text:
Iron Maiden
Gl’Iron Maiden (a s lèś [ˈaɪən ˈmeɪdn]) i èṅ un grup heavy metal britànic mis sù in dal 1975 p'r al basìsta Steve Harris in dla sità ad Lóndra. I èṅ cunsiderâ di espunènt dimóndi impurtànt dal gènar e un muć ad grup i aṅ ciapâ sù da chi lōr. In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 100 migliòṅ ad còpi in tut al mónd, tgnénd da piò ad dū-mila cuncèrt.
Biugrafìa
Gl'inìsi (1975-1980)
Al grup al nas in dal 1975 par mèrit dal basìsta Steve Harris ch'l iva tòlt ispirasiòṅ p'r al nóm guardànd al film ’L óm da la mascra ad fèr. Cun al pasàr di an i s śòntan soquànt mémbar nóṿ cuma 'l chitarìsta Dave Murray e 'l cantànt Paul Di'Anno e cun chi lōr dū tòlt sù a vèṅ rigistrâ un demo ad sinc-mila còpi intitulâ The Soundhouse Tapes. In cal mèntar, i sarnìsan anc un putòć ciamâ Edward the Head (o semplicemènt Eddie) cuma sìmbul dal grup.
In dal Favràr dal 1980, cun un secónd chitarìsta in di rang (Tony Parsons), al grup 'l incìd dū pès nóṿ par la compilation metal Metal for Muthas (Sanctuary e Wrathchild), al fà gnir fóra al sò prim sìngul, Running Free, e al và a sunàr a Top of the Pops, na traśmisiòṅ televiśìva dla BBC.
I prim sucès (1980-1981)
Cun i nóṿ Clive Burr a la baterìa e al chitarìsta Dennis Stratton, al 14 'd Avrìl dal 1980 gl’Iron Maiden i faṅ gnir fóra par la EMI al sò prim disc umònim, cun na cupertìna diśgnàda par Derek Riggs, ch'al gh la cava a rivàr a 'l quàrt pòst dal clasìfichi ingléśi. 'L àlbum al gh'à dèntar soquànt braṅ bèla gnû fóra in cal mèntar (cuma Running Free, Prowler e Iron Maiden) e soquànt ad chi nóṿ cuma Remember Tomorrow (cantàda da Di'Anno in unōr a sò pàdar), Phantom of the Opera (pinsàda a partìr dal rumànś ad Gaston Leroux) e Charlotte the Harlot (didicâ a na putàna e ùnic braṅ fat interamènt da Murray a rivàr a 'dès).
Gl’Iron Maiden i partìsan pò p'r al sò prim tour uficiàŀ, faghénd da spala prima a i Judas Priest durànt al lōr British Steel Tour e pò a i Kiss sunànd par la prima vòlta in Itâglia a Róma e a Milàṅ in Agóst e in Setémbar.
In cal mèntar, in dal méś ad Śugn, a véd la luś 'n àtar sìngul, Sanctuary, cun na cupertìna ch'l'a fà scàndal p'r al fat ch'a s véd Eddie tgnir un curtèl a 'l còl dla Margaret Thatcher, in alóra prim minìstar ingléś.
Finî al tour Stratton, ch'al vliva far dal rock più melòdic cuma quél di Fleetwood Mac, al lasa 'l grup e al sò pòst a vèṅ tòlt par Adrian Smith, vèć amìg ad Murray. 'L 8 ad Nuvémbar a vèṅ fóra al sìngul Women in Uniform (cover di austragliàṅ Skyhooks), incóra cun Stratton a la chitàra. In cupertìna 'sta vòlta Eddie al gira cun dū putàni sótbràs, tgnû 'd òć da na Thatcher cun un mìtar in maṅ.
Al 2 ad Favràr dal 1981 al grup al fà catàr in di negòsi al sò secónd disc, Killers (Sasèṅ), un lavōr prudót par Martin Birch e scrit interamènt da la mènt dal grup Harris, a part la canta umònima firmàda anc par Di'Anno. 'L àlbum, anc par via ad braṅ cuma la title track, Wrathchild, Purgatory e Murders in the Rue Morgue, al vèṅ cunsiderâ bèṅ da i crìtic ma al n gh la cava briśa a véndar cuma 'l precedènt, rivànd a 'l 12śum pòst in clasìfica in dal Régn Unî e vindénd sinc migliòṅ ad còpi.
I sinc i tàcan 'n àtar tour mundiàŀ, rivànd anc in Giapòṅ in dua i regìstran anc 'n EP dal tìtul Maiden Japan. I sònan anc dal nòstri bandi, a Rèz, al 31 ad Mars dal 1981. Al caràtar arvèrs ad Di'Anno al vèṅ però sèmpar più fóra e quést chè a s śònta anc a di àtar prubléma ch'al gh'iva cuma dròghi e alcol. Par far in manéra che tut quést al n s mitìs briśa còntra 'l lavōr dal grup, gl’Iron Maiden i decìdan ad mandàr-al via anc s'al cantànt 'l à sèmpar dit ch'l éra stâ lò a tōr la deciśiòṅ ad mulàr-i.
'L arìṿ ad Bruce Dickinson (1982)
Parâ via Di'Anno, gl’Iron Maiden i càtan in dal cantànt di Samson laureâ in stòria e in létri, Bruce Dickinson, al sò rimpiàs e acsè i pōlan tacàr a lauràr in dal 1982 a 'l nóṿ disc, The Number of the Beast (Al nùmar dla bèstia), gnû pò fóra al 22 ad Mars dal stés an. 'L àlbum, antisipâ p'r al sìngul Run to the Hills, 'l è impinî ad sòṅ difarènt rispèt a i prim dū lavōr anc par via dla vóś rica dal nóṿ vocalist.
Al sucès dal disc a cata na dimustrasiòṅ in dal prim pòst in dla clasìfica dal sò paéś e anc da di braṅ dvintâ di clàsic dal grup cuma Children of the Damned, 22 Acacia Avenue (cuntinuasiòṅ dla stòria ad Charlot the Harlot), Hallowed Be Thy Name e la title track stésa, in dua a gh'ìva da far l'introdusiòṅ 'l atōr ad film ad scarésa Vincent Price ma pò a n s è fat gnint parchè lì lò al vliva dimóndi bèsi in cambi (da piò ad 25.000 sterlìni). A la fiṅ al tèst intrudutìṿ dl'Apucalìs al vèṅ fat da 'n àtar, un tìsi ch'al lśiva dal stòri ad fantàśm a la ràddio, Barry Clayton.
Cuma 'l éra sucès a tant ad chi grup heavy metal ad chi an lè, anc gl’Iron Maiden i aṅ ciapâ sù da di mémbar dla Cèsa Catòlica e ad di àtar grup religiōś ch'i gh dàvan còntra dgénd ch'i tgnìsan a drē a 'l Demòni[1] rivànd anc a bruśàr di sò disc in piàsa.
Al grup però al n dà briśa a mènt a cal pulèmichi lè e al partìs p'r al The Beast on the Road tour, in dua gl’Iron Maiden i aṅ fat sèmpar fat la part dal grup principàŀ a part soquànt cuncèrt in di Stat Unî in dua i aṅ avèrt p'r i Rainbow e p'r Ozzy Osbourne. Al 29 ad Śugn dal 1982 i gh la càvan a impinìr dal tut al spetàcul tgnû a New York purtànd-as sèg in sal palc un putòć bèl grôs 'd Eddie.
Al sucès mundiàŀ (1983-1985)
Finìda la tournée, la banda la s tōś un pôc ad tèmp par punsàr in dal Bahamas e là la regìstra al sò quàrt àlbum ciamâ Piece of Mind, prim lavōr p'r al nóṿ baterìsta dal grup Nicko McBrain ch'l iva tòlt in cal mèntar al pòst ad Clive Burr. Chi lò 'l iva mulâ i sò cumpàgn par di mutìṿ ad salùt ma in n'intervìsta dal 2011 Burr, malâ ad sclèruśi mùltipla, al diś invéci ch'i èṅ stâ chi àtar mémbar dal grup a mandàr-al via.
Cun i sìngui Flight of Icarus e The Trooper al disc al véd la luś par la EMI al 16 ad Maǵ dal 1983, cun di sòṅ ispirâ da piò a 'l progressive rock e di braṅ più melòdic rispèt a 'l àlbum da prima, vindénd da piò ad trédas migliòṅ ad còpi a gnir a 'dès.
A partìr dal 2 ad Maǵ al grup al partìs p'r al World Piece Tour, un tour mundiàŀ che però al n riva minga in Itâglia parchè 'l dati ad Dicémbar ad Milàn e Pâdva i vènan scanślàdi.
Sèmpar in dal Bahamas, i sinc i rigìstran in dal 1984 al lōr quìnt àlbum intitulâ Powerslave, un lavōr ispirâ a 'l mónd egìsi e sèmpar dûr dal punt ad vista muśìcaŀ ma anc cun i trat progressive vdû bèla in Piece of Mind. Quànd Pò al disc al taca a èsar dispunìbil in di negòsi (a partìr dal 3 ad Setémbar) al dvénta 'n àtar di sucès dal grup, rivànd a 'l secónd pòst dal clasìfichi ingléśi.
I dū sìngui Aces High e 2 Minutes to Midnight, insém a la title track e a 'l braṅ finàŀ The Rime of the Ancient Mariner, scrita pinsànd a 'l puemét ad Coleridge ch'al pòrta al stés nóm, i dventaràṅ pò di clàsic dal grup, sunâ da spés dal viṿ. La canta Flash of the Blade la fà part dal culòna sunóra dal film ad scarésa Phenomena ad Dario Argento, ambintâ in Śvisra, in dua a s và a fónd a di masamènt tgnénd a drē a 'l cicclo ad vita di bègatèṅ dal móschi ch'i màgnan di cadàvar.
Al tour ch'al gh salta fóra, al World Slavery Tour, 'l è stâ al più lung sustgnû p'r al grup ch'l è stâ bòṅ ad far 360 cuncèrt in sōi trédas méś, òṅ di quài , quél dal fèstival Rock in Rio, in frònt a na masa ad parsòni, fra 250.000 e 350.000. Durànt i quàtar cuncèrt pîṅ stóp a l'Aréna 'd Long Beach gl’Iron Maiden i rigìstran al live fundamentàŀ Live After Death dal 1985.
I dū disc inuvatìṿ di an Utànta (1986-1988)
Dòp un lung perìud ad ripòś, in dua tut i cumpunènt dal grup i pàsan di mumènt cun al sò famìji, gl’Iron Maiden i s càtan in studi ad registrasiòṅ par far gnir fóra, in dal 1986, al disc nóṿ, difarènt da i precedènt, ciamâ Somewhere in Time (Da na quàlc banda in dal tèmp). Quàl lè 'l éra un perìud in dua a ś druàva di sitetiśadōr a tut andàr. I 'l ìvan fat di pès da nuànta d'l heavy metal cuma Ozzy Osbourne, Judas Priest e Kiss e anc al grup ingléś al s éra fat tōr la maṅ śuntànd cal strumènt lè a 'l chitàri e a 'l bas ma tgnénd sèmpar férum al stîl dûr, cun di riferimènt progressive. Dal punt ad vista cumpuśitìṿ, a s fà nutàr Adrian Smith che chè al buta śò soquànt di tèst e anc dal mùśichi cuma in dal sìngul Wasted Years, famóś p'r al riff ad 'l inìsi. Àtar pès ad punta i èṅ Heaven Can Wait e al secónd sìngul Stranger in a Strange Land.
Al disc al vénd bèṅ (tèrs pòst in dal clasìfichi ingléśi) ma sòquànt crìtic i tàcan a far-as sintìr listés. Ma al grup al n gh'è gnanc indivìś, lì lōr i tìran drit cuma s'a n fus sucès gnint, tacànd un tour mundiàŀ ciamâ Somewhere on Tour da spés impinî in dimóndi paéś, cun di spetàcul pîṅ 'd efèt speciài, luś e fōg artificiài.
Dòp dū an ad cuncèrt, gl’Iron Maiden i s riunìsan incóra par butàr śò al disc nóṿ in studi, Seventh Son of a Seventh Son (Al sètim fiōl dal sètim fiō), publicâ pò 'l 11 'd Avrìl dal 1988. A s trata 'd un àlbum a cuncèt (al prim e 'l ùnic dla sò caréra), cun òt braṅ ligâ òṅ cun c'l àtar e quàtar sìngui, tut finî in di prim siē pòst dal clasìfichi ingléśi, Infinite Dreams, Can I Play With Madness, The Evil That Men Do (ch'la dascór dal drama Julius Caesar ad William Shakespeare) e The Clairvoyant.
In dal disc i s dróan incóra i sintetiśadōr e anc al tastéri ma Bruce al và śò para cun la sò vóś stramnànd in gir tuta la sò grinta. Soquànt di crìtic i ś bùtan còntra 'l disc dgénd ch'al dascurìs dal Diàvul, tgnénd a drē a i pinsēr 'd Aleister Crowley, un studiōś d'l ucultìśum.
Al disc al vénd dimóndi listés (prim post in dal Régn Unî, dodicéśum in di Stat Unî), 12 migliòṅ ad còpi in dal mónd. In séguit al grup al partìs p'r un tour ciamâ Seventh Tour of a Seventh Tour.
I Prim an Nuànta (1989-1993)
Dòp un perìud in dua al grup al parìva 'l is catâ 'l equilìbri in d'l urgànic, Adrian Smith al decìd 'd andàr via par tacàr na caréra da par lò miténd in pē un grup par sò cònt, i A.S.A.P. (Adrian Smith Audio Project), faghénd gnir pò fóra al disc Silver and Gold in dal 1989.
Al pòst dal chitarìsta lundinéś a vèṅ tòlt in dal 1990 par Janick Gers, vèć cumpunènt dal grup 'd Ian Gillan (ex vóś di Deep Purple), ch'l iva péna sunâ in dal disc ad Bruce Dickinson Tattooed Millionaire e pròpria al cantànt di Iron Maiden 'l è al prim a pascàr-al a 'l biśógn.
Cun cla nóva furmasiòṅ lè, in Utóbar al grup al fà catàr in di negòsi No Prayer for the Dying (Gnanc na préga p'r i muribónd), un lavōr piutòst rûd in di cunfrónd ad chi àt'r àlbum più davśèṅ a lò. Al sìngul Bring Your Daughter... to the Slaughter (Cunséggna tò fióla... a 'l maslàr), gnû fóra pròpria a Nadâl, al dvénta al prim braṅ di Iron Maiden a finìr a 'l prim pòst dal clasìfichi inglési (par dū stmani) mènt'r al vìddeo d'l àtar sìngul, Holy Smoke, al gh'à 'l unōr ad cumparìr in dla trasmisiòṅ ad Maurizio Seymandi Superclassifica Show, ségn ch'al mètal 'l iva in cal mèntar sfundâ dabòṅ anc in Itâglia.
Al tour prumusiunàl ciamâ No Prayer on the Road (ch'al gh'iva in scaléta anc la title track e Tailgunner ad cal disc lè, in śònta a i dū sìngui) al riva anc in dal nòstar paéś a Milàṅ, Róma, Trevìś e Firénse purtànd sèg però dal senugrafìi più cuntgnùdi rispèt a i cuncèrt da na vòlta.
'L àlbum sucesìṿ a véd la luś al 12 ad Maǵ dal 1992 cun al tìtul ad Fear of the Dark (Paura dal buj) cun na cupertìna diśgnàda par Melvyn Grant e minga par Derek Riggs cuma tut chi atri. A s véd 'n Eddie mustruóś e da scarésa fuś e imparśunâ dènt'r a 'n trònc e a i spric d'n àlbar ad nòt. Cuma al disc precedènt, anc quést chè al patìs soquànti critchi ma al vénd bèṅ cavànd-gh-la a finìr a 'l prim pòst in dal clasìfichi ingléśi, purtâ in élt da 'l sìngul dimóndi rabî Be Quick or Be Dead e da di braṅ cuma From Here to Eternity, al lènt Wasting Love e Fear of the Dark, sunâ da spés dal viṿ.
Al Fear of the Dark Tour al véd gl’Iron Maiden sunàr a 'l Monsters of Rock dal 1992 in dal castèl ad Donington insém a Slayer, W.A.S.P., Skid Row e àtar incóra. Al cuncèrt al vèṅ tirâ śò e fat gnir pò fóra su CD cuma Live at Donington. Àtar dū disc dal viṿ (A Real Live One e A Real Dead One) i gnaràṅ fóra anc 'l an dòp.
La gnuda ad Blaze Bayley (1993-1999)
A la fiṅ dal Real Live Tour, Bruce al decìd tut 'd un cólp al mulàr al grup par di mutìṿ vari: al questiòṅ cun Harris, la sò caréra da par lò ch'la gh'iva di prubléma p'r al fat 'd èsar custrét a pasàr dimóndi tèmp cun i Maiden e la vója ad far quèl ad difarènt. I fan i gh armànan dabòṅ.
La banda l'è custréta dònca a tacàr a pascàr-as 'n àtar cantànt al sò pòst. Harris al n vliva minga tōr dla gint furastéra, ch'la n dascurìs briśa 'l ingléś cuma léngua màdar, e par cal mutìṿ lè Michael Kiske (ex mémbar di Helloween) al vèṅ scartâ subìt, stésa ròba p'r al scuséś Doogie White ch'l iva laurâ in cal mèntar cun Yngwie Malmsteen. A la fiṅ a vèṅ sarnî al śóvan cumpunènt di Wolfsbane, Blaze Bayley, che però al gh'iva na vóś dal tut difarénta ad quéla ad Dickinson, dimóndi più basa.
A tri an da Fear of the Dark, gl’Iron Maiden i s in vénan fóra al 2 'd Utóbar dal 1995 cun The X Factor (Al fatōr X). La X dal tìtul la daśvèṅ dal fat ch'al disc al fus al dècim p'r al grup e anc parchè a gh'éra dal mistēr in di cunfrònt dal cantànt nóṿ.
Al disc al sòna dimóndi scûr, cun al chitàri un pôc śmursàdi par vlér dal prudutōr Nigel Green e cun 'n Harris dimóndi śò p'r al fat 'd avér pardû sò pàdar e ès'r-as divìś in cal mèntar da sò mujér. Soquànt di braṅ i tōśan ispirasiòṅ da di film o da di rumànś: Man on the Edge (prim sìngul) da la pelìcula ad Joel Schumacher Un giorno di ordinaria follia, Sign of the Cross da 'l lìbar 'd Umberto Eco Il nome della rosa (l'è la trasa ch'la vèra al disc e l'è dimóndi lunga, più 'd ùndas minùt) e The Edge of Darkness da 'l racònt ad Joseph Conrad Cuore di tenebra.
Anc s'al disc al gh la cava a rivàr a 'l utàv pòst ingléś, i sustenidōr i n èṅ briśa cuntènt.
In Setémbar al grup al partìs p'r al tour ciamâ The X Factour.
Al 23 ad Mars dal 1998 a vîṅ fóra al secónd àlbum in studi ad Blaze e undicéśum p'r grup, Virtual XI, c'n i sìngui Futureal e The Angel and the Gambler, anc se la canta ch'la gh'à abû sucès l'è pò stada la The Clansman sunàda da spés da 'l viṿ. Harris al decìd chè ad sunàr anc al tastéri.
In dal 1999 i tór'n in dal grup Dickinson insém a Smith e c'n al cantànt ad Worksop gl’Iron Maiden i dàn'n a la luś 'l an dòp al sò dudicéśum àlbum da 'l tìtul Brave New World ch'al gh'à dènt'r i sìngui The Wicker Man e Out of the Silent Planet.
In dal 2003 l'è la vòlta 'd Dance of Death, pò 'l è 'l tùr'n ad A Matter of Life and Death (2006, prim pòst in dal clasìfichi itagliàni), The Final Frontier (2010, c'n un sìngul sōl, El Dorado) e The Book of Souls (2015). In dal mèś al grup al fà catàr in di negòsi na racòlta ciamàda Somewhere Back in Time: The Best of 1980-1989 ch'la mét insém quìndas pès di sò prim sèt àlbum.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Bruce Dickinson – Vóś (1981–1993, 1999–incō)
- Steve Harris – Bas (1975–incō)
- Dave Murray – Chitàra (1976-1977, 1977–incō)
- Adrian Smith – Chitàra (1980–1990, 1999–incō)
- Janick Gers – Chitàra (1990–incō)
- Nicko McBrain – Baterìa (1982–incō)
Ex cumpunènt
- Paul Di'Anno – Vóś (1978–1981)
- Blaze Bayley – Vóś (1994–1999)
- Dennis Stratton – Chitàra (1979-1980)
- Doug Sampson – Baterìa (1977-1979)
- Clive Burr – Baterìa (1979-1982)
Discugrafìa
Àlbum
- 1980 - Iron Maiden
- 1981 - Killers
- 1982 - The Number of the Beast
- 1983 - Piece of Mind
- 1984 - Powerslave
- 1986 - Somewhere in Time
- 1988 - Seventh Son of a Seventh Son
- 1990 - No Prayer for the Dying
- 1992 - Fear of the Dark
- 1995 - The X Factor
- 1998 - Virtual XI
- 2000 - Brave New World
- 2003 - Dance of Death
- 2006 - A Matter of Life and Death
- 2010 - The Final Frontier
- 2015 - The Book of Souls
- 2021 - Senjutsu
Racòlti
- 1996 - Best of the Beast
- 1999 - Ed Hunter
- 2002 - Eddie's Archive (cun dèntar "BBC archives", "Beast over Hammersmith" e "Best of the B-sides")
- 2003 - Edward the Great
- 2005 - The Essential Iron Maiden
- 2008 - Somewhere Back in Time - The Best of 1980-1989
- 2011 - From Fear to Eternity - The Best of 1990-2010
Dal Viṿ
- 1981 - Maiden Japan
- 1985 - Live After Death
- 1993 - A Real Live One
- 1993 - A Real Dead One
- 1993 - Live at Donington
- 1994 - Maiden England
- 1998 - A Real Live Dead One
- 2002 - Rock in Rio
- 2005 - Death on the Road
- 2009 - Flight 666
EP
- 1980 - Live!! +one
- 1981 - Maiden Japan
Sìngui
- 1980 - Running Free
- 1980 - Sanctuary
- 1980 - Women in Uniform
- 1981 - Twilight Zone
- 1981 - Purgatory
- 1982 - Run to the Hills
- 1982 - The Number of the Beast
- 1983 - Flight of Icarus
- 1983 - The Trooper
- 1984 - 2 Minutes to Midnight
- 1984 - Aces High
- 1985 - Running Free (live)
- 1985 - Run to the Hills (live)
- 1986 - Wasted Years
- 1986 - Stranger in a Strange Land
- 1988 - Can I Play with Madness
- 1988 - The Evil That Men Do
- 1988 - The Clairvoyant
- 1989 - Infinite Dreams
- 1990 - Running Free/Sanctuary
- 1990 - Women in Uniform/Twilight Zone
- 1990 - Purgatory/Maiden Japan
- 1990 - Run to the Hills/The Number of the Beast
- 1990 - Flight of Icarus/The Trooper
- 1990 - 2 Minutes to Midnight/Aces High
- 1990 - Running Free (live)/Run to the Hills (live)
- 1990 - Wasted Years/Stranger in a Strange Land
- 1990 - Can I Play with Madness/The Evil That Men Do
- 1990 - The Clairvoyant/Infinite Dreams (live)
- 1990 - Holy Smoke
- 1990 - Bring Your Daughter... to the Slaughter
- 1992 - Be Quick or Be Dead
- 1992 - From Here to Eternity
- 1992 - Wasting Love
- 1993 - Fear of the Dark (live)
- 1993 - Hallowed Be Thy Name (live)
- 1995 - Man on the Edge
- 1996 - Lord of the Flies
- 1996 - Virus
- 1998 - The Angel and the Gambler
- 1998 - Futureal
- 2000 - The Wicker Man
- 2000 - Out of the Silent Planet
- 2002 - Run to the Hills (arfàta in dal 2002)
- 2003 - Wildest Dreams
- 2003 - Rainmaker
- 2004 - No More Lies
- 2005 - The Number of the Beast (arfàta in dal 2005)
- 2005 - The Trooper (arfàta in dal 2005)
- 2006 - The Reincarnation of Benjamin Breeg
- 2006 - Different World
Videugrafìa
- 1981 - Live at the Rainbow
- 1983 - Video Pieces
- 1985 - Behind the Iron Curtain
- 1985 - Live After Death
- 1987 - 12 Wasted Years
- 1989 - Maiden England
- 1990 - The First Ten Years: The Videos
- 1992 - From There to Eternity
- 1993 - Donington Live 1992
- 1999 - Raising Hell
- 2001 - Classic Albums: The Number of the Beast
- 2002 - Rock in Rio
- 2003 - Visions of the Beast
- 2004 - The Early Days
- 2005 - Death on the Road
- 2008 - Live After Death DVD
- 2009 - Flight 666
- 2012 - En Vivo!
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (IT) Al sit uficiàl itagliàṅ
- (EN) La paǵna ad Myspace
- (EN) Al vìddeo ad Wasted Years in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Holy Smoke in sal Youtube
Nòti
- ↑ Eṅ-i gl’Iron Maiden di satanìsta? centrosangiorgio.com


c: text/html

text:
Il primminister, Eudouard Philippe duai restar a la testa, uschia il pledader da la regenza. La regenza da fin qua vegnia a sa retrair en il decurs dal di, la nova duai vegnir nominada aifer ils proxims dis.
Tenor las ultimas cifras vegn la partida da Macron sin 350 dals 577 sezs en il parlament. Quai èn pli paucs che spetgà, dentant anc adina ina maioritad absoluta. Las partidas conservativas dals republicans han survegnì 137 sezs ed ils socialists enturn l'anteriur president, François Hollande han be pli 45 sezs.
Republicans e Socialists han manà sur decennis la politica en Frantscha. Ma er la partida populista da dretg da Marine Le Pen ha dumagnà d'entrar il parlament. En tut ha il Front National uss 8 sezs, dentant na tanscha quai betg per in'atgna fracziun.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Albert Camus
Albert Camus ( Mondovi, Algerìa 1913 - Villeblevin, Frància 1960 ) l'è stat en scritùr e filòzofo fransés, decoràt col prémio Nòbel per le Leteradüra endèl 1957. L'è cunsideràt ensèma a Jean-Paul Sartre giü dei esponèncc principài del ezistensialìsmo.
Biografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è nasìt ai 7 de noèmber del 1913 endèla cità de Mondovi, encö ciamàda Dréan, en Algerìa, alùra sóta l'ucupasiù franséza. De bubà fransés, che 'l mörarà quan che Albert el gh'ìa 'n àn, e de màder (Catherine Sintes) fiöla de emigràncc de Minòrca, el vegnarà edücàt de la nóna matèrna (Catalina Cardona) a Algéri, endóche 'l starà 'nfìna al 1940. El stüdiarà filuzufìa a l' Üniversità de Algerìa endóche 'l se laureerà endèl 1935.
Dòpo ìga militàt endèl partit Comunìsta, el g'harà problémi col Goèrno Generàl de Algerìa e 'ndèl 1940 'l narà a stà a Parìgi, endóche 'l farà 'l segretàre de redasiù del giornàl Paris-Soir. Ai tép de la Segónda Guèra Mondiàl el colaborarà col giornàl Le Monde Libertaire 'l sarà mèmber de la Federasiù Anàrchica Francòfona, e 'l cuminciarà la sò colaborasiù co Jean-Paul Sartre.
Camus el mörarà ai 4 de zenér del 1960 endèla cità de Villeblevin, endèl dipartimènt de la Yonne, endèn incidènte stradàl. El sarà sotràt a Lourmarin, paizì 'ndèl dipartimènt de Vaucluse regiù de la Provènsa-Alpi-Còsta Azùra.
Opera leterària[Modifega | modifica 'l sorgent]
De quan che l'è nat a stà a Parìgi, Alber Camus 'l g'ha cuminciàt a colaborà col Jean-Paul Sartre, e 'nsèma a lü 'l g'ha svelöpàt la sò carièra de scritùr e filòzofo. I rapòrcc col Sartre i fenesarà 'ndèl 1952 per vìa de 'n artìcol de Francis Jeanson püblicàt sö la rivìsta Les Temps Modernes, endóche Sartre el se lamentàa de Camus pechè 'l dizìa che la sò riólta l'ìa "deliberatamènt estética".
Endèle sò òpere l'elabora 'na riflesiù sùra la cundisiù ümàna. El rüfüda la furmulasiù de 'n at de féde en Dio, endèla stória o 'ndèla rizù, e isé 'l sè metarà 'n upuzisiù al stès tép al cristianèzimo, al marxismo a l'ezistensialìsmo. El desmetarà mài de lotà cùtra a töte le ideulugìe e le astrasiù che le slontàna l'òm de la sò cundisiù e che Albert Camus 'l ciamarà Filosofìa de l'asùrdo.
Endèl 1957 el ciaparà 'l Premio Nobel de Leteradüra «per la sò prudusiù leterària 'mportànte, che con sincerità la ilümina i problémi de la coscènsa ümàna de la nòsta época».
Selesiù de òpere[Modifega | modifica 'l sorgent]
Romàns[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1942: L'Étranger
- 1947: La Peste
- 1956: La Chute
- 1971: La Mort heureuse, òpera pòstuma
- 1995: Le premier homme, òpera pòstuma e mìa completàda
Romàns cürcc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sàgi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1937: L'envers et l'endroit
- 1942: Le Mythe de Sisyphe
- 1946: Combat
- 1951: L'Homme révolté
- 1957: Réfléxions sur la guillotine
- 1962: Carnets, 1935-1942
- 1965: Carnets, 1943-1951
- Albert Camus, Maria Casarès. Correspondance inédite (1944-1959). Édition de Béatrice Vaillant. Avant-propos de Catherine Camus. Collection Blanche, Gallimard. Parution : 09-11-2017.
Teàtro[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1938: Caligula, estrenada el 1945
- 1944: Le Malentendu
- 1948: L'État de siège
- 1949: Les Justes
- 1959: Les Possédés
Bibliugrafìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Maria Moix. Camus: la càrrega de la llibertat. Sabadell: 2002. Quadern de les idees, les arts i les lletres. Número 134, pàgines 16-17.


text:
ipod
Artéccol in dialètt mudnés
L'iPod l'é un lettòr ed mùsica digitèl con un hard disk e d'la memoria flash creê da Apple al 9 żner 2001.
Cuma l'è fât[modifica | mudéfica la surzéia]
La prèmma versioun d'l'iPod al gh'aviva un gòss ed policarbonê bianch; po' i an giunt di eter culór e un góss d'allumìni. Davanti al letór al gh'a un bagaj rutànd ch'a se sfiora sultant e as es drova per seleziunèr i canzòun. In dal curs dal tèimp, la Apple l'ha fât di étri versioun. Al 6 żnèr 2004 l'ha lanzê l'iPod mini, un pôc piò cinein e cun al chassis d'allumìni en zinc (pò quater) culór. L'iPod s'as culega al computer cun al programa iTunes, e as pól cumprer online di canzòun via Internet dal negozi dl'Apple, |iTunes Store]]. L'iPod al suporta i codec MP3, WAV, AAC, AIFF, Apple Lossless e al furmat di audio lèbber Audible.


text:
Sutsilvan
Il sutsilvan è in idiom rumantsch. Quel è derasà en territoris dal Rain Posteriur, numnadamain en las vischnancas en ils auts da la Tumleastga e da la Mantogna sco er en la Val Schons ed en la Val Ferrera. En il Plaun (vischnancas da Domat/Ems, Razén, Panaduz e Trin) vegn discurrì sutsilvan, en scola scrivan ins dentant tradiziunalmain sursilvan.
Classificaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Entaifer il domini linguistic rumantsch furma il sutsilvan ensemen cun il surmiran il rumantsch dal Grischun Central, ina sutgruppa dal rumantsch renan che cumpiglia er il sursilvan. Il rumantsch renan è ina da las duas gruppas dialectalas principalas dal rumantsch; l’autra furma il rumantsch ladin en l’Engiadina e la Val Müstair.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Ils idioms rumantschs derivan dal latin vulgar ch’ils invasurs romans han purtà l’onn 15 a.C. en il territori dal Grischun dad oz. Cur che la populaziun indigena ha cumenzà a surpigliar il latin, è quel sa maschadà cun las linguas preromanas ch’existivan en la regiun. Cun l’ir dal temp ha il latin survegnì il suramaun; il linguatg nov ha dentant conservà intgins tratgs da las linguas indigenas, l’uschenumnà substrat.
L’onn 1601 ha Daniel Bonifaci, il magister sin il chastè da Farschno (Fürstenau), publitgà l’emprim cudesch scrit en sutsilvan. I sa tracta d’ina translaziun amplifitgada dal catechissem da Johann Pontisella en il dialect da la Tumleastga. Gia l’onn 1611 è si’ovra dentant vegnida remplazzada d’in catechissem sursilvan, ‹Ilg vêr sulaz da pievel giuvan› da Steffan Gabriel.
La proxim’ovra ch’ha influenzà la cuntrada linguistica per lung dal Rain (Surselva e Sutselva refurmadas) è stada la translaziun sursilvana dal Nov Testament da Luzi Gabriel, il figl da Steffan, ch’è cumparida l’onn 1648.
Derasaziun e dialects[modifitgar | modifitgar il code]
Intschess tradiziunal[modifitgar | modifitgar il code]
L’intschess dal sutsilvan, la Sutselva, s’extenda per lung dal Rain Posteriur (sutsilvan Ragn Posteriur, er Ragn davos)[1] e cumpiglia dal sid vers nord la Val Schons cun la Muntogna da Schons e la Val Ferrera, lura parts da la Tumleastga, la Mantogna ed Il Plaun. La Tumleastga, la Mantogna e la Val Schons numn’ins Sutselva Pintga. En l’ost marca il Mir (surmiran Meir, tudestg Schin) il cunfin tranter la Tumleastga e la Val d’Alvra e damai cun il surmiran. Da quel punct da vista deriva er la designaziun alternativa rara Sotmeir, pia ‹sut il Meir›, per la Tumleastga. L’Uaul Grond en il vest separa il sutsilvan discurrì dal sursilvan discurrì. Quest guaud, per latin silva, dat il num a las duas regiuns situadas ‹sut e sur il guaud›. Il Plaun (en ortografia sutsilvana igl Plàn)[1] dovra tradiziunalmain il sursilvan sco lingua da scrittira.
Dialects[modifitgar | modifitgar il code]
Il sutsilvan reflectescha la topografia da la Val dal Rain Posteriur e sa divida en las gruppas dialectalas da Schons, da la Tumleastga e da la Mantogna sco er dal Plaun (che furma ina zona da transiziun vers il sursilvan).
- Il rumantsch da Schons sa preschenta a moda vaira omogena. Differenzas minimalas datti tranter las vischnancas da la Val e quellas da la Muntogna. Cun il dialect da Seglias, ch’è mort or suenter il grond incendi dal 1887, possedeva il rumantsch da Schons in avantpost ordaifer la Viamala, la quala furma uschiglio il cunfin dialectal vers la Tumleastga e la Mantogna. Tar questa gruppa tutgan er ils dialects da la Val Farera cun las anteriuras vischnancas da Farera e Calantgil. Lezs èn segnads d’ina leva tendenza vers ils dialects surmirans e ladins, quai che sa mussa per exempel en il pronom relativ ‹tga› nua ch’il rest ha ‹ca›.
- (Tumleastga e/u Mantogna): Intgins vitg da la Tumleastga bassa agiunschan a l’emprima persuna singular dals verbs il suffix ‹-el› sco il sursilvan.
- Ils dialects dal district dal Plaun vegnan normalmain classifitgads sco mittelbündnerisch u sutsilvan, mussan dentant er caracteristicas ch’èn tipicas per il sursilvan. Els furman damai ina zona da transiziun tranter las gruppas surmenziunadas ed ils dialects sursilvans.
Il sutsilvan preschentava oriundamain e preschenta fin oz ina gronda varietad da dialects che pon gia mussar entaifer la medema vischnanca differenzas considerablas. Quai oravant tut a nivel fonetic, ma er en il stgazi da pleds. En quest reguard vala l’ovra da Johann Luzi (1904) sco pli exacta che quellas dad Ascoli e Gartner, perquai ch’el aveva l’‹ureglia sutsilvana› ch’al gidava da descriver differenzas minimalas. Quai pertutga oravant tut la pronunzia dals vocals ‹e› ed ‹i›, dals quals el distingua dapli variantas che ses predecessurs.
Situaziun actuala[modifitgar | modifitgar il code]
En la dumbraziun federala dal 2000 han be 1175 da 11 453 persunas en la Sutselva declerà rumantsch sco lingua principala. La davosa bastiun dal sutsilvan èn ils otg vitgs da la Muntogna da Schons, tranter la Pùntcrap (chavorgia da la Rofla) e la Viamala, nua che 252 dals 388 abitants han inditgà il rumantsch sco lingua principala.[2]
Tenor la publicaziun ‹La situaziun actuala dal rumantsch› da Jean-Jacques Furer, che sa basa sin las datas da las dumbraziuns federalas, mussa il rumantsch tranter il 1990 ed il 2000 ina sminuziun da 26,6 % sin 7,9 % (lingua dumagnada il meglier) resp. da 19,3 % sin 13,8 % (lingua discurrida cun la famiglia) en l’intschess tradiziunalmain sutsilvan. L’autur accentuescha (citat da las secziun respectivas):[3]
Il rumantsch sco lingua dumagnada il meglier en l’intschess tradiziunalmain rumantsch (TR):
«En l’intschess dal sutsilvan mantegna il rumantsch in pau preschientscha sulettamain en la Val Schons (20,8 %) ed en duas vischnancas da la Tumleastga, Veulden (14 %) e Sched (19,4 %). En quatter pitschnas vischnancas da la Muntogna da Schons declera schizunt anc ina flaivla maioritad da la populaziun il rumantsch sco meglra lingua.»Cite error: Invalid
tag; refs with no name must have content
Il rumantsch sco lingua discurrida cun la famiglia en l’intschess tradiziunalmain rumantsch (TR):
«En l’intschess dal sutsilvan mantegna il rumantsch in tschert nivel mo pli en la Val Schons (33,2 %) ed en duas vischnancas da la Tumleastga, Veulden (23,2 %) e Sched (29,2 %). En tut las tschintg pitschnas vischnancas da la Muntogna da Schons mantegna el anc ina maioritad d’almain dus terzs.»Cite error: Invalid
tag; refs with no name must have content
Fonetica e fonologia[modifitgar | modifitgar il code]
Vocals[modifitgar | modifitgar il code]
Il sutsilvan distingua cleramain tranter vocals lungs e curts. Ils vocals lungs èn pli lungs che en il tudestg u en il talian.[4]
En silba averta èn vocals normalmain lungs, en silba serrada normalmain curts. Las valurs (lunghezza) varieschan da regiun tar regiun.[4]
- Annotaziuns
- Las variantas da la Mantogna enconuschan er ils suns ‹ladins› /y/ (ex. pùnt → /pynt/ ‹pünt›) ed /ø/ (ex. jou → /jøː/ ‹jö›). Sco tut las variantas regiunalas vegnan quellas represchentadas en l’ortografia da tetg tras bustabs cun accent grav (qua ‹ù›) u cumbinaziuns da vocals che na cumparan betg uschiglio (qua ‹ou›).
- /ɪ/, ch’è foneticamain [ɪ], vegn considerà sco «ina sort ‹e›». Ses status sco fonem autonom vegn confermà da pèrs da cuntrast minimals sco /lec/ (lai) e /lɪc/ (legì).[6]
Diftongs[modifitgar | modifitgar il code]
Ils diftongs (cumbinaziuns da dus vocals) preschents en il sutsilvan sa laschan divider en duas gruppas: Ils pli blers èn diftongs descendents ch’han l’accent sin l’emprima part; ils paucs diftongs ascendents percunter han l’accent sin il segund vocal.[5] I dat diftongs sco /ai/ ch’existan en tuttas variantas ed auters ch’i dat be en ina da las trais zonas, per exempel /eu/ en la Tumleastga. Ulteriuras variaziuns dialectalas n’èn betg d’excluder.
Damai ch’il sutsilvan dovra in’ortografia da tetg che vegn legida en ils dialects regiunals e locals, po la medema grafia represchentar in diftong en tscherts dialects, ma in monoftong (sun simpel) en auters. Plinavant datti grafias che stattan per differents diftongs en differents dialects. In exempel tipic è la grafia ‹ieu› che stat normalmain per ils diftongs /iɐ/ en Val Schons ed /eu/ en la Tumleastga, ma per il monoftong /ø/ sin la Mantogna.
Il diftong ascendent ‹ea› – pronunzià /iɐ/ en Schons ed /ɛɐ/ en la Tumleastga e sin la Mantogna – vala sco ‹noda› dal sutsilvan, damai ch’el n’exista betg en ils ulteriurs idioms.[6]
La suandanta tabella porscha ina survista generala davart ils diftongs cun lur pronunzia en las trais regiuns, partind da lur represchentaziun scritta (grafia). Sch’ina grafia na represchenta betg in diftong en ina da las variantas, sche stat la pronunzia en parantesas. Diftongs che cumparan (bunamain) exclusivamain en cumbinaziun cun auters suns vegnan descrits ensemen cun quels.
Consonants[modifitgar | modifitgar il code]
Ortografia[modifitgar | modifitgar il code]
L’ortografia dal sutsilvan è da quel gener ch’ins enconuscha en la linguistica sco ortografia da tetg.[8] Ella sa distingua da l’ortografia dals ulteriurs idioms tras il fatg ch’ella vegn mintgamai pronunziada en il dialect local da quel che la legia.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ 1.0 1.1 Glossari Nums locals a nums da parsùnas. En: Curo Mani: Pledari sutsilvan rumàntsch – tudestg, tudestg – rumàntsch.
- ↑ Huldrych Blanke: Ein Förderer der Muttersprache. Tumasch Dolf und die sutselvischen Romanen am Hinterrhein. Sin: NZZ Online, 4 d’avust 2003.
- ↑ Jean-Jacques Furer: La situaziun actuala dal rumantsch. Neuchâtel 2005, ISBN 3-303-01203-2.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 Conforti/Cusimano 1997/98, p. 63.
- ↑ 5.0 5.1 Mani 1977, p. XIV.
- ↑ 6.0 6.1 Haiman/Benincà 1992, p. 31.
- ↑ Conforti/Cusimano 1997/98, p. 64.
- ↑ Liver 2010, p. 56.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Introducziun (linguas retoromanas e rumantsch dal Grischun en general)
- Ricarda Liver: Rätoromanisch: eine Einführung in das Bündnerromanische. Narr, Tübingen 1999.
- John Haiman, Paola Benincà: The Rhaeto-Romance Languages. Routledge, 1992.
- Litteratura descriptiva e grammaticas
- Gion Cahannes: Grammatica romontscha per Surselva e Sutselva. Stampa da Giusep Condrau, ediziun della Ligia romontscha, Mustér 1924.
- Giuseppe Gangale: Reglas digl Rumàntsch da Sutselva. Cuera 1944.
- Johann Luzi: Lautlehre der subselvischen Dialekte. (Dissertaziun), Erlangen 1904.
- Richard Valdemar Täckholm: Études sur la phonétique de l'ancien dialecte sousselvan. (Dissertaziun), Almqvist & Wiksell, Upsala 1895.
- Manuals e cumpendis
- Curo Mani: Sutsilvan plido a Sutsilvan scret. Leia Rumàntscha, Cuira 1964.
- Gieri Menzli e.a.: Curs da rumàntsch sutsilvan. Leia Rumàntscha, Cuira 1991.
- Corrado Conforti, Linda Cusimano: An lingia directa 1 – Egn curs da rumàntsch sutsilvan. Leia Rumàntscha, Cuira 1997/98.
- Dicziunaris
- Curo Mani: Pedari sutsilvan. Rumàntsch – Tudestg. Tudestg – Rumàntsch. Leia Rumàntscha, Cuira 1977.
- Wolfgang Eichenhofer (red.): Pledari/Wörterbuch sutsilvan-deutsch/deutsch-sutsilvan, chasa editura per meds d’instrucziun dal chantun Grischun, Cuira 2002.


text:
En la partida tranter l'Austria e l'Italia en il stadion Wembley a Londra hai duvrà la prolungaziun. Suenter il temp regular steva quai 0:0. Tuts trais gols èn pia crudads en la prolungaziun.
L'Italia ch'ha persvas en la fasa da gruppa ha pir pudì evitar en la prolungaziun da betg crudar ora dal campiunadi europeic. Ils Talians han cunzunt gì fadia en la segunda mesadad dal gieu. En la prolungaziun han lura ils giugaders frestgs Federico Chiesa e Matteo Pessina fatg ils dus gols. Set minutas avant la fin ha lura medemamain in giugader frestg austriac, Sasa Kalajdzic scursanì sin il 2:1.
En il quartfinal frunta l'Italia u sin la Belgia u sin il Portugal.
Danemarc cun 4:0 cunter Valisa
La squadra naziunala dal Danemarc ha battì la sonda saira ad Amsterdam en l'emprim gieu dals otgavelfinals la Valisa cun 4:0. Il Danemarc è uschia sa qualifitgà per ils quartfinals.
L'entschatta manava la Valisa anc il gieu, però senza far gols. L'emprim gol ha lura Kaspar Dolberg fatg anc avant pausa. Curt suenter pausa ha el fatg il segund gol. A partir da lura n'ha la Valisa betg pli pudì reagir. Joakim Maehle e Martin Braithwaite han curt avant la fin anc fatg ils ulteriurs dus gols.
Ils Danais fruntan ils 3 da fanadur a Baku u sin l'Ollanda u la Tschechia. Las duas squadras dattan questa dumengia a las 18:00 lur gieu dals otgavelfinals.


text:
Il suveran da San Murezzan decida ils 31 da schaner davart dus projects. Dad ina vart davart in center da sport multifuncziunal e da l'autra vart davart ina rait da fibra da vaider.
Halla da sport multifuncziunala
La halla da tennis a San Murezzan Bagn ha 40 onns ed è rivada a la fin da sia durada da vita. Remplazzar ella vul la possessura, la Bäder SA, cun ina halla da sport multifuncziunala. Quella duai cuntegnair dus plazzas da tennis dadens e dus dadora. La halla duai era pudair vegnir nizzegiada sco sala d'eveniments. En pli duai vegnir integrada ina partiziun da spa e wellness.
Per pussibiltar la realisaziun d'ina tala halla sto il suveran approvar in'adattaziun dal dretg da construcziun.
Rait da fibra da vaider
San Murezzan vul en pli fabritgar ina rait da fibra da vaider. Ils custs da 10,5 milliuns francs vegnan partids si tranter la vischnanca e San Murezzan Energia che vegn lura a gestiunar la rait. Fabritgada duai ella vegnir da la Swisscom.
Sch'il suveran dat glisch verda duai la construcziun cumenzar la primavaira 2021. Enfin l'atun 2025 duain lura tut las chasadas privatas e tut ils affars da San Murezzan esser colliads cun la rait da telecommunicaziun sperta.


text:
Il sport da snowboard alpin ha a Scuol ina lunga tradiziun. En Engiadina Bassa è vegnida fundada l’onn 1986 l’emprima scola da snowboard en Europa. Ils frars Cla e Fadri Mosca, ch’èn omadus da Scuol èn vegnids campiuns mundials en questa disciplina durant ils onns novanta. Ed era il campiun olimpic Nevin Galmarini ha emprais a Scuol il sport sin l’aissa.
110 atlets ed atletas da 20 naziuns
Ditg n'èsi betg stà cler, sch’i saja pussaivel dad organisar a Scuol puspè cursas da la cuppa mundiala da snowboard alpin. Ils organisaturs han dentant adina cret vi da la pussaivladad da metter a disposiziun a las atletas ed als atlets ina stupenta pista e cundiziuns perfetgas.
Malgrà la situaziun actuala essan nus fitg, fitg cuntents
Las cursas da la fin d’emna han dà raschun als organisaturs. E quels èn vegnids remunerads cun aura perfetga, cun cursas spectacularas e perfin cun in plaz da podest. Tar las dunnas è Julie Zogg da Walenstadt vegnida terza.


text:
Il president regiunal Carles Puigdemont ha ditg ch’i manchia a la coaliziun ina basa stabila da reger vinavant. Sia partida haja pers la maioritad necessaria per cuntanscher las finamiras.
President vul tschentar la dumonda da confidenza
El ha annunzià da far la dumonda da confidenza en il parlament. En cas che Puigdemont perdess la votaziun, stuess el chattar novs partenaris da coaliziun, cas cuntrari datti elecziuns novas.
Finamira da l'independenza resta
Per ils adherents da l’independenza è la crisa da coaliziun ina schleppa. Atgnamain avevan ils partenaris da regenza prendì sco finamira da preschentar in plan per l’independenza fin il 2017. Represchentants da la partida da coaliziun CUP ha communitgà, ch’els sa tegnian vid la finamira da l’independenza, er sch’els na possian betg sustegnair ils sboz dal budget.
RR novitads 06:00


text:
Pruvèinsa ed Mòdna
Artéccol in dialètt mudnés
La Pruvèinsa ed Mòdna l'è 'na pruvèinsa dl'Emélia-Rumàgna ed circa 700 méla cristiàn.
La cunfèina a nord cun la Lumbardìa (Pruvèinsa ed Mantua), a est cun la Pruvèinsa ed Frèra e la Pruvèinsa ed Bulägna, a sud cun la Tuschèna (Pruvèinsa ed Lócca e Pruvèinsa ed Pistója), a ovest cun la Pruvèinsa ed Rèz.
GeografiaModifica
La pruvèinsa l'è divìsa in trî pèrti da nord a sód: piàn, culèina e muntàgna. I fiómm pió impurtànti dla pruvèinza i én la Sëccia ed il Panèr ch'i vàn tótt e dô in dal Po.
Cumùn prinsipèliModifica
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text: A partir dal 1879 ha l'autur englais Arthur Conan Doyle (1859-1930) publitgà emprims raquints criminalistics cun las figuras da Sherlock Holmes e ses ami Dr. Watson. Quests raquints èn daventads in grond success e vegnan legids enfin oz en tut il mund. L’Uniun Rumantsch Grischun ha publitgà dus toms cun mintgamai dus raquints da Sherlock Holmes. Il segund tom cun ils raquints Peder Nair / La Lia dals chaus cotschens è cumparì il 1996 e cuntegna er illustraziuns ed explicaziuns da pleds per far la punt dals idioms al rumantsch grischun.


text:
Aria
L'aria o argia l'è'l messedament de gass che furmen l'atmusfera de la Tera, che ia tegn ferm cun la forza de gravità.
La cumpusiziun de l'aria la cambia cun l'altitüdin: a tera a l'è al 78% de azot, al 21% de ussigen e al 1% de argon e alter cumpunent. Quand che l'aria l'è ümida la pö tegnì dent fina a un 7% de aqua.
L'atmusfera de la Tera la prutegg la vita de la Tera perchè la surbiss i radiaziun UV del Suu e la fà sbasà i estrem de temperadüra de la nocc e del dì.
1 ppm = (part per miliun) = 0,0001 %


text:
cuntegn
Noss chors
-
Chor viril Surses – concert 2016
La primavaira 2016 ha Rainer Held dà ses emprim concert cun il Chor viril da Surses.
Autur:
Giusep G. Decurtins
Per cumpensar in zichel quai temp senza concerts e festas da chant en natira, emetta RTR en l'emissiun «Noss Chors» ina seria da concerts ord noss archiv. Sco terz udin nus il valent Chor viril da Surses. «Chants dal nord e chanzuns indigenas» – uschia ha Rainer Held tematisà ses emprim program da concert cun il Chor viril da Surses. Cooperà han lezza giada Robert Koller, il bariton da Basel e la pianista dal Giapun Saori Tomidokoro.
Dals 27 da mars 2016 datescha nossa registraziun fatga a Savognin en sala Grava. Sil program ovras da: Jakov Gotovac, Edvard Grieg, Jean Sibelius, Antonin Dvorak, Hans Erni, Tumasch Dolf, Eduard Lombriser e Gion Giusep Derungs.
Ils titels en l'emissiun


text:
Il giuven Franzos ha gudagnà quai classicher ed uschia festivà sia emprima victoria da la carriera. Avant in'emna era Clément Noël. anc vegnì segund al slalom dad Adelboden. Oz è el stà 8 tschienavels pli spert ch’igl Austriac Manuel Feller e 10 tschienavels pli spert ch’il dominatur da la stagiun, l'Austriac Marcel Hirscher che aveva triumfà avant in onn a Wengen. Negin plaz da podest hai dà per il victur dal 2016 e 2017, il Norvegiais Henrik Kristoffersen.
Podest
1. Clement Noel / Frantscha 1:45.40
2. Manuel Feller / Austria + 0.08
3. Marcel Hirscher / Austria + 0.10
Dals otg Svizzers ch’èn stads a la partenza han oravant tut fatg ina buna figura: Daniel Yule sin rang 5 e Loic Meillard sin rang 11.
RR novitads 15:00


text:
474
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 09 02: El Zenon el diventa imperador de Bisanzi.
- El Basilisch, futur imperador bizantin, el diventa el capp del Senaa.
- El Teodorich Strabon, capp militar Gòtt, se ribela al Zenon, che 'l manda el sò general Ill per combattel.
- El Teodorich el diventa re di Ostrogòtt.
- El Giuli Nevod el diventa imperador d'Occident.
Nassimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Antemi de Tralle, architett bizantin (m. 534).
- Clotilda, regina di Franch (miee del Clodovee I; m. 545).
- Ennòdi, vescov de Pavia (m. 521).
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Eracli d'Edessa, general bizantin.
- Teodemir, re di Ostrogòtt.
- 03 02: Leon I, imperador de Bisanzi (n. 401).
- 17 09: Leon II, imperador de Bisanzi (n. 467).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Modell:Calendari00


text:
Intervenziuns parlamentaras sessiun da zercladur 2022
- Dumonda Hardegger concernent la creaziun d'in uffizi d'organisaziun
La mancanza da persunas spezialisadas sa mussa er tar l'administraziun chantunala. La recrutaziun da...
- Dumonda Tomaschett (Breil) concernent la dumonda per plazzas da staziunament sin manaschis agriculs
En consequenza da la pandemia dal coronavirus èn sa midads ils usits da far vacanzas da la societad....
- Dumonda Widmer (Favugn) concernent la realisaziun da la Lescha davart l'egualitad da persunas cun impediments (TP)
Pervia da la Lescha davart l'egualitad da persunas cun impediments (LImp / CS 151.3) sco er pervia d...
- Incumbensa da la fracziun da la PPS concernent in termin da carenza ed ina pensiun per anteriurs cussegliers guvernativs (emprim sutsegnader Gort)
Ils 24 d'october 2018 ha il deputà Horrer inoltrà la dumonda per introducir in termin da carenza per...
- Incumbensa Hohl concernent l'acceleraziun da la transfurmaziun digitala en l'administraziun dal Grischun
Il benchmark e-government che la Cumissiun da la UE ha preschentà l'onn 2020 mussa la situaziun da l...
- Incumbensa Sax concernent ina colliaziun directa cun la Viafier retica per Cuira Vest
Per il proxim december datti enconuschentamain la proxima midada d'urari. Ils dumbers dals giasts en...


text:
Il retard da quatter onns, dal bajetg chantunal «Sinergia» ha er consequenzas per la refurma da giustia. Quella vul tranter auter unir la dretgira chantunala e la dretgira administrativa sut in tetg – tar ina dretgira superiura. Il bajetg da l'Uffizi da construcziun bassa che la regenza prevesa per la dretgira superiura, vegn dentant liber sin il pli baud il 2025.
Sco quai ch'i ha num en ina communicaziun, ha la regenza perquai decis da proponer al Cussegl grond pliras variantas per che la midada da la dretgira suprema possia succeder tant pli svelt.


text:
La Delegaziun per las relaziuns cun il parlament austriac (Del-A) è il pendant tar la Gruppa parlamentara Austria-Svizra che vegn actualmain presidiada dal deputà dal Nationalrat austriac Norbert Sieber (ÖVP, Bregenz). La Gruppa parlamentara Austria-Svizra sa cumpona da diesch ulteriuras commembras ed ulteriurs commembers da tut las partidas dal Nationalrat austriac sco er d'in commember dal Bundesrat austriac.
Cun l'intent da stabilir e da tgirar ina rait da relaziuns han lieu scuntradas regularas tranter parlamentarias e parlamentaris da la Svizra e da l'Austria. Ultra da discurs da lavur sin plaun politic stattan savens er visitas da firmas e d'interpresas u scuntradas cun represchentantas e represchentants da l'economia, da la societad e da la scienza sin il program.
Quest dialog cuntinuant permetta a las commembras ed als commembers da la delegaziun da tractar temas regiunals, naziunals ed internaziunals cumplexs cun lur collegas austriacs ed – en cas da conflicts – da discussiunar soluziuns pussaivlas directamain cun las persunas che prendan las decisiuns. Uschia po la diplomazia parlamentara cumplettar las activitads diplomaticas da l'executiva ed extender il spazi d'agir. Ultra da quai gida il dialog a chapir meglier ils process da la politica interna en ils dus pajais.
Commembers
Secretariat da la delegaziun


text:
Suenter che la regenza ed il tribunal administrativ han refusà cumplettamain in recurs cunter la planisaziun da l'areal da la staziun a Samedan, è quel vegnì tratg vinavant tar il tribunal federal. Quai ha ditg Gian Peter Niggli, il president communal da Samedan envers RTR. Sin il territori da la staziun a Samedan è planisà in center regiunal dal chantun per metter sut in tetg indesch servetschs chantunals.
Retard d’almain dus onns
Previs era da cumenzar cun las lavurs da construcziun l’onn 2022. Tenor Gian Peter Niggli datti però in retard d’almain dus onns. El fa numnadamain quint cun ina decisiun dal tribunal federal il pli baud en dus onns. Per Samedan haja il project ina grond’impurtanza e perquai s’engascha la vischnanca cun tutta forza per la realisaziun dal center, uschia Niggli.
La realisaziun dal center administrativ regiunal a Samedan fa part a la strategia chantunala d'immobiglias. Quella prevesa d'installar totalmain nov centers regiunals en tut il Chantun.


text:
- La notg sin dumengia hai brischà a Cuira en ina chasa da pliras famiglias.
- Tenor emprimas enconuschientschas saja il fieu vegnì mess aposta.
- Ils pumpiers han chattà in um e ses dus uffants morts.
- Otg persunas han stuì ir a l'ospital pervi d'ina tissientada da fim.
- 48 persunas ord 38 abitaziuns èn vegnidas evacuadas.
La Polizia chantunala haja retschavì a las 03:05 l'alarm ch'i brischia en ina abitaziun d'ina chasada da pliras famiglias cun sis auzadas. Ils pumpiers hajan cumenzà a stizzar il fieu ed evacuà 48 persunas ord 38 abitaziuns. Durant las lavurs da stizzar hajan ils pumpiers chattà trais baras en l'abitaziun, nua ch'i brischava.
In um e dus uffants morts
Tar las baras sa tractia dad in um creschì da 33 ons da la Republica Dominicana e ses dus uffants – in mat da 3 onns ed ina matta dad 8 onns. L'identificaziun formala na saja anc betg vegnida fatga. En il center da las investigaziuns stat la tesa, ch’il bab avess pudì avair dà fieu intenziunadamain. Igl haja dà almain in’explosiun tras accelerader da fieu – scriva la polizia vinavant. Davart ils motivs vegni ussa investigà.
Tar sis abitants e dus pumpiers datti il suspect dad ina tissientada da fim. Quellas persunas èn vegnidas transportadas a l'ospital chantunal.
Acziun da salvament gronda
Il Care Team Grischun ha tgirà ils evacuads. Quels han chattà en ina localitad datiers da la chasa in suttetg. Ina part dals evacuads ha la bun'ura puspè pudì returnar en ses dachasa. Per ils ulteriurs abitants da la chasa vegn anc sclerì, schebain els pon returnar en lur dachasa u betg. Tenor la polizia dependia, schebain las abitaziuns da quellas persunas sajan suenter il brischament anc abitablas u betg.
Ils pumpiers da Cuira èn stads en acziun cun 70 persunas. Las lavurs da stizzar han pudì vegnir terminadas la bun'ura. Ambulanzas dals ospitals da Tusaun, Schiers e da Cuira èn stads en acziun. Ensemen cun la procura publica examinescha la la Polizia chantunala la causa da l'incendi.
RR novitads 06:00+


text:
En l’emprim trenament è Beat Feuz stà ina classa per sasez. En il segund trenament n’ha il victur da l’onn passà dentant betg laschà mirar en las cartas ed è la finala vegnì be 10avel cun passa in secunda retard sin il Talian Dominik Paris. Fatg il pokern ha era Mauro Caviezel ch’è en questa stagiun en sia furma da la vita. Suenter il top favurit Beat Feuz vala Caviezel sco il segund trumf svizzer a Wengen.
Per ina surpraisa pudess era Carlo Janka procurar che sa senta adina bain a Wengen. Al pe dal trio Eiger, Mönch e Jungfrau è Janka gia stà otg giadas sin il podest. E tgi sa, forsa procura in ulteriur svizzer per ina gronda festa da skis a Wengen, sco Niels Hintermann ch’ha gudagnà sensaziunalmain la cumbinaziun il 2017.
RR actualitad 17:00


text:
Wikipedia:Sabiun
MUDIFEGA CHÉSTA PAGINA!
Benvegnüü indal sabiún.
Al sabiún l'è chéla zona, piéna da sábia, indúa i fiulítt i giüghen cun la palèta e 'l sidél. Püssee in general 'l sabiún l'è de intend cuma un "sit prutegiüü" indè che se pö fá tücc i pröv che se vör senza pericul da fá dagn o da distürbá i altar ütent.
Fee chì i vòstar pröv!
A pudii mudifegá chesta pagina a cuminciá da chì.
Tegnii present che i vòst mudifich podarían véss scancelaa da altar ütent o dai aministradur che regularment i ghe dann una netada.
Ciao, quèst chì l'è un test. In del 1990 ghe seren 432 comun  [1] Ciao! Proeuva, seren propi bei
- ↑ ∅ intravocalica in di conjugazzion del verb vesser in dialet legnanes, per esempi "sarà"


text:
Gian-Marco Maissen (27) è creschì si a Puntraschigna ed ha cumenzà l’avust 2013 tar RTR sco praticant/stagiaire e reporter dal Radio RTR. Il 2016 ha el retschet il diplom da schurnalissem da la MAZ a Lucerna ed ha dapli lura lavurà sco redactur e moderatur tar il Radio RTR. Dapi il 2017 lavura el en la redacziun giuvna da Battaporta/Minisguard e per il team da social media.
«Uffants tschentan las pli bellas dumondas. Ellas èn sinceras e directas. Mintgatant simplas da respunder e mintgatant fitg cumplexas. Il Minisguard declera exact questas grondas e pitschnas dumondas da la vita. Jau hai grond gust da pudair en futur respunder als uffants uschia bleras dumondas sco mo pussibel», di Gian-Marco Maissen, nov moderatur Minisguard.
Il «Minisguard» è l’emissiun d’infurmaziun da RTR per uffants. Mintga sonda a las 17:40 sin SRF1, online sin rtr.ch/minisguard ubain sin YouTube survegnan ils uffants ina survista da quai ch’è succedì en lur regiun, en il chantun, en Svizra, a l’exteriur e da quai che occupa il mund. Tge capita cun ils peschs sch'il chametg dat en l'aua? Pertge san las flurs e las plantas cura ch'ellas han da flurir? Tge è il coronavirus? Daco ston ins far home-schooling? U co sa furma insumma granella? Las redacturas ed ils moderaturs elavuran gist da questas dumondas u era temas relevants da la politica, la cultura e dal sport u dal mund d’uffants uschia ch’uffants da la scola primara san suandar e chapir quels. Gian-Marco Maissen cumplettescha il team da moderaziun dal Minisguard enturn Elin Batista e Nina Defuns.


text:
Sover (vent)
Sover[1] (nöss che ciamaa Tramuntana[2] per via de l'inflüenza cunt el talian) a l'è el termen druvaa per indicà a un vent fregg ch'al ven del nord.
In la Grecia Antiga, el vent del nord al vegniva ciamaa Aparctias o Boréas, minga de vess scunfundüü cunt la bora che la ven de est-nordest. In Ligüria a l'è tipegh, induve al bufa fort suratüt al sböch di vall, cunt di sbassamencc de la temperadüra dürant i mis invernaj.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
La parola Sover la gh'avaress de vegh relaziun cunt el fatt che 'l ven de nord, donca "de sura".
El nomm al ven parnunziaa breegh in 'sti möd: /'suʋər; 'soɛr/, semp cunt l'acent tonegh in sö la prima silaba.
Riferimencc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Gabriele Costa I nomi del vento sul lago di Garda. Etnoscienza e geolinguistica, Alessandria, Edizioni dell'Orso, 2011
- ↑ Vucabulari Milanes-Talian, Vol. 4, Cherubini


text:
Gia en l'emprim percurs ha Shiffrin procurà per relaziuns cleras. Per 1,39 secundas ha ella distanzià la segunda, la Franzosa Tessa Worley. En il segund percurs n'ha ella betg pli stuì ristgar tut, tuttina ha ella la fin gudagnà cun in avantatg da 1,21 secundas sin Worley. Terza è la Taliana Marta Bassino.
Holdener meglra Svizra
Sco gia en ils emprims quatter slaloms gigants da la stagiun è Wendy Holdener stada la meglra Svizra. Ella è vegnida novavla. Ina ferma prestaziun ha mussà la giuvna Andrea Ellenberger. La Sutsilvana da 25 onns è vegnida 11avla – il meglier resultat fin uss en sia carriera.
Lara Gut-Behrami vegn 18avla e Simone Wild fa sco 23avla er anc intgins puncts.
RR novitads 14:00


text:
Sut questas circumstanzas han 12'500 recruts e commembers dal cader cumenzà oz la recruta. Enfin ch'ils resultats da test èn enconuschents, il pli baud la fin da l'emna, ston tuts purtar ina mascra. Perquai datti l'emprima fin d'emna er nagin congedi.
Il concept da protecziun per la recruta da stad aveva l'Uffizi federal da sanadad gia examinà per la recruta da primavaira.
La cumpart da las dunnas che han cumenzà la recruta en in cader è tar 2,5% dals recruts. Quai è bler dapli ch'ils 0,8% dunnas che fan en tut part da l'armada.


text:
Zernez Energia 2020
Avant passa 100 ons han visiunars fuondà il parc naziunal svizzer. Il Cumün da Zernez ha fat pel 100avel giubileum ün regal special: el voul fin dal l'on 2020 cuvernar tuot il consüm d'energia chi pertocca stabilimaints our d'aigna producziun e sbassar il bilantsch CO2 sün nolla. Ün'ouvra da pionier, sco chi'd es stat eir avant passa 100 ons la fundaziun dal parc naziunal ed eir ün pass curaschus a favur da l'ambiaint.
Set commembers da la cumischiun, elets dal cumün, sun respunsabels per las masüras pel plan d'acziun "Zernez Energia 2020". Daplü chattan Els suot


text:
Cunzunt en ils sid da las Alps datti blera naiv. Sin ils pass e sin ils auts poi tenor Gaudenz Flury dad SRF Meteo dar enfin in meter e mez. Pli en il nord ch'ins è e pli paucs naiv ch'i dat. Uschia datti en il Grischun Central sur 1'000 meters sur mar tranter 30-50cm naiv. Scrottas poi dentant era dar enfin en la Val dal Rain.
L'intermezzo d'enviern è dentant in curt. Gia venderdi bun'ura vegni sitg en l'entir chantun ed il sulegl sa mussa adina pli savens. La fin d'emna èsi detg sulegliv e las temperaturas creschan puspè.
Privel da lavinas crescha
Cun il return da l'enviern crescha er il privel da lavinas, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser. Uschia annunzia l'Institut federal per la perscrutaziun da naiv e lavinas a Tavau in privel grond da Tujetsch, sur la Val dal Rain enfin en l'Engiadin'Ota e las Valladas talianas. En il rest dal chantun vala in privel da lavinas considerabel, stgalim 3.
Impediments sin vias e binaris
- il Pass Lucmagn e dal Güglia èn serrads per motivs da segirtad
- a partir da las 18.00 è er il Pass dal Fuorn serrà
- per ils pass Malögia, Bernina e Fuorn vala in obligatori da chadainas
- la via tranter Preda e Bravuogn è serrada
- sin l'Autostrada A13 tranter Roveredo e Tusaun vala in scumond da charrar per camiuns cun char annex
- la gievgia circuleschan nagins trens sur il Pass Alpsu – quai pervia da privel da lavinas
RR novitads 17:00++


text:
Recumandaziuns per la populaziun
I valan las mesiras sco fin da qua.
Sch'ins ha intgins dals suandants sintoms vegn cusseglià da star a chasa: Difficultads da trair flad, tuss u fevra.
I vegnia dentant er dar persunas, oravant tut giuvens, che mussan be levs sintoms. Ord solidaritad na duain ins lura betg ir en spital u la staziun d'urgenza. Enstagl duain ins tschertgar il contact telefonic, cunzunt sch'ils sintoms vegnan menders.
Persunas periclitadas sajan persunas sur 65 onns, ma er persunas pli giuvnas cun ina malsogna preexistenta. Per che quellas persunas vegnan protectadas dovria chapientscha da tuts.
Daniel Koch supplitgescha che be persunas fermamain malsaunas s'annunzian tar las staziuns d'urgenza.
Recumandaziuns per il mund professiunal
- Er al plaz da lavur valan las mesiras sco per l'entira populaziun
- Patruns pon pretender in attest dal medi a partir dal 5avel di
- Collavuraturs èn d'infurmar davart mesiras al plaz da lavur
- Patruns duain dar la pussaivladad da lavurar flexibel, per evitar ina gronda fulla da glieud en il traffic public
Cussegl federal observescha las perditas en l'economia
Il Cussegl federal è conscient ch'il coronavirus ha influenza sin il mintgadi e l'economia. Ins vegnia a decider a curta vista co vinavant, uschia Berset. Ins na possia uss dentant anc betg decider davart ina prolungaziun dal scumond dad arranschaments da massa. Il svilup dal virus stoppia vegnir persequitar l'epidemia e decidel a moda flexibla.
I vegnan examinadas differentas pussaivladads, uschia er indemnisaziuns per lavur reducida. Er stoppian ins examinar sch'il scumond per arranschaments da massa duai vegnir mantegnì.
Cura e co vegn l'armada a gidar?
L'armada duai gidar cunter il coronavirus. Durant trais emnas sustegnan commembers dal servetsch d'assistenza ils chantuns. Quai ha il cussegl federal decidì. Sin dumonda dal chantun Tessin è el stà d'accord da trametter a quel duas ambulanzas per sustegnair ils ospitals civils. Uschia duai il provediment da cass d'urgenza era esser segirà sch'il dumber d'infecziuns crescha vinavant.
La responsabladad per l'engaschi han las autoritads civilas.
Quants commembers da l'armada che la confederaziun vul mobilisar, n'ha il cussegl federal betg tradì. Tenor lescha militara sto l'Assamblea federala approvàr in engaschi dal servetsch d'assistenza, sche passa 2'000 schuldads vegnan mobilisads u sche l'engaschi cuzza passa trais emnas.
Situaziun globala
Daniel Koch, manader da la partiziun malsognas transmissiblas dal BAG, resumescha la situaziun globala. En China sa calma l'epidemia, en il rest dal mund anc betg. La Svizra saja al ur da l'unda epidemica. Solidaritad saja impurtanta per che l'epidemia na vegnia betg memia nauscha.
Per quai dettia recumandaziuns per l'entira populaziun e per las gruppas periclitadas.
Svilup da las mesiras cunter il coronavirus
Tenor Alain Berset vegn la persequiziun retrospectiva da las infecziuns mantegnida uschè ditg sco pussaivel. Medemamain sviluppeschia il Cussegl federal vinavant ina strategia per il cumbat da l'economia. Cun novas recumandaziuns per il mund professiunal e la populaziun duai ina derasaziun pli gronda vegnir impedida u retardada.
RTR novitads 15:00


text:
Infos & Downloads
Informaziuns pertuccont la classa vegnian tarmess per mail e buc publicai sin la homepage. Nus engraziein per la capientscha. Per ulteriuras informaziuns stein nus bugen a disposiziun.
Informaziuns pertuccont la classa vegnian tarmess per mail e buc publicai sin la homepage. Nus engraziein per la capientscha. Per ulteriuras informaziuns stein nus bugen a disposiziun.
2022 08 09 Informaziun beinvegni geniturs
2022 05 13 Informaziun pils geniturs
Il formular d’annunzia sa vegnir tarmess alla scola gia avon l’annunzia tier la vischnaunca. L’obligaziun da scola entscheiva denton pér suenter l’annunzia ufficiala e suenter la midada da scartira tier la vischnaunca.
PDF Fegl da persunalias per l’entrada en scoletta/scola primara


text:
L’interpresa industriala Distec a Mustér vul sa posiziunar pli fitg en il sectur da l’aviatica. Per far quai pass ha l’interpresa la finamira da survegnir fin la fin da l'onn 2020 in ulteriur certificat da qualitad. Sco ils responsabels han ditg sin dumonda da RTR è il certificat necessari per insumma pudair s’annunziar per ulteriuras offertas en la branscha d’aviatica.
Dapi il 2014 gia furnitur da Pilatus
Gia dapi il 2014 è l’interpresa industriala a Mustér gia furnitur per l’interpresa d’aviatica svizra Pilatus. Er autras interpresas en il segment d’aviatica ed en il sectur spazal, sco per exempel constructurs da rachettas per l’orbit u da parts da talas rachetas, s’audan tar la clientella da la Distec. Tgi che quai saja na possian ins dentant betg dir, cun las bleras interpresas ha la Distec ina cunvegna davart discreziun, di il mainaproject Hans-Peter Müller. Quai saja in proceder usità en la branscha.
Certificats da qualitad ston ins avair
Las preparativas per ils uschenumnads audits hajan gia cumenzà, di il mainaproject che abita en il chantun Turgovia e che tgira surtut il contact cun ils clients da l’interpresa. Las finamiras che sajan da cuntanscher saja dentant gist en il sectur da l’aviatica fitg autas e cumplexas, ma tut ils responsabels sajan persvas d’avair il certificat giavischà la fin da l’onn 2020.
Las fermezzas da la Distec
Il mument hajan ins propi betg blera lavur, di Hans-Peter Müller. Quai haja da far cun las midadas da far empustaziuns. Uschia vegnian fatgas las empustaziuns ad adina pli curta vista ed uschia saja quai difficil da planisar. Ma per l’onn 2020 sajan ins optimistic da cuntanscher sumegliantas cifras sco il 2019 e lez saja stà in bun onn per la Distec, di Müller. Pertge las fermezzas da la Distec sajan surtut las persunas che lavurian per l’interpresa, che sajan scoladas bain e motivadas. Plinavant era l’experientscha da l’interpresa e quai sajan facturs che na svaneschian betg uschia, accentuescha il vendider versà.
RTR actualitad 17:00


text:
Quai malgrà che ses contract durass anc fin e cun il campiunadi mundial il 2022, uschia communitgescha la federaziun da ballape tudestga. L'Associaziun da ballape tudestga ha accepta la demissiun da Löw.
In si e giu sco trenader
Joachim Löw aveva surpiglà il post da trenader il 2006, quai da ses schef da lura Jürgen Klinsmann.
Il 2014 aveva Löw gudagnà cun ils tudestgs il quart titel da campiun mundial en Brasilia. Dapi il debachel il 2018 al campiunadi mundial en Russia, cura ch'ils tudestgs èn gia crudads ora en la fasa da gruppa, era Löw en la critica. Cunzunt suenter la schleppa da 0:6 igl atun passà cunter la Spagna è vegnì debattà davart la relaschada dal trenader.
Pir suenter discurs cun l'Associaziun da ballape tudestga èsi alura puspè vegnì pli quiet enturn Löw.


text:
- La Svizra perda en ils 8avels finals cunter la Germania cun 1:2 suenter prolungaziuns.
- Sajettà il goal decisiv ha Yannic Seidenberg suenter 26 secundas .
- Sin la Germania spetga en ils quartfinals la Svezia.
Il sulet gol per ils Svizzers ha fatg Simon Moser suenter 23 minutas. Suenter la terrada cunter la Germania ha il goli Jonas Hiller communitgà ch'el sa retiria da l'equipa naziunala. Hiller ha 36 onns e ha giugà 69 giadas per la squadra naziunala. El ha fatg part da trais gieus olimpics e quatter campiunadis mundials.
RR novitads 16:00


text:
Studënc universiteres possa inant fé practicum tla Provinzia
Scritto da Red.azione il 11 Maggio 2022
Nce ti cin ani che vën puderà studënc y studëntes dl’Università Liedia de Bulsan fé n practicum tl’aministrazion provinziela. La cundizions ie unides garantides cun l’acurdanza nueva per i practicum de furmazion y urientamënt che ie unida sotscrita ncuei (11 de mei) a Bulsan dal presidënt dla Jonta provinziela, Arno Kompatscher, y dala presidënta dl’Università Liedia de Bulsan, Ulrike Tappeiner.
“Per studënc y studëntes ie n practicum na bona ucajion per avëi na prima mprescion dl mond dl lëur”, à dit l presidënt dla Jonta Arno Kompatscher. L presidënt, che te si ncëria ie nce respunsabl per l personal, auza ora coche chisc practicum ie nce n vantaje per la Provinzia, per sburdlé jëunes y jëuni cualifichei a fé cariera tl’aministrazion provinziela. “On bujën de jëunes y jëuni cualifichei al servisc de nosta autonomia”, à sotrissà Kompatscher.
“Chi che studieia aprijea y se noza dassënn di practicum de furmazion y urientamënt che urganison”, à dit la presidënta Tappeiner canche la à sotscrit l’acurdanza nueva. “Chësta prima mprescions sun na firma o n’istituzion publica juda pea a se urienté tl mond dl lëur tres n’esperienza pratica bele dan scumencé a lauré. Per chësta rejons sons cuntënta de avëi pudù renuvé, deberieda cun la Provinzia autonoma de Bulsan, chësta mesura de furmazion penseda per l urientamënt prufesciunel”.
Nchin a śën diesc practicum al ann
Na prima acurdanza per i practicum fova unida sotscrita dala Provinzia de Bulsan y dal’Università Liedia de Bulsan dan cin ani. De mei dl 2017 fovel stat l’assessëura per l’aministrazion y l personal da ntlëuta, Waltraud Deeg, y l ex presidënt dl’Università Liedia de Bulsan, Konrad Bergmeister, a giaurì la streda ala cooperazion danter la doi istituzions. Ti ultimi cin ani à 51 persones fat n practicum curriculer tl’aministrazion provinziela, chël fossa zirca diesc al ann. Leprò vëniel mo i practicum da d’instà. Na nrescida anunima da pert dl Istitut de promozion dl lëur (IPL) à desmustrà che nuef praticanc sun diesc fajëssa mo n iede o cunsiessa inant n practicum tla Provinzia.
L’acurdanza nueva danter Provinzia y Unibz reverda mé i practicum curriculeres: i practicum de furmazion y urientamënt, per chëi che la Provinzia tol su studënc y studëntes per fé pratica ntan si furmazion universitera te si ciamp de stude. A chësta maniera possa i studënc y la studëntes crì ora ciun ufize che ie plu adatà y l cuntaté. L’Università de Bulsan y l’Aministrazion provinziela njënia ca n proiet de practicum per uni praticant y praticanta che tol pert: uniun y uniuna giapa n tutor y l’Università se cruzia dl’assegurazion, ma l ne ie udù dant degun paiamënt per chësta sort de practicum. Per chësta rejon ne possa i practicum curriculeres nia unì purtei a fin sciche practicum da d’instà.


text:
Suenter che passa 60% dals districts electorals ad Iowa èn dumbrads ora, maina Pete Buttigieg. Quai ha communitgà la Partida democratica en la chapitala Des Moines. Pete Buttigieg è l'anteriur president da la citad South Bend en il stadi federativ dad Indiana. Cun 38 onns è el er il pli giuven dals candidats dals democrats.
Sin il segund plaz suonda il senatur Bernie Sanders. Sin il terz plaz la senatura Elizabeth Warren e sin il quart plaz l’anteriur vicepresident Joe Biden.
Cura ch'ils resultats finals vegnan publitgads, n'è anc betg enconuschent.
Tar las preelecziuns voteschan democrats e republicans davart il meglier candidat per la presidenza da lur partida. Tar ils democrats è la situaziun interessanta, cunquai ch’i dat 11 candidats. Tar ils republicans ha il president en uffizi, Donald Trump, gudagnà cleramain ad Iowa.
Ils 11 da favrer suondan las proximas preelecziuns a New Hampshire. L'elecziun dal president u da la presidenta è lura ils 3 da november.
RTR novitads 06:00


text:
Buögn
Buögn (in italian: Bogogno) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 327 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,4 km² e ona densità de popolaziun de 158 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Cunturbia, Burbané, Cressa, Sön e Vrün.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Buégn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La Fundaziun Origen ha ensemen 3,7 milliuns francs per lur project «Salvar Mulegns». Quels daners èn per gronda part vegnids miss a disposiziun da fauturs privats. Ussa mancan anc 1,9 milliuns francs per che la Fundaziun Origen cuntanscha la summa avisada da 5,6 milliuns.
Tge è il project «Salvar Mulegns»?
Il project da la Fundaziun Origen prevesa da mantegnair ils stgazis cultural-istorics da Mulegns; concret da cumprar e segirar l'hotel Löwen e la Chasa Alva ed inventarisar ils objects istorics. La Chasa Alva duai plinavant vegnir spustada per radund 7 meters. Quai per schliar ils problems cun la via fitg stretga en il vitg avant il Pass dal Güglia.
Co vai vinavant?
Per cumprar e dislocar la Chasa Alva fissan ils daners gia avant maun. Avant ch'ins possia dentant cumenzar cun las lavurs da spustament, dovra la Fundaziun Origen anc duas lubientschas:
I dovra ina decisiun dal cumin da Surses, areguard la vendita da las parcellas. Ultra da quai dovri anc il consentiment definitiv da la regenza grischuna.
Giovanni Netzer è optimistic che quellas votaziuns na vegnan dentant betg ad esser in crap da stgarpitsch per il project. Medemamain quinta el fermamain che la Fundaziun Origen vegnia tochen la fin da quest onn era anc ensemen cun ils 1,9 milliuns che mancan. En emprima lingia spetgan els anc sin respostas da fundaziuns che sustegna projects da cultura.
La finamira sportiva è dentant da gia pudair cumenzar l'october 2019 cun las lavurs da preparaziun per il spustament da la Chasa Alva. Quellas vegnan a durar bain in onn, fin che la chasa po alura entaifer sulet 1 di vegnir spustada dal vegl al nov lieu.
Ord l'archiv dal Telesguard
RR novitads 17:00


text:
Facebook, Whatsapp, Twitter – i dat blers motivs per adina esser online. La retschertga represchentativa da Comparis mussa: Mintga terz Svizzer vuless bain gugent tschentar giu pli savens il telefonin per esser in mument offline – ma i na gartegia betg.
Il fenomen da consumar permanentamain e d'esser permanentamain online è dentant betg mo derasà tar ils giuvens – el sa tira tras tut las generaziuns e tut las regiuns linguisticas svizras.
Squitsch s'augmenta – Ins na vul manchentar nagut
Jean Claude Frick, expert da digitalisaziun da Comparis, punctuescha ch'il squitsch d'adina esser online saja s'augmentà ils ultims onns. Ins na veglia betg manchentar insatg: saja quai ils resultats da sport, e-mails u il nov che vegn tramess via social media.
In emprim pass per cuntanscher dapli libertad ed esser pli pauc online saja da deactivar la funcziun «breaking news», scriva l'expert.
RR novitads 12:00


text:
Desi
Dési (nom ufizial in italian: Desio in Italian, Decium in Latin;) l'è un cumün de la Pruvincia de Munscia e Brianza con 41 865 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 14,8 km² e ona densità de 2 829 ab./km².
L'è tacaa ai comün de Bovis-Masciagh, Cesan, Lisson, Muggiò, Nòa, Seregn e Vared.
I sò abitant i g'hann da scurmagna de goss.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Desi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Istù
Istù o Vistù (Vestone en italià) l'è 'n cümü de 4 390 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) dèla Pruvìncia de Brèsa. El fa part de la comünità montàna de la Val Sàbia.
L'abitàt de Istù el se tróa sö la stràda Statàl del Càfer (SS 237) sö le spónde le Cés. Del cümü de Istù fa part apò a la frasiù de Nòza.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrniModifega
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
President de la Repoeublega Italiana
Ol President de la Repoeublega Italiana a l'è, 'ndel sistema politegh italian, la carega la pioeu volta che la gh'è. A l'è elesgid ogne set agn del Parlament italian setad ensema ai delegacc di Region.
Capo de Stat, el gh'ha la fonzion de garantì la Costituzzion e ogne citadin italian che 'l gh'ha pioeu de 50 agn e 'l gh'ha i dirit civil el po vesser elesgid.
El nomna ol governo, a l'è comandant in capo di forze armade e president del Consej Superior de la Magistradura. Se 'l po fà no i so robe, ol President del Senad 'l deventa 'l president suplent.
Riferimencc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Oter progecc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikisource el gh'ha dent una pagina dedicada a presidente della Repubblica Italiana
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su presidente della Repubblica Italiana
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su presidente della Repubblica Italiana


text:
Uschia haja il president da l'FC Sion cuntrafatg a las reglas da cumportament da la federaziun svizra da ballape, uschia argumentescha la cumissiun. La decisiun po vegnir contestada entaifer 5 dis.
Suenter il gieu aveva Constantin renfatschà al trio d'arbiters d'avair disavantagià cun intenziun ses club. Il motiv per sia gritta era il 2:2 dals Young Boys. Quel era vegnì sajettà d'ina vart suenter in offside da l'attatgader da YB Miralem Sulejmani e da l'autra vart entras penalti. L'arbiter Sascha Amhof aveva decidì sin penalti suenter in'acziun da foul dal goli da Sion. Lez ha plinavant survegnì la carta cotschna.
RR novitads 21:00


text:
Dapi la stad 2020 dat Fabrizio Cavegn ballape tar Cuira 97 en la 2. liga interregiunala. Davent dal cumenzament è il giuven Lumnezian stà giugader da tschep en l'offensiva tar l'equipa da la chapitala grischuna. Per el èsi detant cler che Cuira duess mo esser ina staziun intermediara da sia carriera.
Minimum en 1. liga vi jau dar il proxim onn. La finamira è dentant da dar anc pli aut.
L'interess dad auter clubs è avant maun. Quai mussa il fatg, che Fabrizio Cavegn ha pudì absolver la fin schaner in trenament da prova tar la U21 dal FC Son Gagl. Sco il Lumnezian di, haja el survegnì in bun feedback dal club. Spezialmain cun sia spertadad saja el vegnì da persvader. Luvrar stoppia el anc vid il cumportament defensiv.
Era gia tar Vaduz ha el pudì fufragnar. L'emna proxima ha el la pussaivladad da trenar in'entira emna cun l'emprima equipa dal FC Vaduz, pia cun l'equipa che dat en la Super League.
Jau vai il sentiment che mia finamira da far il pass en il ballape professiunal vegn pli e pli datiers.
L'onn passà ha frenà ses svilup
La pandemia da corona è vegnida per il giuven ballapedist en in tup mument. La primavaira 2020 è tut stà quiet pervia da la pandemia. Quai saja stà in mez onn pers. Durant quest temp era il Lumnezian anc en acziun per l'equipa sut 18 onns da la Svizra Sidorientala. La stad ha el lura fatg il pass en il ballape da creschì. L'atun passà ha il campiunadi dentant era puspè stuì vegnir interruts anticipà pervia dal coronavirus.
Fabrizio Cavegn n'ha dentant betg laschà starmentar da las circumstanzas cumplicadas. Tar Cuira 97 en la 2. liga interregiunala ha el mussà cun mo 18 onns ses grond potenzial. Il Sursilvan è in giuven che crai en sias qualitads ed el ei er persvas ch'el vegniss da mussar quellas en ligas pli autas.


text:
Varz
Varz (Varzi in talian) l'è un cumün de 3.460 abitant int la pruincia de Pavia. U se tröva int l'Ultrepò Paves, int una conca in mezz a la vale Stafura, a la drita del turent, ins la statal del Penes. Al gh'ha 3 279 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 58,8 km² e ona densità de 56 ab./km².
Al cumün de Varz al cunfìna coi comün de Bagnèra, Fabrica Cüron (AL), Gremiasch (AL), Minchinigh, Pont Niza, Rumagnes, Santa Margarita, Val Nisa, Valverda, Zavataré.
Varz l'è famusa per el so salàm in tüta la Lumbardia 'ntrega.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Varz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dentant sch'ins guarda en detagl, n'è quai betg adina la soluziun ideala. Ins vesa adina puspè ch'in manaschi effectiv pretenda era l'existenza d'ina gruppa d'interess ch'è pronta da s'engaschar, sco per exempel ils chatschaders.
In bun exempel per quest model èn ils capricorns ch'eran extirpads en il Grischun. Senza in engaschament exemplaric dals retgs da l'Italia e pli tard da chatschaders en differents pajais n'avessan ils capricorns betg survivì e fissan betg turnads enavos en il Grischun. Questa via è era oz dal tuttafatg actuala e vegn enchaminada en differents pajais.


text:
La mesemna a bun'ura ha la rait da la Swisscom puspè fatg problems. Quai è la terza panna entaifer paucas emnas. L'access da l'internet sur la rait mobila è stà restrenschì en il nord da la Svizra. Il disturbi ha cuzzà radund 5 uras fin las 08:40. Pertutgads èn stads clients da divers abunaments. Raschun saja stà in defect da la hardware.
Dus grevs disturbis dapi l'entschatta da l'onn
Gia l'emna passada è la rait stada interrutta il mardi saira e la mesemna a bun'ura en grondas parts da la Svizra. Là avevan lavurs da mantegniment chaschunà il problems. Sper la telefonia mobila e l'internet a chasa eran crudadas ora er ils numers d'urgenza. Tenor la Swisscom era la panna capitada per sbagl uman.
Ed er ils 17 da schaner avevi dà durant in'ura ferms disturbis en la rait da la Swisscom. Er quella giada n'avevan ils numers d'urgenza betg funcziunà. Sur la rait mobila eran cloms d'urgenza dentant stads pussaivels.
Ord l'archiv da SRF:
RTR novitads 12:00


text:
Durant il Forum economic mundial WEF haja el surtut accumpagnà ils responsabels per la segirezza, di Peter Peyer (PS). Dal cumandant da la polizia e dal manader da l'uffizi chantunal da militar haja el survegnì ina survista dal sistem da segirezza durant il WEF. Ses facit suenter quest'emna: «positiv». Surtut la motivaziun da la schuldada al hajan fatg impressiun.
Tenuta critica resta
Pli baud ha Peter Peyer demonstrà cunter l'inscunter a Tavau. Suenter quest'emna haja el gia dapli encletga per las ideas dal Forum d'economia mundial. In pau sceptic restia el dentant tuttina. Il cusseglier guvernativ sa dumonda vinavant, sche l'inscunter a Tavau haja era in effect concret. Da metter en dumonda il WEF na saja dentant betg part da sia lavur, di el vinavant.
RR actualitad 12:00


text:
Orsk
Orsk (rüss Opck) l'è una citaa indüstriaal in dii muunt Urali in de l'estremu est dela Rüssia europea, bagnada dal fiümm Ural, in dela pruvincja de Orenburg. In del 2002 la gh'era 250.963 abitaant.
La citaa l'è stada fundada da Ivan Kirillov e daj omen dela sò spedizziun in del XVIII sécul cumé furtèzza süla riva sinistra de l'Ural. La sò crescita la cumencja intrnu a l'ann 1870, cumé center agricul e cumercjaal; in dii ann '30 ul regiim de Stalin al taca a svilüpaa l'indüstria de l'Üniun Suvietica, e la cumencja inscì l'indüstrializazziun dela citaa, suratütt metalürgica, petrulchimica e mecanica.


text:
Il museum duai surtut raquintar dals cumenzaments dal turissem en Surses ed en il Grischun e da l’emigraziun da noss perdavants, en consequenza da la situaziun economica. Il museum da viadi a Mulegns duess esser in museum vital, nua ch’ins po mangiar, guardar, leger, emprender e pernottar. Planisads èn er ina butia ed ina pastizaria che regorda al grond temp dals pastiziers grischuns en las metropolas europeicas.
Origen avra in biro da viadis
In «biro da viadi» organisescha guidadas istoric-culturalas en la val e sur ils pass da las Alps e raquinta dal temp da las charrotschas da posta. Novas stanzas d’occurrenzas che vegnan creadas en collavuraziun cun la scola politecnica federala SPF/ETH, pon vegnir utilisadas a moda multifara per exposiziuns, represchentaziuns da teater e festas. En in pitschen lavuratori vegn restaurada mobiglia veglia. In lieu da paus singular envida ils passants da sa fermar e mussa ad els las bellezzas dal Surses.
RR actualitad 12:00