text:
Vinzenz Moroder-Resciesa
Vinzenz Moroder-Resciesa (* 30 de auril 1889 Urtijëi ; † 12 de setëmber 1980 a Urtijëi) ie stat n scultëur de Urtijëi.
Biografia[mudé | muda l codesc]
Vinzenz fova n nepot dl artist Josef Moroder-Jumbiërch. Cun 14 ani iel jit sciche lerner tla berstot de Levisc Antone Insam Cësanueva. Depona iel stat sa Lenert a laurè cun si jurman Rudolf Moroder. Bel da jëun al scumenciá a suné la vidula y l à sunà per 60 ani tl orchester de dlieja de Urtijëi. Vinzenz sunova ncé la trumbëta y l ie stat per 10 ani presidënt dla Mujiga de Urtijëi. Tla prima viëra iel stat sula front dla Dolomites ulache l à desenià truep y scrit lecurdanzes publichedes pona te n cudejel [1]. Tl 1921 a Vinzenz ziplà dodesc stations n relief per la Via Crucis de Resciesa per rengraziament che l ie rua de reviërs dala prima viëra. Vinzenz Moroder ie stat un di fundadëures dla Lia Mostra d’Ert y si presidënt ti ani 1923-1927 y 1940-1945. Vinzenz se à cruzià ncé dl ngrandimënt dla curtina de Urtijëi tl 1932 y à ziplà l gran Crist depënt tla capela dla curtina vedla. Te chemun de Urtijëi ie stat Vinzenz Moroder cunselier y asesëur per i bosch dal 1951 al 1964.
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ Vinzenz Moroder: Tagebuch bzw. Notizen und Zeichnungen vom Felde ab 19. Mai 1915. Vinzenz Moroder Sanitaets Unterjaeger. Ed: Geschwister Moroder Christine, Vinzenz, Aurelia, Augusta, Mathilde und Hans. Urtijëi 1995.
Leteratura[mudé | muda l codesc]
- Vinzenz Moroder: Storia y regules dl bosch de Resciesa y ujinanza. Calënder de Gherdëina 1975, pl. 95
- Vinzenz Moroder: Tagebuch bzw. Notizen und Zeichnungen vom Felde ab 19. Mai 1915. Vinzenz Moroder Sanitaets Unterjaeger. Ed: Geschwister Moroder Christine, Vinzenz, Aurelia, Augusta, Mathilde und Hans. Urtijëi 1995.
Bibliografia[mudé | muda l codesc]
- Vinzenz Moroder de Resciesa Njonta al liber families Moroder 2017, pl. 114-116
- cm (Christian Moroder): N memoria de bera Vinzenz Moroder de Resciesa † 12 de setëmber 1980. Calënder de Gherdëina 1982, Urtijëi 1981, pl. 94-96.


c: text/html

text:
Il president da la Confederaziun Alain Berset ha uffizialmain avert il 48avel Forum mundial d’economia a Tavau. En ses pled ha Berset suttastritgà quant impurtant che la collavuraziun internaziunala saja. Quai sco reacziun sin ils foss politics ed economics che sajan s’averts ils ultims onns. I dovria in equiliber tranter la politica e l’economia sco er tranter concurrenza ed il socialesser.
En in mund dividì stuain nus stgaffir in futur cuminaivel.
Il president da la Confederaziun ha tegnì ses pled en preschientscha dal primminister da l’India Narendra Modi. Il WEF cuzza anc fin venderdi.
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cun realisar la fundaziun per il nov center da sanadad, pon ins uss er integrar la terza organisaziun, la Spitex Valposchiavo. Plaz en il cussegl da fundaziun duain pigliar duas persunas per vischnanca e trais externas.
Conferma da candidats per cussegl
Per la vischnanca da Poschiavo vegnan proponids il podestà Alessandro Della Vedova ed il cusseglier communal Renato Isepponi. Per Brusio èn nominads il sindaco Arturo Plozza ed il cusseglier communal da Brusio Donato Fanconi.
Politica ha maioritad
Cumplettà il cussegl da la nova fundaziun duain Monika Märky che ha gia accumpagnà pliras fusiuns, il medi Emanuele Bontognali ed il fiduziari Antonio Pola. Sco quai che Donato Fanconi ha declerà ad RTR duain ils 7 candidats vegnir confermads en lur uffizi da tuttas duas vischnancas. Tar il cussegl communal da Poschiavo saja quai previs per ils 10 da zercladur 2016.
La fusiun da las trais organisaziuns vala retrospectiv a partir dal 1. da schaner 2016.


text:
Ils «Tschapatalpas» èn ina da las tschintg musicas da tschaiver da Domat. Els èn ils organisaturs da la «Tschapi-Maniiie», la gronda sentupada da musicas da tschaiver a Domat.
Ils «Tschapatalpas» sa preschentan
Num: Tschapatalpas
Motto: #durst
Onn da fundaziun: 1982
Via da fundaziun: Avant 35 onns è la musica da tschaiver vegnida fundada, lura anc cun il num «Schnudres». Tschintg onns suenter è il num vegnì midà sin «Tschapatalpas». Cun ils nums rumantschs fan els era valair la bilinguitad da Domat.
Dirigent: Marco Ambass (dapi 2004)
Commembers: 35
Danunder èn ils musicants: Ils blers musicants èn da Domat. Insaquants commembers vegnan dentant era da Cuira u auters lieus vischinants.
Vegliadetgna media: 25
Toc preferì: «Ma Chérie» da DJ Antoine, «Here I Go Again» da Whitesnake ed «Insomnia» da Faithless
Tschaiver preferì: Ils «Tschapatalpas» n'han betg in tschaiver preferì. Dentant han els adina grond plaschair dal tschaiver a Domat ed a Lucerna.
Tschaivers per onn: La gugga da Domat prenda part a 10 fin 15 tschaivers ad onn.
Onns decisivs: Quest onn è fitg impurtants per ils «Tschapatalpas». Els dastgan festivar gest dus giubileums: Il giubileum da 35 onns musica da tschaiver e la 20avla «Tschapi-Maniiie» ina sentupada da musicas da tschaiver, a Domat. A la «Tschapi-Maniiie» 2018 han els sunà ensemen cun ca. 45 anteriurs «Tschapis».
Dals onns otganta fin uss
Per gronda part sa chattan en la playlist dals da Domat musica dals onns 80, 90 e l’entschatta dals onns 2000. Tranter massa chanzuns englaisas èn dentant era duas en tudestg svizzer. La musica ha il DJ da la gugga, Mario Fetz, mess ensemen. El è mintgamai responsabel per la musica en il bus.


text:
Nümer atomich
El nömer atòmich, de sòlit indicàt co la lètera Z, a l'è 'l nömer de prutù che gh'è 'ndel nùcleo de 'n àtom; l'è 'na proprietà tìpica per ognü dei elemènt chìmich, e 'l permèt de clasificà i elemèncc endela tàola periòdica.
De sòlit al se scrìf en bàs a mansìna de le lètera sìmbol de l'elemènt (per ezèmpe, el carbònio el vé reprezentàt come 6C, dàto che 'l g'ha sés prutù).
L'è diferènt del nömer de màsa (A), che 'nvéce el dìa el nömer de prutù + neütrù del nùcleo e e 'l permèt de distìnguer i izòtopi de 'n stès elemènt.


text:
Cun ina terrada ed ina victoria han ils curlists svizzers cuntinuà la Round Robin al campiunadi mundial a Calgary en il Canada. Il sisavel gieu cunter il team talian ha l'equipa svizra cun il skip Peter De Cruz pers la notg sin mardi cun 3:4. Silsuenter han ils Svizzers mussà ina reacziun cunter l'equipa russa. Suenter set ends manava la Svizra cun 8:2, sinaquai han ils Russ desistì da cuntinuar la partida.
En ils emprims quatter gieus da la Round Robin han ils Svizzers mussà ina prestaziun excellenta e gudagnà tut ils gieus. Pir en il tschintgavel gieu, han ils Svizzers gì da magunar l'emprima sconfitta. Cunter ils campiuns olimpics dals Stadis Unids enturn il skip John Shuster ha l'equipa svizra pers cun 6:8.
La notg sin mesemna spetgan ils curlists svizzers la Norvegia e la Scozia sco adversaris.


text:
Ils dus biros spezialisads Basler & Hofmann ed Eckhaus SA han prendì sut la marella las dumondas davart il lieu e la grondezza da la nova chasa da scola Grevas. Sco ils experts Frederike Pfromm e Markus Pfiel han declerà al cussegl communal haja la vischnanca da sa deditgar in’ulteriura giada a la dumonda – sch'ina scola unida per San Murezzan saja anc adina la meglra soluziun, u sch’ins veglia cuntinuar er en l'avegnir cun dus lieus, sco igl è oz il cas.
Vinavant proponan l’experta ed il expert da sclerir l’opziun d’ina scola regiunala dal stgalim aut. Els vesan numnadamain ina fusiun dal stgalim aut da l’Engiaidn’Ota sco fitg probabel en l’avegnir. En in proxim pass ha la cumissiun da scola da la vischnanca da San Murezzan da sa deditgar a questas dumondas.
L’expertisa è vegnida fatga sin dumonda da las fracziuns da la PLD e Next Generation GdU. Quai curt avant che la populaziun avess stuì decider davart in credit per la planisaziun da la nova chasa da scola.


text:
Plaid Cymru
Plaid Cymru (nom in galles, in ingles The Party of Wales, ol Partid del Galles; de spess ciamad adoma Plaid) l'è un partit politeg galles de center-sinistra, qe al vœl l'istituzion de un Stat Galles indipendent ind la Union Europea.
Plaid Cymru l'è stait fondad ind el 1925. Al g'ha una di quater cadrege gallese ind el Parlament europee, tre di quaranta cadrege gallese a la Camera di Comun, dodex sœ sesanta ind la Assemblea Nazionala per ol Galles.
Al dé d'incœ la leader l'è Leanne Wood.


text:
- Ils Stadis Unids viseschan la cunvegna da clima da Paris.
- Trump empermetta ch'il pajais vegnia tuttina ad esser la naziun la pli schubra.
- La cuminanza mundiala è schoccada.
- Per l'Europa è cler: la cunvegna na vegn betg negoziada da nov.
Ils Stadis Unids bandunan la cunvegna da clima da Paris. Quai ha communitgà il president american Donald Trump a Washington. Ils custs per las mesiras da protecziun dal clima sajan per il pievel american memia auts, ha el ditg. El emprovia ussa da negoziar in meglier contract per ses pajais. La cunvegna da Paris saja fitg malgista per ils Stadis Unids, ha Trump ditg vinavant. Er malgrà la retratga vegnian ils Stadis Unids a restar la naziun la pli schubra.
Gia durant il cumbat electoral in tema
En ses cumbat electoral aveva Trump empermess da bandunar la cunvegna da clima. La sortida da la cunvegna na vegn però betg ad esser subit effectiva ma il pli baud il november dal 2020.
Tenor Trump sajan ils Stadis Unids dischavantagiads cumpareglià cun pajas sco la China e l’India che vegnan ad emetter anc per pli ditg gas dad effect da serra.
Stadis Unids tar ils pajais cun las pli grondas emissiuns
Suenter la China han ils Stadis Unids las pli grondas emissiuns da gas dad effect da serra. Quels èn en emprima lingia responsabels per la midada dal clima. Sper ils Stadis Unids èn la Siria e la Nicaragua ils sulets pajais – che na fan betg pli part da la cunvegna da clima da Paris.
La finamira da la cunvegna è da franar il stgaudament climatic ils proxims decennis. Ils Stadis Unids stuessan, tenor la cunvegna da Paris, reducir lur emissiuns per in quart fin l’onn 2025. Quai cumpareglià cun il livel dal 2005.
«Quai na vegn betg en dumonda»
Negoziar da nov la cunvegna dal clima da Paris na vegn betg en dumonda per la chanceliera tudestga Angela Merkel, per il president franzos Emmanuel Macron e per il primminister talian Paolo Gentiloni. Quai han communitgà communablamain ils trais politichers.
Make our planet great again. Thank you.
La presidenta da la Confederaziun Doris Leuthard deplorescha la decisiun dal president american. Sco segund grond chaschunader dals gas cun effect da serra nuschaivels hajan ils Stadis Unids ina responsabladad globala. La Svizra sustegnia vinavant la cunvegna da Paris.
RR novitads 22:00


text:
Segir è dentant che quest ponn ha ina vegliadetgna da plirs tschients onns e ch'el occupa dapi tschientaners il mund cristian.
Ina copia dal ponn è da vesair actualmain en la baselgia catolica a Wädenswil. Quella mussa in'exposiziun ambulanta dals Maltais tudestg e sa deditgescha a la dumonda: Tgi è l'um sin il ponn?
Ils Maltais, auter ch'il Vatican, enconuschan en sasez la resposta, quai mussa lur exposiziun. Per la Vita e cretta è Isabelle Jaeger stada a guardar l'exposiziun ed a discurrer cun il co-iniziant dal lieu d'exposiziun Wädenswil, cun il diacon permanent Andreas Neira.


text:
Per pudëi giapé l sacramënt dla Creijma possa to pert te nosta pluania i sculeies dla segonda tlas dla scola mesana.
La candidates y candidac per l sacramënt dl Spirt Sant vën nviei per tëmp adum cun si genitores per se fé pensieres sun l giate l sacramënt dla Creijma. Tla Creijma dëssa la jëuna persona persunalmënter cunfermé che la ie unida batejeda coche si genitores se ova mbincià. La dëssa de pro de vester a una de jì inant sun la streda data dant da si genitores.
Coche aiut per chëla dezijion pieta la pluania a chëi che vën cunfermei dis de preparazion per la Creijma. L tò pert ala preparazion ie de duvier dal mumënt che n se à lascià nuté su.
Per i genitores y nonesc da cunfermé vëniel bele per tëmp dan la Creijma urganisedes n valguna sëires ulache l vën nfurmà sun i vares che ie da fé dan ora. Coche pra l Batëisum iel nce pra la Creijma udù dant n nonn o na nona da cunfermé. L ie da cunsië che l nonn/nona da batejé se tol sun de fé nce l nonn/nona da cunfermé. L nonesc dëssa avëi cumplì 16 ani y vester cunfermei.
Do che n se à lascià nuté su per scrit de ulëi l sacramënt dla Creijma, ti vëniel dat la nfurmazions che va debujën per jì inant per se anjenië ca per la Creijma.


text:
En il Grischun èn actualmain serrads otg uffizis postals, scriva la posta en ina communicaziun. Las mesiras dal Cussegl federal hajan era consequenzas per la posta. Serradas èn las agenturas a:
- Breil
- Seewis (en il Partenz)
- Cuira, plazza da la posta
- Malögia
- Silvaplana
- Ftan
- Guarda
- Arvigo
La finamira saja da garantir il provediment da basa. Quai saja mo pussaivel, sch'ins protegia ils emploiads e las emploiadas. Per far quai anc pli concret, vegnan per exempel tscherts pots partids si en gruppas, che lavuran da differents temps. Quai è gia capità en l'Engiadina.
La posta vegnia era vinavant a furnir brevs, pacs e gasettas. Ins stoppia dentant quintar cun retards. Per betg stuair vegnir en contact cun clientella, pon ils pots a partir dad uss er quittar ina spediziun inscritta cun lur atgna suttascripziun.
Da princip restan ils uffizis postals averts. Tar las agenturas n'è quai betg uschè simpel. Sche per exempel la stizun en la quala l'agentura sa chatta, sco serrar, lura è er la purschida da La Posta serrada. Tuttina emprovia la posta da minimar uschè fitg sco pussaivel las consequenzas dal coronavirus per lur clientella.


text:
Tranter Cuira e la staziun da St.Peter-Molinis è svià la dumengia suenter mezdi in char da tren da la Viafier retica. En il tren ch'era sin via da Cuira ad Arosa sa chattavan tenor indicaziuns da la Viafier retica tranter 50 e 60 persunas. Naginas persunas sajan vegnidas blessadas.
Bus remplazzan il tren
Ils passagiers hajan pudì midar dals davos chars en il tren ad autotracziun che tirava la cumposiziun da tren. Ils vaguns bloccads han uschia pudì vegnir pendids giu e laschads enavos. La part intacta dal tren ha pudì cuntinuar il viadi vers Arosa.
Fin che la lingia da tren è puspè libra curseschan bus tranter Cuira e St.Peter-Molinis. L'interrupziun ha cuzzà fin suenter las 18:00.
RR novitads 14:00


text:
En sia davosa stagiun da profi ha il ciclist Fabian Cancellara gudagnà il campiunadi svizzer en la cursa cunter l’ura a Martigny. Per Fabian Cancellara è quai gia il 10avel titel en questa disciplina.
Cun in retard da 1:20 minutas sin il victur suonda Reto Hollenstein sin il segund plaz. Terz daventa Simon Pellaud.
En tut han mo quatter ciclists finì la cursa sur 41 kilometers. Stefan Küng ha stuì dar si la cursa suenter ina cupitgada. Silvan Dillier è stà malsaun ed ha uschia stuì dar forfait.
RR novitads 22:00


text:
Sco quai che l’uniun «La Scuntrada» scriva en ina brev a ses commembers, saja plinavant vegnì elegì Hans-Peter Hübscher sco actuar. Tant il nov president sco era il nov actuar sajan possessurs da segundas abitaziuns en il Surses.
Nov'entschatta gartegiada
Plinavant scriva l’uniun da promoturs, che l’ustaria marschia fitg bain cun ils novs ustiers Carlo Uffer e Lorraine Meier. Era la butia haja gì intginas midadas, uschia dettia ussa dapli products da la regiun.
Ustier vegl ha stuì ir
L’enviern passà aveva l’uniun da promoturs desditg il contract cun Uwe Schlomann e sia partenaria ch'avevan cumenzà il fanadur 2016. L'argumentaziun da lura: L'ustier n’haja betg ademplì las pretensiuns dal contract d’affittaziun.


text:
Sin l'autostrada
Da nov vala: gia cur ch'il traffic sin l'autostrada ha mo pli tempo da chaminar, ston ins furmar la giassa da salvament. Cun quella duain ambulanza e pumpiers spert arrivar tras las colonnas.
Sch'in vial sin l'autostrada va a fin ed ins sto midar vial (sch'i dat per exempel or da trais vials dus vials u sch'ins arriva tar in plazzal), vala danovamain il principi dal zip/serranetga. Quai vala er sin las rampas che mainan sin l'autostrada – durant ch'i dat colonnas sin l'autostrada.
Sin l'autostrada èsi uss en singuls cas pussibel da passar da la vart dretga sper in auter auto via. Quai per exempel sch'i dat sin il vial sanester colonnas, da la vart dretga dentant betg. Uschiglio è il surpassar a dretga vinavant scumandà
Reglas per velos
Ina midada datti sin ils passapes. Uffants fin 12 onns pon ir cun il velo sin ils passapes. A partir da 12 onns ston ins dentant vinavant ir giu dal velo e stumplar quel sin il passape.
Tar tschertas amplas datti da nov in signal che mussa in velo ed in paliet mellen. Tar quels signals pon velocipedists storscher a dretga durant che l'ampla mussa anc cotschen. Els ston dentant dar adatg cun far quai. Peduns han vinavant il dretg da precedenza. Uschiglio vala vinavant: cotschen vul dir star airi.
Novas reglas per novizs
Ina nova regla datti per persunas sut 20 onns, che survegnan il permiss dad emprender dad ir cun l'auto: Per quels vala ina fasa d'emprender da 12 mais. Els pon pia far l'examen pir in onn suenter ch'els han survegnì il permiss d'emprender d'ir cun auto.
Per tuttina pudair far l'examen cun 18 onns, pon ins gia cun 17 onns retrair il permiss d'emprender. Questa regla vala be per persunas che dumondan a partir dal 01.01.2021 il permiss d'emprender.
Dapli infurmaziuns
Dapli infurmaziuns
Tuttas previstas 2021 sin in'egliada
- Las lingias grassas dal 2021
- Novas reglas da traffic: Giassas da salvament e permiss d'emprender cun 17 onns.
- Lescha da dronas: Tge èsi da resguardar en il futur?
- Quests giubileums spetgan il 2021
- Nov material per in maraton da serias
- Congedi da paternitad: Co retrair ils dis libers sco bab d'in novnaschì?
- Puncts culminants dal sport
- Matric, Top Gun ed ils Ghostbusters turnan – quai spetga nus filmicamain
- Lescha da telecommunicaziun: Dapli segirtad en la rait per ils consuments
- La politica grischuna: Maiorz, proporz ubain ina maschaida?


text:
Malgrà ch'il dumber d'infecziuns novas cun covid-19 crescha, na vesan chantuns e Confederaziun betg ina raschun per far quitads. Quai han las autoritads communitgà.
A Berna èn s’inscuntrads il minister da sanadasd Alain Berset e la Conferenza dals directurs chantunals da sanadad. En il focus han els gì la situaziun medicinala da la pandemia.
Vitiers han ils represchentants da la Confederaziun e dals chantuns discutà ils criteris per lubir occurrenzas grondas davent da l’october. Decisiuns n’hai anc dà naginas. Fin ils dus da settember duai il Cussegl federal survegnir da l’uffizi responsabel las pretensiuns per dar lubientschas.
Ils chantuns mettan terms
Actualmain è la responsabladad tar ils chantuns. Suenter ch’il Cussegl federal aveva decidì schluccadas, avevan ils chantuns pretendì da la confederaziun «cundiziuns da basa effizientas».
Divers chantuns han decidì il davos temp da rinforzar las reglas da corona. En plirs chantuns hai dà in obligatori da mascrina per scolas u butias, u il basegn d’ina lubientscha per occurrenzas mez grondas.
Vinavant sur la media
Las ultimas 24 uras hai dà en Svizra ed en il Principadi dal Lichtenstein 266 novas infecziuns cun il coronavirus. Il di avant aveva l'Uffizi federal da sanadad anc annunzià 311 cas positivs. La media dals davos set dis munta a 226 cas.
En il Grischun hai dà set novs cas aifer in di. 127 persunas èn il mument en quarantina, 21 en isolaziun e duas en l'ospital.


text:
A l'inscunter tranter il cusseglier federal Alain Berset e represchentants d'ospitals, chantuns sco era assicuranzas, valia da definir proxim glindesdi, co questas perditas duain vegnir cumpensadas, ha communitgà H+. Da quai dependia la segirezza da provediment da sanadad, betg sco ultim er en vista ad ina segunda unda.
Il Cussegl federal aveva scumandà ils 13 da mars 2020 da tgirar cas, ch'è n'èn betg urgents, quai per ch'i sajan a disposiziun avunda persunal ed avunda infrastructura per tractar ils pazients da corona.
Durant il lockdown la primavaira han ils ospitals be dastgà far tractaments urgents. Suenter il lockdown n’haja la glieud – encunter las spetgas – betg prendì suenter termins ed operaziuns.


text:
Savens vegn ditg ch'ils romans hajan purtà la viticultura en Svizra ed era en il chantun Grischun. Perscrutaziuns ord auters chantuns mussan dentant, ch'i vegniva gia cultivà avant ivas. Provas da pollen ord perfuradas da sediment van enavos sin l'onn 800 avant Cristus.
En il chantun Grischun n'han ins anc betg fatg talas perfuradas. Il testament da l'uvestg Tello da l'onn 765 numna l'emprima giada vits en il chantun Grischun e quai a Sagogn, declera l'istoricher Martin Camenisch. Durant il temp medieval ha il vin gudagnà impurtanza. En il Grischun era quai cunzunt il Completer. Lez vegniva savens duvrà per il servetsch divin. Vits appartegnevan en emprima lingia a las famiglias bainstantas ed a la claustra.
La sfarinussa faussa porta midadas
En il 19avel tschientaner vegn la sfarinussa faussa en l'Europa. In bulieu importà dals Stadis Unids che tutga tranter auter era las vits. Perquai che las vits americanas paran d'esser resistentas cunter il bulieu, vegnan las vits dapi lu plantadas cun in tschep american e suren la sort vit. Cun la crisa cumenza era il chantun a vegnir activ. I vegn furmà in cumissariat da viticultura che vegn pli tard remplazzà cun il cumissari da vin dal Plantahof. Era il 20 e 21avel tschientaner furman fitg la viticultura d'ozendi. Cun la globalisaziun, la motorisaziun ed industrialisaziun vegn il cultivar ivas adina pli e pli simpel.
RR novitads 08:00


text:
Ferara
Ferara (endèla parlàda locàl: Frara; en fransés: Ferrare en italià Ferrara) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ferràra. El g'ha presapóch 130 461 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 404 km², per 'na densità de 323 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta, Baricella (BO), Bondeno, Canaro (RO), Copparo, Ficarolo (RO), Formignana, Gaiba (RO), Masi Torello, Occhiobello (RO), Ostellato, Poggio Renatico, Ro, Stienta (RO), Tresigallo, Vigarano Mainarda, Voghiera.
Colocàda ai màrzegn del Po de Volano, en canàl che se destàca del córs principàl del Po, (che 'nvéce 'l pàsa 5 chilòmetri e mès piö a nòrt), la cità la rèsta apéna a 9 méter söl leèl del mar e la g'ha 'na strütüra urbanìstica che la risàl al sècol XIV, quan che l'ìa goernàda de la famìa dei Este.
Ferrara l'è giü dei quàter capoluòghi de pruvìncia italià (ensèma a Bèrghem, Lucca e Grosseto) che g'ha 'l cèntro stòrich completamènte cunturnàt de müre che i è restàde tàle e quàle 'ndèi sècoi. El piàno urbanìstich realizàt de Biagio Rossetti a pàrter del 1492 el l'ha trasfurmàda endèla prìma cità modèrna d'Europa, e de chèsto primàt derìa el sò recunusimènt endèl 1995 come Patremóne Mondiàl de l'Umanità del sò cèntro stòrich, istindìt endèl 1999 pò al Delta del Po.


text:
Malgrà che sia blessura dal schanugl è sin buna via, na sa senta Janka anc betg fit avunda per partir la fin d'emna a Wengen. Il skiunz da Sursaissa turna uschia anc la gievgia a chasa.
Las proximas emnas vegn Janka a trenar intensivamain per pudair far part a la cuppa mundiala da skis. Sia gronda finamira restan dentant ils gieus olimpics il favrer en la Corea dal Sid. Ils davos dus dis ha Carlo Janka absolvì dus trenaments per la cursa rapida dal Lauberhorn. En quests trenaments ha Janka pers mintgamai bun trais secundas sin ils pli sperts.
RR novitads 17:00


text:
Gejú Crist
Gejú Crist o Gejú de Nazaret (Betlem, 7-2 dan C. [1], 23-36 do C. [2]) é le fondadú y la figöra zentrala tl cristianejim, te chël che al é le Messia, le Fí de Dî gnü söla tera, mort y ressorí. Al é üna dles figöres plü importantes tla storia dla porsona. Süa storia, dantadöt i ultims agn de süa vita cun l’indicaziun de 24 mirachi, é cuntada tl Nü Testamënt, dantadöt ti Vangeli y tles Lëtres dl Apostul Paul.
La crusc sön chëra che Gejú é mort é le simbol dl cristianejim. Tl iudaism é jú n predicadú itinerant, mo nia le Messia Fi de Dî. Tl islam él un di maius profec dan da Maomet.
La numeraziun di agn dla storia Anno Domini, che é na abreviaziun dla scrita “anno ab Incarnatione Domini nostri Iesu Christi” (chël ó dí "ann dal'Incarnaziun de nosc Signur Gejú Crist"), indicada cun “dan C.” (dan la nasciüda de Gejú Crist) y “do C.” (do la nasciüda de Gejú Crist) é chëra plü adorada al monn y ince scrita dant da istituziuns internazionales sciöche les Naziuns Unides.


text:
Da quai da 600 nursas vegnan messas ad alp ils 6 da zercladur sin l'alp Sotgôt si sur Cunter. Il paster e ses chaun, in border collie, e trais asens guardan da la scossa. Per il chau d'alp, Meinrad Kolb da Parsonz, èn las preparaziuns per la stagiun d'alp dentant stadas pli intensivas che uschiglio.
Pervia da la preschientscha dal luf èn dumandadas mesiras da protecziun sur la preschientscha da paster e chaun or. Il plan B prevesa da metter las nursas durant la notg davos ina saiv. Chauns da protecziun na sajan per lur alp betg adattads, memia bler turists passian mintga di las diversas sendas sin l'alp.


text:
La pista dla furnela
An adorâ na pista nöia
Deache le sport dla lüsa ê de gran interès tl paîsc, él gnü baié ti agn 1974/75 de fá na pista nöia por la lüsa, che corespogness ales esigënzes dles gares y ales normes scrítes dant dala federaziun. Al ê deplü posc’ che gnê tuc’ en conscidraziun: dala tofla (olache al é sëgn le travert dla Furnela) fina jö en Plans y spo dô l'ega fòra, le trú vedl dla Furnela, sot Coz jö y fòra Mirió y Plans. Inultima él gnü tut la dezijiun da fá na strada nöia söla Furnela, che podô ince gní anuzada sciöche strada forestala y de colegamënt cun i prá d'Armentara. Implü ê chësc post bel alporsorí y ince la pendënza jê dër bun.
La strada é gnüda fata ti agn 1975/76 dala interessënza di proprietars che ne n'ê atira nia düc’ a üna. Che á fistidié dla realisaziun dla pista nöia él stè le presidënt da laôta, Tino Alton.
1) Otto Bachmann (RV Kronplatz) ai 01.03.81
2) Reinhard Gruber (RG Latzfons/Verd.) ai 04.02.96
Üna dles plü beles pistes
La Furnela ti á por sües carateristiches tecniches tres dër plajü ai sportîfs dla lüsa. Porchël gnê dagnëra düc’ canc’ gion söla pista da La Val a garejé. Chësc vêl ince aldedaincö ciamò, olache la pista Furnela pò gní conscidrada üna dles plü beles de nosta Provinzia.
Fina l'ann 1985 é les gares gnüdes fates söla pista lungia, spo él gnü spostè le start zirca 700 metri plü a val. Ti agn canche la pista ê gnüda fata parôl che al messass éster chësta lunghëza, dedô é la tendënza gnüda chëra da scortè les pistes, ince por la reduziun dles spëises por l'arjignamënt.
I agn dal 1977 inant, cun la daurida dla pista nöia dla Furnela, é stá i agn cun la maiú ativité dl U.S. La Val tla seziun dla lüsa, cun l'organisaziun de n valgünes gares a livel internazional. La prüma gara söla pista nöia dla Furnela é gnüda fata ai 30.01.1977. Ara se tratâ de na gara de cualificaziun zonala, che é gnüda davagnada da n atlet da La Val, Tone Alton.
L'inauguraziun ofiziala dla Furnela é gnüda fata tl ann 1978, plü avisa ai 24 de forá, en ocajiun dla daurida dl "V. Gran Premio d'Italia". Por chësta ocajiun, olache la pista é ince gnüda benedida, él gnü fat na gran festa, cun fiacolada y sfilada dla musiga da La Val. Ti agn che vëgn dô é la Furnela stada n punt de incuntada di sportîfs dla lüsa a livel nazional y ince internazional.
Arjignamënt dla pista
Por l'organisaziun de gares zonales y nazionales mëss le funz dla pista éster completamënter dlacè. Sce al é nëi te pista spo ne n'é i concorënc’ nia bugn da se gurné la lüsa, deache ara ne tëgn nia íte tles otes. Insciö comporta l'arjignamënt dla pista vigni ann de gran bríes y ince de gran spëises por l'Uniun. Les gran cuantitês d'ega (zirca 70.000 - 80.000 litri al invern) mëss gní condütes sö cun le camion. Fina che le funz dla pista ne n'é nia dlacè indortüra él vigni iade le camion che la rovina y moscëda sö giara. Le laûr por l'arjignamënt dla pista é insciö dër gran. Implü mëssel vigni ann da d'altonn gní dortoré sö la strada dai danns gaujá dal tëmp.
La pista mëss gní restrotorada
Por alisiré l'arjignamënt dla pista jíssel debojëgn da arjigné n implant da bagné. L'idea da arjigné na condüta dal'ega cun idranc’ dô pista jö por sparagné i gragn cosc’ da condüje sö l'ega é bele stada argomënt de discusciun tl consëi d'aministraziun dl'Uniun. An podess tó l'ega fòra dla vasca che cöi sö l'ega por la zona dl sport. Mo an messass cöie sö damí l'ega, deache ti mëisc da d'invern él n pü' la meseria. Cun la metüda de na condüta dal'ega podéssel ince gní ciavè íte le fí de colegamënt danter le start y le travert, che mëss atualmënter gní metü vigni ann dô pista jö por cronometrè les gares. N ater laûr che jíss debojëgn por adatè la pista ales esigënzes atuales é chël de ingrandí la ütia jö dal travert, che messass ince gní coliada ala rëi eletrica. Düc’ chisc intervënc’ costa sambëgn tröc’ scioldi y an spera che ara vais n püch al iade da i realisé. Zënza ne sarâl nia plü meso da arjigné ca massa dî la pista y l'organisaziun de gares podess ti proscims agn gní metüda en discusciun. Danter i funzionars dl'Uniun él ince gnü baié söla proposta da comedé l'ultima pert dla pista, a na maníera che ara rovass jö dala zona dl sport Plans. La poscibilité da fá le travert jö tla zona sportiva foss de gran ütl por l'organisaziun dles gares. An podess anuzè les infrastrotüres bele realisades (plaza por i auti, forza eletrica, sorvisc igienics, bar) y implü foss la pista plü daimprò dal paîsc.


text:
Donald Duck
El Donald Dock (El Nedròtt Donald o anca Donald l'Aneda; in italian Paperino) l'è vun di personagg pussee cognossuu de la Walt Disney, tant in disegn animaa comè in di giornalett.
Caratteristegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Donald l'è on nedròtt bianch a forma d'omm cont el becch, i gamb e i pee de color narancion. De sòlit el vest ona camisa da marinarett e anca on cappell, senza pantalon (a esclusion de quand el và a nodà). Quaidun el cred che, par 'sta caratteristega, el personagg el sia staa censuraa in Finlandia, però l'è minga vera.
Nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
Second el disegn animaa dal 1942 Donald Gets Drafted, el sò nomm complet el sariss Donald Dock Fauntleroy.


text:
Il vin cotschen ha gì in bun onn, mender sa preschenta la bilantscha per il frar alv, communitgescha l’Uffizi federal d'agricultura UFAG.
Vin alv ha pers fans
En tut èsi vegnì bavì radund 99 milliuns liters vins indigens, quai è in plus d’in mez milliun liters. 38 pertschient da tut ils vins consumads èn pia oriunds da la Svizra.
Tras las giargiattas dals Svizzers èn culads 340’000 liters damain vin alv che anc avant in onn; totalmain 49 milliuns liters. La part dal martgà è uschia sa sbassada sin 56 pertschient.
Damain vin cotschen da l’exteriur
Gia dapi onns sa reducescha il consum da vin en Svizra. Be il 2013 aveva quai unicamain dà in augment. Cunzunt vins cotschens da l’exteriur n’èn betg pli uschè populars, il consum è sa reducì per bunamain 4 milliuns liters sin 126 milliuns liters. Però è il consum da vins alvs da l’exteriur creschì in zic sin 39 milliuns liters.
Cunter il trend èn vegnids bavids dapli vins stgimants – il 2015 totalmain 18 milliuns liters.
RR novitads 16:00
Sitga stad
Tenor l’UFAG hai il 2015 dà ina pli pitschna racolta (85 miu. l) pervi da la stad chauda e sitga. Uschia è vegnì vinifitgà damain vin che consumà, ils deposits da vins svizzers èn sa sminuids.
La surfatscha da vignas en Svizra è restada circa tuttina (14’800 ha). Las pli bleras ivas cotschnas creschan en il Vallais, las pli bleras alvas en il Vad.


text:
«Uss avain nus trais dunnas en il Cussegl federal.
Dentant han organisaziuns da dunnas stuì giustifitgar durant tut il cumbat electoral pertge ch'i ston vegnir elegidas dus dunnas. La pretaisa è adina puspè vegnida messa en dumonda. Quel fatg mussa ch'i na vegn betg recepì co normal che trais dunnas èn represchentadas en il Cussegl federal.
Che dunnas èn anc adina in'excepziun mussa era l’istorgia: Pir avant 34 onns è l’emprima dunna vegnida elegida sco Cussegliera federala e dapi lura hai dà entant be set dunnas – cun la decisiun dad oz èn quai nov.
Perencunter hai dat en tut 117 umens en la regenza.
Quai er, sche almain trais dunnas stuessan esser normal per in gremi co il Cussegl federal. Dunnas cumpetentas per quel post datti numnadamain.
Trais dunnas en il Cussegl federal è il minimum e na po betg pli esser be in' excepziun – pli paucas na po quai mai pli dar.
Igl è la lezia dal parlament dad eleger in gremi che represchenta la populaziun svizra. Igl è la politica, il Cussegl naziunal, il Cussegl dals chantuns, ils represchentants e las rapreschentantas da la populaziun svizra ch'han dad ir oravant cun bun exempel per cuntanscher l’egualitad tranter dunnas ed umens.
Ed igl è da sperar che cun la decisiun dad oz vegn ina represchentaziun adequata da las dunnas en il Cussegl federal normala. In signal in quella direcziun ha il parlament en mintga cas dà oz cun l’elecziun da Viola Amherd e Karin Keller-Sutter. Tuttas duas èn vegnidas elegidas cleramain, e quai en il emprim scrutin.
Trais dunnas en il Cussegl federal è il minimum e na po betg pli esser l'excepziun – pli paucas na po quai mai pli dar.»
RR novitads 17:00


text:
En Svizra duain tut ils chantuns far las acquisiziuns publicas a la medema moda e maniera. Quai han ils chantuns gia decis avant dus onns. Uss ha la regenza grischuna deliberà la missiva per sa participar a questa cunvegna interchantunala.
Armonisaziun dal dretg d'acquisiziun
A chaschun da lur radunanza speziala ils 15 da november 2019 han ils chantuns deliberà unanimamain la revisiun da la Cunvegna interchantunala davart las acquisiziuns publicas. Cun la revisiun han ils chantuns mess il crap da fundament per armonisar il dretg d'acquisiziun en Svizra.
Vitiers ha la regenza grischuna era deliberà in rapport davart las incaricas da las prestaziuns da servetsch dal chantun – che vegnan surdadas en la procedura directa ed en la procedura d'invit.
Finamira da la revisiun
Finamira principala da la revisiun è dad armonisar, modernisar e flexibilisar il dretg davart surdadas da lavurs e cumpras. Tant il chantun, las vischnauncas sco era la Confederaziun duain en avegnir lavurar tenor ils medems criteris. Plinavant duessan criteris sco persistenza e qualitad survegnir dapli paisa – e betg simplamain il meglier pretsch.
Tematisà en la sessiun da december
Cun realisar questa revisiun da la cunvegna suonda il chantun tranter auter ad ina recumondaziun da sia PUK en connex cun il «Cartel da construcziun». La debatta davart la missiva sco er davart il rapport è previsa en la sessiun da december 2021 dal Cussegl grond.


text:
Ils Stadis Unids sajan crudads enavos areguard l’arsenal d’armas atomaras. Els stoppian ussa puspè turnar a la testa da las pussanzas nuclearas. Quai ha ditg Donald Trump en in'intervista.
Plinavant ha Trump crititgà la Russia: Moscau haja staziunà missils da cruschada e cunquai violà cunvegnas da discharmament.
Er pretenda il president dals Stadis Unids da la China da prender dapli influenza sin la Corea dal Nord. Quai per ch'il pajais communistic reduceschia ses agir agressiv.
RR novitads 06:00


text:
Narbonne
Narbonne (en ucità: Narbona [narˈbunɔ]) l'è 'na cità de la Frància meridiunàla sitüàda endela de la regiù Languedoc-Roussillon. L'è 'l capolöch del circondàre (arrondissement) de Narbonne e la fa part del dipartimènt de l'Aude del qual l'è sotaprefetüra.
La g'ha 'na popolasiù de 51 546 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 172,96 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 285 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Narbonne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mudel:Demografia/Narbonne (FR-11)
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
En Engiadina Bassa hai dà il venderdi in accident mortal. In töf è collidà frontalmain cun in auto. Il töffist saja anc mort al lieu. Quai ha communitgà la Polizia chantunala.
In Austriac da 57 onns saja charrà l'avantmezdi curt suenter las 09:00 dad Ardez en direcziun da Giarsun. Tenor emprimas enconuschientschas saja el vegni en vischinanza dal lieu Magnacun sin il vial oppost e collidà cun in auto che vegniva correctamain encunter.
La Polizia chantunala e la procura publica examineschan l’andament da l’accident. La via d’Engiadina è stada bloccada per passa duas uras.


text:
Sco l’Axpo scriva saja il gudogn sa reducì per bunamain in tschintgavel sin 350 milliuns francs. L’onn passà aveva l’interpresa nudà in gudogn da 623 milliuns francs. Las raschuns sajan ils pretschs bass sin il martgà d'energia e la bloccada d'in bloc da l'ovra atomara Beznau. Era la situaziun cun regulaziuns sin il martgà d’energia saja fitg difficila, la vendita da current electric a moda convenziunala na saja betg profitabla.
Axpo il pli grond producent d’energia regenerabla en Svizra
Dapi decennis è l’Axpo il pli grond producent d’energia regenerabla en Svizra. Il Settember 2015 ha l’interpresa inaugurà in nov parc da vent en Germania che ha gia produci fin questa primavaira ina milliarda uras kilowatt, scriva l’interpresa. Era ha l’Axpo investì ils ultims onns en il segment da termoelectrica a biogas. Uschia ha l’interpresa survegni la lubientscha da construir a Domat in implant da sientar zinslas. Uschia duai l’efficacitad da l’interpresa existenta vegnir megliurada.
RR novitads 08:00


text:
Ascensiun croda quest onn sin chalonda matg. A Pasqual manegiava "calonda maja" ina data che na vegniva mai, il Sontg Nimmerlein per tudestg. E tuttina, per ils purs cumenza la lavur da “far matg”, il temp dad ir si culm. Era ils lavurers celebreschan lur di da la lavur dapi passa tschient onns sco di da commemoraziun e da protesta. En la natira flurescha tut uschia che il mais da las flurs daventa era il mais da l’allegria e da l’amur, “ils cours as saintan plü ligers” sco che di Peider Lansel.
Il forum 2007-2008 Matg – mais da la lavur e da l’amur
Ascensiun croda quest onn sin chalonda matg. A Pasqual manegiava "calonda maja" ina data che na vegniva mai, il Sontg Nimmerlein per tudestg.


text:
Las duas partidas da la regenza vegnan dentant a pudair cuntinuar cun lur coaliziun malgrà che las partidas da l'opposiziun han pudì far bain terren. Pers 4,8% ha la partida da la regenza dad Adrian Hasler FBP. Cun bun 35,2% resta la FBP la forza politica la pli ferma, suandada da la partida da coaliziun Vaterländische Union che vegn sin 33,7% ed ha pudì s'augmentar per 0,2%.
Las partidas da l'opposiziun DU sco era FL èn perdapi quatter onns en il parlament. La DU ha cuntanschì 18,4% da las vuschs, 3,1% dapli che l'onn 2013. La FL ha survegnì 12,6% quai è in plus da 1,5%.
La coaliziun da la FBP e da la VU vegn manada vinavant. Discurs per talas cunvegnas da coaliziun vegnan manadas en il Principadi per regla l'emna suenter las elecziuns.
RR novitads 19:00


text:
Per il cussegl communal da Puntraschigna è dentant er cler che la dumonda n’è betg quella sch'i dat in ulteriur cas positiv en vischnanca, dentant cura. Il gremi saja dentant quietà ch’il dispositiv da segirtad da la vischnanca haja funcziunà uschè bain.
Isolaziun e quarantina
La persuna testada positiv sin Covid-19 saja vegnida isolada immediatamain. A maun dal contact tracing han ins pudì eruir las persunas ch’èn stadas en contact cun l’emploià e las trametter en quarantina.
Ulteriuras controllas
Il concept da segirtad da l’hotel pertutgà saja vegnì controllà anc ina giada e per part anc megliurà, scriva la vischnanca. Ultra da quai ha il cussegl communal instradà controllas dals concepts da tut ils alloschis sin territori da Puntraschigna.


text:
Grossdietwil
Grossdietwil a l'è un cumün svizzer del distret (chinsci, e in di quaj olter sit in Sgüissera, ciamaa Amt in tudesch inscambi de Bezirk) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.23 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 842 abitant.
El cumün de Grossdietwil al se tröva a una altitüden de 571 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altbüron, Ebersecken, Fischbach, Gondiswil (BE), Melchnau (BE), Ohmstal, Pfaffnau, Reiden, Roggliswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Grossdietwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1194 col nom de Toutwillare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
- ^a Eppenwil al gh'eva una popolazion de 160 che l'è mìnga tegnüda en cünt.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Grossdietwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
storia
Ti ani ‘80 òven la prima presidënta ëila, Carla Comploj. Te chëi ani àn pensà de mudé mpue’ la linia dl Circolo. Do duta la polemiches states, se à l cunsëi tëut dant ti ani ‘80 de ne se tenì nia plu a na linia politica, mantenian mpo na cërta autonomia.
Tl 1982 iel unì fat ora da nuef la sala dla mostres tla cësa basite. L ie unì renuvà l fonz, i parëies y la lumes.
Davia che tl luech de turism unìvel ntlëuta pità puech per i jëuni àn scumencià ti ani ‘80 a mëter a jì plu scumenciadives per i jëuni. Chësta atività per i jëuni à pudù crëscer cun la lege provinziela nueva per sustenì la junanza. La medema lege dajova nce la puscibltà de giapé cuntribuc per nfrastrutures. Chësc à riesc fat nascer l’idea de crië n local per i jëuni. La Lia Mostra d’Ert ie stata la prima che se à nuzà de chësta lege per fé na sala per i jëuni tl sotët dl Circolo. Cun truepa ueia àn scumencià cun i lëures de restruturazion. Do n valgun mënsc iel nsci unit a s’l dé n bel local su sotët, che ie unì inaugurà d’autonn dl 1985.
Tl local nuef pudova i jëuni se ancunté per s’la ciaculé, scuté su mujiga, fé vel’ juech, liejer d’uni sort de zaites, cialé la televijion o nce mé sté decà. Ntlëuta fova jëuni y apasciunei d’ert y cultura tan che uni di tl Circolo. L local se à desmustrà de gran utl per l’atività dl Circolo. L sotët, ulache l ova lerch 70-80 persones, fova adatà per pitli teatri o cunzerc, sëires de descuscion y dantaldut per i films che univa mustrei d’ansciuda y d’autonn. A chisc films, metui a jì deberieda cun l Filmclub de Bulsan, unìvel daniëura truepa jënt.
Ti ani sot ala presidënza de Helmut Moroder ie l Circolo defati deventà “Spielstelle” dl Filmclub de Bulsan. L univa metù a jì sëires de films cun descuscions. Dlongia la ziteies de Maran, Persenon, Burnech y Bulsan fova Urtijëi nsci deventeda na sezion nueva dl Filmclub.
Da ntlëuta inant unìvel pona mustrà un n film al’ena, tl prim tla sala dla mostres, pona per n valgun ani tla Cësa di Ladins. Per mustré i films ova la Lia Mostra d’Ert cumprà n proietëur de segonda man da n vedl chino de Bulsan. Do che l ie unì frabicà ora l sotët tl 1985, ie pona i films inò unic mustrei tl sotët dl Circolo. Pra i films se tratòvela de na cërta cualità che ne fova nia saurida da udëi tla televijion o ti chinos.
Tl’atività dla Lia Mostra d’Ert fòvel dal ann 1983 inant mo na nuvità: l festival dl teater sun Plaza de Dlieja. Ti mënsc de lugio y agost unìvel metù a jì n cater o cin’ sëires de teater. Chësta lingia de teatri de cualità à abù n gran suzes. I teatri univa metui a jì deberieda cun la urganisazion “La Comune” de Bulsan. N ann àn nce nvià la cabaretista cunesciuda Jazz Gitty y doi iedesc la grupa “Osiris”.
Sëuraprò ova dal ann 1982 inant nce l Brunsin n gran suzes. Te chësta zaita culturela y de atualità fòvel articuli nteressanc n con’ de argumënc d’uni sort, tesć letereres y nce opres d’ert. L Brunsin ie unì dat ora nchin al 1993.
Daujin al’atività culturela se àl te chëi ani, plu avisa tl 1985, nce furmà na grupa per la scunanza dl ambient de duta la valedes ladines cun l inuem “S.O.S. Dolomites”. Tla sezion Gherdëina fova dantaldut atives i cunselieres dl Circolo Lidia Bernardi, Helmut Moroder y Gregor Prugger. La lia ova doi fins prinzipei:
schivé danns d’uni sort al ambient y sensiblisé n con’ dla scunanza dl ambient tla Dolomites. Doi gran ponc de descuscion fova la furnadoia sun Dantersasc y la candidatura per i Campiunac Mundiei dl 1995. La grupa se purvova de sensiblisé la jënt tres la zaites y criva adum sotscrizions per l bën dl ambient. L univa metù a jì l’ena ecologica y descuscions cun persunaliteies y scienziac. Cun gran mpëni ie chisc jëuni nchinamei jic dal minister per l ambient da ntlëuta, per ti mëter a cuer la scunanza dla Dolomites. N generel pòssen propi dì che l ne univa nia schivà fadies ntlëuta. Canche Lidia Bernardi fova presidënta, unìvel nchinamei metù a jì 125 manifestazions al ann!
Che l pudova unì fat tan scialdi, ie dessegur nce da ti sentì gra ala persones che fajova l servisc soziel tl Circolo ntlëuta. L presidënt Helmut Moroder se ova defati cruzià de fé dumanda per pudëi tò su jënt che fajova l servisc soziel, mpede jì a fé la naia. Do che l Circolo à pudù fé chësta cunvenzion, fòvel for un o doi persones, nce tlamei “Zivildiener”. Chisc se cruziova dla cësa, fajova duc i stroc coche cialé dla mostres, dla biblioteca, taché ora placac y nsci inant. L prim che à fat l servisc soziel ie stat Bruno Walpoth tl ann 1984. Ël à judà pea a fé ora l sotët. Nce Igor Moroder y mo d’autri, nce da oradecà, à fat l servisc soziel dal Circolo.


text:
Rut Plouda
Flur da mandels / Mandelblüten
Vallader, Deutsch
edition Grischa, 2017, numer d’empustaziun 17012017
Tiago, ün giuven Portugais chi’s sainta minchatant ün pa sulet, as lascha guidar d’üna coquiglia misteriusa chi til maina fin in Engiadina. Là inscuntra’l ad Aita, üna figlia da paur. Els s’inamuran e decidan da’s maridar. Tiago tuorna cun sia giuvna duonna in Portugal in lur finca. Ma la furtüna para da tour üna fin. Aita as lascha vieplü increscher da sias muntognas cullas chapütschas albas. Che mâ esa be da tour a man? Per furtüna chi dà eir illas tarablas duonnas sabias! Id es darcheu la coquiglia chi maina a Tiago pro üna da quellas duonnas. E propcha; ella ha ün’idea…


text:
Eurostar Italia
EuroStar Italia a l'è stàda 'na categoria de servizzi doperada de la Trenitalia finna al dicember 2012 per i treni che conligaven Roma a Regg Calabria e Ravenna e finna al giugn 2012 per i servizzi de l'alta velocità ferroviaria.
La categoria a l'è stada mittuda in del 1997 in sostituzion de quella del Pendolino per i treni de ponta pussee svelt, e dal 2006, cont la vertura de l'alta velocità, per quej.
L'orari estiv del 2012 l'ha sostituii l'Eurostar AV cont i Frecce e Eurostar a l'è restàda 'na categoria compagna del Frecciabianca ma men costosa.
Categorij[Modifega | modifica 'l sorgent]
ES AV[Modifega | modifica 'l sorgent]
La categoria ES AV, nomm complementar "Frecciarossa" e "Frecciabianca", a l'è stada mittuda in del 2006 cont la vertura de la linia AV in tra Milan e Roma.
ES AV Fast[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ES AV Fast correven direttament in tra Milan e Roma a alta velocità.
ES Fast[Modifega | modifica 'l sorgent]
ES Fast a l'era on treno con men fermaa rispett al EuroStar standard, mittuu in del 2008 e cavaa via in del 2010.
Eurostar City[Modifega | modifica 'l sorgent]
La categoria Eurostar City a l'è esistida dal 2006 al 2011, quand che l'è deventada offizialment Frecciabianca.
El standard di 'sti treni eren i Carroz UIC-Z1 e i Carrozz Gran Confront trainaa di locomotiv E.414 o E.402B. In principi eren trainaa anca di E.444R e E.402A.
Eurostar Italia Business[Modifega | modifica 'l sorgent]
Eurostar Italia Business (T-Biz) a l'era 'na categoria pensada per i utent professionai per fà concorrenza a l'areoplan e che 'l conligava Roma a Milan in quatter or e 5 mignuu, cont ona fermada curta a Bologna e nissuna fermada a Fiorenza. L'è stada attiva dal 2005 al 2008 e l'éra fada cont di ETR 485.


text:
Bab e figl en sa mess en posa per far ina fotografia cun lur preda dad in di: 10 tschiervs. Questa fotografia è stada da vesair en la gasettas da las valladas dal sid «Il Grigione Italiano».
Cun gronda fortuna hajan ils dus chatschaders dal Puschlav pudì sajettar ils trais da settember en la regiun da la Val Scüri e La Rosa 10 tschiervs.
Per ils ins en urden ...
Tenor il manader da l’Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun Adrian Arquint n’haja il chantun nagut encunter ina tala preda – quai uschè ditg ch'ils tschiervs sajan vegnids sajettads a moda correcta.
I saja impurtant ch’i vegnia sajettà per uschia regular il dumber da selvaschina. Tge che mintga chatschader fetschia lura cun la preda, fotografar e publitgar quai stoppia mintgin savair sez.
... e per ils auters in no-go
Auter vesa quai Marion Theus, ch’è presidenta da l’Uniun svizra per la protecziun d’animals selvadis e s'engascha per ina chatscha pli etica en il chantun Grischun. Tenor ella è quest'acziun sgarschaivla, quai n'haja betg pli da far bler cun chatscha. I giaja simplamain per far ina bella preda charn.
Tenor ella faschess quai senn sch'il dumber d'animals ch'in chatschader dastga sajettar per di fiss limità. Plinavant sa Theus s'imaginar che quai pudess donnegiar il pool genetic dals tschiervs en questa regiun.
Nagin problem ord vista da la biologia
Flurin Filli, biolog e commember da la direcziun dal Parc Naziunal Svizzer, di dentant ch’el vesia ord punct da vista da la biologia nagin problem. Sche quels chatschaders hajan sajettà 10 tschiervs aifer curt temp sche lura haja quai segir blers tschiervs en questa regiun e quels n’hajan garantì betg sajetta ils ultims tschiervs en il Puschlav. Plinavant sajan ils tschiervs pli probabel er geneticamain divers.
RR actualitad 12:20


text:
En il Grischun è il dumber da dischoccupads s’augmentà il schaner levet sin 2’235 persunas cumpareglià cun il mais avant 2'165. Quai correspunda ad ina quota da dischoccupaziun da 2%. Quai scriva l'Uffizi per industria, mastergn e lavur dal Grischun. Il pli grond dumber da dischoccupaziun ha nudà l’industria da construcziun. En tut han bunamain 840 manaschis en il Grischun survegnì indemnisaziuns per lavur reducida.
Cumpareglià cun il schaner 2020 ha il Grischun 757 persunas dischoccupadas dapli. La quota era avant in onn tar 1,3.
Quota svizra il mument tar 3,7%
En l’entira Svizra èn stadas 169'753 persunas senza lavur il schaner. Quai correspunda ad ina quota da dischoccupaziun da 3,7%, sco il Secretariat da stadi per l'economia SECO scriva.


text:
interclub a fin per duas equipas07.06.2018
La fin d'jamna han las empremas rundas da promoziun giu liug.
Per duas equipas ei quei gia stau la davosa runda da interclub, cunquei che ellas han spiars lur partida da promoziun.
La equipa dils umens 45+ ha gudignau lur partida da promoziun encunter Widnau ed astga dar aschia ina secunda runda da promoziun. Quella secunda partida datan els el derby encunter ils da Tavanasa.
Il diu da tennis havess bu saviu scriver ina megliera historia per il cudisch da quella sesiun.
Per tschellas treis equipas eisi iu vinavon cun las partidas da gruppa. las equipas dallas damas han spiars lur partidas. Il umens han puspei gudignau claramein lur partida ed han aschia la schanza dad puspei turnar en la secunda ligia. Per gliez drovan els mo quater puncts proxima runda encunter la equipa da favugn, ils secunds dalla gruppa
Ils rapports anfleis sut las equipas.
Resultats:
giugs da promoziun:
damas activas 1 ligia: Sanapark Birmensdorf - Trun / 5:1
damas 30+ 2. ligia: Allmend Luzern - Trun / 4:2
umens 45+ 2. ligia: Widnau - Trun / 3:4
giugs da gruppa:
damas activas 2. ligia: Trun - Landquart / 2:4
damas 30+ 3. ligia: Trun - Domat / 0:6
umens activs 3. ligia: Bonaduz - Trun / 1:8
Proxima Runda:
La proxima fin d'jamna ein aunc quater equipas en acziun.
Quei ei la davos runda da interclub dad uonn.
Per treis equipas va ei vinavon cun las partidas da gruppa.
Duas da quellas equipas astgan giugar a casa.
Per la equipa dils umens 45+ va ei gia sco menziunau suren per la promoziun ella emprema ligia encunter ils da Tavanasa.
Quei suondontamein:
Partidas da promoziun:
Partidas da gruppa:


text:
Sulettamain 64,9% da las vontantas ed ils votants èn stads cunter in augment da la taglia per ils pli ritgs. Il Il pli cler Na datti en il chantun Sutsilvania cun 77,4% da las vuschs. Insumma, l'iniziativa n'ha nagina schanza en ils chantuns da la Svizra tudestga. En la Svizra romanda hai dà dapli simpatias. Il pli stretg èsi però stà en il chantun Basilea-Citad, nua che sulettamain 51,9% èn stads cunter l'iniziativa.
Iniziativa 99%
Svizra: Iniziativa 99%
-
GEA
35.1%
986'901 Vuschs
-
NA
64.9%
1'823'056 Vuschs
Vuschs dals chantuns
-
GEA
0.0
-
Na
23.0
Cler Na er en il Grischun
Er il Grischun è s'exprimì cunter ina pli auta taglia per ils pli ritgs. Gist cun 70,8% da las vuschs ha il suveran grischun tramess l'iniziativa dal pievel, ch'è vegnida lantschada dals Giuvens socialists, da l'aua giu.
Grischun: Iniziativa 99%GEA 29.2%, Na 70.8%
Resultat
Tuttas vischnancas grischunas refusan l'iniziativa dals giuvens socialists. Il pli cler Na hai dà en la vischnanca da Furna cun 85,7% da las vuschs. Il pli stretg èsi stà a Masein cun 55,5% da las vuschs. Tuttas vischnancas èn dumbradas.
Funtauna votaziuns GR
RTR sa basa sin las datas che la Chanzlia chantunala dal Grischun metta a disposiziun. Quellas èn da chattar sin https://abstimmungen.gr.ch/.
Per tge vai?
L'iniziativa 99% vul augmentar la taglia per il pli aut pertschient. Tgi che viva sulettamain da sia facultad duai pajar dapli taglia, che quels che van mintga di a lavurar. En l'avegnir duai la taglia sin entradas ord chapital (per exempel entras tschains u dividendas) crescher. Concret duain entradas or dal chapital vegnir suttamessas ad ina taxaziun pli auta Quai cun excepziun dad ina tscherta summa libra, ils iniziants proponan 100'000 francs.
Il Cussegl federal ed il parlament èn s'exprimids cunter l'iniziativa. Tar las partidas sa mussa in foss tranter la sanestra e la dretga: Be la PS e la Verda sustegnan l'iniziativa dals Giuvens socialists.


text:
Co funcziuna quai da far radio? Tge stoss jau far per daventar ina moderatura da televisiun? Jau vuless far insatge cun multimedia. Ina massa dumondas – RTR dat las respostas.
Formular per dumondas
Il pli impurtant però ordavant: daventar schurnalist da radio, moderatura da televisiun u um da camera n’è betg in emprendissadi «normal» sco p.ex. emprender informaticher u electricist. Las professiuns schurnalisticas u tecnicas èn ina segunda professiun, vul dir ch’ins fa avant in emprendissadi u ina scolaziun e pir suenter vegn ins p.ex. schurnalist u moderatura.
Purschidas per uffants
Guidas atras la chasa
Dar in sguard davos las culissas da RTR e guardar co ch’i vegn fatg radio, televisiun e multimedia? Persuna da contact: Erwin Ardüser, referent servetschs centrals, 058 136 30 44 u erwin.ardueser(at)rtr.ch.
Di dal futur - ediziun 2021 gia plaina
Vuls Ti esser durant in di schurnalista u schurnalist? En il studio a Cuira pos Ti far las emprimas experientschas ed emprender ad enconuscher las differentas professiuns che RTR porscha. Persuna da contact: Martina Werro, tutora, 058 136 31 97 u martina.werro(at)rtr.ch.
Scriver è cool
Scriver è cool. Registrar l’istorgia u il gieu auditiv anc dapli! RTR s’adressescha mintgamai la primavaira a tut las scolas rumantschas / bilinguas per far attent sin la purschida “scriver è cool”. Mintg’onn vegnan resguardadas tranter 4 fin 6 classas che pon registrar las istorgias en il studio dal Radio Rumantsch a Cuira. Persuna da contact: Claudia Cathomen, 058 136 30 68 u claudia.cathomen(at)rtr.ch.
Pass da vacanzas
RTR porscha mintga stad in program per il pass da vacanzas. Las differentas secziuns da la Pro Juventute pon s’annunziar tar RTR per fixar il program. Persuna da contact: Andrina Caprez, assistenta da la direcziun, 058 136 30 21 u andrina.caprez(at)rtr.ch.
Fufragnadi schurnalissem – emprendissadi da prova
Nus purschain in program sin mesira dad 1 fin 2 dis per vegnir en contact cun las differentas professiuns schurnalisticas, sco p.ex. moderatura, reporter, schurnalista online, redactur multimedia. Persuna da contact: Martina Werro, tutora, 058 136 31 97 u martina.werro(at)rtr.ch.
Fufragnadi mercantil / informatica – emprendissadi da prova
Tar RTR pon ins far l’emprendissadi mercantil u l'emprendissadi d'informatica. Persuna da contact: Daniel Wasescha, responsabel resursas umanas e contabilitad, 058 136 30 27 u daniel.wasescha(at)rtr.ch.


text:
Ils discurs sut la batgetta da Michel Barnier per l'UE e David Davis per la Gronda Britannia han cumenzà ils 19 da zercladur. Lur finamira è da definir las cundiziuns per la sortida da la Gronda Britannia da l’UE per la fin da mars dal 2019, e da reglar l’avegnir da lur relaziun.
Uss avain nus da vegnir tar il coc da la chaussa.
Igl è nunditg impurtant per nus, da far uss buns progress.
Temas principals: Burgais qua e là, milliardas e cunfins
Per las tractativas ha l’UE declerà trais dumondas sco dumondas principalas ch’hajan da vegnir scleridas enfin l’atun da quest onn:
- Fixar l’avegnir da var 3,2 milliuns burgais da l’UE en la Gronda Britannia, e l’avegnir dals var 1,2 milliuns Brits en l’UE.
- Tractar las pretensiuns finanzialas – dad inuffizialmain radund 60 enfin 100 milliardas euros – da l’UE envers la Gronda Britannia.
- Reglar il cunfin ed il transit tranter la republica Irlanda (UE) e l’Irlanda dal Nord (GB) – in cunfin che passa tras l’insla da l’Irlanda.
La runda da tractativas actuala dura fin la gievgia. La communicaziun a las medias è gia planisada. Michael Barnier haja avertì danovamain ch’il temp prevesì per tractar passia svelt, scrivan pliras agenturas da novitads.
Ina maioritad dal suveran britannic aveva sa decidì ils 23 da zercladur 2016 per sortir suenter passa 40 onns da l’UE.
RR novitads 12:00


text:
Davide Pedrotti ha retratg sia candidatura sco derschader chantunal. Pedrotti ha communitgà a la cumissiun per giustia dal Cussegl grond ch'el na stettia betg pli a disposiziun per las elecziuns da damaun gievgia. La raschun sajan las grondas discussiuns politicas – el saja trumpà dal sistem politic. Plinavant haja el spetgà sapientivamain la decisiun da la cumissiun da giustia avant che inoltrar sia demissiun.
Er da sia partida, la PPS n'avess Pedrotti betg pudì quintar cun sustegn damaun. La PPS ha decidì da na betg nominar el per in'ulteriura perioda d'uffizi. I na saja betg stà ina simpla decisiun da betg pli nominar l'agen candidat e da cun quai perder il sez da la PPS en la Dretgira chantunala, di Jan Koch, il president da fracziun dal Cussegl grond da la PPS. Dentant saja la PPS da l'opiniun, ch'i saja pli impurtant da renovar la dretgira suenter tut ils virivaris enturn il supponì scandal da sfalsificaziun e da remplazzar uschè blers candidats sco pussaivel cun novas persunas.
Cussegl grond na relascha betg Pedrotti
Avant la novitad che Pedrotti sa retira ha il Cussegl grond anc decidì da na betg relaschar Davide Pedrotti da ses uffizi – quai suenter che la cumissiun da giustia ha preschentà in rapport en chaussa. Il derschader Peter Schnyder aveva pretendì da la cumissiun da er relaschar Pedrotti da ses uffizi. Schnyder è in dals acturs principals en ils virivaris da la dretgira e quel derschader che ha accusà il president da la dretgira, Norbert Brunner, dad avair sfalsifitgà in document. La renfatscha da Schnyder: Er Pedrotti haja gì la detta en ils virivaris e saja stà preschent durant falsificaziuns ed haja uschia gidà da zuppentar il cas.


text:
Montserrat Caballé era dapi duas emnas en l'ospital da Barcelona. Ella ha dentant gì dapi onns problems cun la sanadad. Suenter ina cupitgada avant sis onns ha la mamma da dus uffants strusch pli pudì ir ed era visada sin ina sutga da rodas. La ceremonia da commemoraziun vegn ad avair lieu la dumengia ed il funeral glindesdi.
Al public forsa betg uschè interessà vid l'opera, è Caballé probablamain surtut stada enconuschenta pervi da la chanzun Barcelona, ch'ella ha chantà ensemen cun Freddy Mercury da Queen, sco imni per ils gieus olimpics da stad dal 1992 en la chapitala Catalana.
4000 preschentaziuns suenter debut a Basilea
La diva ch'è naschida ils 12 d'avrigl 1933 a Barcelona, datiers da la chadaina da muntognas Montserrat, María de Montserrat Bibiana Concepción Caballé i Folch ha dapi dal cumenzament da sia carriera l'onn 1956 a Basilea gì dapi che 4'000 preschentaziuns. Ella vala sco davosa gronda diva da l'opera.
Caballé era dal 1959 fin 1962 engaschada a Bremen. Suenter pliras registraziuns ha ella gì adina dapli fans en Spagna, dentant era en Germania, Austria e la Svizra. Il success internaziunal ha ella cuntanschì l'onn 1965 en la rolla da Donizettis «Lucrezia Borgia» en la Carnegie Hall a New York.
RR novitads 10:00


text:
La citad da Cuira ha dà la lubientscha da bajegiar l’atun 2016. Suenter che nagins recurs èn vegnids inoltrads, ha gì lieu mesemna, ils 31 da matg 2017 l'act festiv da l’emprima badigliada per la nova clinica d’uffants da l’ospital chantunal a Curia.
Questa nova clinica cumpiglia:
- 4 plauns
- 92 stanzas singulas
- stanzas da scola
- stanzas per geniturs
- staziun intensiva
- 1 ambulatori
Punct da custs: 67 milliuns francs. Ils planisaders quintan d’avair finì il bajetg l’atun 2019.
Rolla centrala per Svizra Sidorientala
La chasa M, uschia il num da project da la nova clinica d’uffants, ha ina gronda impurtanza per il chantun Grischun. Ella è numnadamain la suletta en l’entir chantun.
Dentant ha ella era ina rolla centrala per l’entira Svizra Sidorientala. L’ospital chantunal ha d’ademplir contractivas da prestaziun cun il chantun Glaruna, il principadi da Liechtenstein e la regiun da Son Gagl Sid.
RR actualitad 17:00


text:
Che l’AutoDaPosta SA pajà memia pauc spesas a ses chauffeurs e sias chauffeuras, n'è betg dispitaivel. La firma sezza ha confermà in rapport correspundent da la gasetta «Blick». Dispitaivel resta anc, quants onns enavos ch'il sbagl è succedì.
Sbagl cun cudeschar
Concret vai per pausas dals manischunzs che na sajan betg vegnidas cudeschadas a moda correcta. Entant haja l’AutoDaPosta SA fatg las adattaziuns necessarias. Radund 2 milliuns francs restituescha la AutoDaPosta a ses persunal retroactivamain. Quai per ils onns 2016 e 2017.
Restituir spesas da 2 onns enstagl da 5 onns
L'AutoDaPosta sa referescha sin il contract da lavur collectiv, nua che las spesas èn regladas. Quest è en vigur dapi l'entschatta 2016. E fin lura saja l'AutoDaPosta pronta da restituir spesas tralaschadas. Quai vesa il sindicat Syndicom auter: Citond il dretg d'obligaziuns hajan ils emploiads il dretg sin restituziuns dals ultims 5 onns.
Sindicat ha contactà AutoDaPosta
Ils ultims mais avevan plirs chauffeurs infurmà il sindicat Syndicom davart sbagls en ils rendaquints. Cunquai ch'adina dapli emploiads sajan s'annunziads tar il sindicat, hajan ins sminà in sbagl sistematic ed haja infurmà la AutoDaPosta, di il pledader da Syndicom Christian Capacoel.
RR novitads 17:00


text:
Durant las emprimas 90 minutas ha l'equipa spagnola gì in lev surpli, spezialmain amez. In zic ord il nagut ha Federico Chiesa sajettà en la 60avla minuta il 1:0 per l'Italia. Quai cun in bel sajet en il chantun lung. Ventg minutas pli tard ha la Spagna dentant pudì reagir. Alvaro Morata ha suenter ina fitg bella cumbinaziun stuschà il bal en la rait tar il 1:1.
En la prolungaziun èn occasiuns da gol stadas raras. Omaduas equipas han mess là il focus sin la defensiun.
Tut en tut ha la Spagna gì dapli dal gieu ed er dapli occasiuns da gol durant las 120 minutas. L'Italia ha dentant persvas sco equipa ed ha uschia er merità la qualificaziun per il final.
Italia cun dapli gnerva
En la lutga da penaltis è Locatelli stà il sulet Talian che n'ha betg fatg il gol. Tar la Spagna n'han Dani Olmo sco er Alvaro Morata betg dumagnà il bal en la rait. Il penalti decisiv ha Jorginho marcà per l'Italia.
En il final da proxima dumengia ha l'Italia la schanza da vegnir per la segunda giada campiun d'europa, suenter il 1968. L'adversari è il victur dal gieu tranter l'Engalterra ed il Danemarc. Quest gieu ha lieu mesemna saira a las 21:00.


text:
Ils da Medel na san er betg. Giustifitgada na saja quell’expressiun dentant betg, èn els persvas. El DRG, il Dicziunari Rumantsch Grischun, datti dentant inqual indizi daco ch’ins di «far da Medel».
Da talpas e giaglinas ...
Per exempel datti la legenda da la talpa. Ils Medelins han chattà ina talpa ch’ha fatg donns vi dals funs. Lura han els studegià sco chastiar il meglier la talpa, e la finala han els sutterrà ella viva.
Ni ch’i dat la legenda cul sprer ch’è ì cun giaglinas. Er el han ils Medelins pudì tiers ed han vulì chastiar el. E quai han els fatg cun trair el dil pli aut grip en la val. Forsa schon fatg in zic da Medel ....
... e dals schnecs da Medel
Betg d’emblidar èn ils schnecs da Medel. Cura ch’ils Medelins han vesì questas grondas glimajas senza crosa, han els manegià ch’il diavel stettia avant els, quai pervi da las cornas.


text:
Mo mintga 6avel manader da scola vegn d'occupar las plazzas libras cun magistras e magisters ch’adempleschan las pretaisas dal profil da la plazza, quai rapporta la «Sonntagszeitung» sa referind sin in'enquista da las associaziuns dals manaders da scola da la Svizra tudestga.
Anc pli precara è la situaziun en la Svizra franzosa ed il Tessin. Qua èn be 9% dals magisters ch’èn vegnids emploiads qualifitgads avunda. L'inquista è vegnida fatga tar 1141 scolas svizras.
Las scolas ston savens ir en cumpromiss considerabels per pudair occupar las plazzas.
Raschuns per la stgarsezza da magisters èn multifaras. Pensiunaments, il boom da lavurar a temp parzial ed in sistem che pretenda spezialists enstagl da generalists, uschia il president dals manaders da scola svizzers Bernard Gertsch. Las scolas stoppian savens ir en cumpromiss considerabels per vegnir d'occupar las plazzas. La tendenza che manaders da scola stoppian occupar quels ch’els survegnan vegnia a crescher vinavant.
RR novitads 10:00


text:
Suenter la mort dad in Afroamerican tar in'acziun da polizia brutala a Minneapolis hai er la 5avla notg en seria dà protests e cravals en passa 30 citads americanas. Ils demonstrants pretendan che tut ils policists ch’eran involvids en l’acziun da glindesdi a Minneapolis vegnian accusads.
A Minneapolis en il stadi da Minesota han ils demonstrants danovamamin betg resguardà il scumond da sortida. L'emettur CNN rapporta che forzas da segirezza hajan tegnì enavos ils demonstrants cun gas lacrimogen. En numerusas ulteriuras citads sco Los Angeles, New York, Portland ed Atlanta hai dà tumults e sblundregiadas, sco CNN rapporta.
Tut en tut han 25 citads en 16 stadis decretà in scumond da sortida. Tenor cifras da l’agentura da novitads AP èn 1’400 persunas vegnidas arrestadas en 17 citads.
Appel da Joe Biden
Il candidat democrat per il presidi american Joe Biden ha appellà als demonstrants da desister da violenza. Da demonstrar cunter la violenza da la polizia saja in dretg e necessari, ha ditg Biden. Ma da metter fieu en citads e destruir edifizis ed uschia metter en privel persunas na saja nagin dretg.


text:
La partida era intensiva tranter Atletico Madrid e Bayern München: Drama, cumbat, gols dal culp liber, conters e dus penaltis betg en gol. L’equipa da Bayern ha empruvà tut da dominar la partida, ma in sbagl ha la defensiun da Bayern fatg. En la 54avla minuta vegn l’Austriac en il dress da Bayern, David Alaba, betg da tegnair il Franzos en il dress d’Atletico, Antoine Griezmann, e lez vegn d’egualisar la partida tar il 1:1. Gia en la 34avla minuta aveva il Spagnol Xabi Alonso manà l’equipa da Bayern cun 1:0 en avantatg. En la 74avla minuta ha alura Robert Lewandoski purtà en avantatg Bayern. Ma in terz gol n’èn ils Tudestgs betg pli vegni da marcar.
Gia per la terza giada Bayern out el mezfinal
Per il trenader da Bayern München Pep Guardiola è quai uss gia la terza giada en seria che sia equipa perda il mezfinal da la Champions League e la terza giada cunter ina equipa da la Spagna. (il 2014 cunter Real Madrid ed il 2015 cunter Barcelona).
Spetgar sin l’adversari
Mesemna vegnì alura tar il segund mezfinal tranter Real Madrid e Mancherster City. En l’emprima partida aveva las duas equipas giugà in pari da 0:0. Il final è alura ils 28 da matg a Milaun en il stadion Giuseppe Meazza. (San Siro)
RR novitads 23:00


text:
Tremenegh
Tremenegh o Tromenegh[1] (nom ufizial in italian Tremenico) l'è on comun de la Provincia de Lecch, situaa in la Val Varron. El paes, in del qual viven 167 abitant (dato del Dicember 2015[2]), cont ona süperfis de 8,9 km² e ona densità de 19 ab./km², el gh'ha avuu ona storia diferenta rispett al rest di comun de la vall (Intròzz, Suej e Vestren).
L'è tacaa ai comun de Casargh, Còlegh, Derf, Dòr, Intròzz, Pagnoeune e Vendrogn.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Tremenech l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ valvaron.it
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sin l'entir areal èn radund 30 lavurers e lavureras vid preparar l'event ha che lieu ils 22 ed ils 23 d'october 2021. 25 kilometers cabels d'electricitad e 650 tonnas fier èn mo duas da las cifras che descrivan il Big Air Festival.
Massa naiv
L'indriz il pli spectacular è segiramain la schanza ch'è 40 meters auta e varga 100 meters lunga. Per ch'ils 160 atlets da 20 naziuns possian far lur trics sin quella, vegni preparà naiv. Massa naiv – numnadamain 100 fin 110 tonnas per di. Quai èn tranter 10 e 15 camiuns plains per di.
Nus essan bain en il temp cun las preparaziuns.
Era la zona da giasts e la tribuna èn las lavureras ed ils lavurers vid bajegiar si. Tut ils indrizs gronds duain esser pinads fin a la fin da quest'emna. A partir da glindesdi vegn alura preparà ils stans per il program ch'ha lieu durant il di: Simulaturs da snowboard, stans da mangiar, tendas da festa ed anc bler auter.
Varga 10'000 tickets
Per musica procuran ils artists renumads che sa presentan sin la tribuna ch'è gist sper la schanza. Apache, Nura e Sido èn trais dals chantadurs il pli enconuschents. Il program musical è segiramain in dals motiv daco ch'igl è vegnì vendì fin ussa varga 10'000 tickets.


text:
A Zernez na correspundian las vias da guaud existentas betg a las pretensiuns d'ozendi scriva la regenza. Ella ha perquai decis da dar ina contribuziun da 1,76 milliuns francs per sanar e construir da nov vias da guaud. Il project prevesa da sanar la via existenta tranter Güstizia e Gondas sur ina distanza da 2,8 kilometers ed gist engrondir la via sin ina ladezza da 3,3 meters. Era duai dar ina via d’access nova a la via principala per Gondas ed ina via agricula per l’access a Charal.
Meglurar access a Ruinäda en Bregaglia
Cun in project vul la vischnanca da Bregaglia megliurar l’access al territori da Ruinäda. Fin uss pon ins sulet tgirar la regiun cun agid d’in helicopter. Cun ina via nova da 120 meters lunghezza duai esser pussaivel da tgirar il territori cun agid d’ina crana a cabel. Per realisar il project survegn la vischnanca da Bregaglia ina contribuziun da radund 69’000 francs dal chantun.
RR novitads 10:00


text:
Ils curs èn gratuits, ed ils students duessan avair bunas schanzas da chattar ina lavur suenter lur furmaziun. 5'000 persunas han annunzià lur interess, per ca. 180 plazzas da studi.
42 Lausanne
Ina scola senza professers, senza uraris, senza curs e senza notas ha avert dacurt a Losanna, suenter in concept ch'exista dapi il 2013 en Frantscha.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
L'Italia stat en il center da questa Classica. L'Italia sco terra cun sias citads pittorescas e sias bellas piazzas. Nus udin musica che dechanta il bel paese, cumposiziuns d'Antonio Selieri (La fiera di Venezia), dal russ Pjotr Ilitsch Tschaikowsky (Capriccio italien, op. 45), d'Ottorino Respighi (La fontana di Trevi) e dal tudestg Felix Mendelssohn-Bartholdy (dus moviments da sia Sinfonia nr. 4 en A-Dur, op. 90 intitulada Italienische – 1. Allegro vivace e 4. Saltarello Presto). E garnida vegn quella musica sinfonica cun chanzuns napolitanas cumponidas da Francesco Paolo Tosti e chantadas dal grond tenor Carlo Bergonzi (Sogno, Non tamo pìu, La serenata e Mattinata).
Italia in musica
La Classica cun musica che dechanta il bel paese.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Quel serra cun in gudogn da 37'000 francs. L'onn da gestiun avant era resultà in minus da 143'000 francs.
Aura cumonda
Sco ch'il president dal cussegl administrativ Franco Tramèr ha suttastritgà a la radunanza, è surtut l'aura il factur ch'influenzeschia finalmain las cifras dal rendaquint. Perquai resulteschia suenter l'enviern 2015/16 in grond minus tar las frequenzas, sco er en las duas gestiuns da gastronomia Piz Nair e Lej da la Pêsch che han pir pudí cumenzar la stagiun mesadad da schaner.
Tramèr reeligì
Ils 34 acziunaris preschents han ultrà da quai conferma a Franco Tramèr per ulteriurs trais onns a la testa dal cussegl administrativ da la Corviglia / Piz Nair SA.


text:
Oz datti enfin 16 onns mo ils supplements d'uffants, ch'èn in pau pli bass. La fatschenta vegn uss avant il parlament. A questa midada ha animà il cusseglier naziunal dal Soloturn Stefan Müller-Altermatt da la PCD.
Motivaziun
Stefan Müller-Andermatt ha argumentà, che la pratica dad oz na correspunda betg pli a la realitad. Blers giuvenils cumenza oz gia cun 15 onns ina scolaziun u visitan ina scola cuntinuanta. Questa midada pudess distgargiar ils geniturs. Il temp cura ch'ils giuvenils fetschian ina scolaziun u visitian ina scola cuntinuanta saja per bleras famiglias in temp finanzialmain pretensius.
RR novitads 15:00


text:
«Dentant suenter uschè ina stad da chalira fetschia in zichel plievgia bain», di Silva Semadeni, candidata per il cussegl naziunal da la PS. Ella è gia avant 4 onns ed avant 20 onns vegnida elegida en il cussegl naziunal.
Gudagnar in segund sez
La PS na vul dentant betg mo che Silva Semadeni vegn reelegida, mabain era anc tschiffar in segund sez. Tenor Semadeni duess quai esser pussaivel entras la ferma glista da la PS ed entras la colliaziun cun la Partida verd-liberala. Cun questa colliaziun pudess la PS rimnar dapli vuschs che la PPS ed uschia evitar in segund politicher da la PPS grischuna en il cussegl naziunal.
Per survegnir in segund sez na sto la PS dentant betg mo far ensemen cun ils Verd liberals dapli vuschs che la PPS, mabain era cumbatter la colliaziun da glista dals burgais PCD, PLD e PBD. Ed er il partenari en l'atgna colliaziun, Josias F. Gasser da la Partida verd-liberala, èsi da dumagnar.
Sustegn da Christian Levrat
Sustegn per lantschar il cumbat electoral a Cuira han ils candidats da la PS era survegnì dal president da la PS Svizra Christian Levrat. El ha ludà la PS Grischuna sco ina da las secziuns da la PS da l'entira Svizra cun il pli bler success.


text:
L'onn passà ha la vischnanca da Sumvitg fatg investiziuns nettas dad in milliun francs. Il cash flow è sin 900'000 francs.
La chasa Sogn Giusep
Il suveran ha era concedì ina contribuziun da 600'000 francs a la chasa da tgira e d'attempads Casa s. Giusep per transfurmar chombras dublas en chombras singulas.
Ultra da quai ha la radunanza communala approvà ils suandants projects e concedì ils credits proponì:
- sanaziun da la via communala Catat – Chistrisch – Caduff a Rabius
- sanaziun da la via communala Reits – Punt Gonda
- sanaziun da la chasa da scola Rabius.
RR novitads 06:00


text:
La mesemna ha l’equipa da Vladimir Petkovic anc absolvì in davos trenament en il camp da basa a Toljatti. Silsuenter èn ils Svizzers sgulads radund 1’800 kilometers direcziun vest. Il sgol da Samara fin a Kaliningrad ha cuzzà bun 3 uras.
Kaliningrad è datiers da la Mar da l'Ost ed è circumdà da la Pologna e da la Lituania. La citad il pli en il vest da la Russia è ina exclava ed ha uschè blers abitants sco la citad da Turitg. Enfin il 1946 tutgeva Kaliningrad tar la Germania. Lura aveva la citad dentant num Königsberg.
Stuì far nagin viadi per quest segund gieu da gruppa ha la Serbia ch’ha ses quartier a Kaliningrad durant quest campiunadis mundials da ballape. Il segund gieu da gruppa dat la Svizra cunter la Serbia il venderdi saira a las 20:00.
RR actualitad 07:00


text:
Gion Tscharner, il lexicolog e redactur dals dicziunaris ladins en l’internet, viva a Zernez. L'um dad 84 onns è oriundamain però da Sched en Tumleastga.
Cun il cudeschet «Sched a seu lungetg» preschenta Tscharner ussa la verva da ses lieu nativ, nua che be pli paucs discurran rumantsch. Il cudesch cun 180 paginas tracta fitg intenstiv l'istorgia da la lingua da Sched.
La publicaziun mussa la midada linguistica e las atgnadads dal rumantsch da Sched. Ella cumpiglia ina grammatica ed in pledari era sin in disc cumpact. En in’agiunta descriva l'autur l’istorgia da la famiglia Raguth Tscharner da Sched.
TR Telesguard 17:40


text:
En il davos gieu da gruppa hai dà in pari da 2:2 cunter la Costa Rica. En il temp supplementar ha la Costa Rica dastgà sajettar in penalti dispitaivel. Ils gols per la Svizra han sajettà Blerim Dzemaili ed Josip Drmic.
Suenter il 1994, 2006 ed il 2014 sa qualifitgescha la naziunala svizra puspè per l’otgavelfinal d’in campiunadi mundial da ballape. La partida è mardi, ils 3 da fanadur a Son Petersburg.
Brasilia gudogna la gruppa E
En la medema gruppa ha la Brasilia battì la Serbia cun 2:0. Quai vul dir: La Svizra è segunda en la Gruppa E; la Brasilia emprima.
En l'otgavel final frunta la Svizra uschia sin la Svezia e la Brasilia sin il Mexico. En quest gieu sto la Svizra desister dal chapitani Stephan Lichtsteiner e da Fabian Schär. Omadus han survegnì la segunda carta melna.
RR novitads 22:00


text:
Dumengia suentermezdi è vegnida giugada la partida da quartfinal da la cuppa svizra tranter Losanna e Basilea e quai avant tribunas vidas. Il defensur dal titel da la cuppa svizra, il FC Basilea, ha battì il leader da la Challenge League, Losanna-Sport, cun 3:2 suenter prolungaziun. Il gol decisiv ha tratg il defensur da la vart, Silvan Widmer, en la 105avla minuta cun in bllachau. Quai è stà l'emprim gieu da ballape en Svizra suenter il Lockdown.
Ils ulteriurs trais gieus da quarfinal da la cuppa svizra han lieu ils 5 e 6 d'avust, suenter la finiziun dal campiunadi svizzer da la Super League e Challenge League. En ils mezfinals frunta il FC Basilea sin il victur da la partida tranter Bavois e Winterthur.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
Co fejon pa da d'adoré indortöra les pezes de cëra d'ês?
Cun le scomenciamënt de n ann nü se fejon dagnora de bogn proponimënc. Porvia di problems che vëgn dal refodam de plastica él tres de plü porsones che se tol dant da fá plü gonot a manco tl dagní de confeziuns y articui da d'adoré un n iade de plastica.
Öna na poscibilité da fá ia patüc da mangé o curí jö spëises é les pezes de cëra d'ês. Chëstes pezes de bambesc bagnades ite te cëra é da ciafé te grandëzes desvalies y an pó les adoré plü iadi. Ares vëgn tutes impede les folies trasparëntes o d'aluminium che vëgn de regola sciurades demez do che an les á adoré un n iade. Sce an tol tles mans chëstes pezes de cëra y les drüca n pü' sura spo se lasceres formé y adaté bun a ci che an ó curí jö o fá ia impara.
"Al é mefo da tigní cunt che les pezes de cëra d'ês pón ma puzené jö cun ega frëida o alplü ciöbia, deache scenó se delega le strat de cëra" spliga Silke Raffeiner, esperta d'alimentaziun dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol. Sce al é debojëgn pón adoré n pü' de produt da lavé jö. "Por patüc da mangé che vá saurí ademal sciöche cern cröia o pësc crü, olache baters se multiplichëia saurí y aslöm, ne vá les pezes de cëra nia bun", dij l'esperta d'alimentaziun.
Sön internet él da ciafé cotan d'istruziuns sciöche an fej da realisé instësc chëstes pezes de cëra d'ês. De gran importanza él sambëgn che al ne sides degügn resć de pestizig no sön la peza de bambesc no tla cëra d'ês. Le miú vára da tó resć de pezes vedles che é bele gnüdes lavades cotan de iadi. Da d'adoré pezes nöies podessel rové tl patüc da mangé sostanzes nia orüdes che vëgn dal corú.
Prorogaziun di bonus dla cuta sön imobii - bonus dles falzades nü
Manual fiscal dé fora danü
I bonus fiscai (65% y 50%), le bonus di mebli sciöche ince le bonus "vërt" di urc y dles terasses é gnüs prorogá. Rové lapró danü é le bonus dles falzades che vëiga danfora n bonus fiscal dl 90% dles spëises por puzené o fá jö danü les falzades. Ince chësc bonus vëgn trat jö te rates anfat por diesc agn alalungia dala cuta da paié.
Informaziuns plü avisa sön düc i alisirimënc dla cuta é da ciafé tl manual fiscal atualisé che é sön www.verbraucherzentrale.it sciöche ince te dötes les sëntes y tla portina mobila dla Zentrala di consumadus.
Fejera bun la mil cuntra la tos?
La mil vëgn conscidrada na bona medejina cuntra la tos.
Stüdi scientifics desmostra che la mil calma veramënter jö n pü' la tos ai mituns che á n tossiamënt acut. La stimolaziun da tossí s'indeblësc y se presentëia manco gonot, la tos se calma jö denant. Al vëgn aconsié da tó ite diretamënter da mez cina n cazü dal tê intier de mil y da la dlotí bel plan o da lascé deleghé la mil te n licuid, por ejëmpl tê, y da nen bëre spo de te pices boces. Al pé che sce an tol ite mil denanco jí a dormí - naturalmënter denant che se lavé i dënz - ne n'án nia plü tan debojëgn da tossí de nöt.
"La mil á na faziun che arfera l'inflamaziun y al ti vëgn ince atribuí na faziun antimicrobica", sá da dí Silke Raffeiner, esperta d'alimentaziun dla Zentrala di Consumandus dl Südtirol. "La mil se lascia implü ince jö sön les mucoses strabaciades dl col y calma jö la stimolaziun da tossí. Mo les doturies y i doturs é dla minunga che la mil dëides ma canche ara nen vá de inflamaziuns dles vies dl fle altes. Sce ara se trata dles vies dl fle plü basses o dles bronchies, spo ne desson s'aspeté degöna faziun dala mil.
Ince l'Organisaziun mondiala dla sanité racomana la mil sciöche remede poscibl por traté maraties dles vies dl fle altes pro i mituns da n ann insö. Por mituns sot a n ann vëgnel dejaconsié da ti dé mil deache al pó ester germs laite che pó condüje pro de pici mituns a sintoms de intossiamënt.
I vantaji da tigní n liber dla contabilité - y sciöche al funzionëia
Che che chir na strategia a dorada lungia por na maiú segurëza finanziara ne n'á naota nia bria da se fá pinsiers sön investimënc finanziars. Al porta deplü da se dé jö cun les entrades y les spëises che an á vigni de.
Al pó ester da stufé da scrí sö avisa ci che an spënn y tira ite, mo chësc cheder dla situaziun é la fondamënta por rové a na strategia de suzes cun nüsc scioldi. Y ciamó n ater preiudize orunse tó y jí: ma deache i me scrí sö vigni mëis por ci che i dá fora mi scioldi, n'ó chësc indinenia dí che i á la varizia. Al contrar: deache i sá tan che i á a desposiziun al mëis por certes cosses, pói avëi n raport cotan plü löcher cun mi scioldi tla vita da vigni de. An pó pö impó dé fora i scioldi, mo al é sambëgn damí sce an sá ince por ci.
Propi por chës porsones che se fej tresfora demorvëia che ares á massa püc scioldi, pó n te stromënt ester dër important. Al vëgn atira a löm les spëises dessurora y al dëida descurí potenziai de sparagn. Tl miú di caji arán valch deplü sön le cunt ala fin dl mëis. S'intëne de chësc, ti fej bun a düc.
Sce an tëgn n liber dla contabilité reconëscion atira cares che é nostes usanzes de consum dades dant te euro y insciö vára plü saurí da fá n confrunt. O savëise da dí belatira tan che i dëis fora vigni mëis ti bars o restoranc? Ala maiú pert dla jënt ti vál ma sön i nerfs da messëi tigní n te liber contabl. Sambëgn che al é ri da cöie adöm düc i zetli de cassa, trascrí numeri te corones sön n liber o te na tabela excel. Chiló dëida le liber contabl dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) y l'app aposta.
Canche i jëis a cumpré ite podëise mëte ite ci che i ëis dé fora diretamënter tres osc fonin, meton ite i imporc sot ales usc de spëisa dades dant y salvé. La valutaziun vëgn spo fora automaticamënter te de beles grafiches. Bel ne ti sál imponenia ciamó ala maiú pert dla jënt, mo almanco ne mësson nia plü lauré cun plates y biri. Implü pón ester sigüsc che cun la garanzia dl'anonimité vëgn chisc dac sensibli tratá cun discreziun.
De jená dl 2020 êl plü co 15.300 porsones che adorâ le liber contabl dla ZCS y süa app.
→ www.haushalten.verbraucherzentrale.it
Plü trasparënza, plü dërc: "New deal" por les consumadësses y i consumadus
Cun le scomenciamënt dl ann nü él jü en forza la diretiva (UE) 2019/2161 che mira a modernisé les normes dl'UE por ci che reverda la sconanza dles consumadësses y di consumadus a öna cun l'evoluziun digitala; chësta mëss sëgn gní metüda en pratica dai Stac comëmbri.
La diretiva nöia dess daidé les consumadësses y i consumadus reconësce damí i risć che vëgn dant canche an cumpra ite tres plataformes online. Les plataformes mëss informé le consumadú sce la porsona che vënn é n privat o n comerziant y avisé le cumpradú che tl pröm caje ne vel nia les normes por la sconanza di consumadus. Implü messará les plataformes online ince dé dant sce ares é responsables por la consegnaziun dl patüc comané y eventualmënter por la gestiun dles modalités de restituziun tl caje de retrata.
Cotan de consumadësses y consumadus se lascia sön rezenjiuns, y se lascia gonot baié sö da cumpré valch da feedback positifs. Mo indere nia dötes les rezenjiuns publicades ne n'é autentiches y gnanca scrites da n consumadú. La diretiva nöia proibësc da publiché rezenjiuns falzes o da inciarié zacai da publiché feedback che n'é nia vëi.
N'atra novité dla diretiva reverda les consumadësses y i consumadus che é "vitimes" de na pratica comerziala nia iüsta, che é bele gnüda constatada dal'autorité competënta: an pó se jové de stromënc legai, sciöche l'anulaziun dl contrat, la reduziun dl prisc o na compensaziun.
2020: Les novités por les consumadësses y i consumadus
La lege de bilanz 2020, la lege fiscala y le decret de prorogaziun di termi porta n gröm de novités. La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) á scrit adöm n valgönes dles mudaziuns plü importantes por les consumadësses y i consumadus:
Assiguraziun dl auto: la miú classa de bonus-malus por düc i veicui y les sorts de veicui
Da forá dl 2020 dess vigni veicul te na familia (zertificat de familia) gní assiguré cun la miú classa de bonus-malus ince sce al é bele assiguré y ince sce ara se trata de n’atra sort de veicul (p.ej. n motor, ...) a condiziun che al ne sides nia sozedü n inzidënt cun na colpa esclusiva, prinzipala o parziala ti ultimi cin’ agn.
Arbassamënt dl limit di scioldi contanc y lotaria bons de cassa
Dal 1. de messé dl 2020 inant velel n limit por l'adoranza de scioldi contanc de 2.000 euro, che dess gní arbassé a 1.000 euro dal 1. de jená dl 2022. Implü dessel gní metü man da messé inant cun la "lotaria bons de cassa", na sort de "jüch de fortüna cuntra l'evajiun fiscala". Les consumadësses y i consumadus podará damané do so codesc dla lotaria y i bons de cassa paiá da d'ëi tol pert, sce al vëgn damané, ala lotaria y sce al vëgn paié cun la cherta s'alzel les poscibilités de davagn. Da davagné él vigni mëis pesć da 50.000 a 10.000 euro.
Consëi: Independentamënter dala soma eventuala davagnada (che dess porater ester lëdia da cuta) é n bon de cassa o n'atra cubita de paiamënt d'importanza por podëi eserzité i dërc che an á, sciöche por ejëmpl por podëi desmostré le valur de n bëgn tl caje de dann o por fá avarëi la garanzia legala.
Sciöche "pendant" a chëstes mosöres cuntra i scioldi contanc por les consumadësses y i consumadus ti conzed le legisladú ai eserzizi, tres da messé dl 2020 inant, credic fiscai por na pert di cosć de transaziun dles entrades tres paiamënt cun la cherta.
Energia eletrica y gas: l'aboliziun dl marcé protezioné vëgn sburlada
Cun le decret de prorogaziun di termi (milleproroghe) él gnü sposté l'aboliziun dl marcé protezioné de löm y gas al 1. de jená dl 2022. Cina dailó pó les families sté, sce ares ó, tl marcé protezioné o se chirí n fornidú sön la marcé lëde (i confrunc dles tarifes é da ciafé tla ZCS).
Sentarí por mituns: straufunghes dai 6 de merz y bonus fiscal
Tl decret fiscal él gnü desponü che al gnará straufé dai 6 de merz dl 2020 inant che che ne mët nia i mituns sot a 4 agn te n sentarel cun sistem "anti-arbandon" canche ai vá cun l’auto. Implü él gnü preodü n sostëgn de 30 euro por cumpré chisc injins o sentarí (mo le decret cun düc i detais n'é nia ciamó a desposiziun).
Le manual por les proprietares y i proprietars de n'unité imobiliara te n condomine:
Verjiun nöia dl manual de condomine tan aprijé
"Gnanca la miú porsona ne pó vire en pesc, sce al ne ti plej nia al ri vijin" insciö minâ almanco Friedrich Schiller. Aladô dl Ministere dla iustizia él 3 de 20 aziuns ziviles nöies cun mediaziun obligatoria che toma tl setur "condomini". Al vëgn fat na plüra deache al ne vëgn nia respeté le regolamënt de condomine, an n'é nia a öna cun l'anuzamënt dles perts che an adora deboriada, an arata che les spëises de condomine ne vëgnes nia partides sö coretamënter. Tröpes stritaries vëgn a se le dé - sciöche al é mefo gonot - deache al n’é nia cis tler ci dërc y dovëis che an á.
Deache al é püces informaziuns iuridiches te chësc ciamp á la Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) dé fora bele dl 2008 n "vademecum de condomine", olache al gnô dé dant i aspec plü importanc dla convivënza te n condomine. Al é oramai bele gnü fat la terza revijiun generala dl manual por integré les reformes legales che reverda chësc setur.
La verjiun nöia dl manual de condomine é partida sö te 7 perts, che dá informaziuns sön i argomënc plü importanc: al vëgn dé definiziuns de basa sön le regolamënt de condomine y la tabela di milejims, stlarí les formalités canche al vëgn cherdé ite n'adunada y trat adöm te na tabela les maioranzes desvalies damanades, splighé i dovëis de n aministradú, analisé le cunt consuntif anual y i aspec che reverda la privacy.
Al é spo ince na pert pratica cun "fac simile" y lëtres model y na pert nöia olache al vëgn sintetisé les normes che vel atualmënter.
Le manual de condomine é gnü stampé dala Provinzia y al é da ciafé debann tla Zentrala di Consumadus dl Südtirol, pro la portina mobila di consumadus, te dötes les sëntes destacades y sön la plata internet (https://www.consumer.bz.it/de/kondominiumfibel).
Tan dî vel pa pordërt n bon?
Sce al ne vëgn nia dé dant val' d'ater él en linia de prinzip da se basé sön n "termo de prescriziun" de diesc agn (ince sce n valgügn iurisć é dla minunga che bons sides anfat ai scioldi y ne "toma" porchël mai). Sce al ne vëgn dé dant nia sön le bon, ne podessel, te degun caje, tomé bele do n valgügn mëisc.
Problematich él indere da apliché le dërt deache sce le comerziant ne reconësc nia la validité, spo messesson porté la cossa dan da signoria y chël ne paia nia la mëia.
Sce al vëgn indere dé dant sön le bon na data de tomanza tlera, spo vel chësc sciöche "fat fora danter les perts" y vëgn conscidré varënt.
Nüsc consëis: Damí él da se lascé mëte avisa por scrit döt ci che ara vá sön le bon: che pó pa cumpré ci, te ci botëga, por tan de tëmp cun chësc bon? Plü avisa che les informaziuns é, manco problems che al sará dedô. Y: lascesse fá bons che vá ince da mëte te tacuin, scenó él prigo che ai vais a finí te na lada y vëgnes desmentiá.


text:
Lagh de Com
El Laagh de Comm (Lago di Como in Italian; Lacus Larius in Latin) l'è un lagh lumbard natüral d'origin glacial, ch'el se tröva int i teritori di cumün ch'i fan part de le pruvìnce de Comm e Lecch.
L'è 'l terz laagh püssee gross d'Italia (146 km²) e l'è 'l primu cume svilüpp perimetral (170 km). L'è ancasì el secund püssee prufund d'Europa cunt i sò 410 meter. La sò lughezza l'è de 46 km (Gera-Comm) e l'è largh da 650 meter a 4,3 km.
Cumün lacüster[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Pruvincia de Comm: Argegn, Belas, Belan, Biev, Brien, Caraa, Cernobi, Culon, Com, Cunsili, Cremia, Dumas, Dungh, Dor, Fagee, Gera, Gravedona, Griant, Laj, Lenn, Lescen, Menas, Mezzegra, Multras, Müss, Ness, Ussüsc, Pianel, Pugnana, Sala, San Sir, Sörich, Turnu, Tremezz, Valbrona, Vercana.
- Pruvincia de Lecch: L'Abadia, Colich, Derv, Esin, Lech, Lierna, Malgraa, Mandel, Ulivee, Perlee, Valmadrera, Varena.


text:
Originalitad, integritad, fairness e collegialitad. Quels pleds stattan per la lutga svizra, il cumbat en il resgim, um cunter um. Ma era quest sport saja confruntà cun il maldiever da substanzas, il doping. Quai di Ernst König, il directur dad Antidoping Svizra.
Las festas da lutga cuzzan in entir di, la festa federala perfin dus dis. Qua èn l’abilitad da pudair sa revegnir ed il return suenter blessuras gronds temas. Quai èn tut parameters che pon render attractiv il maldiever da doping en la lutga svizra. Perquai faschain nus qua era dapli controllas che tar autras disciplinas che pretendan autras abilitads.
2022 controllas ha la fundaziun Antidoping Svizra fatg l’onn passà. La pli gronda part tar las sportistas ed ils sportists da las disciplinas velo, atletica leva, ballape, cursa lunga, hockey sin glatsch, nudar ed era tennis. Quai mussa il rapport annual.
E quel mussa era ch'igl ha dà 74 tests tar ils lutgaders. In da quels è stà positiv. L’avrigl avant in onn han ins chattà il medicament Tamoxifen en il corp dal lutgader da tschupè Martin Grab. Curt suenter ha la segunda prova confirmà quest resultat. Il cas n’è anc betg terminà ed i vala la presumziun d'innocenza.
Popularitad e daners augmentan privel da doping
Cumpareglià cun avant paucs onns hajan els augmentà fitg il dumber da tests, di König. Quai haja era da far cun la popularitad adina pli gronda dal sport da lutga. E cun quella popularitad ed ils daners che sajan oz involvids en quest sport, creschia era il squitsch sin ils atlets da mussar prestaziun.
In fatg ch’ins sentia cunzunt en quels onns ch'i dat ina Festa federala da lutga e da gieus alpesters, sco ussa la fin d’avust a Zug. En vista a quest eveniment hajan els era adattà lur concept da controllas.
En vista da la festa federala avain nus augmentà il dumber da controllas.
2022 tests da doping il 2018
Dumber da tests per disciplina:
ciclissem sin via 366
atletica leva 265
mountainbike 196
ballape 191
passlung 184
nudar 161
biatlon 148
hockey sin glatsch 147
ciclissem en halla 142
tennis 110
ski alpin 106
...
lutga svizra 74
Pli baud era quai anc auter. Enfin avant dus onns decideva l’Associaziun federala da lutga svizra sezza, cura e tgi che vegniva testà sin substanzas betg lubidas. In fatg che ha adina puspè procurà per critica ed ha mess en dumonda la credibilitad da quels tests. Dapi che l’associaziun è daventada commembra da Swiss Olympic avant dus onns, saja quai tut auter, di König.
Dapi dus onns tests independents
Ussa decidian els sezs co e cum ed era con savens ch'in lutgader vegnia controllà. Ed en il cas dals cas decidia era in'instituziun independenta, la cumissiun disciplinara da Swiss Olympic, davart las sancziuns. Quell'independenza na saja betg il davos era en l'interess da mintga singul lutgader è Ernst König persvas.
Quai dat ad el era la legitimaziun da dir ch’i na dettia nagin tractament spezial da la lutga svizra, mabain ch’el vegn controllà exact medem sco tut tschels atlets.
E quai augmentia la fin finala era la credibilitad da la lutga svizra. E sper l'originalitad, l’integritad, la fairness e la collegialitad è era la credibilitad quai che renda la lutga svizra uschè populara.
RR actualitad 12:00


text:
Ladir
Ladir a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 115 abitant e una süperfiss de 7.21 km², e al se tröva a una altitüden de 1276 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ladir a l'è tacaa ai cumün de Falera, Ruschein, Schluein, Schnaus.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Ladir in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
(DE)
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Media relaa a Ladir su Wikimedia Commons
- Sit ufizial (Todesch)
- Website of the Uniun culturala Ladir Mudel:Rm icon (Todesch) (Inglés)


text:
Iodio
El iòdio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol I. El g'ha nömer atòmich 53, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de iodio el g'ha 53 prutù. El fà part de la categurìa dei alògen.
A temperadüra e presiù stàndard el iodio el se prezènta come 'n sòlido löster de culùr négher-blö, che a temperadüre mìa gne tat àlte el sublìma enden gas de culùr viòla e che g'ha 'n udùr che dà fastìde.
L'è méno reatìf dei óter alògen ma 'l fùrma estès dei compòscc con tacc elemèncc chìmich. El g'ha apò a 'na quach caraterìstica de semi-metal.
El iodio, aisebé che 'n quantità pròpe pesène pesène, el g'ha 'na funsiù biològica esensiàla endei éser vivèncc. I urmù pruducìcc de la ghiàndola tiròide, la tiroxina e la triiodotironina, le g'ha dét el iodio.
Endèle persùne che rìa mìa a asùmer co la sò diéta 'na quantità asé de iòdio - per ezèmpe sèrte popolasiù che stà 'n zòne intèrne, endóche se màia póch pès o óter alimèncc che vé del mar - la carènsa de iòdio la mìna a l'ensorgènsa del gós. Isé che 'n sèrte de chèste zòne se fà 'na fùrma de prevensiù per mès de sal adisiunàt con quantità pesène pesène de sài de iodio (chèl che se conós come sal iodàt e/o sal ioduràt). La carènsa de iodio l'è apò a 'ntra le càuze de ritàrdo mentàl.
L'è stat scuprìt del Bernard Courtois endel 1811.


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Ordinn dl dé (Cunsëi provinziel)
L'ordinn dl dé vëgn metü adöm dal(a) Presidënt(a). Al contëgn dötes les chestiuns che ti vëgn metüdes dant al Consëi provinzial por gnì debatüdes y deliberades. Sön proposta po le Consëi inće deliberé da tó sö tl ordinn dl dé n punt nü. L orden dl di n'é nia ciamò desponibl, deache ël vëgn mëtü adüm tl momënt dla convocaziun (10 dis dan che la sesciun mëtes man).
L orden dl di dl Cunsëi provinziel de Südtirol vën mé scrit tla rujeneda tudëscia y taliana.
Download - Lëtra de convocaziun
- Lëtra de convocaziun 2021 (verjiun todëscia/taliana) [PDF 411 KB]
Download - Calënder dla sentedes
- Calënder dles sentades 2022 (Cunsëi provinziel y regiunel) (verjiun todëscia/taliana) [PDF 200 KB]
- Calënder dles sentades 2021 (Cunsëi provinziel y regiunel) (verjiun todëscia/taliana) [PDF 250 KB]


text:
In grond resun ha il chantun survegnì sin ses appel a persunas da tgira che n'èn betg pli activas. Passa 960 persunas cun ina professiun da tgira sajan s'annunziadas, quai ha inditgà il post da coordinaziun coronavirus dal Grischun a las gasettas da la Somedia. Ed els hajan cumenzà a reparter las persunas tenor lur scolaziun, ha il chantun fatg a savair. Anc n'èn dentant naginas persunas supplementaras activas en ils ospitals. Il program haja pir cumenzà.
Avant in'emna aveva il chantun intimà las persunas da tgira betg activas, da s'annunziar per pussaivels engaschis en connex cun il coronavirus. Il chantun vul uschia sa preparar il pli bain pussaivel per il cas ch'ils ospitals vegnan dumandads pli ferm en la crisa da corona.
Las persunas che sajan s'annunziadas fin uss vegnian da tuttas spartas da la tgira, da la medischina intensiva a spitex fin a la tgira psichiatrica. Er tuttas classas da vegliadetgna sajan s'annunziadas, da quellas en scolaziun fin a talas gist pensiunadas.