text:
Santa Margarita
Santa Margarita (nom ufizial: Santa Margherita di Staffora) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia.
Al gh'ha 473 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 36,7 km² e ona densità de 13 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Bobbio (PC), Brall ad Pregöra, Fabbrica Curone (AL), Minchinigh, Vars, Zerba (PC).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Santa Margarita l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
La taglia chantunala sin l'ierta duai vegnir midada ad ina taglia sin la quota d'ierta e vegnir coordinada cun la taglia communala sin la quota d'ierta.
Las midadas impurtantas èn:
- il chantun incassescha da nov ina taglia sin la part d'ierta e sin donaziuns;
- las vischnancas mantegnan lur suveranitad fiscala; ellas pon incassar vinavant ina taglia sin la part d'ierta e sin donaziuns e fixar l'autezza da las tariffas da taglia en il dretg communal;
- ultra dals conjugals e dals uffants vegnan liberads subjectivamain da l'obligaziun da pajar taglia er ils geniturs ed ils pèrs en concubinat; quai correspunda a la regulaziun en la maioritad da las vischnancas;
- per il tschep dals geniturs (fragliuns, nevs, nezzas e.u.v.) vegn incassada ina tariffa da taglia reducida ch'importa en il chantun 5% ed en las vischnancas (sco ozendi) maximalmain 5%;
- per ils ulteriurs retschaviders vegn la tariffa da taglia fixada per il chantun sin 15% (fin ussa 10%) e per las vischnancas sin maximalmain 20% (fin ussa 25%).
Exempel concret
Tuna tut fitg teoretic perquai in exempel concret: Tge sa mida sche mes bab avess da murir? Nagut, quai di Urs Hartmann, manader da l'administraziun da taglia chantunala. Auter èsi sche l'aug/barba che n'ha nagins uffants e n'è betg maridà mora. Lura stoss jau be pli pajar 5% taglia, enfin uss era quai anc 10%. Quai perquai ch'i vegn incassa ina tariffa reducida per il tschep dals geniturs.
La consultaziun dura enfin la fin favrer 2018. Prevesì è che la revisiun parziala entra en vigur l'entschatta da l'onn 2020.
RR novitads 09:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cunzunt chors pitschens e chors dal vitg hajan savens bregia da chattar ina dirigenta u in dirigent. Quai conferma era Heinz Girschweiler, president da la Cumissiun da musica grischuna. Era quest onn sajan divers chors grischuns senza dirigent. Tuttina vesa Girschweiler in futur per chors en il Grischun. Novs chors vegnian fundads, era divers chors da giuvenils hajan success. Uschia ch’el è persvas ch’insatge nov creschia. Dentant stoppian ins er restar realist ed acceptar ch'in u l’auter chor sa schlia. Saja quai pervia da mancanza da chantadurs u er da dirigents.
Curs da dirigents n'èn betg pli uschè frequentads
Actualmain maina Heinz Girschweiler a Schiers / Aschera in curs per dirigentas e dirigents futurs. Otg persunas fan part a quel.
Avant intgins onns frequentavan anc 12-14 persunas il curs da dirigents.
Suenter quest curs survegnan els il diplom chantunal da dirigents. Tuttina surpiglian ils paucs directamain in chor. Tscherts participants fan il curs plitost per sasez u per dar scola. Auters dentant han gia experientscha da manar in chor e perfecziuneschan lur savida en il curs.
Manar in chor munta er investir bler temp
Il motiv principal daco che pli paucs èn pronts da surpigliar in chor saja probabel il fatg che blers èn fitg occupads cun lur lavur. Pli baud saja quai anc stà uschia ch'il scolast dal vitg surpigliava in chor. Oz saja quai plitost l’excepziun. Plinavant dovria quai er curaschi e segirtad da star avant chantadurs. Uschia saja daventar dirigent savens in lung process.
RR actualitad 11:00


text:
I chërdoma "Ch’a l’é montà sù an cel, a l’é setasse a la drita ‘d De, Pare tut-potent. Da là a vnirà për giudiché ij viv e ij mòrt" (Credo dj'apòstoj
)..
Ël giudissi final. 31
Àor, quand ch' ël Fieul ëd l'òm a vnirà anvironà 'd Sòa glòria e compagnà 'd tùit j'àngel sant, antlora as assetrà an sël tròno 'd Soa glòria. 32
E tute le nassion a saran radunà dëdnans a Chiel, e a dividrà j'un da j'àutri com' ël bërgé a divid le feje da le crave. 34
A butrà le feje a Soa drita, e le crave a Soa mancin-a.
34
Antlora 'l rè a dirà a coj ch'a staran a Sòa drita: 'Vnì, vojàutri ch'i seve benedì da Mè Pare, arsèive l'ardità dël regn ch'a l'é stàita prontà për vojàutri fin-a da la fondassion dël mond. 35
Përchè i l'avìa fam e voi i l'eve dame da mangé; i l'avìa sèit e i l'eve dame da bèive, i l'ero 'n foresté e i l'eve anvitame a sté da voi; 36
i l'ero dësvestì e i l'eve vestime; i l'ero malavi e i l'eve cudìme; i l'ero an përzon e i seve vnume a trové'. 37
Antlora ij giust a-j rispondran: 'Signor, quand l'é-lo ch'i l'oma vëddute avèj fam, e ch'i l'oma date da mangé; opura avèj sèit e ch'i l'oma date da bèive; 38
E quand é-lo ch'i l'oma vëddute foresté e ch'i l'oma 'nvitate a sté da noi; o dësvestì e ch'i l'oma vestite? 39
Opura, quand'é-lo ch'i l'oma vëddute malavi o an përzon e ch'i soma nen vnute a trové? 40
E' l ré a-j rispondrà: 'Iv diso la vrità, ch'an tant ch'i l'eve fàit cole còse a un ëd coj pì cit ëd mè frej o seur, a l'é coma s'a l'avèisse falo a Mi".
41Antlora a dirà 'dcò a coj ch'a saran a Soa mancina: "Maledet, artireve da Mi e andé ant ël feu etern e ch'a l'é pront për ël diav e pr' ij sò àngej 42 Përché i l'avìa fam e i l'eve nen dame da mangé; i l'avìa sèit e i l'eve nen dame da bèive; 43 i l'ero foresté e i l'eve nen anvitame a sté da voi, dësvestì e i l'eve nen vestime; i son stàit malavi e an përzon e i seve nen vnume a trové. 44 Antlora coj-lì 'dcò a rispondran: "Signor, quand é-lo ch'i l'oma vëddute avèj fam, ò avèj sèit, o esse foresté, o dësvestì, o malavi, o an përzon, e ch'i l'oma nen date lòn ch'it l'avìe da manca?'. 45 Antlora a-j rispondrà: 'Iv diso la vrità, lòn ch'i l'eve nen fàit a un ëd cost-sì, ch'a son ij pì cit, i l'eve 'dcò nen falo a Mi'. 46 E sti-sì as n'andran a 'n castigh sensa fin, ma ij giust a 'ndran a gòde la vita eterna". (Maté 25:31-46).
J'àutri test biblic ëd sa duminica: Duminica 23 Novèmber 2014 (Crist Ré)
Ezechiel 34 (11-16,20-24)
Salm 95:1-7
Efesin 1 (15 a la fin)


text:
Emprima dieta da cumponists indigens
- Dumengia, 5.2.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 5.2.2017, 14:03, RTR
A l'entschatta da la chanzun stat il cumponist, la cumponista.
La chanzun rumantscha ha in avegnir mo sch'i dat cumponistas e cumponists che scrivan chanzuns. E tals e talas datti in bun tozzel en la Rumantschia.
Per la sonda dals 14 da schaner ha Peter Appenzeller clamà ses collegas a l'emprima dieta da cumponists grischuns. Quella è stada a Cuira en la scola da musica da la citad. L'Artg musical ha discurrì cun divers participants e porta ideas, opiniuns, giavischs ed inqual siemi rimnà durant questa sentupada. E sa chapescha vegnan quests discurs embellids cun chanzuns rumantschas per chor.


text:
Per la partida burgais democrata, la partida d’Eveline Widmer-Schlumpf, vala uss da chattar ina soluziun constructiva e da s’engaschar per in serrar las retschas. Per la PBD munta la demissiun d’Eveline Widmer-Schlumpf uss ina entschatta nova cun posiziuns constructivas. La decisiun da demissiunar deplorescha la partida ma per la PBD saja la decisiun era chapibla. Cun Eveline Widmer-Schlumpf sa retira ina persunalitad impressiunanta cun in mussament da prestaziun extraordinari, scriva la PBD.
El passà eran nus savens sulet la partida d'Eveline Widmer-Schlumpf, uss po la partida sa profilar er senza sia cussegliera federala.
La partida populara svizra vul uss dapli responsabladad
La partida populara svizra vul suenter la demissiun da Eveline Widmer-Schlumpf surpigliar dapli responsabladad. Las ulteriuras partidas stoppian uss mussar ch’ellas sustegnan la concordanza, scriva la PPS. La partida vegnia a preschentar almain in candidat per in segund mandat en il Cussegl federal.
La partida liberaldemocrata ha engrazià Widmer-Schlumpf
La partida liberala Svizra sustegn in segunda sez da la partida populara en il Cussegl federal. In candidat dal center politic na vegnia betg en dumonda, ha ditg il president da la PLD Philipp Müller.
La pli ferma partida en Svizra sto uss vegnir integrada en la regenza.
En ina communicaziun a las medias ha la PLD engrazià a Widmer-Schlumpf per la lavur prestada ed il servetsch per la Svizra.
Cun Eveline Widmer-Schlumpf perda il Cussegl federal ina persunalitad
Per la partida cristiandemocrata perda il Cussegl federal cun Eveline Widmer-Schlumpf ina persunalitad impurtanta che aveva ina excellenta enconuschientscha dals dossiers, scriva la PCD. La demissiun portia dentant uss er ina tscherta clerezza en connex cun las elecziuns per il Cussegl federal. La PCD reconuschi la pretensiun da la parida populara sin in segund sez en il Cussegl federal, uss spetgia la PCD candidats el senn da la concordanza e la collegialitad, scriva la PCD.
La partida socialdemocrata deplorescha la demissiun
Ils socialdemocrats vulan sco successura ni successur da Eveline Widmer-Schlumpf ina persuna che respecta il stadi da dretg. Vinavant pretenda la PS in candidat che respecta la via bilaterala cun l’Uniun europeica, che respecta la convenziun dals dretgs umans e la collegialitad, quai ha ditg il president da la PS Christian Levrat envers l’agentura da novitads sda. Quests elements sajan stringents, scriva la PS.
RR novitads 20:00


text:
James Bay: «Hold back the river»
- Mesemna, 4.10.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 4.10.2017, 9:30, RTR
James Bay è in chantautur englais ch'è daventà enconuschents sco musicist da support da differentas gruppas. In musicist da support suna in pign concert d'atgnas chanzuns avant il concert da la gruppa principala. Per James Bay è quai stà sia schanza da vegnir pli enconuschents era sco artist solo. Ina schanza ch'el ha nizzegià. Il pretsch per quest success è pli pauc temps per sia famiglia, ses amis ed activitads sper la lavur e da quai chanta el en ses hit «Hold back the river».


text:
Sco quai che la gruppa d’interess Carillon Mustér communitgescha èsi reussì da chattar sponsurs per ils 50’000 francs ch’i dovra per pudair cumprar la tur cun ils zains che sunan melodias. La Reka aveva numnadamain decidì d’allontanar questa tur da lur plaz da gieus, perquai ch’i ha dà reclamaziuns da vischins cun abitaziuns da vacanzas. La Reka ha lura fatg in pretsch spezial per il carillon per pussibilitar ch’el restia forsa tuttina a Mustér.
Lubientscha è sin maisa
La gruppa d’interess Carillon Mustér ha era tschertgà in lieu adattà per postar la tur ch’è tenor la gruppa d’interess ina attracziun per Mustér. La finala è vegnì chattà in lieu avant la chasa da tgira Puntreis uschia ch’igl è vegnì inoltrà ina dumonda da bajegiar. Cunter questa n’ha i dà nagins recurs uschia che la vischnanca ha pudì dar la lubientscha.


text:
Frōda
La frōda[1] (fodera in itagliàn) l'è 'n arvestimèint ed stófa, più o meno sustgnùda, ch'la cuacia soquànti tapisrìi, c'm'al stramâs e i cusèin, al divàṅ e 'l pultròuni, o anca l'arvestìs al dedàinter ed soquànt vistî, c'm'a s pōl catèr a 'l intèren ed serti brèghi, 'd serti vésti e in dal giachi, per dèr-egh più 'd elegànsa e cuacèr méj el cuśdùri che 'ltrimèinti i se v'drèven in dl arvèrs.
El frōdi di vistî
El frōdi i vinen cuśìdi a 'l arvèrsa ed soquànt vistî, sia per fèr-i bliśghèr méj atâc a 'l corp e sia per tgnìr-egh più 'd cheld. I pólen ès'r ed séda, cupri, polièster, poliamìda, viscóśa, lana, e cutòun felpê.
In dal dedàint'r ed soquànt vistî a s cata anc dal frōdi ch'i gh'àpien da tgnìr dimòndi cheld, c'ma in di capôt e giubôt per 'l invèren, p'r i paéś dal Nord, e alóra el frōdi i s'ràn ed pēl, ed pelìsa, finta e vera. El frōdi i s caten anch in dal dedànter ed soquànt stivàj, ed schèrpi ed lùs, ed borsi per sgnōra, ed valìśi e via descurènd.
El frōdi dal tapisrìi
El frōdi di stramâs e di divàṅ egl'ìn sovertùt fati ind un tisû sustgnû, méj s'l è 'd cutòun, ad armadùra uvrèda, e ch'i gh'pósen èser cuśìdi adôs o ès'r-egh sulèdi atâc cun dal sernéri, di ptòun, e anc dal velcher.
Manéri 'd dìr
- (EGL) Sfrùcia bèin cla frudèta atâc a 'l cusèin! (IT) Infila orsù, la federa sul cuscino!
- (CARPŚ) La fróda dal paltò,[2]
Vóś lighèdi
Noti e referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Frōda
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Frōda»
Colegamèint estèren
- (IT) D' indû a deśvìn al só nom in sìm'a etimo.it.
- (IT) La vóś in sìm'a la Treccani.


text:
San Lisander de Bergum
Lisander de Bergum l'é stai un suldá de l'esercit de Tebe, prubabilment el portabandiera de tüta la Legión militar.
L'é stai martirizàd a Bergum el 26 d'agùst del 298. L'é patròn de Berghem e de la sò Diocesi, de Cervignan d'Ada (LO), e de Capriá. La só festa l'é propi el 26 d'agùst, el dì chi ghann taiád la testa.
Cése de Sant Alisànt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo 'l martirio i Bergamàsch i è söbet dientàcc devòti de Sant Alisànt, tat che l'éra dedicada a lü la basìlega paleocristiàna del IV secòl che la se troàa 'n sità ólta, sö 'n sima a bórg Canàl e che l'è stacia bötada zó 'n del 1561 quando Énesia l'à decidìt de fà sö i müre.
Lé apröf gh'éra 'n di ègie müre del medioéf pò la Pórta de Sant Alisànt e isé pò 'n di müre ènete öna pórta l'è stacia dedicada a Sant Alisànt.
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sèmper a Sant Alisant i è dedicade amò 'ncö dò cése 'n Bèrghem: Sant Alisànt in Colòna che l'è 'n contrada Sant Alisant (öna ólta bórg San Leonàrd) Sant Alisànt de la Crus che l'è 'n bórg Pigöl
Pò la féra di bèstie del 26 de Agóst l'è dedicada al Sant.


text:
La baselgia evangelica refurmada dal Grischun na fa nagina differenza tranter catechets cun u senza diplom da magister. L'emprim onn d'instrucziun religiusa en scola primara vegn pajà 65.- frs per lecziun e va lura en 10 stgalims enfin 87.- francs per lecziun. La baselgia chantunala catolica propona exact las medemas pajas per catechetas cun diplom da magister. In catechet senza diplom da magister survegn l'entschatta 55.- francs per lecziun. Sin il stgalim 10, il stgalim maximal, survegn el lura dentant era ils 87.- francs per lecziun.
Dictat na fa betg da basegn
Actualmain dat la baselgia catolica dal Grischun ora ina tabella da pajas. Quella tabella è ina directiva e betg lianta per las plaivs. Tar la baselgia chantunala evangelica èn las pajas perencunter liantas e sedrizzan tenor la tabella da pajas da magister dal chantun. Per Placi Berther, il president da la cumissiun d'administraziun na druvassi dentant betg quai «dictat» da surengiu. El è persvas che las plaivs san tge pajas ch'ellas hajan da pajar. Uschiglio ristgian ellas da perder lur catechetas e lur catechets ad autras plaivs.
La cumissiun d'administraziun ha ussa d'ellavurar il sboz da lescha. Quel vegn lura suttamess l'onn proxim a la radunanza generala dal Corpus catholicum.


text:
São Tomé e Príncipe
São Tomé e Príncipe (inscì in purtughes) a l'è un paes de l'Africa.
A l'è faa de dò isul São Tomé e Príncipe, in de l'Ucean Atlantich, 225-250 km a nord-ovest del Gabon.
La capital a l'è São Tomé.
Al gh'ha una süperfiss de 964 km² e una pupulaziun de pressapoch 157.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
São Tomé e Príncipe a l'è staa un pussediment del Purtugal del secul quel de XVI al 1975, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
São Tomé e Príncipe (nom ufizial: República Democrática de São Tomé e Príncipe) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Manuel Pinto da Costa (del 2011).
El prim minister a l'è el Gabriel Costa (del 2012).


text:
Somari. Chi ch’a son ij prim ator dla stòria dël mond? S’as varda bin, a son considerà ëd sòlit ij prim ator dla stòria dël mond cole fòrse o përsonagi che, an competission an tra ‘d lor as na contendo ‘l domini. A l’é sèmper ëstàit parèj da quand che j’uman a l’han chërdù ‘d gavèjla la sovranità da col ch’a la dëtniss legitima, visadì Nosgnor, Creator e Signor dël cél e dla tèra. A l’han mach otnù l’arzultà ëd ruinela, la tèra, Nosgnor, contut, a reclama cost mond, ch’a l’é ‘l Sò, për Chiel e për Soa gent - j’umij e ij pacìfich ch’a-j son sogetà e ch’a son, an efet, ij ver protagonista dla stòria. Sti-sì a son soens le vìtime dle lòte ‘d podèj ëd cost mond e a san ëd nen podèj avèj, coma ‘d fieuj ëd Nosgnor, na vita fàcil. A lo buta an evidensa ‘l test profètich dl’Evangeli ch’i consideroma ancheuj (Luca 21:5-9). Për ël pòpol ëd Nosgnor, a l’é ‘n test nen mach d’avertiment ma ‘dcò ‘d consolassion përchè, a varda pì anans, dëdlà dij sagrin dël dì d’ancheuj: a proclama la frema sovranità ‘d Nosgnor e ‘l compiment sicur dij sò propòsit.La stòria del mond a peudria paragonesse a na tragedia (ëd ràir na comedia) ch’a l’é rapresentà ant un teàter. S’is ciamoma chi ch’a sio ij prim ator dël teàter dla stòria dël mond, la rispòsta i la trovoma ant ij lìber ch'a së studio a scòla e ant ij giornaj. Nen vera? Ëd sòlit, ij prim ator dla stòria dël mond a son cole fòrse o përsonagi (as podrìa dì ij papaver) che, an competission an tra ‘d lor (soens con prepotensa), as na contendo ‘l domini. Nosgnor, contut, a reclama cost mond, ch’a l’é ‘l Sò, për Chiel e për Soa gent. Tut lòn ch’a-i é a rëspond a lòn ch’a l’ha progetà da l’eternità e a l’ha soa lògica interna. Tut a rivrà al but che Chiel a l’ha stabilì, sensa gnun ch’a peussa feje d’impediment.
Nosgnor a l’ha sèmper avù un pòpol ch’a l’é ‘l sò. Soa gent a son j’umij e ij pacìfich ch’a-j son sogetà. A son lor, an efet, ij ver protagonista dla stòria, la Soa. Sti-sì, a l’é da armarchesse,. a son soens le vìtime nossente dle lòte ‘d podèj ëd cost mond. Lor a san bin ëd nen podèj avèj, parèj coma ch’a son, na vita fàcil an cost mond. A l’é pròpi përché as sogetan a gnun d’àutri signor che Gesù Crist, e ch’a son critich dij signor dë sto mond, ch’a son soens përseguità.
Tut sossì a l’é bin anlustrà da lòn ch’a dis Gesù ant l’Evangeli, quand ch’a fà la predission dla distrussion ëd Gerusalem ch’a sarìa rivaje ant l’ann 70. An ësto discurs Gesù a parla nen mach ëd lòn ch’a rivrà a Gerusalem e a sò templ, ma ‘dcò ëd la la sòrt ëd sò popol, ch’a avertiss dël privo ch’a-i van ancontra e a-j fà coragi con Soe promësse.
Lesoma sto tòch dl’Evangeli e peuj i faroma na quaj considerassion, vers për vers.
“Quejdun ëd sò dissépoj a parlava dël templ e ‘d coma ch’a fussa ornà ‘d bele pere e d’oferte votive. Ma Gesù a l’ha dit: “Ëd tut lòn ch’i varde, a vniran ij dì ch’a-i sarà lassà nen pera su pera ch’a sìa nen campà giù”. Antlora a l’han ciamaje: “Magister, quand l’é-lo, donca, che ste còse a l’han da rivé? E che segn a-i sarà-lo quand cole còse-lì a l’avran da rivé?”. E chiel a l’ha dije: “Pijeve varda ‘d nen esse dëstradà, përchè diversi a vniran a mè nòm an disand: ‘A l’é mi ch’i son ël Crist’ e ‘Ël temp a l’é rivà!”, ma chërdje nen, andeje nen dapress. Quand ch’i sentireve ‘d guère e d’arvire, sbaruveve nen, përchè a venta che cole còse a-i rivo anans, ma la fin a-i sarà nen tant prest”. Peui a l’ha giontà: “Na nassion as leverà contra n’àutra nassion, e un regn contra n’àutr regn. E a-i sarà dij gran taramòt daspërtut, ëd famin-a e ‘d pestilense an diversi pais, e a-i saran ëd fàit afros e ‘d gran segn ant ël cel. Ma anans ch’a-i rivo tute ste còse, av buteran le man adòss, e av përseguiteran. Iv rabasteran ant le sinagòghe e iv butran an përzon. Av mneran dëdnans a ‘d rè e a ‘d governator për càusa ‘d mè nòm. Cola-lì a sarà n’ocasion për rende testimoniansa ‘d vòstra fèj. Sagrineve nen ëd lòn ch’i l’avreve da rësponde, Mi medésim iv darai n’eloquensa e na saviëssa che gnun ëd vòstri aversari a saran bon ëd resistje o ‘d parleje contra. I sareve ‘dcò bandonà da vòst pare e da vòstra mare, e da vòsti frej, e da vòsti parent, e da vòsti amis; e a na faran meuire diversi an tra ‘d voi. I sareve an òdio a tuti për càusa ‘d mè nòm. Contut, gnanca ‘n cavèj ëd vòsta testa a sarà perdù. Con vòsta përseveransa i salvreve vòstra vita” (Luca 21:5-19).
L’episòdi a comensa con ij dissépoj ëd Gesù ch’a armarco con d’amirassion e d’orgheuj coma ch’a l’era bel ël Templ ëd Gerusalem. “Quejdun ëd sò dissépoj a parlava dël templ e ‘d coma ch’a fussa ornà ‘d bele pere e d’oferte votive” (5). Gesù, contut “a campa d’eva an sël feugh” ëd tanta esaltassion: “Ma Gesù a l’ha dit: “Ëd tut lòn ch’i varde, a vniran ij dì ch’a-i sarà lassà nen pera su pera ch’a sìa nen campà giù” (6).
1. Fideve nen a ‘d pere. Ël templ ëd Gerusalem a l’era un fabricà grandios dedicà a Nosgnor, ël Dé ver e viv ch’a l’avìa fàit d’Israel sò pòpol sernù. Ël dover d’Israel a l’era d’esse testimoniansa al mond ëd fidelità a Nosgnor e a sò volèj arvelà. Për j’israelita, ël templ ëd Gerusalem a l’era simbol ëd la presensa ‘d Nosgnor an mes a lor e dla certëssa ‘d Soe benedission, cole che Chiel a l’avìa garantije quand ch’a l’avìa stabilì Soa aleansa con lor. Cole benedission, contut, a j’ero condissionà da soa fidelità ‘d lor ai Sò propòsit. Për lòn, ël templ a podìa nen esse considerà an chiel istess na garansìa, n’assicurassion. J’antich profeta tanme Geremìa a l’avìo bin avertije nen mach dla possibilità ‘d perde col bel templ ch’a l’era sò orgheuj ëd lor, ma d’esse fin-a dispossessà ‘d soa tèra e dësbergiairà për ël mond. A l’era già capitaje tant temp anans për l’infedeltà e ‘l tradiment ch’a l’avìo manifestà. A l’avìo, contut. ancora nen amprendù la lession. Gesù a fà ambelessì la predission che ‘l templ ëd Gerusalem a sarìa stàit torna dëstrùì e ‘l pòpol d’Israel dësperdù për ël mond. La gran massa dij Giudé e soe autorità a j’ero arfudasse d’arconòsse Gesù coma ‘l Messìa promess e mancà ‘d paròla anvers a Nosgnor. Ël decret ëd Nosgnor a l’avrìa realisasse. Chiel a schersa nen: lòn ch’a dis a lo fà, e sensa gnun “éh, già, ma e però”. Ël Templ a l’era tanme ‘n sacrament dla presensa ‘d Nosgnor, ma a podìa nen esse na garansìa sensa che lor a portèisso anans, fedej, il propòsit ëd Nosgnor. Ëd conseguense negative i l’oma da spetèje ‘dcò nojàutri s’i soma nen lòn ch’i dovrìo esse, conseguense che Nosgnor a l’ha bin precisà. Gesù a lo buta an ciàir.
2. Na tragedia voltà an benedission. Sicur, coj aveniment a sarìo stàit na tragedia, ma ij dissépoj ëd Gesù a l’avìo da considereje ëd na manera pì amplia. A l’avìo da comprende bin la rason ëd coj aveniment. An efet, për decret ëd Nosgnor, d’aveniment coma la dëstrussion ëd Gerusalem e ‘d sò Templ a sarìo rivà për na rason dobia: ël giudissi ‘d condan-a contra Israel e lë spantiament për ël mond dl’Evangeli cristian. L’istess a sarìa capità për la mòrt ëd Gesù Crist ans na cros: na tragedia, ma ‘d valor anfinì për la salvëssa ‘d coj ch’as confido an chiel. A dis la Paròla: “col òm ... an essend ëstàit tradì conforma ‘l propòsit predeterminà e precognission ëd Nosgnor, vojàutri i l’eve massalo ancioandlo a na cros për man ëd gent ch’a rispeta nen la lej ëd Dé” (At 2:23) ma: “An Chiel i l'oma la redension për Sò sangh, ël përdon dij nòstri pecà second le richësse 'd Sòa grassia” (Efesian 1:7).
3. Ëd segn premonitòri. Le conseguense negative dij pëccà a càpito nen a l’improvista, ëd còlp, coma s’a fussa na surprèisa. ma a son sèmper prevenù da ‘d marche, da ‘d segn premonitòri. Ij dissépoj ëd Gesù a lo savìo. A l’é për lòn ch’a-j ciamo a Gesù: “Magister, quand l’é-lo, donca, che ste còse a l’han da rivé? E che segn a-i sarà-lo quand cole còse a l’avran da rivé?” (7). Tanme le bestie a l’han la sensibilità, la përcession d’un teramòt ch’a l’é ‘n camin a rivé e i l’oma da scoteje, parèj nojàutri i l’oma da esse sensibij ai “segn dël temp” e dzurtut a j’avertiment ch’an dà Nosgnor ant soa Paròla e pijela an sël sério për pijene ‘d precaussion: a son savi coj ch’a lo fan.
4. Le marche a podrìo ‘dcò anganene. Contut, i l’oma ‘dcò d’avèj ëd disserniment, përché le marche, ij segn, a podrìo ‘dcò anganene. A l’é për lòn che Gesù a-j dis ëdcò: “E chiel a l’ha dije: “Pijeve varda ‘d nen esse dëstradà, përchè diversi a vniran a mè nòm an disand: ‘A l’é mi che son ël Crist’ e ‘Ël temp a l’é rivà!”, ma chërdje nen, andeje nen dapress. Quand ch’i sentireve ‘d guère e d’arvire, sbaruveve nen, përchè a venta che cole còse a-i rivo anans, ma la fin a-i sarà nen tant prest”.Peui a l’ha giontà: “Na nassion as leverà contra n’àutra nassion, e un regn contra n’àutr regn. E a-i sarà dij gran taramòt daspërtut, ëd famin-a e ‘d pestilense an diversi pais, e a-i saran ëd fàit afros e ‘d gran segn ant ël cel” (8-11).
Ancora ancheuj a capito d’aveniment naturaj, sociaj e polìtich ch’a buto an agitassion tanti ch’a-j dan da ment a d’ansidite predission da ‘d gent ch’a l’han la fama d’esse ‘d profeta. A peul desse ch’a parlo dla fin dël mond ch’a sarìa vzin-a a rivé. La fin ëd tute le còse, contut, a vnirà mach e ‘d manera esclusiva conforma la sequensa dj’aveniment ch’a son fortì da le Scriture Sante, e nen an n’àutra manera. Parèj, i l’oma gnun motiv d’esse an agitassion: i l’oma da conòsse le Scriture! Lòn ch’i l’oma da fé, contut, dàit che Gesù un bel dì a sarà d’artorn, coma ch’a l’ha promëttulo, a l’é d’ess-ne sèmper pront parèj che, quand ch’a vnirà, Chiel an trovrà coma che Chiel a veul, a l’euvra, coma ‘d gent ch’a viv ant la fiusa e ant l’ubidiensa a Soa Paròla. A l’é bin da disse, peui, che l’artorn ëd Gesù a ciaperà tuti ‘d surprèisa, visadì, a-i saran nen ëd marche, ëd segn premonitòri. La Bibia, an efet, a dis: “Ora, rësguard ai temp e a la sequensa 'd lòn ch'a l'ha da rivé, mè frej e seur, a l'é nen da bzògn ch' un av n'a scriva, përch' i seve bin che 'l Dì ‘d Nosgnor a vnirà coma 'n làder ëd neuit. Quand che la gent a dirà: "I vivoma 'n pas e sicurëssa!" antlora la ruina a-j pijerà a l'improvista com' ij dolor ëd na pajolanta, e a l'é sicur ch'a la podran nen schivié. Ma voi, frej e seur, i seve nen ant ël top, parèj che col dì-là iv pija a l'improvista coma 'n làder, përchè voi i seve fieuj 'd la lus e fieuj dël dì. I soma nen ëd la neuit né dël top. Noi i l’oma nen deurme coma j'àutri, ma vijé e sté sòbri. Coj ch'a deurmo, a deurmo 'd neuit, e coj ch'as ancioco, as ancioco 'd neuit” (1 Tessalonian 5:1-6).
5. Ëd përsecussion inevitabij. N’àutra predission che Gesù a fà ambelessì a l’é cola dle përsecussion ch’a patiran ij dissépoj ëd Gesù, ij cristian. A dis: “Ma anans ch’a-i rivo tute ste còse, av buteran le man adòss, e av përseguiteran. Iv rabasteran ant le sinagòghe e iv butran an përzon. Av mneran dëdnans a ‘d rè e a ‘d governator për càusa ‘d mè nòm. (...) I sareve ‘dcò bandonà da vòsti pare e da vòstre mare, e da vòsti frej, e da vòsti parent, e da vòsti amis; e a na faran meuire diversi an tra ‘d voi. I sareve an òdio a tuti për càusa ‘d mè nòm” (12,16).
L’arferiment ch’a fà a l’é nen mach j’aveniment dël temp ëd Gesù, ma la situassion ch’a-j van ancontra sèmper tuti coj ch’a son fedej a Gesù coma ‘l sò Signor ëd lor. Purtròp, a peul nen esse divers, përchè ‘l mond a l’ha an ghignon Nosgnor e la vrità, e a peul nen toleré ‘d gent ch’as sogeta nen ai fàuss signor ëd cost mond, ch’a vorìo avèj ël podèj pien. Darera ëd lor, stërmà, a-i é peuj ël nemis për ecelensa ‘d Nosgnor, Sàtana, ch’a vorìa chiel esse ‘l dé dj’uman. Ij cristian fedej a avran da soporté - a dis Gesù - për amor ëd Chiel e dla vrità, fin-a l’aversion e l’esclusion da part ëd soa famija ‘d lor e dj’amis, lòn ch’a l’é l pì malfé da soporté. Fin-a ancheuj, an tut ël mond, doemila agn apress la vnùa ‘d Gesù an sla tèra, ij cristian a son përseguità da pì che an tùit j’àutri sécoj. Ij cristian, contut, as fan coragi, përchè sossì a l’é ‘dcò ël segn che l’artorn ëd Gesù a l’é davzin. A sarà Chiel ch’a-j rendrà giustissia e a-j darà d’arlass.
6. La përsecussion a l’é n’ocasion ëd testimoniansa. La përsecussion e ij patiment dij cristian, për amor ëd Gesù, a servirà nen për feje sté ciuto e chiet (coma ch’a vorìo ij sò përsecutor) ma a servirà për fé chërse la fòrsa ‘d soa testimoniansa midèma. Gesù a dis: “Cola-lì a sarà n’ocasion për rende testimoniansa ‘d vòstra fèj” (13). A l’é la testimoniansa a la vrità ant un mond ëd busiardarie!
“Lòn ch’i avròma da dì ai nòstri përsecutor?” a-j ciamo a Gesù. E chiel a-j rëspond: “Sagrineve nen ëd lòn ch’i l’avreve da rësponde, Mi medésim iv darà n’eloquensa e na saviëssa che gnun ëd vòstri aversari a saran bon ëd resistje o ‘d parleje contra” (14-15). Gesù an dà la promëssa ch’a sarà lë Spirit Sant medésim a buteje an boca le paròle e la sapiensa ch’a l’avran da manca per deje glòria e dësvergonié j’aversari’d lor. A dëscheurveran coma la testimoniansa che parèj a daran a sia fòrta e che gnun a podrà arzistla - coma dimostra la stòria dla cesa antica e dij martir.
7. A-i son ëd pressiose promësse. A la fin, i trovoma ant lòn che Gesù a dis ambelessì, ëd promësse pressiose. A dis:“Contut, gnanca ‘n cavèj ëd vòsta testa a sarà perdù” e “Con vòsta përseveransa i salvreve vòstra vita” (18,19). La prima promëssa a l’ha nen da esse comprèisa ant ël sens che ai dissépoj ëd Crist a-j capiterà mai gnente 'd mal - përchè tanti, an efet, a l'han faje patì 'd maniera afrosa e a son ëstàit massà. Ant ël contest, a l'é vera che ij cristian, avertì da la profëssia 'd Gesù, a son riussì a scapé anans che ij Roman a dëstruisso Gerusalem e a massèisso la pì part dij sò abitant. An general, contut, ël cristian a peul esse sicur che Nosgnor a-i conced fòrsa, passiensa, consolassion e n’arcompensa: ij don ëd la providensa, ansema a la vita eterna an Crist, a-i fà nen lòn ch'a-j càpita an cost mond! Gesù ambelessì a parla ‘d përdission. ëd gent perdùa: e bin, lor, për grassia ‘d Nosgnor, a lo saran nen. La sconda promëssa,“Con vòsta përseveransa i salvreve vòstra vita”, a veul dì che Nosgnor a-j acòrda ‘l don ëd la përseveransa, d’arsziste fin-a a la fin, ëd nen arneghé Nosgnor - e perdse për la strà, ëd marcé an sël senté dla vita cristian-a e ‘d rivé fin-a al traguard, l’ariv.
Conclusion
Ancheuj i l’oma considerà ‘l discors profètich che Gesù a fà ai sò dissépoj a propòsit ëd la dëstrussion dël templ ëd Gerusalem, orgheuj dël pòpol d’Israel e ‘l dësbergiairament dij cristian che, avertì dë scapé anans a coj fàit, a l’avrìo spantià ‘l messagi dl’Evangeli për ël mond. A l’era na tragedia che Nosgnor a l’avrìa cambiala ant na benedission. L’istess, la mòrt ëd Gesù Crist an sla cros, a sarìa nen ëstàita la dërota, la dësfàita dël moviment cristian, ma la fondassion medésima ëd la salvëssa eterna ‘d tuti coj ch’a l’avrìo fidasse a Chiel. Vera, esse cristian con coerensa a l’ha d’amplicassion ch’a peudrìo esse bin dzagreàbil, ma a mérita la pen-a, ma, coma ch’a dis Gesù: “Ma che profit a farà-lo mai col òm ch’a vagna tut ël mond ma peuj ch’a perd l’ànima? O còsa podrà mai l’òm dé an cambi ‘d soa ànima?” (Maté 16:26).
Ij përsonagi dla granda rapresentassion dla stòria d’ës mond a saran tòst dësmentià, ma coj ch’a son ëscrit ant ël lìber dla vita ‘d Nosgnor a saràn mai dëscancelà, përchè, për la grassia ch’a l’é stàita dàita an Gesù Crist, a son ëd gent ch’a apartniss a Chiel për sémper. É-lo che vòst nòm a l’é marcà an sël lìber dla vita ëd Gesù Crist?
13 ‘d Novèmber 2016 - Duminica apress Pancòsta ch’a fà 26
Test da lese: Isaia 65:17-25; 2 Tessalonian 3:6-13; Luca 21:5-19
Orassion: Nosgnor benedet! Chi’it l’has fàit che tute le Scriture Sante a sio scrite për dotrinene; acòrdane ‘d scuteje, lesje, marcheje, amprendje, e digerije ant l’interior, për ch’i peussa ambrassé e tense strèit a la beata speransa dla vita eterna che Ti ‘t l’has dane an nòst Salvator Gesù Crist; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sul Dé, për ij sécoj dij sécoj. Amen.


text:
Pressa rumantscha surregiunala
La Pro Svizra Rumantscha è da l’avis che la pressa rumantscha («il pled scrit») è da muntada centrala per la promoziun da la lingua rumantscha. Per la chapientscha vicendaivla entaifer la Rumantschia, per la qualitad schurnalistica e per cuntanscher in dumber minimal da lecturas e lecturs è ina gasetta surregiunala pli valurusa che organs regiunals.
Per ch’ina gasetta rumantscha chattia en il futur puspè dapli lecturas e lecturs dovri dapli consequenza tar la derasaziun surregiunala ed ina meglra purschida online. Ina gasetta rumantscha sto producir cuntegns per tut las Rumantschas e tut ils Rumantschs che vivan en las valladas rumantschas ed ordaifer il territori da tschep en il Grischun u en la Bassa. Ina gasetta rumantscha duai offrir ina purschida online attractiva e gratuita. Idealmain vegnan ils cuntegns sin la plattafurma en il web purschids en furma multimediala: sper il text dovri era cuntegns dad audio e video attractivs.
La Pro Svizra Rumantscha propona ch’ina nova gasetta surregiunala rumantscha saja en mauns publics. Quai munta ch’i sto vegnir fundà in nov organ che edescha ina gasetta rumantscha. Quel maina ina redacziun che producescha agens cuntegns. Ultra da quai retira el era cuntegns da l’ANR e da RTR. I dat ina gasetta rumantscha gratuita sin palpiri ed en il web per in e scadin. La gasetta vegn distribuida en tut las vischnancas rumantschas e bilinguas. En pli vegn ella distribuida cun boxas en las staziuns en las citads pli grondas en la Bassa. La gasetta po dentant vinavant vegnir abunada.
L’Agentura da novitads rumantscha porta vinavant ina rolla decisiva. Perquai èsi indispensabel da rinforzar las resursas finanzialas e structuralas da l’ANR per pudair garantir la qualitad schurnalistica giavischabla. Il cussegl da fundaziun da l’ANR sto perquai definir cleramain ses basegns finanzials per far ina dumonda adequata al Chantun ed a la Confederaziun. Vinavant èsi impurtant che l’ANR rinforzia sia collavuraziun cun RTR: oravant tut per la preschientscha en il web e la furmaziun e scolaziun da persunal. L’ANR duai era sclerir ensemen cun la Lia Rumantscha, sche il mandat dubel da ses president dal cussegl da fundaziun è d’avantatg.
Maisa rodunda
En vista a la situaziun alarmanta da la pressa rumantscha ha la suprastanza da la PSR organisà il venderdi passà ina maisa radunda per discutar l’avegnir da la pressa rumantscha. Preschents èn stadas la Lia Rumantscha e represchentantas e represchentants da las differentas medias rumantschas: l’Agentura da novitads rumantscha, La Quotidiana, Posta Ladina, Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
A l’inscunter han ils differents acturs discutà en moda constructiva ed averta ils differents basegns e scenaris da la pressa rumantscha en il futur. Las organisaziuns preschentas èn sa decididas da cuntinuar cun la maisa radunda en in interval periodic. La Lia Rumantscha surprenda l’organisaziun e la coordinaziun da las proximas maisas radundas.
La Pro Svizra Rumantscha propona il suandant proceder sut la direcziun da la Lia Rumantscha:
- La Lia Rumantscha pretenda cifras detagliadas da la Somedia. Ina finanziaziun intermediara supplementara en favur (indirecta) da la Somedia po mo succeder, sche la Somedia dat invista detagliada en la contabilitad. La Lia Rumantscha chatta ina soluziun cun il Chantun, la ANR e la Somedia. Sche l’ANR u in nov organ surpiglia l’entira responsabladad redacziunala sto quel era esser editur da la Quotidiana.
- La Lia Rumantscha tschertga ensemen cun ils represchentants da la maisa radunda ina persuna che surpiglia il post sco manadra u manader da project dad ina nova gasetta rumantscha. En in emprim pass instradescha questa persuna ina retschertga tar las Rumantschas ed ils Rumantschs da tut las vegliadetgnas en tut las regiuns da la Svizra per eruir lur basegns en connex cun ina gasetta rumantscha. Uschia po ella definir il format da la nova gasetta. En in segund pass prepara questa persuna ensemen cun las organisaziuns pertutgadas pass concrets per realisar il project.
- Per l’elavuraziun dad in concept per ina nova gasetta rumantscha duai vegnir involvì in institut da publicistica universitar.


text:
«Chi vain là giò per via»
-
Gievgia, 17.5.2018, 19:00
Ils Fränzlis da Tschlin cun Madlaina, Cristina, Anna Staschia, Curdin e Domenic Janett èn stads nominads per il Prix Walo da la musica populara 2018.
Legenda da maletgs:
MAD
La furmaziun dals Janetts è ina da las chapellas las pli enconuschentas en Svizra. Lur musica ha ragischs en la tradiziun dals «Fränzlis» dal 19 avel tschientaner, però ella cuntegna adina puspè er elements innovativs.
Dapi ils onns 80 han els fatg tschintg discs cun in fitg bel repertori. L'emprim era quai ina chaussa d'umens, uss sunan er las figlias da Domenic e Curdin. En la populara dad oz udis Vus ils Fränzlis da Tschlin cun lur tocs originals sco: «Quel da barba Not», il «Valser da nos Men» e «Mecal gio per cuotscha».
Ils titels en l'emissiun


text:
Il chantadur da «Linkin Park» ha probabel fatg suicidi. Las circumstanzas vegnian anc scleridas. Quai rapportan las autoritads localas. Chester Bennington aveva dapi plirs onns problems d'alcohol e drogas. El è stà in fitg bun ami da Chris Cornell, il chantadur da «Soundgarden» ch'ha dacurt era fatg suicidi.
Linkin Park vala sco ina da las bands da rock contemporanas cun il pli grond success. Cun lur maschaida da hip-hop e metal han els vendì milliuns da albums. Ensemen cun «Limp Bizkit» valan els sco ils pli impurtants represchentants da l'uschenumnà «Nu-Metal».
RR novitads 06:00


text:
Conthey (distret)
El Distret de Conthey (en fransés: District de Conthey, en todèsch: Bezirk Gundis) l'è giü dei quatórdes distrècc del canton Vales, en Svìsera. Endèl Dicember 2011 el gh'ìa 'na popolasiù totàl de 24 824 abitàncc. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Conthey.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cümü del distrèt de Conthey i è:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Conthey District in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lyndon Baines Johnson, cgnusû méj cuma Lyndon B. Johnson o anc scurtâ in LBJ (Stonewall, 27 'd Agóst dal 1908 - Stonewall, 22 ad Śnar dal 1973, a s lèś /ˈlɪndən ˈbeɪnz ˈdʒɒnsən/ in
'L è armàś in carga anc p'r un secónd mandâ pîṅ in fiṅ a 'l 20 ad Śnar dal 1969 quànd 'l à decìś ad ritiràr-as da la pulìtica, stuf e cun di prubléma 'd salùt, sénsa vlēr cumpétar c'n al republicàṅ Richard Nixon. 'L è arcurdâ p'r èsar stâ 'l presidènt di “dirìt sivìl” anc p'r i négar, lò ch'al daśvgnìva da 'l sud, par la lòta a la miśèria e p'r avér ślargâ la quaciadùra dal sistéma sanitàri nasiunàł dand vita a 'l Medicare (p'r i vèć) e a 'l Medicaid (p'r i puvràs) prima dla rifórma dal 2000 ad
In pulìtica furastéra al s è invéci insaplâ dal tut in dla guèra dal
Nâ in un paiśèṅ dal sèntar dal
Dvintâ più grand, al s davśìna a la pulìtica laurànd cuma segretàri dal deputâ texàṅ Richard M. Kleberg. Johnson al taca a studiàr léǵ a la Georgetown University, pò al spóśa gl'idéi ad Franklin Delano Roosevelt dand-ag na maṅ p'r al prugràma dal New Deal anc s'in séguit al ténd a lasàr da na banda la cumpunènt liberal par dvintàr un pulìtic ch'al guàrda da piò a 'l sèntar, esénd lò 'n óm dal sud.
In dal 1934 al spóśa la Claudia Alta Taylor dita Lady Bird ch'la gh dà dū fiōli, la Lynda Bird e la Luci Baines.
In dal 1937 Lyndon al vîṅ elèt a la Càmbra di Rapreśentànt ma pò al partìs par la
Johnson al tgnarà strica cla carga lè in fiṅ a 'l 3 ad Śnar dal 1961 quànd al senadōr dal
Batû al republicàṅ
Richard Nixon, al 20 ad Śnar dal 1961 Lyndon al dvènta acsè vice-presidènt di
Al 22 ad Nuvémbar dal 1963 al presidènt
A 2 ad Luj dal 1964 Johnson al firma la léǵ su i dirìt sivìl p'r i négar cun 'l ajùt deciśìṿ di republicàṅ (specialmènt qvéi dal nòrd e dla còsta òvest) parchè vint di vint-i-òṅ senadōr demucràtic
In di elesiòṅ presidensiàli dal 1964 cóntar
Barry Goldwater, Johnson 'l è bòṅ ad purtàr a cà 'l 61,1% di vōt e tut i stat a part 'l
Cunfermâ presidènt a la granda, Lyndon al dà vita a 'n prugèt ciamâ “Great Society” (Sucietà Granda) par cumbàtar la puvertà e l'ingiustìstia rasiàla tirànd fóra di bèsi par finansiàr l'istrusiòṅ, dand anc dal bórsi 'd studi, la salùt pùblica e i traspòrt.
In camp èstar al dà fidùcia a 'l generàl
William Westmoreland par dar-ag dèntar cun la guèra in


text:
Avant circa in mez onn, la notg da dumengia sin glindesdi ils 14 d'avust, è la stalla da giaglinas dal pur da bio Markus Alpiger arsa cumplettamain. Tut ils circa 2'000 animals èn ars en las flommas ed era la butia cun products dal bain puril e bunamain tut las maschinas agriculas che sa chattavan en la stalla èn vegnidas destruidas. Per il pur da Rueun èsi dentant spert stà cler ch'el vegnia puspè a bajegiar si la stalla.
Nova stalla en temp da record
Strusch sis mais suenter il brischament, pli exact ils 22 da december, ha el gia puspè pudì laschar ir las emprimas giaglinas en la nova stalla. Quai saja stà pussaivel perquai ch'ils fundaments dal bajetg na sajan betg vegnids donnegiads e n'hajan betg stuì vegnir reconstruids.
Cun bajegiar la nova stalla ha Markus Alpiger era gist anc fatg insaquantas midadas. Uschia consista il nov bajetg da dapli metal e pli pauc lain, quai che porta avantatgs pertutgant l'igiena. La halla nua che las giaglinas pon ir en il liber l'enviern ed il giagliner sez sa chattan uss pli u main sin il medem nivel. Persuenter èn las maschinas agriculas uss parcadas en il plaun sut da la stalla.
RR actualitad 17:00


text:
La radunanza communala da Farschno/Fürstenau ha approvà il quint communal. Quel serra tar entradas da 1,62 milliuns francs e sortidas da 1,56 milliuns francs cun cun in lev plus da 60'000 francs.
Ultra da quai han ils da Farschno reelegì il president communal Christian Morf. Da nov en suprastanza è Remo Banzer, che surpiglia il sectur da polizia. El succeda a Rico Tschupp ch'aveva demissiunà. En il cussegl da scola succeda Raphaela Holliger a Julia Lampert, ch’aveva demissiunà er ella.
RR novitads 12:00


text:
Sursee (distret)
El Distret de Sursee (en todèsch: Amt Sursee) l'è giü dei sich distrècc (en todèsch: Ämter) del cantù de Lucèrna. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Sursee. Endèl més de Dicember 2011 el gh'ìa 'na popolasiù de 71 658. La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca e de religiù cristiàna catòlica.
El distret de Sursee l'è furmàt dei 22 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
- ^a el rileamènt del 1992/1997 el dàa 'na àrea de 287.50 chilòmetri quadràcc ma l'includìa mìa la superfìce de 'n quach lach gròs. El rileamènt del 2000 'nvéce 'l té cönt apò a dei lach.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ LUSTAT-Canton of Lucerne Statistical Office as of 2000 survey, (Todesch) accessed 25 August 2009


text:
Canton Suleta
El Canton Suleta (en todèsch: Solothurn) l'è giü dei cantù de la Svìsera. El se tróa endèla part nord-ucidentàla del paés. La sò capitàl l'è la cità de Suleta.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Canton Suleta l'è sitüàt endèla part nord-ucidentàla de la Svìsera. A òvest el cunfìna col Canton Giüra, a òvest e a sud el cunfìna col Canton Berna, a est col Canton Argovia. A nord l'è delimitàt del Canton Basilea Campagna. Per rizù stòriche du dei sò distrècc i è de le enclàvi sitüàcc dré al cunfì co la Francia.
El teretóre cantunàl l'è streersàt del fiöm Aar e dei sò aflüèncc. El panorama l'è perlopiö piat, ma 'l töl dét apò de culìne pedemontàne del sistéma del Giüra.
La superfìce totàl del cantù l'è de 791 km²;.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù l'è furmàt dei teretóre cunquistàcc e aquizìcc de la sò capitàl endèl córs dei sècoi. Per chèsta rizù la fùrma del cantù l'è mìa tat regolàr, suratöt per vìa de le dò enclàvi dré al cunfì co la Francia, custitüìde en du dustrècc separàcc del cantù.
'Ntra 'l 1798 e 'l 1803 el cantù l'è stat part de la Repüblica Elvética. Endèl 1803, el Canton Suleta l'è sta giü dei disnöf cantù svìser che gh'è stat recostitüìcc de Napuliù Bunapart (At de Mediasiù). Aisebé che la popolasiù l'ìes de religiù catòlica, el Canton Suleta el s'è mìa ünìt al müimènt separatìsta catòlich (Sonderbund) del 1845. A la stèsa maniéra, el g'ha apröàt le custitüsiù federài del 1848 e 1874. La custitüsiù 'n vigùr al dé d'encö la remónta al 1887, endèl 1895, però, l'è stàda reviziunàda mìa de póch.
Distrècc e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Canton Suleta l'è furmàt de dés distrècc che i è asociàcc a du a du per creà sich cìrcoi legislatìf (en todèsch ciamàcc Wahlkreise):
i fùrma 'l Wahlkreis de Wasseramt-Bucheggberg
i fùrma 'l Wahlkreis de Dorneck-Thierstein
i fùrma 'l Wahlkreis de Soleta-Lebern
i fùrma 'l Wahlkreis de Olten-Gösgen
i fùrma 'l Wahlkreis de de Thal-Gäu
Chèsti distrècc töcc ensèma i reönés 125 cümü:


text:
Portrait da Schluein
Il vitg da Schluein schai el vonn alla costa seniastra dalla Foppa, en ina posiziun climatica ordvart favoreivla. Tier il clima favoreivel vegn aunc la buna situaziun da traffic denter Glion e Laax/Flem. La capitala dil Grischun Cuera contonsch’ins cugl auto en ca. 30 minutas. Il territori communal cun ina surfatscha da 478 ha s’extenda dil Rein tochen si en la Val da Schluein/Val da Cafegns e cumpeglia ultra dil vitg sez las scheinas da Casanova, Caglia Liunga ed igl areal d’industria ad Isla. Il vitg vegl da Schluein schai sin 758 m.s.m. La differenza denter il pli bass punct al pli ault digl intschess communal munta rodund 640 m. Politicamein appartegn Schluein al cumin dalla Foppa ed al district dalla Surselva. La gronda part dils rodund 563 habitonts ein catolics e discuoran romontsch.
Igl uoppen da Schluein ha in funs blau-mellen (aur) e muossa da vart seniastra ina clav melna sil funs blau e da vart dretga ina spada blaua sil funs mellen. Quei ein ils simbols dils patruns baselgia dalla baselgia baroca da Schluein, ch’ei vegnida dedicada igl onn 1716 a s. Pieder (clav dil parvis) ed a s. Paul (la spada cun la quala el ei vegnius scavazzaus). Las colurs ein quellas dils signurs da Löwenberg.
La baselgia da Schluein en stil baroc ei in bein cultural da muntada naziunala. Ella ei vegnida construida igl onn 1643. Dapi 1716 eis ella dedicada als Sogns Pieder e Paul. La renovaziun ch’ei stada necessaria ei ida a fin igl onn 1981 ed ella vala per bein gartegiada.
Infrastructura
La casa da scola veglia ch'ei vegnida renovada 1990, ha oz la funcziun da casa communala. Leu sesanfla la canzlia communala, la sala, la stanza da sedutas sco era il biro da baghegiar.
La Vischnaunca da Schluein ha, entschiet en els onns siatonta/otgonta, saviu baghegiar ora sia infrastructura considerablamein:
Vias da quartier ell'entira vischnaunca, casa communala, engrondaziun dalla casa da scola, luvratori communal, provediment d'aua e canalisaziun, rempars ella Val da Schluein, illuminaziun publica, passapeis, parcadis, deposits da rumien e.a.v. Els onns navonta ha la vischnaunca giu scaffiu spazi da habitar enten vender entginas parcellas da baghegiar ad indigens.


text:
Plutone (corp celest)
Plutone l'è 'n pianeta nano che 'l gira entùren al sul sönden òrbita colocàda endèla regiù piö periférica del Sistema Solar ciamàda Fàsa de Kuiper. El g'ha 'n òrbita ecèntrica che se 'ncrùza con chèla de Netuno ma sicóme che i sò paràmeter orbitài i è 'n risunànsa (2:3) con chèi de Netuno, ghe nesöna pusibilità che i du corp i se scùntre. El sò pià orbitàl l'è 'nclinàt de presapóch 17° en rapórt al pià de l'eclìtica. El se tróa a 'na distànsa media de 39 Unità Astronòmiche del Sul ('na UA la corespónt a la distànsa média 'ntra la Tèra e 'l Sul), col pereéle a 29,7 UA e l'aféle a 49,5 UA. Per fà 'na rotasiù entùren al sò as el ghe mèt 6,38723 dé (cioè 6 dé, 9 ùre, 17 minücc e 36 segóncc).
La màsa de Plutone l'è de 1,31 × 1022 kg, che 'l corespónt a 0,22% de chèla de la Tèra e meno del 20% de chèla de la Lüna, el sò diàmetro l'è de 2368 km, doca presapöch el 68% de chèl de la Lüna. El totàl de la sò superfìce (1.665 × 107 km2) l'è presapóch del 10% piö pesèna de chèla del cuntinènt de l'Amèrica Meridiunàla.
Plutóne l'è stat scuprìt endel 1930 del Clyde Tombaugh e 'n prensépe l'ìa stat clasificàt come chèl dei nöf dei pianéti del Sistéma Solàr. Endel 2006 gh'è stat revulusinàt en pó töt el sistéma de clasificasiù dei corp celèscc del Sistema Solar e 'n chèla ocaziù lé gh'è stat creàt la nöa categurìa dei Pianéti Nani.
Per le sò caraterìstiche l'è apò a cunsideràt 'n ezèmpe tìpich de ogèt transnetünià. e l'è stat ciapàt come riferimènt per la clas dei pianéti nani, denuminàcc uficialmènt de l'Üniù Astronòmica Internasiunàla plutoidi.
Satèliti natürài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Plutone el g'ha sich satèliti cunusìcc, el piö gròs e 'mportànte dei quài l'è Caronte, scuprìt endel 1978 e conden ràgio che l'è póch de piö de la metà de chèl de Plutone e 'na màsa che l'è póch de piö de la nòna part. Endei fàcc Plutone e Caronte i fùrma en sistéma che g'ha 'l baricèntro deföra del vulüm de Plutone e i se gira l'ü 'ntùren a l'óter en 6,387 dé (terèstri), en perìot idèntich a chèl de la rotasiù entùren al sò as de töcc du i ogècc. Chèsto völ dì che i è 'n rotasiù sìncrona e che i se móstra sèmper el stès emisfér. I óter quàter satèliti i töcc en tòch piö pesègn e i gìra entùren al sistéma Plutone-Caronte a distànse piö grànde. I è denuminàcc, en ùrden de distànsa, Stix, Nix, Kerberos e Hydra.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Pluto Fact sheed, NASA. URL consultato il 5 giugno 2014.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Solar System Exploration: Planets: Dwarf Planets: Pluto: Facts & Figures, NASA. URL consultato il 5 giugno 2014.
- ↑ NASA, How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate, pluto.jhuapl.edu, 13 luglio 2015. URL consultato il 13 luglio 2015.
- ↑ New Horizons e Plutone: la "diretta" dell'incontro - Focus.it
- ↑ (134340) Pluto effemiridi, hamilton.dm.unipi.it. URL consultato il 6 giugno 2014.
- ↑ JPL Small-Body Database Browser – Pluto, ssd.jpl.nasa.gov. URL consultato il 6 giugno 2014.


text:
Servezzan tecnic
telefon: 081 851 07 15 o 081 851 07 16
fax: 081 851 07 18
E-Mail: bauamt@samedan.gr.ch
mneder: Daniel Freitag
Il servezzan tecnic ans pussibiltescha üna vita civiliseda cul luxus da gnir furnieus cun forza electrica ed ova in megldra qualited. El pisserescha eir, cha nossas ovas persas vegnan alluntanedas e sarinedas professiunelmaing e cha nossas vias e sendas sajan da sted u d’inviern in ün bun stedi. Tar las vastas incumbenzas dal servezzan tecnic tuochan eir las sepultüras e’l mantegnimaint dal sunteri, dals parcs e dals implaunts pel temp liber.


text:
Incumbensa
La SSR è in'uniun privata gestiunada tenor il dretg d'ina societad anonima che maina in'interpresa da medias. Nus ademplin in'incumbensa sociala a basa da la Constituziun, da la lescha e da la concessiun. Per far quai retschavain nus daners da las entradas da las taxas da radio e televisiun.
Ils mussavias per nossa lavur èn la Lescha federala davart radio e televisiun (LRTV) ed – a moda anc in zic pli detagliada – l'ordinaziun correspundenta e la concessiun dal Cussegl federal. Quels instruments defineschan nossas incumbensas.
Tranter auter:
- purschidas davart tscherts aspects en il program (la libra furmaziun da l'opiniun, la solidaritad tranter las parts dal pajais, la cultura svizra, la furmaziun, l'integraziun ed il divertiment),
- offertas d'ina dimensiun cumparegliabla per las trais grondas regiuns linguisticas, ina purschida adattada era per la Svizra rumantscha, in'offerta online per Svizras e Svizzers a l'exteriur
- la diffusiun en differentas modas (per exempel UUC, DAB+, DVB-T),
- ina purschida d'internet tenor las prescripziuns (per exempel ina restricziun da contribuziuns en furma da text senza in connex cun las emissiuns da radio e televisiun),
- ina structura organisatorica tenor las prescripziuns (per exempel la cumposiziun dal cussegl d'administraziun),
- la collavuraziun cun tschertas branschas (film, musica, archivs, etc.).
Nus ans differenziain da purschiders commerzials era pervi da las spetgas qualitativas ed eticas spezialas envers noss programs.
La Confederaziun ans prescriva las activitads principalas, l'organisaziun e la finanziaziun, e l'Uffizi federal da communicaziun surveglia nossa lavur. Entaifer quel rom essan nus autonoms. La Constituziun federala garantescha nossa independenza ed impedescha ch'insatgi intervegnia en nossa lavur redacziunala.
Concessiun
La concessiun precisescha l'incumbensa che nossa purschida schurnalistica e publicistica ademplescha.
Radio
- mintgamai trais programs per la regiun linguistica tudestga, franzosa e taliana
- in program da radio rumantsch
- mintgamai in program modifitgà per la regiun linguistica tudestga e franzosa (in program modifitgà surpiglia il caracter ed ils cuntegns dal program da basa correspundent, sa distingua però tras ses agen stil da musica)
- in program da giuvenils per la Svizra tudestga
- mintgamai in program da musica en ils secturs da classica, jazz e pop
- in program d'infurmaziun tudestg.
Televisiun
- mintgamai dus programs per la regiun linguistica tudestga, franzosa e taliana en qualitad da HDTV
- emissiuns per la regiun linguistica rumantscha
- in program da repetiziun tudestg
- ina purschida en lingua franzosa cun infurmaziuns ed indicaziuns davart il program che vegnan actualisadas permanentamain via l'internet
- emissiuns transmessas via l'internet davart eveniments politics, economics, culturals e sportivs da muntada linguistic-regiunala u naziunala
Online
- cuntegns online che na sa refereschan betg ad in'emissiun sco contribuziuns da text en las spartas novitads, sport e fatgs regiunals/locals (max. 1000 segns per contribuziun)
- nfurmaziuns cumplementaras e contextualas davart emissiuns
- infurmaziuns davart savida da basa che sa refereschan ad emissiuns instructivas
- forums dal public u gieus colliads cun emissiuns
- in servetsch online pluriling per l'exteriur (Swissinfo)
- in servetsch online per il public talian che viva datiers dal cunfin svizzer (tvsvizzera.it)
La concessiun prescriva ultra da quai che la SSR contribuescha cun ses programs e sias ulteriuras purschidas publicisticas al suandant:
- il public duai pudair furmar libramain sia opiniun grazia ad in'infurmaziun cumplessiva, multifara ed objectiva, surtut davart connexs politics, economics e socials
- ils programs duain promover il svilup cultural e rinforzar las valurs culturalas dal pajais, gidar a sviluppar la cultura svizra resguardond surtut la litteratura, la musica e la cinematografia svizra
- ils programs duain furmar il public, surtut cun emetter regularmain emissiuns cun in cuntegn instructiv
- ils programs duain divertir il public.


text:
Friedrich Dürrenmatt
Friedrich Josef Dürrenmatt (* ils 5 da schaner 1921 a Konolfingen; † ils 14 da december 1990 a Neuchâtel) è stà in scriptur, dramaticher e pictur svizzer.
Cuntegn
Onns d’uffanza e da studi[modifitgar | modifitgar il code]
Friedrich Dürrenmatt è naschì ils 5 da schaner 1921 a Konolfingen, ina vischnanca en il chantun Berna. Ses tat è stà il politicher Ulrich Dürrenmatt, ses bab il plevon protestant dal vitg, Reinhold Dürrenmatt. Trais onns pli tard è naschida sia sora Vroni. L’onn 1935 ha la famiglia dischlocà a Berna, probablamain ord motivs economics. La crisa economica mundiala sentiv’ins da quest temp era en Svizra, uschia che la classa mesauna da burgais è daventada pli paupra. Friedrich Dürrenmatt ha l’emprim visità il gimnasi liber a Berna, pli tard il Humboldtianum, nua ch’el ha fatg la matura l’onn 1941. Dürrenmatt n’è betg stà in enorm bun scolar (nota generala: «malapaina suffizient») ed ha descrit ses temp da scola sco «mender temp da mia vita». El haja midà scola, perquai che la moda d’instrucziun na plaschevi betg ad el, perquai ch’el survegnevi ina massa notas nauschas e perquai ch’el avevi adina puspè dispitas cun ils scolasts. Igl è enconuschent che Dürrenmatt fascheva part l’onn avant la matura dad in’associaziun frontista. Questa commembranza ha el pli tard declerà cun il giavisch da vulair sa distanziar dal bab.[1]
Anc a Konolfingen ha el entschet a malegiar e dissegnar, activitads che han accumpagnà el l’entira vita. Pli tard ha el illustrà intginas da sias ovras, fatg skizzas e creà per part entiras culissas da teater. Ses maletgs èn vegnids exponids ils onns 1976 e 1985 a Neuchâtel e l’onn 1978 a Turitg. Malgrà ses talent da dissegnar ha el entschet a studegiar l’onn 1941 filosofia, scienzas natiralas e germanistica. L’entschatta da ses studi ha Dürrenmatt passentà a Turitg, gia suenter in semester ha el dentant midà a Berna, nua ch’el abitava tar ses geniturs en in’abitaziun da mansarda. Quest’abitaziun ha el decorà cun gronds dissegns vi da las paraids. Quels èn vegnids surmalegiads pli tard e pir scuverts e renovads l’entschatta dals onns novanta. L’onn 1945 ha Dürrenmatt terminà ses studi. La lavur da doctorat davart Søren Kierkegaard è dentant restada incumpletta.
Emprims pass sco scriptur liber[modifitgar | modifitgar il code]
Ses emprim toc da teater publitgà è naschì ils onns 1945/46: Es steht geschrieben. L’onn 1947 è questa ‹cumedia› – ch’è en vardad plitost in drama – vegnida preschentada per l’emprima giada. Il medem onn ha Dürrenmatt maridà l’actura Lotti Geissler, ed els dus èn ids a star a Ligerz al Lai da Bienna. Là ha el scrit il roman criminal Der Richter und sein Henker cun colliaziuns tar lieus locals sco Lamboing. En las scolas tudestgas tutga quest’ovra oz tar la lectura da standard.
Ils emprims onns sco scriptur liber èn stads grevs per Dürrenmatt e per sia famiglia da bainbaud tschintg persunas. Lura è la situaziun sa megliurada, cunzunt pervia d’incumbensas da staziuns da radio tudestgas, per las qualas el ha scrit intgins gieus auditivs. Plinavant è la chasa editura Arche daventada durant quest temp si’editura fixa. Dürrenmatt ha cumenzà a scriver romans da detectiv ch’èn per part cumparids en il Beobachter sco romans da cuntinuaziun. L’onn 1952 èn ils Dürrenmatts ids a star a Neuchâtel.
Success mundial e renconuschientschas[modifitgar | modifitgar il code]
L’onn 1952 è naschì ses toc da teater Die Ehe des Herrn Mississippi, cun il qual el ha pudì festivar ses emprim grond success sin tribunas da la Germania. Cun sia cumedia Der Besuch der alten Dame ha el gì success mundial. Ses toc il pli enconuschent è dentant daventà Die Physiker ch’el numna medemamain ina cumedia.
Per si’ovra – che cuntegna sper ils tocs da teater era ina massa romans da detectiv, raquints, gieus auditivs, essais e referats – ha Dürrenmatt survegnì ina massa premis. Tranter auter l’onn 1948 il premi da la fundaziun Welti per il drama Es steht geschrieben, 1959 il Premi Schiller da la citad da Mannheim, 1960 il Premi grond da Schiller da la Fundaziun svizra da Schiller e 1977 la Medaglia da Buber-Rosenzweig a Frankfurt. L’onn 1969 ha el dastgà retschaiver il titel da docter d’onur da la Temple University a Philadelphia; en pli ha el survegnì promoziuns d’onur a Gerusalem e Nizza. Ils onns sessanta sa chattava ses success en la publicitad sin il zenit.
Per part ha Dürrenmatt er lavurà sco reschissur da teater: l’emprim a Basilea, suenter in infarct dal cor a la Neue Schauspiel AG a Turitg e finalmain a Düsseldorf. Là èn era dus da ses tocs da teater vegnids preschentads per l’emprima giada. Quai èn Porträt eines Planeten e Titus Andronicus. El ha inscenà pliras represchentaziuns dad atgnas ovras, sco per exempel l’onn 1978 a Vienna il toc Der Meteor (scrit 1964/65).
Ils onns otganta ha Dürrenmatt puspè retschet in premi suenter l’auter, uschia per exempel il Premi statal da l’Austria per litteratura europeana, il Premi Georg-Büchner ed il Prix Alexei Tolstoi da l’Association internationale des Ecrivains de Romans Policiers.
Sco autur critic ha Dürrenmatt prendì posiziun envers la politica internaziunala, e quai en essais, referats e pleds festivs. Exempels èn Amerika (1970), il text da pressa Ich stelle mich hinter Israel (1973) u in referat a chaschun dal 100avel natalizi dad Albert Einstein[2]. L’onn 1990 ha el tegnì dus pleds davart Václav Havel e Michail Gorbatschow ch’èn cumparids sut il titel Kants Hoffnung.
Ediziun da l’ovra cumpletta[modifitgar | modifitgar il code]
Per l’ediziun da sias ovras en 29 toms (ch’è cumparida en furma liada tar la chasa editura Arche ed en furma da cudeschs da giaglioffa tar la chasa editura Diogenes) ha Dürrenmatt surlavurà las bleras da sias ovras. Dürrenmatt è mai stà da l’opiniun che sias ovras sajan finidas. Durant las preparaziuns per l’ediziun da si’ovra cumpletta è el sa fatschentà intensivamain cun sia moda da lavurar, cun las figuras creadas dad el e cun ils lieus d’acziun. Or da questa lavur è resultada l’ovra da nov parts Geschichte meiner Schriftstellerei respectivamain Stoffe ch’è cumparida en dus toms (Labyrinth. Stoffe I–III 1981 e Turmbau. Stoffe IV–IX 1990). Or da manuscrits è vegnì publitgà suenter sia mort ina cuntinuaziun da Stoffe.
«Aber die Stoffe sind die Resultate meines Denkens, die Spiegel, in denen, je nach ihrem Schliff, mein Denken und damit auch mein Leben reflektiert werden.»
– F.D.: Labyrinth. Diogenes, Turitg 1981, p. 11.
L’onn 1983 è sia dunna Lotti morta. Bundant in onn pli tard ha Dürrenmatt maridà l’actura, cineasta e schurnalista Charlotte Kerr. Ensemen han els realisà il film Porträt eines Planeten ed il toc da teater Rollenspiele. Ils 14 da december 1990 è Dürrenmatt mort en la vegliadetgna da 69 onns. Kerr ha tractà lur temp communabel en il cudesch Die Frau im roten Mantel.
La teoria da dramas da Dürrenmatt[modifitgar | modifitgar il code]
Sumegliant a las teorias dal teater epic da Bertold Brecht che Dürrenmatt ha studegià, vuleva Dürrenmatt crear ina distanza tranter l’aspectatur e quai che capita sin la tribuna. L’aspectatur na dueva betg avair la rolla d’in consument passiv, mabain vegnir animà da pensar activamain.
Il med da stil preferì da Dürrenmatt era l’alienaziun che metta en dumonda fatgs renconuschids e mussa las cuntradicziuns da las structuras da la societad. Medemamain caracteristics èn elements tragic-grotescs, pia ina colliaziun da chaussas che na paran l’emprim betg colliablas. Cuntrari a Brecht na preschenta Dürrenmatt dentant nagina concepziun dal mund (tar Brecht: marxissem).
Dürrenmatt ha creà ses agen tip da tragicumedia, ina furma maschadada da la tragedia e la cumedia ch’è tenor Dürrenmatt la «suletta pussaivladad da raquintar las tragedias d’ozendi». La tragedia pretendia numnadamain «culpa, miseria, mesira, survista, responsabladad» per cuntanscher la finamira da la purificaziun dal singul. Quai descriva el en ses text Theaterprobleme dal 1955. En il dischurden dal mund modern, uschia Dürrenmatt, vegnia la culpa disfatga ed adossada ad auters. En la moderna funcziunia be il grotesc.[3]
Citats[modifitgar | modifitgar il code]
- «Die Welt ist eine Tankstelle, an der das Rauchen nicht verboten ist.»[4]
- «Vaterland nennt sich der Staat immer dann, wenn er sich anschickt, auf Menschenmord auszugehen.»[5]
- «Was einmal gedacht wurde, kann nicht zurückgenommen werden.»[6]
- «Wissen lässt sich büffeln, begreifen braucht Zeit.»[7]
- «Je planmässiger Menschen vorgehen, desto wirksamer trifft sie der Zufall.»[8]
- «Der Wirklichkeit ist mit Logik nur zum Teil beizukommen.»[9]
- «Überlassen wir die Physiker, die Mathematiker und die Philosophen sich selber, treiben wir sie endgültig in die Ghettos ihrer Fachgebiete zurück, wo sie hilflos und unbemerkt den Raubzügen der Techniker und der Ideologien ausgeliefert sind; Raubzüge, die immer stattfanden und immer wieder stattfinden.»[2]
- «Einstein pflegte so oft von Gott zu reden, daß ich beinahe vermute, er sei ein verkappter Theologe gewesen.»[2]
- «Vielleicht ist das Scheitern des Versuchs Einsteins, eine allgemeine Feldtheorie aufzustellen, für die Physik sein wichtigster Beitrag.»[2]
Ovras[modifitgar | modifitgar il code]
(Remartga: Bleras ovras da Dürenmatt èn era disponiblas sco gieu auditiv. Da bunamain tut sias ovras existan pliras versiuns.)
- 1945: Der Alte
- 1947: Es steht geschrieben. Eine Komödie. (Emprima represchentaziun: 19 d’avrigl, Schauspielhaus Zürich, reschia: Kurt Horwitz)
- 1947: Der Blinde. Ein Drama, emprima represchentaziun: 10 da schaner, Stadttheater Basel, reschia: Ernst Ginsberg)
- 1949: Romulus der Grosse. Eine Komödie, emprima represchentaziun: 25 d’avrigl, Stadttheater Basel, reschia: Ernst Ginsberg)
- 1950: Der Richter und sein Henker – Kriminalroman, cumparì tranter ils 15 da december 1950 ed ils 31 da mars 1951 en otg serias en la revista Der Schweizerische Beobachter
- 1951: Der Verdacht – Kriminalroman, cumparì tranter ils 15 da settember 1951 ed ils 29 da favrer 1952 sco roman criminal en la revista Der Schweizerische Beobachter
- 1952: Die Ehe des Herrn Mississippi, emprima represchentaziun: 26 da mars, Münchner Kammerspiele, reschia: Hans Schweikart
- 1952: Der Tunnel – Kurzgeschichte
- 1953: Ein Engel kommt nach Babylon, emprima represchentaziun: 22 da december, Münchner Kammerspiele, reschia: Hans Schweikart
- 1954: Herkules und der Stall des Augias – Hörspiel, producziun: Nordwestdeutscher Rundfunk
- 1955: Grieche sucht Griechin. Eine Prosakomödie, 1966 scenari per in film, reschia: Rolf Thiele, cun Heinz Rühmann
- 1956: Der Besuch der alten Dame. Eine tragische Komödie, emprima represchentaziun: 29 da schaner, Schauspielhaus Zürich, reschia: Oskar Wälterlin; 1982 scenari per il film da televisiun, emess l’emprima giada ils 28 da november 1982, reschia: Max Peter Ammann, cun Maria Schell
- 1956: Abendstunde im Spätherbst. Utopische Komödie in einem Akt zur Phänomenologie des Schriftstellers, emprima represchentaziun: 19 da november 1959, Berliner Rennaissancetheater
- 1955–1957: Die Panne, 1955 en furma da gieu auditiv: emess l’emprima giada ils 17 da schaner 1956, Bayrischer Rundfunk; 1956 en furma da raquint; 1957 en furma da gieu per la televsiun; 1979 en furma da cumedia
- 1958: Es geschah am hellichten Tag, treatment tar il film, scenari dal reschissur Ladislao Vajda, cun Heinz Rühmann
- 1958: Das Versprechen. Requiem auf den Kriminalroman, sviluppà vinavant ils 2 e 28 d’avust 1985 en la Neue Zürcher Zeitung
- 1959: Frank der Fünfte. Oper einer Privatbank (2. versiun cun suttitel: Komödie; 3. versiun cun suttitel: Komödie einer Privatbank), emprima represchentaziun: 19 da mars, Schauspielhaus Zürich, musica: Paul Burkhard, reschia: Oskar Wälterlin
- 1962: Die Physiker. Eine Komödie in 2 Akten, emprima represchentaziun: 20 da favrer, Schauspielhaus Zürich, reschia: Kurt Horwitz
- 1963: Die Heimat im Plakat. Ein Buch für Schweizer Kinder
- 1966: Der Meteor. Eine Komödie in 2 Akten, emprima represchentaziun: 20 da schaner, Schauspielhaus Zürich, reschia: Leopold Lindtberg
- 1967: Die Wiedertäufer. Eine Komödie in zwei Teilen, emprima represchentaziun: 16 da mars 1967, Schauspielhaus Zürich, reschia: Werner Düggelin
- 1969: Play Strindberg. Totentanz nach August Strindberg, emprima represchentaziun: 8 da favrer, Basler Komödie, reschia: F. D./Erich Holliger
- 1970: Sätze aus Amerika
- 1971: Der Sturz. Erzählung
- 1972ss.: Der Mitmacher. Komödie, emprima represchentaziun da la cumedia: 8 da mars 1973, Schauspielhaus Zürich, reschia: Andrzej Wajda; 1976 è cumparì Der Mitmacher. Ein Komplex. Text der Komödie. Dramaturgie. Erfahrungen. Berichte. Erzählungen
- 1974: Zusammenhänge. Essay über Israel
- 1974: Nachgedanken. Eine Konzeption / Unter anderem über Freiheit, Gleichheit und Brüderlichkeit in Judentum, Christentum, Islam und Marxismus und über zwei alte Mythen
- 1975: Die Frist. Eine Komödie, versiun nova 1980
- 1981: Labyrinth. Stoffe I–III. Der Winterkrieg in Tibet. Mondfinsternis. Der Rebell
- 1983: Achterloo. Eine Komödie, emprima represchentaziun: 6 d’october, Schauspielhaus Zürich, reschia: Gerd Heinz
- 1985: Minotaurus. Eine Ballade
- 1985: Justiz. Roman, 1993 film latiers, reschia: Hans W. Geissendörfer, cun Maximilian Schell
- 1986: Der Auftrag oder Vom Beobachten des Beobachters der Beobachter. Novelle in 24 Sätzen
- 1986: Rollenspiele. Charlotte Kerr: Protokoll einer fiktiven Inszenierung. [F. D.:] Assoziationen mit einem dicken Filzstift. Zwischenwort. Achterloo III.
- 1988: Achterloo IV. Komödie, emprima represchentaziun: 17 da zercladur, Rokokotheater des Schlosses Schwetzingen ad occasiun dals Schwetzinger Festspiele, reschia: F. D., cun Helmuth Lohner, Charlotte Kerr.
- 1989: Durcheinandertal. Roman
- 1990: Turmbau. Stoffe IV–IX. Begegnungen. Querfahrt. Die Brücke. Das Haus. Vinter. Das Hirn
Suenter la mort da Dürrenmatt èn cumparidas las suandantas ovras:
- 1991: Midas oder Die Schwarze Leinwand
- 1991: Kants Hoffnung. Zwei politische Reden. Zwei Gedichte
- 1992: Gedankenfuge – Texte aus dem Nachlass, für eine geplante Fortsetzung der Stoffe
- 1993: Das Mögliche ist ungeheuer. Ausgewählte Gedichte
- 1994: Skizzenbuch. Engel, Teufel und so weiter, editurs: Charlotte Kerr, Ted Scapa
- 1995: Der Pensionierte. Fragment eines Kriminalromans. Text der Fassung letzter Hand. Faximile des Manuskripts und des Typoskripts mit handschriftlichen Änderungen
- 1996: Gespräche 1961–1990 in vier Bänden, editur: Heinz Ludwig Arnold
- 2001: Das Nashorn schreibt der Tigerin. Bild-Geschichten, editura: Charlotte Kerr
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Radio DRS2: «Mit 20 war Friedrich Dürrenmatt ein ‹Fröntler›»
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 Dürrenmatt, Friedrich: Albert Einstein – Ein Vortrag, 1979 gehalten zu dessen 100. Geburtstag
- ↑ Dürrenmatt, Friedrich (1966): Theaterprobleme. Theater-Schriften und Reden, p. 122s. Zürich, Verlag der Arche.
- ↑ Or da: Porträt eines Planeten. P. C. Kerr und F. Dürrenmatt.
- ↑ Dürrenmatt, Friedrich: Romulus der Große. p. 81, l. 10s. Diogenes-Verlag, Zürich, 1985. ISBN 3-257-23042-7
- ↑ Dürrenmatt, Friedrich: Die Physiker. p. 85, l. 25s. Diogenes-Verlag, Zürich, 1998. ISBN 3-257-23047-8
- ↑ Dürrenmatt, Friedrich: Politik. p. 154, Diogenes-Verlag, Zürich, 1980. ISBN 3-257-20859-6
- ↑ Dürrenmatt, Friedrich: Die Physiker. Anhang: 21 Punkte zu den Physikern, Punkt 8. Diogenes-Verlag, Zürich, 1998. ISBN 3-257-23047-8.
- ↑ Dürrenmatt, Friedrich: Drei Kriminalromane. Der Richter und sein Henker. Der Verdacht. Das Versprechen. Zürich: Diogenes 2004, p. 350s. (Das Versprechen, 2. chapitel). ISBN 3-257-05702-4
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Elisabeth Brock-Sulzer: Friedrich Dürrenmatt. Stationen seines Werkes. Diogenes, Zürich 1986
- Heinrich Goertz: Friedrich Dürrenmatt. rororo-Monographien. Rowohlt, Reinbek 2003
- Jan Knopf: Friedrich Dürrenmatt. Beck, München 1980


text:
Retschertga dad autoritads
Quai che pertutga fatgs giuridics èsi per regla decisiv, a tge autoritad che Vus As drizzais. Tar las autoritads betg chantunalas (p.ex. dretgiras regiunalas ed uffizis da scussiun) decida la vischnanca politica davart la cumpetenza. Cun la retschertga dad autoritads pudais Vus eruir las autoritads cumpetentas da las vischnancas dal chantun Grischun.
Per la reglamentaziun da la cumpetenza giuridica e la furma da las endataziuns vala il dretg da procedura correspundent. En general vegni recumandà da sa laschar cussegliar d'ina advocata u d'in advocat.


text:
In ambient tut spezial sa represchenta a Sur En en Engiadina Bassa. Sur ina punt da glatsch arrivan ins en il palazi da glatsch construi da l'indigen Daniel Cotti e ses ami Markus Buschor.
Indigens raquintan istorgias
Jon Famos raquinta da l'inscunter cun l'urs, Mario Riatsch da la Val d’Uina e Clà Sarott dals asens da Sent e bleras autras istorgias. Mintga dumengia saira dastgan ils uffants entrar en il palazi da glatsch e tadlar istorgias vairas ed era inventadas.
Empè d’Annina ha Daniel prendì plaz sin la pultruna
Causa la gronda naiv n’ha Annina Sedlacek betg pudì vegnir sco planisà l'ultima dumengia a Sur En per raquintar l’istorgia dal Tredeschin. Ord quai motiv ha l'artist da sculpturas Daniel Cotti surprendì quell’incumbensa. Radund 10 uffants e tuttina blers creschids han tadlà cun ureglias avertas per las aventuras da Daniel, cura ch’el era anc in mattet.
Il palazi da paraulas a Sur En è anc avert enfin l'entschatta da mars.
RR actualitad 11:00


text:
Midadas datti – mintg’onn!
- Dumengia, 1.1.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 1.1.2017, 9:03, RTR
Elvira Deplazes, Alina Curschellas, Pius Derungs, Johanna Petschen, Riccardo Monn e Damian Gianola - els tuts han gì midadas en il 2016!
Mintg'onn porta ellas - las midadas. Magari da quellas pitschnas, autras giadas pulit grondas! En la Marella raquintain nus da differentas persunas che han gì midadas il 2016.
Pius Derungs, el ha barattà il computer cun la vita ad alp e realisà ses siemi. Elvira Deplazes, tar ella ha in viadi dad 800 kilometers a pe midà inqual chaussa en sia vita. Johanna Petschen ha bandunà ses dachasa ed è ida en chasa d'attempads. Alina Curschellas ha bandunà il Grischun per far ses emprendissadi – dentant era Riccardo Monn e Damian Gianola raquintan da lur midadas ch'els han gì l'onn passà.
Da midadas, pitschnas e grondas udis en l'emprima Marella dal 2017.


text:
Quai ha communitgà il minister da l’intern tudestg Thomas de Maizière. Dus motivs èn tenor de Maizière centrals per quel svilup: per ina è la uschenumnada ruta dal Balcan vegnida serrada e da l’autra datti la cunvegn da l’UE cun la Tirchia.
Nus vesain che las mesiras sin livel tudestg ed europeic fan effect.
Il minister da l’intern tudestg di plinavant che la crisa da fugitivs na saja bain betg schliada, ma l’Europa e la Germania sa muventian envers ina soluziun da la crisa. Ina prognosa per l’entir onn n’ha de Maizière betg vuli far, la situaziun saja perquai memia labila.
RR novitads 15:00


text:
Il vicecampiun mundial da l’Africa dal Sid 2010, ed il terz dal turnier en Brasilia 2014 n’è betg tranter las 24 equipas che pon ir a l’Euro 2016. In’entira naziun sponda larmas da tristezza, e cun ils Ollandais era blers auters.
Da tschella vart procura la disditga a l’Ollanda en la qualificaziun plaz per autras naziuns. Per naziuns pitschnas che han strusch ina giada la plattafurma da sa preschentar tar ina Euro. Uschia l’Irlanda dal Nord, l’Austria, u l’Albania ch’è insumma per l’emprima giada da la partida tar in tal turnier.


text:
L'agid per requirents d'asil per returnar en lur patria chatta adina damain interess. L'onn passà hajan anc 1'700 requirents d'asil refusads bandunà dad els anora la Svizra. Il 2012 eran quai anc 6'000 persunas. Quai scriva la «SonntagsZeitung».
Bain saja il dumber da dumondas d'asil era sa reducì dapi lura, la cifra da quels ch'hajan prendì ils daners per returnar en patria, saja dentant sa sbassada anc pli fitg. Tenor il Secretariat da stadi per la migraziun sajan dentant er dapli persunas vegnidas renconuschidas sco fugitivs. Il 2007 sajan 19% da las dumondas d'asil vegnidas approvadas – il 2017 sajan quai gia stadas 26%. Quai mussia ch'adina dapli persunas ch'hajan er propi basegn da protecziun, tschentian ina dumonda d'asil
Sco il Secretariat da stadi per la migraziun ha ditg a la SonntagsZeitung, vegn il Cussegl federal anc a decider quest onn davart l'introducziun d'in nov model.
RR novitads 09:00


text:
Telèfene
(nome differente)
Gl telèfene è n’apparécchie che tè ne mecròfene é ne recevetore, é che permétt a chi gl addòpra de parlà é d’ascutà da lendane n’ata perzona che tè gl štéss tipe d’apparécchie.
Fòtt speremendate pe prime da Ndònie Meucci che ne presendètt ne medèll a gl 1860. Fòtt prò a gl 1876 ch’Alexander Graham Bell appesètt gl brevètt a gl Štate unite, é che ne peglètt gl uadagn cunòmece che ne veniérene da la mmenzione. [1]
Pe quasce tutt gl vendèseme sècule, le chemenecaziune telefòneche passávane quasce tutt quand pe ne file che ne trasmettéva gl segnale trámmete mbólzera lèttreche. Pure se a gl jorn d’uoje sse tipe de chemenicazione è angora addeprata, uoje la tecneleggía medèrna permétt de chemenecà sènza féla trámmete na réte de repeteture de segnale radie. Gl apparécchie telefòneche pertátele chiamate pure telefenine permétt la chemenecazione pratecamènd da ogn pund ch’appartè a ne terretòrie nazienale.
Annetaziune[càgna | càgna surgente]
- ↑ Alexander Graham Bell Laboratory Notebook, 1875-1876


text:
Galleniare
(nome differente)
Gallëniar è në chëmun ë 1.279 abbëtand ë la prëvingia ë Frësënon end a gl Lazzië.
Énnece
- 1 Ggiugrafía físëca
- 2 Štòria
- 3 Mënëmend e pòšt da ì a vëdé
- 4 Sëcëtà
- 5 Cultura
- 6 Víë
- 7 Ammënëštrazzion
- 8 Spòrt
- 9 Annëtaziun
- 10 Libbr
- 11 Ávëtë prëggètt
- 12 Jond ë fòr
Ggiugrafía físëca[càgna | càgna surgente]
Tërrëtòrië[càgna | càgna surgente]
Gallëniar, 558 m. n.l.m., zë tròva ngim'a në còll end a la Vall ë Comin. Gl tërrëtòrië ë gl chëmun, pë la cchiù part fatt ë cullin, è attravërzat da gl Rëmmiòll, chë sbòcca end a gl Mèlfa a man ritta.
Tra lë cullin, gl Colle Pistillo 535 m., Colle Parto 465 m., Colle Sgaglioffa 466 m., Colle Ippolito 531 m., Colle Capoccia 530 m. e Colle Maggio 463 m.[1]
Clima[càgna | càgna surgente]
Classëfëcazzion Climátëca: zzòna E, 2131 GR/G
Štòria[càgna | càgna surgente]
Gl bburië ë Gallëniar è nëmmënat pë la prima vòta a gl 1023, è štat chëštruit, faštima, da gl cond ë Sòra. A gl 1067 passètt a gl cond ë Aquin. A gl XIII sèculë, fòtt criat gl Sanduarië ë Sand Gëlard, c'addëvëndètt mburtand grazië a lë tand dënaziun.
Nnërëfëcienz[càgna | càgna surgente]
Ciendr stratëggicamènd mburtand, gl qual gl sëldat tëdisch në pëgliárënë pussèss pë nghiëvà lë trupp alleat ngim'a la linea Gustav, fòtt bumbardat assá e cë fúrënë në muar ë muort e cas spallat. La pëpëlazzion, chëštretta a lassà lë cas e a sfëllà ngim'a lë mëndagn, sapètt rësišt, chë dignità e curagg, a gl patëmiend ë la uèrra.
Mënëmend e pòšt da ì a vëdé[càgna | càgna surgente]
Architëttur rëlëggios[càgna | càgna surgente]
- Madònna ë Cannit
La chëmunëtà è sèmb štata dëvòta alla madònna nera ë Cannit, vënërata a gl puaés vëcin ë Sëttëfrat. Gl pëllërin chë në viev da lë prëving ë Frësënon, L'Áquëla, Ssèrnia, Latina e Caserta tiev pruopia a Gallëniar në pund andó zë puonn ngundrà.
- Sand Gëlard
La chièsa prëngëpal, chë tè gl nom ë gl patron ë Gallëniar, San Gëlard ë Silions, eva pur essa gl pund d'arriv ë n'andich pëllërënagg.
Sëcëtà[càgna | càgna surgente]
Spèc andich[càgna | càgna surgente]
- Bambëniegl
Gallëniar è mèta ë pëllërënagg pëcché ícëca apparètt gl Bambëniegl a na citra, Gësëppina Norcia, a gl 1947. A gl 1975 fòtt chëštruita na cappèlla ë sídëcë mètr quadr dalla mamma ë Gësëppina. Ícëca, a gl muès ë maj appariérënë a Gësëppina: Ggësù, la Madònna e Sand Mëchèl Arcángëlë, chë cë diérënë na "mëssion ë salëvezza". Štë cult nën è rëchënësciut dalla Chièsa Cattòlëca.
Cultura[càgna | càgna surgente]
Cucina[càgna | càgna surgente]
- Vin DOC
Dend a gl tërrëtòrië chëmunal zë prëdúcënë vin rëgulamëndat da gl dëscëplënar Atina DOC.
Gallënares ciélëbrë[càgna | càgna surgente]
- Lërit Apruzzese, giurišta, nat a Gallëniar a gl 1765.
Fèšt[càgna | càgna surgente]
- Fèšta ë lë Vin, na fèšta ë gl Cabbërnè e ë lë vin paesan;
Víë[càgna | càgna surgente]
Gl tërrëtòrië chëmunal è attravërzat dalla Štrada rëggiunal 509 Forca d'Ácërë (SR 509), na vòta štrada štatal, chë riogn Uop (AQ) a Casin.
Ammënëštrazzion[càgna | càgna surgente]
Ávëtë nëtizië ammënëštrativ[càgna | càgna surgente]
Fa part ë la Chëmunëtà Mëndana Vall ë Comin e ë gl Consorzio di bonifica Conca di Sora.
Spòrt[càgna | càgna surgente]
- A.S.D. Real Gallinaro è la scuadra ë calc.
Annëtaziun[càgna | càgna surgente]
Libbr[càgna | càgna surgente]
Celestino, Domenico: "Gallinaro: venti secoli sulla collina". Cassino, 1978.


text:
Novitês
Nöt tl Museum ai 23.02.2017
Manifestaziun dl Museum Ladin y dl’ Assoziaziun turistica da Al Plan/San Martin, en colaboraziun cun le US San Martin.
La manifestaziun vëgn fata ai 23 de forá tl Museum Ladin a San Martin y mët man dales 21.00.
Nadia Ischia dessëgna tl saurun imajes ispirades ales liëndes, che gnará spo ince lites dant al publich.
Amesa i spetacui ite él le grup musical Jemm Music Project cun Max Castlunger che sona deboraiada cun na show de bal y füsc.
Al gnará dé fora ince vin cöt y te cialt.
Da Piculin incina sön Tor saral ince n shuttle bus dales 20.45 ales 24.00.
Gnide a passé la sëra da Carnescé tl Museum Ladin.


text:
L’onn passà avevan ins dumbrà 282’000 fugitivs tar ils cunfins da l’UE. Surtut las inslas grecas sajan pertutgadas dad in'unda sco quai ch'i n'haja anc mai dà. Fin la fin da settember han radund 600’000 migrants traversà la Mar mediterrana. Passa 3’000 èn morts sin lur viadi da fugia.
Grezia ed Italia dovran agid
Tenor il directur da la Frontex, Fabrice Leggeri, dovran ils pajais en il sid da l’Europa agid supplementar per pudair registrar ils novarrivads. Perquai ha el dumandà l’UE per 700 funcziunaris da cunfin supplementars.
RR novitads 17:00


text:
A Val han radund 250 votantas e votants decidì ier saira senza cuntravuschs da dar a las pendicularas da Val in emprest da CHF 800'000.- per cuvrir tut ils custs ed uschia salvar las pendicularas dal concurs. Cun quai emprest èn segiradas la stagiun da stad 2016 e las preparativas per la stagiun d'enviern 2016/17.
En 5 onns cifras nairas
Il pli tard en 5 onns vulan las pendicularas puspè scriver cifras nairas. Quai grazia a projects d’investiziun dal biro da viadis englais Powder Byrne e dal biro d'architectura Domenig da Cuira. Tenor il president communal Stefan Schmid pretenda la vischnanca da las pendicularas da Val, ch’i vegnia reducì ils custs uschè fitg sco pussaivel enfin che quels projects èn realisads. La vischnanca na saja betg pronta da dar mintg’onn ina tala summa.
Amortisaziuns sistidas
Ord quai motiv han las pendicularas sistì las amortisaziuns e decidì che mo las lavurs da mantegniment absolutamain necessarias vegnan exequidas. Vinavant han ils responsabels era calculà quants daners ch'i savessan spargnar cun reducir la purschida sin in minimum ni schizunt cun avrir las pendicularas mo la stad ni mo l'enviern. Cun quellas variantas possia dentant vegnir spargnà el meglier cas be CHF 100'000.- ad onn. Il grond donn dal renum e la sperdita da giasts na giustifitgass perquai betg da realisar ina da quellas variantas. Enfin la proxima radunanza generala vulan las pendicularas perquai preschentar novas variantas co spargnar daners.


text:
Rheineck
Rheineck a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Rheintal, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.18 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3303 abitant.
El cumün de Rheineck al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gaißau (AT-8), Lutzenberg (AR), Sankt Margrethen, Thal, Walzenhausen (AR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rheineck l'è menziunaa in d'un ducüment per la prima völta in de l'ann 1163 col nom de castellum Rinegge. In del 1218 l'eva menziunaa col nom de Rinegg.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Rheineck in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Adolf Hitler
Artéccol in dialatt bulgnais
Adolf Hitler (20 d'avréll, 1889 - 30 d'avréll, 1945) l' è stè al chèp d'la Germâgna nazèssta e dal Partîd nazèssta. Dal 1933 al 1945 l'è stè al gvêren e l'è stè al chèp dal stèt. Hitler l'è stè un persunâg' di mondi inpurtànt par la stòria d'al dé d'incû. Quand la taché la secånda guèra mundièl la Germâgna, såtta Hitler, la tgnîva såtta la magiuränza dl'Euròpa. Såtta la sò dutrénna estrêma, miglión ed zänt l'è stè mazè, såura tott zudî e zénghen, int'un quèl ciamè giudei Olocausto. A Berlén al s'è mazè prémma ch'i róss i entressen int'al sò bûs. Dal 1933, con dî manén pulèttich, Hitler al guinté al chèp dal guêren e dal stèt tudàssc. Pian pian al tulé fòra tott i drétt ai zitadén pr'esänpi ed prutestèr in pobblic. Tott i èter partîd pulèttich fora ch'al só i én stè abulé. Al caté tant ed parsunîr puléttich quand al guêren nazéssta al basè la libertè dî tudéssc. Tott i prucès democrâtich i êren ardott a gninta. As pôl dîr che sanza dobbi Hitler l'è stè al zänter ed tott sti quî e che tott al véns fât såtta i só cmând.
Ligâm estêren[modifica | mudéfica la surzéia]
- Dittatori: Adolf Hitler Matiriali supra lu dittaturi tidiscu
- Dossier Hitler Documenti e ntervisti a stòrici e studiusi, Rai Educational
- Biblioteca di Mondo Politico, ntroduzzioni ô Mein Kampf e testu ntigrali (ngrisi)


text:
Svizra
-
PPS dal Vad sustegna sia presidenta
La presidenta da la PPS dal chantun Vad, Fabienne Despot, po candidar tar las elecziuns naziunalas malgrà in'affera da tadlar zuppadamain. La radunanza da partida ha decis che Despot restia tant candidata per il Cussegl naziunal sco era per il Cussegl dals chantuns.
Ultra da quai ha la PPS dal chantun Vad confermà Despot sco presidenta da partida: quai dentant pli stretg cun 72 cunter 66 vuschs. L'avrigl 2014 aveva Fabienne Despot registrà zuppadamain in discurs cun auters suprastants da la partida.
RR novitads 07:00


text:
Sco emprim ospital en Svizra porscha l’ospital a Samedan ina metoda da tractament senza tagliar, l’uschenumnà tractament da «Sonata». Quai ha communitgà l’ospital.
Il tractament da «Sonata» pussibilitescha ina terapia senza tagliar, per part schizunt er senza narcosa cumplaina. Il miom vegnia localisads cun ina sonda dad ultrasun. Quella sonda producescha lura energia en furma dad undas radioelectricas che reducescha la grondezza dil tumor pass per pass. Grazia a quella nova metoda duai il temps d’operaziun sco er da regeneraziun tar las pazientas sa reducir. Tenor studis sa reduceschan ils tumors suenter trais mains per la mesadad, suenter in onn per rodund 70%. Radund 70% da las dunnas sur 40 onns è pertutgada da tals mioms.
RR novitads 17:00


text:
Miorëia les prestaziuns sportives sce an bër alcol?
Da 20-40 mg/l de alcol tl sanch se sëntun plü lisirs e an se stà plü saorí, la tëma va zoruch, an ciafa plü . coraje y le tremoré da gní ester grams scomparësc. Chësc podess ester n vantaje tl sport dl trà ala scëiba o stlopeté porchël alda l'alcol te chëj cajo sön la lista doping.
Sce an bër devëntun ince plü sigüsc de sé instësc, al momënt, y chësc podess ester de prigo pro le sport. An ne sënt nia plü tan le mé y an se sënt stersc, cina che an n'è nia plü bogn da se controlé y se fej dl mal a sé instësc y ai atri.
Ci che l'alcol gauja tl sport
Da 60-90mg/l de alcol tl sanch vëgnel a mancé les capacitês motories. Da 1,1 g/L esun praticamëter cioc y chësc podes ester la gauja sce an vëiga püch dedo, sce an ciancantëia o sce an n'é nia plü bogn da se möie. Da 0,5 g/L va de revers la prestaziun fisica y an perd abilité insciö n'é n atlet nia bun da reagí atira, cossa che an adora tröp pro le tennis o sport de grup. La forza vëgn plan plan ince tres demanco, chësc podess spo avëi conseguënzes pro le salt alt o le salt lunch.
Alcol do le sport, éle le cajo?
En pice gote de vin o de bira moscedé cun ega podess ince jí bun atira do le sport, deache al ti dà al corp debota les calories y i minerai pordüs.
Mo tla pröma ora do le sforz fossel dërt bëre tröpa ega por ti dè al corp i minerai pordüs.
Sce i feji sport do che i à boiü, vëgnel plü debota laurè sö l'alcol?
Assolutamënter nia! Sport y alcol ti dà al corp ciamò n laûr plü gran. Le cör y le fié à pö bele n gran laûr da laoré sö l'alcol, sce an fej spo ciamò n sforz lapró á chisc organs le dopl dl laûr.
Al é ince prigo che an assüi fora saurí ciodiche sce le corp à zënza da laûr ne lascel nia fora i ormons che stimolëia le jí ala sela.


text:
Biografia
Affonza ordinaria el ravugl d’in bien ambient, fetg temeletg affon, temeva tut quei che semuentava. Scola primara a Sedrun tier Teofil Schmid, Toni Hendry, Baseli Berther, Alfons Schmet; scola secundara tier Leci Jacomet e Vigeli Berther. Il temps da scola staus sis onns vadler ensemen culs frars, dus onns ad alp era sco vadler. In onn giul Turgau a Hörhausen tier in pur per emprender tudestg. Ver otg onns la primavera tier in pur ed a mises.
Seminari da scolasts a Cuera 1967 - 1973. Scolast a Sedrun dapi 1973; a Rueras 1998/1999 e dapi igl atun 2002 tochen primavera 2008. Da 2008 naven puspei a Sedrun. Igl onn 2014, 1. fenadur, ius en pensiun (instruiu 41 onn)! - Dirigent dil Chor baselgia Sedrun 1978/79 - 1997/98, 20 onns. - Dirigent dil Chor mischedau Sedrun 1993 - 2000, igl onn 2000 presentaziun dalla ovra: Ils siat sogns Viarvs da César Franck cun solists ed orchester; cantadur dil Chor mischedau Sedrun da 1973 - 1993. - Dirigent dil Chor mischedau Rueras 2001 - 2011 e 2016 - . - Cantau culs Cantins da 1992 - 2002. - Resuns dil Rein 1982 - 1991, fundatur, dirigiu e cantau. - Chor mischedau Surrein/Sumvitg dapi igl atun 2006 tochen 2017. - Tgamunau l’Uniun da giuventetgna Sedrun. - Sis onns president dall’uniun da pescadurs Tuma Tujetsch. - President dalla Pleiv Tujetsch duront sis onns, 1989-1995. President dalla cumissiun da restauraziun dalla baselgia parochiala Sedrun 2005/06. - Iniziant e confundatur dil Forum cultural Tujetsch igl onn 1997. Dapi la fundaziun en suprastonza, cassier tochen 2007 e suenter sco actuar. - Dapi 2011 president dalla cumissiun Museum La Truaisch. - Commember dalla cumissiun da studi per l'erecziun d'in Archiv cultural Tujetsch ed engrondaziun dil Museum La Truaisch 2016 - . - Archivar dalla vischnaunca da Tujetsch dapi 1979. - Dapi ils 31.1.2016 commember dalla suprastonza dalla Uniun Archiv cultural Sumvitg. - Inspectur cantunal d'archivs per la regiun Rein Anteriur dapi 1985 e dapi 2002 per igl inspectorat Surselva. - Ediu "Baselgias e capluttas Tujetsch"; Cronica "Giubileum 75 onns Club da skis Tujetsch"; Cronica "Giubileum 75 onns Chor mischedau Sedrun"; conredactur dil cudisch "Tujetsch" (1987); ediu ensemen cun Vic e Beni Hendry "La schlatteina Hendry" (1994); editur dil cudisch: Ovras da pader Baseli Berther Tom I 2007 e Tom II 2009. - Diversas publicaziuns davart temas historics ella Tuatschina, Ischi ed auter. - Atgna homepage: Historia(s) e maletgs da Tujetsch: www.thendry.ch - 2011 ediziun dalla Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - 2012 Historia dallas Sedrun Pendicularas SA 1962-2012. – 2012 Mied d’instrucziun ACCESS per la secunda classa, ensemen cun Linus Flepp. – 2013 Crear texts e Capientscha da leger per la 2a classa, ensemen cun Linus Flepp. - Translatau Matematica per las classas pimaras 1, 3, 4, 5 e 6. - 2014 Honoraziun: Commember d'honur dil Club da skis Sedrun/Tujetsch (22-03-2014) - 2013 Ensemen cun Beni Hendry, Norbert Vinzens fundau il Chor da sepulturas. - Coordinau e preparau l'ediziun dil cudisch "Nies tratsch - Nums locals dalla vischnaunca Sumvitg" da Paul Mathias Cathomas Val/Thal. Cronica 50 onns Colonna d'agid Sedrun-Tujetsch 2017.
Mes scrivems
Ella pressa LQ - december 2008
Film sur da mei
Chor mischedau Rueras
Registraziun da Gievgia sontga 2011 TEDLAR
Registraziun da Sonda sontga 2011 TEDLAR
Gruppa da cant ad hoc
Akathistos, cantau da Silvester notg 2006, TEDLAR - Text e notas digl 1. Kondakion
Chor mischedau Sedrun e Chor mischdau Rueras
Ils siat sogns Viarvs da César Franck, avrel 2000


text:
En il terz onn dapi la fusiun cun Glion è quai avantatg vegnids stritgads da las pendicularas, e la vischnanca ha giu l’obligaziun malempernaivla da communitgar quai.
Quai ha procurà per malaveglia a Duvin, surtut famiglias cun uffants sa sentan cugliunads. Il fatg saja fitg simpel, di Aurelio Casanova, il president da vischnanca da Glion. Las pendicularas da Sursaissa Mundaun sajan in’interpresa privata e sappian senz’auter decider quai uschia.
Per ils vischins da Glion vegni forsa a dar en l’avegnir tut autras pussaivladads. La vischnanca da Glion cunfinescha cun il territori da skis da Flem Laax Falera e cun quel da Sursaissa Mundaun. Sche quai avess da dar ina fusiun cun Vuorz ed Andiast, lura avess Glion era possess en la regiun da las pendicularas da Breil Vuorz Andiast. Igl è da far quint ch’ins na sa a lunga vista betg serrar ora ina part dals da Glion ed a l'autra vart dar las tariffas per indigens. U per dir autramain: las alps da Ruschein ni da Luven tutgan era a quels da Duvin e viceversa.


text:
Mhmmmm, ci gola!
- 17.07.2017 - 08:50
Ince en chësc ann ne pól nia mancé le curs da cujiné! Te cujinaras spëisa scëmpla da vignidé, che te pos saurí fá do a ciasa.
Sön to plann da cujiné sarál pizza, gnoch da soni, cern y balotes, mo sambëgn ince val de duc. La fana y le ciazot te metunse nos a desposiziun, mo recordete da te tó para tröpa vöia y ligrëza da cujiné. Ala fin de vigni de poste te tó para a ciasa la spëisa, por ti la lascé ciarcé a tüa familia y tü compagns.
Tl prisc laite: curs, produc y marëna.


text:
Campionać calcio 2010/2011
In chësc ann él bëgn 12 scuadres che tol pert al campionat te 3° categoria girone C. L'ann passé nun el ma 9. Gnü la pró él Frenzensfeste, Lüsen, Gossensass, St. Lorenzen (che é tumá jö dala 2°categoria), Wiesen y Val Badia ulache Alta Badia y San Martin se á metü adüm. Chësc gnará sigü en campionat dër combatü por jí sö te 2°categoria.
Ince por i Juniores d' Al Plan/La Val vëgnel nöies scuadres la pró in chësc ann.
Dlungia ince les scuadres dla nöia scuadra di Allievi VAL BADIA che tulará pert al campionat 2010/11.
In alleghé ciamo le comunicat complet. bz1011_07.pdf