text:
Istorgia
Pro Helvetia marchescha dapi il 1939 la politica culturala svizra. Il Cussegl federal ha fundà ella curt avant la Segunda Guerra mundiala. L’entschatta è ella ina cuminanza da lavur per la «Defensiun naziunala spiertala» cunter la Germania naziunalsocialistica e l’Italia faschistica. Il 1940 sa chasa ella en las emprimas duas localitads da biro al Hirschengraben a Turitg.
Il 1949 vegn Pro Helvetia transfurmada en ina fundaziun da dretg public. Ella ha ussa l’incumbensa da mantegnair la cultura svizra, da la derasar a l’exteriur e da la promover en Svizra. Las incumbensas e l’organisaziun vegnan francadas il 1965 l’emprima giada en la lescha. Las activitads internaziunalas da la fundaziun daventan pli e pli impurtantas.
La mesadad dals onns 1980 sa profilescha Pro Helvetia a l’exteriur. Il 1985 fundescha ella l’emprim post exteriur, il Centre Culturel Suisse a Paris, ed il 1988 inaugurescha ella il biro da colliaziun a Cairo. Pli tard stabilescha la fundaziun ina rait da biros da colliaziun e d’instituziuns partenarias sin tut il globus.
Las incumbensas e l’organisaziun da Pro Helvetia s’adattan dapi la fundaziun adina puspè a las midadas dals basegns socials e culturals. A chaschun da ses giubileum da 70 onns il 2009 scriva la istoricra Rahel Bühler: «La critica è savens stada il motor per midadas, ella ha fatg adattar Pro Helvetia sia organisaziun, ses stil da communicaziun ed ils meds utilisads a las novas premissas».
Il 2012 entra en vigur la lescha per promover la cultura che refurmescha la fundaziun fundamentalmain. Il cussegl da fundaziun vegn sminuì da 25 sin nov commembers. Per l’emprima giada vegn separada cleramain la pussanza strategica ed operativa tranter il cussegl da fundaziun ed il secretariat. Da nov determinescha la «Missiva davart la finanziaziun da la promoziun da la cultura da la Confederaziun» (missiva da cultura da la Confederaziun) ils meds finanzials da la fundaziun.
Indicaziuns bibliograficas:
Ursula Amrein: «Los von Berlin!» Die Literatur- und Theaterpolitik der Schweiz und das Dritte Reich. Chronos, Turitg 2004.
Claude Hauser/Bruno Seger/Jakob Tanner (eds.): Zwischen Kultur und Politik. Pro Helvetia 1939 bis 2009. Pro Helvetia/NZZ Libro, Turitg 2010.
Thomas Kadelbach: «Swiss Made». Pro Helvetia et l’image de la Suisse à l’étranger (1945-1990). Editions Alphil, Neuschatel 2013.
Georg Kreis: Vorgeschichten zur Gegenwart. Ausgewählte Aufsätze, tom 2. Schwabe, Basilea 2004.
Pauline Milani: Le diplomate et l’artiste. Construction d’une politique culturelle Suisse à l’étranger (1938-1985). Editions Alphil, Neuschatel 2013.


c: text/html

text:
Per diversas organisaziuns e societads en Engiadin’Ota e la Bregaglia èn dumandadas voluntarias e voluntaris che porschan maun per diversas lavurs. Per exempel vegnan prestadas 1'100 uras l’onn da voluntarias e voluntaris en la chasa da tgira Promulins a Samedan, di Othmar Lässer, il mainaproject dad «Insembel».
Post da coordinaziun regiunal
Savens na sappian persunas interessadas per lavur voluntara ed er organisaziuns ch’èn avisadas sin agid voluntara però betg nua ch’ellas pon s'annunziar, di Othmar Lässer. Perquai han ins inizià il project «Insembel». La finamira è da sviluppar in post da coordinaziun per voluntarias e voluntaris en la regiun.
Sustegn da vischnancas
Ils custs totals per l’entir project prevesan var 185’000 francs. La gronda part vegnia finanziada da fundaziuns ed organisaziuns solidaras. Dumandà saja tenor Othmar Lässer però er sustegn da las vischnancas. Quai oravant tut per la promoziun dal project. Numnadamain possia quest project be avair success sche la populaziun enconuscha era el.
Planisà è da pudair metter en funcziun il post da coordinaziun regiunal en furma d’ina plazza parziala da var 25% il zercladur da quest onn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joan Enric Vives i Sicília
Joan Enric Vives i Sicília (Barcelona, 24 de luj del 1949) l'è on arcivescov catalan. Per el sò vess l'arcivescov de Urgell, l'è anca vun di duu princip de Andorra (l'alter l'è 'l president frances).
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è staa ordenaa prett el 24 settember del 1974 del vescov de Tortosa Ricardo María Carles Gordó.
El noeuv de giugn del 1993 l'è vegnuu vescov titolar de Nona e ausiliar de Barcellona.
In del 2003 el vegn vescov de Urgell e princip d'Andorra: el sò predeccessor l'era Joan Martí Alanis.
In del 2010 l'è nominaa arcivescov ad personam.
El mott[Modifega | modifica 'l sorgent]
Parare vias Domini (preparà i strad del Signor).


text:
La Tuoi-Ronda
Silvano Stecher | 28.07.2021
La bunura bod eschan partits cun duos bus da Scuol in direcziun Guarda, Chamonna Tuoi, per lura instradar da cumpagnia la «Tuoi-Ronda».
Sco prüm ans vaina miss in viadi in direcziun Plan-Furcletta per rivar sülla Fuorcla da Tuoi. Dürant quist’ etappa vaina gnü l’occasiun da dudir che paschiun e colliaziun cha mincha singul da nus ha per las muntognas e per nossa regiun.
Rivà sül spi, vaina pudü giodar ils prüms razs da sulai e’ns preparar per ir sur il vadret. In gruppas da trais e duos persunas vaina traversà suotoura la Hinter Jamspitz, per rivar sül piz. Ils ultims meters staivan amo ir sün grip. Il timing d’eira perfet, uschè ch’ans vain laschà gustar nos «Znüni». Üna vista grondiusa es statta la paja per nossas fadias: ün salüd al Piz Buin ed ün al Piz Linard !
Continuà nossa gita vaina sül Jamtalferner intuorn la Vorder Jamspitz aint il süd ed in vista fingià nos prossem böt, la Dreiländerspitz. Davo avair traversà il cunfin dal Tirol ed il Voralberg sülla Ochsenscharte esa i stip amunt tras la naiv. Ils ultims 200m sün terrain dür e sainza naiv. Trenta meters avant il piz as vaiva amo ün passagi ün pa plü stret. Finalmaing sun tuots rivats sül piz. Il lö d’eira s-chars ed ün ferm vent ans ha dat il bainvgnü.
Davo avair montà las s-charpellas, avant sco ir sül vadret vaina pudü giodair üna sglischida aval. Che giodimaint ! Uossa inavant in direcziun Fuorcla Vermunt.
Passa il vadret e rivà sülla fuorcla as vaiva l’ ocassiun per dar ün ultim sguard illa buscha per verer cha alch marenda es amo vanzà. Da la Furocla Vermunt esa lura i in drecziun chamonna Tuoi.
Il timing darcheu perfet ! Güsta avant la plövgia eschan rivats giò’n chamonna. Aint in stüva ans vaina lura tut temp per star da cumpagnia e giodair ün bun rösti da Tuoi.
Participants: Jachen Andri Gisep (guida), Christina Müller, Flurin Marugg, Christina Epting, Silvano Stecher, Domenic Stecher, Corrado Ghilotti, Andrea Bonifazi, David Langenegger, Gian Minar, Patrick Müller, Jon Andri Fliri, Beniamin Ambühl


text:
Actualmain è il campadi a Mustér plain e radund 700 persunas chattan il mument lur da chasa en tendas, rulottas e mobils. Quai è per blers il pli bel temp dal onn. E mintgin ha sias preferientschas. Ils ins han in bus pitschen e dorman dasper en tenda, ils auters han ina gronda rulotta cun tenda davant ed uschia in pitschen da chasa sin rodas.
Sin in campadi datti era adina bler da far per tegnair en urden tut. Saja quai da segar, ir cun il rument u da gidar da parcar ils vehichels. Tge che quai munta, raquinta Armin Manetsch:
Dus bus da VW, in vegl – in nov
Duas famiglias cun bleras parallelas. Omadus han trais uffants e omadus han in bus pitschen ed ina tenda. Ma ils bus han differentas annadas. Uschia è il bus da la famiglia Kunz dal chantun Berna nov da quest onn e l’auter, quel da la famiglia Blumer ha gia fatg blers kilometers. Ma las sfidas ed ils plaschairs da las duas famiglias che fan vacanzas da campar èn sumegliants.
Il pli grond mobil
La famiglia Krummen or dal chantun Friburg ha il mument il grond mobil sin il campadi a Fontanivas. Els raquintan sur da las sfidas da metter sut tetg l’auto l’enviern.
Fittar in camper – u cumprar el?
Cumprar in busin da campar u era in pli grond, munta ad ina gronda investiziun. Radund 80'000 francs ston ins quintar per in model cun in pau equipament. Blers sa decidan perquai da l'emprim empruvar ora in tal vehichel durant in per emnas e fittar quel. Remo Huonder da Mustér porscha in tal service. Specialmain durant il temp da corona haja el sentì il boom, uss saja la dumonda ida enavos in zic. Blers tschertgian uss dentant in plaz per laschar ils vehichels sut tetg l'enviern.
Campar cun rulotta
La famiglia Held, ch’è sin viadi cun la rulotta, è gia stada in zic dapertut. Il pli lunsch era l’Ollanda, ch’ha plaschì fitg perquai ch’ils ollandais sajan ils experts da campar. Là hajan ils plazs da campar tut quai ch’ins po s’imaginar. Els èn vinavant gia stads en il Schwarzwald, en Svizra, ed en l’Italia. Il grond siemi da la famiglia saja dad ir insacura ina giada fin Scandinavia.
Tschertgar aur en il Rain
Dani dal Zugerland chava aur gia dapi 20 onns. El vegn mintg'onn si Mustér per far vacanzas e tschertgar aur en il Rain, ma el va era en auters lieus en Svizra per tschertgar. Ins na vegnia betg ritgs ma i saja in bun hobi sper la lavur dal mintga di, di el.


text:
di Simona Scuri, Presidente Associazione Far Lombard
La lingua Lombarda è censita dall’UNESCO (codice ISO 639-3 lmo) tra le lingue in pericolo d’estinzione, è menzionata in vari trattati storici e moderni, ha una storia scritta che risale almeno al XIII secolo, ed è ancora usata, nelle sue varianti locali, da qualche milione di lombardi. Simona Scuri, Presidente della Associazione “Far Lombard” lo spiega “in lingua”
Tuts a l’sann qe ind el mond se parla un monton de lengue diverse. Ma a g’è anca dei lengue qe inn parlade semper plussee poc. In Italia inn trentado i lengue in pericol d’estinzion segond l’Unesco qe l’è l’organ dei Nazion Unide qe se ocupa de scienza, cultura e educazion. Cont l’aiud de lenguista de tut el mond, l’Unesco l’ha publegad un atlas dei lengue qe inn dree a descomparir in sui vari territori del mond, el famos ‘Atlas of the World’s Languages in Danger’.
Comè se sa, l’Unesco al se ocupa minga domà de ben tanjibel, çoè de castei, giexe, palaz, bosc o moniments. L’Unesco l’invida i governa a protejer e a salvaguardar anca i cognossenze, la cultura e i lengue dei divers teritori, qe inn ben intanjibel, patrimoni de l’umanitaa.
Intra i tante lengue in pericol d’estinzion segond l’Unesco a g’è el lombard, el sicilian, el piemontes, el ligur e inscì via. La lengua lombarda (cont tute i so varietaa locai, ciamade anca dialets) a l’è catalogada de l’Unesco cont el codex ISO 639-3Lmo e a l’è parlada ind un area qe la includ tute i province de la Rejon Lombardia, el Trentin Ocidental, la totalitaa del territori aministrativ dei province Novara e VCO (Piemont), la totalitaa del canton Texin (Svizera) e i Vall Grixone del piovent meridional alpin in Svizera, ma anca un quai comun de la provinça de Lissandria e del Garda verones.
Vuna dei finalitaa de ‘Far Lombard, associazion per la lengua lombarda’ de la qual a foo part, a l’è propi quella de far saver ai jent qe l’Unesco, insema a tante oltre istituzion internazionai e su consili dei academeg esperts de defesa lenguistega, al difend el dirit de ognidun a parlar e sentir la lengua de la soa region anca ind i sits istituzionai e ind i mass media.
Ma la finalitaa plussee specifega de Far Lombard l’è quella de realizar e divulgar dei scriits de interess editorial e dei audio-video in lengua lombarda.
#Lombard Language Unesco Iso 639-3lmo
Publegad el 9 lui 2018 in ValtellinaNews


text:
MOVIMENTO
Nossa società
MOVIMENTO
La Società MOVIMENTO sustegna in Grischun a persunas cun impedimaints ed a paraints chi tillas assistan. Da la società fan part las quatter gestiuns UFFICINA Samedan, INCONTRO Poschiavo sco eir la BUTTEGA Scuol e la BUTTEGA Jaura Müstair. Sco "Società per plazzas protettas d'abitar e da lavur in Engiadina e Vals dal Süd" güda MOVIMENTO daspö l'on 1987 a persunas cun ün impedimaint cun cumünanzas d'abitar assistidas sco eir cun plazzas da lavur e d'occupaziun, chüra, accumpognamaint, assistenza cumpletta o parziala pro l'integraziun professiunala e sociala. Chi's tratta d'uffants, creschüts o seniors cun malatias cronicas, impedimaints fisics o psichics sco eir restricziuns da cuorta o lunga dürada: La società spordscha a persunas cun impedimaints ed a lur famiglias agüd ed assistenza.
Las spüertas e'ls servezzans da la Società MOVIMENTO sun recugnuschüdas da la confederaziun e dal chantun e suottastan a la certificaziun BSV/IV 2000.
Gremis da la società poradra MOVIMENTO
Suprastanza da la società
- Prisca Annand, presidenta
- Annalea Stuppan, respunsebla Buttega
- Curdin Schmidt, chaschier
- Diego Schwarzenbach, dumondas giuridicas
- Annemarie Perl, contact cul chantun
- Fabiola Monigatti, respunsabla INCONTRO
- Alessandro Forcella, edifizis/immobiglias
Direcziun
Dr. Karin Hänni
Post da revisiun
OBT AG, Cuoira
Cumischiun da gestiun
Ruth Steidle, San Murezzan
Katia Caspani Albasini, San Murezzan
Finanziaziun
Nossas gestiuns as finanzieschan cun las contribuziuns dal chantun Grischun, la vendita d'agens prodots sco eir cun las entradas da las taxas dal di dals abitants. Grazcha a las donaziuns pudain nus far ultra da quai las investiziuns necessarias, realisar progets e finanziar regularmaing arrandschamaints specials sco vacanzas, excursiuns o spüertas da fuormaziun.


text:
Steriliśasiòun (pulisìa)
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia)
La steriliśasiòun (sterilizzazione in itagliàṅ) l'è 'n procedimèint da tgnìr adrē per tōr vìa tùt tùt i agèint micròbic da di atrès o di strumèint ch'i n'gh'vólen mìa atâc, masimamèint perchè i gh'àn da servìr in dla chirurgìa o ind un quelc èter druamèint chìmic o biològic indû a gh'è biśògn dl'asèpsi.
I procedimèint ch'a s seguìs in dla steriliśasiòun difât, i sćiànchen el proteèini, el menbràni e i acid nuclèic di mìcrob, 'd in manéra ch'a n's gh'àpia nisùna probabilitê (o méno 'd ùna su un miliòun) ed catèr un microb vîv, na volta finìda la steriliśasiòun.
El sequèinsi dal procedimèint
La Lēś la vōl che chi 'l gh'à da steriliśèr di quêl al staga in dal sicûr per la só salùt e luntàṅ da 'l rìsć biològic. Dòunca, prìma 'd tachèr, 'l uvradōr dla steriliśasiòun al gh'arà da mèt'r-es di gvant, méj qui anti-śgranfègn, na vistìda ch'l'al tègna protêt, na mascarèina, di ucē e na scùffia sèinp'r ed protesiòun.
I fêr, tûb e tanàj da steriliśèr i gnaràn tgnû pugê dàint'r in del só vaschèti apósta, traspurtê cun di carē sicûr, 'd in manéra ch'i n'staghen mìa a stremnèr in gìr i só mìcrob e gnanc a bliśghèr e caschèr da na quelc banda.
I pasâǵ ch'a gh'è da tgnìr adrē in dal steriliśèr di strumèint bele druê mo da preparèr per 'n èt'r utilìśi, gl'ìn:
- La decuntaminasiòun, ch'la nevtralìśa la grósa carga infetìva di strumèint apèina druê o sporc;
- La detersiòun, ch'la gh'chèva vìa la rùśna;
- Al daquamèint, ch'al gh'tōś vìa al detergìnt ruśnèint;
- Al sugamèint, ch'al lasa sùt i strumèint bele pulî;
- Al cunfesiunamèint in cuntenidōr sarê e strulghê apósta per permèt'r al pasâǵ in dal só intèren, 'l efêt e la tolta vìa, di agèint steriliśadōr vēr e pròpi, mo al stès tèimp, dèr la sicurèsa che 'l materiêl bele sarê sù lè dàinter al n'tucarà pò gnint èter infintànt ch'a n'ghe srà biśògn.
- La steriliśasiòun stèsa, cun cal precavsiòun 'd certèsa e verificabilitê dal riśultêt finêl, che di indicadōr chìmic, fiśic e biològic strulghê apòsta, i gh'àn da testimognèr per la sicurèsa 'd tùt quî ch'i druaràn chi materiē lè.
La decuntaminasiòun
I strumèint da steriliśèr ch'i sìen stê apèina druê atâc a dal fridi o dàint'r un quèlc budêl, prìma 'd tùt i gh'àn da èser decontaminê (Decrēt dal Ministéri dla Sanitê dal 28/09/1990)[1] d'in manéra che i flùid, al sanghev o di pcunsèin biològic ch'i gh pól'n ès'r-egh atâc, i n' s egh sèchen in sìma o i n'se strèmnen in gìr.
La detersiòun
Cun la detersiòun a s gh'avrà da tōr vìa dai atrès bèle decontaminê, la rùśna tant ch'la sìa, indû na gran pèrt ed mìcrob la s 'n andrà sēg. I atrès e strumèint i andràn śmuntê infìn indû a s egh la chèva, i tûb śbuśî e 'l tùt pugê per ciapèr al méj dal savòun e pò dal daquamèint.
- Detersiòun manuèla: col perìcol ed ciapèr di sprìc, 'l uvradōr al gh'avrà da bardèr-es bèin cun tùt i DPI dla biśògna, mèinter ch'al lèva col savòun apòsta e in tùt i só cantòun, tùt chi atrès che la màchina lavadóra la n'pōl briśa tōr.
- Detersiòun avtomàtica: soquànti màchini lavadóri strulghèdi apòsta, cun di sprôc per pugèr-egh bèin in sìma i fêr a cûl a sù, e di daquadór ch'i gh'prìlen dintórna, i pólen insavunèr, daquèr vìa, diśinfetèr e sughèr i strumèint tùt in na vòlta, cun anc al rapòrt finêl stampê ed tùt i paràmeter (tèimp, temperadùra ed tùt el pèrt dal lavâǵ apèina fât) ch'a s è druê, 'd in manéra che tùti el vòlti a s gh'àpia la certèsa che tùt al lavâǵ 'l è stê fât ala perfesiòun.
- Detersiòun ai ultrasòun: i atrès da lavèr a ultrasòun i s mitràn in dal grigli ch'i i tègnen bèin sòdi, dàint'r in dal vaschi apòsta cun dal detergìnt in dl'àqua tra i 40° e i 50°, e traversèdi da di ultrasòun generê lè in di só fiànc ch'i gh'àpien da prodùr c'ma 'n efêt ed sfergamèint, grasi a 'l prinsìpi fiśic edla cavitasiòun a ultrasòun. Al contròl edla temperadùra dl'àqua, dla quantitê ed savòun, dla frequèinsa di ultrasòun, e di 5 minût 'd imersiòun totèla di atrès, i staràn a garantìr che la pulisìa l'è gnuda bèin.
Al daquamèint
Al savòun e la ruśna catèda sù i gh'aràn d'andèr vìa cun dimòndi daquamèint, in tùt i cantòun di pês da daquèr.
Al sugamèint
Gninta a s prà considerèr pulî s'l armàgn mój. Al sugamèint cun l'ària a presiòun al srà necesàri.
Al cunfesionamèint
Tùt i fèr acsè dimòndi pulî i gh'aràn da èser confesionê, cun dal busti e sachèt strulghê apòsta per dòp fèr-egh pasèr i agìnt steriliśadōr.
Quand ch'a s dēv steriliśèr
A dvèinta necesàri steriliśèr chi "Artìcol Crìtic" (Categorìa 1, la dîś la Lēś) che, per curèr na persòuna, a gh'è da sfrucèr-i dàint'r in dal sanghev o in pèrti dal côrp bèin delichèdi o quand a gh'è da ciapèr còunt'r a dla pèla mìa giustèda o sbraghèda. Anch'i atrès e strumèint ch'i van atâc ai Artìcol Crìtic o ch'i gh'stàn darèint, i gh'aràn da èser stèril, c'ma i gvànt per tgnìr-i strìc, el tuài per pugèr-'gh-i in sìma, e via descurènd.
Ètra precavsiòun, quèla 'd stèr atèinti che 'n artìcol bèle steriliśê al ne vègna cuntaminê sàinsa vlēr p'r al trôp tèimp ch'l armàgn férum, o perchè al s inbibìs 'd un lìqvid, o perchè al và atâc a dal lumàtec, e vìa acsè.
El diferèinti manéri 'd steriliśèr
Manéri fìśichi
A calōr sèc
Steriliśèr a calōr sèc al n'è mìa un quêl dimòndi dl incō, vō-'t perchè 'l è pôc pràtic, al n'è minga adât a tùt i lavōr e 'l n'è gnanc mìa dimòndi sicùr, e dòunca 'l è 'n métod ch'al s'è abandunê bèle da cal tèimp.
La stufèina per steriliśèr a calōr sèc, la gh'à da scalurèr i strumèint ch'a s egh pògia dàinter a 160° per n'óra o a 180° per meśóra, in dl'asèinsa 'd umiditê, mo minga dimòndi lavōr i gh'la cheven 'd soportèr cla tàimp'radùra lè, e anca 'l busti indû i lavōr steriliśê i andrèven sfrucê dàinter per mantgnìr-'gh atâc la sterilitê, i n'tinen minga in cal cundisiòun lè, e dòunca na serta precarietê la selta fóra pròpia in dal métod stès.
A calōr mòj
A radiasiòun
Manéri chìmichi
Cun 'l òsid 'd etilèin
Col peròsid 'd idrògen
Cla manéra chè 'd steriliśèr l'è dimòndi nóva e sicùra. La màchina steriliśadóra la dróva dal peròsid 'd idrògen (H2O2), a dìr dl'àqva osigenèda, ch'la vin purtèda in dal só stêt fìśic ed vapōr indû, pò anc dàint'r ind un camp magnètic, ch'la và in dal stêt fiśic ed gaś plaśma, a l'àqva osigenèda i gh'partìsen vìa i eletròun più in fóra e chè la dvèinta dimòndi corośìva p'r el membràni di corp di mìcrob, ch'i sćiòpen fend-i cherpèr, e i lasen i atrès steriliśê per di tèimp anc lung, dintór'n ai 6 o 12 mēś. Difât, prìma 'd sfrucèr i strumèint da steriliśèr in dla màchina, quischè i vinen bèle cunfesiunê, in manéra minga impermeàbil per i agìnt steriliśadōr, mo impermeabil sè, per 'l ambiìnt dôp gnû fóra dala màchina.
Cla tetnìca chè la nn'è minga a bòun prési, sìa p'r al cost dal machinàri che per la delicatèsa dal procedimèint ch'a s à da tgnìr adrē, mo la dvèinta ùtil però perchè a na tàimp'radùra minga trôp élta, dintór'n ai 45°, a gh'corespònd tanta sicurèsa 'd steriliśasiòun, e dòunca tùt chi fêr trôp sutîl e cun di strulgamèint a 'l só intèren trôp delichê dôp che costōś, i gh'la cheven 'l istès ed catèr l'indispensàbil steriliśasiòun ch'i gh'àn biśògn.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.
- (EN) Na spiegasiòun di procês ed steriliśasiòun in dla réda.


text:
Örniga
Örniga (Ornica in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 33 km de la sità e a 922 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 155 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 14,3 km² e 'na densità de popolasiù de 11 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cassèi, Cüs, Gerola Alta (SO) e Altòrta.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Örniga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Vos corelade[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Enturn las 18:30 èn Magdalena Martullo-Blocher e Heinz Brand vegnids beneventads cun grond applaus en il foyer da l’ustaria City West a Cuira. Silsuenter hai dà in curt pled d’engraziament en la stanza da seminari da l’ustaria e lura èsi vegnì fatg viva. Buffet ubain insatge da piclar n’hai dentant betg dà.
Per ils blers da las radund 100 persunas preschentas, sco era per Heinz Brand e Magdalena Martullo-Blocher era cler: «I n’è betg da far festa gronda, damaun èsi puspè da lavurar.»
La nova cussegliera naziunala Martullo-Blocher ha dentant ditg ch’ella veglia schon anc festivar la victoria cun ina festa pli gronda anc avant la sessiun. Cura, co e nua n’è dentant anc betg cler.


text:
Urchèstra Castellina-Pasi
L’Urchèstra Castellina-Pasi l'è na banda rumagnōla ch'la sòna al gènar lis misa in pē in di an Ssanta par Roberto Giraldi (sunadōr ad mandśét ad Briśighèla, in art Castellina) e Giovanni Pasi (sunadōr faintèṅ ad saxòfun). In dla sò caréra l'à muciâ sù tri disc 'd òr.
Caréra
Dòp 'n inìsi c'n al nóm 'd I gai Romagnoli, Giraldi e Pasi i decìdan ad sunàr insém druànd al nóm ad Castellina-Pasi.
Cun al boom dal lis, al grup 'l incìd sòquànt sìngui ad sucès cuma Il valzerone, Tutto pepe, Folle sentimento, Parigino, Luna messicana, Il campanello, Santa Monica e Gli amici della notte in fiṅ a rivàr a la canta par putèṅ Lupin, siggla 'd un cartòṅ animâ dimóndi famóś in di an Utànta.
Anc dòp la mòrt ad Castellina, vgnuda in dal 2000, al grup al và avànti listés anc in di giōran nòstar.


text:
Filàch
Filàch l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa a 15 km de la sità e a 190 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 3 218 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,3 km² e 'na densità de popolasiù de 607 ab./km²
Ol paìs l' se tróa 'n de l'Ízola bergamàsca e l'è 'n de la mèza pianüra bergamàsca sö la rìa a drécia del Brèmb. Per Filàch l' pàsa 'l Durt. El cunfìna coi cümü de Bunàt Sóta, Botanüch, Brembàt, Cavriàt, Dàlmen, Madù, Ös de Sura e Ös de Sóta.
De ètModifega
- In del bórgh de Màren ol castèl a pich sö 'n d'öna còrna scaàda fò dal Durt,
- In del bórgh de Màren la céza parochiàl de San Bartolomé co l'abside romànech.
Evulusiù demogràfegaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Filàch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sommerspiele
Einzelheiten
GenerDrama
Hochsommer auf einem Campingplatz in der Toskana. Vincenzo und Adriana, ein Paar kurz vor der Trennung, versuchen mit letzter, verzweifelter Anstrengung ihre von psychischer Abhängigkeit geprägte Ehe zu retten. Ihr 12-jähriger Sohn Nic verarbeitet die traumatisierenden Gewaltausbrüche seines Vaters mit Freunden im Spiel. In der Gruppe seiner Spielgefährten ist er gut integriert, kann aber nur mit Mühe seine aufkommenden Gefühle für die gleichaltrige Marie ausdrücken, die darunter leidet, dass sie ihren Vater nicht kennt.
Rolando Colla
Peacock Film
Classic srl
RSI Radiotelevisione svizzera
Arte G.E.I.E.
Rolando Colla
Roberto Scarpetti
Pilar Anguita-Mackay
Armando Condolucci
Fiorella Campanella
Alessia Barela
Antonio Merone
Francesco Huang
Chiara Scolari
Marco D'Orazi
Roberta Fossile
Aaron Hitz
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Da nov bastan diesch stgarpadas da nursas u chauras per ch’in chantun dastga regular la populaziun da lufs e sajettar singuls animals. Enfin uss dastgavan ils chantuns far quai a partir da 15 animals stgarpads. Quella regla vala dentant be, sch'ils purs han prendì mesiras da protecziun per lur animals.
Tar animals da niz gronds – biestga, chavals u lamas – bastan duas stgarpadas, ha il Cussegl federal precisà vinavant.
En lieus nua ch'il luf n'è anc betg stà preschent, è la nova limita tar 15 animals stgarpads aifer in mais (fin uss 25 animals) – u tar 25 animals stgarpads aifer quatter mais (fin uss 35 animals). Qua valan er stgarpadas dad animals betg protegids.
Dapli daners per protecziun
Cun la nova ordinaziun rinforza il Cussegl federal er la protecziun da muntaneras. La Confederaziun surpiglia fin 80% dals custs per mesiras sco per exempel saivs electricas u chauns da protecziun. Ina protecziun effectiva gidia da betg stuair regular memia ferm ils lufs, uschia il Cussegl federal. Responsabels per la protecziun d'animals restan vinavant ils purs e las puras.
«Be in pitschen pass per in grond problem»
La Confederaziun saja bain en plirs puncts vegnida encunter als giavischs dals chantuns muntagnards. Sco il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli di dentant, na tanschian quests pitschens pass betg per schliar ils problems cun il luf:
Per nus èsi uss bain pussaivel da sajettar pli spert il luf cun la nova ordinaziun, da l'autra vart creschan però ils trieps da lufs cuntinuadamain – vul dir la problematica crescha pli spert che quai che l'ordinaziun porscha meds.
Positiv valitescha el dentant la nova ordinaziun ch'ins po er sajettar babs ubain mammas dal triep – lufs sajan animals socials e cun sajettar il leader sa schlian ils trieps per il pli.
Betg tuts èn cuntents
Al president da l'Uniun grischuna da purs, Thomas Roffler, na plascha la nova ordinaziun betg. Tenor el stoppian anc adina memia blers animals vegnids stgarpads avant ch'ins po regular. Plinavant avessan ils purs giavischà ch'ils chantuns survegnian dapli cumpetenzas da decider. Er ils daners supplementars per la protecziun – 800'000 francs supplementarmain – na bastian betg.
Er tenor Anita Mazzetta dal WWF Grischun na tanschian ils daners betg. Ella avess giavischà almain il dubel, sco ch'ella ha ditg envers RTR. Davart las premissas per pudair regular ils lufs sa mussa ella dentant cuntenta. Cun la nova ordinaziun na vegnian ils lufs betg decimads memia ferm.
La regenza grischuna n'è la mesemna betg stada cuntanschibla per ina posiziun.


text:
Meteorologicamain fissi stà in enviern da siemi. Blera naiv e buna aura per ir cun skis. Las restricziuns da corona han però impedì ina stagiun da record. Ils giasts da la Bassa n'han dentant betg lascha starmentar ed han visità savens ils territoris da skis en Grischun. Era il teater cun las terrassas n'ha betg spaventà ils giasts. Pudair giudair il temp en la natira è stà pli impurtant ch’il ristg da s'infectar cun il coronavirus.
Sesiun da skis va a fin Blers territoris da skis serran suenter Pasca
RTR actualitad 07:00; Reto Pfister


text:
Pacte de l'audiovisuel
Nus dain al film svizzer ina gronda plattafurma: nus ans engaschain sco partenaria da medias per festivals da film e promovain numerusas atgnas producziuns e coproducziuns. Ultra da l'Uffizi federal da cultura essan nus la promotura la pli impurtanta da la cinematografia svizra.
Uschia pussibilitain nus ina producziun da film svizra independenta ch'il martgà na pudess betg finanziar en in pajas uschè pitschen sco la Svizra. Dapi il 1997 fixain nus quest engaschament ensemen cun ils partenaris da la branscha da film svizra en il Pacte de l'audiovisuel. La SSR sa participescha al Pacte de l'audiovisuel cun 32,5 milliuns francs ad onn per producir films da televisiun e da kino. Da quai vegnan investids 19,5 milliuns francs en la televisiun e multimedia, 9 milliuns francs en kino ed animaziun e 4 milliuns francs en premias Succès Passage Antenne
En il rom dal Pacte de l'audiovisuel avain nus investì passa 400 milliuns francs en la cinematografia indigena. Da quai èn resultads passa 3000 films e 20 serias e passa 140 coproducziuns.
Documentaziun interactiva «Nuclear Games»
Trailer: Nuclear Games
La documentaziun interactiva «Nuclear Games» ch'è vegnida undrada cun in premi, è ina coproducziun dal studio turitgais Docmine e da la redacziun da l'emissiun «Sternstunde» da SRF. Ella raquinta l'istorgia da la forza atomara cun maschadar sequenzas documentaras e sequenzas illustrativas.
L'utilisadr:a po sa scrollar tras ils chapitels tragics ch'èn vegnids animads cun illustraziuns pittorescas. Tschintg istorgias che tractan l'explotaziun d'uran, tests cun bumbas atomaras, la derasaziun d'armas atomaras, accidents catastrofals ed il problem da la dismessa dal rument radioactiv mainan il public sin in viadi tras tschintg continents. Patrick M. Müller e ses team da 17 persunas han elavurà la tematica cumplexa da maniera ch'ella è levamain recepibla.
Da la medema coproducziun è gia naschì il 2017 il project «Dada-Data» ch'è vegnì undrà cun il Grimme Online Award.
Publicaziun: 2021
Inoltrar coproducziuns
Per survegnir meds dal Pacte de l'audiovisuel pon producents inoltrar lur dossiers a las redacziuns responsablas da SRF, RTS, RSI e RTR. Las redacziuns preschentan projects adattads a la gruppa d'experts naziunala che decida davart la concessiun dals meds. Projects da multimedia prenda era directamain encunter la direcziun generala da la SSR.
Datas e contacts Pacte de l'audiovisuel
Termin d'inoltraziun
Contacts
Direcziun generala
Sven Wälti (Leiter Pacte de l'audiovisuel)
058 136 12 68
sven.waelti(at)srgssr.ch
Gregory Catella (Play Suisse)
058 136 12 59
gregory.catella(at)srgssr.ch
Benjamin Bobst (Succès passage antenne)
058 136 12 67
benjamin.bobst(at)srgssr.ch
Alina Corradi (Medienpartnership)
058 136 12 64
alina.corradi(at)srgssr.ch
Redacziun SRF
Baptiste Planche (Fiktionale Programme)
058 135 03 53
baptiste.planche(at)srf.ch
Urs Augstburger (Dokumentarfilme)
058 135 03 49
urs.augstburger(at)srf.ch
Gabriela Bloch Steinmann (Animation)
058 135 03 41
gabriela.blochsteinmann(at)srf.ch
Redacziun RTS
Françoise Mayor (Fiktionale Programme)
058 236 95 77
francoise.mayor(at)rts.ch
Steven Artels (Dokumentarfilme)
058 236 76 76
steven.artels@rts.ch
Bettina Hofmann (Dokumentarfilme)
058 236 95 60
bettina.hofmann(at)rts.ch
Izabela Rieben (Animation)
058 236 84 29
izabela.rieben(at)rts.ch
Redacziun RSI
Alessandro Marcionni (Fiktionale Programme)
058 135 53 04
alessandro.marcionni(at)rsi.ch
Silvana Bezzola (Dokumentarfilme)
058 135 55 47
silvana.bezzola(at)rsi.ch
Walter Bortolotti (Animation)
058 135 54 70
walter.bortolotti(at)rsi.ch
Redacziun RTR
Bertilla Giossi (Koproduktionen)
058 136 30 99
bertilla.giossi(at)rtr.ch


text:
Sontg Spiert
Il Spiert Sench (eir Sench Spiert, per rumauntsch grischun Sontg Spiert) es tenor la cretta cristiauna la terza persuna da la trinited sper il Bap celestiel e Gesu Crist.
AduraziunEdit
Il Spiert Sench vain aduro scu Dieu. La festa, in occasiun da la quela il Spiert Sench vain memoriso, es Tschinquaisma.
Seperaziun da las confessiunsEdit
La baselgias occidentelas ed orientelas as separaivan sur la dumanda dispüttaivla scha dess gnir confesso: "il Spiert Sench deriva dal bap" u perô cul agiunt "... dal bap e dal figl" (= latin filioque). Las baselgias ortodoxas nun acceptan quist agiunt pü tard.
LitteraturaEdit
- Werner H. Schmidt, Peter Schäfer, Klaus Berger, Wolf-Dieter Hauschild ed ot.: Geist/Heiliger Geist/Geistesgaben I. Altes Testament II. Judentum III. Neues Testament IV. Dogmengeschichtlich V. Dogmatisch und ethisch VI. Praktisch-theologisch VII. Der philosophische Geistbegriff (= Spiert/ Spiert Sench / Duns da spiert I. Vegl Testamaint. II. Giudaissem. III. Nouv Testamaint. IV. Istorgia da las dogmas. V. Dogmatic ed etic. VI. Teologic pratic. VII. La noziun filosofica da spiert). In: Theologische Realenzyklopädie 12 (= enciclopedia reela teologica 12) (1984), pag. 170-254 (Survista scientifica extaisa)
ColliaziunsEdit
- Commons: Spiert Sench – Collecziun da maletgs, videos e datotecas d'audio


text:
Tenor la Fundaziun svizra per la protecziun da la cuntrada gidass il Grischun uschia en emprima lingia al Vallais per che quel possia legalisar las bleras transfurmaziuns illegalas.
Cun nizzegiar enturn bajetgs ordaifer la zona da construcziun dettia la paradoxia ch'ils centers dals vitgs e lieus daventan bandunads entant ch'i dat ordaifer il vitg adina dapli chasas.
Cun 86:24 decisiun clera dal Cussegl grond
Il Cussegl grond aveva sustegnì cleramain la moziun da deputà Reto Crameri (PCD) cun 86 a 24 vusch. Cun in’iniziativa dal chantun duai il parlament a Berna midar la lescha federala. La finamira è d’evitar che chamonas e stallas veglias, che n’èn betg en la zona da bajegiar, giajan en decadenza.
Iniziativas dal chantun na datti dentant betg savens, almain betg ord il Grischun: Ils ultims 20 onns haja dà be 6 talas iniziativas chantunalas, ha confermà la chanzlia federala sin dumonda dad RTR.
Ils proxims pass
La regenza grischuna sto ussa elavurar l’iniziativa dals chantuns ed inoltrar quella a Berna. Sco emprim discuteschan las cumissiuns correspundentas l’iniziativa dals chantuns e fan lura ina proposta al cussegl naziunal ed al cussegl dals chantuns.
Regenza aveva refusà la moziun
La regenza grischuna aveva gia prendì posiziun: ella refusa la pretaisa. Tenor la regenza pudessan 20’000 anteriuras stallas uschia vegnir transfurmadas en abitaziuns.
Cunquai vegniss mess en dumonda la separaziun da territori da construcziun e territori da betg construcziun, uschia l'argumentaziun da la regenza.
Accellerar e simplifitgar lubientschas da bajegair
En in’ulteriura incumbensa ha Reto Crameri pretendì che las proceduras per survegnir lubientschas da bajegiar vegnian pli simplas e pli spertas. Quai fiss pussaivel enten:
- scursanir il temp da recurs
- sclerir tgi che dastga insumma far recurs
- lubir dapli projects da bajegiar senza lubientscha
- simplifitgar ils documents ch’èn d’inoltrar
- sclerir ina procedura electronica per las lubientschas da bajegiar
Il cussegl grond ha acceptà la moziun cun 91 cunter 15 vuschs. Gia ordavant aveva la regenza declerà ch’ella saja pronta d’acceptar questas propostas e d’integrar ellas en la revisiun da la lescha davart la planisaziun dal territori. Quella vegn il cussegl grond probabel a discutar l’atun 2017.
RR novitads 12:00


text:
Thierry Raboud
Comember da la giuria dal 2020, president dal 2022
Il poet, musicist e schurnalist Thierry Raboud è dapi l’onn 2013 criticher litterar tar la gasetta quotidiana «La Liberté». El ha studegià musicologia e litteratura a l’Universitad da Losanna ed a l’Universitad da Friburg, è stà coeditur da l’ovra cumpletta da Charles-Albert Cingria ed ha adattà ovras da Blaise Cendrars per il teater. Sco ghitarrist electric, furmà a la Scola auta da musica da Losanna, ha el er sunà al Festival da jazz a Montreux. Sias poesias èn publitgadas en revistas e sco collecziun en la chasa editura Empreintes («Crever l’écran», 2019, Premi Pierrette Micheloud).


text:
Gebhard Leberecht von Blücher
Gebhard Leberecht von Blücher, principp de Wahlstatt (Rostock, 16 de dicember 1742 - Krieblowitz, 12 de settember 1819) l'è staa on militar prussian.
A l'è nassuu in d'ona famiglia de tradizion militar, ma l'ha spartii la soa carrer tra la vita in divisa e 'l mestee de padron de terr.
Entraa in de l'esercit svedes, l'ha combattuu trii campagn contra i Prussian del Federigh el Grand; faa presonee in del 1760, l'è passaa de la part del nemis, e l'è vegnuu on soldaa leal ma pocch controllabil. In del 1773 el s'è retiraa e l'è tornaa ai sò camp, ma l'è staa riciamaa on quai ann dopo per combatt contra la Francia.
I Frances ghe staven talment in sul stomegh che quand el s'è trattaa de combatt contra el Napoleon l'ha mollaa i camp del tutt, carigh d'odi per el nemis.
In de la campagna del 1806, dopo el disaster prussian de Auerstädt, el Bonapart l'ha voruu che 'l Blücher el se retirass ancamò de l'esercit ma, quand in del 1813 la Prussia l'è tornada a combatt, l'è staa riciamaa, cont el August Neidhardt von Gneisenau 'me aiuttant.
Blücher l'ha combattuu con ferocia a Lützen, Bautzen, Katsbach e Lipsia, e poeu in de l'invasion de la Francia del 1814. Chì però l'è staa battuu del Napoleon a Champaubert, Montmirail, Château-Thierry, Vauchamps e a Craonne; ma a la fin la Prussia la gh'è riessida a sconfigg l'imperador a Laon.
Quand el Napoleon l'ha 'bdicaa, Blücher l'è tornaa anmò 'na voeulta ai sò camp; ma quan che 'l Bonapart l'è tornaa indree, anca lù el s'è tiraa minga indree, e l'è tornaa a comandà l'esercit Prussian. L'è staa battuu a Ligny, ma l'è riessii a rimett insema i tocch del sò esercit per rivà in sul pussee bell a Waterloo a taccà de sorpresa l'ala destra di Frances, col segnà inscì la fin definitiva del Bonapart.


text:
Il cussegl dals stadis ha dat in cler signal per la cunvegna da clima da Paris. Cun ina discussiun che e ida sur 1 ura han ils parlamentaris intunà l’importanza da la cunvegna.
La svizra saja congualà cun auters pajais cleramain in dals pajais che è responsabel per paucas emissiuns, dentant tant pli pertutgada è la Svizra dal midament dal clima. Oramai che il clima n’enconuscha betg cunfins.
Dentant n’èn betg tuts en il parlament per la cunvegna. Opposiziun vegn da la vart dretga en il parlament. La Svizra saja pitschna e gia sin buna via quai che pertutga las emissiuns da CO2. Uschè saja quai tant pli ambizius per la Svizra da tegnair en las finamiras.
Finamira reducir emissiuns da CO2 – ma quant
Cun ratifitgar la cunvegna da clima da Paris vul la Svizra gidar ad accumplir la finamira che la temperatura na s’augmenta per dapli che 2 grads. Tge che quai munta propi per la Svizra n’è anc betg cler. Impurtant vegn ad esser la debatta da CO2 en il parlament. Là vegn lura discussiunà sur da las mesiras concretas.
Finamiras da cunvegna da clima da Paris
La finamira da la cunvegna da Paris è da reducir las emissiuns mundialas da CO2 per 50% fin l’onn 2030 quai cumpareglià cun l’onn 1990.
Ina minoritad en il parlament, vul reducir las emissiuns da CO2 be per 30%. Quai cun l’argument, che la Svizra ha gia uss fitg paucas emissiuns en cumparegliaziun cun ils auters pajais. Ma il Cussegl federal propona perfin da reducir las emissiuns per 60%.
La cunvegna e sia rolla globala
Cun la decisiun dal president dals Stadis Unids da l’America Donald Trump da betg pli far part a la cunvegna è il segund grond pajais responsabels per ina gronda part dal stgaudament dal clima sortì da la cunvegna.
Las reacziuns èn vegnidas da l’entir mund e propi chapientscha n’ha nagin mussà. Era en il Cussegl dals chantuns è il num Donald Trump crudà e quai pliras giadas.
Però divers experts han ditg, che primo na po Donald Trump betg sortir da la cunvegna avant il 2020. Segundo datti blers guvernaturs ch’èn cunter la decisiun dal president american e terzio dettia quai era in midament en l’economia americana. Bleras firmas emprovan da reducir il CO2 era senza la cunvegna.
Dentant la Svizra ha cun questa decisiun ed il «gea» a la lescha d’energia dà in cler signal per far frunt a la midada dal clima.
RR actualitad 12:00


text:
Il raig dals amulains
RAPS dals amulains
Sün quista pagina poust imprender ils amulains da 2 - 19 e'ls numers quadrats be in passand.
Chi so, forsa dvaintast tü il raig u la regina dals amulains da tia classa? Bun success e bun divertimaint!
Il RAP da l'amulain da 2
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 2.
RAP da l'amulain da 3
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 3.
RAP da l'amulain da 4
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 4.
RAP da l'amulain da 5
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 5.
RAP da l'amulain da 6
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 6.
RAP da l'amulain da 7
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 7.
RAP da l'amulain dad 8
Bun divertimaint cun imprender l'amulain dad 8.
RAP da l'amulain da 9
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 9.
RAP da l'amulain da 12
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 12.
RAP da l'amulain da 13
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 13.
RAP da l'amulain da 14
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 14.
RAP da l'amulain da 15
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 15.
RAP da l'amulain da 16
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 16.
RAP da l'amulain da 17
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 17.
RAP da l'amulain da 18
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 18.
RAP da l'amulain da 19
Bun divertimaint cun imprender l'amulain da 19.
RAP dals numers quadrats
Bun divertimaint cun imprender ils numers quadrats.


text:
Per Ursina Vinzens èsi insaco era stà in pass logic ch’ella surpiglia in di la stamparia. Suenter ina scolaziun mercantila è ella sa scolada vinavant sco poligrafa, ed ha lura lavurà quasi trais onns en la stamparia da Claudi Monn.
Jau sai tge che spetga mai, e spera fitg che la clientella da fin uss resta era fidaivla vinavant.
Uschia aveva l’um che va en pensiun questa stad gia contactà ella e dumandà, sch’ella fiss pronta da surpigliar la stampa. Ma simpla na saja la decisiun betg stada, di la mamma da duas buobas pitschnas. Ma ella haja adina lavurà, fin uss per ina interpresa en la Bassa da chasa anora. Ed uss possia ella lura lavurar per l’atgna fatschenta, quai che legria fitg. Era haja ella ina massa ideas per il futur, uschia vegnia quai segir a dar ina midada dal layout da la gasetta «La Tuatschina».
Stampa cun tradiziun
La stamparia «La Tuatschina» è vegnida fundada avant radund 40 onns, e dapi circa 20 onns maina Claudi Monn il manaschi sur sasez. L'incarica ch'è probablamain la pli impurtanta vegn da la vischnanca da Tujetsch – il contract da stampar la gasetta «La Tuatschina». Quella gasetta locala è l’organ uffizial da publicaziun da la vischnanca da Tujetsch.
Ma anc dapli – pertge l’istorgia locala e schabetgs ed occurrenzas vegnan adina puspè publitgadas en la gasetta, che cumpara mintga segunda emna. La vischnanca da Tujetsch ha avant curt prolungà il contract, e quai saja stà ina da las raschuns da surpigliar la stamparia, di Ursina Vinzens. Ed era la collavuraziun cun ils organs communals dettia speranza da far il job.
Stampa e digitalisaziun
En il mund digital dad oz n’è il product stampà betg pli tuttina tschertgà sco ils decennis passads. Quai han era las stampas en la Cadi sentì. Uschia n’existan en la Cadi naginas stampas pli, sulet anc quella a Sedrun. Ma Ursina Vinzens vesa quai sco schanza. Uschia na crai ella era betg ch’il product stampà vegn a svanir. Anzi nua ch’ina porta sa serra possia ina autra s'avrir, di ella. Ed avair en il maun in cudesch ni ina gasetta, saja anc adina in auter sentiment che sin il monitur. Ma ella saja era conscienta dal svilup ed era cuntenta da quel, pertge senza na giaja quai era betg.


text:
Sch'ins guarda en l'istorgia, vegn adina tschertgà persunas che han influenzà in club. Ed ina persuna che ha gì ed ha anc adina gronda influenza tar il HCD è Marc Gianola. Tranter il 1993 ed il 2009 è el stà giugader dals Grischuns, ed actualmain è el il CEO tar Tavau.
Sin il glatsch n'è il Samedrin mai stà il giugader da spitachel. El ha perencunter adina persvas cun ses giugar solid defensiv e cun sia aura. Plirs onns è el er stà chapitani da l'equipa. Durant sia carriera ha el gudagnà quatter giadas il titel da campiun svizzer cun il HCD, e quatter giadas la Cuppa Spengler.


text:
Il duo Laurien van der Graff da Tavau e Nadine Fähndrich da Lucerna èn idas sco cunfavuritas a la partenza da la cursa dal sprint d’equipa. Durant questa stagiun aveva il duo gia fatg quatter giadas il pass sin il podest dad in sprint d’equipa da la cuppa mundiala. A Dresden en Germania aveva il duo svizzer perfin gudagnà la cursa.
Mo las Svedaisas anc pli spertas
Cun la motivaziun da savair sco igl è da gudagnar il sprint d’equipa èn Laurien van der Graaff e Nadine Fähndrich idas a la partenza da la cursa dad oz. E las svizras han cumbattì da la bell'entschatta per las medaglias. Sin l’ultima runda ha Nadine Fähndrich lura fatg tut cler. Ella era adina davanttiers da la partida. Ed era sin l'ultima ascensiun era en la cumpetitiva cun la svedaisa. In mument ha la svizra perfin savì siemiar da la medaglia dad aur. Las svedaisas eran dentant anc in zichel pli fermas.
Emprima medaglia svizra tar las dunnas dapi l’onn 1987
Divers onns ha l’equipa da passlung da las dunnas svizras stuì spetgar sin ina medaglia tar campiunadis mundials. La davosa giada aveva Evi Kratzer gudagnà l’onn 1987 la medaglia da bronz era tar ils campiunadis mundials ad Oberstdorf. Dapi lura n'aveva nagina dunna svizra pli fatg il pass sin il podest tar campiunadis mundials. Al duo Laurien van der Graaff e Nadine Fähndrich è quai uss grategià.
Nagina schanza per ils umens svizzers
Entant che l’equipa svizra da las dunnas ha savì festivar oz il pli grond success dapi passa trenta onns n’ha l’equipa dals umens cun Jovian Hediger e Roman Furger betg savì cumbatter per ina medaglia. La squadra svizra è vegnida novavla. Il titel da campiuns mundials va a la squadra Norvegiaisa, argient gudogna la Finlanda e bronz la Russia.


text:
Per il EHC Cuira ha la nova stagiun da la MySports League cumenzà mal – cun la terrada da 0:5 cunter Lyss. Fin mez da la partida eran ils Grischuns sulet cun in gol en retard. Lura han ils da Lyss sajettà en las davosas diesch minutas dal segund terz dus ulterius gols. A l'entschatta ed a la fin dal davos terz èn lura crudads ils davos dus gols – al resultat final da 0:5.
Meglier ha l'EHC Arosa realisà l'entschatta da la stagiun – cun gudagnar cun 5:2 cunter Wiki-Münsingen. Suenter 50 minutas era la partida anc pari 2:2, lura han ils giugaders d'Arosa dentant anc pudì sajettar trais ulteriurs gols al resultat final.
Resultats MySports League
Insumma betg sin turas è vegnì la sonda saira il HC Partenz-Signuradi, en sia emprima partida da questa stagiun. A Romanshorn han els gì da dar cunter ils Pikes EHC Oberthurgau – e pers gist cun 1:6. Il sulet gol ha Partenz-Signuradi sajettà al cumenzament dal segund terz, al 1:2. Ils Pikes han dentant grad reagì, e sis minutas pli tard eri gia 1:4.
Resultats 1. liga
Cun ina victoria cumenza il Cdh Engiadina la stagiun da 2. liga. En la halla Gurlaina han ils Engiadinais gudagnà cun 4:2 cunter Illnau-Effretikon. Stretg èsi anc vegnì en la 54avla minuta, cura ch'ils giasts han pudì scursanir al 3:2. Paucas secundas avant la fin ha Sandro Ritzmann lura sajettà in ulteriur gol per il Cdh Engiadina, al 4:2 final.
Era Lai-Valbella fa buna figura a l'entschatta da la stagiun da 2. liga – tar il SC Weinfelden fan ils Grischuns in 6:4. L'emprim gol ha Lai-Valbella sajettà suenter sulet 16 secundas. Fin la 28avla minuta han ils Grischuns lura marcà trais ulteriurs gols, dentant duas minutas avant la fin da la partida ha Weinfelden perfin pudì scursanira al 5:4. Duas secundas avant la fin ha il Grischun Ramon Pfranger lura segirà la victoria grischuna.


text:
Damai che mo in pitschen quantum da vaccin stat a disposiziun, han vinavant persunas sur 75 onns e persunas davent da 16 onns cun malsognas cronicas la preferenza. Uschia pon era be quellas duas gruppas s'annunziar il mument. Pussaivel è quai via la pagina d'internet dal chantun u er per telefon.
Fin glindesdi, ils 25 da schaner èn gia 12'861 persunas s'annunziadas per sa laschar vaccinar. Tar l'annunzia datti gist dus termins, perquai ch'i dovra duas dosas entaifer 21 dis per avair la protecziun giavischada.
Pli tard lura er tar il medi da chasa ed en l'apoteca
Vers la fin da favrer duai lura er esser pussaivel da survegnir il vaccin da Moderna tar il medi da chasa. Quel è pli simpel da conservar ch'il vaccin da Pfizer/Biontech. Lez sto numnadamain vegnir conservà tar bun -80°C, quai che n'è en bleras praticas da medi da chasa betg pussaivel. Anc pli tard duain lura er singulas apotecas survegnir la pussaivladad da vaccinar persunas.
Damain vaccin che previs – grev da planisar
Perquai ch'il concern Pfizer/Biontech na po betg furnir tant vaccin sco previs a la Confederaziun, survegn era il Grischun pli paucas dosas dal vaccin che previs. Uschia èsi pli grev da planisar il process da vaccinaziun ed i dat retards.
Plinavant disturba la media chantunala Marina Jamnicki la moda e maniera, co che l'Uffizi federal da sanadad (BAG) vul reparter il proxim temp il vaccin. Al cumenzament eri previs che mintga chantun survegn furniziuns da vaccin en proporziun cun il dumber da la populaziun. Uss, dapi la stretga da furniziun, veglia il BAG però reparter il vaccin l'emprim a quels chantuns che han gia duvrà tut il vaccin. Il Grischun duai uss survegnir pli pauc, perquai ch'el haja anc reservas.
Quai malgrà che quellas èn da l'entschatta davent planisadas sco segunda dosa. Vul dir: il Grischun n'ha mai planisà da dar a tants sco pussaivel l'emprima dosa, mabain da l'entschatta davent planisà per mintgina e mintgin che survegn ina dosa, er gist la segunda. Che quai daventa uss probabel in dischavantatg tar la furniziun d'ulteriur vaccin, vilenta la media chantunala.


text:
Franco Giovanoli surpiglia ses nov post il prim da november 2017. Actualmain finescha el anc la gestiun dals campiunadis mundials da skis da quest onn a San Murezzan. Sco manader dals posts d'infurmaziun turistica a San Murezzan maina Giovanoli tschintg collavuraturas. En pli è el subsitut dal directur da San Murezzan turissem, Martin Berthod. Giovanoli duai era responsar projects turistics da la vischnanca.
Suenter la reorganisaziun da la destinaziun Engiadina San Murezzan pudevan las vischnancas decider sch'ellas surpiglian sez l'infurmaziun turistica u sche la destinaziun duai far quai. San Murezzan aveva decidì da far sez questa lavur. Perquai integrescha la vischnanca a partir dal prim da november ils posts d'infurmaziun turistica en la gestiun da la vischnanca.


text:
Il turissem da stad ed oravant tut il bike vegn adina pli impurtant per ina regiun turistica. La regiun Engiadina Bassa, Val Müstair ensemen cun Samignun ha perquai lantschà in project che prevesa in stretga collavuraziun per coordinar las lavurs vi da l’infrastructura.
Radund 6 milliuns francs èsi previs d’investir ils proxims 7 onns. Rutas classicas per bikers duessan vegnir meglierads e bain signalisadas. Ina finamira centrala da quest masterplan duess era esser d’evitar en l'avegnir il conflict tranter bikers e viandants.
Ils osps vegnan en nossa regiun oravant tut per giudair la natira
Perquai duess quest plan strategic schliar ils lieus da conflict cun mesiras che correspundan a omadus basegns.
RR actualitad 17:40


text:
L’attatgader argentin na dastga durant quest temp betg giugar per la squadra naziunala. En pli sto Messi pajar ina multa da 50'000 dollars.
Suenter il final pitschen a la Copa América cunter il Chile aveva Messi crititgà la federaziun e renfatschà dad esser corrupta. A l'undrientscha dals victurs n'è el er betg stà preschent. Durant il gieu aveva Messi survegnì da l'arbiter la charta cotschna.
Pervi da la suspensiun manchenta Messi quatter gieus d'amicezia, tranter auter il gieu cunter la Germania ils 9 d'october.
RR novitads 06:00


text:
Drap dla Pascion, prejentazion garateda a Urtijëi
Na publicaziun nueva de Verena Niederegger Senoner descuer la storia y l messaje dl Drap dla Pascion dla dliejia da Sacun.
L Drap dla Pascion dla dliejia da Sacun à na storia de 400 ani y da bele 50 ani iel cunservà tl Museum Gherdëina a Urtijëi. L drap ie unì realisà da n artist nia cunesciù y l ie partì su te 24 scenes che conta la Pascion y la Ressurezion de Gejù Crist. Si storia y si carateristiches prinzipeles ie tl zënter de na publicaziun nueva dal titul "Das Fastentuch von St. Jakob in Grödern/Il telo quaresimale di San Giacomo in Val Gardena" che ie unida prejenteda dantier, ai 15 de merz, dal'autora Verena Niederegger Senoner tl self dla calonia de Urtijëi, che à restaurà y studià a fonz l drap.
I resultac dla nrescida ie śën dan man y ie unic publichei n cunlaurazion cun l Istitut Micurà de Rü y l Museum Gherdëina. L liber nuef rejona dla cunservazion y dla restaurazion dl Drap dla Pascion che ova tl tëmp dl Medieve na funzion drët mpurtanta ntan l ann liturgich y dantaldut ntan la Cuarëisema. Nsci univa l drap dla pascion adurvà per abelì l autere y l ova nce la funzion de cunté la storia dla bibia per la jënt che ne fova nia bona de liejer. L sëul drap dl Südtirol che se à mantenì per ntier nchin ncuei ie chël cunservà tl Museum Gherdëina a Urtijëi. Dla curnisc musichela s'à cruzià la grupa de archëc de Gherdëna.
La publicazion ie unida scrita per talian y tudësch y n possa la cumpré tl Istitut Ladin Micurà de Rü (Sëlva y San Martin) y tl Museum Gherdëina a Urtijëi. L liber costa 10 euro. Oradechël pieta l Museum vijites cun spligazions dl drap n la juebies di 23 y 30 de merz sciche nce ai 6 d'auril, for dala 16.00.


text:
Gärtner
Lieu d’instrucziun e da recreaziun
Iert d’emprender
Instrucziun amez la natira. Creai cun nus in’instrucziun orientada a l’acziun e vivai in ad in il mund da flora e fauna. L’iert d’emprender cun vista grondiusa sin il Calanda e vers la Surselva porscha plinavant spazi per sa recrear e po vegnir utilisà per occurrenzas. Ina pitschna stanza da scola ed ina susta cuverta stattan a disposiziun.
Natira multifara
Scuvri la gronda varietad da culturas da legums e dad ervas, da flurs e da chaglioms, il prà magher ed il prà grass sco er ils dus biotops. Tranter las eras chattan studentas e students, persunas d’instrucziun e scolaras e scolars mirs sitgs cun craps indigens. Ina saiv viva selvadia cun plantas tenschidras e bostgaglia locala circumdescha il curtin.
Finamira
L’iert serva sco object da demonstraziun per l’instrucziun interna ed externa. Plinavant al pudais utilisar per perfecziunaments. Nus prendain gugent encunter reservaziuns tant per occurrenzas internas sco er externas cun classas da scola.
Filosofia
La conscienza per natira ed ambient stat en in stretg connex cun la persistenza. Cun l’iert d’emprender mussain nus la varietad da flora e fauna e dain vinavant questas enconuschientschas. Uschia sustegnain nus la finamira 15 (SDG 15) da l’agenda 2030 da la confederaziun.
Utilisaziun per classas da scola externas
L’iert d’emprender stat a disposiziun a persunas d’instrucziun externas e lur classas. Nus As purschain ina vasta schelta da temas concernent la furmaziun per il “svilup persistent”:
- semnar, plantar e racoltar da legums e dad ervas
- varietad da legums e dad ervas
- culturas maschadadas da legums e dad ervas
- il tartuffel e ses “secrets”
- cumpostar
- terra
- flurs
- chaglioms selvadis
- lajet / biotop
- biodiversitad
- ed ulteriurs differents temas en connex cun iert e natira.
Vuschs suenter ina visita da liert d’emprender
L’iert d’emprender è ina vaira aventura natirala ed ecologica per tut las visitadras e tut ils visitaders. Scolaras e scolars d’ina emprima classa primara han per exempel pudì realisar in project d’erizun ed han pudì tractar quest tema durant pliras emnas. Las scolaras ed ils scolars eran fitg motivads ed han rimnà experientschas durablas. Vegni ed As laschai surprender!
Nus ans legrain sin in emprim contact via e-mail. Segiramain chattain nus communablamain ils temas adattads per Vossa instrucziun.
Utilisaziun per occurrenzas
Nus prendain gugent encunter reservaziuns.


text:
Reconescimënt de titui de stüde
Impede fá l'ejam de bilinguism de livel C1 (livel A da n iade) vára da se fá reconësce dui titui de stüde, un n todësch y un n talian. Te chësc caje ne vára nia debojëgn da fá ejams surapró.
Combinaziuns poscibles:
- diplom de maturité arjunt te un n lingaz y diplom universitar de pröm degré arjunt tl ater lingaz,
- diplom universitar de pröm degré te un n lingaz y master de secundo degré tl ater lingaz.
La condiziun che vá debojëgn é che altamo l’80% dl stüde o di ejams sides gnüs fac tl lingaz damané. Chësc vëigon sön le plann de stüde che é da injunté ala domanda y da chël che al resultëia ince le lingaz d’ejam relatif y le credit formatif arjunt (CFU).
BUN DA SAVËI
Al ne vëgn nia reconesciü chisc stüdi, deache ai ne vëgn en gran pert nia tignis te un di dui lingac (talian o todësch):
- le stüde te trëi lingac tl'Univerité Lëdia de Balsan
- le stüde te dui lingac tla Scora Alta de Sanité “Claudiana”
- le stüde bilingual integré de iurisprudënza ("integriertes Diplomstudium der Rechtswissenschaften") tl'Université de Desproch
Che?
Dötes les porsones interessades - anfat de ci nazionalité - che á i titui de stüde preodüs pó te vigni momënt damané do le reconescimënt de titui de stüde por ciafé l'atestat de bilinguism A.
Co?
I podëis damané do online clican sön le link Iscriziun online y chiron fora Reconescimënt de titui de stüde. I podëis injunté na copia di titui de stüde, sciöche ince le plann de stüde da chël che an vëiga te ci lingaz che i ëis fat i ejams.
Olá?
Les domandes pó ma gní dades jö pro le Sorvisc d'ejams de bi-y trilinguism tla via Dr.-Julius-Perathoner 10, 39100 Balsan, tla secunda alzada.
Can?
La domanda de reconescimënt de titui de stüde pó gní fata te vigni momënt y ara vëgn tuta en conscidraziun te n ordin cronologich. I tëmps d'elaboraziun dles domandes depënn dala sort de titui de stüde da valuté. An pó contaté la porsona de referimënt dada dant sön la confermaziun de recioiüda y an ciafará informaziuns plü avisa sön co che ara stá cun la domanda y sön tan dî che ara döra ciamó.
L'atestat de bilinguism
Le resultat dl ejam vëgn lascé alsavëi te trëi dis de laur dala data dl ejam tres na e-mail y/o n sms de notificaziun, che inviëia a jí sön myCIVIS a lí le resultat. Chiló ciafon ince les valutaziuns dla comisciun d’ejam y l’atestat de presënza. Che che á fat l’ejam dai 8 d’agost dl 2019 inant ciafará l’atestat de bi-y trilinguism tl format digital diretamënter por e-mail y implü sarál ince tres da ciafé tl raiun personal de my CIVIS. Chësc documënt vel ma tl format digital. An pó sambëgn tres ciamó gní personalmënter te nosc ofize a se do na copia autentica dl atestat se tolon para n documënt d’identité varënt.


text:
Ribes uva-crispa
La grizzèlla (Ribes uva-crispa L.) a l’è on arbust de frutt che ‘l partén a la famiglia di Grossulariacei e al géner ribes. I sò borlìtt hinn consideràd di frutt de bosch.
Descrizion[Modifega | modifica 'l sorgent]
La grizzèlla l’è on arbùst pertpetuv piscinìn, latifoeuj e caducifoeuj, spinós alt circa 50-200 cm che ‘l gh’hà di ramm intrigàa. La soa forma biológica l’è "NP (nano-fanerofita)", per dì che l'è 'na pianta legnosa con di gemm perpetùv piazzàa infra i 20 cm e i 2 m del seoul.
La gh’hà di foeuj lobàd, senza stìpol, 'na pelosità variàbel.
I fior, in deperlór o a fiorescenza di 2-3 fior, gh’hann on pedùncol curt. El caliz l’è fàa su de cinch sepali giald-verd, giald o porporitt, de 5–7 mm. La corònna l’è fada su de cinch petali pussée piscinìtt di sepali, alternàa con lor. El fior el gh’hà 5 stamm dispòst in corrispondenza di petali. L'ovari l’è ìnfer, cont on stilaa dividuu in du. La fiorida la succéd d’april e ‘l fruttì d’agost.
El frutt l’è on borlìn commestìbil de grandèzza e pelosità variàbel con de la somenza in del dedenter; ghe n’è divèrsi varietà colaràd de ross o de giald. I radìs hinn superficiàj e vànn nò in profondità.
Produzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Distribuzion e habitat[Modifega | modifica 'l sorgent]
La grizzèlla l’è ona pianta eurasiatica, spantegada de l'Euròpa al Giappon. In Italia l’è comùn in sui Alp e sui mont Penin center- settentrionàj, fin al Molise[2]. La cress in di bosch e in di pràa de montagna.
Coltivazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
La grizzèlla la preferìss di posizión a la mèzza ombrìa e di sit frèsch, de già che la soffrìss la siccità a la longa. La cress ben in di terren sub-àcid minga tròpp compatt. A l’è molto resistenta al frècc, la gh’hà nò paura de gelàd tardiv e l’è assosènn resistenta ai malattìj.
Utilizzazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
El frutt a l’è commestìbil; aromatich, giusént e dolz quand che l’è del tutt madùr. El po’ vèss dopràa frèsch, per fa di marmellàd, di siròpp e di geladìnn. La grizzèlla l’è conossùda pòch e l’è catalogada infra i frutt minór o insòlit. Come èrba medicinal e èrba officinal, la grizzèlla la pò vèss doprada grazie al so contegnùu de vitamina C, vitamina A, polifenòl, sal mineraj, àcid màlich.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Food and Agriculture Organization of The United Nations. (EN) FAOstat. URL consultato in data 7 maggio 2013.
- ↑ Uva Spina Rossa, Consigli Manutenzione e Cura. URL consultato in data 7 settembre 2015.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sandro Pignatti, Flora d'Italia, Bologna, Edagricole, 1982, Vol. 1. 88-506-2449-2


text:
En il trenament dad glindesdi per la cursa rapida da mesemna a Santa Caterina è Carlo Janka daventà sisavel e meglier Svizzer. Gudagnà il trenament ha il Talian Christof Innerhofer.
Il Norvegiais Aksel Svindall desista da las trais cursas da la cuppa mundiala a Santa Caterina ch'entschaivan il mardi cun in super-G. Suenter la cursa rapida da Val Gardena haja el danovamain gì problems cun il schanugl. El treneschia enstagl cun il velo e speria da vegnir guarì, per uschia avair in «grondius 2017».
Da preschent è Svindall cun 220 puncts sin il settavel rang en il classement general dals skiunz da la FIS. Quai èn anc 14 puncts dapli che Carlo Janka cun 206 puncts. Sin l'emprim plaz è lunsch ordavant l'austriac Marcel Hirscher cun da preschent 633 puncts.
Accident il schaner
A Kitzbühel aveva Svindall stgarpà il schaner il liom cruschà ed il meniscus. Fin tard viaden en la stad n'èsi betg stà cler, schebain el possia insumma cuntinuar cun sia carriera u betg.
RR novitads 14:00


text:
Oz, venderdi la saira a las 20.00 vegnan tut ils projects rangads e premiads. Ina giuria commentescha els. Ultra da quai preschentan dus interprendiders giuvens lur product, numnadamain in steamer ch’ins po purtar dad in lieu a l’auter. Els raquintian da lur experientscha, co els han cumenzà e realisà la finala lur siemi, di la presidenta da la EX18 Rita Huonder.
Chattar investiders e sponsurs
Els veglian motivar giuvnas e giuvens da cuntinuar cun lur projects. La finala sperian els, che investiders e sponsurs sajan forsa en sala il venderdi saira e che quels possian sustegnair finanzialmain in project u l’auter. Per els da la EX18 saja quai in'obligaziun da gidar ils giuvenils, ma i saja cler che quels stoppian era vulair dar 150%. Ins na possia betg pensar ch’ins vegnia a la finamira mo cun lavurar in pau e suenter far vacanzas, di Rita Huonder.
Fin a la EX22
Ils organisaturs da la EX18 vulan accumpagnar enavant ils projects fin a la proxima EX 22. Els hajan ideas, co ins pudess far quai, ma els na possian betg dir uss co quai vesia ora. I dependia era sch'in ni l’auter chattia in interprendider ubain ina fatschenta che stat a disposiziun cun ils meds finanzials, perquai che quels na possian els betg metter a disposiziun.
Tranter ils projects èn per exempel ideas ch'èn gia enconuschentas sco il giuven Serafin Bundi che producescha anels d'atschal cromà ubain Valys art, las soras Valeria ed Alina Hendry che fan vestgadira per far attent a la muria dals avieuls ed alura Flurin Jacomet e Maurus Fry che vulan realisar in center da datas en l’anteriur ospital militar da la claustra da Mustér.
RR actualitad 11:00


text:
Doris Leuthard, cussegliera federala e presidenta da la Confederaziun, è s’exprimida l’emprima giada davart il termin da sia demissiun. Ella sa retiria il pli tard sin la fin dal 2019. Enfin ussa n'aveva ella mai ditg publicamain, cura ch'ella pensia da terminar sia carriera sco cussegliera federala.
Sin la dumonda d'in schurnalist, sch'ella n'avessi betg gust da surpigliar il Departament federal da l'exteriur da Didier Burkhalter che sa retira, ha Leuthard ditg: «Sch'ins mida il departament, duess ins adina restar quatter fin sis onns.» Per ella saja la legislatura actuala dentant la davosa. Leuthard è dapi l’emprim d'avust dal 2006 cussegliera federala. L'emprim sco parsura dal Departament federal per economia publica, e dapi il 2010 sco parsura dal Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun. Actualmain è ella per la segunda giada presidenta da la Confederaziun.
RR novitads 17:00


text:
Rosenheim
Rosenheim l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Baviera (Oberbayern).
Rosenheim l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. La g'ha 62 672 abitàncc (dato del 31. des 2016).
L'è capolöch del circondàre omònim ma la cità, del pónt de vìsta aministratìf, la na fà mìa part.
L'è 'n snòdo autostradàl importànte, difàti de le bànde de Rosenheim se önés le autostràde che vé de Mònaco, con chèla che vé de Salisbùrgo e chèla che vé sö de l'Itàlia via 'l Brennero e Innsbruck.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamènc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
In da quels è Anton Reicha (1770-1836) ch'è er stà in amitg da Beethoven e Haydn. El è vegnì enconuschent sco teoreticher da musica. Furora ha el cunzunt fatg cun sias cumposiziuns per instruments a flad.
Las cumposiziuns da Louis Spohr (1784-1859) èn per l'ina influenzadas da quellas da Mozart, ma per l'autra ha el er integrà elements da l'epoca classica cun quella da la romantica tempriva. Uschia han cumponists da renum sco Mendelssohn, Schumann, Chopin u Brahms er cumpareglià sias cumposiziuns cun quellas da Beethoven. Louis Spohr ha cunzunt scret dabia per la violina.
L'instrument favurit da John Field (1732-1837) è il clavazin. Il cumponist ch'è oriundamain da l'Irlanda ha pli tard cunzunt vivì en Russia. Sias cumposiziuns pon ins cumparegliar cun quellas da Chopin.
E la finala stat in'ovra da Muzio Clementi (1752-1832) sin il program. El è stà il scolast da John Field ed er el è stà in virtuos da clavazin. Tut quai ch'el saveva da quest instrument ha el mess sin palpiri en in cudesch d'emprender, l'uschenumnà «Gradus ad parnassum». En pli ha el er construì clavazins. Uschia na fai betg surstar ch'i stat sin ses crap fossa «The father of the pianoforte», pia ch'el saja il bab dal clavazin.
Quai è d'udir en l'emissiun
L’emissiun cun musica classica da differents cumponists ord tut las epocas. Interpretada d’orchesters e solists da renum.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
L'onn passà ha la populaziun svizra prestà marcantamain pli paucas uras da lavur. L'onn 2020 ch'è stà signà da la pandemia, èn vegnidas prestadas en Svizra 7,6 milliardas uras da lavur. Quai è in minus da 3,7% envers il 2019 e pli pauc ch'il 2015, communitgescha l'Uffizi federal da statistica. In regress uschè grond da las uras da lavur n'hai anc mai dà dapi il 1991 cura che l'uffizi ha cumenzà cun questa statistica.
Extraordinari auta è la reducziun en la gastronomia cun minus 29%. La segund gronda sminuziun cun bunamain 14% deriva da la sparta art, divertiment e chasadas privatas.
Dapli absenzas
Las consequenzas da la pandemia èn er da vesair vi dal dumber d'uras d'absenza. Quel è bunamain sa dublegià da 368 millliuns uras sin 946 milliuns uras,cumpareglià cun il 2019. La pli impurtanta raschun per quest augment è tenor l'Uffizi federal da statistica, la lavur curta (38,8%), sin plaz dus suondan absenzas pervi da malsogna u accident (31,1%).


text:
La chatscha da chamutschs è per Marc Cathomas ina gronda passiun. Per el è quai l’unica vaira chatscha ch’el viva cun cor ed olma, gia dapi 25 onns. Ils davos onns ha el però fadia da viver quella passiun.
Esser si aut sin la pizza, scuvrir ina bella chaura da chamutsch, supponer nua ch’ella pudess vegnir atras e lura ir a post senza ch’ella vesa, auda ni savura ch’ins vegn plaunsieu en vischinanza. Dapi onns è quai stà mintga cumenzament da chatscha la pli bella chaussa per Marc Cathomas.
Sa chapescha ch’el ha era sajettà tschiervs ni chavriels durant la chatscha auta. Per solit è quai però stà durant ch’el era atgnamain en tschertga da chamutschs.
Ils chamutschs èn davent
Uschè passiunà sco ch’el è per quel animal da muntogna, uschè mal fai era da vesair, sco che la populaziun da chamutschs s’ha midà en ses territori da chatscha en la Val Sumvitg. Entant ch’el veseva avant onns anc rotschas da var 40 chamutschs èn ussa mo anc singulas pitschnas gruppas en gir. Oravant tut chauras èn vegnidas raras.
Uschè na less jau betg pli ir a chatscha da chamutschs ed esser cun quai in ulteriur factur che procura che la populaziun sa sminuescha onn per onn.
Tenor Marc Cathomas ha quai plirs motivs. Malsognas sco la tschorvadad da chamutschs, bestgas da niz che fan concurrenza per pavel, la midada dal clima che stgatscha els en territoris adina pli auts e diversas animals da rapina, oravant tut il luf-tscherver ha mess ils chamutschs sut squitsch.


text:
Fausta Mozzi
Nasce a Bobbio nel 1950 e, come moltissimi altri, si è diplomata all’Istituto Magistrale San Colombano della Città. Di carattere allegro e aperto ha sempre portato avanti la conoscenza e la parlata dialettale specialmente nei raduni conviviali e amicali dove si divertiva a rallegrare, con i suoi scritti, gli incontri.
Bὸbi
Chi vègna a Bòbi p’ra prìma vôta ugh vègna ancùra a sicònda e tèrsa vôta parchè l’è numinè ar paìś pü bèl da nòstra valè.
L’è śamò bèl par natüra, l’è on quadrèt en mèś a ra natüra.
Ànca i mònt tüt entùran igh fàn on bèl contùran e il prutègia ògni mumént quànd a piöva o tìra vént.
Trèbia agh dà frescüra quànd a cménsa ra calüra, ma a fà pagüra quànd a càmbia ra temperadüra.
Dad’là dar pònt vèc gh’è l’àqua salè che tànti mè a fà pasè sénsa iès sfrütè, se i gh’l’avìsa sèrta gént i gh’avrìsa śamò fàt on stabilimént, envéci nün ùma pèrs témp da mèt sèrta gént par gnént.
U nòstar pònt l’è ancùra en ativitè: oh, s’u pudìsa parlè, quànti cupièt l’ha fàt enamurè e litighè, ma u s’è mìs ànca ent i caśìn p’r avèi ‘squatè tànti altarìn!.
U nòstar San Culombàn l’è rivè da lontàn, l’ha fondè ona citè che incö, en tüt ar mònd l’è rinumè.
I 23 ad nuvémbar l’è ra fèsta du nòstar patròn e dòp ra fonsiòn tüti a cà, cm’a vö a nòstra tradisiòn, mangè i macaròn cὀn on bicér ad vìn bòn.
Sùma pròpi on bèl paìś, sùma sémpar tüti unìd sìa quànd gh’è da mangè o da pregè.
Sénsa ufénd San Culombàn ona bèla e brèva dòna agh prutègia da lontàn, l’è a nòstra Madunéna che dar Pènaś agh salüta ògni maténa.
I anvìn ad Nadèl
I anvìn l’è on piàt fìn
i vàn güstè piàn panìn
cón ar bröd ad capòn
e on biciér ad vìn bòn.
S’pô mangèia ànca süt,
bàsta fègh ar süg giüst:
ma par fèia pròpi bòn
agh vö a ricèta de nòsta màm:
on bèl pìn da stracöt
e ra pasiénsa ad Giacöb.
Me,ch’a sô d’on stàmp vèc
I fô ancamò a caplèt.
Fèia sö agh vö dar témp,
ma mangèia on mumént.
Crèd d’avèia fàt bòn
e cón tànta pasiòn:
a stèsa tradision,
parciò spér vivamént
che dòp tüt u me tribüle
ch’is làsa ànca mangè.
Pino Mozzi ha spento 90 candeline
Quànti sàs t’hé batìd,
quànti cà t’hé costruìd
e cón tüt u tò fadighè
a nuvànt’àn, t’è rivè.
E tu spàl ién ancùra fôrt,
a tùa fàcia bèla frèsca,
ièn e gàmb che fàn on pô cilèca,
ma et pôrta tüti i dé là da lé ..
Nün incö sùma tüti ché a festegiè
l’ünìch śìu che gh’è restè
Ra Leva 1942 – 2012
Àn dòp àn
sùma rivè a stànt’àn ,
quèiche aciàch u sentùma,
ma però u supurtùma.
Sùma ancùra di balòs,
saltùma ancùra i fòs,
ma ànca en lèt
sùma ancùra di galèt.
Dòp ra Mèsa e ra Cumuniòn
on bèl piàt ad macaròn
e on biciér ad vìn bòn,
i gha spèta a Sànta Marìa
par finì ra fèsta en alegrìa.
U Pìnu
U Pìnu Faréna l’ha cménsè ad bòna maténa
pighè ra schéna. e sénsa tànta estrüsiòn
l’ha cménsè a sùa profesiòn
có’ tànta pasiòn tànt da ès adventè
l’idràulich püsè ricerchè.
L’ha mìs sö tànt tubasiòn da fè endigestiòn
l’ha vìst tànti cèsu e bidé
che fòrsi incö,
un sa gha lèva pö gnà’ i pé.
e dònda pasèva a sùa màn
ànca i rübinèt in fèva pö dàn.
Incö u Pìno l’è en pensiòn,
ma fra süchìn e puvròn
u caciàvid l’è sèmpra stàta a sua pasiòn.
Nün sùma tüti urguliùs
d’avèiga on vśìn adsé generùs
e incö, dé du sò cmpléan,
agh sùma tüti ricunusént
parchè l’è sémpar present
en qualsìasi mumént.


text:
Luana Flütsch na va betg pli cursas da skis. Ella chala cun il sport professiunal. Sin las medias socialas ha la skiunza grischuna scrit «Adios Amigos».
«Mes corp e mia psica sa dostan constant e cler cunter in tschintgavel combeback. I dovra temp per laschar valair quai ed oravant tut d'acceptar quai.
Avant in mez onn ha Luana Flütsch stgarpà il liom cruschà. Quai è gia stà la tschintg-avla blessura greva en la carriera da la skiunza da 26 onns. En la Cuppa d'Europa è Luana Flütsch stada duas giadas sin il podest. Tut en tut ha ella participà ad otg cursas da la cuppa mundiala. Ussa sa concentrescha ella sin il studium da psicologia.
Ord l'archiv


text:
Questa festa regorda als emprims immigrants vegnids da l'Europa che n’avessan betg survivì senza che ils Indians als avessan gidà. Era noss pled “galdin” deriva da la cumbinaziun cot (gial) ed India, vul dir l’utschè vegni nà da l’ost, da l’India u la Tirchia co ins po anc vesair vid il num englais “turkey”. In Forum davart festas da racolta, batgarias ed autras gastarias.
Il forum 2011-2012 Thanksgiving
Adina la quarta gievgia da november s’entaupan ils Americans cun tut ils parents per mangiar il galdin e per far in pèr dis vacanzas da cuminanza.
Chasper Pult


text:
Budapest
Budapest (Aquincum in latin; Budimpešta in di lenguf jugoslav, del tudesch Bud im Pest; Budapešt' in cech e sluach) a l'è la capital de l'Üngheria.
A l’è anca la prima cità de l'Üngherìa per pupulaziun, cun 1.698.106 abitant, 2.571.504 se cuntum anca tüta l'area metrupulitana (2007).
GeugrafiaModifega
El fiüm Danubi el traversa la cità de Budapest.
StoriaModifega
Budapest a l'è nassüda in del 1873, quand che hinn staa giuntaa insema i cità de Buda, Obuda e Pest.
Cità gemelaaModifega
Bùdapest a l'è gemelaa cun:


text:
La procuratura publica Letitia James pretenda 250 milliuns dollars sco indemnisaziun en il num dal stadi da New York. A Donald Trump, Ivanka Trump ed Eric Trump duai i plinavant vegnì scumandà da manar organisaziuns. La renfatscha envers Trump e ses uffants è ch'els hajan scuflà las finanzas per trair a niz meglras cundiziuns da debits ed assicuranza. I va per indicaziuns annualas sur da finanzas ils onn 2011 enfin il 2021.
Quai è mo ina da pliras examinaziuns giuridicas cunter l'anteriur president dals Stadis Unids. Er il FBI ha intercurì la residenza da Trump a Mar a Lago e ditg ch'ella haja chattà documents pesants.
Donald Trump tschantscha d'ina persecuziun or da motivs politics. En ils Stadis Unids vegnian ils procuraturs publics elegì e s'audan tar ina partida. Letita James s'auda tar la partida democratica.


text:
La Partida liberaldemocratica dal chantun Grischun ha quatter persunas interessadas per in sez en la regenza grischuna. Quai èn Vera Stiffler da Cuira, Martin Bühler da Fideris, Urs Marti da Cuira e Maurizio Michael da Castasegna, uschia ha la partida communitgà. La candidata ed ils trais candidats èn pronts per il proceder da nominaziun da la PLD. A la radunanza da nominaziun dals 6 d'october decida la partida lura tgi che va en la cursa per in u plirs sezs en la regenza grischuna.
Dals quatter candidats han trais experientscha politica. Sulettamain Martin Bühler n'ha enfin uss betg gì uffizis politics. In appel da la partida e plirs ch'hajan plidentà el en quest connex haja motivà Bühler da sa metter a disposiziun per ina nominaziun eventuala. Sper quai haja el en tut sias funcziuns fin qua gì bler contact cun l'executiva, uschia ha declerà l'um dal Partenz sia motivaziun envers RTR.
Elecziuns il matg 2022
Pervi da la limitaziun dal temp d’uffizi, vegnan libers dus sezs en la regenza, numnadamain quels da Mario Cavigelli e da Christian Rathgeb. Las elecziuns da la regenza èn ils 15 da matg 2022.


text:
Ariane Ehrat e la destinaziun Engiadina San Murezzan communitgeschan che la directura sa retira da ses uffizi la fin da zercladur 2017. Il motiv è tenor Ariane Ehrat l'introducziun da la nova organisaziun turistica per l'Engiadin'Ota che va en vigur dal 2018. Quai saja in bun mument per far ina midada di Ehrat. Ella è lura stada directura dad Engiadina San Murezzan durant 10 onns.
Planisar a lunga vista
L'annunzia da partenza uschè a lunga vista pussibilteschia a la destinaziun da preparar bain las novas structuras. Quai saja stà impurtant per ella, di Ehrat en la communicaziun a las medias. Il prim da schaner 2018 cumenza la nova organisaziun turistica en Engiadin'Ota. Quai suenter la midada da la refurma dal terrritori che abolescha ils cirquits. Uschia dovra il turissem en Engiadin'Ota ina nova structura.
Era Hugo Wetzel finescha sia incumbensa
Il president da l'organisaziun turistica actuala Hugo Wetzel deplorescha la decisiun dad Ariane Ehrat. Ella haja prestà buna lavur ed etablì per exempel la strategia da duas marcas cun Engiadina San Murezzan. Era offertas sco "Skipass inklusive" sajan d'engraziar ad Ehrat e ses team.
Era Hugo Wetzel finescha sia incumbensa sco president dad Engiadina San Murezzan per la fin dal 2017. Quai pervia da la limitaziun dal temp d'uffizi. Uschia sto Engiadina San Murezzan remplazzar tut las funcziuns strategicamain impurtantas. Quai gist en quel mument cura ch'ins sto era midar la structura e fabritgar si la nova societad d'aczias che duai esser l'organisaziun purtadra da la destinaziun a partir dal 2018. Wetzel ha ditg envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR che el vesia quai sco schanza per novas persunas cun novas ideas e betg sco problem.


text:
Fouad Twal
Fouad Twal, in Arab فؤاد طوال, (Màdaba, 25 de genár 1940) l'è un Arcivèsc católic giurdàn, püse precisament el Patriarca Latìn de Gerüsalem.
Biugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nasüs a Màdaba, in Giurdania, el 25 de genár 1940, l'é diventàd prét in del 1966, e l'ha fài la carriera diplumatica in Honduras, Germania e Perù, fin al 1992. L'é stài anca Retùr del Seminari de Beit Jala, in Palestina.
La Tünisia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El 22 de lüi 1992 l'é stai cunsacràd Prelàt de Tünis. In del 1995 Tünis l'é diventàda Diocesi, e Mons. Twal l'è stài el prim Arab a diventà Vesc d'un paés del Nord-Africa. El 30 utùber 2005 el céd el pasturàl al nöu Vesc Marùn Lahham, perché lü l?è stai numinàd Arcivesc aüsiliari de Gerusalem.
La Palestina[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del màrs 2006 el diventa president de la Üniversità de Betlem. El 19 de màrs 2008 l'è diventàd el nöu Patriarca d'i Latin de Gerüsalem.
Mótt[Modifega | modifica 'l sorgent]
El mótt del Patriarca Fouad l'é, in Latin: Cor unum, che in Lumbard vör dì: Un sùl cör.


text:
Dapi la stad 2021 datti la nova partida giuvna da l'Allianza dal Center «Giuven Center Grischun». Da la radunanza generala ils 17 da settember è il co-presidi vegnì remplazzà. Da nov èn Sarina Caduff e Gian-Andrea Haltiner a la testa da la partida. Els suondan a Martina Widmer e Fabian Collenberg.
La finamira da Sarina Caduff è che la partida giuvna crescha en las regiuns. La suprastanza da la partida giuvna è vegnida reelegida per gronda part, dus novs commembers èn vegnids elegids da nov en la suprastanza.


text:
Biblioteca
Sche Vus vulais as fatschentar pli profundamain cun il tema da l'egualitad da las schanzas e da l'egualitad da las schlattainas u essas simplamain mirvegliusa u mirveglius, As stat nossa biblioteca a disposiziun gratuitamain per retschertgas e per l'emprest. Noss effectiv cumpiglia passa 1200 cudeschs cun differents temas davart dumondas da gender, identitads da schlattaina, furmas da famiglia, cumpatibilitad da la professiun cun la vita privata, egualitad da las schanzas e discriminaziuns. Ultra da litteratura spezialisada datti er cudeschs levamain chapibels e romans sin la curuna. Giusut en il catalog chattais Vus ils cudeschs da noss effectiv.
Biblioteca da gender en la Biblioteca da la citad da Cuira
Ina part da noss effectiv sa chatta dapi l'avust 2021 sco biblioteca da gender en la Biblioteca da la citad da Cuira. En il futur vegnan organisadas regularmain occurrenzas ensemen cun la Biblioteca da la citad da Cuira davart il tema gender. Questas occurrenzas vegnan mintgamai publitgadas qua. Cudeschs ch'èn accessibels en la Biblioteca da la citad han registrà sco lieu "Biblioteca da la citad da Cuira" e pon vegnir emprestads directamain là. Vus duvrais per quest intent dentant in conto d'utilisaziun tar la biblioteca da la citad.
Contact
Miriam Erni, 081 257 35 73.
Per pudair emprestar tut ils auters cudeschs al lieu dal Post da stab per egualitad da las schanzas fixai per plaschair in termin cun nus. Avais Vus dumondas u propostas? Na chattais Vus betg in cudesch? Nus ans legrain da Vossa reacziun.


text:
Ersilio Tonini
Ersilio Tonini (Sintvera ad San Ṡòrṡ, PC), 20 ad lüi 1914 - Ravêna, 28 ad lüi 2013) l'è un Cardinäl e Arcivscuv católic, arcivescuv emérit d'Ravêna dal 1990.
BiugrafiaModifica
Nasì a Sintvera ad San Ṡòrṡ al 20 ad lüi dal 1914 l'é dvintä prèt al 18 d'aprìl 1937, quand al gh'äva apëina 22 ann. L'é stä parvòst a Säls.
VescuvModifica
Al 2 d' giügn 1969 l'é cunsacrä vèscuv ad Macerata-Tulentëin da mons. Malchiodi
Al 22 d'nuémbar 1975 l'é prumòs a l' Arcidiocesi ad Ravêna-Cervia, e el gha rastarà fin al 27 utùbar 1990. L'é stä anca (1988-1989) Aminsitradùr Apustólic d' la Diocesi ad Rèmin.
CardinälModifica
Al 26 nuëimbar 1994 al Papa Giuánn Pául II l'ha pruclamä Cardinäl cul tìtul dal Santìsim Redentùr in Val Melania e dal 30 d'aprìl dal 2010 al 28 ad lüi dal 2013, dì dìla sò mort, all'é stä al püsä vëcc ad tütt i cardinäi dal mónd.


text:
A la duana en il chantun Vad èn mez zercladur vegnids confiscà 116 kilos marihuana en in car. Ils dus manischunzs dal car, ch'èn omadus dal Cosovo, han purtà las drogas ch'han ina valita da passa in milliun francs sur il cunfin. Ils umens èn vegnids arrestads directamain a la duana. Sco era dus ulteriurs umens en in auto accumpagnant.
La Procura dal stadi ha communitgà ch'ils quatter umens, en la vegliadetgna tranter 26 e 45 onns sajan uss en arrest d'inquisiziun.
Betg l'emprima giada
Ils dus umens da l'auto accumpagnant vegnian supsectads da gia avair purtà pliras giadas marihuana en Svizra. Encunter ils dus vegnia manà in process, pervia da suspect da commerzi cun meds narcotics.


text:
Ils presidents e las presidentas da las vischnancas pertutgadas, sco era la cumissiun dal parc èn s'exprimids, sin basa dal studi davart la realisabladad, persuenter d'approfundar il project e d'examinar tge ch'i dovra per pudair realisar il parc. Uss duai vegnir examinà ensemen cun las vischnancas, il chantun, la Confederaziun e las differentas organisaziuns ils proxims pass. Il rapport final davar quellas tractativas duai esser l'atun 2021 sin maisa.
Il 2024 duai alura la populaziun da las trais vischnancas pudair decider davart l'engrondiment dal parc, per ch'il parc possia vegnir realisà sin il pli baud in'onn pli tard.
Studi davart la realisabladad
Tenor in studi dal 2019 saja in'engrondiment dal parc da principi pussibel. Blers partenaris regiunals sajan interessads ed il svilup stgaffeschia er ina plivalur per la regiun.
Actualmain exista l'Unesco Reservat da Biosfera Engiadina Val Müstair or dal Parc Naziunal Svizzer, il Parc da natira Val Müstair e parts da la vischnanca da Scuol. La regiun vesa dentant in grond potenzial, sch'ins pudess expandir il parc.


text:
Ils proxims onns sto la Confederaziun reducir daivets da 30 milliardas francs.
Er sche las expensas da la Confederaziun han cuntanschì records entras la crisa da corona, vesia quai or bain sin la vart da las entradas. Quai ha declerà la directura da l’Administraziun federala da finanzas, Sabine d’Amelio envers SRF.
Cunzunt tar la taglia federala directa quinta ella cun bunas entradas. Ultra da quai prevesian ils plans da finanzas in return a la normalitad a partir dals onns 2023/24 sco er puspè dapli spazi d'agir finanzialmain.
Precis co ch'ins veglia reducir ils daivets da 30 milliardas na tradescha Sabine d'Amelio betg. Ella agiunta sulettamain ch’ins stoppia prolungar il temp.
Actualmain sajan sis onns previs, ma i vegnia segir a cuzzar 12 fin 15 onns.


text:
Il project SvizraMobila ha la finamira ambiziusa da colliar en l'entira Svizra – cun ina signalisaziun unitara – las differentas purschidas per persunas che viandeschan, che van cun velo, cun velo da muntogna, cun patins cun rodas ed er cun canu, sco er da communitgar pli vastamain questas purschidas. Il post spezialisà per il traffic betg motorisà garantescha la coordinaziun cun la direcziun naziunala dal project.
En il sectur dal traffic betg motorisà en spezial en connex cun SvizraMobila collavura il post spezialisà stretgamain cun Grischun vacanzas ch'è responsabel per las dumondas dal marketing e da la communicaziun cun las organisaziuns turisticas da noss chantun.
Infurmaziuns da SvizraMobila
Rutas da SvizraMobila en il Grischun


text:
Per l'indeschavla giada han gì lieu las producziuns libras per solists ed ensembles – questa giada a Samedan e quai cun in record da participants. Anc mai avant èn s'annunziads 39 solists e set ensembles per quest'occurrenza.
Nagins puncts u rangs – ma tuttina ambiziuns grondas
Las musicistas ed ils musicists sa preschentan ad ina giuria professiunala. Quella na scumparta però betg puncts u rangs – ella preschenta a mintgin in rapport professiunal per optimar il savair musical persunal.
Ils participants sa preparan professiunalmain e la tensiun è palpabla. Avant il recitar davant la giuria trenescha mintgin anc sulet en in chamberlet.
S'inscuntrar, far amicizia e promover ils giuvens musicists
L'occurrenza da las producziuns libras per solists ed ensembles duai esser in lieu per entrar en contact cun auters musicists. Ils rapports professiunals ed ils tips e trics duessan promover ils musicists giuvens e pussibilitar in svilup musical.
TR Telesguard 17:40


text:
La vischnanca da Tujetsch ha visà il contract da sponsuradi cun ils dis da schlagher a Sedrun. Tenor l'organisatura MB Mountain Events munta quai la fin da l'eveniment.
En contact cun la vischnanca
El spera ch’i dettia tuttina anc ina schliaziun e ch’ins possia organisar ils dis da schlagher da Sedrun sut in auter num e durant in auter termin, di Josi Russi. Per l’eveniment dal 2018 saja ses hotel gia reservà per ¾. El saja en contact cun la vischnanca, mo i saja grev da chattar sponsurs en la regiun.
Era il hotelier dal «Kruezli», Curdin Brugger, di ch’i saja donn ch’ins chalia gia suenter dus onns. El haja mintgamai gì ina gruppa che vegniva en l'lhotel.
La presidenta da Gastro Mustér Val Medel, Vrena Werth, di ch’ella saja involvida pauc en ils dis da schlagher. Ils organisaturs, la MB Mountain Events, hajan mo gì contactà ella a l’entschatta. Ella na haja nagina invista, tge che saja capità.
Dus eveniments che na han betg rendì
Dapli po il directur da Sedrun Mustér Turissem Hans-Kaspar Schwarzenbach dir. Da principi saja mintga eveniment che svaneschi da deplorar. Quai che pertutga ils «dis da schlagher» e «Pimp My Schlitte» stoppia el dentant dir che quels vegnivan organisads ina fin d’emna ch'era gia occupada bain en ils hotels, sch' i fascheva bell’aura. E la relaziun da custs e niz da quests dus eveniments na saja betg buna tenor sia opiniun.
Tenor l’organisatur hajan els gì in preventiv da passa 300’000 francs per l’onn passà. Nua che quest eveniment ha lieu quest onn n’è betg anc cler, sco RTR ha rapportà.
RR actualitad 07:00