text:
Pilsner
Pilsner, Pilsener, Pilsen o abreviàt en Pils l'è 'n stil de bìra lager (cioè a bàsa fermentasiù) elaboràt en urìgin endèla cità de Plzeň (en tudèsch Pilsen) endèla part ucidentàla de la Repüblica Ceca.
L'è fabricàda co malt che vé la Moravia de tipo ciamàt apò a chèl "pilsen", àiva de dürèsa bàsa e sura de töt co fiùr de luertìs cultiàt de le bànde de la cità de Žatec (Saaz en tudèsch). La fermentasiù l'è fàda conden leàt che laùra a bàsa temperadüra (leàt a bàsa fermentasiù).
La bìra elaboràda segont el stil pilsen la g'ha 'n culùr ciar, en amàr médio-bas ma 'n profùmo bèl nèt de luertìs. El gràdo alcòlich l'è de sòlet entrà i 3 e i 5% en volüm.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El procès de elaborasiù de tipo Pilsner l'è stat ideàt del màster birér todèsch Josef Groll e mitìt en òpera per la prìma ólta ai 5 de utùer del 1842 endèl Bürgerlichen Brauhaus (che öl dì presapóch "birerìa cumünala"), a Plzeň (en todèsch Pilsen), en Boémia.
Chèsto tìpo de bìra el deènta sübit giü dei preferìcc 'ntra la zét, tat che 'ndèl 1859, la Bürgerlichen Brauhaus la pènsa de depozità 'l nòm todèsch Pilsner (che öl dì "de Pilsen"), come màrchio de urìgin.
Chèsto procès nöf de elaborasiù de la bìra el permèt de fà 'na bìra bèla ciàra e trasparènta, quan che 'nvéce le conoscènse de chèl tép là le pirmitìa de fà bìre piötòst scüre de culùr e trübie per vìa del leàt che restàa 'n sospensiù 'ndèle butìglie o 'ndèle bócc.
La difarensa, in sghej, cuma se dis, intra la Pilsner e e ij olter Lager (ciuè ij olter bir de media densitaa, a bassa fermentassiun e "invegiaa" di düü ai ses mis in lögh bej fregg - ciuè cunt temperadür arent ai 0 grad), l'è che la Pilsner l'è fada cunt giota moltada in d'una manera dulsa, tipega de la Buhemia, che la ghe da un culur ciar e net e un saur bel s'cet, e cunt un nümer ben püssee volt de laurtìs che 'l ghe da un bouquet e un saur pütost agher.


c: text/html

text:
En sia consultaziun a la confederaziun beneventa la regenza grischuna l'extensiun proponida da la giurisdicziun constituziunala sin plaun federal.
Sustegn per l'extensiun da la giurisdicziun constituziunala
La regenza grischuna beneventa l'extensiun proponida da la giurisdicziun constituziunala sin plaun federal. Per questa extensiun pledan motivs dal stadi da dretg e motivs federalistics sco er las experientschas ch'èn vegnidas fatgas cun la giurisdicziun constituziunala sin plaun chantunal. Quai menziunescha la regenza en sia resposta da consultaziun concernent la giurisdicziun constituziunala tar iniziativas parlamentaras.
La maioritad da la cumissiun per dumondas giuridicas dal cussegl naziunal propona d'abolir l'artitgel 190 da la constituziun federala. Applitgond leschas federalas en moda concreta sco p.ex. tras ordinaziuns federalas e tras relaschs chantunals, pudessan quellas alura vegnir examinadas areguard la cumpatibilitad cun la constituziun federala e cun il dretg internaziunal.
Gia en il rom da la revisiun totala da la constituziun federala è il chantun Grischun s'exprimì per l'extensiun da la giurisdicziun constituziunala sin plaun federal. Quella porscha als chantuns – en il senn d'in federalissem activ e cooperativ – la pussaivladad da salvar lur cumpetenzas constituziunalas e da rinforzar uschia lur posiziun. Ord vista da la regenza grischuna chaschuna la proposta dentant differentas dumondas areguard la realisaziun. Perquai animescha ella da prender per mauns – ensemen cun la midada constituziunala proponida – las adattaziuns necessarias sin il stgalim da las leschas.
Da vischnancas e da regiuns
- Schluein: La nova constituziun da la vischnanca da Schluein dals 6 d'avrigl 2011 vegn approvada.
- Samignun: La lescha per promover la construcziun d'emprimas abitaziuns e per restrenscher la construcziun d'abitaziuns secundaras, concludida da la vischnanca da Samignun ils 13 da zercladur 2010, vegn approvada.
- Tujetsch: La revisiun parziala da la planisaziun locala che la vischnanca da Tujetsch ha concludì ils 13 da favrer 2011 en vista a la realisaziun d'in lai da far bogn vegn approvada.
Projects da vias
La regenza ha approvà totalmain 985'000 francs per construir e per sanar il suandant traject da via:
- via sursilvana: lavurs d'impressari, Trin Mulin – Felsbach
Chaussas persunalas
- Nov incumbensà per l'infurmaziun tar la chanzlia chantunala daventa Luzi Bürkli, domicilià a Cuira. El cumenza sia plazza ils 2 d'avust 2011.
- Sandra Felix, domiciliada a Haldenstein, è vegnida elegida sco nova secretaria dal departament d'economia publica e fatgs socials.
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Acapulco
Acapulco (nom ufizial: Acapulco de Juarez) a l'è una cità e un port in sü la costa pacifega del Messich, 300 km süd-ovest de Cità del Messich. Acapulco a l'è in d'una baja funda e semi-circulara. Al gh'ha 616.394 abitant (2005).
A l'è una fermada per i nav che van de Panama a San Francisco. A l'è cugnussüda 'me sit türistegh e anca per i Quebrada, di tüfadur prufessiunista che ogni dì büten in de l'aqua financa de 35 meter d'alteza in d'una baja piscinina.
Acapulco a l'è un nom de prubabil urigin Nahuatl.


text:
Nikolaevsk-na-Amure
Nikolaevsk-na-Amure (in rüss HиkoлaeBck-Ha-AMype) l'è una citaa de l'estremu urient rüss, in sül fiüm Amur (defat el nom el vör dì Nikolaevsk in sü l'Amur) 80 km primm del sò estüari. Al censimeent 2002, la pupulaziun a l'era de 28.492 abitant.
Anca se la citaa al dì d'incöö l'è piscinina, la gh'ha avüü la sò impurtanza in di ann indree, quand a l'era el port principal de l'estremu urient rüss e capital del Teritori del litural (Primorje).
Fundada dal Gennady Nevelskoj in del mees de agust del 1850 in d'un teritori che alura l'era cines, la passa sota la Rüssia in del 1858.


text:
Comunione con delitti
Comunione con delitti (Cumugnòṅ cun di masamènt) 'l è 'n film indipendènt ad scarésa americàṅ dal 1976 'd Alfred Sole girâ cun 340.000 dòlar e pò basta.
'L è al prim film dla Brooke Shields ch'in alóra la gh'iva dód'ś an.
Sunt
Durànt i an Ssanta a Paterson (New Jersey) la Catherine Spages (Linda Miller) la và a catàr, insém a 'l sò dū fiōli Karen (Brooke Shields) e l’Alice (Paula Sheppard), al prēt dla sità, pàdar Tom (Rudolph Willrich).
La prima dal putìni l'è la più pìcula e la gh'à da preparàr-as p'r al sacramènt dla prima cumugnòṅ. Al prevòsar al gh rigàla 'n cruśifìs ma l’Alice, ch'la n à mai mandâ śò la separasiòṅ di sò genitōr e ch'l'è and dimóndi gelōśa ad sò surèla, la s mét adòs na mascra ch'la fà scarésa faghénd vgnir i śgriśōr a la śgnóra Tredoni (Mildred Clinton), la dóna ch'la dà na maṅ in cà a 'l religióś. Turnàda a cà, l’Alice la taca a far di daspèt a la putìna, śgranfgnànd-ag la sò bàmbula e srand-la dènt'r a 'n tanabùś.
Al dè dla serimògna, na figùra mascràda e vistìda ad śal la stròsa la pòvra Karen cun l’Alice ch'la tōś al sò pòst in céśa.
Quànd pò a pèrd la vita anc la sia dal putìni, l’Annie (Jane Lowry), cupàda cun dal scurtlàdi da la figùra in śal, la gh và in mèś l’Alice parchè a pâr ch'a sia stada lē. Ma anc sò pàdar 'l è in a risć ad far na bruta fiṅ.


text:
Brienn
Brienn (nom ufizial in italian: Brienno) l'è on comun de la Provincia de Còmm che'l cunta 6 493 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 6,2 km² e 'na densità de 1 047 ab./km².. Se troeuva a òvest del Lagh de Còmm.
Forsi el nòm del comun el vegn del celtegh Brig, che'l voeur dì "mont". Infatt anca incoeu in lombard i mont se ciamen bricch.
L'ha faa part de la piev de Ness.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Brienn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
El Cant di Italian
El Cant di Italian, conossuu anca come Fradei d'Italia (Italian: Il Canto degl'Italiani ò Fratelli d'Italia) a l'è ona canzon patriòttica italiana, compòsta in del 1847 a Genova.
El sò autor a l'è staa el patriòta genoves Goffredo Mameli, menter la musica l'è stada fada del Michele Novaro. In temp brev la canzon, che l'esalta i virtù italegh e l'invita i pòpoi de la penisola a unìss, l'è diventada vun di simboi del Resorgiment italian.
Per 'sto motiv, quand che l'Italia l'è diventada ona repubblica, el Cant di Italian a l'è staa scernii come inno provvisòri del stat noeuv, in sostituzion al vegg inno monarchich. La decision l'è stada ciappada el 12 ottober del 1946.
In del 2006 l'è staa propòst de rend offizial el sò status de inno nazional.
El Cant di Italian l'ha ricevuu, duranta la stòria repubblicana, on mucc de critich sia de part de la Mancina (per el sò caratter nazionalista e, segond vargun, maschilista) sia de part de la Lega Nord.
I paròll de l'Inno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fratelli d'Italia,
- l'Italia s'è desta,
- dell'elmo di Scipio
- s'è cinta la testa.
- Dov'è la Vittoria?
- Le porga la chioma,
- ché schiava di Roma
- Iddio la creò.
-
- CORO:
- Stringiamci a coorte,
- siam pronti alla morte.
- Siam pronti alla morte,
- l'Italia chiamò.
- Stringiamci a coorte,
- siam pronti alla morte.
- Siam pronti alla morte,
- l'Italia chiamò!
- Noi fummo da secoli
- calpesti, derisi,
- perché non siam popolo,
- perché siam divisi.
- Raccolgaci un'unica
- bandiera, una speme:
- di fonderci insieme
- già l'ora suonò.
-
- CORO
- Uniamoci, amiamoci,
- l'unione e l'amore
- rivelano ai popoli
- le vie del Signore.
- Giuriamo far libero
- il suolo natio:
- uniti, per Dio,
- chi vincer ci può?
-
- CORO
- Dall'Alpi a Sicilia
- Dovunque è Legnano,
- Ogn'uom di Ferruccio
- Ha il core, ha la mano,
- I bimbi d'Italia
- Si chiaman Balilla,
- Il suon d'ogni squilla
- I Vespri suonò.
-
- CORO
- Son giunchi che piegano
- Le spade vendute:
- Già l'Aquila d'Austria
- Le penne ha perdute.
- Il sangue d'Italia,
- Il sangue Polacco,
- Bevé, col cosacco,
- Ma il cor le bruciò.
-
- CORO


text:
10 01
Ol dé 10 de zenér l'è 'l 10 dé de l'an del calendare gregorià; manca 356 (357 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 10 de zenér al è ul dí da pòost 10 dal an dal calendari gregurian; i manca 356 (357 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1877 - Sa al stabiliss al statt Spagnöö ul servizzi militaar ubligatori (quàtar agn da servizzi atiif e quàtar a la reserva).
1920 - Al entra in viguur ul Trataa da Versaja.
1995 - Ul rei da Spagna, Gjuan Caarl I e l'ex-presideent di Statt Ünii, Jimmy Carter i utegn ul Premi da la Paas da la UNESCO.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1880 - Manuel Azaña, pulítich, scrituur e presideent da la II Repüblega Spagnöla.
1893 - Vicente Huidobro, pueta Cilées.
1956 - Antonio Muñoz Molina, scrituur Spagnöö.
1985 - Mònica López Moyano, meteuròloga da TV3.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1951 - Sinclair Lewis, scrituur Nòort-American.
1957 - Gabriela Mistral, puetessa Cilesa, Premi Nobel da Literadüra.
1961 - Dashiell Hammett, scrituur Nòort-American.
1993 - Antonio Manuel Campoy, crítich Spagnöö d'aart.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Arbö
Arbö (Arbeu in Piemuntes; Arborio in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 931 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 23,2 km² e ona densità de popolaziun de 40 ab./km².
El paes el se tröva tra 'l fiüm Sesia e 'l riaa Marciazza, al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Landiuna, Riscàt, Scilavengh e Vidlunch).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Arbö l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mesar
Meser ò anca Mesar (Mesero) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta 4 065 abitant. Chì la gh'è la tomba de la Santa Gianna Beretta Molla (nassuda a Monscia), prima donna sposada a vess canonizada (intel 1994) de puu de mill ann. L'è assee vesin al comun de Marcall, e infatt on proverb del loeugh el dis Mesar e Marcall, sbagg d'on gall.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mesar l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Tissi
Tissi l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Sassari. El g'ha presapóch 2.200 abitàncc, 'na superfìce de 10,35 km² e 'na densità de 181.16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Sassari, Ossi, Usini
La se tróa a méno de 8 km de la cità de Sassari en lìnea d'aria, 9,5 km dré a la stràda. Endèl sò teretóre gh'è 'n quach sicc archeològich, come 'l tùmulo de Sas Puntas e 'l Nuraghe Monte Sant'Andria. De vizità gh'è apò la céza de Santa Anastasia e Vittoria, e l'oratóre de la Santa Crus.
Colocàt endèla part setentriunàl de la Sardégna (Logudoro), sö la spónda mansìna del Rio Mascari (aflüènt del Rio Mannu de Porto Torres). El sò teretóre l'è perlopiö montagnùs, el se tróa a 235 méter sùra 'l leèl del mar,
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Denti
Denti (Dènt) 'l è na cumèdia négra dal 2007 ad Mitchell Lichtenstein, fiōl ad Roy espunènt dla Pop Art, preśentàda a 'l Sundance Film Festival dal stés an in du 'l à vins al prèmi speciàl dla giurìa par l'atōra Jess Weixler.
Sunt
Dawn O'Keefe (Jess Weixler) l'è na śóvna ch'la créd in di valōr cristiàṅ e ch'la pòrta avànti l'idéa ad rivàr vìrgin a 'l matrimòni tgnénd a drē a l'asuciasiòṅ ciamàda The Promise (La prumésa) insém a dū sò amìg, Alisha (Julia Garro) e Phil (Adam Wagner). Na sira la cgnós là un masć ch'al gh piàś dimóndi, Tobey (Hale Appleman), e la taca a 'ndàr fóra sèg, figurànd-as anc ad spuśar-al. Un dè, dòp ch'i éran andâ a far un bagn in un lâg, i s càtan da par lōr in na spilònca e i tàcan a baśàr-as. Tobey al vrév far na ciuladìna ma Dawn la n è briśa 'd acòrd sèg. Par far-la star sita, lò al gh dà un marùc faghénd-ag śbàtar la tèsta par tèra e acsè lē la pèrd i sèns. Al ragàs al n fà gnanc in tèmp a 'ndàr-ag dèntar ch'a sucèd un fat ad c'l àtar mónd: al sò pigugnìṅ al vèṅ dastacâ ad nét, finénd śò in dla pólvra. Tòlt dla scarésa, Tobey al s in và da 'd lè sigànd cuma 'n mat.
Faghénd un gir in d'l internet par capìr cuśa pōl èsar sucès, Dawn la cata 'n artìcul ch'al dascór dla Vagina dentata (latìn par bernàrda dintàda) e la taca a pinsàr 'd avér-gh-la anca lē, par via d'l inquinamènt e dal fum butâ fóra da dū siminéri dal pòst a gh'è 'l caś. La decìd acsè 'd andàr-'s a far védar da 'n ginecòlug, al dutōr Godfrey (Josh Pais), ma quànd qvést chè al próa a insfilsàr la maṅ dèntar la sò pèpa, al pèrd quàtar dida. Turnàda a cà, la cata sò màdar malàda, la Kim (Vivienne Benesch), par tèra ma a 'l sò fradlàstar Brad (John Hensley) a n gh'è gnanc indivìś parchè 'l è drē a far dal sès cun la sò muróśa Melanie (Nicole Swahn). Kim la vèṅ purtàda a 'l uśdàl ma a Ryan quél ch'a gh interèsa dabòṅ 'l è 'd purtàr-'s a lèt sò surèla...


text:
Sóta 'l Mut
Sóta 'l Mut (nòm uficiàl en italià: Sotto il Monte Giovanni XXIII) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de l'ólta pianüra del l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb a 17 km de la sità e a 305 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 4 348 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,1 km² e 'na densità de popolasiù de 853 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Imbìer, Carvìch, Mapèl, Püntìda, Téren.
Persùne 'mportànte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In chèsto pais l'è nàsit l'Angel Giuzèpe Roncalli che l'è pò deentàt Papa col nòm de Gioàn XXIII.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sóta 'l Mut l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Paés enzemelàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Tonga
El regn de Tonga a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è furmaa de pressapoch 170 isul (dumà 40 abitaa), spantegaa in trì rosc de isul in de l' Pacìfich, 650 km a est di isul Figi.
La capital a l'è Nuku'alofa.
La gh'ha una süperfiss de 748 km² e una pupulaziun de pressapoch 102.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tònga a l'è staa un pruteturaa del Regn Ünii del 1900 al 1970, quand che l'ha utegnü l'indipendenza.
Lenguv ufiziaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I lenguv ufiziaj de Tonga a hinn el tongan e l'ingles.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sport naziunal a l'è el rugby.
La squadra naziunala l'ha partecipaa a quater Campiunaa del Mund e a l'è intra i 13 püssee fort al mund.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tonga (nom ufizial: Pule'anga 'o Tonga / Kingdom of Tonga) a l'è un regn.
Ël re a l'è Siaosi Tupou V (del 2006).
Ël prim minister a l'è el Feleti Sevele (del 2006).


text:
Rapresentazion d'ona molecula d'aqua.
L'aqua o agua a l'è on compòst chimegh, trasparent, inodor, insipid, formaa de idrògen e ossigen, e la soa formula chimega l'è H2O. In d'on staat pussee impur la crea pioeuva, el mar, i lagh...
In del stat natural, l'aqua la sa troeuva meessedada cont alter sostanz (come saa mineraj, etc.). L'agua, quella pura, la se troeva domà in di laboratòri, grazzia a d'on quaj process de purificazion, per esempi la distillazion.
L'agua l'è ona sostanza cont ona struttura chimega particulara: la disposizion del spazi di duu atom de idrògen, a rappòrt con l'atom central d'ossigen, la permett la formazion de ligamm flebij intra l'atom de ossigen e quell d'idrogen con different pont d'idrogen. Chess chì l'influenza i propriedaa fisegh de l'aqua, soratutt:
- I temperadur de fusion e bujzion, relativament alt se paragonaa a di sostanz chimegh de pes molecular compagn, come, per esempi, el metan, l'amoniega o l'etan.
- La sova capacitaa de dissòlv i sostanz polar.
- La curva densità/temperatura olterada (par vergott el giazz el galleggia sora l'aqua liqueda).
Come tutt i sostanz, l'agua la pò mudà el sò stat.
- Agua: Stat liquid
- Giazz: Stat sòled
- Vapor: Stat gassos
Ligamm de foeura
L'aqua al è ün cumpost chimegh trasparent inudùr e senza saùr, faa de idrogen e ussigen, cun furmüla H20. In d'ün sò stat püssé impùr la furma piögia, i mar, i lach e olter ròp.
In natüra l'aqua la sa tröva mis'ciada cun olter sustanz (saj mineraj, gas...). Sa pöö mia truvà da l'aqua püra, in dal staa natüral, ma la sa pöö fà in laburatori cun prucess de pürificaziùn, cume la distilaziùn.
L'aqua al è üna sustanza cun üna strütüra chimega particulara. La dispusiziùn in dal spazzi di düü atum da idrugen a rapòrt cun l'atum zentral la permet la furmaziùn da ligamm flebil intra atum da ussigen e d'idrugen da mulecül da different punt d'idrugen. Chest chì l'afeta i pruprietaa fisegh da l'aqua.
- I temperatùr da füsiùn ed ebuliziùn, relativament òlt se cumparaa cun sustanz chimegh da pes mulecülar simel, cume par esémpi ul metàn, l'amuniaga u l'etàn.
- La süa capazitaa da disòlf i sustanz pular.
- La cürva densitaa/temperatüra alterada (par vargot ul giàss al gira sura l'aqua liquida).
Cume tücc i sustanz, l'aqua la pöö cambià de stat:
- Aqua = Stat liquid
- Giazz = Stat sòlit
- Vapùr = Stat gassùs
Rapresentaziùn d'üna mulecüla d'aqua.
Ligamm da föra
L'acqua (nom arcaich: aigua) a l'è un cumpost chimich trasparent inudur, insipid, furmaa per idrogen e ussigen, da furmüla empirica H2O, che la fund a 0 °C e büiss a 100 °C (cunt una pressiun de 1013 HPa). In d'un stat püssee u manch impür la fa sü la piögia, i mar, i lagh, i valdej, evi.
A la natüra tüta l'aqua la sa tröva mes'ciada cunt alter sustanz (saa minerai, gas, particül in suspensiun...). Mai ghe pudarem truvà de l'acqua püra, che sa la pöö utegnì dumà in laburatori cun prucess de pürificaziun, cume e.g. la distilaziun. L'aqua a l'è una sustanza cunt una strütüra chimica pecüliara. La dispusiziun del spazzi di düü atum d'idrogen a raport cun l'atum central d'ussigen la permet la furmaziun de ligam flebil intra atum d'O e d'H de mulecul de diferent (punt d'idrogen). Quest chì el afeta i prupietà fisich de l'aqua, suratütt:
- i temperadür da füsiun e ebüliziun, relativament alt se cumparaa cun sustanz chimich de pes mulecular simil, cume per esempi el metan, l'amuníaca, l'etan;
- la sua capacità de dissolv i sustanz pular;
- la cürva densità/temperadüra alterada (per vargot el giaz el flöta sura l'aqua liquida).
Cume tüt i sustanz, l'aqua la pö cambià de stat:
Representazziun d'una mulécüla d'agua.
Ligam da föra
L'eigua a l'è ü compost chémegh trasparent inodur, insípit, furmat par idròsen e ossísen, de fórmüla empírega H2O, che la font a 0 °C e böiss a 100 °C (con öna pressiú da 1013 HPa). Int un stat plö o manch impür la fa sö la piöída, i mar, i lagh, i aldej, etc.
A la natüra töta l'eigua sa la tröa mes·cjada con otre söstanse (sale minerale, gas, partícöle in söspensiú...). Mai om ghe pudarà tröá de l'eigua püra, che sa la pöö otegní noma in laboratore per i prossess da pürificassiú, come e.g. la distilassiú. L'eigua a l'è una söstansa con öna strütüra chémega pecüliara. La dispusissiú al spassi di du àtom d'idròsen per raport a l'àtom sentral d'ossísen la permet la formassiú de liamm flébel intra àtom d'O e d'H de molécüle con diferent (pont d'idròsen). Chest-ché al afeta le propietà físeghe de l'eigua, suratöt:
- i temperadüre da füsiú e eböjissiú, relativament ote si comparade cun di söstanze chémeghe de pes molecülar símel, come par esempi ol metà, l'amoníaca, l'età;
- la sò capassità de dessolví i
söstanse polare;
- la cürva densità/temperadüra oterada (par ergot ol gjass al flöta sura l'eigua líqueda).
Come töte i söstanse, l'eigua la pöl cambiá da stat:
Representassiú d'öna molécüla d'eigua.
Liamm da fò


text:
Ehrendingen
Ehrendingen (Äredinge in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 164 abitant e una süperfiss de 7.31 km², e al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ehrendingen l'è staa furmaa ufizialment el prim de ginee del 2006 da la fusion dei cumün de Oberehrendingen e Unterehrendingen. A l'è tacaa ai cumün de Schneisingen, Niederweningen, Wettingen, Ennetbaden, Freienwil, Lengnau.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ehrendingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Ranunculaceae
Le Ranunculaceae i è 'na famìa botànica che la töl dét piànte de portamènt vàrio: de sòlet i è erbàcee, méno de spès lianùze o arbustìve. Le piànte de chèsta famìa le crès endèle regiù temperàde e frède de l'emisfér stetntriunàl: en sèrte regiù temperàde frède le pöl rià a furmà l'elemènt duminànt de la flòra (compàgn che 'n Siberia, 20% de le Angiospermae).
Murfulugìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fiùr, segónt le descrisiù clàsiche, el dimùstra caràter tipicamènte primitìf. I fiùr, en generàl, i è vistùs, con funsiù vesilìfera, de sòlet atinomòrf (iregolàr en sèrte zèner compàgn de Aconitum o Consolida). El pereànse l'è furmàt de giü o du vertezèi, de spès mìa diferensiàcc endèn càles e 'na coròla véra e pròpria: i sépali difàti i pöl ciapà 'na funsiù vesilìfera, envéce pétali i pöl mancà o éser mudificàcc mìa de póch. De spès i pétali i pöl véser trasfurmàcc en nétari. L'androcèo l'è furmàt de divèrsi stam, dispunìcc a spiràl, coi filamèncc lìber. L'ovàre l'è sùpero quàze sèmper furmàt de nömerùs carpèi, de sòlet lìber. Le fòie le pöl véser entréghe o dividìde a dispozisiù spiralàda o opòsta. El fröt l'è vàrio e l'è giü dei caràter dopràcc per sudivìder la famìa en sotafamìe e tribù. El pöl véser en achénio (trasformasiù de 'n ovàre con divèrsi carpèi che se sèra ognü de per sò cönt), en folìcol (trasformasiù d'en ovàre con póch carpèi con dét divèrsi òvuli), 'na càpsula o de rar 'na bàca.
-
-
folìcoi de Helleborus niger
-
-
Tasonomìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per vìa de l'eterogeneità morfològica de le spéci de chèsta famìa, la tendènsa dei autùr piö recèncc l'è de redefenéser la tasonomìa. La famìa la vé mantognìda vàlida de töcc; el sistéma filogenétich APG el la mèt endèl ùrden de le Ranunculales endèl clàde Eudicotiledoni. Clasicamènte (Tamura, 1993 [1]) vignìa ricunusìt 5 sotafamìe sö la bàze de caràter cromozòmich e morfològich (Hydrastidoideae, Thalictroideae, Isopyroideae, Ranunculoideae, Helleboroideae). Segóndo i dàti molecolàr piö recèncc gh'è stat prupunìt el cladogràma ché sóta per le sudiviziù al intèrno de la famìa:
El zèner Glaucidium l'ìa stat asegnàt a 'na famìa a pàrte (Glaucidiaceae [2]) ma che l'è mìa tat l'è stat ricunusìt come 'n mèmber primitìf de le Ranunculaceae. Le sotafamìe Hydrastidoideae e Glaucidioideae i è furmàde de 'na spéce apéna (Hydrastis canadense e Glaucidium palmatum). Coptoideae la g'ha dét 17 spéci e Thalictroideae 450. Le ótre 2025 spéci (81% del totàl) i è asegnàde a le Ranunculoideae.
Üzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèle Ranuncolaceae gh'è dét divèrse spéci vilinùze o condèna tosicità dèbola, vergöne le g'ha proprietà oficinài per vìa de la prezènsa de alcalòidi e glucòsidi. Divèrse spéci (compàgn de Anemone, Aconitum, Consolida, Clematis, Delphinium, Helleborus, Trollius) le vé cultiàde per la belèsa dei sò fiùr.
Zèner de la famìa de le Ranunculaceae[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa la töl dét presapóch 1500 spéci per 'na sinquantìna de zèner. I piö reprezentàcc i è: Ranunculus (600 spéci), Delphinium (365 spéci), Thalictrum (330 spéci), Clematis (325 spéci) e Aconitum (300 spéci).
Zèner a ólte mensiunàcc endèla leteradüra e cunsideràcc sinònim:
- Aconitella (= Delphinium)
- Alexeya (= Paraquilegia)
- Anemoclema (= Anemone)
- Anemonidium (= Anemone)
- Anetilla (= Anemone)
- Aphanostemma (= Ranunculus)
- Archiclematis (= Clematis)
- Arcteranthis (= Ranunculus)
- Arsenjevia (= Anemone)
- Aspidophyllum (= Ranunculus)
- Atragene (= Clematis)
- Batrachium (= Ranunculus)
- Beckwithia (= Ranunculus)
- Callianthemoides (= Ranunculus)
- Capethia (= Oreithales)
- Casalea (= Ranunculus)
- Ceratocephalus (= Ceratocephala)
- Clematopsis (= Clematis)
- Cyrtorhyncha (= Ranunculus)
- Diedropetala (= Delphinium)
- Eriocapitella (= Anemone)
- Ficaria (= Ranunculus)
- Gampsoceras (= Ranunculus)
- Garidella (= Nigella)
- Halerpestes (= Ranunculus)
- Jurtsevia (= Anemone)
- Komaroffia (= Nigella)
- Krapfia (= Ranunculus)
- Kumlienia (= Ranunculus)
- Megaleranthis (= Eranthis)
- Paropyrum (= Isopyrum)
- Piutta (= Thalictrum)
- Psycrophila (= Caltha)
- Rhopalopodium (= Ranunculus)
- Schlagintweitiella (= Thalictrum)
- Shibateranthis (= Eranthis)
- Stipularia (= Thalictrum)
- Syndesmon (= Anemonella)
- Viorna (= Clematis)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ *Tamura M. (1993) "Ranunculaceae." en: Kubitzki, K., Rohwer, J.G. & Bittrich, V. (Editors). The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons.Springer-Verlag: Berlín ISBN 3-540-55509-9
- ↑ * Tamura (1972) Morphology and phyletic relationship of the Glaucidiaceae. Journal of Plant Research 85:29-41. [1]


text:
Gland (VD)
Gland a l'è un cumün svizzer del distret de Nyon, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 30 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 11605 abitant.
El cumün de Gland al se tröva a una altitüden de 32 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Begnins, Dully, Luins, Nernier (FR-74), Prangins, Vich, Yvoire (FR-74).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cità de Gland, sit ufizial
- The Toblerone Trail
- Germain Hausmann: Gland in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Congo
El Còngo (Congo in frances) a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacaa al Gabon, al Camerun, a la Repüblica Demucratica del Congo, a la Repüblica Centrafricana e a l'Angola ("exclave" de Cabinda). 'L'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Brazzaville, del nom de l'espluradur ital-frances Pierre Savorgnan de Brazza.
Al gh'ha una süperfiss de 342.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 4 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Congo a l'è staa un pussediment de la Francia, cunt el nom de "Moyen-Congo", fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Còngo (nom ufizial: République du Congo) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Denis Sassou Nguesso (del 1997).
El prim minister a l'è l'Isidore Mvouba (del 2005).


text:
Katowice
Katowice (parnúnzia: [katɔ'vʲitsɛ] (Cech: Katovice, Tudeesch: Kattowitz; Slesian: Katowicy) l'è la décima citaa plüü granda da Pulònia, inscí cuma la capitala da la resgjun da Silèsia, al süüt da la Pulònia, a la vora di valdej Kłodnica e Rawa. Chesta citaa-chí l'è vün di principaj céntar indüstriaal da Pulònia, e la citaa la plüü impurtaant da la Zona indüstriala da la Alta Silèsia, una megalòpoli da 3.487.000 abitaant (2001).
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'àrea intuurn a Katowice, l'Olta Silésia, a l'è stada abitada da Silesiaan ètnich finn daj primm sécuj. L'è stada da prima guvernada da la dinastía Pulunesa di Piaast finn a l'estinziun, burlaant dopu int i dumini di Asbüürgh. La citaa medésima l'è stada fundada íntal sécul 19, una períuda in la quaal l'àrea l'era sota al dumini Prüssian, e Katowice l'a gagnaa ul status da citaa íntal 1865. Abitada principalmeent da Tudeesch, Silesian, Gjüiif e Pulunees, Katowice l'è deventada paart da la Secunda Repüblica Pulunesa grazzia aj Powstania śląskie (videe anca, in Inglees: Silesian Uprisings), intra 1918 e 1921. L'àrea l'è stada dividüda da una cumussiun alliada, lassaant Kattowitz dal custaa Pulunees, cunt una autunumía impurtaant. La citaa l'a fiurii grazzia a un laarg depòsit da mineraal int i muntaagn vesinn. Una esensiva cressüda da la citaa la dependeva sü l'estrazziun dal carbun e i indüstrii da l'azzaal, scumenzaant düraant la revulüzziun indüstriala. Da receent, grazzia a di refuurm ecunòmich, a gh'è staa un despiazzameent da l'indüstria pesaant veers ul setuur terziari. Intra 1953-1956 Katowicw l'è stada reanuminada Stalinogród daj Cumüniist Pulunees. Un bell puu da dagn eculògich i-è staa faa düraant ul guveern cumünista, però di cambi receent aj regulameent, prucedüür e pulítich i-a faa turná indree la plüpaart di dagn.
Distrecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cültüra e ozzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Teatru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Teatre de Silèsia (Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego)
- Teatru Ateneum (Teatr Ateneum)
- Teatru Korez (Teatr Korez)
- Teatru Cogitatur (Teatr Cogitatur)
- Teatru-cínema Rialto (Kinoteatr Rialto)
Müsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filarmònica de Silèsia (Filharmonia Śląska)
- Estrada Śląska
- Scena GuGalander
- Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia
Cínema[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- IMAX
- Cinema City - Punkt rozrywki 44
- Cinema City - Silesia City Center
- Centru de Cinema Helios (Centrum Filmowe Helios)
- Cínema Cosmos (Kino Kosmos)
- Cínema Światowid (Kino Światowid)
- Teatru-Cinema Rialto (Kinoteatr Rialto)
Müsee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müseu of Silesia (Muzeum Śląskie)
- Müseu d'història Katowice (Muzeum Historii Katowic)
- Müseu Archidiecezjalne
- Müseu Misyjne OO. Franciszkanów
- Müseu Biograficzne P. Stellera
- Müseu Prawa i Prawników Polskich
- Müseu Najmniejszych Książek Świata Zygmunta Szkocnego
- Izba Śląska
- Centrum Scenografii Polskiej
- Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego
Media da cumünicazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- TVP 3 Katowice
- TVN24 - department Katowice (TVN24 - oddział Katowice)
- Radio Katowice
- Radio Flash
- Radio Roxy FM
- Radio Planeta
- Dziennik Zachodni
- Gazeta Wyborcza - department Katowice
- Fakt (gazeta) - oddział Katowice
- Echo Miasta
- Metro (gazeta) Katowice
- Nowy Przegląd Katowicki
Personn famuus da Katowice[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hans Bellmer, fotògraf surrealista
- Henryk M. Broder, periodista
- Maria Goeppert-Mayer
- Kurt Goldstein, neurologista
- Jerzy Kukuczka
- Kazimierz Kutz
- Franz Leopold Neumann
- Hans Sachs
Videe anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Àrea metropolitana da l'Alta Silèsia (Górnośląski Okręg Przemysłowy)
- Kopalnia Wujek (Kopalnia Wujek)
- Aeropoort internazziunaal da Katowice (Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice)
- Lista da síndich da Katowice (Prezydenci Katowic)


text:
Stoicismo
Ol Stoicismo a l'è stacia öna curènt de la filosoféa greca.
Cuntegnüü
Ol Zenù, ol fundatùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Dré al 301-300 prìma de Crést, ol Zenù de Cissio a'l' istitüess a Atene la Stoà, mia fö di müra ma in sènter sità, apröv a l'agorà, la piassa principàl. Chèsto fato l'indecia zamò öna diferènsa nèta rispet a la scöla epicöréa: la scöla stòica la se farà dét sèmper de piö indela realtà sitadina e indel sò sistéma edücativ. Defàt, ü decrét sitadì,l'à unuràt ol Zenù per èss istàcc co la sò éta ü modèl per i zuègn. Forbe ol Zenù a'l sè copàt a 72 agn, 'dré al 262-61 prìma de Crèst, e l'è stàcc sotràt a spèse pöbleghe indel capsant de la sità, e pör lü l'ìa mia nassìt a Atene, ma 'l gh'ìa riàt forbe 'dré al 311 de Cissio, indel'ìsola de Sipro, doe l'ìa nassìt 'dré al 332 prìma de Crést. Öna storièla la cönta sö che a Atene, in d'üna bütìga de librér, l' ìa sintìt léns sö i Memorabel d'ol Senofunt, ch'i parlàa d'ol Socrat, e l' à domandàt indoe se pülìa troà di ómegn compagn. Ol librér a'l gh' à segnàt ol cinech Cratete, che 'l passàa vià prope in de chèl momét. Dóca, ol Zenù ghe sarèss indàcc adré in d'ü prìm momét a l'insegnamét cinech, che, insèma a la riprésa de quàch téma platonègh, l'arèss lassàcc l'imprónta in d'üna di sò prìme övre, la Repüblega. Defàt, chechissé, lü'l sostegnìa l'abolissiù di sólcc, di tempi e di matrimòne, a'l vedìa la ìra cumünità indela cumünità di bù, ma l'ametìa pò la libertà de incest e, in cas de bisògn, de canibalismo. Pò dopo, al Zenù gh'è pertöcàt de lassà chèsto lìgam tròp istrénc co 'l cinismo, e l'à stödiàt i tèniche de discüssiù e pò a de l'argometassiù, var a dì la dialètega, insema al Stilpù e al Diodor Crono, che la tradissiù la lìga a ün ólter ràm del socratismo, la scöla megàrica. Quase söbèt, però, l'à tràcc impé üna sò scöla, e'l gh'à metìcc de banda a l'insegnamét la composissiù de scrécc. Nissù de chèsce a'l gh'è riàt: de lùr a m'gh'à domà di tìtoi e quàch tochèl. La stèssa sórt la gh' è capitàda a töcc i libèr stòici de l' età elenìstega, dóca per rimèt insèma chèsta filosoféa mè de trà a mà i discüssiù di scritùr andégher, prìm de töcc ol Cicerù.
I ólter diretùr de la scöla stoica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al Zenù 'l gh'è sücedìt indela diressiù de la scöla ol Cleant de Ass (in Asia Minùr). Inféna a la sò mórt, che la gh'è stàda indel 230-29 prìma de Crést, al Cleant 'l gh'è tocàt de fruntà, de öna banda, i crìtiche müìde a i dutréne stoiche da part di académici, e de chèl óltra, l'enderéss che 'l tràa in söl cinech che ün ólter scolàr d' ol Zenù, l'Aristù de Chio, 'l vülìa dàga al stoicismo, co'l dì che 'l nesessare per la filosoféa l'è domà la ressèrca etica. Ol Cleant, al contràre, 'l gh'à dàcc ön aiöt speciàl suertöt a la fìsica e a la teologéa. L'önègh scrìt stoìch de chèsto tép ché che'l gh'è riàt intrégh l'è giöstopónt l'Inno a Zeus d'ol Cleant, indoe a'l sélebra ol re de l'ünivèrs.
A'l Cleant 'l gh'è sücedìt ol Cresép de Soli (pò a lé in Asia Minùr), che l'à guidà la scöla inféna a la mórt, che la gh'è stàcia in tra 'l 208 e ol 204 prìma de Crést. Lü l'à inviàt là ön'övra sistemàtega de recostrüssiù d'ol stoicismo, co 'l scrìv öna quantità strasurdenaria de lìber (sircumsirca 700, de chèsti domà i tìtoi di òvre lògiche a i rìa deperlùr a 311). Issé ghe l'à cassàda là a i obiessiù di aversare, specialmét de l'académich Arcesilao. I scrécc d'ol Cresép i ere pié de citassiù di libèr d'ólter, di poéti in particulàr; i ere stàce üsàde seès per sostègn i sò proposissiù, seès per criticà chèle di ólter, issè l'àn ciamàt per sgarbèl sanguèta de liber.
Ma'l confrónt co i dutrene e i argomentassiù portàde inàcc de ólter enderèss filosofègh l'è stàcc esensiàl per ol laörere d'ol Cresép e, in zeneràl, di stòici. Issé lùr i è riüssìcc a imponì ol sò vocabolàre filosofègh, che l'è deentàt öna sòrt de lengoa cümù, indoe la pölìa èss tràda fö pò a la sostansa ach de filosofèe diferècc del stoicismo. Per la sò granda övra de difesa e sistematisassiù di dutrene stòiche, ol Cresép l'è stàcc consideràt öna sòrta de segónd fundadùr d'ol stoicismo, tàt de riàga a dì sö che sènsa ol Cresép ghe sarèss gnàch istacia la Stoà. Mia de ràr di dutrene che la tradissiù andeghéra l'à riconossìt a i stoici in zeneràl a i se pöl reportà al Cresép prope debù.
A lü'l gh'è söcedìt ol Diogen de Babilonia, nassìt a Seleucia, che indel 155 prìma de Crèst l'arèss fàcc part, insema a l'academìch Carnera e al peripatetégh Critolao, de öna famósa ambassaréa inviàda di ateniés a Róma. Chèl àn ché a'l sègna in d'öna quàch manéra ol vesinàss üficiàl de la filosoféa greca al mónd romà.
Ol sapiènt stoico e l'ünità de la filosofèa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I stoici a i riprénd sà in zeneràl ol ligàm strénc che ol Socrat e, in söl sò sólch, ol Platù i gh'ìa stabilìt in tra vertü e saì. In manere dièrse seès l' Aristotel, seès l'Epicür i gh'ìa sladinàt chèsto ligàm. Co i stoici, invésse, ol sapiènt e l'ómen pié de vertü i tórna amò a binà. L'afermassiù che ol sapiènt a l'è infalibel l'è öna turututèla che la se ripèt a partè d'ol Zenù: la conossènsa infalibel de l'urden rassionàl e divì d'ol mónd la deénta per fórsa ü comportamèt rassionàl del töt compàgn a chèst'urden. Dóca, ol sapiènt a l'è dét in töt e per töt in d'ön urdèn che 'l trasmèt sigürèssa e lü presènta ü comportamét regulàr compàgn a chèl de la natüra, sènsa fal e gnà dondamécc. Chèsto perchè ol sapiènt, in grassia d'ol sò saì, a'l s'è tràcc indrè öna ólta per töte del teré incèrt e bösiér di upiniù e di passiù, indoe ghe bórla dét la magiùr part di ómegn.
Issè ol sapiènt stoico a'l deénta ol vira erède de la moràl militàr, chèl che 'l bandóna mai ol sò pòst deante a töcc i atàch che 's völ, tàt di passiù che de la sórt o di tiràgn. De ché la vègn al mónd la figüra pupulàr del stoico indiferènt, che amò incö indela lengua e indela manéra de pensà de la zét la bina co la figüra del filosef. Ol gàndol de chèsta figüra l'è la stabilità: ol saì a'l se pöl mia sgörlì vià del sò pòst, l'è öna séma che dopo de lè 's pöl piö 'ndà inàcc. Issè l'è fassel riàga a mèt al pari la vertü di dia e di ómegn e, indel cas del sapiènt stoico, la diferènsa de lièl rispèt a la divinità la pàr adritüra scanselàda.
Ol mèt a pari la eta del sapiènt e chèla divina a'l deénta ön'afermassiù fèss fórt d'ol dominà de la filosoféa sura töcc i ólter modèi de eta di ómegn. Ol sapiènt, pösta, l'è öna figüra de confì: i stoici i riconóss che ol sapiènt a'l gh'è mai stàcc o, al massem, a'l gh'è stàcc fèss póche ólte, ü ogne sinquesènto agn, comè la fenìs, l'arès dìcc ol Seneca, piö ràr di parcc de öna müla, segónd ol Cresép. Chèl che 'l cönta però l'è mia tàt ol sò èss vira; defàt, co 'l trà 'mpé la figüra d'ol sapiènt, i stoici a i völ dàga là a i sò scolàr ü modèl, che forbe 's pölerà mai metès al pari, ma prope per la sò glubalità e radicalità bù de dàga a la eta ün enderéss töt növ e sensa döbe. Deante a lü gnà la sórt gnà la stòria o i condissiù fisiche, pulitègh o sociai a i ghe 'n pöl de negót. Ol stoico che l' insègna a scöla l' è mia ol sapiènt, ma l' è almanch in càs de dàn ol quadèr e indeciàl comè modèl. De ché ol caècc scödìt per secói de l'insegnamét stoico de prèss a i élite de goèrno indel mónd de lengua gréca e a Róma. Ma qual' ela la sostàssa de chèst insegnamèt? I stoici a i gh' à ön' idèa féss fórt de la filosoféa comè önega e sistematéga. Chèsta la se fà 'n trì tòch: lògica , fisica e etica, ligàcc in tra de lùr sènsa pölè destacàs. Tra i trì tòch de la filosoféa la gh ' è mia öna scara. Sigürzà che per vìv bé ghe öl che la lògica e la fisica a i gh ' à de stà sóta a l' etica, ma in töte i manére mè èss sapiècc e dóca conóss a pié pò a la lògica e la fisica. Dóca, ol fàss in trì de la filosoféa, a'l gh' à per i stoici domà ol compèt de mèt in mostra e insegnà. Per trasmèt la conossènsa de la filosoféa stoica l' ocór tràla fö tòch per tòch in chèst' urdèn: lògica, fisica, etica.
Conóss e argomentà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol termèn lògica a'l ne vè de logos, che l' öl dì seès resù, seès discórs. Per i stoici lé l'è mia, comè per l' Aristotel, ü strümét de la sénsa, ma öna part definìda de la filosofèa. i sò ogècc i è i discórs. Lè la se fà fö in retorega, o sénsa di discórs lóngh, e dialetega, che ol Cresép a'l definìss comè sénsa di laùr significàcc e significàncc. Ach per i stoici, comè per i epicürei, la conossénsa la nass de la sensassiù. Quàd che l' ómen a'l vé al mónd, ol sò servèl l' è öt, e comè che ü laùr de fö a'l tóca dèt i séns, la se fórma la representassiù ( in grégh fantasía) de lü. i representassiù a i è conservàde in memòria e de memòrie repetìde del stèss laùr a i nass i concècc o nussiù zenerài. A parté de chès-ce concècc a i se pöl furmà, per sömeassa, analogèa, trasposissiù, cumpusissiù e cuntrarietà, di óter concècc, che i gh'à mia negót che ghe corispónd indel mónd sensibèl.
In d'ü prìm momét ol procèss de conossènsa l' è domà passìv: ol Zenù la mèt a pari de la mà aèrta. Pó dopo l' intervé ol sogèt che 'l conóss: ol Zenù el mèt a pari l'aséns, dàcc de la mét a la representassiù, a la mà saràda sö ü petinì. L'aséns l' è indel dàga trà a la representassiù del laùr. Invèsse ol pögn a'l ghe corispónd a la katálepsis, che l'öl dì comprensiù (ciapà). Per i stoici l'erùr l'è pusebel e l'è töt indel dàga l'aséns a representassiù ch'i gh'à mia corispondènsa indela realtà. Invèsse, la representassiù comprensìa o cataletéga l'è sempèr vira perchè stampàda del laùr che la prodüs. Dóca, lé l'è ol criterio de erità. I opiniù, a i è pò a lùre ön aséns a ergót, ma mia fórt o fàls. Defàt per i stoici a i gh'è mia di basèi in tra ol conóss e ol mia conóss.
La conossénsa, o sénsa bèla e bùna, l'è indel ciapà ü laùr de manéra che la nòsta comprensiù de lü la pöl mia èss tràda zó de nissüna argomentassiù. A diferènsa di animài, chi fà zó domà vèrs, l'ómen a 'l pöl trà insèma i sò conosésse co 'n d'öna lengua articulada, fàda de prupusissiù ch' i stabilìss di ligàm corispondécc a la realtà. I stoici a i gh'à aiötat féss tàt ol svilüpo de la gramatega co l' mèt insema öna terminologéa che la 'ndàa bé per indecià i tépp di vèrb o i cas de nóm e agetìv. I paròle, comè sùgn i è materiài, chèl che lùre i öl dì (significàt) no.
Per i stoici, materiàl l'è töt chèl che 'l pöl fà o patì ön'assiù, defàt, lùr i distinguìss fö tra ol laùr materiàl e i paròle ch'i 'l la sègna, materiài pò a lùre, e ol significàt (lektòn) che l' è chèl che i paròle a i öl dì sö e che 'l permèt de nüminà ol laùr. La dialetèga la gh ' à per ogèt i significàcc, ch 'i pöl èss complécc o no. Chèi mia complécc a i vè ciàmacc di stoici axiòmata, e i pöl èss vira o fàls, prope issé comè per ol Platù e l'Aristotel. La sò verità o falsità l' è precisada del corispónd o meno a l stàt di laùr manifestàt de la representassiù comprensìa, che la ghe mèt sempèr deante a laùr particolàr e mai üniversài. Per i stoici ghe n' è mia de üniversài in natüra, e chèsto a 'l se riflèt sö la sò la manéra de 'ntìnd la logica che la se 'nterèssa mia di termègn üniversài, ma de proposissiù ch 'i reàrda i laùr singói. Lùr i ghe fà a mét a la furma logica di asersiù e issé i dövra di variabèl per indecià giöstopónt i proposissiù ( l' Aristotèl i a dövràa per indecià i termègn di proposissiù). I stoici i è fèss aténcc a la congiunsiù (e), a la disgiunsiù (o) e a i cundissiunài o implicassiù (se..., alùra...), doe ol se l' è l' antecedént e l' alùra ol conseguént. Ü cundissiunàl 'l pöl valì sènsa èss per fórsa ira. Quàd 's pöl dì che ü cundissiunàl el vira? Segónd i stoici ü cundissiunàl l' è ira quàd che l' antecedént e ol conseguént i è töcc dù ira o fàls o se de no quàd che l' antecedént l' è fàls e ol conseguént vira. L'è fàls domà in d' ü cas: quàd che l' antecedént l' è ira e ol conseguént l' è fàls.I cundissiunai i è esensiài per trà insema di argomentassiù, che i è fàce de ü pér de premèsse e d'öna conclusiù, ma i gh 'à mia la furma d' ü silogìsmo aristotelégh, perchè i stà mia impé in sö i ligàm che i ciàpa dét i termègn ch' i segna i concècc üniversài, ma in sö ligàm tra proposissiù. In particolàr, la demostrassiù l'è ü resonamét che a partì di premèsse, co la lògica, la descoergìss öna conclüsiù che l' è mia patòca. per i stoici töcc i argomentassiù i se röspa a sìch progècc, dìcc anapodetégh var a dì indimostràcc e indimostrabèl e ch' i è:
1. (premèsse) Se p, alùra q ma p (conclüsiù) dóca q
2. (premèsse) Se p, alùra q ma mia q (conclüsiù) dóca mia p
3. (premèsse) Mia: e p e q ma p (conclüsiù) dóca mia q
4. (premèsse) O p oq ma p (conclüsiù) dóca mia q
5. (premèsse) O p o q ma mia q (conclüsiù) dóca p
Religiù, natüra de l'ómen, libertà e sità cosmica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I stoici a i s' è interesàcc pò de ünivèrs e divinità, de vertü, passiù e de cosmopolìtismo.
RELIGIÙ: indel mónd a i gh 'è dù prensépe , ü atìv (matèria) e ü passìv (furma). In realtà i è tecàcc insèma e i è materiài. La matèria l'è còrp, la furma l'è la natüra o Dio. Per i stoici, comè per ol Platù, la divinità l'è la Proidènsa.
NATÜRA DE L'ÓMEN: l'anima de l'ómen l'è üna part de bóf che 'l düra, dóca l'è materiàl pò a lé e l'è fàcia di sìch séns, de la capassità de rassà e de parlà e del dominadur o prensépe diretìv che l' se tröa indel cör, comè per l'Aristotel. I stoici i nega la tripartissiù de l' anima d' ol Platù; l' anima l' è ü laùr önegh e ol sò prensépe diretìv l'è la resù. I passiù i stà in d'ön giödèsse sö chèl che l' è bè o mal. Co la resù l'ómen a'l ghe ria a capì che la vertü l'è chèla roba che piö de töte a'l la öta a conservàss. Pò dopo, co la resù, ghe se ria a capì coss' è l' è ol bé prope debù. La màssima règola moral l' è  >. Per i stoici bé e mal a i è domà la vertü e ol vésse; a töcc i óter laùr - pò a la eta e a la mórt - a i ghe dìs indiferécc.
LIBERTA' E SITA' COSMICA: per i stoici l' ómen a'l gh' à la libertà de fà ol bé o 'l mal. La libertà la stà mia indel cattà fò tra i tàte possibilità ma indel indàgh adré al destì de propia olontà, Domà ol sapiènt l' è libèr prope debù perchè a'l conóss l' urdèn üniversàl; perdepiö i sapièncc i furma üna cümunità che la se slarga fò a ciapà dét l' ünivèrs intrégh: chessché l'è ol glandó d' ol cosmopolitismo stoico. La sità cosmica l'è tegnida sö de üna lege natüràl ispiràda a la resù üniversàl e mia a i interèss di singóle sità. Ol sapiènt stoico a'l pöl fà pulitéga ma ol sò càmp de assiù a 'l gh' à mia termègn.


text:
Categuria:Taula periòdica
Vus in de la categuria "Taula periòdica"
In quela categuria chì gh'è i 50 paginn indicaa de 50 che gh'hinn in tutal.
E
G
- Gas nòbil
- Grupp 10 de la taula periòdica
- Grupp 11 de la taula periòdica
- Grupp 12 de la taula periòdica
- Grupp 3 de la taula periòdica
- Grupp 4 de la taula periòdica
- Grupp 5 de la taula periòdica
- Grupp 6 de la taula periòdica
- Grupp 7 de la taula periòdica
- Grupp 8 de la taula periòdica
- Grupp 9 de la taula periòdica
- Grupp de l'azòt
- Grupp de la taola periòdica
- Grupp del bòr
- Grupp del carbòni


text:
São Tomé (isula)
L'isula de São Tomé (in purtughes Ilha de São Tomé) a l'è l'isula principala del rosc de isul de São Tomé e Príncipe, che l'è faa de dü isul. La gh'ha pressapoch 133.600 abitant (2004), el 96% del tutal del stat, e una süperfiss de 854 km² (l'isula a l'è 48 km per 32 km).
D'urigin vulganiga, la sò altitüdin massima a l'è el Brich de São Tomé, de 2.024 m.
Divisiun aministrativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula, insema ai isulot arent, la furma la pruincia de São Tomé, che l'è dividüda in 6 distret:


text:
Rìa de Sólt
Rìa de Sólt (Riva di Solto in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa sol Lach d'Izé a 40 km de la sità e a 186 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 869 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 8,6 km² e 'na densità de popolasiù de 101 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Fonté, Marù (BS), Parsànega, Pizògne (BS), Sólt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rìa de Sólt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Vasco Rossi
Vasco Rossi 'l è 'n cantànt itagliàṅ dimóndi famóś. Al sò scutmâj 'l è Al Blasco.
Biugrafìa
L'infànsia
Vasco Rossi al nas a Zòca in Pruvincia ad Mòdna al 7 ad Favràr dal 1952. Al nóm al gh'è dâ da sò pàdar Giovanni Carlo, ch'ad mistér al fa al camiunìsta, par far 'n umàǵ a un sò cumpàgn ad parśòṅ in Germâgna durànt la secónda guèra mundiàla.
Fin da putèṅ al studdia cant a la scóla dal mìstar Bononcini par vulér ad sò màdar Novella Corsi e al taca a pasiunàr-as a la mùśica. A 13 aṅ al vins 'l Usignolo d'oro (Uśgnól 'd òr), na manifestasiòṅ canòra mudnéśa, nada in cuntràst a 'l Zecchino d'oro, mènt'r a 14 an al s unìs a i Killer, al sò prim grup muśicàl. Dal grup, ch'al cambia nóm in Little Boys, al fà part anc Marco Gherardi, che più dna vòlta al sarà cumpàgn 'd aventùri ad Vasco.
Prim pas
Al sò prim 45 gir, incìś in dal 1977, 'l è Jenny/Silvia. 'L aṅ dòp a vèṅ fóra al sò prim àlbum Ma cosa vuoi che sia una canzone (Ma cuśa vō't ch'la sia na cansòṅ, praticamènt vindû sōl in Emégglia-Rumâgna). Al disc 'l è ad stamp ad cantautōr, incóra luntàṅ da la linnea rock ad Vasco di aṅ sucesìṿ.
Al secónd àlbum al vèṅ publicâ in dal 1979 e al s ciàma Non siamo mica gli americani (A n sém minga gl'americàṅ) e al gh'à dèntar Albachiara, una dal sò canti più famóśi. Al disc al mùcia sù più sucès in di cunfrónt ad quél ad prima, ma gnint ad chè.
La prima aparisiòṅ ad Vasco in televiśiòṅ l'è dal 10 ad Śnar dal 1979, quand al partécipa cuma cuncurènt a la trasmisiòṅ "10 Hertz" ad Gianni Morandi. A la fiṅ dal prugràma, Vasco al canta La strega (la diva del sabato sera).
Al 31 'd Utóbar dal 1979 al mór sò pàdar 'd infàrt méntar 'l éra in sima a 'l sò camion.
'L aṅ dopa a véd la luś al tèrs àlbum Colpa d'Alfredo. Gnanc quést chè al vénd dimóndi anc p'r la censùra ch'al subìs da la raddio parchè al sìngul umònim 'l è cunsiderâ vulgàr e ufensìṿ.
La pupularità ad Vasco Rossi la taca a crésar dòp ch'al s eśibìs a Domenica In par cantar Sensazioni forti. Al giurnalìsta dal setimanàl Oggi, Nantas Salvalaggio 'l al crìtica duramènt, dgénd ch'l è un drugâ pódag, catìṿ e 'n imbambî.
Vasco a gh rispónd ciamànd-al „cal tipo ch'al scriv in sal giurnàl“ in dla canta Vado al massimo.
Al sucès
'L è cun al quart album ch'a taca a rivàr al sucès. Siamo solo noi al vèn publicâ in dal 1981 e 'l è cunsiderâ òṅ di sò lavōr più bèi. La cansòṅ ch'la dà al tìtul a 'l àlbum 'l è 'n "inn generasiunàl", ch'al và bèṅ anc al dè 'd incō p'r i sò fans.
Ma al lavōr ch'al càmbia radicalmènt la caréra ad Vasco l'è la partecipasiòṅ a 'l Festival ad Sanremo. Nunustànt al fat ch'al festival dla cansòṅ itagliàna la n faga minga part dal panuràma artìstic dal rocker, Vasco Rossi e al sò grup i decìdan ad sfrutàr al mumènt faghénd-al partecipàr a cla vedrìna lè.
L'è acsè che in dal 1982, Vasco al và a Sanremo a cantàr Vado al massimo: quand pò al mòla tut purtànd-as adrē al micròfun in dla bisàca dal giachét, al fà un muć ad rumōr parchè al gh casca śò faghénd un stus dal porco Diàvul parchè 'l è tacâ a 'l amplificadōr cun un fil. Fra i cundutōr e al pùblic in sala a gh vèn al pànic.
In Avrìl dal stés an a vèṅ fóra 'l àlbum umònim ch'al restarà in clasìfica par sédas stmani.
'L aṅ dòp Vasco al s preśénta incora a Sanremo cun Vita spericolata: prima ch'la canta la finìs, Vasco al mòla tut e al và via lasànd ch'a sia al playback a finìr la cansòṅ. La canta la finìs in penùltma puśisiòṅ ma la dvénta 'n clàsic dla mùśica itagliàna.
La dròga e la parśòṅ
Dòp la publicasiòṅ d'l àlbum Bollicine (ch'al vins al Festivalbar dal 1983 e ch'al rèsta in clasìfica par 33 stmani e 8 al prim pòst) e dla racòlta Va bene, va bene così, i carabinér i 'l arèstan parchè i gh càtan 26 gram ad cucaìna in cà. Vasco al và in parśòṅ e al gh rèsta par 22 dè (5 da par lò). In dal panuràma muśicàl itagliàṅ sōl Fabrizio De André e Dori Ghezzi i gh daṅ 'n apóǵ: Vasco al vèṅ cundanâ a 2 an e 8 méś par detensiòṅ ad sustànsi stupefacénti.
Da 'd lè a pòc, Vasco al fà catàr in di negòsi Cosa succede in città (Cuśa sucéd in sità, 1985), cunsiderâ par sèrt aspèt 'l àlbum dla sò secónda vita, cun soquànt braṅ stòric, ma par la crìtica i tèst i èṅ piutòst fiàp.
La cunsacrasiòṅ (1987-1994)
In dal 1987 al tórna ad preputénsa in sla sèna cun C'è chi dice no (A gh'è qualchidòṅ ch'al diś ad nò): 'l àlbum al rèsta in clasìfica par 38 stmani e al prim pòst par 12 stmani.
In dal 1989 al fà al sò prim àlbum par la EMI, Liberi liberi (Lìbar lìbar): dal sò tour al rigìstra un disc dal viṿ, "Fronte del palco" (Frònt dal palc, 1990).
'L an dòp i s fànan dū cuncèrt a Milàn e a Róma (al 10 e al 14 ad Luj) ch'i faṅ sù un muć ad gint. Na part dal cuncèrt dla tapa lumbàrda la sarvìs par rigistràr Vasco live 10.7.90 San Siro: Vasco Rossi al dvénta al prim artìsta itagliàṅ a muciàr sù un nùmar acsè grand ad spetadōr, cavànd-gh-la là in dua sōl al stéli furastéri i gh séran davśinâ.
Dvintâ pàdar par la tèrsa vòlta, al cantànt al fà gnir fóra 'n at'r àlbum Gli spari sopra (I spar ad sōvar, 1993) ch'al gh fa vìnsar 10 disc ad plàtin. Anc al sìngul Gli spari sopra 'l è un sucès e al gh'à dèntar al remix ad Delusa cun di ciàr riferimènt a 'l ragasóli ad la traśmisiòṅ Non è la Rai. Par tuta rispósta Ambra Angiolini la taca a cantàr e balàr cla canta lè durànt al sò prugràma.
Madurasiòṅ artìstica (1995-2000)
In dal 1995 al rocker 'l è incóra a San Siro p'r un dópi cuncèrt par la cauśa dla Jugoslavia ch'l'è in guèra: "Rock sotto assedio". Par 'l ucaśiòṅ, Vasco al canta par la prima vòlta, in manéra parféta, la canta ad Francesco De Gregori Generale.
Dal 1996 'l è 'l àlbum Nessun pericolo... per te (Gnanc un perìcul par tè) ch'al gh'à dèntar i sìngui Gli angeli, dedicâ a 'l amìg Maurizio Lolli mòrt ad càncar e al cui vìddeo 'l è dirèt par Roman Polański, e Rewind.
In dal 1998 al fà gnir fóra al disc Canzoni per me (Cansòṅ par mè) e al vins al Festivalbar cun al braṅ Io no.
I an dal sucès ad masa (2001-incō)
Al 2001 'l è 'l an dal disc Stupido hotel (Hotel minciòṅ) e anc dal tèrs Festivalbar vins par Ti prendo e ti porto via.
In dal 2002 a vèṅ fóra la racòlta dla EMI Tracks cun dèntar la cover ad Generale.
Buoni o cattivi (Bòṅ o catìṿ), rigistrâ a Bulòggna e a Los Angeles, 'l è 'l àlbum più vindû in Itâglia in dal 2004.
Al 12 ad Maǵ dal 2005 'l IULM ad Milàṅ a gh dà la làurea "honoris causa" in Siènsi dla cumunicasiòṅ, un „pès ad carta“ che Vasco 'l eśibìs urguglióś e cun dl'emusiòṅ didicànd-al a sò màdar e a i sò studdi universitàri mulâ lè a sò tèmp.
Vasco Rossi 'l à purtâ avànti cun al sò apóǵ la lista dla "Rośa in dal pugn" ad Marco Pannella in di elesiòṅ pulìtichi dal 2006 (parmiténd-ag ad druàr la cansòṅ Siamo solo noi par la reclàm dal partî) e 'l à dâ di bèsi par finansiàr al cartèl dl'Unione.
A gl'elesiòṅ p'r al Presidènt dla Repùblica dal 2006, a la secónda e tèrsa vutasiòṅ, al cantànt 'l à ciapâ un vōt tut i dū al vòlti.
Al 28 ad Mars dal 2008 al pùblica Il mondo che vorrei (Al mónd ch'a vrév), ventunéśum àlbum dal cantànt (quindicéśum in studi). Il mondo che vorrei 'l è anc al nóm dal prim braṅ tirâ fóra da c'l àlbum lè.
Al 29 ad Mars dal 2011 Vasco Rossi al dà vita al sò sedicéśum àlbum in studi, Vivere o niente (Vìvar o gnint), dódas braṅ fra i quài i gh'èṅ i dū sìngui Eh... già e Manifesto futurista della nuova umanità.
In d'l Agóst dal 2011, dòp èsar stâ dimés da 'n uśdàr ad Bulógna par n'uperasiòṅ a 'l custajóli ch'i gh'ìvan purtâ n'infesiòṅ a i palmòṅ, in sal sò sit ad Facebook al dà adòs a Luciano Ligabue, dgénd ad lò ch'al gh'à «Un bicér ad talènt in un mar ad preśunsiòṅ».[1]
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1978 - Ma cosa vuoi che sia una canzone (Lotus LOP 12802)
- 1979 - Non siamo mica gli americani (Lotus LOP 12804)
- 1980 - Colpa d'Alfredo (Targa Italiana, TAL 1401)
- 1981 - Siamo solo noi (Targa TAL 1404)
- 1982 - Vado al massimo (Carosello, CLN 25095)
- 1983 - Bollicine (Carosello, CLN 25101)
- 1985 - Cosa succede in città (Carosello, CLN 25109)
- 1987 - C'è chi dice no (Carosello, CLN 25121)
- 1989 - Liberi liberi (EMI Italiana)
- 1993 - Gli spari sopra (EMI Italiana)
- 1996 - Nessun pericolo... per te (EMI Italiana)
- 1998 - Canzoni per me (EMI Italiana)
- 2001 - Stupido hotel (EMI Italiana)
- 2004 - Buoni o cattivi (EMI Italiana)
- 2008 - Il mondo che vorrei (EMI Italiana)
- 2011 - Vivere o niente (EMI Italiana)
Àlbum dal viṿ
- 1984 - Va bene, va bene così (Carosello, CLN 25105) - cun 'n inèdit
- 1990 - Fronte del palco (EMI Italiana) - cun 'n inèdit
- 1990 - Vasco live 10.7.90 San Siro (EMI Italiana)
- 1999 - Rewind (EMI Italiana)
- 2005 - Buoni o cattivi live anthology 04.05 (EMI Italiana)
- 2009 - Tracks 2 - Inediti & rarità (EMI Italiana) - cun tri inèdit
- 2010 - Vasco London Instant Live 04.05.2010 (EMI Italiana)
Racòlti uficiàli
- 1997 - Rock (BMG Ricordi)
- 2002 - Tracks (EMI Italiana)
Mini cd
- 2007 - Vasco Extended Play
Racòlti minga uficiàli
- 2006 - The Platinum Collection
- 2007 - The Singles Collection (EMI Italiana)
Nòti
- ↑ Vasco contro Liga: «Un bicchiere di talento in un mare di presunzione» Corriere.it, 7 'd Agóst dal 2011


text:
Selvì
Selvì l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö sö ün altipià tra la Al Seriana e la Al Serina che l'è öna lateràl de la Al Brembana.
El g'ha 'na popolasiù de 1 999 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 6,4 km² e 'na densità de popolasiù de 312 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 21 km de la sità e a 926 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Albì, Àlgua, Aviàdech e Nèmber.
Per Selvì la pasàa la Strada Mercatorum che la 'ndàa da Bèrghem sö fina 'n de la Al Telina. La Strada Mercatorum l'è pò stàcia bandunàda a partì dal 1592/1593 quàndo i à dervìt fò la Strada Priula.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Selvì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Oeuv
Ij oeuv che vegn di usej domestegaa, soratutt quij de gajna, fann part del mansgià de tucc i dì di uman, e anca de tanc animaj,[1] grazzia a la sova fazil digestion e al so volt contegnuu proteich.
Cuntegnüü
Variedaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oeuv de la pitta l'è de segur el pu cognossuu e 'l pu consumaa de tucc, però intra quij pussee comun besogna anca noverà quell de aneda, quell de polla, e quell de struzz che l'è putost grand e 'l po rivà a pisà püssee de 13 ett.
Parvenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El contegnuu de l'oeuv l'è quattaa del guss, che, de sollet, l'è besg o bianch de color. L'oeuv el gh'ha on cuu e 'na guzza. Fà cunt de balanzà on oeuv in su 'l so cuu l'è ben dura, e squas impossibel, senza ris'cià de s'ceppall. Ona voeulta s'ceppaa 'l guss, dent de l'oeuv troeuvom tutt intorn el carlamm, on film bell sottil, e dent del carlamm gh'emm poeu 'l ciar che l'è ricch de protein, e in fin el rossumm cont chel so tipegh color ross naranz.
Us Culinari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ij oeuv hinn bon de fà tanc piatt, coma per esempi, ij oeuv a la coch, ij oeuv in cereghett, ij oeuv strepazzaa, etc. Ij oeuv servissen anch in del fà la majones, la briosc, e, per l'appont, la pasta a l'oeuv.
Ris'c per la Salud Umana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ij oeuv hinn la font la pu comun de salmonella. La reson l'è che rest de escrement del cuu de la gajna poden 'gnì a contatt cont i toch intern de l'oeuv, e, se majaa foeura cru poden fà on gran maa a la salud.
Insci de ris'cià mo, a l'è mej fà insci:
- Consumà oeuv cruu domà quand che vun l'è segur che sien ben nett.
- Nettà ben ij oeuv innanz de majàj.
- Fa ben attenzion che, ona voeulta overt, ij oeuv hinn minga a contatt cont el sporch de gajna.
Fatt Curios[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'oeuv l'è la cellula, la pu granda, cognossuda in su la terra al didincoeu.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Kenneth F. Kiple, A Movable Feast: Ten Millennia of Food Globalization (2007), p. 22.


text:
Boat Trip - Crociera per single
Boat Trip - Crociera per single (Viàś in Naṿ - Cruśéra par put) 'l è 'n film còmic dal 2003 ad Mort Nathan, prudót da di Tedésc e da di Americàṅ, cun al Prèmi Òscar Cuba Gooding Jr. ch'al fà al prutagunìsta.
Sunt
Mulâ da la sò muróśa Felicia (Vivica A. Fox), dòp ch'in na gita in mungulféra al gh'iva butâ adòs al sò gòmit in dal méntar ch'al gh dmandàva la maṅ, Jerry (Cuba Gooding Jr.) al decìd ad dar-'g un taj faghénd na cruśéra par cgnósar dal bèli fighi insém a 'l sò amìg Nick Ragoni (Horatio Sanz). Ma qvést chè, in 'n atàc ad cretinìśia, al tōś in gir al muróś ad quél d'l agensìa ad viàś che, par vindicàr-as, al gh mòla dū bijét par na cruśéra par fnòć.
Quànd i s rèndan cònt dal tranèl 'l è tròp tard ma in mèś a 'l mâr a n gh'è gnint da far, sōl tgnir avèrt i òć e paràr via un vèć ciamâ Lloyd Feversham (Roger Moore) ch'al gh'iva butâ i òć adòs e ch'al gh gira 'd intóran cuma na mósca in si pét.
Da 'n elicòtar, culpî sénsa vlér da na sćiuptàda 'd un tiraràś, a vèṅ catâ sù un grup ad śugadōri ad vòley śvedéśi ch'i tōśan acsè pòst insìma a la naṿ par la cuntintésa ad Nick ch'al 'n inprufìta pra far-ag di sfrēg e par spalmàr-ag dla créma par tìnśar-'s sóta 'l sōl, preśentànd-as cuma 'n fnòć. Che lōr i n gh'aṅ gnint in cuntràri ma la sò alenadōra (Lin Shaye), un dunèṅ brut cuma la fam e catìva cuma na spusla, la 'l para via. E quànd Nick al gh próa cun l’Inga (Victoria Silvstedt), cl'atra là la s càmbia ad cambra cun lē par pò catàr-'s a lèt cun al galét.
In cal méntar Jerry al cgnós la Gabriella (Roselyn Sánchez), na ragasōla ch'la lavóra lè faghénd l'animasiòṅ e insgnànd a balàr. Quànd òṅ di balarèṅ 'l è custrét a rinunsiàr a 'l spetàcul dla sira, Jerry al tōś al sò pòst trucànd-as da dóna sénsa savér che la Felicia l'è lè in mèś a 'l pùblic e ch'la 'l véd far al stimulèṅ. Se cun lì lē al ròbi i pàran andàr a raméngo par sèmpar, al stés quèl a n s pōl minga dir cun la Gabriella ch'la dvénta sò amìga e, cardénd-al un gay, la gh dmanda ad far-ag védar cum i s tìran i buchèṅ dand-ag na banàna in maṅ p'r insgnàr-ag.


text:
Federalism
El Federalism (del Latin: foedus) a l'è un concet pulitigh induè che un grüp de member a hinn ligaa insema cun un coo che'l guverna in manera rapresentativa. El termin federalism a l'è dupraa anca per descriv i sistema de govern induè che 'l pudè a l'è spartii in d'una quaj manera - de pü o de men granda - intra un'uturità centrala e i so ünità pulitigh custituent (stat, pruinc...). El federalism a l'è un sistema induè che el pudè de guvernà a l'è spartii intra pudè centraj e decentraa, in quel che l'è ciamaa despess federaziun. I sustenidur del federalism a hinn de solet ciamaa federalista.


text:
Muammar Gheddafi
El Muammar Gheddafi (in areb: القذافي, Muʿammar al-Qadhdhāfī, nomm intregh Muʿammar Abū Minyar ʿAbd al-Salām al-Qadhdhāfī; Sirt, 7 de giugn 1942 - Sirt, 20 de ottober 2011) l'è staa on soldaa e on politigh libigh. A l'è staa de facto el capp de la Libia per oltra quarant'ann (del 1969, dopo on golpe contra el re), fina a la soa deposizion e mort duranta la Guerra Civil Libiga del 2011. In verità lù el gh'ha mai avuu a longh incarigh offiziai, perchè lù el s'era daa domà el titol de "Guida e Capp de la Rivoluzion de la Granda Jamāhīriyya Araba Libiga Popolar".
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm de Gheddafi l'è vun de quei con pussee variant grafigh al mond: el sò nomm in areb classigh, l'emm giamò scritt pussee sora a l'è Muʿammar al-Qadhdhāfī, pronunciaa /muˈʕammaru lqaðˈðaːfiː/, menter in del dialett libigh el se dis /muˈʕæmmɑrˤ əlɡædˈdæːfi/. Lù istess l'è mai staa bell ciar sora a la manera de scrivel con l'abecee latin: in d'ona quai soa lettera el se firmava Moammar El-Gadhafi, menter in sul sò sitt offizial gh'era scritt Al Gathafi.
Chì de sotta, on esempi de come l'è scritt giò in di vari lengov:
- Italian: Muammar Gheddafi.
- Ingles: Muammar Gaddafi.
- Todesch: Muammar al-Gaddafi.
- Frances: Mouammar Kadhafi.
- Spagnoeu: Muamar el Gadafi.
- Olandes: Moammar al-Qadhafi.
- Turch: Muammer Kaddafi.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nass a Sirt, che al temp la partegn a la Provincia de Misurada (Italia), in d'ona famiglia islamiga de la qual però se sa proppi pocch. In del 2009 ona veggia sciora israeliana de origin libiga, ona tal Rachel Tammam, l'ha ditt che 'l Gheddafi el gh'avria 'vuu anca ona origin giudea, perchè la soa mader la saria stada la soa zia Razale Tammam; però i storigh hann mai confermaa quella storia chì, inscì la podria vess domà ona leggenda.
A ses ann Gheddafi l'è staa ferii al brasc del s'ciopp de ona bomba che l'era restada intrega di temp de la guerra: in de l'esplosion moeuren duu sò cusin.
La cunquista del podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra el 81956 e 'l 1961 l'ha studiaa a la scola coraniga de Sirt, in de la qual l'incontra i idei panareb de Gamal Abd el-Nasser (president egizian), che ghe piasen proppi tant. In del 1968 el decid d'entrà in l'Accademia Militar de Bengas. Dopo el cors e dopo 'n brev period de specializzazion in del Regn Unii, el tacca la soa carrera in de l'esercit, col ciappà a vintsett ann el grado de capitan.
Già che l'era minga content del governa del re Idris I, che ghe somejava tropp visin ai Statt Unii e a la Francia, el 26 de agost del 1969 el se mett a la guida de on colp de Statt contra el re; el primm de settember la nass la Repubbliga, guifada de on Consili de la Rivoluzion faa sù de dodes militar de ispirazion nasseriana e comandaa del Gheddafi, che intant el s'è promoss indeperlù a Colonnell (titol che 'l tegnarà per tutta la vita). In pocch temp el regimm de Gheddafi el vegn ona vera e proppia dittadura.
El governa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fina ai Ann Vottanta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Consili, per vorè del Gheddafi, el fa sù ona noeuva costituzion che la fa sparì tucc i partii politigh e i elezion. La Libia la muda nomm e la se ciama Jamāhīriyya (on termin inventaa per l'occasion e traa foeura de la parolla jumhūr, che al plural el fa jamāhīr e 'l voeur dì "massa de gent"). El Gheddafi el gh'ha intenzion de trovà ona "terza via" al comunismo e al capitalismo: el proeuva a messedà insemma i princippi del panarabismo e quei de la socialdemocrazia (senza democrazia, però). El Gheddafi el scerniss de mostràggh a tucc i sà idei politigh e filosofigh in del sò Liber Verd (titol che 'l ciappa ispirazion del Liber Ross de Mao Zedong), sortii foeura in del 1976.
In nomm di sò ideai, el fa nazionalizzà la pupart di proppietà petrolifer forest, de sarrà sù i bas militar american e ingles e toeu via ai comunità italiana e giudea tucc i sò ben, e poeu de scasciài via in del 1970. A partì de quell ann, ogni 7 de ottober la gh'è stada la festa del "Dì de la Vendetta", cioè la scasciada di 20.000 italian che viveven anmò in Libia.
In de la politiga foresta, el Gheddafi el ghe da sostegn a l'OLP de Yasser Arafat contra Israel e 'l spera che ghe sia on'union tra i paes musulman de l'Afriga, soratutt con la Tunisia: ma la resposta negativa del primm minister tunisin del temp, el scior Bourguiba, el fa vegnì meno quella idea chì. Inoltra el Gheddafi l'è staa vun di pocch leader del mond che l'ha segutaa a vess amis di dittador Idi Amin Dada e Jean Bokassa (quell lì però domà in del temp che 'l diseva de vess musulman).
Per on poo de temp in del 1972 el Gheddafi l'è anca el primm minister de la Libia ad interim, ma poeu el lassa el post a ʿAbd al-Salām Jallūd.
In del 1977, grazie ai danee vegnuu foeura del petroli, el regimm el fà sù ona quai opera in favor de la proppia nazion, compagn de strad, ospedal e industri. Inscì, vista la popolarità che 'l gh'ha in 'sto moment, in del 1979 el Gheddafi el lassa ogni carega offizial: anca se 'l resta l'unigh capp de la Libia, de quell moment el tegn domà el titol de "Guida de la Rivoluzion".
I Ann Vottanta el veden sostegnì l'IRA e 'l Settember Negher, semper per i sò idei anti-americann e anti-israeliann; la CIA l'accusa de avè organizzaa di attentaa in Sicilia, Scozia e Francia.
In del 1986 lù l'è ormai el nemis numer vun di Statt Unii che inscì deciden de lanciàggh on quai razz contra el sò palazz: in del raid la moeur la soa tosa dottada, però lù el se fa nagott perchè l'era staa vertii del president del Consili italian Bettino Craxi; a bon cunt, per vendicàss, el Gheddafi el fa lancià contra Lampedusa on para de missil SS-1 Scud, che però finissen in del mar.
Inoltra, per ordin del Gheddafi, el 21 de dicember del 1988 el s'cioppa ona bomba in d'on aerei a Lockerbie (Scozia), che la coppa tutt i 259 passegger; l'ONU, stufida del comportament de Gheddafi, la fa sù on embargo contra la Libia; domà in del 1999 el Gheddafi el ghe consegna i terrorista.
Del 1990 in poeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A partì di Ann Novanta, col vedè come l'è che l'era dree a 'ndà mal l'economia libiga, el Gheddafi el decid de mudà el roeul del regimm in del camp internazional; per esempi el se s'cera contra l'invasion del Kuwait e 'l sostegn i trattativ de pas tra Etiopia ed Eritrea. Inoltra, la consegna di terrorista de Lockerbie la convincc l'ONU a toeu via l'embargo.
I Ann Dumilla inoltra veden Gheddafi tornà semper pussee amis de l'Occident, anca cont i Statt Unii e l'Italia.
La guerra civil e la mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai inizzi del 2011, sù l'onda di rivoeult de la Tunisia e de l'Egitt, anca i libigh tacchen a protestà per el regimm de Gheddafi; lù el ghe respond cont el mandà l'esercit a coppà la gent, inscì la s'cioppa prima ona rivoeulta e poeu man a man ona vera e proppia guerra civil. Menter i ribei tegnen la zonna a est del Paes, i fedee de Gheddafi resten in de l'ovest. Ma la NATO la se s'cera cont i ribei, e inscì adasi adasi la vittoria la passa in di man del CNT (Comitaa Nazional Transitori); la pupart de la gent del governa de Gheddafi le bandona e la passa coi rivoltos.
I soldaa de Gheddafi resisten on fracch a Tripoli, poeu a Beni Ulid e infin a Sirt, la città indove l'è nassuu; insemma a lor gh'è anca el Gheddafi, che 'l voeur minga lassà el sò paes, e on sò quai fioeu. El 20 de ottober del 2011 i ribei ciappen finalment Sirt e troeuven el dittador sconduu in d'ona busa; le ferissen ai gamb e, menter el porten in gir per la città per fàggh vedè a tucc che l'è proppi lù, el coppen (anca se lù l'aveva pregaa de sparà minga).
Famiglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gheddafi el s'è sposaa dò voeult; la prima voeulta (1969) cont ona certa Faitha, ma lù l'ha lassada dopo domà ses mes. La segonda voeulta l'è staa cont ona donna de origin ungares, ciamada Safia Farkas.
De la prima miee, el Gheddafi el gh'ha 'vuu on fioeu: Mudammad (1971).
La segonda miee inveci el gh'ha daa a lù alter sett fioeu:
- Sayf al-Islam (1972-...).
- Saadi (1973-...).
- Hannibal (1975-...).
- Aisha (1977-...).
- Mutassim (1977-2011).
- Saif al-Arab (1982-2011).
- Khamis (1983-2011).
Tucc i sò fioeu gh'hann avuu di incarigh politigh duranta el sò period de governa sora la Libia. Trii de lor hinn mort duranta la guerra del 2011, segutaa on poo dopo del sò pà.


text:
Müzica medievàla
Se ghe dis müzica medievàla a la müzica europèa 'ntra la fì del sècol V e 'l prensépe del sècol XV.
Cuntegnüü
Premèsa: parlà de müzica medievàla al dé de 'ncö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El tìtol, dopràt per la müzica de piö o meno mìla agn de stória e per la müzica de 'n sach de paés, el bràsa sà 'n möcc de ròbe diferènte. En piö, per diferènte rizù, la müzica del medioévo, cóme quàze töta la müzica del pasàt, l'è vergóta 'mpusìbil de recostrüì precìs spacàt a cóme che l'éra 'na ólta. 'Na part de chèla müzica là l'è mai stàda scriìda e l'ia 'mparada a orècia o 'nventàda al momènt. La müzica che gh'è stàt scriìt, envéce, l'è mia fàcil de capéser perchè la fòza de scrìer müzica l'éra diferènta e apò perchè la scritüra la pöl mìa descrìer töte le finèse che le fa pàrt de la müzica che se scùlta.
I prufisùr e i müzicìsti del dé de 'ncö i stüdia töta la docümentasiù del pasàt per sercà de capéser mèi e recostrüì con piö tacc detài la müzica medievàla. L'è 'n camp de ricérca stòrica e artìstica 'n gran vìf per el nömer de docümencc nöf che se seghéta a troà e per le pusìbii diferènse de 'nterpretasiù dei docümencc che se conós zabèla. Chèl che sa conós de chèsta müzica 'l prezènta 'n gràn nömer de tradisiù che le 'nterèsa töcc i momèncc dèla vìda: müzica de céza, müzica civìl, müzica de sunà 'n bàita, müzica per le fèste o per el disnà, müzica de balà, müzica de cantà o de sunà, müzica rafinàda e cumplicàda o müzica piö fàcil. Müzicìsti de mestér o müzicìsti per pasiù: pròpe compàgn che al dé de 'ncö, apò alùra la müzica la ötàa a vìver mèi e l'éra giü de le maniére de isprimìs.
Docümencc de müzica medievàla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Docümèncc dirècc:
- manüscrìcc originài dei bràni de müzica;
- manüscrìcc originài de teurìa de müzica;
- ciapèi dei strümèncc uriginài che i era dopràcc per sunà;
- òpere d'àrt (pitüre e scültüre) che le raprezènta 'na sunàda, na cantàda o i strümèncc dopràcc per sunà;
- stórie che parla dei muzicìsti o dèle ocasiù de müzica (quàt, cóme e 'ndóe se sunàa);
- contràcc o pagamèncc facc a 'n quach müzicìsta.
Docümèncc indirècc:
- fóti dei manüscrìcc originài;
- edisiù modèrne dè töcc i tìpi de manüscrìcc e docümèncc originài;
- stüde dei prufisùr;
- registrasiù modèrne dei bràni;
- recustrüsiù dèi strümèncc dopràcc per sunà.
El pòst dèla müzica 'ndèla socetà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La müzica 'ncödé l'è consideràda 'n àrte però al stès temp l'è part de la vìda de töcc i dé e chèsti du aspècc i se mes·cia 'nsèma. Endel medioévo le ròbe i éra diferènte e la müzica l'éra dividìda en du. 'Na part l'éra 'ndèla famìa de le scènse perfète, cóme l'arimmética e l'astronomìa, e l'éra consideràda 'na ròba de prufisùr e zènt che gh'ìa fat le scöle àlte. Le persùne che le fàa müzica per vìver, i cantarì e i sunadùr, i éra consideràde de 'n leèl inferiùr perchè le se ocupàa del aspèt pratìch de la müzica. Entra i prufisùr de müzica e i muzicìsti gh'éra 'm pó la diferènsa che gh'è adès 'ntra stilìsti de móda e scarpulì.
Apéna 'na part de la müzica medievàla la pöl véser cunsideràda müzica de céza. L'è éra che i piö tacc dèi autùr dei bràni che se tróa 'ndei manüscrìcc che ghe rüàt 'nfina a noàlter i éra précc, frà o òm de céza, però gh'è de dì che chèle stèse persùne le g'ha scriìt müziche che i è mìa pensàde per ocaziù religiùze. Al stès tép i òm de céza i éra 'ntra le póche persùne che gh'ìa stüdiàt e che i éra bù de scrìer la müzica; en gèner la müzica per stümèncc la ignìa mìa scriìda e l'éra tramandàda a us ensèma a töte le tècniche che ucurìa per sunà.
El càntus plànus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chel che se conós dei prìm sècoi (V-X) i'è quàze töcc càncc de céza. A la fòza döpràda per chèi càncc ché, en üzo amó al dé de 'ncö, se ghe dis càntus plànus e se pènsa che la sàpes nasìda 'ntùren al sècol III. I prìm docümèncc scriìcc i è del sècol X, perchè prìma de alùra i càncc se i emparàa apéna a orècia; en pö ghéra mìa bezògn de scrìer zó vergót che sa cunusìa zà 'n gràn be e che sa dopràa töcc i dé.
El Gregorià l'è apéna giü 'ntra töte le diferènte tradisiù per cantà che gh'ìa 'n gir. Condel pasà del tép vergöne de chèle tradisiù ché le s'è mes·ciàde e ótre i è sparìde, al pónt che 'nvèrs el sècol XII el Gregorià l'éra la fòza pö difundìda per cantà 'n céza. La sùla tradisiù che s'è salvàt de töcc chèi alter càncc diferèncc del Gregorià l'è 'l cant Ambrosià, döpràt 'nfìna al dé de 'ncö 'ndel milanés.
El càntus plànus i la cantàa i précc, i cèrech, i fedéi (òm e fómne) e i còri (facc apéna de òm e s·cècc); 'ndèi convèncc de mòneghe i còri i éra de fómne. L'éra e l'è amò adès dopràt per la Mèsa e per l'ofése. En prensèpe l'éra sèmper cantàt al unìsono, però a 'n cèrt momènt ('ndel secol IX se mìa prìma) se g'ha cuminciàt apò a tacàga 'n ótra ùs che la và con de la principàl (lès zó de bas el capìtol söl òrganum).
El òrganum e l'ars antìqua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chel capìtol ché 'l pàrla de 'n tìpo de müzica. Per el enstrümènt, lès Órghen.
'Nvèrs la fì del sècol IX i cantarì de sèrte convèncc i g'ha ambiàt a tacàga 'n ótra ùs ai càncc plàni endena fòza 'n gràn fürba: la ùs nöa l'è precìsa spacàda a chèla ècia, sul che la part de 'na nòta diferènta. Le dò ùs i è döpràde al stès tèmp, ognöna cantàda de 'n còr o de 'na persùna diferènta. En vé föra 'na sinfunìa sènsa besògn de mitìs decòrde prìma e sènsa scrìer zo niènt.
Piö 'n nàcc en del tép chèla tècnica ché, ciamàda òrganum, la vé elaboràda per fa de le müziche pö complicàde che a 'n cèrt momènt le vé apó scriìde zó (per ezèmpe chèle fàde 'ndel convènt fransès de San Marsiàl, a Limòns). Parìgi 'ntra 'l 1170 e 'l 1250 la deènta 'n gràn cèntro de cültüra e i maèstri Leonìnus e Perotìnus, che i lauràa 'ndela catedràl de Nòtre Dàm, i la trasfùrma apò 'ndela capitàl européa de la müzica. Le sò òpere le dèrf en momènt nöf de la stória de la müzica che 'ncö l'è ciamàt ars antìqua e che 'l rüa 'nfina al prensépe del sècol XIV. I maèstri de Nòtre Dàm i scrìf òrgana e chèi de Perotìnus i rüa a éser per tre e apo' quàter ùs. Le so òpere le gìra per töta Euròpa e l'òrganum el vöta a nàser dei óter tìpi de müzica compàgn del motèt.
Endei motècc de la fì del sècol XIII (motècc petroniàni) la melodìa uriginàl, giöna de chèle tradisiunài del càntus plànus, de sòlet l'è cantàda de la ùs piö bàsa, che l'è ciamàda Ténor (lat. tenere) perchè la té le nòte bèle lónghe. Le ótre ùs ensìma al Ténor, che le pöl véser giöna, dò o trè, le cànta nòte piö velóci e le pöl doprà tèsti deferèncc (en latì o en fransés) che i comènta 'l tèst sàcro cantàt en chèl stès momènt de la ús del Ténor. Condel pasà del tép i rìtmi i deènta pö complicàcc e le ùs de 'nsìma le cumìncia apò a cantà stórie che le cèntra negót con del Ténor religiùs, 'nfìna al pùnto che apò a 'l Tènor el pöl cantà meludìe profàne.


text:
Bühler
Bühler a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.61 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1668 abitant.
El cumün de Bühler al se tröva a una altitüden de 828 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gais, Schlatt-Haslen (AI), Speicher, Teufen, Trogen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bühler l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1479 col nom de Ullrich Büllershoff.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Mauritània
La Mauritània, o Republega Islamega de Mauritània (in Àrab الجمهورية الإسلامية الموريتانية, - Al-Jumhūriyya al-Islāmiyya al-Mūrītāniyya, in francees République Islamique de Mauritanie) l'è on paes intel nòrd-òvest de l'Afrega. La limita al sud-òvest cont el Senegal, a est e a sud-est cont el Mali, al nòrd-est cont l'Algeria e al nòrd-òvest cont el territòri del Sahara Ocidental, ch'el fà part del Maròch. La capitala - e citaa pussee popolada - l'è Nouakchott, che la se troeuva su la còsta atlantega.
Stòria moderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Mauritania a l'è stada on possediment de la Francia fina al 1960, quand che l'ha otegnuu l'indipendenza.
Organizazion politega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Mauritania (nòm ofizial: لجمهورية الإسلامية الموريتانية / République Islamique de Mauritanie) a l'è ona republega.
Al 6 d'agost del 2008 i militar hann faa on colp de stat e hann depòst el president Sidi Ould Cheikh Abdallahi.
El president de la giunta militar (Consèj Alt del Stat) a l'è el Mohamed Ould Abdel Aziz. El sò primm minister a l'è Moulaye Ould Mohamed Laghdaf.


text:
Nümar irazziunaal
In matemàtica, un nümar irazziunaal al è qual-sa-vöör reaal che al è mia un nümar razziunaal, i.e., che sa al pöö mia espressá cuma una frazziú a / b , cunt a e b intreegh e b difereent da 0. I nümar irazziunaj i è precisameent chij da che l'espansiú decimalasa la ferma mai, e gnanca la va deent int un ciicl periòdic. "Dabott töcc " i nümar reaj i è irazziunaj, int un sentüü che sa pöö definí cun plüü da precisiú.
Vargü nümar irazziunaj i è di nümar algebràich cuma l'ariis quadrada da 2 u l'ariis cübica da 5; di òolt i è transcendeent cuma e .
Cuntegnüü
Irazziunaalitaa da ceert lugariitm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Teurema: .
Süpusemm par l’assüürt che ul log23 síes razziunaal.
Alura, par di intreegh pusitiif m e n, tenim log23 = m/n.
- In cunseguenza, 2m/n = 3.
- Inscí, 2m = 3n.
- Però 2m al è pari (gja che almaanch ü di söö fatuur primm al è 2) e 3n al è díspari (gja che al gh’a nissü fatuur primm 2; töcc i è 3) vargott ch’al è impussíbil.
Nümar Irazziunaj e espansiú decimale[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da le völte sa süpusa eroniameent che i matemàtich i definiss i "nümar irazziunaal " in tèrmin d'espansiú decimale, cjamaant un nümar ’’irazziunaal’’ si la suva espansiú decimala la sa repeet mia ni la finiss. Nissü matemàtich töö chesta definizziú in cunsiderazziú, gja che la scèrnida da la basa 10 al è arbitrària e la definizziú standaart al è fisc mej. Da tüta manera, al è ceert che un nümar al gh’a la furma n/m indúe n e m i è intreegh, si e noma si la suva espansiú decimala sa la repeet u la finiss. Cura ca l'alguriitm da divisiú lunga che sa la impara a la scöla sa al aplica a la divisiú da n par m, noma i è pussíbil m resídü. Si ul resídü al è 0, l'espansiú decimalasa la ferma. Alura l'alguriitm noma al pöö cuur m - 1 völte senza druvá un resídü 2 völte. Si un resídü sa al repeet, l'espansiú decimala apó! A la inversa, süpusemm che a truvemm una espansiú decimala periòdica, par esempi :
A = 0.7162162162 ...
Cunsideraa che la lunghezza da la períoda al è 3, al cuventa mültiplicá par 103:
1000A = 716.2162162...
e adess restá A di 2 custaa:
999A = 715.5
Alura
A = 715.5/999 = 7155/9990 = 53/74 (truvaant ul màssim cumü divisuur)
Nümar che atüalameent sa saa mia si i è irazziunaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa saa mia si π + e u π - e i è irazziunaj u mia. Da fatt, al esiist miaun para da nümar intreegh m e n paj quaj sa al sàpies si m·π + n·e i è u mia irazziunaj. Gnanca sa saa si 2e, πe, π√2 u la Y i è irazziunaj.
Ul cunjunt da töcc i nümar irazziunaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cunjunt da töcc i nümar irazziunaj al è mia cüntàbil (gja che i razziunaj i è cüntàbil e i reaj mia cüntàbil). Duvraant ul valuur assulüü par mesurá le distanze, i nümar irazziunaj i è un spazzi métrich mia cumplett. Da tüta manera, cheest spazzi métrich al è omeumòrfic al spazzi métrich cumplett da tüte le sequenze da intreegh pusitiif; l'omeumorfiism al è daa par l'espansiú infinida in frazziú cuntínue. Vargott al mustra che ul teorema da le categuríe da Baire sa l aplica al spazzi di nümar irazziunaj.


text:
Gruparél
Gruparél (nòm uficiàl en italià: Gropparello; en emilià: Gruparél) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 2 353 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 56,3 km² e 'na densità de 42 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bettola, Carpaneto Piacentino, Lugagnano Val d'Arda, Morfasso, Ponte dell'Olio e San Giorgio Piacentino.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Gruparél l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Matèina
Artécol in dialèt arzân
Matèina (est o oriente o levante in italiân) l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinel. L'é al cuntrâri ed la Sîra e l'é a piòmb a Nôt e Mezdé.
Per ûn ch' al guêrda d' insém a la gròsta ed la Tèra, matèina l'é la diresiòun insém a l' urizûnt ch' al sègna al pûnt in dó nâs al Sōl int i giōren quând al dé l'é lòngh cme la nôt.
La parôla l'Est despès al vîn druvê per numinêr al nasiòun orientêli (rispèt a l'Europa). Quând al vîn druvê in cól sèins al pōl, a secònd ed cōş' as pêrla, arfêres al Mèdi Oriĵnt, a l' Europa Orientêla, al Estrēm Oriĵnt, al Sud-Est Aşiâtich o a l' Âşia in generêl. Sté significhêt as fònd cun còl ed socetê orientêla
Int al fôli ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin a matèina ch' al tgnîva só al quarciòun: Austri.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Est trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Saint-Léger-du-Ventoux
Saint-Léger-du-Ventoux l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Malaucène, del circondàre (arrondissement) de Carpentras e del dipartimènt de la Vaucluse. El g'ha 'na popolasiù de 36 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 19,29 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 355 méter a 'na altèsa màsima de 1901 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Guggisberg
Guggisberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 54.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1563 abitant.
El cumün de Guggisberg al se tröva a una altitüden de 1115 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alterswil (FR), Oberwil im Simmental, Plaffeien (FR), Rüschegg, Wahlern, Zumholz (FR).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Guggisberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1076 col nom de Mons Guchani.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
:Mudel:Note label Without Rüschegg, population was 2,823
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Dubler, A-M: Guggisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2005-06-14.


text:
Briui
Briui (Brione sopra Minusio) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarno. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 536 abitant e una süperfiss de 3 km², e al se tröva a una altitüden de 486 meter sura al livel del mar.
El cumün de Briui a l'è tacaa ai cumün de Avegn Gurdev, Mergoscia, Minüs, Tendru-Cuntra.
Pruverbi in del dialet de Briun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In un dì d’aurign u ‘s pò aidàn a trign.
- Er castegna, quand l’è tröp scunfia la scjopa.
- Per une cata u casca via er pianta.
- Dal parturign al murign u gh’è ‘l salt d’un chevign.
- Quand che una cà l’ha da fundàn, u manca mai aqua.
- S’ti vögn un bel ajegn, fal in del mès de feuregn.
- Er alba róssa, er sira la bófa, er matign la góta.


text:
Stéphanie Cohen-Aloro
La Stéphanie Cohen-Aloro (Parì, 18 ad Mars dal 1983) l'è stada na tenìsta francéśa ch'l'è rivàda a èsar la nùmar ssant'òṅ dal mónd al 6 'd Utóbar dal 2003. L'è élta 175 cm e la péśa 68 chilo. Cum a s pōl capìr da 'l nóm, lì lē l'è n'ebréja.
In dla sò caréra la n à mai vins di tìtui WTA ma sōl di tìtui ITF (sinc). Prufesiunìsta da 'l Utóbar dal 2001 la gh'à dâ a muć al 12 ad Favràr dal 2011, muciànd sù 1.080.922 dòlar in prèmi.
Caréra
Dòp avér tacâ a móv'r i prim pas in dal sircùit WTA in dal 2001, la gh la cava a pasàr al prim tùran a 'l Roland Garros baténd l'Angelika Roesch ma la mudnéśa Adriana Serra Zanetti la la manda a cà subìt dòp. In dal 2003 la fà sù i sò riśultâ più bèi. La bat la Tat'jana Panova a Tokyo e la nùmar 15 dal mónd Anna Smashnova a Parì. A gl'US Open la riva a 'l secónd tùran ma pò la pèrd da l'Amélie Mauresmo. In Utóbar la tóca al sò best ranking ad sèmpar: al 61śum pòst.
In dal 2005 la Stéphanie la taca 'l an faghénd un stus minga da pôc baténd la Mary Pierce in dal prim tùran di Australian Open. A Miami invéci la fà fóra la nùmar 21 Daniela Hantuchová ma a 'l tèrs tùran la gh'à da chinàr la tèsta in frònt a la cruàta Karolina Sprem. In dal 2008 la bat la Dominika Cibulková a 'l prim tùran ad Barcelóna par pò pèrdar in semifinàl da la Marija Kirilenko.
In di Gran Slam la gh l'à cavàda a rivàr na vòlta a 'l tèrs tùran pardénd a 'l Roland Garros dal 2007 cóntar l'itagliàna ad Mèstar, Tathiana Garbin.
La gh dà sù in dal Favràr dal 2011.


text:
Germignaga
Germignaga (inscì anca in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 885 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 6,2 km² e 'na densità de 627 ab./km².
El paes se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Canner). Inoltra l'ha faa part, duranta el Fascismo, del comun de Luin.
Germignaga la gh'ha cinqu frazion: Cà Mòro, Fornas, Mirandola Noeuva, Ronchett e Ronch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Germignaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Chamelet
Chamelet l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa part del cantù de Bois-d'Oingt, del circondàre (arrondissement) de Villefranche-sur-Saône e del dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 663 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14,43 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 291 méter a 'na altèsa màsima de 742 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Lengua bengalesa
El Bengali o Bengalés (nom nativ বাংলা [Bāṇlā]) l'è vöna di Lenguv indoeuropej, e precisament di Lenguv indo-iraniann, derivaa dal sanscrit, dal Pāli e dai lenguv pracrìt. Bengali l'è la parola ingles per el nom de la lengua e di so parlant; in Bengali la lengua medesima l'è ciamaa Bāṇlā (parnonzia: IPA: ['baŋla]). A l'è parlada suratüt in Bangladesh.
Classificaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un schema de classificaziun del Bengali al pö vess:
- lenguv indoeuropei
- lenguv indoariann
- lenguv indoariann urientaj
- lenguv bengali-assamèis
- lengua bengali
- lenguv bengali-assamèis
- lenguv indoariann urientaj
- lenguv indoariann
Codes ISO[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Codes ISO 639-1: BN
- Codes ISO 639-2: BEN


text:
Forte dei Marmi
Forte dei Marmi l'è ü cümü italià, de la regiù de la Toscana, 'n Pruvìncia de Lucca. El g'ha presapóch 8.280 abitàncc, 'na superfìce de 9 km² e 'na densità de 920 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montignoso (MS), Pietrasanta, Seravezza.
L’è ü paìs de la Ersilia stòrega che l’ se tróa sö la còsta del mar Ligure e mia del mar Tiréno cóme s’è portàcc a pensà.
Fòrte dei Marmi ‘l nas a la fì del sécol XVIII quando ‘l Gran Düca de Toscana Péder Leopòld l’à decidìt de fà sö ü fòrte söl cunfì e ‘ntùren al fòrte l'è cresìt ‘l paìs. Ol fòrte, a dì la erità, l'è, alméno al dè de 'ncö, piö che óter öna cà con denàcc ü bastiù de matù.
I stràde del paìs ì è töte a perpendìcol tra de lure e i cà i è quaze töte de l’Otsènto o Liberty prim Nöfsènto. L’ótra metà del nòm l’ vé dal fàto che ‘l màrmo che se tirà fò da i Alp Apuane l’ venìa portàt pròpe a Forte dei Marmi per ès imbarcàt.
In del Otsènto Forte dei Marmi l’éra ciamàt Magazzino dei Marmi.
Al dé de ‘ncö Forte de i Marmi l’è ü pòst de mar famùs e cognusìt ‘n töt ol mónt, ‘ndóe i và ‘n vacansa tace vip.
Ol mar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’aqua l’è basa, ma pròpe basa per tace méter, per i prim 20 méter de sólet la ria piö o méno al zenöcc; s’pöl ‘ndà ‘n là ‘n del mar per 50 – 100 méter e se tóca amò e ‘l fónt l’è töt de sàbia. L’aqua l’è ciàra, ma apéna i unde i vé ü falì piö fórte o apéna gh’è tata zét ‘n aqua, söbét la é tróbia.
La spiàgia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La spiàgia de Fòrte dei Marmi l’è töta de sàbia fìna e zaldìna e l’è grànda, ma pròpe grànda, tat che cóme negót ghe sarà tra i 100 e i 150 méter de spiagia tra ‘l mar e ‘l lungomàr.
I stabilimènc balneàr i ghà de prensépe ol parchègio per i màchine e de sólet i ghe stà da i 20 a i 40 màchine per stabilimènt parchegiàde sö la spiàgia, a ‘ndà ‘nacc vèrs ol mar se tróa la cà del concesiunàr de l’istabilimènt opör ü locàl o öna discotéca.
Lé apröf gh’è pò l’öfese del concesiunàr, ol bar, i cabine, i bagn, i dòce, i zöch per i s-cetì e ‘n di bagn piö bèi pò la piscìna. A ‘ndà ‘nacc gh’è alméno 20 file de ombrelù e 'n spiàgia se stà bèi larch, mia schisàcc e tacàcc ü co l’óter, e pò denàcc a la prima fila gh’è amò alméno 30 mèter de spiàgia, ‘ndó ghe stà ‘l bagnino.
La Capannina di Francèschi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Söl lungomàr de Forte dei Marmi gh’è la Capannina di Francèschi, ü locàl che l’è dientàt famùs ach gràsie a di film che i è stai giràcc a Fòrte e a la Capannina, film compàgn de Sapore di Mare col Jerry Calà.
Colegamèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Forte dei Marmi l’è colegàt con Marina di Pietrasanta e i óter paìs de la Ersilia grasie a öna pìsta di bici söl lungomàr e a ü servése de pülman che i gira pò de nòcc 'nfina a la dé per portà i zùegn da öna discotéca a l’ótra.


text:
14 08
Ol dé 14 de óst l'è 'l 226 ( 227 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 140 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de óst al è ul dí da pòost 226 ( 227 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 140 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1714 - Sant Lorenç Savall (ol Vallès Occidental): apröf chèsta éla, i miquelets d'Antoni Desvalls i causa apröf meta miér de pèrdite aj filipiste (guèra de Sücessiú).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Badia Polesine
Badia Polesine (en vèneto: Badia Połesine) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Rovigo.
El g'ha 'na popolasiù de 10 780 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 44,5 km² e 'na densità de popolasiù de 242 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Canda, Castagnaro (VR), Castelbaldo (PD), Giacciano con Baruchella, Lendinara, Masi (PD), Piacenza d'Adige (PD), Terrazzo (VR), Trecenta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Badia Polesine l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Mudel:Demografia/Badia Polesine
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cabaret
'L Cabaret l'è isturicament una manera da fà spetacul che la meta insema teater, canzon, cumedia e danza. Nassüü vers la fin del XIX secul in Francia, 'l cabaret l'è scumenciaa cume spetacul inteletüal e anticunfurmista.
La Lumbardia l'ha cuntribüii un bel poo al cabaret de l'Europa. Prima cun di piunier cume Franco Nebbia al Nebbia Club de Milan, ispiraa da la scöla tudesca, pöö cun I Gufi (Gianni Magni, Lino Patruno, Roberto Brivio, Nanni Svampa).
Ma la cà del cabaret lumbard l'è staa 'l Derby Club de Milan, che l'ha definii la so manera da fà art cun di autur e artista pien d'idej növ e sperimental cume Enzo Jannacci, Felice Andreasi, Cochi e Renato, Lino Toffolo che i hann fat scöla mia dumà in lumbardia, ma anca int i alter sit de l'Italia.
Semper al Derby, i henn rivaa pöö gent püssee giuin, cume Massimo Boldi, Teo Teocoli, Francesco Salvi, Paolo Rossi, Claudio Bisio, Enzo Iacchetti, e, anmò püssee de recent, Aldo, Giovanni e Giacomo.
Significaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cun i cambiament muderen, suratüt la television, anca la parola "cabaret" l'ha cambiaa significaa. In spagnö, presempi, la gh'ha la cunutazion de spetacuj de danza erotegh, menter in talian 'l gh'ha un significaa de cumicità e l'è druvaa per artista ch'i fann esibizion int i lucal.


text:
Masein
Masein (in rumanc: Masagn) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 412 abitant e una süperfiss de 4.2 km², e al se tröva a una altitüden de 865 meter sura al livel del mar.
El cumün de Masein a l'è tacaa ai cumün de Cazis, Flerden, Thusis, Urmein.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Masein l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1156 col nom de de Medezenu.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)


text:
Tudesch de la Pennsylvania
El Tudesch de la Pennsylvania (ciamaa anca Pennsylvania Dutch, Deitsch, Pennsylvania Deutsch, Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch, Pennsilveni-Deitsch, Pennsilfaanisch) a l'è una messedada de dialet tudesch basaa suratüt in sül tudesch central-ucidental. Al didincö, 'l Pennsylvania Dutch, l'è parlaa, pü u manch, de sfris u de sfrot, de 50,000-250,000 in del USA e Canada. A l'è la vègia lengua di svariaa cumünidaa d'inscí ciamaa Pennsylvania Dutch, un grup ethnegh maerican, donca parlada suratüt in del passaa, di imigrant tudescofen de la Pennsylvnia. La parola dutch el vör minga dì ulandes, inscí 'ma ghe sisen ulandes' la gent che la parla ingles al didincö, ma l'è l'inglesizzassiun de la parola "Dütsch", una parola bassatudesca che la definiss la gent del NordßCenter Germania, la püpart de l'Ulanda, etc.
Quij che'l parlen al didincö se tröen per la püpart in dela Pennsylvania (Dutch Country), in del Ohio, in del Indiana e in de l'Ontario, Canada. Però di dialet germanegh, indentifigaa suta l'umbrèla del nom "Pennsylvania Dutch" hin ancamò parlaa di vegg di cumünitaa Menunit e Amish un pu departüt in del cuntinent nordamerican.


text:
Roncafrèr
Roncafrèr (nòm uficiàl en Italià: Roncoferraro) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 7 237 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 63,4 km² e 'na densità de 114 ab./km².
El cunfìna coi cümü de San Vito Bagnöl, Bigarèl, Castlàr, Màntoa, San Sòrs, Sustinént, Vilipénta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Rincafrèr l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.