text:
Lecch
Chela vus chi la parla de la citaa lumbarda - olter signifegaa i truee chinsci: Lech (desambiguassiun)
Lecch (Lecco in italiàn, Leucum in latìn; Leck in tudesch) l'è ona città italiana de 47 999 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 45,9 km² e ona densità de 1 046 ab./km². L'è la capitàal de la Pruvincia cunt l'istess nomm.
Cuntegnüü
El sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lecch la se tröva in de la part püssee a süd del ram del lach de Comm che'l gh'ha el sò istess nomm, in sü la spunda urientàal, in duvè dal lach vegn föra il fiüm Adda. Lecch l'è culegada a l'oltra spunda del fiüm da trìi punt: el Punt Kennedy o Punt Nöf (de la metà di ann Cinquanta del secul passaa), el Punt Azzone Visconti o Punt Vècc (el pussee vècc, che l'è del Mediuéf) e'l Punt Alessandro Manzoni o Terz Punt (inaugüràa in del 1985)
La cità l'è circundada da'n frach de muntagni: el San Martìn, el Düü Mann, el Melma, el Piz d'Erna, el Resegùn e'l Magnöden hin i pussee impurtant.
Lecch l'è traversada da trìi turent: el Gerenzùn, el Caldùn (per la gran part interàa), e'l Biùn.
I riùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teritori del cumün de Lecch inscì cumè l'è al dì d'incö l'è stàa fàa sü tra'l 1923 e'l 1928, quand hann metüu insemm i teritori de vündes cumün: Lecch, Castèll, San Giuàn, Rancc, Laurca, Ulàa, Quàa, Germagnee, Belee, Magiànech e Ciüs.
Incö el cumün de Lecch l'è divìs in cinch circuscriziùn:
- 1. Center de Lecch e la vegia fraziùn de Pescarenech;
- 2. Castèll e Viàal Türàa;
- 3. San Giuàn, Laurca, Rancc, la vegia fraziùn de Bunascina e Ulàa;
- 4. Germagnee, Belee, la vegia fraziùn de Caleott e Quàa;
- 5. Magiànech e Ciüs.
L'ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ecunumia de la cità de Lecch la se basa amò incö sül setùr de la siderurgia, anca se i vecc fabrich pussee famùs (Fiocchi, Badoni e Caleotto) sun sparidi u ridimensiunàa de bun, cumè anca la Leuci (fabrica de lampadini), la Riello (fabrica de caldai) e l'Icam (fabrica de ciculàt, che nel gir de pöch ann la narà a Ursenich, in Pruvincia de Comm).
In di ültim ann s'è svilupàa'l turism, atiràa dai (pöch) spiagi del lach, dai muntagni d'inturn e dai Sit manzuniàn, val a dì i sit in duvè il Manzoni l'ha ambientàa el sò rumanz pussee famùs, I Promessi Sposi.
I munument[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I munument pussee impurtant hin:
- el Domm de San Nicolò (Sagràa Basilica, a Lecch center), gesa in stil neoclassich fàa sü a la fin del XIX secul; el sò campanil, vôlt 96 meter, l'è ün di pussee grand d'Italia;
- la Tur Viscuntea (Piazza XX Settembre, a Lecch center), in duvè ghè el Musee di armi;
- el Teater de la Società (Piazza Garibaldi, a Lecch center), in stil neoclassich;
- ün pezz di vecc mura se pörun vedè in via Volta, visìn a la staziùn;
- el Palazz Belgioioso (Curs Matteotti, a Castèll), in duvè che gh'hin i Musee civich de Lecch e'l Planetari;
- la Vila Manzoni (Largh Caleòtt), in duvè el scritùr Alessandro Manzoni el viveva d'estaa quand l'era piscinìn;
- i Sit manzuniàn: la casa de Lucia (a Ulàa e ad Aquàa), la casa de Renz (ad Aquàa), el "palazzott" de Don Rodrigo, la gesa de Don Abundi (ad Aquàa), la capelina in duvè Don Abundi l'ha incuntràa i Bràaf (ad Aquàa), el cunvent de Fra' Cristofur (a Pescarenech) e'l vecc sit in duvè el Biùn nava dent al fiüm Adda (il curs del turent l'è stàa dopu deviàa), in duvè Lucia l'aveva ciapàa la barca per scapà a Munscia.
Città ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I persunagg pussee famùs ligàa in üna quaj manera a Lecch hin:
- Alessandro Manzoni (Milan 1785-1873), scritùr;
- Antonio Stoppani (Lecch 1824-Milan 1891), pret e studiùs di sass;
- Riccardo Cassin (San Vit al Tajament 1909), alpinista;
- Carl Mauri (Lecch 1930-1982), alpinista;
- Nino Castelnuovo (Lecch 1936), atùr, che l'ha fàa il röl del Renz in del film per la televisiùn "I Promessi Sposi" in del 1968;
- Roberto Castelli (Lecch 1946), Minister de la Giustizia dal 2001 al 2006, Viceminister per i straat (infrastrutture) del 2008 al 2011;
- Roberto Formigoni (Lecch 1947), President de la Regiùn Lumbardia dal 1995;
- Antonio Rossi (Lecch 1968), spurtif de la canoa, che l'ha ciapàa trìi volt la Medaja de or a i Ulimpiadi (düu ad Atlanta in del 1996, vüna a Sydney in del 2000) e trìi volt anca ai Campiunàa del Mund (a Duisburg in del 1995, a Dartmouth in del 1997 ed a Szeged in del 1998), Asesur pruvincial del Sport del 2009 sota l'aministraziun del Daniele Nava.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
Sachseln
Sachseln a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 53.86 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 4752 abitant.
El cumün de Sachseln al se tröva a una altitüden de 483 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Giswil, Kerns, Lungern, Sarnen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sachseln l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1173 col nom de Saxhslen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Sachseln in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Municipality of Sachseln website - Sachseln in numbers. (Todesch) accessed 3 September 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sachseln in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Sachseln al Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Spìla da bâlia
La spìla da bâlia, dìta anca 'd sicurèsa, l' è cla spìla ch' la tîn strìc dū bandi 'd tisû mìa dimòndi gròsi, cun abàsta fermèsa: a s' dîś apòsta "da bâlia" perchè in tèimp mìa tròp luntâṅ la vgnìva druèda da la bâlia per tgnîr strìc el trī bandi di "triàngul" ed stòfa, panulèin di neonê.
L' è furmèda da 'n fîl d' asêr (piò raramèint ed fèr) crumê, arvujè sù per śvilupèr 'na tensiòun cuma 'd 'na mòla da cla banda lè dal rìs ch a gh' vîn, cun da 'n cô la punta (ardijòun) e da cl' èter cô saldê un férem a forma 'd calutèina, furgèda apòsta p'r uspitèr 'l ardijòun in cla manéra sicûra che nisùn al gh' àpia da pùnś'r-es.
A s' in càta 'd piò m'śûri, mo la piò urdinària l' è quèla 'd 22 mm. ed lunghèsa. A gh' è po' anca la spìla ch' la tîn sarê el bandi di kilt di scuséś, custruìda cun sol 'l arvujamèint dal stès fîl 'd asêr, sèinsa dagli ètri śunti 'd metâl, e 'd dimensiòun piò grosi.
A la spìla da bâlia, la crumadûra la gh' śùnta l' aspèt piò lustrê e bel da vèder (ch' la sìa cuma 'd argînt, 'd ôr, ed râm e 'd brònś) dòp che anca dl' ètra robustèsa, e la s' pōl anca catèr verniśèda, ed biànc, ed négher, u piò vìva s' la dév cumpagnèr cuma 'n acesòri un quêl studiê stilisticamèint.
La spìla da bâlia 'd lung al tèimp
I schèv dl' archiulugìa i àn purtê a la lûś dal spìli da bâlia druèdi fin da l' Éra dal Brònś, piò rudimentèli e grosi 'd quìli d' incō, mo listès pràtichi e apresèdi 'd lung i sècul anca per sulèr di mantē.


text:
Scé
Scé l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem in Lumbardia. El g'ha 'na popolasiù de 4 300 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 8,6 km² e 'na densità de popolasiù de 500 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Albì, Biensà, Casnìch, Cazzà, Fiorà, Gaerina, Gagianiga, Léf.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Scé l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Tur (SO)
La Tur (nom ufizial in talian: Torre di Santa Maria) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 773 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 45,5 km² e 'na densità de 17 ab./km². A l’è tacaa a Berbenn, Böi, Capösg, Castiun, Sgesa, Muntagna, Pustales, Sundri, Spriana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Rodènch
Rodènch (Rudènch, endèla parlàda de la franciacürta; Rodengo-Saiano, en Italià) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Brèsa che 'l cönta 9 504 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]).
El cümü, coi cunfì isé come che i è al dé d'encö l'è stat istitüìt endèl 1927 de l'üniù dei cümü de Rudènch e de Saià (nòm uficiàl en italià: Saiano) e l'è dividìt en sés frasiù: Bètula, Betulì, Delma, Moie, Padergnù e Ponte Cingoli.
I paès cunfinàncc i è: Castignàt, Güsàch, Óme, Padéren e Pasirà.
El cümü de Rudènch l'è 'nzemelàt col paés de Kürten, en Germania.
L'Abasìa Olivetàna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rudènch l'è cunusìt apò a per la prezènsa de l'Abasìa Olivetàna de San Nicóla, fondàda dei frà cluniacènsi - congregasiù de l'Urden de San Benedèt - envèrs le metà del sècol XI.
Dòpo 'n prìm perìodo de espansiù l'abasìa, zamò 'ndèl sècol XIII la gh'ìa ambiàt a dà sègn de éser dré a fermàs e de mìa rià piö a crèser. Isé, 'ndèl sècol XV l'è stàda afidàda ai frà olivetàni che i g'ha ambiàt sübet 'n òpera 'mportànte de ristrütürasiù de le òpere architetòniche ezistènte e de l'edificasiù de nöe. En chèl perìodo ché, divèrse i è stàde le òpere afidàde ai artìsti bresà piö 'mportàncc compàgn de 'l Romanino, 'l Moretto, el Lattanzio Gambara e Grazio Cossali.
Endèl 1797, el Goèrno Provizóre de Brèsa, en aplicasiù de le légi napoleòniche, el gh'ìa decretàt la sopresiù del monastér e la sò asegnasiù a l'öspedàl feminìl de Brèsa.
Dòpo de 'n perìodo de decadènsa , endèl 1969, per vìa de l'enteresamènt de papa Pàol VI, l'è stàda riconsegnàda ai frà olivetàni. Al dé d'encö, la g'ha recüperàt 'na bùna part del sò splendùr e l'è turnàda a éser en cèntro de spiritualità de 'mportànsa.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Rudènch g'ha séde l'Asociasiù Calcio Rudènch-Saià, società de fóbal nasìda 'ndèl 1983, che 'ndela stagiù 2010-2011 la züga 'ndèl campiunàt de Lega Pro Segónda Diviziù. La züga 'ndel Stadio Pulispurtìf Cumünàl, en via Culumbàra, n°1. L'è 'na strütüra che la g'ha 'n teré de zöch per el fóbal en èrba de 105x65 méter e 'na tribüna lateràl da 2.500 pòscc per sintàs zó.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Maloja (distret)
El distrèt del Malögia l'è giü dei öndes distrècc del Cantù dei Grigioni, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è Samedan.
Colocàt endèla part centro meridiunàla del cantù, el sò teretóre el töl dét la sìma del Bernina (4049 méter söl leèl del mar) che l'è apò la vèta piö alta de töt el cantù. La superfìce totàl del distrèt l'è de 973.61 km² e la popolasiù l'è de 18830 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt del Malögia l'è dividìt en du cìrcoi e 12 cumü:
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cìrcol de l'Alta Engadìna (en todèsch)
- Regiù Cìrcol Bargaja
- Ente Türistich Val Bargaja
- Via Bargaja
- Alta Engadìna
- Feruvìa rética
- Aeropórt de Samedan


text:
Meneghin
Meneghin l'è ona maschera milanesa de origin incerta, introducida in del teater in del '600 dal Carl Maria Maggi ch'el gh'ha daa l'imagin popolar che tucc cognossen anca al dì d'incoeu. El Carl Porta l'haa cuntribuii a fall diventà pussee popolar. Se pensa ch'el nòmm el vegn de Domenico.
A la mità del '800 el Meneghin l'è diventaa on simbol de libertaa contra la dominazion forestera de la Lumbardia.
In del Carnaval ambrosian el Meneghino el se compagna cont on'altra maschera popolar milanesa: la Cecca.


text:
Lindau (circundari)
El Circondàre de Lindau l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svévia, endèl stat federàl de la Baviera al cunfì co l'Austria (Vorarlberg). 'Na part del sò teretóre la tóca 'l Lach de Costànsa de là del quàl gh'è 'l Cantù de San Gal, en Svìsera. Quìndes dei sò disnöf cümü i è cunsideràcc part de la regiù geogràfica de l'Algovia Ucidentàla (Westallgäu), postàda a caàl 'ntra la Baviera e 'l Baden-Württemberg.
Cità e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(Nömer de abitàncc agiurnàt al 31. Dezèmber 2013[1])
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)


text:
Sarzana
Sarzana (en lìgure: Sarzana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 21 938 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 34,3 km² e 'na densità de popolasiù de 640 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Ameglia, Arcola, Aulla (MS), Carrara (MS), Castelnuovo Magra, Fosdinovo (MS), Lerici, Ortonovo, Santo Stefano di Magra, Vezzano Ligure.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sarzana l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Reggio Emilia
Règg (enfina al secól XIX l'ìa ciamàda Regg de Lumbardia; nòm uficiàl al dé d'encö Reggio nell'Emilia, de spés semplificàt en Reggio Emilia; Rèz in emiliàn) l'è 'na cità italiàna de la regiù de l'Emìlia-Romàgna, che g'ha presapóch 141.383 abitàncc. El teretóre del cümü de Règio Emilia l'òcupa 'na superfìce de 231 km², per 'na densità de popolasiù de 612 ab./km². L'è colocàda sö la Vìa Emilia e l'è 'l capolöch de la pruvìncia omònima. L'è ciamàda apò a la "Cità del Triculùr" perchè la bandiéra de l'Italia l'è nasìda 'n chèsta cità ai 7 de zenér del 1797.
El cümü de Regio Emilia 'l cunfìna coi cümü de Albinea, Bagnolo in Piano, Bibbiano, Cadelbosco di Sopra, Campegine, Casalgrande, Cavriago, Correggio, Montecchio Emilia, Quattro Castella, Rubiera, San Martino in Rio, Sant'Ilario d'Enza, Scandiano.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bydgoszcz, Polonia
- Chişinău, Moldavia
- Digione, Francia
- Fort Worth, Stati Ünìcc
- Girona, Spagna
- Kragujevac, Serbia
- Zara, Croàsia
- Polokwane, Sudàfrica
- Schwerin, Germania
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Toronto
Toronto a l'è la cità püssee granda del Canada, e la capital de la pruincia de l'Ontario. La pupulaziun de la cità a l'è de pressapoch 2,5 miliun de abitant, che la vegn de 5,8 miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è cunsideraa el "mutur ecunomich" del Canada, el center finanziari e cultüral del paes, e anca vüna di cità püssee sicür de l'America del Nort.
Toronto a l'è vüna di cità püssee multi-cultüraj del mund, vist che'l 49% de la pupulaziun a hinn imigrant de alter paes. Anca se l'ingles a l'è la lengua che la cumanda (e Toronto a l'è la capital anglofuna del Canada), un nümer grant de abitant al parla alter lenguf.
Fina ai agn '70 Toronto a l'era la segunda cità del paes dopu de Montreal ma cunt el desvilüp de l'indüstria di utumobil e de l'mineraria, e la custrüziun di canal de St. Lawrence, Toronto a l'è vegnüü sü a la svelta, tant che l'è divegnüü inscì la cità püssee impurtanta del paes.


text:
Pistoia (Pistoria 'n latì; Pistoya 'n spagnöl; Pistoie 'n fransés stòrich) l'è 'na cità italiana de la regiù de la Toscana, capolöch de la pruvìncia omònima.
La g'ha presapóch 90.040 abitàncc (dàto ISTAT del setèmber 2009), 'na superfìce de 236 km² e 'na densità de 380 ab./km².
El cümü de Pistoia 'l cunfìna coi cümü de Agliana, Cantagallo (PO), Granaglione (BO), Lizzano in Belvedere (BO), Marliana, Montale, Piteglio, Porretta Terme (BO), Quarrata, Sambuca Pistoiese, San Marcello Pistoiese, Serravalle Pistoiese.


text:
Benevento
Benevento (Beneviento 'ndèla parlàda locàl; Beneventum en latì; Bénévent en fransés; Benevent in todèsch stòrich) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Campania, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Benevento 'l g'ha presapóch 61.486 abitàncc, 'na superfìce de 129 km² e 'na densità de 477 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apollosa, Castelpoto, Foglianise, Fragneto Monforte, Paduli, Pesco Sannita, Pietrelcina, San Leucio del Sannio, San Nicola Manfredi, Sant'Angelo a Cupolo, Torrecuso.
La cità la se tróa 'ndèl entrotèra apenìnic de la Campania, endèla part meridiunàla de la regiù stórica del Sannio, endèna puzisiù 'ndóche i mar Tiréno e Adriàtich i se tróa a presapóch la stèsa distànsa.
De l'an 570 a l'an 1077, l'è stat sede del Dücat de Benevento.


text:
Bahamas
I Bahamas a hinn un paes di Caraib.
La capital a l'è Nassau.
A gh'hann una süperfiss de 13.878 km² e una pupulaziun inturna ai 330.000 abitant.
I Bahamas a hinn un rosc de 700 isul in del Ucean Atlantich, a est de la Florida (Stat Ünì), a nòrd de Cuba e a ovest di isul Turks e Caicos.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Bahamas a eren un pussediment del Regn Ünì del 1783 fina al 1973, quand che hinn vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Bahamas (nom ufizial: Commonwealth of the Bahamas) a hinn un regn del Commonwealth e la regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è 'l Perry Christie (del 2012).


text:
Mülassàn
Mülasán (Mulazzano in Italian) l'è un cumü de 5 758 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) del nord de la Pruìncia de Lod. El sò num, prubabilment el vegn de un suldà ruman che el se ciameva Mulatius o Mulacius.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del Medio-Evo el gh'è andai adré a la storia de Lod.
In del 1546 l'è stái vendüd a la famiglia napuletana Tassis, che l'eva töi anca Cervignàn, poc distant da Mülasàn. In del 1685 i Tassis l'han vendüd a la famiglia Magnani.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un po' agricula, un po' indüstrial. Gh'è de le picule imprese. Quei che laùra in del tersiàri, i vann quasi tütt a laurà a Milan.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La belisima Vila d'Ada, che i dìsen l'é stai custrüida adiritüra in del 1294
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mülassan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Esfahan
Esfahan (alter trasliterazion: Esfahān, Isfahān, Ispahān; in persian: اصفهان/Esfahān) l'è ona città de l'Iran central.
La gh'ha ona popolazion de 1.600.000 personn. La se troeuva a 1.590 meter sora el nivell del mar, in de la region di mont Zagros. L'è traversada del fiumm Zayandeh.
A l'è vuna di città iraniann pussee important del pont de vista storegh e coltural, abitada giamò in di temp antigh. Anca del pont de vista economegh a l'è importanta, già che l'è on center de produzion de coton, forment e tabacch.


text:
Chasper-Curò Mani e Duri Cathomen – in concert
- Dumengia, 8.2.2015, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 8.2.2015, 14:03, RTR
Youth Academic Symphony Orchestra Lemberg (Ucraina) en il Grischun. A Schiers, Mustér e Falera han gì lieu trais concerts sut la batgetta da Simon Camartin la fin dal 2014. Ils dus giuvens rumantschs Chasper-Curò Mani da Tavau/Ardez (chantadur) e Duri Cathomen da Falera (cornettist) èn stads ils solists. L'Artg musical porta parts dal concert registrà ils 29 da december 2014 a Falera. Nus udin tranter auter Abendsterne (valser) da Lanner, Die Forelle da Schubert ed Una voce poco fa da Rossini.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Frontaliers
Frontaliers l'è una trasmission televisiva da rid dal canal tri svisser de la RSI[1], inissiada cume emission radiufonica in dal 2006.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La trasmission, pensada in urigin cume una serie de racunt per la radio [2], l'è pö diventada un insema de curtumetragg girad in italian e lengua lumbarda.
Frontaliers la cunta la storia del Rubert (Roberto) Bussenghi, un fruntalier de la fantasiusa cità de Üsmà Carà, in pruvincia de Com, che'l laura in del canton svisser del Tesin.
Matina, par andà a laurà a Lügan, e dubass, par turnà a cà a Üsmà, el pendular el passa la fruntera a la dugana de Brüsada-Bizzaron (visin a Ciass), indue tüti i volt l'è fermad da la guardia de cunfin elvetica Loris J. Bernasconi, de solit insema al G.T. Verunell.
I dü i metun semper in pé di ridicul discüssion in di quai i cercun de dimustrà parchè la Svissera, o l'Italia, i siun mei. Quel che pö el vegn föra i en le sumijansi tra i du part de la fruntera, a partì da le lengue, lumbarda e italiana, parchè una dugana la basta minga a spartì du cultüre ch'i stan a des chilometer de distansa l'üna da l'oltra.
Prutagunista[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prutagunista d'le püntade i en Flavio Sala che'l fà la part sia del Bussenghi sia del Verunell e che l'ha stüdiad ritratistica e fümettistica al’Academia de bele art de Brera, e Paolo Guglielmoni che l'è la guardia Bernascun.[3]
La regia l'è de Chris Guidotti e Barbara Lehnhoff.
I püntad dal Youtube[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1a serie
2a serie
3a serie
- Un'auto su dieci
- Ul rambo de Bisarun
- Natale a Bizzarone
- Un cane... azzurro
- Il ritorno della turista francese
- La tecnica "di barselett"
- Verunell
- La perquisa
- Attenti a quei due
- La zia del Bussenghi
- Arriva il Quotidiano
- V per Vendetta
- V per Vendetta 2
- Problemi di cuore
- La Rosy da Biasca
- Pesce d'aprile


text:
Walenstadt
Walenstadt a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Sarganserland, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 45.75 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5428 abitant.
El cumün de Walenstadt al se tröva a una altitüden de 425 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alt Sankt Johann, Flums, Grabs, Quarten, Sevelen, Wartau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
L'evoluzion de la popolazion del Walenstadt l'è riportada in de la tabela chi de sotta.


text:
Distrito Federal
Artìcol in dialët piaṡintëin
Al Distrëtt Federäl (in Portoghês: Distrito Federal), al sarëss praticamëint al 27° Stä dal Brasil, anca sall'è mìs cunsidarä un Stä vèr e pròpri. In dal sò teritòri a ghè Brasilia, la capitäla federäla dal paès. Al Disträtt in dal 2010 al g'hava 2.562.963 abitänt e 'na süparfìs ad 5.801,937 km2.
Al fa part ad'la Regiòun Centro-Oeste.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Bèle in dal 1922 i pulìtic i'avan pansä da purtä la capitäla da Rio de Janeiro püsä dëintar, m i gh'enn mìa riasì. Apäina in dal 1955, al presidëint Juscelino Kubitschek all'hà dìt püblicamëint c'al vurìva spustä la capitäla, e i laurä i'enn cumanciä in dal 1956.
I strä e i cà da la sitä nova i'ènn stä prugetä da Lucio Costa e Oscar Niemeyer. Al trasferimëint e la stabilisasiòn dla sitä al gh'è stä vers i ann 1960-1970.
Sitä prinsipäi[modifica | mudéfica la surzéia]
Taguatinga, Gama, Guará.


text:
La terza madre
La terza madre (La tèrsa màdar) 'l è 'n film ad scarésa dal 2007 ad Dario Argento ispirâ a 'l lìbar Suspiria De Profundis ad Thomas de Quincey. Al cònta la stòria dla tèrsa màdar infernàla, Mater Lacrimarum, srand al sérć dal tri màdri dòp Suspiria dal 1997 e Inferno dal 1980.
Al film 'l à muciâ sù 2 migliòṅ 'd Euro in tut e 'l è stâ prudót par la Medusa e Opera Film.
Sunt
La Sarah Mandy (Asia Argento), na śóvna archeòluga americàna, la vèṅ ciamàda a Róma da la sò amìga Giselle Mares (Coralina Cataldi Tassoni) par vèrar na scatla vècia tiràda sù durànt di scâṿ in un campsànt a Vitèrub e ch'l'éra dla Mater Lacrimarum, ultma dóna incóra in vita 'd un grup ad tri strìi négri. Lè dèntar chi lōr dū i gh càtan al statṿi in pìcul dal tri màdar, un vistî rós dna vòlta e un pugnàl cun al mànag in òr. Tut 'd un trat, méntar Sarah l'è in n'atra cambra, i sàltan fóra na dóna, na simmia e tri dèmun ch'i ciàpan sòdi la pòvra Giselle śbragànd-ag la bóca e strusànd-la druànd i sò lat tirâ fóra da la pansa. Sarah la véd incòsa ma la n pōl far gnint in sò ajùt, sōl scapàr via e ciamàr la pulisìa. Al cumisàri Enzo Marchi (Cristian Solimeno) al fà però fadìga a créd'r-ag.
Sarah e Michael Pierce (Adam James), al curadōr dal muśèo ch'al gh'à 'n fiōl da par lò, i s métan a investigàr par cònt lōr parchè lè in sità i tàcan a sucédar dal ròbi ad c'l àtar mónd: masamènt sénsa di mutìṿ, gint ch'la dvénta mata e epiśòdi 'd eśurcìśum. Soquànti strìi i rivàn lè da tut al mónd parchè la Mater Lacrimarum (Moran Atias) la s è daśdàda incóra. Al munśgnór Brusca (Franco Leo), ch'l iva spidî la scatla a Michael, al patìs 'n ìctus pròpria méntar 'l éra drē a scrìvar al nóm dla strìa insìma a 'n fujét.
Armàsta da par lē parchè al strìi i ìvan tòlt Michael e sò fiōl Paolo par masàr-i, Sarah la cgnós a cà dal prevòstar Johannes (Udo Kier) la Marta Colussi (Valeria Cavalli), na strìa biànca ch'la la mét in cuntàt cun al spìrit ad sò màdar, Elisa Mandy (Daria Nicolodi), una che soquànt an prima la s éra misa còntar la Mater Suspiriorum, surèla dla Mater Lacrimarum. Anca Sarah l'è na strìa biànca e la gh'à da purtàr avànti l'òpra. Mént'r al prêt 'l è drē a cuntàr la stòria dal tri madri, al vèṅ cupâ a cólp ad manarèṅ p'r òpra dla Valeria (Barbara Mautino), la guernànta ucraìna. A riva anc al tùran ad Marta (insfilsàda cun na lansa in dla pèpa) e dla sò amànta Elga (Silvia Rubino).
Par saltàr-ag fóra, Sarah la và a dascórar cun 'l architét e alchimìsta Guglielmo De Witt (Philippe Leroy) ch'al gh diś 'd andàr a védar al Palàs Varelli in dua a gh stava la Màdar dal Làgarmi.


text:
Pavóll
Artéccol in dialètt mudnés
Pavóll (Pavullo nel Frignano in italiân, 14.913 cristiân) l'è una zità d'l'Emélia-Rumàgna c'la-s càta in d'la pèrta meridiunèla d'la Pruvèinsa ed Mòdna.
La zità l'a-s càta in d'al sènter d'un eltipien, sircundèda da i crinèl ed dvérs altaz sóver i quêl i suvrâsten j'altóri ed Mountcócchel e Gajà, l'è situèda in d'al culin ch'i fân da spartiâqua tr'al vàl d'i fiómm Panêr e Sáccia, a sód d'al capolôgh.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Dèl
Dèl (en Italià: Dello), l'è 'n cümü de 5 720 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 16 km a Sudòvest de la cità de Brèsa.
El teretóre 'l pórta amò i sègn de la centüriasiù romàna, spartisiù de la tèra en quadràcc de dàga 'n consègna ai soldàcc en pinsiù. Se pènsa che Dèl l'ìes en cèntro abitàt de urìgin romàna e pò dòpo 'na piéf cristiàna, che l'ìa sitüàda a séra del paés, endoche amò 'ncö 'n ciós l'è ciamàt ciós dei Mórcc de San Macàre".
La piéf l'è lüminàda 'ndèn docümènt escuvìl del 1178, che 'l paàrla apò d'en castèl. En bànda a la piéf, el gh'ìa divèrse proprietà apò a 'l convènt bresà dei Sàncc Cosma e Damià, che 'l g'ha organizàt la bunìfica. En ricòrdo de le mòneghe biniditìne gh'è amò 'l nòm de la località Finìl de le Mòneghe. A cumincià del 1300, el paés el g'ha ambiàt a svilüpàs a matìna del Castèl.
El nòm del paés facilmènt el vé de Ello (ciós de fùrma iregulàr, a triàngol o a trapésio). Endèl 1200 el se 'l tróa scriìt come Hello e 'ndèl 1400 Ellum.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
«Dr Bass gyget»
- Gievgia, 14.7.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 14.7.2016, 19:00, RTR
Orgelet da maun da Sviz, accordeon, clarinetta e gìa: quai èn ils instruments tipics en la musica populara svizra.
Uschia datti blera musica populara ch'è vegnida cumponida aposta per quests instruments. Quellas cumposiziuns portan lura era il num da l'instrument en lur titels. «Klarinettenplausch», «Akkordeon und Klarinett», «Dr Bass gyget» ubain «Örgeliplausch» quai è mo ina schelta ord il program da La populara.
Redacziun: Josefina Gaudenz


text:
Mandelieu-la-Napoule
Mandelieu-la-Napoule l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Mandelieu-Cannes-Ouest, del circondàre (arrondissement) de Grasse e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. El g'ha 'na popolasiù de 22 004 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 31,37 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 486 méter s.l.m.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1971
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
24 10 - seu de l'ONÜ (Növa York): Pau Casals al profita del conceert ch'al è drée a dirigí par fá cognoss al Moond la situazziun de Catalunya.
08 10 - la Granda Bretagna: John Lennon al püblica Imagine.
07 11 - Barcelona: sa fonda l'Assemblea de Catalunya a la gesa de Sant Agustí.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
18 09 - Plano (Texas, SÜA): Lance Armstrongh, ciclista Noort-american.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
03 07 - Pariis (Francja): James Douglas Morrison, cognossüü coma Jim Morrison, müsich de rock, cantaant de The Doors (n. 1943).
06 07 - Növa York (SÜA): Louis Armstrong, trombetista e cantaant de jazz Noort-american (n. 1901).
11 09 - Muscova (Rüssia) - Nikita Sergeevič Chruščëv, polítigh Soviétich, presideent del staa (n. 1894).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Neréo
Al Neréo (Nnpeύς in gréc), in dla mitulugìa gréca, 'l era na divinitê di prìm tèimp dal mèr, fiōl dal Pòunt e dla Géa. 'L ìva spuśê l'oseanèina Dòride ch'la gh'dèva el sinquànta fiōli Nerèidi, e tra chegli ètri, anca l'Alìce e la Teti (ch'la sarèv e-dvintèda pò la mèder dl Achìl). Al psiva anca avér-eg al fiōl Nerît.
Soquànti fòunt cùma l'Odisèa, la Teogonìa dl Esìod e la Bibliutèca dl Apolodòr, i 'n descòren cuma 'd un vèć ch'al gh'vèd giòst, ch'al saìva anca vèd'r in dal futûr, e bòun, 'd indû i sarèven deśgnû i só scutmài ed "veritiér", "benèvol" e "sèinsa mensòggna e gnanca śmingànsa". Al gh'ìva la posibilitê 'd cambièr la só forma, cuma pasèr da quèla 'd serpèint a la forma dl'aqua a quèla dal fóg. 'L abitèva cun la só famìja in degli aqui dl Egéo.
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Neréo
- (IT) Al nòm ed Neréo in sìm'a 'l Wikisiunàri
- (IT) La citasiòun dal Neréo in dla Teogonìa dl Esìod in dal wikiquote


text:
Bainvegni
Peider Lansel (1863-1943) è stà in dals pli impurtants exponents da la «renaschientscha rumantscha», dal moviment per la lingua, la litteratura e la patria rumantscha. El è s'engaschà sco poet, essaist ed activist durant quasi tut sia vita per il mantegniment e la renconuschientscha dal rumantsch. Durant passa trenta onns ha el publitgà in grond numer da collecziuns da poesias, divers essais e referats e tgirà differentas ediziuns da lirica e prosa rumantscha. Per ses grond engaschament per la lingua e cultura rumantscha è el vegnì onurà da l’Universitad da Turitg cun il «doctor honoris causa», per sia ovra litterara ha el survegnì il grond premi da la Fundaziun Schiller.
En il rom d’in project d’ediziun da l’Institut grischun per la perscrutaziun da la cultura e da la Fundaziun Not Vital Sent èn vegnids edids sia ritga ovra essaistica, sia prosa, tscherts artitgels da gasetta e parts da sia correspundenza.
Il tom I da las «Ouvras da Peider Lansel» che cuntegna sia lirica è cumparì dal 1966 en ina ediziun tgirada dad Andri Peer. Passa quarant'onns suenter ha la Chasa Editura Rumantscha publitgà la fin mars 2012 il tom II en ina ediziun tgirada da Rico Valär.
Questa pagina infurmescha davart il project d’ediziun e dat ina survista da las ovras e dal relasch da Peider Lansel. Per dumondas ed ulteriuras infurmaziuns stain nus gugent a disposiziun.
Il tom I da las «Ouvras da Peider Lansel» che cuntegna sia lirica è cumparì dal 1966 en ina ediziun tgirada dad Andri Peer. Passa quarant'onns suenter ha la Chasa Editura Rumantscha publitgà la fin mars 2012 il tom II en ina ediziun tgirada da Rico Valär.
Questa pagina infurmescha davart il project d’ediziun e dat ina survista da las ovras e dal relasch da Peider Lansel. Per dumondas ed ulteriuras infurmaziuns stain nus gugent a disposiziun.


text:
Pruvincia de Bressa
- Süperfiss: 4.784 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2002): 1.126.249 ab.
- Densitaa: 235 ab./km²
- Nümer de cumün: 206
- Capitaal (pup. 2004): Brèssa (191.114 ab.)
La pruvinzia de Brèssa la sa tröa in de la Lumbardía urientala; la cunfina cunt la Pruvinzia de Sundri a Nord, quela de Bergum a ovest, quii de Trent e Veruna a est, Cremuna e Mantua a süd.
La pruvinzia l'è la püssée granda de la Lumbardìa, e la gh'ha dent tücc i ambient ch'in Lumbardía se poden truà: el lagh (quel de Garda, a est), la pianüra, i Prealp, i Alp, cunt di muntagn ch'è tra i püssee impunent d'Itàlia (l'è assée pensà a l'Adamèl), i runch de la Franzacürta.
El teritòri 'l quata la Val Camònega, la Val Sabia, la Val Trumpia, la còsta est del lagh d'Isee, quèla ovest del Lagh de Garda, la zenta de runch e runchèt murenegh, la volta pianüra.
La pruvinzia la gh'ha püssee de un mijun de abitant; i muntagn hin poch pupulaa, anca se i scirö dij valad püssee impurtant hin semper pütost pièn de gent; i zòn bass hin pupulaa propi de bun. Föra de Brèssa, cità grand ghe n'è minga: i paesòt püssee impurtant hin Muntciar, Lümezàn, Urs Növ, Gheet (indua 'l gh'è l'eruport).
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
El lumbard l'è ancamò pütost cunservaa, in de la sua variant uriental. El bressan l'è parlaa in manera pütost umugenia, anca se gh'è una quai diferenza a segunda de la zona. In general, la zona püssee vesina al mudel del caplögh l'è quela de la Bassa, intant che in di vai e in de la Gardesana se tröven di carateristegh püssee uriginai. El dialet de Bagulin l'è cunsideraa püssee cunservativ respet ai olter de la pruvincia. El cunfin in tra bergamasch e bressan (i dü dialet principai del lumbard uriental) l'è minga inscì ciar cume se pudaria cred, e in sustanza 'sti dü parlà furmen un cuntinuv lenguistegh.


text:
1Rü Ngechuchu rü inanaxügü ga ore ga cua̱xruü̃gügu ixuxü̃maã na nangúexẽẽtaexü̃. Rü ñanagürü nüxü̃: —Nayexma ga wüxi ga yatü ga norü naãnegu ubanecü ücü. Rü ínanapoxegu, rü nanaxü ga wüxi ga ubaarü yauxtüxü̃xü̃chica, rü wüxi ga dauxü̃taechica na meã nüxna nadauxü̃ca̱x ga guxü̃ma. Rü ñu̱xũchi ñuxre ga puracütanüxü̃na nüxü̃ nadauxẽẽ. Rü namaã nanamexẽẽ na ngãxü̃gu namaã ngĩxü̃ yatoyexü̃ca̱x ga yema ubatanü. Rü ñu̱xũchi ga yema naãneãrü yora rü to ga nachiü̃ãnewa naxũ. 2—Rü yexguma nawa nanguxgu ga na yadauxü̃ ga yema ubagü, rü guma yatü rü yéma puracütanüxü̃güxü̃tawa nanamu ga wüxi ga norü duü̃xü̃xü̃ na naxca̱x íyac̱axü̃ca̱x ga yema ubagü ga nüxna üxü̃. 3—Natürü yema puracütanüxü̃gü rü nayayauxgü, rü nanac̱uaixgü ga guma yatüarü duü̃xü̃. Rü taxuü̃ma ga ubagü nüxna naxãgü, rü yemaãcü ínayamugü. 4—Rü yexguma ga guma yatü rü to ga norü duü̃xü̃xü̃ yéma namu. Natürü ga guma rü nayama̱xẽrugü, rü namaã naguxchigagü. 5—Rü yexguma rü to ga norü duü̃xü̃xü̃ yéma namu. Natürü nayama̱xgü. Rü yemawena, rü yéma nanamugü ga muxü̃ma ga togü ga norü duü̃xü̃gü. Natürü ga yema puracütanüxü̃gü rü nayac̱uaixgü ga ñuxre, rü togü rü nanadai. 6—Rü yexguma rü nüxü̃́ ínayaxü ga nanexü̃chi ga poraãcü nüxü̃ nangechaü̃cü. Rü düxwa guma nanexü̃ yéma namu, yerü nüma nagu naxĩnügu rü chi nanega naxĩnüẽ ga yema puracütanüxü̃gü. 7—Natürü yexguma guma cori nanexü̃ nadaugügu ga yema puracütanüxü̃gü, rü nügümaã ñanagürügü: “Ngẽmaãrü tá nixĩ i ñaã naãne i yixcama. ¡Rü ngĩxã tayama̱xgü na tóxrü na yiĩxü̃ca̱x!” ñanagürügü. 8—Rü yemaãcü nayayauxgü, rü nayama̱xgü. Rü yema ubanecüpechinüwa nayata̱xgü ga naxü̃ne. 9—Rü ñu̱xma rü pexna chaca, ¿pexca̱x rü ṯacü tá naxü ya yima ubanecüarü yora namaã i ngẽma puracütanüxü̃gü i chixexü̃gü? Rü dücax, rü ngẽ́ma tá naxũ, rü tá nanadai i ngẽma puracütanüxü̃gü, rü togüna tá nanaxã i ngẽma ubanecü. 10—¿Taguma e̱xna nawa pengúe i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃? Erü ngẽmawa rü ñanagürü: “Rü yima nuta ya mecü ya ĩãrü üruü̃gü nüxü̃ oechirécü, rü ñu̱xma rü yimatama nixĩ ya Tupana nüxĩra yaxücuchicü na namaã inaxügüãxü̃ca̱x ya ĩpata. 11Rü tórü Cori ya Tupana nixĩ ga naxücü ga yema, rü ñu̱xma rü namexẽchi i taxca̱x”, ñanagürü i ngẽma ore. 12Rü yexguma ga yema paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃, rü togü ga ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü, rü Ngechuchuxü̃ niyauxgüchaü̃. Yerü nüxü̃ nacua̱xgü ga nachiga na yiĩxü̃ ga yema ore ga cua̱xruü̃gu yaxuxü̃. Natürü duü̃xü̃güxü̃ namuü̃ẽ rü yemaca̱x taxuü̃ma namaã naxüe. Rü nüxna yéma ínixĩmare. 13Rü yexguma ga yema ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃tawa nanamugü ga ñuxre ga norü duü̃xü̃gü ga Parichéugü rü Erodetanüxü̃gü na nüxna yacagüexü̃ca̱x, rü ngoxi ṯacü rü chixexü̃ ga dexamaã nüxü̃ nangãxü̃ na yemaãcü ãẽ̱xgacügüxü̃tawa na íyaxuaxü̃güãxü̃ca̱x. 14Rü nümagü rü naxü̃tawa naxĩ, rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, nüxü̃ tacua̱x rü aixcüma nixĩ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃ i ore. Rü tama duü̃xü̃gügamare cuxĩnü, erü tama norü düxétüxü̃negu cudawenü, natürü nacüma nixĩ i cungugüxü̃. Rü aixcüma cunangúexẽẽ i duü̃xü̃gü na Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma namaxẽxü̃ca̱x. ¡Tomaã nüxü̃ ixu! Rü ngẽma dĩẽru ya ãẽ̱xgacü ya tacü ya Dumacü̱̃ã̱x totanüwa ngĩxü̃ yauxchaü̃cü ¿rü namexü̃ yiĩxü̃ na nüxna ngĩxü̃ taxãxü̃, rü e̱xna tama? —ñanagürügü. 15Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nacua̱xama ga na chixexü̃gu namaã naxĩnüẽxü̃ ga yema duü̃xü̃gü woo meã namaã na yanadexagüxü̃. Rü yemaca̱x ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ chixexü̃gu choxü̃ penguxẽẽchaü̃xü̃? ¡Nuã ngĩxü̃ pinge i wüxitachinü i dĩẽru na ngĩxü̃ chadauxü̃ca̱x! —ñanagürü. 16Rü yéma naxü̃tawa ngĩxü̃ nangegü ga wüxitachinü ga dĩẽru. Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Texéchicüna̱xã rü texééga nixĩ i ngĩgu üxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Dumacü̱̃ã̱x ya ãẽ̱xgacü ya tacüchicüna̱xã nixĩ —ñanagürügü. 17Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ãẽ̱xgacüna ngĩxü̃ pexã i ngẽma ãẽ̱xgacüarü ixĩcü, rü Tupanana ngĩxü̃ pexã i ngẽma Tupanaãrü ixĩcü! —ñanagürü. Rü yexguma yema orexü̃ naxĩnüẽgu, rü namaã naḇaixãchiãẽgü. 18Rü yemawena rü Ngechuchuxü̃tawa ínayadaugü ga ñuxre ga Chaduchéugü. Rü nümagü nixĩ i nüxü̃ yaxugüexü̃ na tagutáma wena namaxẽxü̃ i yuexü̃. Rü yemaca̱x Ngechuchuna nayacagüe, rü ñanagürügü: 19—Pa Ngúexẽẽruü̃x, Moĩchéarü mugüwa rü ñanagürü: “Rü ngẽxguma wüxi ya yatü naxma̱x ngexacüyane nayu̱xgu, rü name nixĩ i naẽneẽtama ngĩmaã naxãma̱x i ngẽma yutecü i naxü̃ma̱x, na ngẽmaãcü naxãxãcüxü̃ca̱x ya naẽneẽ ga marü yucü”, ñanagürü ga yema ore. 20—Dücax, nayexma ga 7 ga nügüeneẽgü. Rü naxãma̱x ga guma yacü, natürü tauta naxãxãcüyane nayu. 21—Rü yexguma ga naĩ ga naẽneẽ nüxĩ ngĩmaã naxãma̱x ga yema ngecü, natürü guma rü ta nayu rü nangexacü. Rü yexguma ga guma norü tomaẽ̱xpü̱x ga naẽneẽ nüxĩ ngĩmaã naxãma̱x, natür ü yexgumarüü̃tama nüxü̃ nangupetü. Rü yemaãcü, gucüma ga guma 7 ga nügüeneẽ rü ngĩmaã naxãma̱x ga yema nge. Rü gucüma nayue tauta naxãxãcüyane. Rü düxwa ngĩma rü ta iyu ga yema nge. 23—Rü dücax, ngẽxguma yuexü̃ wena maxẽgu, ¿rü ngexcürüücü naxma̱x tá iyixĩ i ngẽma nge? Yerü gucüma ga guma 7 ga nügüeneẽgü ngĩmaã naxãma̱x —ñanagürügü. 24Rü yexguma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Pema rü ípetüe erü tama nüxü̃ pecua̱x i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃, rü tama nüxü̃ pecua̱x i ñuxãcü na naporaxü̃ ya Tupana. 25—Rü ngẽxguma yuexü̃ wena maxẽgu, rü taxúetáma tixãma̱xgü rü e̱xna tixãtegü. Erü daxũcü̱̃ã̱x i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gürüü̃ tá tixĩgü i ngẽxguma. 26—Pema choxna peca i yuexü̃ãrü dagüchiga. ¿Natürü tama e̱xna nawa pengúe i Tupanaãrü ore ga Moĩché ümatüxü̃ ga naĩxãcü ga íiy̱auxratanünechigaxü̃ íyaxuxü̃wa? Erü yema orewa rü Moĩchéxü̃ ñanagürü ga Tupana: “Choma nixĩ i Abráü̃ãrü Tupana, rü Ichaáarü Tupana, rü Acobuarü Tupana”, ñanagürü. 27—Rü ngẽma orewa nüxü̃ tacua̱x rü Tupana rü maxẽxü̃ãrü Tupana nixĩ rü tama yuexü̃ãrü nixĩ, erü nape̱xewa rü taxúema tayu. Rü ngẽmaãcü i pema rü poraãcü ípetüe —ñanagürü. 28Rü wüxi ga ngúexẽẽruü̃ ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃, rü nüxü̃ naxĩnü ga yema togü ga namücügü ga Ngechuchumaã na íyaporagatanücüüxü̃. Rü nüma rü nüxü̃ nicua̱xãchi ga meãma na nangãxü̃ãxü̃. Rü yemaca̱x Ngechuchuca̱x nixũ, rü nüxna naca, rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¿ngẽxü̃rüüxü̃ i Tupanaãrü mu nixĩ i guxü̃ i norü mugüarü yexera ixĩxü̃? —ñanagürü. 29Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngẽma Tupanaãrü mu i guxü̃ i norü mugüarü yexera ixĩxü̃, rü ñaã nixĩ, ñanagürü: “¡Iperüxĩnüẽ, Pa Iraéanecü̱̃ã̱xgü! Rü nüma ya Cori ya tórü Tupana, rü yixicatama nixĩ ya tórü Cori. 30¡Rü nüxü̃ nangechaü̃ ya Cori ya curü Tupana guxü̃ne ya curü maxü̃nemaã, rü guxü̃ i cuãẽmaã, rü guxü̃ i nagu curüxĩnüxü̃maã, rü guxü̃ i curü poramaã!” ñanagürü. 31—Rü ngẽma norü taxre i Tupanaãrü mu, rü ñanagürü: “¡Rü nüxü̃ nangechaü̃ i cumücü na cugü cungechaü̃xü̃rüü̃!” ñanagürü. Rü nataxuma i to i Tupanaãrü mu i ngẽmagüarü yexera ixĩxü̃ —ñanagürü. 32Rü yexguma ga yema ngúexẽẽruü̃ ga mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃, rü ñanagürü Ngechuchuxü̃: —Marü name, Pa Ngúexẽẽruü̃x, erü aixcüma nixĩ i ngẽma nüxü̃ quixuxü̃ na wüxixicatama na yiĩxü̃ ya Tupana, rü nataxuma ya naĩ. 33—Rü ngẽma Tupanaxü̃ na ingechaü̃xü̃ guxü̃ne ya tórü maxü̃nemaã, rü guxü̃ i nagu rüxĩnüxü̃maã, rü guxü̃ i tórü poramaã, rü nüxü̃ na ingechaü̃xü̃ i tamücü i yigü na ingechaü̃xü̃rüü̃, rü ngẽma nixĩ i guxü̃ma i naxü̃nagü i Tupanaca̱x naḏaixü̃ i tupaucaarü artaruwa ínagugüxü̃ãrü yexera ixĩxü̃ —ñanagürü. 34Rü yexguma Ngechuchu nüxü̃ da̱u̱xgu ga mexü̃gu na naxĩnüãcüma na nangãxü̃ãxü̃ ga yema ngúexẽẽruü̃ ga mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Marü tama taxü̃ cuxü̃́ nataxu na cunayaxuxü̃ ya Tupana na curü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x —ñanagürü. Rü yemawena rü marü taxuü̃ma nügü naporaxẽẽ na nüxna yacachigüxü̃ca̱x. 35Rü yexguma tupauca ga taxü̃newa ínangúexẽẽtaeyane ga Ngechuchu, rü duü̃xü̃güna naca, rü ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ nixĩ i ngẽma ngúexẽẽruü̃gü i mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ i ñagüxü̃: “Yima Cristu ya Tupana nüxü̃ unetacü rü nuxcümaü̃cü ga ãẽ̱xgacü ga Dabítaa nixĩ”, ñagüxü̃? 36—¿Rü ñuxãcü i ngẽmaãcü yadexagüxü̃? Yerü nümatama ga Dabí, rü yexguma Tupanaãẽ i Üünexü̃ naãẽwa ideaxgu rü ñanagürü: “Cori ya Tupana rü chorü Corixü̃ ñanagürü: ‘¡Nuã chorü tügünecüwawa rüto ñu̱xmatáta nüxü̃ charüporamaẽ i curü uwanügü na cuga naxĩnüẽxü̃ca̱x!’ ” ñanagürü ga yema orewa. 37—¿Natürü ñuxũcürüwa i Dabítaa yiĩxü̃ ya Cristu, ega nümatama ga Dabí, rü norü Corimaã naxuãgu? —ñanagürü. Rü yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃, rü taãẽãcüma Ngechuchuaxü̃́ inarüxĩnüẽ. 38Ngechuchu rü norü ngu̱xẽẽtaewa rü ñanagürü: —¡Pexuãẽgü naxca̱x i ngẽma ngúexẽẽruü̃gü i Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃! Erü nümagü rü norü me nixĩ i mexü̃ i naxchirumaã na naxĩãneãxü̃. Rü nanaxwa̱xegü na cayewa duü̃xü̃gü meã nüxü̃ na rümoxẽgüxü̃. 39—Rü ngutaque̱xepataü̃güwa rü norü me nixĩ i ãẽ̱xgacügüma̱xwe̱xewa na natogüxü̃. Rü õnagü i taxü̃wa rü ngẽma õnaãrü yoraxü̃tawa ügüxü̃ i nachicaca̱x nadaugü. 40—Natürü tüxna nanapuxü̃ ya tümapatagü ya yíxema yutegüxe. Rü ñu̱xũchi nanama̱xẽẽ i norü yumüxẽgü na ngẽmagu nügü yacu̱xgüxü̃ca̱x rü duü̃xü̃gü nagu rüxĩnüẽxü̃ca̱x na aixcüma mexü̃gü na yixĩgüxü̃. Natürü nümagü tá nixĩ i yexeraãcü napoxcuexü̃ —ñanagürü. 41Wüxicana ga Ngechuchu rü tupauca ga taxü̃neãrü dĩẽruchiü̃ãrü to̱xma̱xtawa narüto. Rü yéma inadawenü ga ñuxãcü duü̃xü̃gü yexma ngĩxü̃ na yanaxücuchigüxü̃ ga norü dĩẽrugü. Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga idĩẽruã̱xgüxüchixü̃ rü yexma ngĩxü̃ nayarünucuchi ga muxũchicü ga norü dĩẽru. 42Rü ngürü yéma ingu ga wüxi ga yutecü ga ngearü dĩẽruã̱xcü. Rü ngĩma rü wüxi ga yema dĩẽruchiü̃gu ngĩxü̃ iyarüxücuchi ga taxretachinü ga dĩẽruxacü ga ítanücü. 43Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güca̱x naca, rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ñaã ngecü i yutecü i ngearü dĩẽruã̱xcü, rü guxü̃ i ngẽma togü i dĩẽruchiü̃gu dĩẽru ngĩxü̃ ixücuchigüxü̃ãrü yexera ngĩxü̃ ixã. 44Erü guxü̃ma i togü rü ngĩxü̃ inaxãgü i ngẽma nüxü̃́ íyaxügücü. Natürü ngĩma ngĩxü̃́ natauxyane ngĩxü̃ ixã i gu̱xcüma i ngĩxü̃́ ngẽxma̱xcü i ngĩrü õnatanü —ñanagürü.
Copyright
Learn More


text:
Bust Arsìsi
Bust Arsìsi (Busto Arsizio in Itagliàn) 'l è 'n cumùṅ lumbàrd ad 82.635 abitànt ch'al s cata in pruvìncia ad Varéś, a 'l cunfìṅ cun al Milanéś. Al sò patròṅ 'l è San Śvan Batìsta méntar al sò piàt tìpic 'l è al Bruscitti, un magnàr a baś ad carna còta sfatlàda par bèṅ cun dèntar dal rumlìni ad fnòć e vèṅ.
La sità l'è famóśa parchè là i s tìran sù i bgòṅ dla séda.
I èṅ nâ a Bust Arsìsi la cantànta Mina, al regìsta Luigi Cozzi (quél ad Paganini horror) e 'l muśicìsta ch'al sòna al viulèṅ Uto Ughi.
'L ùltim Giuidè ad Śnar da cal bandi là a gh'è la tradisiòṅ ad dar fōg a la Giöbia, un fantòs ad paja vistî ad stras, par purtàr bòṅ e par paràr via 'l Invèran.


text:
Trecenta
Trecenta (en ferarés e 'n vèneto: Tresenta) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 2 871 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 35,1 km² e 'na densità de popolasiù de 82 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Badia Polesine, Bagnolo di Po, Canda, Ceneselli, Giacciano con Baruchella, Salara.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Trecenta l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Zarbulò
Zarbulò (nom ufizial: Zerbolò) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 1 752 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 37,8 km² e ona densità de 46 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Balguart, Burgh San Sir, Carbunèra, Garlasch, Grüpél, Tur d'Isula, Vilanöva.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Zarbulò l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lürà
Lürà (Lurano in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la pianüra bergamasca a 14 km de la sità e a 147 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 2 792 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,0 km² e 'na densità de popolasiù de 698 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Àrsen, Brignà, Castèl Russù, Pognà e Spirà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lürà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il scrivent Lothar Deplazes (1939 – 2015)
- Mardi, 17.2.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 17.2.2015, 19:00, RTR
A l'entschatta dal mais da favrer è il scrivent ed istoricher Lothar Deplazes mort. El era creschì si a Sagogn e viveva a Küsnacht sper Turitg. El ha scrit bleras istorgias curtas e poesias. Lothar Deplazes è era stà il librettist da l'emprima opera rumantscha, «Il cerchel magic» da Gion Antoni Derungs. En «Noss chors» tadlain nus parts da quella opera, registraziuns fatgas il 2012 a chaschun da la producziun concertanta da l'opera cun la Kammerphilharmonie Graubünden e Cantus Firmus Surselva. Lura tadlain nus l'ovra «Embrugls», ina rimnada dad otg chanzuns tenor poesias da Lothar Deplazes. Poesias che reflecteschan noss temp cun ses embrugls. L'ovra è vegnida chantada il 1996 dal Chor viril Lumnezia.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Ascensore per il patibolo
Ascensore per il patibolo (Asinsōr p'r al patìbul) 'l è 'n film noir dal 1958 ad Louis Malle trat da 'n rumànś ad Noël Calef. 'L è stâ girâ in biànc e négar e 'l è 'l prim dla caréra dal regìsta francéś.
Sunt
La Florence Carala (Jeanne Moreau) e Julien Tavernier (Maurice Ronet) i èṅ dū amànt ch'i s véd'n ad nascòst anc se la dóna l'è spuśàda c'n al cap ad Julien, Simon Carala (Jean Wall), ch'l è 'n industriàł pîṅ ad bèsi ch'al pénsa sōl a i sò afâr. I dū i decìd'n ad far-al fóra. Julien, ch'l è 'n veteràṅ dla Legiòṅ furastéra e 'n ex paracadutìsta in Inducìna e in Algerìa, 'l à bèla prugramâ incòsa. Tirànd-as sù cun na lasa, al gh'à intensiòṅ ad far tut al palàs dal sò cap par rivàr, sénsa èsar vdû, a 'l ufìsi ad Carala par pò sparàr-ag e far in manéra ch'a para 'n suicìdi. Dòp avér fat al sò còmpit, in dal méntar ch'l è drē a rivàr a la sò màchina, Julien al fà a mènt ch'l à lasâ la lasa fóra da la fnèstra. Sénsa pèrdar dal tèmp, e lasànd al ciàṿ in dal cruscòt, 'l óm al tórna in si sò pas par purtàr-as via la próa d'l umisìdi ma, na vòlta tòlt 'l asinsōr, a sucéd ch'al gh'à 'n guàst e a n s mōṿ piò. Purtròp par lò al palàs al sèra p'r al fiṅ dla stmana e lò al gh'à 'd armàgnar là.
In cal méntar la màchina la vèṅ purtàda via da na còpia ad malandrèṅ, Louis (Georges Poujouly) e la sò muróśa Veronique (Yori Bertin). La Florence, ch'la spèta 'l sò amànt in un bar, la véd la màchina andàr via e la créd che Julien al l'àppia fargàda. Quànd pò Louis al masa dū turìsta tedésc, esénd-as rigistrâ in d'l albêrg c'n al nóm dal pruprietàri dla màchina, tut i crédan ch'a sia stâ Julien a cupàr. Chi lò al n pōl minga difénd'r-as.


text:
2 SURSELVA MARDI, ILS 17 DA SETTEMBER 2013 BALLAPEI Remis denter Val e Danis-Tavanasa La formaziun «kontra.cant» ha la finamira da realisar divers projects da musica, seigi quei en la formaziun d’ensemble («kontra.cant – igl ensemble») ni era cun ina formaziun pli gronda. MAD In onn cun Alfons Tuor Poesias d’Alfons Tuor en musica da Flavio Bundi (cp) Ils davos dus onns ha Flavio Bundi, oriunds da Glion, cumponiu differentas poesias dil renomau poet romontsch Alfons Tuor. Questa stad ha il chor «kontra.cant» exercitau las 12 canzuns duront treis fins d’jamna. La premaudiziun da quellas ovras succeda sut la direcziun da Flavio Bundi cun treis concerts il settember. Tut quellas cumposiziuns ein era vegnidas recepidas sin in disc cumpact. Responsabels per quella lavur ei il futur tecnicist dil tun Casper Montalta da Morissen staus. Quei emprem portatun dalla formaziun «kontra.cant» ei vegnius realisaus en collaboraziun cun Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). kontra.cant – la formaziun Igl ensemble «kontra.cant» ei vegnius fundaus igl atun 2012 per la realisaziun dalla retscha da concerts da Nadal «cant da Nadal». Quella formaziun ha la finamira da realisar divers projects da musi- ca, seigi quei en la formaziun d’ensemble («kontra.cant – igl ensemble») ni era cun ina formaziun pli gronda («kontra.cant – il chor»). Il chor «kontra.cant» per il project «in onn cun Alfons Tuor» consista da giuvenils e da quels ch’ein restai giuvens ord igl entir intschess dil cantun Grischun, oravontut dalla Surselva. Biaras e biars dallas cantaduras e dils cantadurs fan era part d’auters chors da giuvenils (Chor da giuvenils Grischun, Chor da giuvenils Surselva), da chors da baselgia e dad autras formaziuns (Cantus Firmus Surselva). Sco quei ch’igl ei gia succediu cun caschun dils concerts da Nadal vegn igl anteriur scolar dalla claustra da Mustér Niklaus von Arb dad Olten era a dar cun siu cello ina tempra tut speciala al project «In onn cun Alfons Tuor». Ensemen cun Flavio Bundi al clavazin vegn Niklaus von Arb ad interpretar entginas ovras denter las parts cun las canzuns. «kontra.cant» Alfons Tuor – il poet Alfons tuor ei naschius ils 17 da schaner 1871 a Rabius ed ei morts leu ils 19 da mars 1904. El ha studegiau litteratura a Turitg, Paris e Friburg ed ha instruiu denter auter a Stäfa (Turitg) ed a Winslow (Buckinghamshire en Engheltiara). Tuor ha suffriu gia baul da dolurs cronicas ed ha stuiu sesuttametter a pliras operaziuns dils caluns ch’han denton buca purtau grond levgiament. Ils onns 1891–1901 ein siat collecziuns da poesias romontschas d’Alfons Tuor cumparidas. En la medema perioda ha el publicau plirs dramas historics e cumedias (sociocriticas) tenor Molière (p. ex. «il ranvèr», 1895), ovras che eran fetg popularas a siu temps. Sias ulteriuras publicaziuns cumpeglian lavurs scientificas e translaziuns. Sia malsogna ha fatg dad el in poet dalla suffrientscha, encarschadetgna e resignaziun. Biaras da sias poesias ein vegnidas messas en musica, sco per ex. «allas steilas» (Duri Sialm, Tu- masch Dolf ), «egl jester» (Giusep Maissen), «agl emigrant» (Conrad Bertogg; Gion Antoni Derungs) ed «a tgalavaina» (Georgius Schmid von Grüneck; Hans Erni). Flavio Bundi – direcziun e cumponist Flavio Bundi ei naschius ils 8 d’avrel 1987 a Glion. Suenter la matura alla scola claustrala a Mustér eis el staus quater onns en la Guardia papala svizra a Roma. Dapi igl atun 2011 studegia el germanistica e scienzias da medias e communicaziun all’Universitad da Berna. La musica ei sia gronda pissiun sco cantadur, pianist, organist ed era sco cumponist. Per la retscha da concerts «cant da Nadal» ha el fundau igl atun 2012 igl ensemble kontra.cant. Ils concerts ein venderdis, ils 20 da settember allas 20.00 ella baselgia catolica Laax, la sonda, ils 21 da settember allas 20.00 ella baselgia catolica Trun e la dumengia, ils 22 da settember allas 17.00 a Pleif Vella. Sesida campestra dil cussegl da vischnaunca Autoritads communalas da Domat sin viseta a Brinzauls La sesida campestra dil parlament communal da Domat ha menau uonn a Brinzauls damai che la vischnaunca sulegliva en Val Alvra ei il liug da burgheis dalla «pli aulta da Domat» Silvia Bisculm Jörg. Il president communal Rico Liesch e siu team han giu plascher dalla viesta dallas autoritads communalas da Domat ed han intermediau ina zun interessanta investa ellas bellezias ed els quitaus d’ina vischnaunca pintga. Quei che pertucca il sulegl vegn Brinzauls directamein puppergnaus ed ei perquei era vegnius distinguius 1991 cul Premi solar ch’ei vegnius surdaus persunalmein lezza gada da cusseglier federal Adolf Ogi. Terren en moviment sco sfida Il liug da dieta ha differentas atgnadads cun Domat. Per exempel in num biling tudestg/romontsch, ch’ei denton vegnius introducius a Brinzauls pér igl onn 1997. A Domat ed a Mustér ed en entgins auters loghens pli gronds ei quei schabegiau paucs onns suenter 1938 en connex culla renconuschientscha dil romontsch sco quart lungatg naziunal. Ferton che Domat ha da sbatter actualmein culla bova dalla Val Purchera ha Brinzauls da sbatter cun quitaus pli serius en connex cul moviment da terren. Confruntaus vegn il vitg silla terrassa sulegliva sut ina preit-crap cun curdadas da crappa e cun in intschess ch’ei adina empau en moviment e caschuna magari problems. Il president communal ha illustrau la vasta survigilonza dil moviment da terren cun in sistem d’alarm prematur che vegn controllaus digl Uffeci cantunal per uaul e forzas dalla natira. Il canzlist communal Wendelin Parpan ha presentau a moda cumpetenta ils scazis culturals dil liug culla fracziun da Vazerol che vegneva era numada pli baul «Rütli grischun» nua ch’ils representants dallas Treis Ligias duevan – tenor ina tradiziun empau dipiteivla – seradunar antruras. In monument a Vazerol – sco era in pli grond a Cuera – regordan a quella tradiziun historica. Economicamein vegni il vitg da 140 habitonts a sentir las consequenzas dolorusas dalla iniziativa davart las habitaziuns secundaras. Ruina dil casti da Belfort e via culturala Brinzauls metta grondas speronzas sil turissem. Proximamein duei la nova via culturala cun sculpturas digl artist Roman Plaz, che vegnan installadas all’entrada dil vitg, realisada. Il punct culminont dalla viseta dils politichers communals da Domat ei bein l’ascensiun viers la ruina restaurada dil casti da Belfort stada. Igl ei in artifeci marcant ch’ei vegnius realisaus a sias uras da Donat da Vaz – in adversari potent digl uestg da Cuera – sco fortezia. Per conclusiun dalla dieta ein ils politichers communals serendi viers Savognin nua ch’il directur da turissem Adrian Bühlmann ha declarau las finamiras e la strategia avon ch’ils parlamentaris serendien culla sutgera si Tigignas. Da leu anora ein els allura carrai spectacular culs rulladers da downhill – tgi a moda rasanta e tgi a moda pli precauta – anavos a Savognin. Ils politichers han aschia saviu demonstrar ina gada dapli che els ein habels da surventscher fetg bein tuts incaps e dar damogn a tuttas sfidas. Claudio WIlli/mc (anr/hh) Muort la dumengia da Rogaziun federala han mo paucs giugs da campiunadi giug liug la fin d’jamna. Ella gruppa 2 dalla 4. ligia han Val S. Pieder e Danis-Tavanasa partiu ils puncts aschia che l’equipa dalla Cadi ei s’avanzada sil secund plaz dalla tabella. Alla testa dalla tabella sesanfla vinavon Trun/Rabius cun treis victorias ed in remis. Ella gruppa 1 dalla 5. ligia ha Rueun gudignau ordeiver encunter Lumnezia cun 0:2. Cun quei success ascenda Rueun sil tierz rang dalla tabella. 4. ligia, gruppa 2 Val – Danis-Tavanasa 1. Trun/Rabius 2. Danis-Tavanasa 3. Trübbach 4. Taminatal 5. Sargans II 6. Val 7. Sevelen II 8. Lumnezia 9. Flums 1a 10. Mels II 11. Panaduz 1b 2:2 4 4 4 4 3 4 3 3 4 3 4 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 0 2 2 1 1 1 0 0 0 1 1 2 0 1 1 1 2 2 4 13: 4 6: 5 10: 8 3: 7 9: 7 8: 7 6: 8 5: 4 10:10 5: 8 4:11 5. ligia, gruppa 1 Lumnezia – Rueun 1. Sedrun/Mustér 2. Trun/Rabius II 3. Rueun 4. Bogn Ragaz II 5. Union Trin 6. Lumnezia II 7. Danis/Tavanasa 8. Vaz-sut II 9. Schluein Glion 10. Laax 10 7 7 6 5 5 4 4 4 3 0 0:2 4 4 3 3 3 4 3 3 3 4 3 2 2 2 1 1 0 2 0 0 0 2 1 1 1 1 2 0 2 0 1 0 0 0 1 2 1 1 1 4 15: 6 9: 3 11: 6 11: 4 7: 8 3: 6 5: 6 4: 5 5: 7 4:23 9 8 7 7 4 4 2 2 2 0 Juniors A2, gruppa 1 Domat – Balzers Grabs – Surselva 3:1 2:4 Juniors B2, gruppa 1 Panaduz – Lai/Valbella Surselva – Domat Tavau – Team Cadi Schlarigna – Balzers 2:7 7:0 2:1 3:2 Juniors C1, gruppa 1 Montlingen – Au/Berneck Surselva – Altstätten Flums – Diepoldsau/Schmitter Domat – Schlarigna 2:3 6:6 1:9 3:1 Juniors D9 elita, gruppa 1 Widnau – Glarnerland Surselva – Cuera 97 Grischun – Landquart Vaduz – Uznach 0:3 0:3 8:0 4:0 Seniors meister, gruppa 1 Domat – Tusaun/Cazas Surselva – Panaduz Ruggell – Cuera 97 5:1 2:4 2:3 Placi a Spescha a Trun (rtr) Pader Placi a Spescha è stà en il center da la sentupada culturala da dumengia passada a Trun. Il pader curius, sco el vegniva magari era numnà, vala sco vair piunier, sco ina persuna fitg multifara che fascinescha anc oz, 180 onns suenter sia mort. Da ses temp na vegniva el dentant betg adina chapì e renconuschì. A Trun è Pader Placi a Spescha creschì si, ed a Trun è el lura era mort. Durant sia vita ha el perscrutà. El vala tar nus sco in dals emprims che ha vulì ascender ils culms e la pizza e guardar da surengiu sin las vals e valladas. E tut sias excursiuns ha el nudà sin cartas geograficas. Pader Placi a Spescha era alpinist, geograf, linguist e perscrutader da la natira. Acziun cun auto electric Sco punct culminont da lur dieta campestra a Brinzauls han ils politichers communals visitau la ruina dil Casti da Belfort. MAD (rtr) Depona in giast da vacanzas sia clav da l’auto per almain trais dis astga el ir questa stat in di gratuitamain cun il RenaultTwizy, in auto electric che stat questa stad avant ils biros da Sedrun Mustér Turissem, a Mustér sco er a Sedrun. Ils dus autos Renault Twizy ha la Garascha Bayer da Cuira mess a disposiziun.
1/--pages


text:
Charlotte von Lengefeld
Charlotte Luise Antoinette von Schiller, nèda Charlotte von Lengefeld (22 'd novèmber 1766 – 9 ed lòj 1826) l'era stèda la mujēr 'dal puvéta e dramatùreg tudèsc Friedrich von Schiller. I dū e se spuśèven in dal 1790 e i gh'ìven quàter fiō: Karl Ludwig Friedrich (1793-1857), Ernst Friedrich Wilhelm (1796-1841), Karoline Luise Friederike Schiller (1799-1850), e Emilie Henriette Luise (1804-1872).
Anca se la Lengefeld la nn'ìva mìa publichê di scrìt in dla só vìta, mó però la scrivìva dimòndi lettri, a 'l marì, a só surèla, a la só amìga Charlotte von Stein, a 'l Ghoethe, e cal cartèģ chè 'l è stê publichê più volti. A s pèinsa che la Lengefeld l'àpia scrìt un quèlc lavōr ch'a s catèva da mêś a 'l cherti 'd só marì, e publichê in dal mùć, c'ma p'r eśèimpi la nuvèla Al matrimóni segrēt.
Vōś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Charlotte von Lengefeld
Colegamèint a fóra
Na biugrafìa dal Schiller 'dal 1868 in sìm'a Google e-Books, pàg. 335


text:
March Aureli Car
El March Aureli Car, conossuu anca con domà el nòmm de Car (Marcus Aurelius Carus in latin; Narbona, 230 - Mesopotamia, 283) a l'è staa on imperador roman, del 282 finna a la mòrt.
Abil general, menter el se trovava in Rezia l'è staa proclamaa imperador di sò soldaa (l'eva mòrt recentement l'imperador Pròbo). L'ha comandaa ona spedizion contra i Sarmata in Pannònia con success; poeu l'è andaa in Mesopotamia e l'ha casciaa i Sassanid de la region, cont el conchestà i cittaa Seleucia e Ctesifont (la capital). Se cunta che la soa mòrt, avvegnuda lì, la sia stada provocada de on fulmen, ma par anca che 'l sia staa coppaa in d'on complòtt a òpera del prefett del pretòri Arri Aper. Ghe hinn succeduu i fioeu Carin e Numerian, giamò nomenaa Ceser primma de la soa mòrt.


text:
German Brass – musica da sturs ed umor (1. part)
- Dumengia, 22.2.2015, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 22.2.2015, 14:03, RTR
In sound fascinant, ina tecnica briglianta ed ina moderaziun pli che originala quai è la noda-chasa da German Brass. Dapi 1974 exista questa furmaziun che dumbra 10 solists u commembers da renumads orchesters tudestgs. Musica seriusa, fidela, musica da divertiment ed experimentala: German Brass è da chasa en ils pli divers stils, dal baroc, classica, romantica fin al dixie e bossanova. RTR ha registrà il concert dals 26-09-2012 a Lucerna. Da quest porta l'Artg l'emprima part cun musica da: Händel, Bach, Rossini, Wagner, Glenn Miller, Harry James e Leroy Anderson.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Amènt
En Botànica, l'ament l'è 'na 'nfiurescènsa cilìndrica e strèta, furmàda de fiurilì che g'ha mìa pétali o, semài che i ghe i ha, i è pesègn e de póch cönt, de spès anemòfii (empulinàcc col vènt) ma ale ólte i è empolenàcc pò a per mès de insècc (compàgn che 'ndèi Sàles). L'è furmàt de sòlet de fiùr unisesuài, dispunìcc bèi tacàcc de giü con l'óter e arènt a l'as centràl che de spès el pènt en zó.
L'è tìpich de le piànte de le famìe de le Betulaceae, Fagaceae e Salicaceae. En divèrse de chèste piànte, i è apéna i fiùr màs•cc che fùrma 'n amènt e 'nvéce i fiùr fèmina i è sèmpe (nösöla, rùer) o i fùrma dei óter tìpi de 'nfiurescènse. En sèrte ótre piànte però (compàgn de le àlbere) tat i fiùr mas•cc come i fiùr fèmina i è reünìcc en amèncc.


text:
Müsega techno
La Müsega Techno a l'è un gener de müsega eletroniga nassüü a la fin di agn '80 a Detroit, in Michigan, USA (Detroit Techno). La prima völta che la parola techno l'hann duprada a l'è staa in del 1988.
Un frach de gener hann inflüenzaa la Techno al sò scuminci: la müsega eurupea cume quela di Kraftwerk, la Chicago house, el funk, electro, e'l jazz eletrich. Insema a quest, al gh'è anca un imaginari fütüristich, in particular quel del liber The Third Wave del Alvin Toffler. Propi el Juan Atkins, vün di pader la la Techno, l'ha citaa la fras techno rebels (rebel techno) cume ispiraziun per duprà la parola techno per descriv quel stil müsegal chì. Quest particular insema de inflüenz el liga la techno cun l'estetiga ciamada AfroDiasporic Futurism. Per el Derrick May, el trasferiment del spirit del corp a la machina a l'è despess una pense central, cume un espressiun de spiritüalità tecnulogica.
La strütüra d'un toch techno a l'è minga cumplicada: de solit a l'è la surapusiziun prugressiva de loop che hinn lungh 1/2, 1 o 2 batüd. La cassa a l'è in 4/4 e - se propi - la gh'ha di cambiament piscinit.


text:
Gunsan
Gunsan (Hangul: 군산시; Hanja: 群山市) a l'è una cità in del nordest de la pruvincia de Nord Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 280,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 16 distret (dong; 동), vün eup (읍) e 10 myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tacoma, Washington, Stat Ünii d'America
- Windsor, Ontario, Canada
- Yantai, Shandong, Cina
- Pimpri, Maharashtra, India
- Jharkand, Bihar, India


text:
Morte a 33 giri
Morte a 33 giri (Mòrt a 33 gir) 'l è 'n film ad scarésa prudót par Dino De Laurentiis e girâ in dal 1986 par Charles Martin Smith.
In dal film i rècitan dū pès da nuànta dal rock dûr mundiàl: Ozzy Osbourne in dla part 'd un predicadōr televiśiṿ ch'al fà la muràl a i śóvan e Gene Simmons, basìsta di Kiss, ch'al fà al persunàǵ dal dj Nuke.
Sunt
Eddie Weinbauer (Marc Price), ch'al s pòrta a drē al scutmàj ad "Ragman", 'l è 'n śuvnòt ch'a gh piàś dimóndi la mùśica heavy metal. In dla sò cambra da lèt al gh'à i poster di sò grup favurî: Anthrax, Mötley Crüe, Ozzy Osbourne, Judas Priest e al scandalóś Sammi Curr (Tony Fields), un cantànt ch'al ciàpa còntar da tut i bigòt, cuma al predicadōr Aaron Gilstrom (Ozzy Osbourne), par la sò manéra ad cumpurtàr-as a l'arvèrsa e p'r al fat ad spìnśar i śóvan fóra da la strada bòna.
A scóla la vita par lò l'è dimóndi dura par via dla mùśica ch'al scólta e par la sò manéra ad vistìr-as, difarènt da chi àtar. Al vèṅ mis cuntinuamènt da na banda e al patìs di schèrs catìṿ, specialmènt da part 'd un grup a bui cun a cap Tim Hainey (Doug Savant). Al pōl cuntàr su 'n amìg sōl, Roger Mockus (Glen Morgan), e da na ragasōla ch'la gh dà al sò apòǵ, la Leslie Graham (Lisa Orgolini), e ch'la 'l difénd.
Al ròbi i vaṅ pèś par Eddie quànd al vèṅ a savér ch'al sò ìdul Curr 'l à catâ la mòrt in 'n inséndi ch'l à culpî 'l hotel in du al stava. Un dè un sò amìg dj, Nuke (Gene Simmons), al gh dà 'l ùltim disc inèdit ad Curr, ch'à gh'è sōl cla còpia lè a 'l mónd. Turnâ a cà, Eddie al s durménsa scultànd-'l a lèt e al s al sógna, vdénd la sò mòrt. Quànd pò al s déśda, al próa a sunàr al disc a 'l cuntràri e acsè al sènt ch'al sò cantànt favurî al gh dascór da 'l da 'd là, dand-ag di cunsìli par vindicàr-as dal grup 'd Hainey.
Cun al pasàr dal tèmp però i rapòrt fra i dū i s frùstan parchè al muśicìsta al vrév al mâl anc dla Leslie ma Eddie 'l è cuntràri. Alóra Curr al decìd da par lò ad turnàr in cal mónd chè par cupàr dla gint a 'l pòst dal sò fan ch'al s éra tirâ indrē.


text:
Ezra Pound
Ezra Weston Loomis Pound (Hailey, 30 de utuber del 1885 – Venezia 1 de nuember del 1972) a l'è staa un pueta, critigh, e inteletual amerigan. Figüra preduminanta de la cultüra del Nöfcent, in particular per la puesia, a l'è staa el fundadur del muiment puetigh del Mudernism, tradütur e vün di principaj inuvadur puetigh del secul. Al gh'aveva una cultüra propi granda granda, che l'andava del Dante e la puesia pruvenzala al pensee e la puesia urientala.
Al principi del '900 l'è staa al center de la literadüra de lengua inglesa: a l'è famus per la so generusità, i raport e la prumuziun del laurà de alter artista, minga dumà pueta, 'me el Robert Frost, el William Carlos Williams, la Marianne Moore, H. D., l'Ernest Hemingway, el James Joyce, el Wyndham Lewis, e specialment el T. S. Eliot. Pound l'ha aüü anca un'inflüenza granda in del laurà del pueta irlandes premi Nobel W. B. Yeats.
El laurà del Pound al s'era però minga fermaa a la puesia ma a l'è famus anca per el so pensee pulitegh e ecunomigh, anca se despess cunsideraa in manera cuntruversa. A bun cünt, a l'è propi la so puesia che l'è piena del so pensee, cuma se pö legg in de la so övra principala, i Cantos.
Per vegh süportà el Fascism in Italia düranta la Segunda Guera Mundiala l'ha ris'ciaa la cundana a mort in USA e l'ha passaa 12 agn in d'un manicomi criminal amerigan.


text:
Bottesini Giovanni - Opere X Cb E Pf: Fantasia Sulla "sonnambula", Elegia In Re, Tarantella, - Sciascia Stefano Cb/david Giovanni Leonardi Pf.
Un cd di Giovanni Bottesini prodotto da DUCALE
Bottesini Giovanni - Opere X Cb E Pf: Fantasia Sulla "sonnambula", Elegia In Re, Tarantella, - Sciascia Stefano Cb/david Giovanni Leonardi Pf.: Bottesini Giovanni - Opere X Cb E Pf: Fantasia Sulla "sonnambula", Elegia In Re, Tarantella, - Sciascia Stefano Cb/david Giovanni Leonardi Pf.
Dettagli del prodotto
- Titolo: Bottesini Giovanni - Opere X Cb E Pf: Fantasia Sulla "sonnambula", Elegia In Re, Tarantella, - Sciascia Stefano Cb/david Giovanni Leonardi Pf.
- Interprete: Giovanni Bottesini
- Produttore: DUCALE
- Genere: Musica Classica
- EAN-13: 8013477940535


text:
25 11
Ol dé 25 de noèmber l'è 'l 329 ( 330 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 37 dé a finí l'an.
Ul dí 25 de noèmber al è ul dí da pòost 329 ( 330 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 37 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1905 - Barcelona: col pretest de la pöblegassiú d'öna barzeleta crítega, di militar Spagnöj i assalta e sachesa la sé del setmanare satíregh ¡Cu-Cut! e del diare La Veu de Catalunya; ol goèrn Spagnöl al suspent i garansie costitüssionale a la sità e al impülsa la Llei de Jurisdiccions (Les de zörisdissiú) (Facc del ¡Cu-Cut!).
2005 - Paris: la UNESCO la declara la Patum de Berga Patrimone Oral e Imaterial de la Ümanità.
1491 - Granada (al-Andalus): l'esèrsit Castejà al ghe scumensa l'ases ch'al posarà fí al Regn de Granada, ol Darér Regn mösölmà a la Penísula Ibérica.
1936 - Berlin (Zermania): Zermania e ol Zapú gh'i signa ü pat de colaburassiú per defendí-ss d'ü possíbel atach Soviétegh (Pat Anti-Comintern), gjöst ü mes daspus che Hitler e Mussolini i proclamass l'ass Roma-Berlin.
1975 - Surinam: chèst paes s'independisa di Paes Bass.
2005 - Rafah (la franza de Gaza, Palestina): Mahmoud Abbas gh'al inaügüra ofissialament ol post de frontera con l'Esit che Israel al ía sart sö ol 7 09 del 2005, öna ölta finida la retirada de la franza de Gaza, daspus 38 agn d'ocüpaciú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1562 - Madrid (Spagna): Lope de Vega, scritur Spagnöl (m. 1635).
1870 - Granville (la Normandia, Fransa): Maurice Denis, pitur, crítich e teòrich de l'art Fransesa, integrat al moviment artístich i nabís (m. 1943).
1915 - Valparaíso (Sile): Augusto Pinochet, militar, polítegh e ditadur Siles.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1903 - Sukarrieta (Biscaja, ol Paes Basch): Sabino Arana, pàder del nassiunalesm Basch (n. 1865).
1960 - Ojo de Agua (provínsa de Salcedo, la Repüblega Dominicana): i sorele Mirabal, int ün assident de trànsit pro·ocat per di agenc de Trujilo (n. 1924, 1927 e 1935).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé mondial contra la violensa vèrs i done, istitüit per i Nassiú Ünide ol 19 10 de 1999 in recordansa di sorele Mirabal
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
In-Grid
La Ingrid Alberini, in art In-Grid (Guastâla, 11 ad Setémbar dal 1978), l'è na cantànta arśàna ad mùśica dance, cgnusùda specialmènt p'r i sò sucès cantâ in léngua francéśa, in particulàr la canta dal 2002 Tu es foutu (tu m'as promis).
Biugrafìa
Al sò nóm al gh'è stâ dâ in unór dl'atóra śvedéśa Ingrid Bergman da i sò genitōr ch'i gh'ìvan un cìnema.
Dimóndi cgnusùda in dl'Europa da 'l èst, l'à fat al sò debùt a la granda in dal marcâ discugràfic in dal 2002 cun al sìngul Tu es foutu prudót par Larry Pignagnoli e Marco Soncini. Ad cla canta chè a gh'n è na versiòṅ anca in ingléś cun al tìtul ad You Promised Me.
In séguit la fà gnir fóra, p'r al cà discugràfichi EMI e ZYX, al sò prim àlbum ciamâ Rendez-Vous (Apuntamènt) cun dèntar anc i sìngui In-tango, Shock e Ah l'amour l'amour.
In-Grid la cuntìnua a cantàr in francéś anc in dal 2004 faghénd gnir fóra un disc ad cover ad canti tranśalpìni, La vie en rose (La vita in ròśa), cun dèntar soquànti canti 'd Édith Piaf cuma Milord, Non, je ne regrette rien e La vie en rose.
'L an dòp l'è la vòlta ad Voilà! (Ca-i chè!), un disc sèmp'r in francéś cun ùndas pès dèntar fra i quài i sìngui Mama mia e Oui.
Dal 2010 invéci i èṅ i disc Passion e Lounge Musique.
In-Grid l'è laureàda cun al màsim di vōt in Filuśufìa.
Discugrafìa
Àlbum
- Rendez-Vous 2003
- La vie en rose 2004
- Voilà! 2005
- Passion 2010
- Lounge Musique 2010
Sìngui
- Tu es foutu (tu m'as promis) 2002
- Shock 2003
- In-Tango 2003
- Ah l'amour l'amour 2004
- Pochill - Tu Es Là? 2005
- Mama mia 2005
- Oui 2006
- I Was a Ye-Ye Girl (con Doing Time) 2006
- I Love 2008
- Tentaçion a l'hombre 2008
- Le dragueur 2009
- Les fous 2010
- Vive le Swing 2010


text:
Madiswil
Madiswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2216 abitant.
El cumün de Madiswil al se tröva a una altitüden de 538 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Auswil, Busswil bei Melchnau, Gondiswil, Lotzwil, Melchnau, Reisiswil, Rütschelen.
Al prim de ginee del 2011 Kleindietwil e Leimiswil hinn staa agregaa al cumün de Madiswil.


text:
Johannes Kepler
Johannes Kepler (nasìt a Weil der Stadt, en Germània, ai 27 de dezèmber del 1571 - mórt a Ratisbona, Germània, ai 15 de noèmber del 1630), cunusìt de sòlet col nòm de Kepléro, l'è stat 'na figüra fondamentàl de la revulusiù scentìfica. Astrònomo e matemàtich todèsch, cunusìt suratöt per le sò Légi sùra 'l müimènt dei pianéti sö 'n òrbita entùren al Sul. L'è stat en colaboradùr de Tycho Brahe, che 'l sostetöesarà come matemàtich imperiàl de Rodólfo II.
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kepler l'è nasìt endèna famìa de religiù catòlica protestante luteràna, che stàa 'ndèla cità de Weil der Stadt endèl Baden-Württemberg. El sò nóno l'ìa stat el sìndech de la cità, ma a l'época che l'è nasìt Keplero, la famìa l'ìa 'n decadènsa. Sò pàder, Heinrich Kepler, l'ìa 'n mersenàre del ezèrcit del Dùca de Württemberg e sicóme che l'ìa quàze sèmper en campàgna militàr, a la sò cà el restàa póch.
Sò màder, Catherine, la mandàa aànti 'na locànda, ma la fàa apò la guaridùra e l'erborìsta, chèste atività piö 'n nacc endèi agn le ghe costarà l'acüza de éser 'na strìa. Kepléro, nasìt sitimì, el g'ha patìt töta la vìta de 'na salùte dèbola. A tré agn el g'ha ciapàt sö 'l vaiòlo, e come conseguènsa ghe restarà 'na vìsta mìa tat bùna. Nonostànte la sò salùte però, l'è stat en pipì desedàt che ghe piazìa 'mpresiunà i viazadùr che se fermàa a la locànda de sò màder co la sò braüra e 'l sò talét en matemàtica.
A fà nàser l'enterès de Kepléro per l'astronomìa g'ha aidiàt apò i sò genitùr: quan che 'l gh'ìa sich agn, i l'ha portàt a éder la cométa del 1577; piö tàrde 'l lasarà scriìt che sò màder la l'éra portàt söndèn dòs per vidìla. A nöf agn sò pàder el ghe fà éder la eclìsi de lüna del 31 de zenér del 1580, e apò a ché 'l regordarà che la Lüna la parìa bastànsa rósa. Keplero piö tàrde 'l stüdiarà 'l fenòmeno e 'l darà la spiegasiù endèn giöna de le sò òpere òtica.
Endèl 1584, el và 'ndèl Seminàre protestànt de Adelberg e du agn piö tàrde, al Seminàre superiùr de Maulbronn.
L'oté lé 'l sò diplòma de fì dei stüde e 'ndèl 1589 el cumìncia a stüdià a l'università de Tubìnga. El sò profesùr de matemàtica, l'astrònomo Michael Maestlin, el g'ha 'nsegnàt el sistéma eliocèntrich de Copèrnico, matéria che 'l riservàa apéna per i sò stüdèncc piö brài.
Endèl 1615, sò màder, che alùra la gh'ìa 68 agn, la vegnarà acüzàda de éser 'na strìa. Kepléro, sigür de la sò inocènsa, el pasarà sés agn a difindìla deànti ai tribünài. Sò màder la pasarà 'n an seràda sö 'ndèla tór de Güglingen e la vegnarà liberàda ai 28 de setèmber del 1621. Endebulìda per i agn dür dei procès de la prizù, la mörarà sés més dòpo.
Keplero el mörarà endèl 1630 a Ratisbóna, en Baviéra, a l'età de 59 agn.
Endèl 1632, endèla Guèra dei Trent'Agn, l'ezèrcit svedés el desfarà fò la sò tómba e le càrte dei sò stüde le narà perdìde 'nfìna al an 1773. Recüperàcc de Caterìna II de Rüsia, adès i se tróa al Oservatòrio de Pulkovo a Sanpietrobùrgo.
Òpera Scentìfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo ìga stüdiàt teologìa a l'università de Tubìnga, inclùzo l'astronomìa condèn sotenidùr de le edèe del Copèrnico, el g'ha 'nsegnàt al seminàre protestànt de Graz. Keplero 'l pröarà a comprènder le légi del müimènt dei pianéti per 'na gran part de la sò vìta.
Endèl 1596 Kepléro 'l g'ha scriìt en lìber endèl qual el g'ha spiegàt le sò edèe. Misterium Cosmographicum (El mistéro còsmich). Dàto che l'ìa 'n òm de vocasiù religiùza bèla sàlda, Kepléro 'l vidìa 'ndèl sò modèl cosmològich 'na celebrasiù de l'ezistènsa, de la sagèsa e de l'elegànsa del Signùr. El g'ha scriìt: «me ülìe éser en teòlogo; ma adès me se rènde cönt che per mès del mé sfórs, el Signùr el pöl véser celebràt apò co l'astronomìa».
Endèl 1600 l'acèta la propòsta de colaborà col astrònomo 'mperiàl Tycho Brahe, che alùra 'l gh'ìa mitìt en pé 'l piö 'mportànte cèntro de oservasiù atronòmica de la sò época. Tycho Brahe 'l gh'ìa a dispuzisiù chèi che alùra i éra i piö precìs dàti de oservasiù astronòmica dei pianéti ma la situasiù dei rapórcc 'ntra Keplero e Brahe l'ìa cumplicàda e i se fidàa mìa tat de giü con l'óter. Keplero 'l riarà a ìga 'n mà i dàti del Brahe apéna dòpo de la mórt de chèsto, dàti che i éra 'n bèl tòch piö precìs de chèi che 'l gh'ìa ìt a dispuzisiù 'l Copèrnico. Endèl stüdià chèsti dàti, suratöt chèi del müimènt retrògrado de Màrte, el s'è rindìt cönt che 'l müimènt dei pianéti el püdìa mìa éser spiegàt col modèl che 'l gh'ìa 'ndèl có lü, bazàt sö i poliédri perfècc e l'armonìa de le sfére.
Keplero 'l se rifüdàa de acetà che 'l Signùr el gh'ìes mìa dispunìt i pianéti segónt dele figüre geométriche sèmpe, e isé 'l s'è dedicàt con ustinasiù a pröàl con ògna sórt de cumbinasiù de sércoi. Quan che 'l s'è cunvincìt che coi sércoi se püdìa mìa alùra 'l g'ha pröàt coi ovài. Endèl véder che pò a con chèi gh'éra mìa mèzo de rià a 'na spiegasiù el g'ha pröàt co le elìsi e con chèle a la fì el troarà chèle che le restarà famùze col nòm de trè légi (püblicàde endèl 1609 endèla sò òpera Astronomia Nova). Chèste scopèrte le g'ha portàt stüpur endèl mónt scentìfich de alùra e i l'ha fat conóser de töcc come 'l piö brào astrònomo de l'época, ma a lü gh'è restàt adòs 'na sèrta delüziù per la mancàda dimostrasiù de la sò intüisiù del prensépe, cioè chèla de l'armonìa de le sfére (perchè pò nà a catà sà le elìsi — el dizìa — semài che gh'è i sércoi che i è piö sèmplici?).
Endèl 1627 el g'ha püblicàt le Tabulae Rudolphine, a le quàle 'l g'ha dedicàt en sfórs enòrme, e che i è stàde doperàde per de piö d'en sècol en töt el mónt per calculà la puzisiù dei pianéti e de le stèle. Co le légi del müimènt dei pianéti l'è stat bù de preéder el pasàgio de Vènere del an 1631 isé de confermà 'na ólta per töte la sò teorìa.
Le trè légi de Kepléro[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al tép de la sò colaborasiù col Tycho Brahe el g'ha mai püdìt stüdià i dàti del müimènt aparènt dei pianéti perchè 'l Tycho el se rifüdàa de dàga chèste 'nformasiù. Dòpo la mórt de Tycho, 'nvéce el riarà a ìga 'n mà i dàti precìs de le òrbite dei pianéti che per agn i éra stàde oservàde e marcàde zó. Gràsie a chèsti dàti, Keplero el pödarà dedùcer le òrbite reài dei pianéti. Per fürtüna, Tycho el s'ìa concentràt sö Marte, che 'l g'ha 'n elìtica bèla marcàda, sedenò ghe sarès stat difìcil al Kepléro de rindìs cönt che le òrbite dei pianéti i éra elìtiche. En prensépe Keplero 'l g'ha pröàt a spiegà le òrbite aparèncc coi sércoi, perchè 'l i a cunsideràa le traietòrie piö perfète, ma i dàti oservàcc i cuincidìa mìa coi càlcoi, e chèsto 'l ghe dülìa al Keplero, ma dàto che 'n erùr de 8 minücc de arch el püdìa mìa fa aparì de mìa idìl, Keplero 'l g'ha capìt che 'l duzìa abandunà i sércoi, ma chèsto per lü 'l significàa che ghe tocàa abandunà apò a l'edèa de 'n "mónt perfèt". A la fì 'l pröarà a doperà le fòrmiule de le elìsi, 'na figüra stràna discriìda de Apolònio de Pèrgamo endèn giöna de le òpere salvàde de la distrüsiù de la bibliotéca de Alesàndria, e 'l scopresarà che chèste le cuincidìa a la perfesiù co le oservasiù del Tycho.
El gh'ìa scuprìt la prìma lége de Keplero:
- "I pianéti i g'ha müimèncc elìtich entùren al Sul, e chèsto l'è colocàt endèn giü dei föch de l'elìse".
Dòpo chèsto rezültàt emportànte, Kepléro 'l s'è dedicàt apéna a oservà i dati e caàn de le cuncluziù e sènsa nesöna edèa pre-cuncepìda. El riarà a stabeléser la velocità del pianéta sö la sò òrbita e 'l troarà la segónda lége:
- "I pianéti, endèl sò percórs sö l'elìse, i 'ntercèta le stèse àree endèn stès tép".
Per en bèl pó tép, el Keplero el g'ha püdìt confermà apéna chèste dò légi pò a per el rèst dei pianéti. Zà apéna isé el sarès stat en rezültàt spetacolàr, ma restàa amò de mèter en relasiù le traietòrie dei pianéti 'ntrà de lùre. Dòpo divèrsi agn, el scopresarà la tèrsa, e 'n grant emportànta, lége del müimènt dei pianéti:
- "El quadràt dei perìodi dei pianéti l'è prupursiunàl al cübo de la distànsa média del Sul."
Chèsta lége, ciamàda apò lége armònica, ensèma a le ótre dò légi, la pirmitìa de ünificà, preéder e comprènder töcc i müimèncc dei àstri.


text:
Gornaa
Gornaa (nom ufizial in italian: Gornate-Olona) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 2 243 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,8 km² e 'na densità de 467 ab./km².
El paes, situaa in del Sever, el gh'ha quatter frazion, ciamaa Biciccera, Madonnetta, San Pancrazi e Torba.
El monastee de Torba, del VIII secol, l'è on monument che al dì d'incoeu l'è de proppietà del FAI.
L'è cognossuu anca 'me Gornaa de Sott, perchè gh'è on sitt ciamaa Gornaa de Sora che l'è ona frazion de Castion.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gornaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1Rü wüxi ga ngunexü̃gu wenaxãrü naxca̱x naxĩtaque̱xe ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü, rü nüxü̃́ nataxuma ga norü õnagü. Rü Ngechuchu rü norü ngúexü̃güca̱x naca, rü ñanagürü nüxü̃: 2—Choxü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü i ñaã duü̃xü̃gü, erü marü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃ nuã chauxü̃tawa nangẽxmagü, rü nüxü̃́ nataxuma i norü õna. 3—Rü ngẽxguma chi ngẽmaãcümare íchayamugügu, rü chi ngürüãchi namagu tá nayaturae, erü nümaxü̃gü rü yaxü̃wama ne naxĩ —ñanagürü. 4Rü norü ngúexü̃gü rü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —¿Natürü ñuxãcü tá tanachibüexẽẽ i núma i ngextá taxúema íxãpataxü̃wa? —ñanagürügü. 5Rü Ngechuchu nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Ñuxre i pãũ pexü̃́ nangẽxma i pemax? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Toxü̃́ nangẽxma i 7 i pãũ —ñanagürügü. 6Rü ñu̱xũchi ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ namu na ñaxtüanewa natogüxü̃ca̱x. Rü nanade ga yema 7 ga pãũ, rü Tupanana moxẽ naxã. Rü ñu̱xũchi inanabücu, rü norü ngúexü̃güna nanana. Rü nümagü rü duü̃xü̃güxü̃ nayanu. 7Rü nüxü̃́ nayexma ta ga ñuxre ga choxnixãcügü. Rü Ngechuchu rü Tupanana moxẽ naxã, rü ñu̱xũchi norü ngúexü̃güxü̃ namu na iyanuãxü̃ca̱x. 8Rü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü rü meãma nachibüe ñu̱xmata meã nüxü̃́ yangu. Rü yexguma rü ta 7 ga pexchi nanapagü namaã ga yema íyaxügüxü̃. 9Rü yema duü̃xü̃gü ga yéma chibüexü̃ rü maneca 4000 nixĩ. Rü yemawena ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güxü̃ ínimugü. 10Rü ñu̱xũchi wüxi ga nguegu nixüe namaã ga norü ngúexü̃gü, rü Damanútaanewa naxũ. 11Rü Ngechuchuxü̃tawa nangugü ga Parichéugü, rü inanaxügüe ga na namaã yaporagatanücüüxü̃. Rü nüxna nacagüe na nüxü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x ga wüxi ga cua̱xruü̃ ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃, na yemaãcü nüxü̃ naxügüxü̃ca̱x, rü nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x ngoxi aixcüma Tupana Nane yiĩxü̃. 12Rü Ngechuchu rü poraãcü yaxna narüngü̃, rü ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ i ñaã duü̃xü̃gü naxca̱x ínacagü i wüxi i cua̱xruü̃ i Tupanaãrü poramaã üxü̃? Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü bai i wüxi i cua̱xruü̃ tá nüxü̃ chawe̱x —ñanagürü. 13Rü yema ñaxguwena, rü nüxna yéma nixũ ga yema duü̃xü̃gü. Rü wenaxãrü nguegu nixüe rü naxtaxaarü tocutüwa naxũ. 14Natürü ga norü ngúexü̃gü rü nüxü̃ inayarüngümaẽ ga norü õna na íyangegüxü̃, rü wüxixicatama ga pãũ nüxü̃́ nayexma ga nguewa. 15Rü yexguma ga Ngechuchu rü nayaxucu̱xẽgü, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Dücax, pexuãẽ naxca̱x i Parichéugüarü rü Erodearü pãũãrü puxẽẽruü̃! —ñanagürü. 16Rü yema norü ngúexü̃gü rü inanaxügüe na nügümaã ñagüxü̃: —Ngẽma ñanagürü tüxü̃ erü tama tawemü ta ítingegü —ñanagürügü. 17Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nacua̱xama na yema ñagüxü̃, rü yemaca̱x ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ “Tangearü õnaã̱x”, ñaperügügü? ¿E̱xna ñu̱xma rü ta tama nüxü̃ pecua̱xgüéga rü tama nüxü̃ picua̱xãchitanü i ngẽmachiga? ¿E̱xna pexca̱x naxẽ i ngẽma? 18Pema rü pexãxẽtügüchire̱x, ¿rü ñuxãcü i tama nüxü̃ pedauxü̃? Rü pexãxmachi̱xẽgüchire̱x, ¿rü ñuxãcü i tama nüxü̃ pexĩnüẽxü̃? ¿Rü e̱xna tama nüxna pecua̱xãchie ga yexguma chayamuxẽẽgu ga yema pãũ rü choxni? 19—Rü yexguma yema 5000 ga duü̃xü̃güxü̃ chayanuxgu ga yema wüxime̱ẽ̱xpü̱x ga pãũ, ¿rü ñuxre ga pexchigü yiĩxü̃ ga napagücü ga yexguma penadexgu ga yema íyaxügüxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Rü 12 ga pexchigü —ñanagürügü. 20Rü ñu̱xũchi ñanagürü ta ga Ngechuchu: —Rü yexguma yema 4000 ga duü̃xü̃güxü̃ chayanuxgu ga yema 7 ga pãũ, ¿rü ñuxre ga pexchigü yiĩxü̃ ga napagücü ga yexguma penadexgu ga yema íyaxügüxü̃? —ñanagürü. Rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —7 ga pexchigü —ñanagürügü. 21Rü yexguma rü ñanagürü nüxü̃: —¿Rü ñu̱xma rü ta taũtama nüxü̃ pecua̱xgüégaxü̃ na Parichéugücüma rü Erodecüma i chixexü̃chiga yiĩxü̃ i ngẽma pãũãrü puxẽẽruü̃gu pemaã chixuxü̃? —ñanagürü. 22Rü yemawena rü Bechaídaarü ĩãnewa nangugü. Rü yéma Ngechuchuxü̃tawa nanagagü ga wüxi ga ngexetücü. Rü nüxü̃ naca̱a̱xü̃gü na nüxü̃ yangõgüxü̃ca̱x. 23Rü Ngechuchu rü guma ngexetücüme̱xẽgu nayayauxãchi, rü ĩãneãrü yéamaxü̃ra nanaga. Rü yéma naxbü̱xágümaã nayawaixetüxẽẽ, rü ñu̱xũchi naxẽtügu ningõgü, rü nüxna naca ngoxi marü ṯacüxü̃ nadau. 24Rü yexguma ga guma ngexetücü rü inanaxügü ga na yadauchixü̃. Rü ñanagürü: —Nüxü̃ chadau i duü̃xü̃gü i ñoma naĩgü i ixĩxü̃nerüü̃ ixĩgüxü̃ —ñanagürü. 25Rü yexguma ga Ngechuchu rü wenaxãrü naxẽtügu ningõgü. Rü nüma ga guma yatü rü meãma inadawenü. Rü yemaãcü naxca̱x nitaane rü meãma naxca̱x nango̱x ga guxü̃ma. 26Rü yemawena ga Ngechuchu rü napatawa nanamu. Rü namaã nüxü̃ nixu na tama ĩãneca̱x nataeguxü̃. 27Rü yemawena rü Checharéa ga Piripuanewa yexmane ga ĩãnexãcügüwa naxũ ga Ngechuchu norü ngúexü̃gümaã. Rü namawa rü Ngechuchu rü norü ngúexü̃güna naca, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ñuxũ ñagüxü̃ i duü̃xü̃gü i chauchiga na texé chiĩxü̃ i chomax? —ñanagürü. 28Rü norü ngúexü̃ nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Nangẽxma i duü̃xü̃gü rü: “Cuáü̃ ya baiü̃xẽẽruü̃ quixĩ”, ñagüxü̃, rü togü i: “Ería quixĩ”, ñagüxü̃, rü togü rü: “Wüxi ga nuxcümaü̃cü ga Tupanaãrü orearü uruü̃ quixĩ”, ñagüxü̃ —ñanagürügü. 29Rü yexguma Ngechuchu rü nüxna naca rü ñanagürü: —¿Rü pema i ñuxũ ñapegügüxü̃ choxü̃ na texé chiĩxü̃? —ñanagürü. Rü Pedru nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Cuma nixĩ i Cristu i Tupana cuxü̃ unetacü quiĩxü̃ —ñanagürü. 30Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güxü̃ namu na taxúemaãma nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x ga yema ore ga nachiga. 31Rü yemawena rü Ngechuchu inanaxügü ga norü ngúexü̃gümaã nüxü̃ na yaxuxü̃ ga ṯacü tá nüxü̃ na üpetüxü̃. Rü ñanagürü nüxü̃: —Choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü poraãcü ngúxü̃ tá chinge. Rü choxü̃ tá naxoxgü i Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü i yaguã̱xgü, rü paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü ngẽma ngúexẽẽruü̃gü i Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃. Rü tá choxü̃ nima̱xgü, natürü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃gu rü wena táxarü chamaxü̃ —ñanagürü. 32Rü yema ore rü meãma namaã nanango̱xẽẽ. Natürü yexguma ga Pedru rü nüxĩca noxrüwama Ngechuchuxü̃ naga, rü inanaxügü ga na naxucu̱xẽãxü̃ na tama yemaãcü yadeaxü̃ca̱x. 33Natürü ga Ngechuchu rü nadauegu, rü norü ngúexü̃güxü̃ nadawenü. Rü Pedruxü̃ nanga, rü ñanagürü: —¡Choxna ixũgachi, Pa Chatanáx! Cuma rü tama Tupana nagu rüxĩnüxü̃gu curüxĩnü, erü yatügü nagu rüxĩnüxü̃gumare nixĩ i curüxĩnüxü̃ —ñanagürü. 34Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güca̱x rü duü̃xü̃güca̱x naca. Rü ñanagürü nüxü̃: —Rü ngẽxguma texé chowe rüxũxchaü̃gu, ¡ẽcü nüxü̃ tarüxo i tümaãrü ngúchaü̃, rü ñoma wüxi i curucha ngĩxü̃ tayaxuxü̃rüü̃ namaã tapora i guxü̃ma i ngúxü̃ i chauxca̱x tingexü̃, rü chowe tarüxũ! 35—Erü yíxema tügü maxẽchaxẽẽchaü̃xẽ rü tá tayu. Natürü yíxema chaugagu rü ore i mexü̃gagu yuxe, rü aixcüma tá tamaxü̃. 36—¿Rü ṯacüwa nüxü̃́ namexü̃ ya yatü ega ngẽxguma nayauxãgu i guxü̃ma i ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃gü, natürü norü maxü̃ iyanatauxẽẽgu? 37—Rü ngẽxgumarüü̃ ta, ¿rü ñuxre i dĩẽru iyangu na ngẽmamaã naxca̱x nataxexü̃ i norü maxü̃ i wüxi ya yatü? 38—Rü ngẽxguma texé i ñaã duü̃xü̃gü i pecaduã̱xgüxü̃ i tama yaxõgüxü̃pe̱xewa chauxca̱x taxãnegu rü naxca̱x taxãnegu i chorü ore, rü choma i Tupana Nane i duü̃xü̃xü̃ na chiĩxü̃ rü tá ta tümaca̱x chaxãne i ngẽxguma Chaunatüarü poramaã rü norü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x i üünegüxü̃maã wenaxãrü núma chaxũxgu.
Copyright
Learn More


text:
Riograndenser Hunsrückisch
El Riograndenser Hunsrückisch (in Purtughes hunsriqueano riograndense) a l'è una variant del dialet tudesch Hunsrückisch che l'è parlada de dusent agn in Brasil, in del stat de Rio Grande do Sul. Insema al Purtughes l'Italian el Talian, l'hann inflüensada anca alter dialet tudesch, 'me chel de la Pumerania, el Pommersch-Platt e'l Plautdietsch. A bunt cünt la gramatega e'l lessich a l'è tudesca.
Parol e möd de dì purtughes a hinn cumün, suratüt in riferiment ai piant e i besti. Anca i parol tecnulogich che gh'eren minga in del temp che i tudesch andaven in Brasil a hinn ciapaa del purtughes e a hinn diferent del tudesch: per esempi Aviong al post de reuplan (Flugzeug in tudesch), Kamiong (truck), Televisaum (Fernsehen).
A gh'hinn anca espressiun che hinn traslassiun del purtughes 'me Alles Gut (tudo bem) al post del tudesch standard Wie geht's.
A l'è anca cumün el tacà i süfiss tudesch ai parol purtughes. Per esempi: Canecachen per tassina del purtughes caneca; a gh'hinn anca furm ibrid 'me Schuhloja (negossi dij scarp) che la vegn del tudesch schuh e del purtughes loja, e furm germanisaa dij verb purtughes: lembrieren, regurdà; namorieren "inamurass"; respondieren, "respunt".
El Pader Noster in Hunsrück[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vata unsa, de du bischt im Himmel
geheilicht wet dei Nome
dei Reich kommt
dei Wille geschet
wi im Himmel och so uf de Ead.
Unsa tächlich Brot geb uns heit
un vageb uns unsa Schult
so wi mea vagewe unsa Schuliche
un fia uns net in Vasuchung
awa erles uns vom dem Üwel. Amen.


text:
Las differentas categorias da parcs
Ils parcs naziunals
In parc naziunal cumpiglia adina ina zona centrala ed ina zona periferica. En la zona centrala sa sviluppa la natira libramain en in ambient intact ed inaccessibel. Las activitads umanas èn fitg limitadas. La zona periferica d’in parc naziunal cumpiglia tschertas vischnancas cun lur cuntradas cultivadas natiralmain e cun lur territori che vegn sfruttà turisticamain e forestalmain. Questas zonas perifericas protegian la zona centrala d’influenzas negativas. Il Parc Naziunal Svizzer ch’exista dapi 100 onns suttastat ad in’atgna lescha federala. Il territori ch’el cumpiglia è in dals territoris selvadis da las Alps protegids il meglier.
Ils parcs natirals regiunals
In parc natiral regiunal è ina regiun rurala cun ritgezzas particularas sco ina cuntrada diversifitgada, ina gronda biodiversitad e patrimonis culturals valurus sco la Viafier retica en il Parc Ela. Questas ritgezzas duain vegnir mantegnidas e promovidas, ma er valurisadas per in svilup duraivel da la regiun.
Ils parcs natirals da recreaziun
In parc natiral da recreaziun posseda mintgamai ina zona centrala ed ina zona da transiziun. En la zona centrala porscha el a la flora e fauna indigena in ambient intact. La zona da transiziun protegia la zona centrala. Ella porscha bleras pussaivladads d’infurmaziun, d’activitad e da recreaziun e contribuescha uschia substanzialmain ad ina meglra qualitad da vita per la populaziun da las citads. In parc natiral da recreaziun sa chatta adina a maximalmain 20 kilometers dal center d’ina aglomeraziun e sto esser bain cuntanschibel culs transports publics.


text:
1977
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
03 05 - Catalunya: el governameent Spagnöö al legaliza el PSUC.
01 08 - Catalunya: el governameent Spagnöö al legaliza Esquerra Republicana de Catalunya.
11 09 - Barcelona: profitant de la Diada Nacional de Catalunya, se ghe la fa öna manifestassiú de massa a favur del Statüt (tranzissiú democràtega).
29 09 - Catalunya: el governameent Spagnöö al restaura la Generalitat (Generalitat provisional).
23 10 - el Prat de Llobregat (el Baix Llobregat): el presideent Tarradellas al turna indrée de l'esili.
06 12, Barcelona - Se ghe cositüiss ol pröm Consej Esecütif de la Generalitat de Catalunya daspus ol franchism.
24 01 - Madrid (Spagna): un cechin d'ültradrita Spagnöla al sassina ciinch avucaa laburaliist da CCOO.
10 03 - Ithaca (Növa York, SÜA): una echip d'astrònom de la Üniversitaa de Cornell, dirigjüda par James L. Elliot, la confirma l'esistenza d'anej inturna al pianeta Üran.
25 03 – l'Argentina: el generaal Alejandro Lanusse al è designaa presideent.
27 03 - Los Rodeos (Tenerife, ísul Canàrii): düü Boeing 747 a cjòcan int una pista de l'aeropoort e pròvacan la moort de 583 personn.
01 04 - Spagna: el governameent al süprimm la Segretaría Generala del Movimiento Nacional.
01 04 - Spagna: el governameent al autoriza la libertaa de sindicazziun d'impresari e lauraduur.
09 04 - Spagna: a sorpresa (al era ol sàbet sant), ol goèrn al legalisa ol PCE.
11 04 - Spagna: Gabriel Pita de Veiga y Sanz, miníster de Marina, al dimissiuna a causa de la legalisassiú del PCE du dé pröma.
30 04 - Spagna: ol goèrn al signa i pacc internassiunaj di drecc civil, polítegh, econòmegh e sossiaj, ch'i inclüd ol drecc de libertà sindicala e ol drecc de negossiassiú coletía.
11 05 - Spagna: ol goèrn al ratífega i pat internassiunaj signacc ol dé 30 04.
02 06 - Spagna: ol goèrn al àbroga la sindicassiú obligatòria al sindicat vertical franchesta.
04 06 - Nederland (Colorado, SÜA): Supertramp i resitra, a Caribou Studios, Even in the Quietest Moments, che conté ol sò sössess Give a Little Bit.
15 06 - Spagna: se ghe i sélebra i prime elessiú democràteghe de la Segonda Repüblega Spagnöla: UCD i adagna con masöransa relatia.
04 07 - Spagna: Adolfo Suárez al züra a la càrega de president del goèrn per la segonda ölta.
27 07 - Ol stat Spagnöl al ratifica ol Pat Internassiunal di Drecc Civils e Polítegh, che, in del sò Artícol 1, al proclama: Töcc i pòpol i gh'a ol drecc a l'autodeterminassiú
29 11 - sée di Nazziun Üniit (Növa York): i Nazziun Üniit a scernissan chesta dada coma Dí internazziunaal de solidaritaa con Palestina.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
01 04 - Nador (el Marroch): Laila Karrouch, scritura Catalana d'urígen Bèrbera.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
19 01 - Barcelona: Josep Trueta, medi traumatòlegh Catalan (n. 1897).
04 03 - Cali (Colòmbia): Andrés Caicedo, scrituur Colombian (n. 1951).
04 08 - Madrid (Spagna): Antonio Lugo Machín cognossüü coma Antonio Machín, cantaant Spagnöö d'orígen Cubana (n. 1903 o 1904).
16 08 - Memphis (Tennessee, SÜA): Elvis Aaron Presley cognossüü coma Elvis Presley, cantaant de rock Noort-american (n. 1935).
19 08 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Julius Henry Marx cognossüü coma Groucho Marx, atuur de cínema e ümorista Noort-american (n. 1890).
14 10 - La Moraleja (Madrid, Spagna): Harry Lillis Crosby, cognossüü coma Bing Crosby, cantaant e atuur de cínema Noort-american (n. 1903).
25 12 – Corsier-sur-Vevey (Lausana, Svízzera): Sir Charles Spencer Chaplin, atuur, diretuur, copionista e composituur Anglées (n. 1889).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lén
Lén (en Italià: Leno), l'è 'n cümü de 14 387 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 22 km a Sud de la cità de Brèsa.
El teretóre de Lén l'è abitàt amò de l'época dei Romàni e facilmènt prima amò apò a dei Cèlti Cenòmani che i gh'éra ocupàt la pianüra a sud de Brèsa. I nom de le frasiù de Milsanèl e Porsà i fa pensà a nòm asegnàcc quàn che gh'è stat fat la centüriasiù dei teretóre de la Pianüra Padana a dei legionàre de nòm Milicius e Portius.
L'Abasìa de Lén[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai tép dei Longobardi, sö ùrden del re Desiderio, a Lén gh'è stat fat sö 'na abasìa che g'ha ciapàt en póch tép 'na grant emportànsa e che controlàa teré, mìa apéna 'ndèla bàsa bresàna ma apò a 'ndèle pruvìnce e regiù vizìne, 'nfìna al Piemónt, l'Emìlia e la Toscàna (el pas de la Cìsa, per en sèrto perìodo l'è stat controlàt de l'Abasìa de Lén).
Le béghe col Vèscof de Brèsa, i incèndi del 1135 e 1148, e le vicènde de la stória le g'ha fat calà la potènsa che l'Abasìa l'ìa riàda a ciapà, al pónt che 'ndel 1205 i abitàncc de Lén i s'è riultàcc cutra a l'abate per otègner 'n pó piö de autonomìa.
L'abasìa la seghetarà a pèrder emportànsa de menemà e 'ndel sècol XV Bartolomé Averoldi, l'öltem dei abati de Lén, el fenesarà per cidìghela al cardinàl Pietro Foscari en càmbe de la séde vescuvìl de Spàlato.
De ché 'n aànti, l'abasìa la sarà sèmper de piö abandunàda al sò destì 'nfìna a rià a deentà póch de piö de 'na ruìna dirocàda. A la fì, la Repüblica de Venésia la ghe darà mandàt a la faméa Dossi, che l'ìa deentàda padrùna del monastér e de le tère 'ntùren, de sbàter zó apò a chèi quàter mür che gh'ìa restàt. Al dé d'encö, söl sit de l'abasìa se tróa 'na abitasiù fàda sö 'ndèl sècol XIX.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pforzheim
Pforzheim (Pforze 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 116 425 abitàncc (dato del 31. Dic 2012) e l'è übicàda 'ndèl nordèst del sò Land, endèla part setentriunàl de la Forèsta Négra (Schwarzwald), a presapóch 25 km a sudèst de Karlsruhe, e 37 km a nordòvest de Stocarda.
Pforzheim l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre rüràl (landkreis) de Enzkreis el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.