembers da la societad.
sda/sc


text:
Il gea a l'iniziativa da limitaziun saja in cler pled encunter ina Svizra da 10 milliuns, scriva la Partida populara dal Grischun en communicaziun. Cun la libra circulaziun dapi il 2007 hajan passa 500 milliuns persunas da l'Uniun europeica survegnì access a la Svizra. Per consequenza sajan gia in milliun dapli persunas vegnidas en Svizra durant ils ultims 13 onns. Be mintga 5avla persuna lavuria en ina professiun nua ch'i na dettia nagins Svizzers qualifitgads. Uschia vegnian ils lavurants svizzers stgatschads ed il squitsch sin las pajas creschia.
En vista a la situaziun finanziala urgenta suenter la crisa da corona, saja da desister sin ulteriuras redistribuziuns da daners. Perquai haja la partida decidì in Na tar il congedi da paternitad. D'approvar quest project, avess per consequenza custs d'almain 230 milliuns francs per ils patruns. Plinavant pudessi er dar custs zuppads sco per exempel per substituziuns da fin 900 milliuns francs.
La deducziun per la tgira d’uffants ha la partida approvà. Uschia vegnian sur tut famiglias da la classa mesauna sustegnida e distgargiadas finanzialmain.
La Svizra votescha ils 27 da settember 2020 davart las fatschentas.


text:
Calice al Cornoviglio
Calice al Cornoviglio (en lìgure: Calice) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 1 136 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 34,1 km² e 'na densità de popolasiù de 33 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Beverino, Follo, Mulazzo (MS), Podenzana (MS), Rocchetta di Vara, Tresana (MS).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Calice al Cornoviglio l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fontaunas1895, pia avon 125 onns, ha il cauvitg Peter Coray (*1843-†1930) installau a Laax las fontaunas. Forsa ch’el – igl anteriur offizier d’in regiment dils Zuavs a Ruma – ha seschau inspirar dallas numerusas fontaunas dil «marcau perpeten».
Sco exempel lein nus menziunar en quest liug l’enconuschenta poesia «Primavera»:
Fontaunas clar resunan, uals si cuolm naschi a val ei sesparunan e creschan mintga di; ei trai favugn migeivel, ei dat sulegl bi clar, quei ei il temps legreivel schi bials per viagiar. Jeu sentel la fladada dil vent sedestadau, la veta Ieventada sut tschiel serein e blau.
Miu cor, er ti sesarva, canzuns fai sesalzar, passend tras nova jarva tgi less ca selegrar! Cantond sco las fontaunas jeu mon per cuolms e vals, legrias permavaunas jeu partel culs utschals; tras l'aria fina clara o matg, ti vegns ornaus; sche seigies en la tiara da cor beneventaus.


text:
Balabi
Balabi (nom ufizial in italian Ballabio) al è ün cumün cun 4 069 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 15,0 km² e ona densità de 271 ab./km² de la Pruvincia de Lecch, vesin al capplöch.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Balabi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1996
In onn da giubileum per ils meds electronics rumantschs. Nossa societad purtadra, la Cuminanza Rumantscha Radio e Televisiun (CRR), po festivar ils 12 d'october 1996 ses 50avel anniversari.
L'emissiun Dumondas da... vegn remplazzada da Controvers. In redactur da la Televisiun Rumantscha (Gieri Antoni Caviezel) maina ina discussiun cun pliras persunas davart in tema actual. Realisada vegn l'emissiun en il studio da la chasa federala a Berna.
1997
Radio Rumantsch survegn ina frequenza sin il satellit Astra ed è cun quai da recepir sco radio d'ina minoritad en tut l'Europa. Cun 4870 uras radio l'onn vegn extendida l'offerta da program anc ina giada. Tranter ils 10 ed ils 15 d'avust sa participescha RR a la 5avla Scuntrada Rumantscha a Domat e sa preschenta in'emprima giada sin internet.
Las emissiuns da televisiun rumantschas vegnan guardadas bler er da la populaziun da linguatg tudestg, grazia als suttitels da Teletext. La TvR sa participescha per l'emprima giada als dis da film da Soloturn, suenter che l'emissiun Cuntrasts pussibilitescha da realisar er documentaziuns e contribuziuns mono tematicas.
1998
Radio e Televisiun Rumantscha han logos novs ed èn daventads ina marca en il Grischun. La communicaziun e la strategia da vendita vegnan extendidas ed il studi da la retschertga tar l'auditori mussa buns resultats: la populaziun rumantscha taidla bler RR. En collavuraziun cun il cussegl dal public da la CRR vegn discutà il diever dal rumantsch grischun, il linguatg rumantsch scrit, er sco linguatg discurrì. RG vegn considerà sco pauc adattà per il microfon. Las audituras ed ils auditurs s'identifitgeschan cun ils idioms rumantschs tradiziunals.
Cun il film da la televisiun «Paun jester ha siat crustas» da Christian Schocher creescha la TvR ina contribuziun che chatta gronda attenziun. En la pausa da stad visita la TvR 7 vischnancas en la regiuns rumantschas ed organisescha l'«Open air-kino» cun atgnas producziuns.
1999
L'unitad d'interpresa rumantscha da la SRG SSR idée suisse occupa 100 collavuraturas e collavuraturs. L'emissiun per la giuventetgna, il «battaporta», festivescha ses 15avel anniversari. Sin la rait da la viafier retica circuleschan la «Tujetsch» e la «Savognin», duas locomotivas novas, modernas cun ils logos e las colurs dad RTR. RR organisescha cun success per l'emprima giada in viadi d’auditurAs a Prag.
Mintga di Telesguard sin SF DRS a las 18.45, dapi ils 23 d'avust. Cun quai è vegnida cuntanschida ina gronda finamira, mintga di ina fanestra rumantscha en la televisiun svizra. Recrutar e scolar redacturAs da televisiun rumantschAs è ina gronda sfida per la pitschna redacziun a Cuira.
2000
Il viadi d'auditurAs dal RR maina a Barcelona. En l'Engiadin'Ota ha lieu la 6avla Scuntrada Rumantscha (16 fin 20 d'avust 2000) e suenter la segunda festa svizra dals arts. Tar omadus arranschaments è RR il partenari da meds da massa. Ina davosa retschertga al telefon, fatga dal servetsch da perscrutaziun da la SRG SSR idée suisse tar la populaziun rumantscha dal Grischun conferma buns resultats. Da nov vegn introducì cun Radio Control, l'ura che taidla radio, in sistem nov per mesirar il diever dal radio en Svizra.
Contribuziuns da la Televisiun Rumantscha surpassan ils agens cunfins culturals e vegnan registradas a l'exteriur. L'emprim film da kino rumantsch «Increschantüm» realisà cun la TvR chatta in grond public a Turitg.


text:
Dapi il mars na dastga l'aviun 737 Max dal constructur american Boeing betg pli sgular perquai che dus aviuns da quest tip èn crudads giu. Uss scriva la gasetta d'economia Wallstreet Journal che la direcziun da Boeing pondereschia d'interrumper la producziun dal tip ch'è vegnì vendì il pli bler.
Il stop valia aifer l'interpresa sco opziun la pli probabla. La gasetta sa basa sin infurmaziuns dad insiders. L'alternativa fiss da reducir anc pli ferm la producziun. Pir l'emna passada ha la surveglianza aviatica americana declerà ch'i na dettia il proxim temp nagina readmissiun da l'aviun 737 Max.
Ord l'archiv da SRF:
Gia l'october è vegnì enconuschent che Boeing saveva gia avant ils dus accidents, ch'han chaschunà 346 morts, dals problems cun l'aviun Max 737.
RTR novitads 06:00