text:
Tenor la Cumissiun federala cunter rassissem stoppia mintga chantun avair in servetsch da cussegliaziun per cas rassistics. En il Grischun porscha per il mument be il post d'integraziun da l'Uffizi da migraziun uschè in servetsch. Per Alma Wiecken è quai dentant memia pauc.
Il problem ch'jau ves è, ch'il post na communitgescha betg propi, ch'els porschan discurs per unfrendas da discriminaziun [...].
Tenor las experientschas ch'els hajan fatg en auters chantuns, haja in sevetsch il pli grond effect, sch'el è cler definì sco post per dumondas da rassissem. La varianta in pau zuppada en Grischun saja memia pauc, manegia Alma Wiecken.
«..nagina dumonda...»
Tenor il schef dal Departament da giustia Peter Peyer na dettia per il mument nagin basegn per uschè in post spezial.
Dapi ch'jau sun en uffizi n'è mai vegnì uschè ina dumonda, ni dal Cussegl grond, ni da terzs, ni da privats [...].
En cas d'ina dumonda davart uschè in post sclerissan els dentant sche in tal post fa basegn.
Post d'integraziun chantunal
Il Grischun è il post d'integraziun chantunal il lieu che porscha discurs sch'i va per rassissem. Tenor la manadra dal post d'integraziun Patricia Ganter Sonderegger hajan els dentant mo paucs cass mintg'onn che vegnan explicit pervia d'in cass da rassissem. A singuls cass possian els gidar bain. Tenor la manadra sajan ils cass dentant pel solit fitg cumplitgads ed era fitg persunals. Là manchian era las ressoursas e mintgatant er las cumpetenzas per gidas a moda adqueata.
Ina buna part da las persunas che s'annunziar tar ella, dettian els vinavant ad in post da cussegliaziun giu Turitg.
Per il mument dettia tenor Peter Peyer avunda autras pussaivladads per pertutgads da s'annunziar. Quai per exempel tar in sindicat u tar il servetsch ch'il post d'integraziun porschia. Tenor Alma Wiecken saja uschia pli difficil da tegnair la survista. Vinavant haja in post central dapli effect, manegia ella.
«S'annunziai tar la polizia»
Peter Peyer recumonda per il mument, d'annunziar tut ils cas che pudessan avair in connex cun rassissem a la polizia u a la procura publica. Delicts cunter la norma penala cunter discriminaziun sajan delicts uffizials. Vul dir: er betg pertutgads pon annunziar in cas. Vinavant sto l'autoritad da persecuziun investigar il cas. Tenor Peter Peyer vesan ins uschia cas er en la statistica ed els possian decider meglier, sch'i dovra per exempel dapli resursas cunter il rassissem.
Er la gestiunaria da la Cumissiun federala cunter rassissem è da l'avis, ch'ins sto mintgatant er denunziar in cas. Ella è dentant da l'avis, ch'in post da cussegliaziun explicit per dumondas da rassissem pudess schon avant intermediar ed evitar uschia che mintgin sto ir tar la procura publica.


c: text/html

text:
Ils plans da la Swiss Alpine Fish SA prevesan la producziun da 600 tonnas salmuns ad onn. Ils emprims salmuns duain vegnir sin la fiera l’entschatta en la segunda mesadad dal 2017. Oriundamain ha la Swiss Alpine Fish SA era examinà da far ina tratga da salmuns ad Alvaschagn en val d'Alvra. Pervi da meglras cundiziuns è la firma turitgaisa però sa decidida per Lostallo.
Grischun Central Bainprest datti salmuns dal Mesauc
Il december duain ils emprims salmuns vegnir allevads en la nova tratga da peschs a Lostallo. Actualmain vegnan fatgs ils emprims tests cun aua en ils bogns.
RTR/fb

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lenguagg negher
El lenguagg negher l'è ona lengua inventada del scritor ingles John Ronald Reuel Tolkien, per vess doprada in di sò romanz fantasy (soratutt El Signor di Anei).
L'era ona lengua creada del Sauron, el Scior Negher, perchè la podess vess doperada di sò servidor e de tucc quei che combatteven per Mordor. Ma dopo la fin de la Segonda Età la lengua la s'è perduda, e i Orch hann scominciaa a parlànn vari dialett degradaa. La forma pura la s'è conservada domà in de la bocca de Sauron e di Nazgûl.
Forsi la derivazion del lenguagg negher la riva de ona quai forma svilida del vanyarin.
Esempi de lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ash nazg durbatulûk, ash nazg gimbatul,
ash nazg thrakatulûk, agh burzum-ishi krimpatul.
Traduzion:
On anell per domài, on anell per trovài, on anell per brancài e in del fosch incadenài.


text:
La colur da la campagna da l'Uffizi federal da sanadad BAG ch'infurmescha davart las mesiras da corona mida da cotschen sin blau. Questa midada ha in connex cun las mesiras che vegnian schluccadas fitg a partir dad oz.
«Contact tracing» en il focus
Tar questa nova fasa da la campagna è en il center ch'ins identifitgescha persunas da contact suenter in'infecziun cun il coronavirus. Ultra da quai duajan ins far consequentamain tests tar cas da suspect. Quai scriva il BAG en ina communicaziun. El appellescha a la populaziun da vinavant tegnair distanza.


text:
Ella è magistra cun corp ed olma. E gist uschè gugent sesa ella vi da sia maschina da cuser. Quai ch'eran pli baud ils pleds, la litteratura, èn oz ils pitgs, las creaziuns cun stoffa, fil e guglia. Art circumdescha e fascinescha ella fitg, gist tant sco musica delicat-melanconica.
Il giast dal Profil è Fabiola Carigiet. Dapi 30 onns viva l'autura, magistra e mamma a Berna. Creschida si è ella a Domat sco suletta matta cun tschintg frars pli vegls. Tge relaziun ch'ella ha cun Paris, tge rolla che l'India gioga en sia vita e da tge ch'ella lascha encrescher, raquinta ella en quest Profil.


text:
Cuort e bien
Tgei intent ha la spitex?
„Spitex“ vul gir tgira externa dil spital, cussegliaziun ed agid a casa.
Grazia allas prestaziuns dalla spitex san persunas malgrad limitaziuns corporalas restar a casa en lur contuorn. Pazients san per part turnar a casa pli baul suenter ina dimora el spital.
Finamira dalla spitex eis ei adina da mantener e promover l’autonomia persunala da sias clientas e ses clients. Leutier sesprovan las collaboraturas adina dad integrar el sustegn ed ella tgira ton sco pusseivel il contuorn privat dallas persunas pertuccadas.
Tgi sa far diever dalla spitex?
La spitex ei a disposiziun per tuts habitonts da tuttas vegliadetgnas ch’ein dependents d’agid pervia da malsogna, accident, invaliditad, vegliadetgna, maternitad ni ch’ein surdumandai.
Il basegns da sustegn vegn eruius ensemen cul client tras ina examinaziun individuala cunscienziusa e premurada.
Survetsch da pichet
Per nossa clientella ei endrizzau in survetsch da pichet da 24 uras. Il gi ora san ins contonscher direct sur il natel la tgirunza diplomada ch’ei en survetsch. La notg surprenda la centrala il survetsch da pichet. Tenor basegns vegn ina da nossas tgirunzas diplomadas clamada.
Da cuminonza culs miedis da casa
Ils miedis da casa ni autras persunas specialisadas che tractan nos clients ein per nus partenaris impurtonts culs quals nus collaborein stretgamein.
Obligaziun da discreziun e schurmetg da datas
Ei secapescha da sesez che nossas collaboraturas e nos collaboraturs ein sutamess alla discreziun ed al schurmetg da datas.
Cumpetenza professiunala
Las collaboraturas dalla spitex possedan ina scolaziun speciala per la tgira da spitex quei sco tgirunza/tgirunz diplomada/-au, sco tgirunza/tgirunz da casa, spezialista/spezialist da tgira (FaGe) ni sco gidontra/gidonter da casa cun cuors da tgira dalla Crusch Cotschna Svizra.


text:
Chësc turnoi ie unì metù a jì da n valgun/a acumpaniadëures cun l aiut de Harold y Barbara Schmalzl. A fé pea ie unic nviei i mutons dla U10-U12 y i genitores che ulova fé pea. N sada daduman dala 9 se àl pona prejentà nia mé chëi che fova nviei, ma nce n valgun mutons dla U14 y U8 che ne ulova nia se arjumé na tel blòta ucajion per se devertì.
L fova doi scuadres, sëidesc jugadëures cun la malies cuecenes dl Gherdëina y l verdiaporta Eugen Hofer, y chindesc jugadëures cun la malia blancia y te cassa l mut de Eugen, Nicolas Hofer, che ne n’à mo mei fat l verdiaporta. Nsci fòvel trëi linies per scuadra. Sambën fòvel te uni linia, sibe tla scuadra cuecena che tla blancia un n pere y cater mutons De ndut àl fat pea set peresc, vintecin’ mutons y na muta (Marika Piccolruaz).
Trainadëures fans per chëst iede nëus acumpaniadëures....
L ie unì jugà doi tëmps da 18 menuc cun l ”cambio” uni menut y mez. La scuadra blancia à fat trëi goi y plu avisa Leo Moroder, Simon Quitta y Kevin Senoner y nce la scuadra cuecena à fat trëi goi, che fova de Erik Kantioler, Mike Andriolo y Niklas Piccolruaz. Do chësc resultat a pèr iel mo unì trat i penalties y monce chisc ie jic ora 3:3.
Ala fin dla partida à mo uni mut giapà n crafon che ie unì dat ca dala cunditeria Mussner de Sëlva y n té bon ciaut che Barbara ova njenià ca per duc. Sambën ne manciòvel nia n got de prosecco per i genitores.
L ie stat n blòt danmesdì sibe per i mutons che nce per i genitores y duc i tifosi che ie unic a cialé pro. L se fermova monce chëi che jiva sun Mont Sëuc a cialé, davia che la fuera di ”fans” fova granda.
Speron de vester boni de mëter a jì mo de tel blòta scumenciadives, ulache n se abina per fé chësc bel sport. (va)


text:
Cristòforo Colómbo
Cristòforo Colombo (nasìt entra i 25 de óst e i 31 utùer del 1451 endèla Repüblica de Gènova — mórt ai 20 de màgio del 1506 a Valladolid, Spàgna) l'è stat en navigadùr, colonizadùr, e esploradùr che coi sò viàs endèl océano Atlàntich el g'ha portàt a la conoscènsa Europèa del continènt Americà.
De fat l'è stat el prim òm de la stória modèrna a streersà l'océano Atlàntich e a troà 'na vìa per nà e turnà 'ndré de l'Euròpa a l'Amèrica.
El g'ha fat en töt quàter viàs come navigadùr al servìsio de i Rè Catòlich de Spàgna Izabèla I de Castiglia e Ferdinàndo II de Aragóna, che, prima de la sò prìma partènsa, i l'ìa numinàt, amirài, vice-rè de le Indie e goernadùr generàl de le ìzole e de le tère férme che g'harès scuprìt.
La scopèrta de le Izole dei Caràibi la sègna l'inìsio de la colonizasiù de l'Amèrica de la part dei europèi e la fà de Colombo 'na figüra principàl de le Gran Scopèrte dei sècoi XV e XVI, consideràde come tàpe fondamentài 'ntra 'l Médio Evo e l'Era Modèrna.
Urìgin e controvèrsie[Modifega | modifica 'l sorgent]
Amò 'ncö gh'è dei döbe sö l'urìgin del Cristòforo Colombo. La teorìa acetàda dei piö tacc dei stòrich l'è chèla de l'urìgin genoéza, bazàda sö le afermasiù de testemmoniànse che le la defenés isé zamò sö le fì del sècol XV.
Sèrte autùr però i la defenés apò a milanés, dàto che gh'ìa a l'época che l'è nasìt de le béghe de cunfì 'ntra 'l stat de Milà e la Repüblica de Gènova.
En piö, al dé d'encö, en quàch autùr i sosté dèle ótre ipòtezi sö la sò nàscita e i la cóloca chi 'n Portogàl (Pedro Diaz de Toledo 'ndèn lìber del 1486 el la ciamàa el portoghés), chi 'n Catalògna (dei stüde linguistich i dimustra che 'ndèl scrìer el doperàa divèrsi catalanìsmi), o 'ndèi Paés Basch, en Galìsia, en Còrsica, en Frància o adiritüra 'n Grécia. 'N ótra teorìa la ghe atreböés urìgin ebrèa e dàta la cundisiù delicàda dei ebrèi a chèla época là, chèsto 'l spiegarès perchè lü 'l g'ha mai vülìt che se scriìes vergót de precìzo sö le sò urìgign.
Segónt la teorìa piö acetàda, Colombo l'ìa fiöl d'en tesidùr de séda genoés, en òm sèmpe del pòpol. Chèsta urìgin ümil però la g'harès mìa 'mpidìt de conóser divèrse lèngue (compàgn del latì o del ebràich), ma apò a la matemàtica, la cosmografìa, la geometrìa, e töcc i strümèncc de navigasiù, al pónt de éser cunsideràt de vergü come 'l piö strüìt dei òm de mar de töta la Spagna.
El prim viàs e la scopèrta[Modifega | modifica 'l sorgent]
La séra del 3 de óst del 1492, Colombo l'è partìt de Palos de la Frontera con tre nàvi; 'na caràca, la piö grànda de le trè, de nòm Santa María, e scötömàda Gallega, e dò caraèle piö pesène: la Pinta (la pitüràda) e la Santa Clara, scötömàda Niña per vìa del nòm del sò padrù, Juan Niño de Moguer.
Columbo prìma 'l g'ha fat róta 'nvers le Izole Canàrie, endóche 'l g'ha fat rifurnimènt e fat 'na quach riparasiù. Ai 6 de setèmber l'è partìt de San Sebastián de la Gomera per chèl che 'l vegnarà a éser en viàs de sich setemàne en mès al Océano Atlàntich.
La tèra l'è stàda avistàda a le dò de matìna del 12 de utùer del 1492, de 'n marinàio de la Pinta de nòm Rodrigo de Triana (ciamàt apò Juan Rodríguez Bermejo). La tèra avistàda la se dimostrarà 'n ìzola (giöna de le ìzole che adès i è ciamàde Bahamas) che Colòmbo 'l batezarà San Salvador; i natìf i la ciamàa Guanahani. Quàla de precìzo la sàpes de le Bahamas l'è 'na quistiù gnemò risulvìda; se pènsa suratöt che le pödes véser o la Samana Cay o la Plana Cays, o l'Ìzola de San Salvador (ciamàda isé 'ndèl 1925 perchè cunsideràda pròpe la San Salvador de Colombo). La zènt natìva 'ncuntràda de Colombo l'ìa 'l pòpol dei Lucayan, Taíno o Arawak, i èra pacìfech e amichévoi.
Entàt che l'esploràa le ótre ìzole dei Caràibi, la Santa Maria l'è nàda a 'ncaiàs en mìra a le còste setentriunài de l'ìzola de Hispaniola e tocarà abandunàla.
Endèl viàs de ritórno en ótra tompèsta la obligarà Colombo a puntà sö Lisbona 'nvéce che 'na 'nvers la Spagna e 'l bötarà zó l'áncora endèla capitàl portoghéza ai 4 de mars del 1493. Dòpo 'na setemàna l'è ripartìt e l'è riàt a Palos ai 15 de mars.


text:
Il contract da cumpra per ina proprietad d'abitar sto vegnir documentà publicamain d'in notar per ch'el saja valaivel. En chantuns, nua ch'i lavuran notars independents, po il cumprader tscherner per regla il notar. Sche chantuns han uschenumnads notars uffizials, As stuais Vus drizzar a l'uffizi cumpetent en chaussa. Quai po esser l'actuar, l'uffizi da concurs u l'uffizi chantunal dal register da commerzi.
Il contract da cumpra sto vegnir suttascrit da tut las partidas participadas – dal cumprader, dal vendider e dal notar. Proprietari daventais Vus però pir cun l'inscripziun en il register funsil. L'annunzia a l'uffizi dal register funsil concernent la midada da maun fa il notar suenter la documentaziun publica dal contract da cumpra.
Infurmaziuns tar puncts impurtants dal contract da cumpra chattais Vus sin la pagina d'internet da hausinfo.ch.
Ils custs e las taxas dal notariat e dal register funsil divergeschan da chantun a chantun. Las taxas dal notar vegnan en la gronda part dals cas divididas tranter il cumprader ed il vendider.
Uschenumnads contracts da reservaziun vegnan fatgs savens ozendi. Il vendider s'oblighescha cun in tal contract da reservar in tschert bain immobigliar, il cumprader s'oblighescha d'al cumprar. Quest contract n'è però betg liant, perquai che contracts davart affars cun bains immobigliars ston da princip vegnir documentads dal notar.
Per regla sto vegnir pajà a quint in tschert import il mument ch'il contract vegn suttascrit. Sche la cumpra n'avess la finala betg da reussir, poi esser difficil per il cumprader da survegnir enavos tut il pajament a quint, sche l'import è vegnì transferì al conto dal vendider. Vus pudais dentant pretender dal vendider da metter ils daners sin in conto bloccà e lià a quest intent.


text:
dad Ursicin G. G. Derungs-Bartolomei
Eis ei lev ni grev dad esser in cristifideivel? Segir eis ei cumplicau, ni pareva silmeins aschia. Tut quels condaments da Diu e della baselgia. E lu il catechismus cun sias ductrinas abstractas, ils siat sogns sacraments. Tgi sa dumbrar si tut quei?
Ed ussa, tuttenina, cun leger igl evangeli de quella dumengia, para che tut quei emporti la finala pauc ni nuot. Cheu, il giuvenessendi, vegnan sco per incont las «cartas midadas sin meisa», las cartas da giug, dil giug della veta (lu aunc cristiana). Cheu valan tuttenina autras reglas, autras mesiras. Ins vegn buca dumandaus giu sco da ductrina. Mobein: has ti dau da magliar a tgi che veva fom? Has ti vestgiu tgi che veva nuot da securclar? Ed aschia vinavon: las 7 ovras da misericordia!
Esser catolics ni protestants, in gediu ni in muslim, ni in pagaun e buca cartent? Quei ei buc la damonda. Da leu ano, nua ch’ins ha eligiu da star, eis ei d’ademplir il messadi universal de quei evangeli. Igl evangelist Mattiu di da slargiar nossa egliada viers igl «evangeli» che vegn dals auters, d’ordeifer, da tgi ch’ha fom, per exempel. El fa quei gia ella historia dils Sabis digl orient che vegnan d’ordeifer suandond lur steila ed anflan il Salvader, ch’ils «insiders» ston pér encurir en lur Scartiras.
Mt 25,31–46
31Cura ch’il Fegl dil carstgaun vegn en sia maiestad e tut ils aunghels cun el, vegn el a prender plaz sin siu tron da gloria. 32Tut las naziuns vegnan radunadas avon el, ed el vegn a zavrar ils ins dils auters sco il nurser zeivra ils anugls dallas nuorsas. 33El vegn a plazzar las nuorsas da sia vart dretga ed ils anugls da sia vart seniastra. 34Lu vegn il retg a dir a quels da vart dretga: Vegni, vus benedi da miu Bab, prendei en possess il reginavel ch’ei preparaus per vus dapi la fundaziun dil mund. 35Pertgei jeu hai giu fom, e vus veis dau da magliar a mi, jeu hai giu seit, e vus veis dau da beiber a mi; jeu fuvel in jester, e vus veis dau albiert a mi; 36jeu erel nius, e vus veis vestgiu mei, malsauns, e vus veis visitau mei, en perschun, e vus essas vegni tier mei. 37E lu vegnan ils gests a rispunder: Segner, cu vein nus viu tei cun fom e vein dau da magliar a ti, cun seit e vein dau da beiber a ti? 38Cu vein nus viu tei jasters e vein dau albiert a ti, nius e vestgiu tei? 39Cu vein nus viu tei malsauns ni en perschun e vein visitau tei? 40Ed il retg vegn a dar per risposta ad els: En verdad, jeu ditgel a vus: Quei che vus veis fatg ad in dils pli pigns da mes frars, veis vus fatg a mi. – 41Suenter vegn el era a dir a quels da vart seniastra: Mei naven da mei, vus smaledi, el fiug perpeten ch’ei preparaus al giavel ed a ses aunghels. 42Pertgei jeu hai giu fom, e vus veis buca dau da magliar a mi; jeu hai giu seit, e vus veis buca dau da beiber a mi: 43jeu fuvel in jester, e vus veis buca dau albiert a mi, nius, e vus veis buca vestgiu mei, malsauns ed en perschun, e vus veis buca visitau mei. 44Cheu vegnan era quels a dumandar: Segner, cu vein nus viu tei cun fom ni seit, jasters ni nius, malsauns ni en perschun e vein buca gidau tei? 45Lu vegn el a rispunder ad els: En verdad, jeu ditgel a vus: Quei che vus veis buca fatg ad in dils pli pigns da mes frars, veis vus era buca fatg a mi. 46E quels vegnan ad ir ella peina perpetna, ils gests denton ella veta perpetna.


text:
La gruppa da lavur propona però sis mesiras accumpagnantas co tractar vinavant la telefonia mobila. Tranter auter duai la protecziun da la radiziun vegnir simplifitgada ed armonisada cun ils chantuns. Plinavant duai il monitoring da l'effect sin la sanadad vegnir sviluppà vinavant e la populaziun duai vegnir infurmada meglier.
L'entir rapport chattais qua:
Il settember 2018 ha l'anteriura cussegliera federala Doris Leuthard fatg ina gruppa da lavur «Telefonia mobila e radiaziun». Quella ha gì l'incumbensa d'analisar ils basegns ed ils ristgs da raits da 5G e dad elavurar cussegls. Represchentads en la gruppa da lavur eran uffizis federals ed autoritads chantunalas, purschiders da telefonia mobila, medis e medias sco er represchentants da las citads e vischnancas.
La redacziun da Nuovo è er gia sa fatschentà cun la tecnologia mobila 5G. Guardai il video.
RTR novitads 15:00


text:
Clair Southwell è ditg stada l'assistenta persunala dal retg Charles III cura ch'el ha fatg vacanzas a Claustra. Vinavant ha ella lavurà plirs onns en il St. James's Palace a Londra. Ella ha damai ina colliaziun fitg stretga cun la famiglia roiala. Perquai ha la dunna, che viva gia 30 onns a Claustra, vulì organisar ina pitschna acziun da condolientscha ensemen cun la vischnanca da Claustra – quai cun in cudesch da condolientscha. En quel cudesch dastga ina e scadin scriver ses pleds a la famiglia roiala. E pli tard vegn quest cudesch alura tramess en il Buckingham Palace.
Il di da la sepultura ha Clair Southwell vulì passentar mo en ina pitschna gruppa – cun la glieud ch'è era da la Gronda Britannia e sa senta medem emoziunal sco ella cun stuair prender cumià da Queen.


text:
Il maletg da Rudolf Mirer è in tripticon, in maletg en trais parts, che sa basa sin il citat da S. Francestg d’Assisi «In radi dal sulegl tanscha per stgatschar bleras sumbrivas». 5 copias fatgas da l'artist sco era 50 serigrafias signadas vegnan vendidas. Il gudogn vegn duvrà, tenor il directur da l'ospital Marcus Caduff, per cuvrir ina part dals custs da las festivitads da total ca. CHF 100'000.-.
Supplementar al maletg è era vegnì realisà ina cronica da l'istorgia da l'ospital ed era plirs eveniments per la populaziun, per partenaris e per collavuraturas e collavuraturs èn planisads. Tranter auter ina saira da gala per ils medis da chasa da la Surselva, in di da las portas avertas per la populaziun ed ina festa da stad per il persunal dal l'ospital cun famiglias.
Las activitads festivas
- mars - vernissascha dal maletg da Rudolf Mirer e preschentaziun da la cronica "150 onns Spital regiunal Surselva
- avrigl - saira da gala per partenaris
- matg - di da las portas avertas
- stad - festa da stad per emploiads cun famiglias
- november - festa da Nadal per emploiads
Ord l'archiv
RR actualitad 12:00


text:
Egualitad tar il tema clima. Quai pretendan ils radund 450 activists suenter l'inscunter dal clima a Losanna. En lur decleranza finala din els, che las gruppaziuns che contribueschian il pli pauc a la midada dal clima stoppian patir il pli fitg da las consequenzas.
Latiers duai l'augment da temperatura global vegnir tegnì sut 1,5 grads en cumparegliaziun cun il temp pre-industrial. E sco terz duai la politica dal clima resguardar las meglras lavurs scientificas.
L'inscunter dal clima a Losanna ha durà tschintg dis. Giuvenils da 38 pajais han prendì part. Tranter quels er la giuvna svedaisa, Greta Thunberg.
RR novitads 15:00


text:
Zwickau
Zwickau (Šwikawa in lusazian; Cvikov in cech; Ćwików in polacch stòrigh) a l'è ona città todesca de la Sassònia, in del distrett de Chemnitz. La cunta 91 564 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A Zwickau, che l'è de origin slava, l'è nassuu el composidor Robert Schumann (1810-1856). L'è on important center per l'estrazion del carbon e per la produzion de automòbil: chì l'è stada fada la prima fabbriga de Audi. Duranta el period de la Repubbliga Democratiga Todesca vegniven prodòtt i Trabant, adess inveci gh'è di fabbrigh de la Volkswagen.


text:
Ils corps da polizia pateschian da la pressiun che saja creschida. Quai mussa ina retschertga che SRF ha fatg tar differents chantuns pli gronds. Entras la chargia supplementara entras la pandemia haja la polizia fadia da far sia incumbensa principala, uschia Christian Bertschi, pledader da la polizia chantunala da Lucerna.
Tenor Max Hofman, secretari general da l'uniun svizra da policistas e policists, vesian ins en quellas situaziuns che la polizia n'haja betg avunda persunal per ademplir las incumbensas principalas, la prevenziun e quels engaschaments spezials.
Er sche blers corps da polizia han engaschà dapli policistas e policists vegnian ils radund 20'000 policists e policistas svizras a lur cunfins sche la chargia stettia uschè auta.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Festas da la giuventetgna en Argovia e Soloturn
Descripziun
En tschertas citads dals chantuns Argovia e Soloturn vegnan organisadas grondas festas da la giuventetgna ch'èn – sur tut las generaziuns ora – da gronda impurtanza per l'identitad da la citad respectiva e da ses abitants. Savens valan questas festas sco occurrenza la pli impurtanta da l'onn. Las festas da la giuventetgna ad Aarau, a Brugg ed a Lenzburg datti dapi 400 onns; las festas da la giuventetgna a Baden ed ad Olten han ina istorgia da 200 onns. Ellas han lieu en emprima lingia avant las vacanzas da stad e furman per ils uffants la fin da l'onn da scola. En il decurs da las festivitads che duran in pèr dis sa concurrenzeschan ils uffants ed ils giuvenils en occurrenzas da gieu e da sport. Oravant tut sa participeschan els dentant als cortegis. Quels èn l'element central da las festas da la giuventetgna. Las classas da scola van cun lur magistras e magisters tras la citad. Las mattas portan en general cranzs da flurs sin il chau, ils mats ina singula flur vi dal revers. Accumpagnads vegnan ils cortegis da societads da musica e savens er da persunalitads da la politica. Pleds festivs, drizzads a las scolaras ed als scolars, enritgeschan ils cortegis. A Zofingen e – mintga dus onns – a Lenzburg procuran ultra da quai ils uschenumnads «manevers» dals corps da voluntaris encunter ils cadets per spectacul e per trategniment suenter la fin dal cortegi.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Max Banholzer: Vom Ursprung des Rutenzuges. In: Brugger Neujahrsblätter 94. Brugg, 1984, p. 39-43
Alfred Bärtsch: Schweizer Feste und Bräuche: Volksfestkultur im Jahreslauf. Wädenswil, 2009
D. Johann Georg Krünitz: Oeconomische Encyclopädie. Publiziert 1773 bis 1858 in 242 Bänden
Adolf Plüss: Jugendfest mit Freischaren. 150 Jahre Freischaren-Manöver Lenzburg. Ed. Ortsbürgergemeinde Lenzburg, Lenzburg, 2002
Gabriele Plüss: Das Schulfest – einst und jetzt. In: Oltner Neujahrsblätter 44. Olten, 1986, p. 38-41
Stadt Aarau (Ed.): 400 Jahre Aarauer Maienzug. Bearbeitet von Jan Ganter, Aaron S. Geissmann, Hermann Rauber, Dr. Ralph Weingarten, Erich Wiederkehr. Aarau, 1988
- Dossier
- Aargauer und Solothurner Jugendfeste
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 22.06.2018
Dimensiun: 339 kb
Tip: PDF
- Aargauer und Solothurner Jugendfeste


text:
Quai ch'aveva entschet cun tschintg lavurers ed in sulet client, è oz ina firma cun 40 lavurers. Il possessur Herbert Stieger e ses team han influenzà durant quels 15 onns la digitalisaziun en Surselva. La fatschenta «informatica» è spezialisada sin clientella da fatschenta e porscha a quellas schliaziuns digitalas.
En 15 onns è sa midà bler
La prestaziun dals computers è bler pli gronda, ma er tut quai che ha da far cun l’internet è daventà pli spert. Sco che Herbert Stieger ha ditg, saja dentant era la clientella sa midada. Oz è tut quai che ha da far cun la digitalisaziun insatge dal mintgadi e sa chapescha da sasez. Uschia saja era la pazienza da la clientella sa midada. Tenor il motto, i sto simplamain funcziunar e basta.
Prognosas nua che la digitalisaziun è a fin, quai na gughegia nagin da far. Las prognosas fatgas avant 15 onns èn il pli probabel gia daditg surpassadas, ed uschia pon ins dir, total digital è realitad ed avegnir.
RR actualitad 08:00


text:
Partii Republegan (Stat Unii d'America)
El Partii Republegan (Republican Party in ingles, famos anca comé Grand Old Party) l'è vun di dò partii pussee grand in di Stat Unii. L'è nassuu del 1854 per contrastà l'espansion del sistema di s'ciav in del rest di Stat Unii, in quij agn in espansion. Se incoeu l'è consideraa on partii de destra e conservator, in contrapposizion al liberal Partii Democrategh, antigament l'era el Partii Republegan a vess pussee vesin a di posizion liberaj e contrari a la segregazion di razz, ma cont la presidenza de Dwight D. Eisenhower i republegan se vesinen a di posizion assee anticomunista e conservator, menaa innanz anca incoeu.


text:
Mintg’onn han lieu diversas premiaziuns da chaschiel d’alp. Tuttina sch’i sa tracta da premiaziuns localas u da concurrenzas naziunalas: per ils producents da chaschiel d’alp èsi impurtant da preschentar lur products elavurads cun amur e passiun ad ina giuria e da forsa schizunt gudagnar in premi.
Premiaziun annuala da chaschiel d’alp da la Svizra e dal Liechtenstein. Las sorts da chaschiel inoltradas vegnan giuditgadas e valitadas d’ina giuria d’experts. La premiaziun e la surdada dal premi han lieu l’october e vegnan accumpagnadas d’in referat dal fatg e da musica. Premiadas vegnan las meglras sorts da chaschiel d’alp en las categorias chaschiel mez dir, chaschiel dir, chaschiel da splanar, chaschiel-nursa, chaschiel-chaura e mutschli.
La marca da tetg Chaschiel d’alp svizzer sustegna tant sin nivel da communicaziun sco era da finanziaziun questa distincziun impurtanta da products da qualitad.
Tut ils producents da chaschiel d’alp èn cordialmain envidads d’inoltrar lur products en las tschintg categorias «chaschiel mez dir», «chaschiel dir», «chaschiel da splanar», «mutschli» e «chaschiel-nursa/chaschiel-chaura» per la premiaziun da chaschiel d’alp a l’Olma. En vista a l’Olma giuditgescha e valitescha ina giuria las sorts da chaschiel inoltradas tenor differents criteris.
Mintgamai il di da rogaziun il settember ha lieu la concurrenza bernaisa da chaschiel d’alp. Quest’occurrenza è s’etablida en il decurs dals onns ed è daventada fitg populara. Ils producents da chaschiel d’alp tramettan var 200 sorts dad Alpkäse AOP resp. Hobelkäse AOP sco era mutschlis per als laschar valitar. La valitaziun vegn fatga tenor criteris determinads. Ils visitaders pon degustar tut las sorts da chaschiel inoltradas.
La premiaziun grischuna da chaschiel d’alp ha ina tradiziun da plirs decennis. Pli baud aveva ella lieu mintga dus onns. Dus experts visitavan l’alp e valitavan tut la producziun. Oz ha la premiaziun da chaschiel d’alp lieu centralmain en il Plantahof a Landquart a partir da mez enfin la fin da settember. L’occurrenza promova la qualitad dal chaschiel d’alp e lascha identifitgar svelt svilups sbagliads. Las signunas ed ils signuns vegnan uschia encuraschads da far in product singular era la stagiun sequenta e las medias survegnan in’invista en la producziun dal chaschiel d’alp.
Las sorts da chaschiel vegnan valitadas da trais gruppas da giuria. Mintga gruppa da giuria sa cumpona d’in signun e d’in chau d’alp, d’in cussegliader e d’in expert da consum. Il schema da valitaziun cumpiglia las suandantas posiziuns: impressiun exteriura e qualitad da conservar, massa, cumposiziun da las foras e natiralmain il gust e l’aroma. Ils mancos vegnan enumerads en in rapport e procuran per ina diminuziun dals puncts. La valitaziun en il rom da la premiaziun da chaschiel d’alp è però adina ina registraziun da la situaziun mumentana. I dat natiralmain differentas opiniuns quai che reguarda la qualitad. Tscherts sbagls sco salà, amar u asch senta però la gronda part dals consuments.
Malgrà che las sorts da chaschiel èn producidas tenor ina receptura sumeglianta èn ellas fitg diversas. Quai dependa tranter auter da differenzas dal pavel sin las pastgiras, da la magasinaziun dal latg e dal tschaler.
Suenter la stagiun d’alp surpiglian tschients da visitaders la rolla d’experts e valiteschan las numerusas sorts da chaschiel d’alp.
Ina festa da la racolta tut apartia fa la pastriglia uranaisa mintgamai il november: a Seedorf lascha ella premiar en differentas variaziuns las sorts da chaschiel d’alp ch’ella ha producì la stad si d’alp. La fiera uranaisa da chaschiel d’alp attira adina dapli visitaders era d’utrò. Ella è daventada ina part integrala da l’agenda uranaisa.


text:
En Svizra èsi daventà ils ultims 150 onns var 2 °C pli chaud. L'enviern naivi pli pauc, persuenter datti undas da chalira e fermas precipitaziuns en general pli savens ed en ina dimensiun pli intensiva. Il cunfin da naiv vegn a muntar vinavant ed auras extremas vegnan ad esser pli e pli frequentas.
Igl è impressiunant quant spert e quant visiblamain ch'il clima è sa midà ils decennis passads. L'aria – mesirada gist sur il terren – è daventada en l'entira Svizra fin il 2018 per var 2 °C pli chauda dapi ch'ins ha cumenzà a mesirar las temperaturas l'onn 1864. Perquai che la Svizra sa chatta lunsch davent dals oceans cun lur effect frestgentant, è quest augment ca. duas giadas pli grond che la media mundiala.
In stgaudament marcant ils ultims 30 onns
Il svilup da la media da las temperaturas mensilas en Svizra mussa che las valurs medias èn creschidas marcantamain ils ultims 30 onns. Malgrà che la tendenza va cleramain en direcziun da temperaturas pli chaudas, cumparan adina puspè era mais pli fraids. L'onn 2020 è stà ensemen cun l'onn da record 2018 l'onn il pli chaud dapi il cumenzament da las mesiraziuns il 1864. Diesch dals dudesch mais èn stads sur la norma da la perioda 1981-2010.
Precipitaziuns: pli bletsch e pli intensiv
Cun il stgaudament sa midan era las precipitaziuns. Quai munta ch'i plova durant la stagiun fraida pli savens era sin ils auts. Il cunfin da nulla grads è numnadamain avanzà per 300 fin 400 meters dapi il 1961. En cumparegliaziun cun l'onn 1970 è il dumber da dis ch'i naiva sin ca. 2000 m s.m. sa diminuì per 20 %, sin 800 m s.m. schizunt per la mesadad. Persuenter èn las precipitaziuns dapi il 1901 en singuls cas per 12 % pli fermas. Quai ha da far cun il fatg che l'aria po absorbar per mintga °C stgaudament var 7 % pli blera vapur d'aua.
Il territori muntagnard è spezialmain pertutgà
Ch'i vegn adina pli chaud sent'ins cunzunt en il territori muntagnard, perquai ch'il fraid e la naiv han fin uss influenzà qua la situaziun climatica. A Scuol en l'Engiadina Bassa han ins dumbrà avant 20 onns mintg'onn en media 20 dis cun temperaturas da 25 °C u pli autas. Oz èsi 31 dis. Il medem temp èn vegnids pli rars ils dis ch'il termometer mussa temperaturas sut 0 °C. A Poschiavo per exempel è il dumber da tals dis da schelira sa sminuì per 13 %.
Cun las autas concentraziuns da gas cun effect da serra en l'atmosfera cuntinuescha il stgaudament. La gronda maioritad dals lieus alpins sto quintar cun pli pauca naiv. Fin la mesadad da quest tschientaner pudess il cunfin da nulla grads muntar dad 850 m s.m. (situaziun actuala) sin bunamain 1500 m s.m. Pli pauca naiv ha er in effect sin ils glatschers: ad els manca il nutriment e l'isolaziun ed els lieuan pli spert.


text:
Ellas èn omaduas malsegiras envers il vaccin encunter il coronavirus. I na dettia fin ussa anc betg avunda mussaments ch'il vaccin saja segir. Lur tema dals effects negativs dal vaccin è pli gronda che la tema da quels dal virus.
Memia baud per decider
Simona Casty n'è betg exnum encunter il vaccin. Ma il mument sa sentia ella meglier senza quel. I saja anc memia baud per sa decider, damai ch'ins na sappia betg quant bler ch'il vaccin encunter il coronavirus nizzegia e tge effects negativs ch'el haja.
La giuvna da 23 onns è assistenta da medi e vaccinescha mintga di pazients e pazientas en la practica. Era sch'ella ha pertutgant il vaccin in'autra opiniun che ses patrun, n'haja quai nagina influenza sin sia lavur. Adina puspè haja ella dentant persunas che na sajan betg tschient pertschient segiras sch'ellas duajan laschar dar il vaccin – e laschian tuttina dar el.
Il pli impurtant è da betg far tema. Saja quai dal vaccin u dal virus. Jau less pudair discurrer senza memia grondas emoziuns davart il tema.
Era ils donns a lunga vista – pia il Long Covid – è per Simona Casty nagin motiv da sa laschar vaccinar. Era sch'ella haja gia vis plirs pazients e pliras pazientas cun quella malsogna. Pli gugent acceptia ella ils donns d'in virus chaschunads da la natira, ch'ils donns dad ina virola.
Cleramain cunter – davent da l'entschatta
Jasmin Beer è mamma ed emploiada da biro ed abitescha a Menziken en il chantun Argovia. Per ella èsi stà cler dapi l'entschatta: il vaccin na less ella betg. Cun bajegiar si l'agen sistem d'immunitad possia mintgin e mintgina pli tgunsch evitar in grev decurs da la malsogna. Quai valia era per persunas pli periclitadas.
Il vaccin n'è tenor ella betg la soluziun per cumbatter la pandemia. Tranter auter era perquai che persunas vaccinadas pon tuttina survegnir e dar vinavant il virus. La soluziun tenor ella fissia la libertad: «Giu cun las mascrinas, chalar da testar e laschar viver la glieud.»
Era persunas periclitadas duajan mirar da sa sezzas e dar adatg. Sche quellas na sa sentan betg segiras duain ellas purtar ina mascrina e resguardar las prescripziuns.


text:
Pompei
Pompei l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Campania, en Pruvìncia de Napoli. El g'ha presapóch 25 751 abitàncc, 'na superfìce de 12 km² e 'na densità de 2146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Boscoreale, Castellammare di Stabia, Sant'Antonio Abate, Santa Maria la Carità, Scafati (SA), Torre Annunziata.
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pompei 'na ólta l'è stàda 'na cità de l'Impéro Romano, sitüada a 22 km de la cità de Napoli, endèla part meridiunàla de la penìzola itàlica. La cità antìca l'è stàda desfàda fò completamènt de 'n erusiù del vulcano Vesuvio, ai 24 de Óst de l'an 79 dòpo del Signùr
L'erusiù del vulcano la g'ha cauzàt 'na piògia de sèner che la g'ha sotràt completamènt la cità, che l'è isé restàda sóta tèra per 1600 agn prima de vègner retroàda per càzo. Sèner e làva le g'ha conservàt el stamp dei còrp de le vìtime de la desgràsia, e isé le g'ha pirmitìt che se le retroàes endèla puzisiù precìza come che i éra stàde surprindìde de l'erusiù del Vesuvio. De alùra, i scàvi i g'ha mitìt en evidènsa en sit archeològich straordenàre, che dà la pusibilità de ìga 'n edèa de la vìta de 'na cità de chèl'época là.


text:
Il pli aut refurmà da la Svizra, Gottfried Locher, s'exprima per la lètg per persunas da la medema schlattaina. Envers las gasettas da Tamedia ha il president da la Federaziun da las baselgias evangelicas manegià, ch'el saja da l'opiniun che la lètg duaja valair er per pèrs da medema schlattaina. La baselgia duaja suandar al stadi e s'avrir per in nov consens social.
Per ils refurmads na saja la lètg betg ina dumonda fundamentala da la cretta. Sch'il stadi s'avria envers la lètg per tuts, na vesia el nagin motiv, pertge che la baselgia refurmada na duess betg suandar.
Enfin uss n'han las Baselgias refurmadas chantunalas betg formulà ina parola davart la lètg tranter persunas omosexualas. L'entschatta november vulan las baselgias a chaschun da la radunanza da delegads decider ina posiziun.
RR novitads 10:00


text:
Pfaffnau
Pfaffnau a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.57 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2230 abitant.
El cumün de Pfaffnau al se tröva a una altitüden de 507 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altbüron, Brittnau (AG), Grossdietwil, Melchnau (BE), Murgenthal (AG), Reiden, Roggliswil, Roggwil (BE), Untersteckholz (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pfaffnau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 924 col nom de Fafanhaa/Fafana. In del 1173 inscambi l'è staa menziunaa col nom de Phafena.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Pfaffnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
- La cumissaria per dretgs umans da l'ONU, Michelle Bachelet avertescha da las consequenzas negativas per la libertad da pressa, sche Julian Assange vegn extradì als Stadis Unids.
- Quai ha ditg la cumissaria a Genevra suenter in inscunter cun la dunna ed ils advocats dal fundatur da «Wikileaks».
- Assange sa chatta dapi il 2019 en ina praschun d'auta segirtad datiers da Londra.
L'extradiziun potenziala e la persecuziun penala dad Assange possi'avair consequenzas negativas per la libertad da pressa e possia paralisar il schurnalissem investigativ e las activitads da whistleblowers, ha declarà Bachelet.
Suenter ch'el ha passentà bunamain set onns en l'ambassada ecuadoriana a Londra sa chatta Assange mumentan en ina praschun d'auta segirtad datiers da la chapitala da la Gronda Britannia. Entschatta fanadur ha l'Australian da 51 onns appellà cunter la decisiun da la regenza britannica, d'extrader el als Stadis Unids. Là smanatscha ad el in chasti da fin a 175 onns.
Julian Assange aveva publitgà il 2010 sin sia pagina d'internet «Wikileaks» radund 700'000 documents confidenzials, tranter auter en connex cun activitads militaras dals Stadis Unids en l'Irac e l'Afganistan.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Vischnanca da Madulain vul investir en nov restaurant
La pli pitschna vischnanca en Engiadin’Ota vul realisar per 1,7 milliuns francs in nov restaurant a l’entrada da Madulain. Per fabritgar enturn l’emprim plaun dal lavuratori communal en in’ustaria dovri il consentiment dal suveran da Madulain.
Previs è in restaurant cun radund 90 plazs ed ina terrassa dador l’edifizi existent. Per realisar il project dovri dentant anc in permiss dal chantun per in midament da zona.
Ina lezia communala?
Sco ch’il president communal da Madulain, Roberto Zanetti ha declerà, saja il basegn d'in’ustaria en vischnanca grond. Sche la finanziaziun d’in restaurant tutga dentant er tar las lezias d’ina vischnanca politica, possian ins metter en dumonda. Dentant hajan ins er da valitar la plivalur d’in nov lieu d’inscunter per indigens e giasts.
A medem mument realisass la vischnanca gist er in local per la tschendra dal stgaudament che è gia situà en las localitads da l’ufficina communala. Premissa è uss in gea da la radunanza communala da Madulain, ils 27 d’avrigl 2016.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Il president communal da Madulain, Roberto Zanetti cun ils plans per il nov restaurant Surova.
RTR, A. Caprez
Maletg
2 / 6
Legenda:
En la part sura da l'edifizi duai vegnir realisà il nov restaurant Surova a Madulain.
RTR, A. Caprez
Maletg
3 / 6
Legenda:
Plan per il restaurant Surova cun fatschada vers La Punt.
RTR, A. Caprez
Maletg
4 / 6
Legenda:
Ils plans per fabritgar enturn l'ufficina communala a Madulain.
RTR, A. Caprez
Maletg
5 / 6
Legenda:
Plan restaurant Surova Madulain cun fatschada vers l'En.
RTR, A. Caprez
Maletg
6 / 6
Legenda:
Il plan per il restaurant planisà.
RTR, A. Caprez


text:
Burghi
Burghi (Borghi in Piemuntes; Borgo Vercelli in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 2 295 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 19,4 km² e ona densità de popolaziun de 118 ab./km².
El paes el se tröva minga luntan dal Sesia, arent al sò caplögh al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Casalin, Casalvlun e Vinzaj).
L'è urmai upiniun cumün che la Bataja de Vercei, cumbatüda tra el popul germanich di Cimber e l'esercit ruman del cunsul Cai Mariu la gh'abia avüü lögh in d'un sit minga trop a nord de Burghi.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burghi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Giavischà eran era gronds artists internaziunals da l'America. Pervia da la pandemia da corona na vulan quels però betg vegnir en Svizra. Tuttina datti durant dus dis concerts cun stars internaziunals. Per exempel Sido u Apache 207. Era artists svizzers stattan sil program. Ils pli enconuschents èn Lo e Leduc. Durant dus dis vegni a dar concerts e silsuenter anc festa cun DJs ch'èn live sil areal da l'Obere Au.
Cumbat per sa qualifitgar per ils gieus olimpics
Sper la musica datti er la part sportiva. Freeskiers e snowboardists cumbattan al Big Air per sa qualifitgar per ils gieus olimpics . Cunquai che quai è ina da las paucas pussaivladads da sa qualifitgar èn la glista d'annunzia gia ussa pli che pleina. Cunquai che la Svizra è la naziun hospitanta han ils atlets svizzers era plazzas da partenza sin segir.
Cuira collavura cun ulteriuras destinaziuns
Per il turissem è quest eveniment in fitg grond gudogn. Betg mo per la citad da Cuira. Senza la collavuraziun da las destinaziuns na fissa betg pussaivel da porscher in letg per mintga collavuratura e mintga giast. Perquai è Cuira Turissem en stretg contact e collavuraziun cun autras destinaziuns sco per exempel Lai u Laax.
L'entir eveniment custa als organisaturs tranter tschintg e sis milliuns francs. La speranza è gronda ch'il Big Air Festival Cuira 2021 è pir l'entschatta e ch'ins po en l'avegnir organisar mintg'onn in tal festival da sport e musica.


text:
Tgi che ha il dretg da votar sin plaun federal, dastga far ed er suttascriver in referendum facultativ sin plaun federal. Il dretg da votar ha, tgi che ha almain 18 onns, la naziunalitad svizra e n'è betg sut curatella cumplessiva pervia d'ina inabilitad permanenta da giuditgar. Quai stat en l'artitgel 136 da la Constituziun federala.
Dumondas frequentas sin la pagina d'internet da la Chanzlia federala
Svizras e Svizzers che vivan a l'exteriur dastgan suttascriver referendums facultativs, sch'els han almain 18 onns ed èn registrads en l'ambassada dal pajais, nua ch'els vivan.
Tgi che rimna suttascripziuns per in referendum, sto observar tschertas prescripziuns areguard la furma. Per exempel èsi impurtant che mo votantas e votants da la medema vischnanca suttascrivan sin la medema glista da suttascripziuns, perquai ch'i èn en emprima lingia las vischnancas, che controlleschan e decleran per valaivlas las suttascripziuns. Sche tschertas prescripziuns areguard la furma na vegnan betg observadas, na quintan las suttascripziuns betg.
Las suttascripziuns inoltradas vegnan controlladas da duas autoritads:
Las vischnancas attestan la valaivladad da las suttascripziuns. Ellas controlleschan en spezial, sche las persunas che han suttascrit èn inscrits en il register electoral u sch'ina persuna ha suttascrit pliras giadas.
La Chanzlia federala controlla oravant tut, sche las suttascripziuns correspundan a las prescripziuns legalas.
Sche Vus suttascrivais in referendum, stuais Vus inscriver Voss num e Voss prenum a maun e legibel sin la glista ed agiuntar Vossa suttascripziun cun agen maun.
Vus pudais chargiar giu glistas da suttascripziun da l'internet (sco PDF), stampar ellas e rimnar cun quellas suttascripziuns per in referendum.


text:
Pseudocodes
El pseudocodes l'è, in informatega, ona manera de reppresentà on algoritm alternativ al diagramma de fluss, intermedi in tra la lengua parlada e 'l lenguagg de programmazion.
Gh'è no on pseudocodes standard, ma ogni autor o ogni programmador el dopera el sò. L'è on lenguagg cont ona sintass, ona semantega e di regoll, ma hinn manch strengg de quej d'on lenguagg ver, perchè servissen domà a fà el codes pussee lensgibel che 'l se pò. Di voeult hinn fondaa in sul lenguagg doperaa dal programmador.
Esempi[Modifega | modifica 'l sorgent]
On esempi de software che 'l lensg on dacc e 'l scriv indree a l'utent.
INIZZI
SCRIV "METT VERGÒTT DENT"
LENSG A
SCRIV A
FIN
Che in Python el pò vess scrivuu comé:
a = input("Mett vergòtt dent")
print(a)
Vedom anca vergott de pussee impegnativ, comé on programma che 'l genera on numer a cas da 1 a 6 e 'l varda se l'è quell scernuu de l'utent:
INIZZI
IMPORTA RANDOM
SCRIV "Mett on numer da 1 a 6"
LENSG num
K = RANDINT(1,6)
SE (K == num):
SCRIV "t'heet vengiuu"
ALTRIMENT:
SCRIV "t'heet perduu
FIN
Che in Python l'è:
import random
print("Mett on numer da 1 a 6")
num = input(">")
k = random.randint(1,6)
if k == num:
print("t'heet vengiuu")
else:
print("t'heet perduu")


text:
Pistoia
De bogn resultać a Pistoia
Na delegaziun dles Scores altes da La Ila à tut pert ai 6 de dezëmber 2012 cun arjunt dër de bogn resultać ala gara nazionala da saltè “Una corsa per la vita” a Pistoia. Alexander Ploner (3° ITE) à arjunt le 4° post te süa categoria, y inće la scuadra di mituns (Alexander Ploner, Matteo Ploner, Marco Sottara, Matteo Canins) ne é por püch nia rovada söl podium. Alex Verginer (4° ITC) se à tlassifiché al 7° post, Sofia Targhetta (3° LL) al 9° post te süa categoria.
La gara da saltè “Una corsa per la vita” vegn metüda a jì vigni ann por studëntes y studënć de scores altes de döta la Talia; por Südtirol à tut pert in chësc ann scores altes da Mals, Balsan y La Ila. La gara é n’ocajiun por se mosoré tl sport, mo inće por fa esperiënzes y imparè a conësce jogn y jones de atri raiuns.


text:
Battaja de Lissa (1866)
La Battaja de Lissa l'è staa on sconter naval de la Terza Guerra de Indipendenza italiana.
El vint de luj del 1866, arent a l'isola dalmata de Lissa, la squadra naval austriega comandada de l'ammiraj Wilhelm von Tegetthoff l'ha taccaa la squadra italiana de l'ammiraj Carlo Pellion di Persano. I Austriegh hann fondaa dò nav (la Re d'Italia e la Palestro), per poeu retiràss in del port de San Giorgio a Lissa con nissun problema. La sconfitta l'ha impressionaa negativament i sentiment di Italian.


text:
En il decurs da l'ultim onn n'èn ils pretschs da medicaments generics betg sa midads grond. L'avrigl 2019 eran quels anc adina 48% pli chars ch'en pajais cumparegliabels. Avant in onn muntava la differenza da pretsch anc a 52%.
Potenzial da spargn tar generica
Tenor la directura da Santésuisse, Verena Nold, dessi gist en il sectur dals medicaments generics il potenzial da spargnar plirs tschient milliuns francs – e quai senza ina sperdita da qualitad. Ella pretenda perquai d'introducir il sistem da pretschs da referenza.
Cumparaziun da pretschs
La cumparaziun dals pretschs da medicaments è vegnida fatga per la 10avla giada. Cumparegliads èn vegnids ils pretschs da vendita e da fabrica da medicaments originals e generics en Svizra cun quels en Belgia, Danemarc, Finlanda, Frantscha, Gronda Britannia, Pajais Bass, Austria e Svezia.
Differenza pli pitschna tar medicaments originals
En il medem temp è la differenza da pretsch tar ils medicaments originals sa reducida. L'avrigl eran ils radund 250 medicaments protegids da patenta che vegnan vendids, il pli savens anc 7% pli chars ch'en l'exteriur. Avant in onn muntava la differenza anc a 9%.
Las raschuns impurtantas per il sbassament da quels pretschs èn tenor Santésuisse ed Interpharma il svilup dal curs da stgomi dal franc cun l'euro e las rundas da survegliar ils pretschs da l'Uffizi federal da sanadad ch'han lieu regularmain.
RR novitads 12:00


text:
Commerziant:a AFQ
Avais Vus interess per lavurs da secretariat administrativas, per contabilitad e per la lavur en la partiziun da persunal? Lura essas al dretg lieu tar nus. Nus intermediain vastas abilitads per la carriera en biro – da maniera multifara e varianta. Vus lavurais en in team giuven e motivà.
Vus avais:
- plaschair da contact e manieras orientadas a la clientella
- abilitads d’organisar ed in pensar cumplessiv
- discreziun e senn da responsabladad
- bunas abilitads linguisticas da s’exprimer
- flexibilitad ed abilitad da lavurar en ina gruppa
- plaschair da lavurar independentamain


text:
Dictatura
La dictatura è ina furma da pussanza ch’è segnada d’ina singula persuna regenta, il dictatur, u d’ina gruppa da persunas regenta (p.ex. ina partida, ina junta militara u ina famiglia) cun pussanza politica illimitada.[1] Tut tenor la furma differenzieschan ins oz tranter dictaturas autoritaras e dictaturas totalitaras (cf. sutvart ‹Concentraziun da la pussanza›).
DefiniziunEdit
Relaziun envers la pussanza legitimaEdit
Cun excepziun da fitg paucas dictaturas a temp limità en l’antica, constituescha in dictatur sia pussanza da princip betg a basa d’elecziuns libras. Entaifer la teoria da la politica vegnan talas dictaturas che sa refereschan be a sasezzas taxadas sco autocrazias. Per ordinari sa giustifitgescha in dictatur cun renviar ad in privel spezial u ad ina crisa dal stadi che be el possia resp. saja abel da metter ord via (exempels: Napoleun I il 1799, general Franco en Spagna il 1936, Salazar en il Portugal ils onns 1928/1932). Tenor la teoria politica e constituziunala po in dictatur ch’è vegnì a la pussanza tras in putsch puspè daventar legitim cun constituir sia pussanza a moda formalmain correcta (uschenumnada dictatura transitorica, p.ex. general Charles de Gaulle en Frantscha il 1958). Er ina democrazia po sa transfurmar en ina dictatura, sch’ina regenza ch’è vegnida elegida democraticamain sutminescha u allontanescha sia basa constituziunala sin via legala (dictatura presidiala en Germania ils onns 1930–1933) ubain sch’ils commembers dal parlament na vegnan betg pli elegids, mabain determinads per exempel tras il militar (quai ch’è tranter auter succedì repetidamain en la Tirchia suenter il 1945). Il pass decisiv che maina en la dictatura furma en quests cas la cuntravenziun sapientiva cunter la legitimitad da la regenza. Er in monarc ch’è vegnì a la pussanza a moda legitima po daventar in dictatur, numnadamain sch’el schlargia cun agid da mesiras correspundentas si’autoritad a moda anticonstituziunala. In’ulteriura differenziaziun è – tut tenor l’orientaziun politica – pussaivla cun denominar ‹dictaturas dal proletariat› communisticas resp. dictaturas faschisticas ch’èn tuttas duas drizzadas cunter la furma statala liberala.[2]
En la perspectiva istorica na vala betg mintga furma statala senza elecziuns libras sco dictatura. En la monarchia po l’access a la pussanza esser reglada a moda ereditara u tras elecziun (p.ex. tar l’elecziun da l’imperatur tudestg-roman tras ils prinzis electurs). Sche questa pretensiun da pussanza vala generalmain sco legitima, na discurran ins betg d’ina dictatura. Quai n’è er betg il cas tar la monarchia absoluta, en la quala la pussanza dal regent è illimitada. Cuntrari a l’absolutissem vegn la tirannia – sco furma illegitima, degenerada e despotica da la monarchia – subsummada tenor la definiziun odierna sut la noziun generala da la dictatura.
Concentraziun da la pussanzaEdit
En la dictatura vegn la separaziun da las pussanzas, sco ch’ella è s’etablida en il decurs dal temp modern, messa ord funcziun e tras quai er la protecziun dals dretgs fundamentals dal singul burgais. La pussanza dal dictatur, saja quai ina singula persuna u ina gruppa, è illimitada. El controllescha – sper la legislaziun – en spezial er ils meds repressivs statals ch’appartegnan tradiziunalmain a l’executiva: il militar, la giustia, la polizia e las autoritads statalas. Surtut il militar na vegn betg pli controllà dal parlament, mabain dal dictatur, e na po betg be vegnir duvrà per la defensiun naziunala, mabain er a l’intern cunter in’opposiziun che vegn declerada sco inimi dal stadi. La giustia na po betg pli derschar a moda independenta, mabain suonda la legislaziun dictatorica u instrucziuns directas.
Quests meds repressivs na tanschan savens betg per mantegnair la pussanza; perquai ston vegnir controllads ulteriurs secturs da la societad. Il dictatur sa suttametta er las structuras economicas, il sistem da furmaziun, la pressa e las medias sco er ils meds da communicaziun sco il traffic da novitads e da datas.
A l’entschatta dal 20avel tschientaner è sa fatga valair ina furma extrema da la dictatura autoritara da fin qua, numnadamain la dictatura totalitara. La dictatura autoritara lascha a l’individi anc tscherts spazis d’agir privats, sco per exempel l’exercizi da la religiun, e sa cuntenta cun in cumportament politic adequat. La dictatura totalitara è percunter caracterisada da l’emprova da tschiffar cumplettamain ils singuls individis e d’impedir ch’i sa furmia in pensar liber; quai succeda cun agid d’ina mobilisaziun politica permanenta e da la structura d’organisaziun correspundenta.[3] Questa sutdivisiun sistematica da las dictaturas deriva dal politolog Juan Linz. En l’Italia ha il term dittatore mantegnì almain fin en il 19avel tschientaner la muntada oriunda, numnadamain in uffizi cun cumpetenzas infinitas, ma a temp limità. Il Venezian Attilo Bandiera, ch’ha fundà il 1840 l’associaziun secreta Esperia, ha proponì il 1842 questa furma da pussanza al cumbattant per la libertad Giuseppe Mazzini. Quel ha percunter refusà l’idea d’ina «dictatura revoluziunara».[4] Ils 11 d’avust 1848, en vista a la bloccada da Venezia tras truppas austriacas, è Daniele Manin vegnì munì dal parlament da la citad – ch’era vegnì elegì democraticamain – cun il «plainpudair illimità» da dictatur. L’onn 1860 ha Giuseppe Garibaldi instituì sasez en num dal retg Vittore Emanuelle II sco dictatur da la Sicilia. Ed er la dictatura faschistica taliana dal 20avel tschientaner sut Benito Mussolini è sa referida en ses simbols sapientivamain a la Roma antica.
Entaifer la scienza pli nova vegn ultra da quai fatg la differenza tranter sistems ibrids, reschims ibrids u reschims da zonas grischas; quels èn situads tranter ina democrazia ch’exista formalmain ed ina dictatura autocratica, a la quala la furma statala s’avischina facticamain. A questas furmas intermediaras appartegnan tranter auter ils concepts da la democrazia defecta (Wolfgang Merkel), da la democrazia illiberala (Fareed Zakaria), da la democrazia delegativa (Guillermo O’Donnell), da l’autoritarissem cumpetitiv (Steven Levitsky & Lucan A. Way), da l’autoritarissem electoral (Andreas Schedler) u dal reschim ibrid (Friedbert W. Rüb).
En uschenumnads failed states (stadis ch’han fatg naufragi) pon acturs nunstatals occupar la posiziun d’instituziuns statalas ed etablir in nov ed agen urden (p.ex. mafia, warlords u organisaziuns nunguvernamentalas internaziunalas).
Exempels istoricsEdit
La dictatura romanaEdit
Il term ‹dictatura› deriva dal latin. En la Roma antica (avant Sulla) era il dictator in uffizi che vegniva occupà be en grond privel e be per in mez u pli tard in entir onn e che passava en talas situaziuns al lieu dals dus consuls che regivan uschiglio communablamain. L’incumbensa ed il spazi d’agir dal dictatur eran definids cleramain. Renumà è daventà il dictatur Quintus Fabius Maximus ch’ils Romans han mess en uffizi dal temp che la republica romana vegniva smanatschada da vart da Carthago tras Hannibal – ed il qual dueva entrar en l’istorgia sco cunctator (targlinader).
In dictatur roman vegniva elegì d’in consul per incumbensa dal senat per ina perioda da betg dapli che sis mais, e quai a l’entschatta per defender il pajais cunter inimis e pli tard per cumbatter tumults a l’intern dal pajais. El na dastgava ni midar la constituziun ni declerar guerras ed er betg incassar novas taglias dals burgais romans. Entaifer quests cunfins sa concentrava la pussanza, ch’era uschiglio repartida sin pliras instituziuns, en ses mauns. Ils consuls eran subordinads al dictatur, las cumpetenzas dals tribuns dal pievel vegnivan messas ord funcziun, medemamain il dretg d’appellaziun dals burgais davant curts penalas.[5] Il dictatur sez na pudeva betg vegnir cità avant il tribunal per decisiuns ch’el aveva prendì durant ses temp d’uffizi. Ina posiziun talmain sacrosancta possedevan uschiglio be ils tribuns dal pievel sco represchentants dal pievel che giudevan ina protecziun speziala.
La dictatura romana na po strusch vegnir messa a pèr cun reschims dictatorics dal temp modern. I sa tractava plitost d’ina furma da la regenza da crisa instituziunalisada che vegniva applitgada en cas d’urgenza. Quella allontanava per in tschert temp ils impediments da la constituziun collegiala tranter magistrat e consulat ch’engrevgiavan la procedura da decisiun en situaziuns extraordinarias (commando da guerra resp. restituziun da l’urden a l’intern dal pajais). D’ina dictatura en il senn dal pled odiern sa differenziava ella però tras quai ch’i sa tractava d’ina instituziun legitima, la quala era limitada tant en sia pussanza sco er en sia durada. Sco argumentaziun ideologica per la necessitad apparenta d’ina dictatura d’urgenza (en il senn d’ina regenza autocratica che remplazza dretgs fundamentals tras ina legislaziun extraordinaria) vegn l’exempel roman però allegà fin oz. Vers la fin da la republica romana è creschì il privel ch’i vegnia fatg maldiever da la dictatura romana per finamiras despoticas da singuls acturs politics. Quai è surtut sa mussà dapi la Terza Guerra punica en la crisa da la republica sut Sulla. La finala èsi reussì a Cesar il favrer da l’onn 44 a.C. da chatschar tras ina dictatura per vita duranta; quai ha furmà in dals motivs, daco ch’el è vegnì assassinà ils 15 da mars dal medem onn.
Reglamentaziuns d’urgenza en las constituziuns tudestgas dal 1871 al 1933/1945Edit
- Imperi tudestg dal 1871: il § 10 da la lescha da l’Imperi dals 30 da december 1871 è vegnì numnà, sa referind a l’instituziun romana da la dictatura, il ‹paragraf da dictatura›. I sa tractava d’ina lescha d’urgenza per la regiun Alsazia-Lorena, la quala è vegnida incorporada suenter la guerra a l’Imperi tudestg. En cas da privel per la segirezza publica ha l’executiva retschet ina pussanza quasi illimitada incl. la pussaivladad da duvrar truppas a l’intern dal pajais. Questa lescha sa basava sin la lescha franzosa dals 9 d’avust 1849 areguard il stadi d’assedi ed è vegnida remplazzada tras la lescha imperiala dal 1902.
- Republica da Weimar dal 1919: Er l’artitgel 48 da la constituziun da Weimar è vegnì designà sco ‹artitgel da dictatura›. Quel purscheva al chancelier da l’imperi la pussaivladad da reger cun agid d’ordinaziuns d’urgenza segnadas dal president da l’imperi, e quai per exempel per abatter tumults a l’intern dal pajais u per proceder cunter singuls pajais da l’imperi. Ensemen cun il chancelier da l’imperi Gustav Stresemann ha il president da l’imperi Friedrich Ebert applitgà quest artitgel pliras giadas il 1923/24 cunter la Saxonia e la Turinga.
- Terz Reich: Cun l’Ordinaziun dal president da l’imperi per la protecziun dal pievel e dal stadi (‹Ordinaziun da l’incendi dal Reichstag›) dals 28 da favrer 1933 ha il president da l’imperi Paul von Hindenburg pussibilità ad Adolf Hitler d’allontanar illimitadamain («ad interim») ils dretgs fundamentals individuals dals burgais sco per exempel la libertad da reuniun, la libertad da pressa u il secret postal. Facticamain è vegnida erigida uschia ina ‹dictatura da consens›. Quest’ordinaziun n’è mai vegnida abolida dals naziunalsocialists ed ha furmà fin la fin dal naziunalsocialissem in dals fundaments da la dictatura da Hitler ch’ha durà dudesch onns (1933–1945). Cun la lescha d’autorisaziun ch’è suandada ils 24 da mars 1933 ha il Reichstag prendì a sasez la pussaivladad constituziunala da dismetter questas mesiras.[6]
Caracteristicas d’ina dictaturaEdit
Violaziun dals dretgs da l’uman e dals burgaisEdit
Dretgs umans cumpetan a mintga singul uman e na pon betg vegnir retratgs, mabain sulettamain violads. Quai succeda repetidamain en dictaturas, perquai ch’ils despots resp. la partida u la ‹classa regenta› vulan mantegnair lur pussanza. Savens duain violaziuns dals dretgs umans servir ad ina ‹finamira suprema› apparenta u al ‹progress›. Las intervenziuns tanschan da la restricziun da la libertad da manifestar l’atgna opiniun fin a la persecuziun violenta d’adversaris politics u d’entiras gruppas da la populaziun.
Giustia senza independenzaEdit
- Ignorar reglas fundamentalas eticas.
- Metter – formalmain u socialmain – ord vigur la presumziun d’innocenza.
- Il princip da la commensurabladad vegn mess ord vigur: i vegnan relaschadas leschas penalas, en las qualas vegn smanatschà cun chastis ch’èn bundant pli severs che quai che la grevezza dal fatg commess laschass spetgar.
- Dretgs da libertad persunals vegnan abrogads; savens èn colliadas cun quai arrestaziuns en massa u amnestias selectivas.
- Applicaziun da la paina da mort ed execuziuns arbitrarias.
- Intervenziuns en ils dretgs da proprietad; confiscaziuns.
- Nagins tribunals independents; ils derschaders èn liads a directivas.
- Stadi da polizia e procura publica ch’agescha tenor finamiras politicas.
- Diversas furmas da tortura.
- Il militar exequescha er funcziuns en l’administraziun civila ed ensemen cun la polizia.
La mancanza da constituziunalitad maina a la creaziun da spazis libers da dretg ch’èn suttamess a finamiras politicas u particularisticas.
Censura en pressa e mediasEdit
- La libertad d’opiniun è restrenschida (p.ex. vegn critica envers instituziuns politicas giuditgada sco auttradiment); intimidaziun u arrestaziun d’adversaris politics. En praticamain tut las dictaturas vegnan scumandadas u controlladas gasettas ed arrestads schurnalists.
- Restricziuns da la pressa (p.ex. na vegnan lubidas naginas infurmaziuns generalas ed admess be schurnalists che cunvegnan al reschim).
- Limitaziuns da la libertad da pressa (p.ex. scumond d’ina contribuziun schurnalistica u d’ina gasetta).
- Scumond da transmetter datas a moda codada.
Tras la manipulaziun da gasettas, radio, televisiun ed internet vegn il pievel influenzà e dirigì en il senn da la regenza (p.ex. en la Republica Populara da la China). Tscherts stadis s’isoleschan er vers anora (p.ex. l’Albania communistica da pli baud u ozendi la Corea dal Nord). Er quai serva ad impedir ch’ils abitants ed ils reporters da l’exteriur vegnian a savair co che las relaziuns sa preschentan per propi.
Elecziuns manipuladasEdit
En stadis democratics moderns èn las elecziuns generalas, libras, egualas e secretas. Quai vul dir che tut ils creschids han il dretg da votar, che tut las vuschs èn equivalentas e che la decisiun da votaziun ch’il singul burgais prenda na vegn ni restrenschida ni controllada. La dumbraziun da las vuschs succeda publicamain. Sch’i dat dubis davart il resultat èsi pussaivel d’inoltrar in recurs e da pretender che las vuschs vegnian anc dumbradas ina giada. En quest senn elegia il pievel ses represchentants en il parlament u il president dal stadi etc. e decida en il cas ideal tgi che regia.
En ina dictatura percunter vegnan las elecziuns manipuladas; per exempel vegnan ils burgais observads durant l’elecziun a l’urna u ch’era cedels ‹nunvalaivlas› vegnan attribuids a las vuschs acceptantas. La dumbraziun da las vuschs n’è betg publica. Da dumbrar danovamain las vuschs n’è betg admess. Persunas che vuschan cun na vegnan intimidadas, dischavantagiadas professiunalmain, messas a ferm u ch’ellas ‹svaneschan› simplamain. Avant las elecziuns poi esser che partidas da l’opposiziun vegnan scumandadas u persequitadas.
Il dretg da votar persul n’è però betg in segn distinctiv adattà per pudair differenziar ina democrazia d’ina dictatura. In dretg da votar ch’era limità a tschertas gruppas da la populaziun hai per exempel er dà pli baud en Svizra u en ils Stadis Unids; da quai èn però er propi resultadas intervenziuns en las regenzas respectivas. Las elecziuns p.ex. en la Republica democratica tudestga eran – tenor lescha – generalas, libras, egualas e secretas; facticamain servivan ellas però be a confermar la partida dal stadi.
Polizia secretaEdit
En la gronda part da las dictaturas devi resp. datti ina polizia secreta ch’intimidescha e persequitescha ils adversaris politics. En il naziunalsocialissem ha la polizia statala secreta (Gestapo) surveglià, arrestà, torturà e mazzà commembers da la resistenza politica sco er da minoritads etnicas e socialas. En la Republica democratica tudestga ha il servetsch per la segirtad dal stadi (Stasi) surveglià e terrorisà ils burgais. L’Uniun sovietica sa serviva per il medem intent dal KGB, la Rumenia sut Nicolae Ceaușescu da la Securitate e la Jugoslavia sut Tito da l’UDBA. La polizia engascha savens er confidents entaifer la populaziun; en la Republica democratica tudestga devi fin a 200 000 collavuraturs inuffizials. Denunziants als vegnivan en agid cun annunziar schabetgs suspectus.
Segns particulars da dictaturas totalitarasEdit
En il 20avel tschientaner èn s’augmentadas las pussaivladads da controllar ils burgais e d’als influenzar ideologicamain tras educaziun e meds da massa; a medem temp è sa sminuida l’influenza tras concepziuns dal mund tradiziunalas ed orientaziuns religiusas. Per segirar lur pussanza èn las dictaturas totalitaras sa servidas a moda intenziunada da tecnicas modernas ed han stgatschà valurs tradiziunalas. Adversaris da la teoria dal totalitarissem dubiteschan, schebain i saja inditgà d’attribuir pervi da questas caracteristicas tut las dictaturas totalitaras ad in tip da pussanza unitar.
Ideologia e propagandaEdit
Dictaturas preschentan sasezzas savens sco schliaziun svelta per tut ils problems socials, economics e statals ch’ils sistems concurrents hajan stgaffì. In tratg communabel da tut las dictaturas èsi da sa definir ex negativo, vul dir sa cunfinond dal maletg da l’inimi ch’els han sez stgaffì ed il qual i valia da cumbatter. Qua intgins aspects ideologics e propagandistics en survista:
- Dictaturas han savens in fundament ideologic exprimì, per exempel il naziunalsocialissem/faschissem u il stalinissem/maoissem.
- Collià cun quel è per ordinari in maletg da l’inimi surfatg e nungiustifitgà u dal tuttafatg construì e paranoid. Il cumbat cunter quest inimi duaja giustifitgar e mantegnair l’ideologia. Sco inimis a l’intern vegnan per exempel qualifitgads Gidieus, aderents da l’opposiziun u intellectuals.
- Savens vegn empermess che l’ideologia gidia a deliberar da tut il mal dal temp preschent ed a realisar il salit en il proxim avegnir.
- L’individualissem vegn svalità, il collectiv cun sia fermezza ed unitad sugerida percunter glorifitgà. A basa da quai vegn er giustifitgada la persecuziun da persunas «destructivas», «passivas» u «suspectas».
- L’opportunissem ed ina tenuta denunzianta vegnan promovids.
- Cult da persunas, per exempel en furma dal maletg dal manader en mintga scola e chasa privata.
- Omnipreschientscha dal manader u da ses apparat.
- Populissem.
Suppressiun e subordinaziun cumpletta da l’individiEdit
La gronda part da las dictaturas pretenda la subordinaziun dal singul sut la communitad resp. il stadi. Quai vegn giustifitgà cun ina finamira apparentamain ‹pli auta›. Dal temp da la dictatura dal naziunalsocialissem han ils singuls stuì sa suttametter a la «cuminanza dal pievel» ed a la «razza aric-germana», quai ch’ha pretendì grondas unfrendas. Perquai la parola: «Ti n’es nagut, tes pievel è tut!» In’atgna valur (dignitad umana) è vegnida snegada al singul individi. Il faschissem talian ha pretendì la subordinaziun da l’individi a la «naziun», la quala era apparentamain «pli gronda» ch’il singul. Sut l’uschenumnà socialissem real furmava la societad senza classas (che dueva vegnir cuntanschida sur la «dictatura dal proletariat») la finamira suprema. Tgi ch’era d’ina autra opiniun, sa metteva en via al «progress» e valeva sco «cuntrarevoluziunari».
Il term da la libertad da l’individi ed ils dretgs umans da la singula persuna vegnan remplazzads tras ina chapientscha totalitara da la libertad, per exempel la libertad dal pievel, la libertad da la naziun u la libertad da la classa proletaria. La suppressiun da l’individi vegn legitimada tras la libertad da la naziun u la libertad da la classa proletaria.
Terrur e temaEdit
En dictaturas totalitaras ha lieu ina suppressiun e subordinaziun sistematica dal singul burgais; i vegn creà sapientivamain in clima da tema e repressiun.
Adversaris politics malvesids u apparents vegnan arrestads. Singuls umans ‹svaneschan› simplamain ed ils confamigliars na san betg, sch’els èn anc en vita u nua ch’els sa chattan. Adina puspè vegnan umans mess en praschun senza tractativa avant dretgira ed i n’als vegn concedì nagin’assistenza giuridica. En praschun u en fermanza da la polizia vegn savens torturà, per exempel cun dar fridas u pajadas, tras privaziun da sien, ma er cun glisch tschorventanta u stgiraglia. La tortura ha savens lieu en il zuppà, en praschuns, stanzas d’uffizis u champs da correcziun allontanads.
Dictatura tenor l’ideologia marxistic-leninisticaEdit
Per il marxissem-leninissem signifitga la dictatura la pussanza illimitada d’ina classa sur in’autra classa cun agid dal stadi. La furma da pussanza en il socialissem vegn numnada dictatura dal proletariat; quella sa differenziescha d’autras dictaturas tras quai ch’ella ha l’intenziun d’allontanar tut las furmas da meds da producziun che sa chattan en possess privat; tras quai duai vegnir surmuntà il stadi d’explotaziun d’ina part da la populaziun tras l’autra. La furma da pussanza da stadis chapitalistics, sco per exempel ils Stadis Unids, vegn percunter caracterisada sco dictatura apparenta da la burgaisia. Ed il naziunalsocialissem faschistic vegn designà sco dictatura averta, terroristica dals elements ils pli reacziunars, schovinistics ed imperialistics dal chapital.
AnnotaziunsEdit
- ↑ Rainer-Olaf Schultze: Diktatur. En: Dieter Nohlen (ed.): Lexikon der Politik, tom 7: Politische Begriffe. Directmedia, Berlin 2004, p. 128.
- ↑ Kurt Lenk: Probleme der Demokratie. En: H.J. Lieber (ed.): Politische Theorien von der Antike bis zur Gegenwart, Bundeszentrale für politische Bildung/bpb, Bonn 1993, ISBN 3-89331-167-X, p. 965–975.
- ↑ Karl Dietrich Bracher: Zeitalter der Ideologien. Eine Geschichte des politischen Denkens im 20. Jahrhundert, dtv, Minca 1985, ISBN 3-423-04429-2.
- ↑ Cesare Vetter: Mazzini e la dittatura risorgimentale. En: Il Risorgimento 46/1994, p. 8ss.
- ↑ Jochen Bleicken: Die Verfassung der römischen Republik, 5. ed., Paderborn 1989, ISBN 3-506-99405-0, p. 90–93.
- ↑ Cf. p.ex. Götz Aly: Hitlers Volksstaat. Raub, Rassenkrieg und nationaler Sozialismus, Francfurt a.M. 2005, ISBN 3-7632-5605-9.
LitteraturaEdit
- Hannah Arendt: Elemente und Ursprünge totaler Herrschaft in Deutschland. Antisemitismus. Imperialismus. Totale Herrschaft. Piper, Minca 2003, ISBN 3-492-21032-5 (cumparì oriundamain il 1951).
- Manuel Becker: Ideologiegeleitete Diktaturen in Deutschland. Zu den weltanschaulichen Grundlagen im Dritten Reich und in der DDR. Bouvier, Bonn 2009, ISBN 978-3-416-03272-8.
- Jan C. Behrends: Politische Führung in der Diktatur. En: Aus Politik und Zeitgeschichte 2–3/2010, p. 40–46.
- Carl Joachim Friedrich: Totalitäre Diktatur. Cun la collavuraziun da Zbigniew K. Brzezinski, Stuttgart 1957.
- Árpád von Klimó, Malte Rolf (ed.): Rausch und Diktatur. Inszenierung, Mobilisierung und Kontrolle in totalitären Systemen. Campus Verlag, Francfurt a.M. 2006, ISBN 3-593-38206-7.
- Christoph Kotowski: Die moralische Diktatur in Polen 1926 bis 1939. Faschismus oder autoritäres Militärregime? Minca 2011, ISBN 978-3-656-13544-9.
- Annette Vowinckel, Michael Wildt, Jan-Holger Kirsch (ed.): Fotografie in Diktaturen. En: Zeithistorische Forschungen 12 (2015), carnet 2.
- Max Weber: Die drei reinen Typen der legitimen Herrschaft. En: Soziologie, Universalgeschichtliche Analysen, Politik. 5. ed., Kröner, Stuttgart 1973, p. 151–161 (cumparì oriundamain il 1922).
ColliaziunsEdit
- Jan C. Behrends: Diktatur: Moderne Gewaltherrschaft zwischen Leviathan und Behemoth, versiun 1.0, en: Docupedia-Zeitgeschichte, 6 da zercladur 2012.
- Detlef Schmiechen-Ackermann: Diktaturenvergleich, en: Docupedia-Zeitgeschichte, 9 da matg 2014.
- Diktaturen und Diktatoren im Überblick (pagina d’internet privata).


text:
Ils onns 2021, 22 e 23 ston las Ovras electricas Engiadina anc ina giada desister da far auas grondas artifizialas en il flum Spöl. Vitiers saja er da mantegnair quels onns mintgamai dal matg fin il settember la dotaziun d'aua d'enviern, ha decretà l'Uffizi federal d'energia.
Cun questas mesiras duai esser pussaivel da pudair sanar a fin il Spöl, ch'è contaminà cun la substanza nuschaivla PCB fin il matg 2024. Gia ils onns 2017 e 18 aveva l'uffizi federal decretà talas mesiras per impedir ch'il PCB contaminescha l'ulteriura rait d'aua.


text:
Per sensibilisar giuvens atlets sco era las persunas d'assistenza per la problematica, han els vinavant organisà l'onn passà var 130 referats e cuors. Bun 3'300 persunas s'èn sa participadas a quels.
In success saja er la banca da datas «Global DRO». En quella sa mintgin mirar sch'in medicament è sin la glista da doping u betg.
Passa 2000 controllas l'onn 2018
Passa 2'000 controllas ha AntiDoping Svizra fatg l’onn passà – 694 da quellas durant ina concurrenza. L'onn passà hai perquai dà sis surpassaments. Quatter da quels cas èn vegnids sancziunads cun ina bloccada da fin 48 mais.
Sustegn per «whistleblowers»
Far dapli vul Antidoping Svizra per quellas persunas che fan enconuschent cas da doping. Senza quels whistleblowers na fissi per exempel betg stà pussibel da scuvrir ils cas da doping da sang durant il campiunadi mundial da cuorsa liunga a Seefeld quest fevrer, di Antidoping Svizra. Ella vul perquei migliurar l'anonimitad e la protecziun da quellas persunas. Per exempel cun ina regla per perdetgas principalas.
RR novitads 17:00


text:
Adina dapli rauba sensibla e preziusa en nossa vita vegn protegida cun contos online segirads cun pleds-clav – brevs d'amur, dossiers da pazients, contos da banca e dapli. Websites fan diever da proceduras d'annunzia per proteger questas chaussas preziusas. Entant ch'insatgi na po betg acceder a tes conto, na po questa persuna per regla era betg leger tes e-mails u transferir daners da tes conto da banca. Damai che nus vivain nossa vita online, co duessan nus proteger nossas datas d'access?
Curt e bain:
- Utilisescha pleds-clav casuals e mintgamai in auter pled-clav per mintga website
- Fa stim dals signals da segirezza da tes navigatur e na ta fida betg
- Formulescha respostas a las dumondas da segirezza ch'èn uschè fermas sco tes pleds-clav
- Fa diever dad ina administraziun da pleds-clav per crear e tegnair endament pleds-clav a moda pli simpla
- Utilisescha l'autentificaziun en dus pass («two-factor authentication») dapertut nua ch'i va
La vita difficultusa dad in pled-clav
Ils blers access èn ozendi protegids cun in pled-clav. Sch'in attatgader ha tuttenina access a tes pled-clav, po el entrar en tes conto e far tut quai che ti pos far cun tes agen conto. La protecziun dal conto dependa pia directamain da la segirezza da tes pled-clav. E quai munta che ti duessas ponderar a tut las pussaivladads ch'in attatgader pudess avair per sa patrunar dal pled-clav da tes conto:
- Spiunar sche ti l'endateschas sin ina website betg criptada
- L'engiavinar
- Engular ina datoteca che cuntegna tes pled-clav
- Utilisar la funcziun da recuperaziun da pleds-clav per al reinizialisar
- T'engianar da maniera che ti al tradeschas
Per proteger tes conto stos ti evitar uschè bleras da las situaziuns surmenziunadas sco pussaivel. Cunter mintga ristga datti strategias correspundentas.
Tschertga il maschlos en tes navigatur
Igl è simpel dad evitar che attatgaders possian engular tes pled-clav durant che ti t'annunzias sin ina website betg criptada: Ponderescha duas giadas avant ch'endatar tes pled-clav sche ti na vesas betg ina tala icona da maschlos en la trav da l'URL:
Il maschlos munta che la website che ti utiliseschas è criptada uschia che nagin na vesa tes pled-clav, schizunt sch'el ta spiunescha durant che ti navigheschas en la rait (p.ex. in auter utilisader dad in punct d'access WLAN public). Firefox emprova da t'avertir sche ti es per endatar tes pled-clav sin ina website betg criptada.
Tes navigatur ta gida era a giuditgar quant fidabla ch'ina website è per ta proteger cunter il phishing. Cura che ti emprovas da visitar ina website enconuschenta sco phishing site, vegn Firefox (e mintga auter navigatur pli grond) a mussar in avertiment en furma da maletg entir – fa attenziun e ponderescha bain avant che visitar questa website!
En general è la meglra defensiun cunter il phishing da na ta fidar da quai che ti obtegnas, saja quai in e-mail, in messadi da text u in messadi sin tes telefonin. Empè da ta fidar da quai ch'insatgi ta trametta, visita directamain la website correspundenta. Sch'ins ta di per exempel en in e-mail da reinizialisar tes pled-clav da PayPal, na clicca betg sin quel link. Endatescha sez paypal.com en il navigatur. Sche la banca telefonescha, telefonescha enavos.
La diversitad dat forza
Il secret per prevegnir a l'engiavinar, l'enguladitsch u la reinizialisaziun da pleds-clav èn ina massa casualitads. Sche attatgaders emprovan dad engiavinar pleds-clav, fan els savens duas chaussas: 1) Els dovran «dicziunaris» – glistas da pleds-clav derasads che la glieud dovra adina puspè e 2) els engiavinan a bun gartetg. Pli ferm e pli casual che tes pled-clav è e pli pauc probabel èsi che ina da questas tecnicas dad engiavinar al chattia.
Sch'in attatgader engola la banca da datas da pleds-clav dad ina website che ti utiliseschas (sco per exempel LinkedIn u Yahoo), pos ti be midar tes pled-clav per questa website. Quai è nausch, ma il donn po esser bler pli gravant sche ti has gia utilisà il medem pled-clav per autras websites – alura po l'attatgader er acceder a tes contos sin quellas websites. Per limitar il donn, utilisescha adina differents pleds-clav per mintga singula website.
Utilisescha Firefox Monitor per tegnair en egl las adressas dad e-mail associadas cun tes contos. Sche tia adressa dad e-mail cumpara en connex cun ina perdita da datas enconuschenta da ina interpresa, vegns ti avertì e cusseglià per proteger il conto pertutgà.
Dumondas da segirezza: Il num da matta da mia mamma è «Ff926AKa9j6Q»
La fin finala ta permettan las bleras websites da restaurar tes pled-clav sche ti al has emblidà. Per regla pretendan quests sistems che ti respundias insaquantas «dumondas da segirezza» avant che ti pos reinizialisar tes pled-clav. Las respostas a las dumondas correspundentas ston esser gist tuttina secretas sco tes pled-clav. En il cas cuntrari po in attatgader engiavinar las respostas e remplazzar tes pled-clav cun in pled-clav ch'el enconuscha.
La casualitad po esser in problem, perquai che las dumondas da segirezza che websites utiliseschan, dovran savens datas che autras persunas san eventualmain da tai, sco per exempel tes lieu da naschientscha, tes anniversari, ils nums da tes parents u ch'ins chatta las infurmaziuns en funtaunas sco medias socialas. La buna nova è ch'i n'interessa betg la website sche la resposta correspunda a la realitad u betg – ti pos raquintar manzegnas! Ma smanzegna sco ch'i tutga: Dà respostas lungas e casualas a las dumondas da segirezza, sco tes pleds-clav.
Ta lascha gidar da l'administraziun da pleds-clav
Tut quai tuna magari inquietant. L'uman n'è betg fatg per chattar lungas sequenzas da bustabs casuals – da las tegnair endament gnanc da discurrer. Per quest cas datti l'administraziun da pleds-clav integrada directamain en il navigatur. Firefox ta dumonda sche ti vulessas generar in pled-clav unic e cumplex, lura memorisescha el a moda segira las infurmaziuns d'annunzia, a las qualas ti pos adina acceder via about:logins.
Cura che ti es annunzià en Firefox cun tes conto da Firefox, pos ti sincronisar tuts tes apparats ed acceder a tes pleds-clav via in navigatur mobil da Firefox. Ve a savair dapli davart l'utilisaziun da l'administraziun da pleds-clav cun tut sias pussaivladads.
L'autentificaziun en dus pass (2FA)
2FA è ina excellenta pussaivladad per augmentar tia segirezza. Sche ti configureschas in nov conto ta dattan tschertas websites la pussaivladad dad duvrar in «segund factur» per la procedura d'annunzia. Savens munta quai che ti associeschas tes numer da telefon cun tes conto. Suenter che ti has endatà tes pled-clav vegns ti pia dumandà dad endatar in code da segirezza che ta vegn tramess via SMS. Sch'igl avess da gartegiar ad in attatgader dad eruir tes pled-clav, na vegn el tuttina betg dad acceder a tes conto perquai ch'el n'ha betg tes telefon.
Per exempel tes conto da Firefox po vegnir protegì cun 2FA. Qua vegns ti a savair dapli davart questa funcziun.
2FA porscha bler dapli segirezza che sulettamain in pled-clav, ma betg mintga website sustegna questa funcziun. Ti chattas ina glista da websites che sustegnan 2FA sut https://2fa.directory. Ultra da quai datti là er ina glista cun websites che na sustegnan betg 2FA e propostas co ti pos las dumandar da sustegnair la funcziun.
Ferm, multifar e basà sin plirs facturs
Insatge è segir: Nus vegnin a duvrar anc in detg temp pleds-clav per proteger noss contos online. Fa diever da ferms pleds-clav e dovra per mintga singula website in auter pled-clav. Utilisescha en pli in utensil d'administraziun da pleds-clav che ta gida d'als tegnair endament a moda segira. Definescha respostas lungas, casualas per dumondas da segirezza (igl è tuttina sch'ellas correspundan a la realitad u betg). E fa diever da l'autentificaziun en dus pass sin mintga website che sustegna la funcziun.
En l'internet d'ozendi, en il qual vegnan engulads mintga di millis pleds-clav e vendids sin il martgà nair, vali la paina da sa proteger online. Sche ti utiliseschas products da Firefox surpiglian quels tschertas stentas e fadias perquai che tut noss products èn concepids per garantir nossa empermischun areguard la protecziun da datas. E Firefox s'orientescha adina tenor la persvasiun da Mozilla, l'organisaziun senza finamira da profit ch'ans sustegna per crear in meglier internet.


text:
Nuvaa (SO)
Nuaa (nom ufizial in talian: Novate Mezzola) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 1 882 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 99,8 km² e 'na densità de 19 ab./km². A l’è tacaa a Scerscin, Scin, Sciv, Dübin, Mel, Piür, Prada, Samolach, Sörich (CO), Trauna, Val Màsen, Varsceja, Vila de Sciavena e Bargaja (CH-GR). El fa part de la Comunità Montana de la Valsciavena.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de l'alta etaa de mezz, giamò al temp dei Longubard, el territori de Nuaa l'eva un pussediment de la abazia de San Colomban de Bobi, tant che gh'è anca staa fundaa un monaster cunsagraa a San Colomban in de la frazion de Camp.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dumondas frequentas
Sur da tge votain nus tenor il text?
Tge è il cumpromiss grischun?
Tgi sustegn il cumpromiss grischun?
Co funcziuna il nov sistem electoral?
Tge è la clausula da maiorz?
Pertge duvrain nus in nov sistem electoral?
Tge è l’alternativa al cumpromiss grischun?
Datti anc suppleantas e suppleants?
Co vesa mes cedel d’elecziun or?
Datti sistems electorals sumegliants en auters chantuns?
Jau sun adina stà/stada per il sistem actual da maiorz, pertge duai jau uss votar per il cumpromiss grischun?
Poss jau cumular e panaschar en il cumpromiss grischun?
Datti anc independents?
Datti colliaziuns da glistas?
Cura va il nov sistem electoral en vigur?
E co elegin nus la regenza?
Sur da tge votain nus tenor il text?
Ils 13 da zercladur votain nus davart la suandanta midada da la constituziun pertutgant in nov sistem electoral:
Art. 27 al. 2 (midà)
2 L’elecziun succeda tenor la procedura electorala da proporz. La lescha po prevair quorums minimals ed ina cundiziun da maiorz.
Il Cussegl grond recumonda senza cuntervusch d’acceptar la midada.
Questa midada è la basa per il cumpromiss grischun. La repartiziun dals circuls d’enfin qua resta invariabla; i na dovra pia nagina ulteriura midada da la constituziun. Il Cussegl grond ha relaschà perquai ina “Lescha davart l’elecziun dal Cussegl grond”che reglescha ils detagls dal cumpromiss grischun. Il termin da referendum cumenza suenter l’approvaziun da l’artitgel constituziunal. Detagls en connex vegnan declerads sut «dumondas frequentas».
Tge è il cumpromiss grischun?
Il cumpromiss grischun è la proposta per in nov sistem electoral per il parlament grischun, vul dir il Cussegl grond. Il cumpromiss grischun garantescha che dad ina vart mintga vusch dada contribuescha a la cumposiziun dal Cussegl grond, da l’autra vart vegnan ils circuls d’enfin qua mantegnids. Grazia al dretg da votaziun tenor il sistem da proporz represchenta il parlament meglier che enfin qua las relaziuns da forza politica, fertant che la represchentanza or da las valladas ed ils circuls pitschens resta segirada. La grondezza dal parlament cun 120 commembers resta invariabla.
Tgi sustegn il cumpromiss grischun?
PBD, PLD, PVL, PS, PPS, Verda e la regenza sustegnan il cumpromiss. Il Cussegl grond recamonda senza cuntervusch d’al acceptar. La PCD è s’abstenida en la votaziun dal Cussegl grond.
Co funcziuna il nov sistem electoral?
Ils sezs vegnan repartids uschia che dad ina vart las partidas sur tut il territori chantunal survegnan proporziunalmain sezs tenor las cumparts da vuschs retschavidas. En il medem mument èn ils circuls electorals represchentads tenor l’effectiv da la populaziun. Sco circuls electorals mantegnin nus ils 39 circuls electorals existents. I vegn elegì cun agid da glistas. Jau poss be eleger persunas che figureschan sin ina glista da mes circul electoral. Mintga electura e mintga electur ha tantas vuschs sco sezs disponibels en ses circul electoral.
En in emprim pass repartin nus ils sezs a las partidas cun agid dal resultat cuntanschì cun lur glistas en l’entir chantun (repartiziun principala). Las partidas ston cuntanscher sin l’entir intschess chantunal 3 pertschient da las vuschs per pudair entrar en il parlament. L’emprim vegn damai fixà quants sezs che mintga partida survegn en l’entir chantun. En in secund pass repartin nus uss ils sezs sin las glistas ed ils candidats e las candidatas che candideschan en ils singuls circuls electorals (repartiziun restanta). E quai capita uschia ch’ils resultats en ils circuls vegnan represchentads uschè exact sco pussaivel.
Tge è la clausula da maiorz?
Per ch’i na dettia tar la repartiziun restanta en il circuls nagins resultats singulars, survegn la glista cun dapli vuschs en in circul determinà in sez garantì. Quel vegn integrà en la repartiziun principala.
Pertge duvrain nus in nov sistem electoral?
Perquai ch’il sistem veder e vegnì declerà sco anticonstituzional dal Tribunal federal. Intgins circuls eran memia pitschens per il sistem da maiorz tradiziunal, auters memia gronds. Il cumpromiss grischun è conform a la constituziun.
Tge è l’alternativa al cumpromiss grischun?
Il sistem electoral actual sto en mintga cas vegnir remplazzà perquai ch’el è anticonstituzional. Nus al stuvain midar en mintga cas. Damai ch’i resta be pauc temp per chattar in’autra soluziun enfin las proximas elecziuns, stuess in nov sistem electoral vegnir chatschà tras en gronda prescha e cun termins da debatta scursanids. In caos fiss programmà. Il resultat pudess esser in sistem en il qual ins stuess divider circuls electorals existents ed abolir circuls electorals pitschens. I pudess schizunt esser che betg tut ils Grischuns e tut las Grischunas dastgassan votar tenor il medem sistem electoral. Alur anc pli gugent in cumpromiss ch’in caos!
Datti anc suppleantas e suppleants?
Gea, ma nus als elegiain betg pli separat. Sch’in deputà u ina deputada dal Cussegl grond croda or temporarmain u per in temp pli lung, succedan ils suppleants/las suppleantas da la medema glista en il circul. Uschia na va il sez betg ad in’autra partida. En circuls cun in sulet deputà/ina suletta deputada stattan quellas persunas a disposiziun sco suppleants/suppleantas che suttascrivan la proposta d’elecziun.
Co vesa mes cedel d’elecziun or?
Sco tar las elecziuns dal Cussegl naziunal bit jau en la glista d’ina partida (e la mid tenor gust) u scriv sin ina glista vita candidats/candidatas or da las propostas d’elecziun. Jau poss be eleger candidats/candidatas da mes agen circul electoral.
Datti sistems electorals sumegliants en auters chantuns?
Gea. E las elecziuns funcziunan senza problems e vegnan taxadas da tuts sco fairas. Ils chantuns Turitg, Schaffusa, Sutsilvania, Zug, Sviz e Vallais elegian cun in sistem fitg sumegliant.
Jau sun adina stà/stada per il sistem actual da maiorz, pertge duai jau uss votar per il cumpromiss grischun?
Nus na pudain betg mantegnair il sistem actual perquai ch’el è anticonstituzional. La valur dal sistem veder consistiva en la buna represchentanza da las valladas. Quai vegn mantegnì. Nus pudain per l’emprima giada esser en il medem mument per il mantegniment dals circuls electorals e per in proceder electoral pli represchentativ cun proporz.
Poss jau cumular e panaschar en il cumpromiss grischun?
Gea. Sin las glistas poss jau scriver nums duas giadas e stritgar auters. Jau poss er scriver sin mes cedel electoral nums da candidatas/candidats d’autras partidas, exact sco tar las elecziuns dal Cussegl naziunal. Il cumpromiss grischun possibilitescha uschia er vinavant in’elecziun da persunas e betg mo ina pura elecziun da partidas.
Datti anc independents?
Gia oz datti en il Cussegl grond be ina suletta deputada independenta, che s’exprima dal reminent er per il cumpromiss grischun. Er en l’avegnir èsi però immaginabel per in candidat senza partida da chattar in plaz sin ina glista electorala.
Datti colliaziuns da glistas?
Na. Mia vusch va pia exclusivamain en favur da la partida respectiv da la glista che jau elegel propi. Pussaivel è dentant che pliras (per exempel pitschnas) partidas sa mettan ensemen sin ina glista.
Cura va il nov sistem electoral en vigur?
Gia tar las proximas elecziuns dal Cussegl grond 2022 vegnin nus a eleger tenor il sistem nov.
E co elegin nus la regenza?
Exact sco adina.


text:
En il Portugal èn tar grevs incendis da guaud almain 62 persunas mortas e passa 50 persunas sajan blessadas, quai rapporta l'emettur da radio TSF sa referind sin indicaziuns dal ministeri dal intern dal Portugal. Las bleras persunas mortas eran sin la fugia en lur autos, cura ch’il fieu ha bloccà la via ad els, conferman las autoritads.
Entant èn parts da l'incendi sut controlla. Las temperaturas autas, l'extrema sitgira ed ils ferms vents en la regiun engrevgeschian dentant anc adina las lavurs da stizzar.
Plirs vitgs en privel
Plirs vitgs sajan circumdads dal fieu. Il schef dal stadi Marcelo Rebelo de Sousa è la notg sgulà tar il lieu da l'incendi. El ha discurrì d'ina situaziun senza exempel. Era il primminister ha declerà ch'el saja schoccà da la dimensiun da la catastrofa. Il Portugal ha decretà trais dis da malencurada naziunala suenter l'incendi da guaud.
Agid era da la Frantscha e la Spagna
Radund 700 pumpiers, passa 200 autos da pumpiers e dus aviuns èn tenor las autoritads il mument en acziun per cumbatter las flommas. Agid en furma d'aviuns da stizzar arriva era ord la Frantscha e la Spagna. Quai suenter che Portugal ha dumandà la coordinaziun d'agid d'urgenza da l'UE per sustegn.
Era il cusseglier federal svizzer Didier Burkhalter ha condolà al minister dal extern da Portugal Augusto Santos Silva cun in sms ed empermess la solidaritad da la Svizra cun il Portugal.
Incindi rut ora pervia d'in chametg
Sco la polizia da Portugal ha intant communitgà, haja in chametg chaschunà il fieu . La sonda suentermezdi, cura che l’incendi da guaud è ruts ora, haja dà in urizi senza plievgia sur la regiun.
L'incendi da guad è en il center dal pajais en la regiun da Leiria, datiers da Pedrógão Grande radund 100 kilometers en il nordost da Lissabon. Sin 128 kilometers quadrat vivan là radund 4000 persunas. La gronda part d'els viva da l'agricultura e da l'industria da textilias.
RR novitads 06:00++


text:
En las stretgas po ins spert vegnir. En situaziuns da malsognas, suenter in divorzi ubain sch’ils daners na tanschan simplamain betg a la fin dal mais per rabagliar tras l’entira famiglia.
Per il solit ins sa turpegia d'admetter ch'ins è pover, ed i va ditg enfin ch'ins sa lascha gidar. Blers na fan insumma mai quest pass.
E gist perquai saja l’agid d’instituziuns caritativas impurtant, menziunescha Corina Pfiffner. Ella presidiescha la Societad d’agid evangelica Cuira. Quella porscha sustegn nunbirocratic cura che las instanzas publicas vegnan a lur cunfins. Finanzià vegn il sustegn cun donaziuns, legats, contribuziuns da commembradi ubain cun collectas.
Uschia pon per exempel vegnir pajads ina giada ils custs per in quint, in fit da l’abitaziun u chaussas nizzaivlas per famiglias sco in char annex per velos.
Enstagl d'investir daners en reclama, realisain nus plitost projects che fan senn. Quels èn alura er ina buna reclama per nossa uniun.
Pertge che la societad ha per part gronda fadia da cuntanscher persunas en miseria, pertge ch’ins na vul tuttina betg far reclama e tgi che po profitar da l’agid da la Societad d’agid evangelica, da quai raquinta Corina Pfiffner en Vita e cretta.


text:
La Credit Suisse ha il terz quartal da quest onn fatg marcantamain dapli gudogn che durant il medem temp da l'onn avant. Il gudogn net è s'augmentà da 424 milliuns francs l'onn passà sin 881 milliuns francs. Tenor communicaziun ha la banca gronda plinavant registrà in'afflusiun da novs daners en l'autezza da 12,8 milliardas francs.
Las cifras che la Credit Suisse ha preschentà la mesemna han superà tut las aspectativas dals analists. Per il quart quartal dal 2019 quinta la CS cun in regress stagiunal sco usità che stat en connex cun ils firads la fin da l'onn en tut las regiuns mundialas. A lunga vista vesa la banca sasezza dentant en ina situaziun attractiva che pussibilitescha da crescher a moda profitabla.
Ord l'archiv da SRF:
RR novitads 08:00