text:
Labirinto di passioni
Labirinto di passioni (Labirìnt ad pasiòṅ) 'l è na cumèdia dal 1982 ad Pedro Almodóvar, chè a la sò secónd'òpra. Custâ vint-i-òṅ migliòṅ ad peśéti, al 'n à purtâ a cà dagnóra sènt.
Sunt
La Sexilia (Cecilia Roth) la gh'à 'n prubléma: la gh'à al ciòld fis di masć e la n gh 'n à mai asè. L'è anc la fiōla 'd un dutōr ch'al fà l'inseminasiòṅ artificiàla, al ginecòlug de la Peña (Fernando Vivanco), e la canta in un grup muśicàl viulènt ciamâ "Las Ex". Riza Niro (Imanol Arias) invéci 'l è 'l fiōl fnòć d'l imperadōr dal Tiran, un paéś imaginàri d'l Uriènt Mèdi. Un dè i dū i s càt'n in un marcadèṅ ad Madrid cun l'idéa ad catàr sù di óm da purtàr-'s a lèt. La Sexilia la gh la cava a sarnìr-an dū in un cólp sōl.
Sprand ad guarìr da la sò ninfumanìa, chi lē la taca a 'ndàr da la psicòluga Susana (Ofelia Angélica), una ch'l'à butâ 'l òć adòs a sò pàdar vlénd andàr a lèt sèg ma invéci la in ciàpa pôc da lò. Na sò pasiénta l'è la prinsipésa Toraya (Helga Liné), la vècia mujér d'l imperadōr, ch'l'è rivàda in Spaggna par psér avér di fiōi. P'r al fat ch'la n pōl briśa druàr la śbòra dal sò ex marè, lē la s mét in tèsta ad tōr qvéla dal sò fiàstar dòp avér savû, lśénd na rivìsta, che anca lò 'l è in sità.
A Madrid Riza al gh stà ad nascòst, sèmpar cun di uciài nég'r adòs e na pirùca risulìna incô. Subìt al và a lèt cun un śóvan travestî drugâ, Fabio (Fabio McNamara), e pò cun Sadec (Antonio Banderas) ch'al fà part 'd un grup ad terurìsta dal Tiran ch'i èṅ drē pròpria a pascàr-al ma lò al n è briśa bòṅ 'd arcgnós'r-al. Quànd Riza al vèṅ a savér che 'l sò amànt al daśvèṅ da 'l sò paéś anca lò, al càmbia vistî e cavìi, dvintànd al cantànt punk "Johnny" cun 'l ajùt ad Fabio. In cla manéra chè Riza al gh'à manéra ad friquintàr la Sexilia e fra i dū a scròca la mòla d'l amōr.
Un dè, purtànd i sò pagn a lavàr in na lavanderìa, la Sexilia l'incóntra la Queti (Marta Fernández Muro), na pòvra dóna ch'la vèṅ viulentàda da spés da sò pàdar ch'al tōś sèmp'r al stimulànt Vitapens p'r avér la carga giùsta méntar lē la gh mét ad nascòst al calmànt Benzamuro in dal tè par far-gh-al vgnir fiàp. Par cunsulàr-as, Queti la s mét adòs i vistî dla Sexilia parchè la la véd cuma 'n mudèl par lē. Vdénd ch'la gh sumìlia dimóndi, a qvala là a gh vèṅ l'idéa ad cambiàr-'s ad pòst: la Queti la prév tōr la sò vita, par daśmindgàr-as finalmènt al sò pàdar manìac, méntar lē la gh'arév l'ucaśiòṅ ad scapàr via cun Riza.
Ma i terurìsta e la Toraya i gh'àṅ di àtar piàṅ par lò.


c: text/html

text:
Constantine (VD)
Constantine a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.83 km² e in del 2009 al gh'eva una popolazion de 327 abitant.
In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Constantine al se tröva a una altitüden de 510 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Avenches, Bellerive, Montmagny e Vallamand.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29 11
Ol dé 29 de noèmber l'è 'l 333 ( 334 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 33 dé a finí l'an.
Ul dí 29 de noèmber al è ul dí da pòost 333 ( 334 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 33 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1291 - Monteagudo (Sòria, Spagna): ol rei Jaume II al signa la pas con Sanç IV de Casteja (concòrdia de Monteagudo).
2004 - monastér de Montserrat (Monistrol de Montserrat, ol Bages): ol fond docömental de la biblioteca del monastér al de·enta assessíbel de l'Internet.
1947 - sé di Nassiú Ünide (Nöa York): l'Assemblea Zeneral la vota a faur de la partissiú de Palestina intra àrab e zödé.
1977 - sé di Nassiú Ünide (Nöa York): i Nassiú Unide i sermiss chèsta data come Dé internassiunal de solidarità con Palestina.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1848 - Lancaster (Anglatèra): John A. Flemingh, físegh e inzegnér elètrich Angles.
1946 - San Antonio de los Baños (l'Havana, Cuba): Silvio Rodríguez, cantant cubà.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2001 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): George Harrison, mösegh Angles, component de The Beatles.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Peio
Peio (Péj 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 1 877 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na süperfìce de 160 km², per 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Martello (BZ), Valfurva (SO), Rabbi, Put de Lègn (BS), Vermiglio, Ossana, Pellizzano.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Val Susa
La Val Susa (inscì anca in italian, piemontes e occitan; Vâl Susa in arpitan; Val de Suse in frances) l'è ona vall del Piemont occidental, a ovest de Turin.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vall, missa giò in sens longitudinal, l'è traversada de la Dora Riparia. A destra del fiumm se troeuven i Alp Cozzi, a sinistra i Alp Graii.
I duu affluent principai del fiumm hinn la Dora de Bardonecchia e la Cenischia, che a soa voeulta formen dò vallad important.
El mont pussee alt de la val l'è 'l Rocciamelone (3.538 meter).
I alter vai laterai de la Val Susa hinn la Vall Argentera, la Val Thuras, la Val Streggia, la Val Clarea, la Val Cenischia.
La vall la se troeuva al confin con la Francia: per quest gh'è on fracch de valigh alpin.
Situazion lenguistiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val Susa l'è puttost interessanta del pont de vista lenguistiga: de fatt l'è on pont indove se incrosen trii lenguagg. In de la bassa val se parla el piemontes (dialett valsusin), menter in de l'alta val gh'è 'l pont de inconter trai parlad occitan (a sud) e trai parlad arpitan (a nord). Per quest la gh'è stada anca ona forta influenza francesa in sù la vall, tant che bona part di comun gh'hann on nomm in la lengua francesa e anzi a volt hinn pussee conossuu con quell puttost che cont el nomm offizial italian (l'è 'l cas de Sestriere, molto pussee conossuu col nomm de Sestrières).
Esempi de dialett occitan de la vall[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dialett de Giaglione: Ün ómen avè düe bot. E lo pì gióven ha döt a son pare: “Mon pare, donàmme mon dret!”. E lo pare u l'ot partagià-los son béin. Gio 'n trai giort aprè che lo pì gióven u l'ot ajö tutta sa porsión, u l'è allàssenen loin loin, e dedin de paì etrangé: e iziè u l'ot argheirà tut sö ch' u l'avéit, da deibucià.
- Dialett de Oulx: Ün òmme avìe dus éifans. Le pü sgiuve d'iéllus dì a sun paire: “Paire, dùname la purziùn de ben che me revèn!” e iè lus ha partasgià le ben. Coches sgiurs aprè, aièn tut rebatà, le pü sgiuve garsùn partì par l'éitrangì, par ün paì éilunià, e ilhì u l'ha dissipà sun ben en vivèn lüxüriusmèn.
- Frances: Un homme avait deux enfants. Et le plus jeune d'eux a dit à son père: “Père, donne-moi la portion des biens que me revient!”. Et il a partagé les biens entre eux. Quelques jours après, ayant ramassé tout, le garçon le plus jeune est parti par un pays bien loin, où il a dissipé ses biens en vivant luxoriousement.


text:
797
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I Franch ocüpen Barcelona
- 17 lüj: l'imperadur bizantin Custantin VI el ven catüraa per urdin de la sua mader Irene.
- 15 agust: l'imperadur Custantin Vi el ven rendüü sguercc per urdin de la sua mader. L'Irene la diventa ufizialment imperadris de Bisanz.
Nassid[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bermüd I di Astüri (n. 750).
- Donnchad Midi mac Domnail, suvran irlandes.
- 19 agust: Custantin VI de Bisanz, imperadur (n. 771)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Emiraa Arab Ünii
I'Emiraa Arab Ünì a hinn un paes de l'Asia.
A hinn tacaa a l'Oman, al Qatar e a l'Arabia Saudita. El Gulf Persegh e'l Gulf de l'Oman bagnen i sò cost.
La capital a l'è Abu Dhabi.
I gh'hann una süperfiss de 82.880 km² e una pupulaziun de pressapoch 3.500.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Emiraa Arab Ünì (nom ufizial: الإمارات العربية المتحدة, Dawlat Al-Imarat Al-'Arabiyya Al-Muttahida) a hinn una federaziun furmada de 7 emiraa: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujairah, Ras al-Khaimah, Sharjah e Umm al-Quwain.
El president de la federaziun a l'è, del 2004, Khalifa bin Zayed Al Nahayan, emir d'Abu Dhabi.
El prim ministr a l'è el Mohammed bin Rashid Al Maktoum (del 2006).
I fan part del Cunsili de cuuperaziun del Gulf.


text:
1Pa Chaueneẽgüx, chanaxwa̱xe i nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü poraãcü pexca̱x chapuracüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe i nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü poraãcü chapuracüxü̃ naxca̱x i ngẽma taeneẽgü i Daodichéaarü ĩãnewa ngẽxmagüxü̃ rü guxü̃ma i petanüxü̃gü i taguma choxü̃ daugüxü̃. 2Rü ngẽmaãcü poraãcüxüchima chapuracü na nüxü̃́ rü ta chanangúchaü̃xẽẽxü̃ca̱x. Erü chanaxwa̱xe i guxü̃ma aixcüma nügü nangechaü̃gü rü nüxü̃́ nangẽxma i ngẽma mexü̃ i cua̱x i aixcüma ixĩxü̃. Rü ngẽmaãcü tá meãma nüxü̃ nacua̱xgü ga yema noxri Tupanaxĩcatama nüxü̃ cuáxü̃. Rü yima rü Cristutama nixĩ. 3Rü nüma nixĩ i nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ i guxü̃ma i cua̱x i aixcüma mexü̃. Rü nüma nixĩ i taxca̱x nango̱xẽẽãxü̃ i Tupanachiga. 4Rü pemaã nüxü̃ chixu i ngẽma ore erü tama chanaxwa̱xe na texé pexü̃ womüxẽẽgüxü̃ namaã i ṯacü rü ore i chixexü̃wa pexü̃ gagüxü̃. 5Rü woo na tama ngẽ́ma petanüwa changẽxmaxü̃, natürü chauãẽwa rü poraãcü pegu charüxĩnü. Rü wüxi i chorü taãẽ nixĩ na nüxü̃ chacuáxü̃ na ñuxãcü meã pegü ipinuxü̃ na meã pegümaã ipecuáxü̃ca̱x rü ñuxãcü tama nüxü̃ perüxoexü̃ na Cristuaxü̃́ peyaxõgüxü̃. 6Rü pema ga noxri rü meãma tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuxü̃ peyauxgü. Rü ñu̱xma rü yema noxri meãma na penayauxgüxü̃rüü̃ rü name nixĩ i guxü̃guma nüxna penaxã i perü maxü̃ na nüma pexü̃́ namaã inacuáxü̃ca̱x. 7Rü wüxi i nanetü nanaxwa̱xe i naxchúma̱xã na nataixü̃ca̱x rü na namaxü̃xü̃ca̱x. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i pema rü penaxwa̱xe na meã Cristuna peyaxũ̱xgüxü̃ na meã nawa piyaetanüxü̃ca̱x rü meã naxca̱x pemaxẽxü̃ca̱x rü meã nüxü̃́ peyaxõgüamaxü̃ca̱x yema noxri Epáparu pexü̃ ngúexẽẽgurüü̃. Rü name nixĩ i guxü̃guma Tupanana moxẽ pexã. 8¡Rü naxca̱x pexuãẽgü i ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ womüxẽẽgüchaü̃xü̃! Rü tama name i nüxü̃́ iperüxĩnüẽ i ngẽma norü ore i tama aixcüma ixĩxü̃ rü taxuwama mexü̃. Erü ngẽma duü̃xü̃gü rü pexü̃ nangúexẽẽchaü̃ na nagu pexĩxü̃ca̱x i ngẽma nacümagü ga nuxcümaü̃güxü̃ ga duü̃xü̃gü nagu ĩxü̃. Rü ñoma i naãneãrü ngu̱xẽẽtae nixĩ i inaxĩnüẽxü̃. Natürü tama aixcüma Cristuchiga nixĩ i ngẽma pexü̃ nangúexẽẽxü̃. Rü name nixĩ i nüxna pixĩgachi i guxü̃ma i ngẽma ngu̱xẽẽtaeruü̃gü i chixexü̃gü rü Cristuwe perüxĩ. Erü Cristu rü Tupanaxü̃chi nixĩ rü guxü̃ma i Tupanaãrü pora rü Cristuwa nangẽxma. 10Rü ñu̱xmax, rü Tupanaãrü maxü̃ rü norü pora rü aixcüma pewa nangẽxma erü name̱xwa pengẽxmagü ya Cristu ya namaã icuácü i guxü̃ma i daxũcü̱̃ã̱xãrü ãẽ̱xgacügü rü guxü̃ma i ṉg̱oxogüarü ãẽ̱xgacügü. 11Rü ngẽma Yudíugü rü nügü ínawiecha̱xmüpe̱xechiraü̃gü na Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. Natürü ngẽxguma Cristuaxü̃́ yaxõgügu rü tama ngẽmaãcü tamaã nanaxü ya Cristu na imexü̃ca̱x. Erü nüma ya Cristu rü tórü maxü̃wa napuracü rü tüxü̃ ínanguxü̃xẽẽ nawa i taxüneãrü ngúchaü̃gü. Rü ngẽmaãcü nixĩ i tüxü̃ yamexẽẽxü̃ na Tupanape̱xewa imexü̃ca̱x. 12Rü yexguma ípebaiü̃gu, rü Cristu na itáxü̃rüü̃ yexma nata̱x ga yema nuxcümaü̃xü̃ ga perü maxü̃. Rü yema Cristu na írüdaxü̃rüü̃ rü pema rü ta penayaxu i maxü̃ i ngexwacaxü̃xü̃, yerü peyaxõgü na Tupana norü poramaã Cristuxü̃ írüdaxẽẽxü̃. 13Rü ü̃pa ga pema rü tama aixcüma pexü̃́ nayexma ga maxü̃ i taguma gúxü̃ yerü pepecaduã̱xgü rü pexeneãrü ngúchaü̃ pexügü. Natürü i ñu̱xma rü Cristuxü̃ namaxẽẽxü̃rüü̃ pexü̃ namaxẽxẽẽ ya Tupana erü Cristuarü duü̃xü̃gü pixĩgü. Rü Tupana rü marü Cristugagu tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i guxü̃ma i tórü pecadugü. 14Rü noxri rü tachixe yerü tama aixcüma naga taxĩnüẽ ga yema mugü ga Moĩché tüxna ãxü̃, rü tórü pecadugü rü yuwa tüxü̃ nagagü. Natürü ga Cristu rü curuchagu tórü pecaduca̱x nayu, rü yemaãcü Tupana tüxü̃́ nayangutanüxẽẽ ga yema tórü pecadugü. 15Rü yexguma curuchagu nayu̱xgu ga Cristu, rü yexguma nixĩ ga Chatanáxü̃ naporamaẽxü̃ ga Tupana. Rü yexguma nixĩ ga guxü̃ ga duü̃xü̃güpe̱xewa Chatanáxü̃ naxãnexẽẽxü̃ ñoma wüxi i churaragüarü ãẽ̱xgacü i norü uwanü i nüxü̃ naporamaẽxü̃xü̃ naxãnexẽẽxü̃rüü̃. 16Rü ñu̱xma rü taxuca̱xma tü̱xcüü̃ pexü̃ nixu i ngẽma Yudíugü ega woo tama naxrüü̃ penaxü̱xgux. Nümagü rü ñuxre i õnagüxicatama nangõ̱xgü, rü ñuxre i axeü̃xĩcatama nixaxgü, rü ñuxre i petaarü ngunexü̃gü naxauregü na ngẽmaãcü Tupanaxü̃ yacua̱xüü̃güxü̃ca̱x. Rü nangẽxma i norü peta i gucü ya taunecügu Tupanaca̱x naxauregüxü̃ rü togü i petagü i gucü ya tauemacügu naxauregüxü̃. Rü nüxü̃́ nangẽxma i nacümagü na ñuxãcü ngü̃xchigaarü ngunexü̃gü naxauregüxü̃. 17Rü aixcüma yema nuxcümaü̃güxü̃ ga Yudíugü rü nanaxauregü ga yema nacümagü yerü ga Cristu rü tauta ínangu ga yexguma. Natürü i ñu̱xma rü marü ínangu ya Cristu rü tórü pecaduca̱x nayu. Rü ñu̱xma rü name nixĩ na naga ixĩnüẽxü̃ rü tama nagu ixĩxü̃ i ngẽma nuxcümaü̃güxü̃ i nacümagü. 18¡Rü tãũtáma naga pexĩnüẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ ixugüxü̃ na ipeyarütauxexü̃ ega tama daxũcü̱̃ã̱x i orearü ngeruü̃güxü̃ picua̱xüü̃gügu! Nümagü rü nügü ínarüxíragüneta rü nügü nixugü na yango̱xetügüxü̃. Rü noxrütama cua̱xmaãmare nügü nicua̱xüü̃gü. 19Natürü i nümagü rü tama aixcüma naga naxĩnüẽ ya yima taeru ixĩcü ya Cristu ya tüxü̃ poraexẽẽcü rü tüxü̃ iyaetanüxẽẽcü i tórü õwa i guxãma i yixema i norü duü̃xü̃gü ixĩgüxe. Rü nüma ya Cristu nixĩ i wüxigu tüxü̃ naxĩnüẽxẽẽxü̃ i wüxichigü i yixema ngẽma Tupana naxwa̱xexü̃rüü̃. 20Rü yexguma nayu̱xgu ga Cristu rü yexma nayu ga nuxcümaü̃xü̃ ga perü maxü̃, rü yexma nayarüxo ga guxü̃ma ga nuxcümaü̃güxü̃ ga pecümagü i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü nagu rüxĩnüẽxü̃. Rü ngẽmaca̱x i ñu̱xmax ¿rü tü̱xcüü̃ nixĩ i ñoma i naãnecü̱̃ã̱x maxẽxü̃rüü̃ pemaxẽxü̃ i pemax, rü tü̱xcüü̃ nixĩ i ngẽma Yudíugücümagu pexĩxü̃? 21Rü nümagü i Yudíugü rü nüxü̃ nixugüe rü ñanagürügü: “Tama name i nüxü̃ quingõgü i ngẽã, rü tama name i cunangõ̱x i yea, rü tama name i cunayaxu i ngẽma”, ñanagürügü. 22Natürü guxü̃ma i ngẽma nacümagü rü paxa tá inayarüxo erü duü̃xü̃güarü nixĩgü. Rü ngẽma pexü̃ namuxü̃ rü duü̃xü̃güarü mugümare nixĩ. Rü ngẽma pexü̃ nangúexẽẽxü̃ rü duü̃xü̃güarü ngu̱xẽẽtaemare nixĩ. 23Rü guxü̃ma i ngẽma pexü̃ namuxü̃ rü pexca̱x namexcüraxü̃ erü pexü̃ naxucu̱xẽgü na ṯacü pexauregüxü̃ca̱x, rü tama pegü picua̱xüü̃güxü̃ca̱x, rü meã pexenemaã ipecua̱xgüxü̃ca̱x. Natürü guxü̃ma i ngẽma mugü rü tama aixcüma pexü̃ narüngü̃xẽẽ na nüxü̃ perüxoexü̃ca̱x i pexeneãrü ngúchaü̃gü.
Copyright
Learn More


text:
Angoulême
Angoulême 'l è 'n cumùn dl Òvest edla Fraṅsa, capitêl dal dipartimèint dla Charente, in dla regiòun Poitou-Charentes. I só abitànt i s ciàmen Angoumoisins.
Custruìda in sìm'a 'n promontòri, la s fàcia in sìm'ai du fiùm edla Charente e dla Touvre ch'i gh'pàsen 'd sòta. La sitê la n'gh'à brìśa 50.000 abitànt, mo cun al conglomerê ch'al gh'è tachê, la 'rìva ai 110.000 abitànt.
Al sìndegh 'l è Xavier Bonnefont, dal partî "Union pour un mouvement populaire", in carga da 'l 2014.
La só storia
La sitê l'era cgnusùda in dl'antichitê c'ma Iculisma.
Al re Clovì al la tulìva vìa ai Viśigôt in dal 507 mo però in dal IX séc. la sitê la gnìva tolta dai Normàṅ. In dal 1204 al re 'd Inghiltèra Śvan sèinsa tèra al firma na chèrta 'd cuncesiòun per la creasiòun dal cumùn 'd Angoulême.
Angoulême l'à patî dimòndi in dal tèimp dal Guèri 'd religiòun, sovertùt dop che 'l amiràli protestànt Coligny al tulìva la sitè in dal 1568. La cuntéa dl Angoumois, dintór'n a Angoulême, l'éra 'd cal ram 'dla famìja Valois, ciamê per quèst di Valois-Angoulême, d'indû a deśgnìva anc'al Fransèsc I ed Francia.
Persunàǵ famóś lighê a Angoulême
- Isabelle Taillefer (1186-1246), ciamèda Iśabèla 'd Angoulême: la dvintèva regìna dl'Inghiltèra in dal 1200 dôp 'd avér spuśê Śvan sàinsa tèra.
- Śvan 'd Orléans (1400-1467), al « còunt bòun Śvan 'd Angoulême ». Anvō 'dal re Charles V de France, fiōl 'dal dùca Luì 'd Orléans et dla Valentèina Viscòunt, fradêl dal famōś puvéta Charles 'd Orléans et nôn dal re Fransèsc I ed Francia.
- Margherìta 'd Angoulême, surèla più granda ed Fransèsc I ed Francia, nèda a Angoulême et cgnusùda c'ma « Margherìta 'd Navàra » p'r al só matrimóni.
- François Ravaillac (1578-1610): tristemèint famōś p'r avér masê al re Henri IV.
- Carl ed Coulomb (1736-1806), studiōś ed Fìsica, a s è dê al só nòm a l'unitê dla carga 'lètrica.
- Fransèsc I ed Francia (+ 1547), còunt 'd Angoulême prìma 'd dvintèr rè.


text:
20 09
Ol dé 20 de setèmber l'è 'l 263 ( 264 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 103 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de setèmber al è ul dí da pòost 263 ( 264 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 103 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1936 - Eivissa e Formentera: i tröpe francheste i ocüpa cheste ísole.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1833 - Milà: Ernesto Teodoro Moneta, passifesta, Premi Nobel de la Pas ol 1907.
1934 - Roma (Itàlia): Sofia Scicolone, cognossida come Sophia Loren, atura de sínema italiana.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2005 - Simon Wiesenthal, cognossit come ol cassanazzi
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Grand Hotel
Davide Van De Sfroos
A cura del Vaemenia
Grand Hotel
Intro: SI- SOL RE LA (2 volte)
SI- SOL RE LA
A mia nona la m' ha dii che pudevi fa carriera... al Grand Hotel
SI- SOL RE LA
E una volta a Sofia Loren g'ho verdüü anca la purtéra,i henn mea ball...
SI- SOL RE LA
A gh'era sö un prufoemm che preva primavera,l'antivigilia de Nataal...
SI- SOL RE LA
El diretuur emuziunaa l'ha perdüü anca la dencera,giò in de la hall...
Stacco: SI- SOL RE LA (2 volte)
SI- SOL RE LA
El mè ziu sarà viint' ann che'l lavùra là in cüsena...al Grand Hotel
SI- SOL RE LA
Una vita col filetto al pepe verde e'l maa de schèna...e cul curtèll...
SI- SOL RE LA
El fa balà tücc i pugnàtt l'è giamò ciucch alla matena,te tuca vedèll!
SI- SOL RE LA
Quaand'el tö giò la medeséna el g'ha el cervèll in altalèna,ma l'è'l sò bèll.
SOL RE LA SI-
Sèmm tucc fiöö de questa scalinada che urmai cugnussum basèll per basèll,
SOL RE LA
tücc bei vestii cumè suldaritt de tòla cun't el baretén de stüpid e quaivön
SI-
cun't el Gel...
SI- SOL SI- LA
E i turisti cun la bùca sbaratàda quand che rüven so la porta de entràda...
SI- LA RE LA
E me una quaj valìsa l'ho purtàda, una quaj mancia l'ho ciapàda...
al Grand Hotel
Stacco: SI- SOL RE LA (2 volte)
SI- SOL RE LA
Quand che l'è el desdòtt de magg rüva sempru la Cuntessa, che al Grand hotel
SI- SOL RE LA
A g'ha quasi nuvant'ann e de murì la g'ha mea pressa e l'è nurmaal,
SI- SOL RE LA
el sò omm l'era un playboy e l'ha basaa anca la Vanessa,lè suta i scaal
SI- SOL RE LA
l'è finii senza un butòn insèma a una certa duturessa,al'uspedaal
SI- SOL RE LA
E innaanz e indree, sö per i scaal, giò per i scaal,sempru de cursa,
SI- SOL RE LA
nèta la scarpa, che gh'è scià anca el diretuur...
SI- SOL RE LA
E curr de scià e curr de là, cume un ratt cun la divisa,
SI- SOL RE LA
sempru in man 'na quaj valisa che però l'è mai la mia ...
SI- SOL RE LA
Un bell suriis alla francesa e alla dunètta inglesa,
SI- SOL RE LA
piugiàtt de la malùra un quaj deesmlla el rüverà.
SI- SOL RE LA
Te fann südà, ma guai se te spüzzet, te fann sultà,ma guai se te bùfet...
SI- SOL RE LA
E veert quela porta che g'ho scià el Moesciandòn
SI- SOL RE LA
altrimenti el bevi me e te lassi che dumà el büsciòn
SOL RE LA SI-
Sèmm tucc fiöö de questa scalinada che urmai cugnussum basèll per basèll,
SOL RE LA
tücc bei vestii cumè suldaritt de tòla cun't el baretén de stüpid e quaivön
SI-
cun't el Gel...
SI- SOL SI- LA
E i turisti cun la bùca sbaratàda quand che rüven so la porta de entràda...
SI- LA RE LA
E me una quaj valìsa l'ho purtàda, una quaj mancia l'ho ciapàda...
al Grand Hotel
Stacco: SI- SOL RE LA (2 volte)
SI- SOL RE LA
E una dona cume le e l'eri pròpi mai vedüda, al Grand Hotel
SI- SOL RE LA
A m'ha dii che in vita sua nissön l'era purtada, in söl batèll,
SI- SOL RE LA
Me gh'eri el cöör de dree ai urècc e la fàcia imbalsamàda, le suta i stell
SI- SOL RE LA
A g'ha impiegaa tüta la nocc per dimm che l'era innamurada... del mè fredèll...
SOL RE LA SI-
Sèmm presunée de questa scalinàda, che maledissum basèll per basèll,
SOL RE LA
gh'èmm un suriis che sta insèma cun la còla, l'entusiasmo alla moviola e
SI-
quindes chili de bàll...
SOL RE LA SI-
E i turisti cun la facia incazzada, quand che tröven la machina sfrisàda...
SOL RE LA SI-
E me la sua Mercedes l'ho sbüsàda, e mela sua mancia l'ho mea vurüüda,
SOL RE LA SI-
e mela sua valisa l'ho lassàda ....al mè fredèll!
Finale: SI- SOL RE LA (ad libitum)


text:
Ventimiglia
Ventimiglia (en lìgure intemelio: Ventemija; en lìgure genovés: Vintimìggia; en fransés: Vintimille; en latì: Albintimilium; en ucità; Ventemilha) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 24 745 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 54,1 km² e 'na densità de popolasiù de 457 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Airole, Camporosso, Castellar (Francia), Dolceacqua, Mentone (Menton) (Francia), Olivetta San Michele. La cità l'è 'nzemelàda col cümü de Piazza Armerina.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ventimiglia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Assioma d'estensiunalitaa
L'assioma d'estensiunalitaa, u assioma d'estensiú, intervient in lògica, in matemàtica, e in infurmàtega. Al è ü di assiòom-cjaaf da tüta la teuría assiumàtega di cungjuunt e, in particülaar, ul primm assioma da la teuría ZF ( teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel ).
L'assioma d'estensiunalitaa al è intimameent liaa a la nuzziú d'igualtaa da düü cungjuunt. Al esiist in efett almaanch ciinch manere diferente da definí chesta nuzziú , e cheest assioma al permett da i ünifiá. Al serviss apó a impusá l'ünicitaa da cungjuunt definii par ul datum dij söö elemeent, cuma ul cungjuunt vöj, i singletú, i para, u i Cungjuunt da le parte.
Cuntegnüü
- 1 Presentazziú dal assioma
- 2 I diverse nuzziú d'igualtaa
- 3 Assioma d'estensiunalitaa e igualtaa
- 4 Òolt röö da cheest assioma
- 5 Variante da l'assioma d'estensiunalitaa
- 6 Vidée apó
Presentazziú dal assioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par la varietaa da le definizziú da l'igualtaa, al esiist plüü da furmulazziú pussíbil da cheest assioma, però i pöö tüte sa repurtá a l'enunziaa in acordi a:
- si düü cungjuunt i gh'a i istess elemeent, alura i è i istess.
Si al è pussíbil da restá flou par vargot ch'al cuncerna la nuzziú d'igualtaa druvada in la furmulazziú chí-da-sura, al cuventa la precisá cura che sa vöör esprimm l'assioma int un lenguagg furmaal. Al è par vargott ch'al cuventa esaminá da plüü areent le diferente nuzziú d'igualtaa.
I diverse nuzziú d'igualtaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le diferente teuríe di cungjuunt i definiss mia sémpar da la istessa manera la nuzziú d'igualtaa da düü cungjuunt. A recapitulemm chí le definizziú rincuntrade :
Igualtaa paj elemeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa cuma l'è definida in la teuría naïve di cungjuunt par Cantor; la sarà nutada chí « =ig ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj paj elemeent si e noma si i gh'a i istess elemeent.
Igualtaa par inclüsiú recípruca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è una varianta da la definizziú precedenta; la sarà nutada chí « ». La fa apell a la nuzziú da inclüsiú, da che la definizziú a l'è :
- Un cungjuunt al è cuntegnüü int un cungjuunt si e noma si cada elemeent da al partegn a .
L'igualtaa par inclusiú recípruca sa la definiss alura furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par inclüsiú recípruca si e noma si i è cuntegnüü l'ün in l'òolt.
Cheste dò prime definizziú da l'igualtaa i è evidentameent equivalente; al è assée da remplazzá l'inclüsiú par la suva definizziú e da sa regurdá che :
Igualtaa par prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa definida par Leibnitz sota ul nomm d'identitaa lògica, e nutada una völta « = » par che cunsiderada cuma plüü « forta » che l'igualtaa al sentüü da Cantor par una resú che a vedaremm un pocch plüü luntà; la sarà nutada chí « =P ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par prupietaa si e noma si i verifica le istesse prupietaa.
Da fatt, sa na retröva in cheest caas cul istess uget sota düü nomm difereent ( ul nomm d'un uget al è mia una prupietaa propia a cheest uget; al è una etichèta ch'a la gh'è apusada ).
Chesta definizziú, ch'a la pareva natürala a tüta prima, la cascja da fatt una dificültaa : i prupietaa ga i è quantifiade ( « ∀ P » ). Adess, i prupietaa i è di predicaa, e noma la quantificazziú da le variàbile , mia la di predicaa al è auturizada in la lògica abitüala ( lògica di predicaa dal primm úrden' ).
Tré sulüzziú i è pussíbile :
- recürí a una lògica auturizaant la quantificazziú di predicaa, par esempi la lògica di predicaa dal seguunt úrden '; cheest al è mia la sulüzziú abitüalameent druvada, par che le lògiche d'úrden süperiuur al primm i è fisc plüü cumpless e i scuunt de le trape otrameent redüzzíbile che le da la lògica clàssica...
- truvá una definizziú equivalenta, però ch'a la faghes mia apell a la quantificazziú di predicaa; al è la sulüzziú druvada par esempi in la teuría NGB ( [[Classa (matemàtica)|teuría da le classe] ] da von Neumann, Gödel e Bernais );
- renunziá a definí l'igualtaa, e l'intrudüí cuma tèrmin primitiif da la lògica süb-gjacenta ( lògica cjamada cunt igualtaa ); al è ul caas par esempi da la teuría ZF.
Igualtaa par classa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa definida in la teuría NGB ; la sarà nutada chí « =C ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par [[Classa (matemàtica)|classa] ] si e noma si i partegn a le istesse classe.
La nuzziú da classa la generaalise chela da cungjuunt. Una classa al è un cungjuunt si e noma si la è elemeent d'una otra classa; si-da-nò , al è un ünivèers.
Chesta definizziú a l'è equivalenta a la par prupietaa :
- - cuma a tüta prupietaa la pöö vess sucjada una classa, la di cungjuunt ch'i verifica chesta prupietaa, l'igualtaa par classa la implica la par prupietaa;
- - inversameent, cuma cada classa la gh'a una prupietaa caraterístega, l'igualtaa par prupietaa la implica la par classa.
Però la cumporta mia da quantificazziú da predicaa . In scambi, i è le variàbile da classa ch'i è quantifiade, vargot ch'al è lézzit íntal quàdar d'una lògica dal primm úrden.
Igualtaa par definizziú mia direta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sarà nutada chí « =D ». In la teuría ZF, l'igualtaa a l'è mia definida, però cunsiderada cuma tèrmin primitiif da la lògica süb-gjacenta ( lògica cjamada « cunt igualtaa » ), ch'al cumporta alura i assiòom necessari par definí un cumpurtameent da cheest tèrmin equivaleent a al da l'igualtaa par prupietaa.
Assioma d'estensiunalitaa e igualtaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa cunstata che le definizziú precedente sa i repartiss in düü grup da definizziú equivalente:
- - le dò prime definizziú d'una paart ( grup I ),
- - e le tré darere d'otra paart ( grup II ).
In resümii, a gh'emm :
Da plüü, sa pöö mustrá che l'igualtaa paj elemeent al è un caas particülaar da l'igualtaa par prupietaa, cunsiderant la prupietaa P(E) definida cuma x ∈ E. L'igualtaa par prupietaa la implica dunca l'igualtaa paj elemeent. Al è in cheest sentüü che, cuma indicaa plüü in òolt, l'igualtaa par prupietaa a l'è plüü forta che l'igualtaa paj elemeent. A en dedüissemm ul schéma chí-da-sota d'implicazziú dal grup II veers ul grup I :
Par utegní l'equivalenza da tüte cheste definizziú, al resta dunca noma a demustrá le implicazziú inverse, dal grup I veers ul grup II. Però chesta darera implicazziú al è òolt che l'assioma d'estensiunalitaa !
En passant, sa l pöö infí esprimm cheest assioma da manera furmala; a representaremm i söö difereent enunziaa pussíbil da manera cumpata sota la furma sigütanta :
Al è pussíbil da rincuntrá da le furmulazziú dal assioma indúe l'implicazziú a l'è remplazzada par una equivalenza, però, traa di caas particülaar, chesta equivalenza a l'è süpèrflüa.
Cada teuría scerniss l'üna da le definizziú precedente cuma definizziú da l'igualtaa, representada pal símbul « = », e le otre definizziú, almaanch le cumpatíbil cun chesta teuría, n i diventa di [[teurema|teureem] ].
Òolt röö da cheest assioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'assioma d'estensiunalitaa al serviss mia noma a ünifiá le diferente definizziú da l'igualtaa di cungjuunt. Al serviss apó a assürá l'ünicitaa da cungjuunt fundamentaj, taj ul cungjuunt vöj u l para da düü cungjuunt, da che l'esistenza a l'è afirmada par di òolt assiòom.
A cheest efet, cunsideremm un predicaa ünari qual-sa-vöör P. Sa l pöö sémpar definí ul cungjuunt A cuma ul cungjuunt di ugett C ch'i verifica P, i.e. paj-quaj P( C ) al è vera.
Però definí un uget al süfiss mia a garantí la suva esistenza, ni maanch che al pöda esiist. Al cuventa par cheest :
- che la definizziú la síes cunsistenta, i.e. la porta mia a una cuntradizziú ;
- e che l'esistenza dal uget la síes afirmada paj assiòom da la teuría, u en al sigütes.
Ul cungjuunt A al esiist dunca mia si la suva definizziú la porta a una cuntradizziú , par esempi cul predicaa R definii par : « R( C ) » al equivaar a « C al partegn mia a C » (sa l retröva in cheest caas ul Paradoss da Russell).
Cun chesta riserva, i.e. si na limitemm aj predicaa cun dent una definizziú cunsistenta dal cungjuunt A, e si a definissemm un seguunt cungjuunt B da la istessa manera, a partí dal istess predicaa , alura l'assioma d'estensiunalitaa al imponn che i düü cungjuunt i è i istess.
- In efett, al síes x un élameent da B. Dapress la definizziú da B, x al verifica P. Però si x al verifica P, alura, dapress la definizziú da A, x al partegn a A. Dunca cada elemeent da B al partegn apó a A, e inscí B al è cuntegnüü in A. Scambiaant A e B in la démustrazziú precedenta, sa la utegn amò una démustrazziú vàlida, d'indúe A al è cuntegnüü in B. Sa la gh'a la dobia inclüsiú recípruca, dunca B al gh'a esatameent i istess elemeent che A e sa l cunfuunt cunt al.
- Nota : la demustrazziú chí-da-sura la pöö vess rendüda plüü evidenta si sa fa apell al curulari in acordi al assioma d'estensiunalitaa:
- Un cungjuunt al è cumpletameent determinaa paj söö elemeent, e ünicameent paj söö elemeent.
Inscí, cada cungjuuntA definii a partí d'un predicaa ünari P par la fórmüla :
al è ünich (a cundizziú da tüta manera ch'al esiist).
Sa l pöö alura intrudüí un símbul particülaar par désigná cheest cungjuunt, par esempi { a } pal singletú custrüii a partí da l'uget a, u { a , b } pal para furmaa par a e b,...
Variante da l'assioma d'estensiunalitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'assioma d'estensiunalitaa a l'è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ü dij söö equivaleent, parisseva in tüta l'assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt. Da tüta manera, al pöö sübí da le modificazziú par satisfá vargüne esigenze, cuma in l'esempi segueent.
Int una teuría di cungjuunt cun di ur-elemeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nuzziú dur-elemeent, u àtum u amò elemeent primitif, la risülta da la furmalizazziú da la nuzziú delemeent da la teuría cantoriana. Cantor al sa ucüpava pocch da la natüra precisa daj söö elemeent; tütt vargot ch'al gh'a impurtava, al era che sa pudess i mett cungjuuntameent. Però, cuj primm sfoorz da furmalizazziú ( Zermelo), al è parüü necessari da distinguí i elemeent ch'i i era sí istess di cungjuunt da chij ch'i era mia : un elemeent al era dunca al síes un cungjuunt, al síes un elemeent primitif. Un elemeent primitif, u ur-elemeent al è dunca un elemeent, i.e. un uget süscetíbil da partegní a un cungjuunt, però ch'al è mia sí-istess un cungjuunt, e ch'al cumporta dunca nissü elemeent.
In la teuría da Zermelo-Fraenkel atüala, « tütt-coss al è cungjuunt », e a gh'è plüü d'ur-elemeent, però le prime versiú da Zermelo, ispirade par la teuría naïve, n i cumportava; vargüne assiumàteghe alternative da la teuría di cungjuunt n i gh'a amò. I ur-elemeent i pöö vess cunsideraa cuma lògicameent difereent di cungjuunt; íntal caas indúe A al è un ur-elemeent, « x ∈ A » al gh'a nissü sentüü; inscí, l'assioma d'estensiunalitaa sa l aplica noma aj cungjuunt (si-da-nò , cuma un ur-elemeent al gh'a mia d'elemeent, al sa cunfundaress cul cungjuunt vöj).
Alternativameent, int una lògica mia tipada, sa l pöö avidaa büsögn da dá un sentüü a « x ∈ A » ; chesta espressiú a l'è alura cunsiderada cuma falsa tüte le völte indúe A al è un ur-elemeent. In cheest caas, l'aplicazziú da l'assioma abitüaal d'estensiunalitaa la implicaress, cuma a venemm da vidé, che tütt ur-elemeent sa l cunfund cul cungjuunt vöj. Par evitá cheest-chí, a dévum mudifiá l'assioma d'estensiunalitaa al fí che al pöda s'aplicá noma aj cungjuunt mia-vöj. Sa l núnzia alura par esempi:
- assioma d'estensiunalitaa restrecc :
I.e. :
- daa di cungjuunt A e B qual-sa-vöör, si A a l'è un cungjuunt mia vöj (i.e. sa l esiist almaanch un elemeent C in A ), e si A e B i gh'a esatameent i istess elemeent, alura i è iguaj.


text:
Chimborazo
Ol Chimborazo l’è ü vülcà piö ‘n funsiù e l’è ‘l mut piö ólt del Equador, l’ se tróa apröf a Riobamba a 180 km a mesdé de la capitàl Quito.
L’è ólt 6.310 méter söl lièl del mar e l’ fà part de la Cordigliera di Ande.
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’è mia ciàr ol significàt del nòm, che fòrse l’è l’insèma de öna paròla Cayapa Schingbu che l’ völ dì Dòna e de öna paròla de Quequa Razo che l’ völ dì Giàs e che i farès 'nsèma Dòna de giàs. Ön ótra teoria la öl che Chimbo l’ sìes öna paròla de Jivaro che la öl dì O scràn del Signùr e ‘nsèma a Razo che l’ völ dì Giàs i farès O scran de giàs del Signùr.
De sigür chèi del pòst i ciama ol Chimborazo pò Urcorazo ‘ndóe Urco l’è Quequa e l’ völ di mut e ‘nsèma i fà Mut de Giàs.
Ol mut l’è suernominàt pò Taita Chimborazo, cioè Papà Chimborazo e l’è arpöf gh’è ol mut Tungurahua che l’è ciamàt Mama Tungurahua.
Scalade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prim che i à scalàt ol mut i è stacc ol Edward Whymper e i fradèi Louis Carrel e Jean-Antoine Carrel ol 4 de zenér del 1880. Desà che ‘n tance di ghe credìa mia ol Edward Whymper l’è turnàt ‘n de l’istès an sö sö la sima ‘nsèma, sta ólta a dù del Equador ol David Beltrán e 'l Francisco Campaña.


text:
Charleston
Charleston l'è na sità di Stat Unî ad 124.632 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carulìna dal Sud, in dal cuntèi ad Charleston e ad Berkeley.
La sità l'è stata misa sù in dal 1670 cuma Charles Towne, in unōr dal rè 'd Inghiltèra Charles II, e l'à ciapâ al nóm definitìṿ ad Charleston sōl in dal 1783. In dal 1866 l'à patî un taramòt dimóndi fòrt ad 7,3 grâd dla scalaróla Richter.
La gh'à na superfìsi ad 405,5 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Joseph Riley, Jr.. Una dal sò sità śmèli 'l è Spulēt in Ùmbria.
In dla sità in Avrìl a s śōga tut i an da 'l 1978 al turnèo WTA p'r al fémni ciamâ Family Circle Cup cun i camp in tèra vérda.
Persunàǵ ligâ a Charleston
- Melanie Thornton, cantànta dal grup eurodance di La Bouche
- Robert Jordan, pitōr
- Louis Rémy Mignot, scritōr


text:
Puunt fiss
In matemàtega, par una aplicazziú f d’un cungjuunt E in sí-istess, un elemeent x da E al è un puunt fiss da f si f(x) = x.
Esempi :
- íntal plà, la simetría par rapòort à un puunt A la amet un ünich puunt fiss : A
- l’aplicazziú inveers (definida sül cungjuunt di reaj mia nüj) al amet düü puunt fiss : -1 e 1
Grafegameent, i puunt fiss d’una funziú f (indúe la variàbila a l'è reala) sa i utegn trassaant la drita d’equazziú y = x : töcc i puunt d’intersezziú da la cürva representativa da f cun chesta drita i è alura i puunt fiss da f.
Mia tüte le funziú i gh’a necessariameent da puunt fiss; par esempi, la funziú en la gh'a mia, par che al esiist nissü nümar reaal x iguaal à x+1.
Cuntegnüü
Puunt fiss e sequenze recürente[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa la cunsidera la funziú cuntínüa e (un) la sequenza recürenta definida par la suva valuur inizziala u0 e par la relazziú da recürenza un+1=f(un). In cheest caas, si (un) la cunveerg, al fà necessariameent veers un puunt fiss da f.
Al cuventa nutá che una tala sequenza cunveerc mia furzadameent, parfí si f la gh'a un puunt fiss.
Puunt fiss atratiif[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un puunt fiss atratiif d’una aplicazziú f al è un puunt fiss x0 da f taal che al esiist un intuurn da x0 sül quaal la sequenza da nümar reaj :
la cunveerc veers x0.
Par esempi, la funziú cosinus la amet un ünich puunt fiss, ch’al è atratiif.
Da tüta manera, i puunt fiss d’una funziú i è mia töcc necessariameent attratiif. Inscí, la funziú reala la gh'a un ünich puunt fiss in 0, ch’al è mia atratiif.
I puunt fiss attratiif i è un caas particülaar dal cuncet matemàtegh d’atratuur.
Teureem dal puunt fiss[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al esiist plüü da teurema ch'al permett da determiná che una aplicazziú satisfaseent à vargü criteri la gh'a un puunt fiss. Ul plüü cugnussüü al è ul sigütaant (teurema da le cuntrazziú da Banach):
Al síes E un spazzi métrich cumplet münii d’una distanza d e una aplicazziú cuntratanta (i.e. tala che al esiist taal che par töcc , ). Alura f la gh'a un ünich puunt fiss l.
Cheest resültaa al permett da dí che cada sequenza da la furma la cunveerc veers l e che , vargot ch’al permett da iga una estimazziú da la velussitaa da cunvergenza da la sequenza.
Druvameent in autumàtega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’autumàtega la cunsiist à fabregá di sisteem cunvergeent veers un puunt fiss (però regulaa arbitrariameent par l’uperaduur) e che sa al cjama ul puunt da cunsegna.


text:
Figari
Figari en lèngua sarda e 'n galürés (Golfo Aranci in italià) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Olbia-Tempio. El g'ha 2 385 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna col cümü de Olbia.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Tavasan cun Vilavesc
Artìcol in dialët piaṡintëin
Tavasan cun Vilavesc (Tavazzano con Villavesco in Itagliàn) l'é un paès italian ad 5.966 abitant in Pruvincia d' Lôd.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Al paés a l'é nasì in dùa gh'è adéss Vilavesc. As ciamava adsé parchè a l'era la cà ad campagna dal vescuv ad Lôd, infàti as ciamava Villa del Vescovo in italian.
Cul pasä dal tëimp, al paés al s'è svilüpä püsè inturan a la Via Emélia, e in d'i ann '50 al Cumoin è la paròchia i'enn pasä a Tavasàn.
Àtar futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]


text:
Uss è pront er il segund lieu da staziunament per vagants svizzers a Cazas. El sa chatta sin
l'intschess da la vischnanca da Cazas en la ”Waldau” e porscha plaz per diesch famiglias. Las
singulas parcellas èn circa 150 m2 grondas e disponan da colliaziuns per current electric, aua e
chanalisaziun.
Ultra dals dus lieus da staziunament per vagants svizzers a Cuira (Sommerau) e Cazas existan
en il Grischun plazzas da transit per vagants svizzers ad Andeer, Panaduz, Favugn, Tavanasa e
Roten. Ultra da quels datti a Domat/Ems ina plazza da transit per vagants esters. Ils vagants
svizzers sa trategnan l'enviern en ils lieus da staziunament, da la primavaira fin l'atun mintgamai
temporarmain sin las plazzas da transit.
Il departament da giustia, polizia e sanitad cumpetent en chaussa engrazia a tuts participads per
lur sustegn cooperativ ed exprima la speranza che er autras vischnancas sa laschian motivar da
prestar ina contribuziun per meglierar las cundiziuns da viver dals vagants svizzers.


text:
Robecchett
Robecchett (pernonzia local: [rubi'ket]; in italian: Robecchetto con Induno) l'è on comun de la Provincia de Milan. Robecchett la se troeuva a nòrd-òvest de Milan, longh el fiumm Tisin e al confin con la Provincia de Novara (comun de Gajaa). A Robecchett ghe viven 4 903 persònn. Oltra ai duu center principai a gh'è anca ona frazion, ciamada Malvaj.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Robecchett l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Per Giorgiana
Ma fino a quando, pòver cerbiatt, le mute del re deven ‘mbracaat ma fino a quando, impünement, ti azzanneràn, cerbiatt innocent. ti azzanneràn, cerbiatt innocent. Gesü, un’altra volta la canèa arrabiada nei secoli fedele a chiunque sia el ratt su un branco di cerbiatt la s’è aventada, morale: ancora sangue sül marciapee Notare che anche a Roma, senza che il capocaccia füss lì a sovraintènd in sciarpa tricolor, senza che il suon di corni li sguinzagliasse [in traccia, che bravi ‘sti scagnozz, han faa tütt de per luu Ma fino a quando, governo fetènt, g’avrà man libera, i prepotènt ma fino a quando ‘sti brütt peepiatt continueràn a straziare i cerbiatt, continueràn a straziare i cerbiatt Pensa che l’è el cerbiatt l’erede legìtim dei pascoli e giardizz dell’universo intèr, e i re sono i bastard che seminando vìtim pascoli e giardizz cultiven a cimitèr A comprovar che il torto sul sangue si regge già c’erano i Franceschi, Zibecchi e gli Ardissun c’è ora anche Giorgiana, gh'è ad accusar la legge di elevare a norma la prevaricassion Ma fino a quando i re usurpador potràn contaa sui can difensor ma fino a quando mastitt e moloss mordendo a sang guadagneràn l’oss, mordendo a sang guadagneràn l’oss Dipingono il cerbiatt a tinte fosche belva ultraferoce che sbrana fiolett incarnassion del male e d’intenzioni losche, püpill iniettaa de sang, un essere abbiett Guardaal dritto negli occhi non hanno mai osato ‘ste varet che ne sappian del rosso baglior che illumina e divora lo sguardo del cerbiatto e rosso è semper staa el color del amor Ma fino a quando i fors del amor deven sübii, pagaa e lassaa tor sveglia cerbiatt, gh'è amor per dügnün, sü, tücc insemm a dagh ‘na lession Sveglia cerbiatt, gh'è amor per dügnün, alee, tücc insemm a dagh ‘na lession, alee, tücc insemm a dagh ‘na lession, alee, tücc insemm, alee tücc insemm!
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Informazioni
Si canta dell'uccisione di Giorgiana Masi a Roma il 12.05.1977. La registrazione dovrebbe essere del 1980, la canzone è un misto di italiano e milanese.
Testo e traccia audio trasmessi da Fiorenzo Gualandris
Condividi
Strumenti
La storia cantata
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Canton Türgovia
Turgovia (en todèsch: Thurgau) l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla part nordorientàla de la Svìsera. A nòrt el cantù l'è delimitàt del Lach de Costànsa, de là del quàl gh'è la Germània (Land Baden-Württemberg). El fiöm Reno 'l costetöés el cunfì nord-ucidentàl. A sud el cunfìna col Canton San Gal e a ucidènt col Canton Zürigh e 'l Canton Sciafüsa.
La popolasiù totàl del cantù l'è de 228.200 abitàncc (dati del 2001), en làrga magiuranza de lengua tudesca. La capital del cantù l'è la cità de Frauenfeld.
La Confederasiù Elvética, aleàda con 10 giürisdisiù de l'ex Toggenburg, le g'ha cunquistàt ai Asburgo i teretóre del Canton Türgovia endèl 1460. Endèl 1798 chèste tère i è stàde custitüìde per la prìma ólta 'n cantù, come part de la Repüblica Elvética. Endèl 1803 el Canton Turgovia l'è deentàt mèmber de la Confederasiù Svìsera.
La custitüsiù cantunàla 'n vigùr amò al dé d'encö la remónta al 1869.
Distrècc e Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù Türgòvia l'è dividìt en sich distrècc che i ciàpa nòm ognü del sò capolöch:
Töcc ensèma chèsti òt distrècc i reönés 80 cümü (situasiù agiurnàda al més de Bril de 2004):


text:
Finlandia
La Finlandia (Suomi in finlandes, Finland in svedes) a l'è un paes de l'Europa del Nord.
A l'è tacada a la Svezia, a la Nurvegia e a la Rüssia.
La capital a l'è Helsinki.
La gh'ha una süperfiss de 338.145 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.300.000 abitant. L'è devenuda indipendenta de l'Urss in del 1917
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Finlandia (nom ufizial: Suomen tasavalta / Republiken Finland) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l Sauli Niinistö (del 1/2012).
El Prim Ministr a l'è el Juha Sipilä (del 5/2015).
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 1m de genar del 2002 la Finlandia la dupra l'Euro.


text:
Kappelen
Kappelen (in francés: Chapelle) a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.98 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1257 abitant.
El cumün de Kappelen al se tröva a una altitüden de 437 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aarberg, Bargen, Bühl, Hermrigen, Jens, Lyss, Merzligen, Walperswil, Worben.


text:
Žìrvia
Cervia (Žìrvia in dialet rumagnöö) l'è ün cumün de la regiùn Emilia-Rumagna, Pruvincia de Ravèna. El gh'ha circa 28.000 abitant, una superfis de 82 km², per una densità de 315 ab./km².
El cunfìna coi cumün de Cesena (FC), Cesenatico (FC), Ravenna.
El se troeuva in sü la riva del Mar Adriatich. L'è üna lucalità turistica famusa per i sò spiagg larghi e sabiùsi, per i salini e per la sò staziùn termàal.
Cuntegnüü
- 1 Geografia
- 2 Storia
- 3 Nòmm de la cità
- 4 Monument e olter sitt interessànt
- 4.1 Gesi
- 4.1.1 Catedràal
- 4.1.2 Gesa del sufràgi
- 4.1.3 Sant'Antòni de Padova
- 4.1.4 Stella Maris
- 4.1.5 Santuàri de la Madòna del Pìn
- 4.1.6 Pief de San Stèven
- 4.1.7 Sant'Antòni Abàa
- 4.1.8 Madòna dij Àngior
- 4.1.9 San Sevèri Vescuf
- 4.1.10 Sant'Andrea Apostul
- 4.1.11 San Giorg
- 4.1.12 Cour Sant
- 4.1.13 Santa Teresa de Gesù Bambìn
- 4.1.14 Madòna de la Nef
- 4.2 Olter sitt interessànt
- 4.1 Gesi
- 5 Manifestaziùn
- 6 Persunàgg famùs
- 7 Sport
- 8 Foto
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teritori cumünàal de Cervia el gh'ha ün frach de fraziùn. Milàn Marìtima l'è de sigür la pussee impurtant.
Canüzz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna fraziùn agricula, che la gh'ha la gesa de la Madòna dij Àngior del XVII secul e ün frach de vègi cassini metüdi a post.
Castigliùn de Cervia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca questa chì l'è üna lucalità agricula. Chì la ghè la gesa de San Giusepp del 1775, l'uratòri de San Lurenz del 1794 e la Vila Ragazzena del 1562.
Milàn Marìtima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sitt el gh'ha 'stu nòmm chì perchè l'è stàa fàa sü in del XX secul da üna società milanés ("Società Milano Marittima"), dopu che'l Cumün de Cervia el gh'ha firmàa üna cuncessiùn cunt la famiglia Maffei (üna dij pussee impurtànt de Milàn) per fà svilupà'l teritori a nord de la cità. Hin stàa fàa sü albergh e vili piscinini tra la pineda e la spiagia e'l sitt l'è diventàa frequentàa prima dai sciuri milanés e dopu dal "turism de massa". La fraziùn la vègn ciamàda "cità giardìn" perchè gh'hin ün frach de parch, de zoni verdi e de pìn marìtim ch'i se troeuven inturn (ma anca in mèzz) ai cà e arent i viaj.
Muntalètt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ün'oltra fraziùn agricula, al cunfìn cunt la Pruvincia de Furlì-Cesena. In del teritori gh'han truvàa dij repert archeologich de l'epuca rumana.
Pinarèla[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ün sitt turistich sül mar a süd de Cervia. Ghè üna pineda lünga e strèta tra la spiagia e'l paés.
Pisignàn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fraziùn agricula, l'è famusa perchè ghè la Piéf de San Stéven e ün aeroport militàar.
Sàvi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la fraziùn pussee a nord de Cervia, che la se troeuva sül fiüm che gh'ha l'istèss nòmm. Chì l'è stàa rapìi'l generàal Agliardi dürant l'inscì ciamàda "Setimana Rùssa", rivolta sucedüda tra'l 7 e'l 14 giügn 1914, dopu che ad Ancuna i puliziòtt gh'hann ciapàa a s'ciupetàdi a la gent che la manifestava cunter la guèra e Giovanni Giolitti. Dopu ün quaj dì el generàal l'è stàa liberàa sensa cunseguenzi.
Tajàda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la lucalità pussee a süd del Cumün de Cervia. L'è ün sitt turistich sül mar circundada da üna pineda.
Termi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la staziùn termàal de Cervia, e la se troeuva tra la pineda de Milàn Marìtima e la Statàal Adriatica.
Vila Inferno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna fraziùn agricula e artigianàal. El sò nòmm vègn dal latìn infer, che'l voeur dì "sott": quèst perchè la se troeuva a süd dij salini, rent üna zona de palüdi. In de la fraziùn ghè'l Müsee dij mariunètt.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Epuca antica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segund la legenda, la vègia cità de Cervia, che fin al IX-XI secul la gh'aveva nòmm Ficocle, l'è stada fundàda dal cumandant etrusch Ficol, che l'aveva fàda sü arent Ravèna per dach üna batüda al sò tirànn.
Segund divers autur, el nòmm Ficocle vègn da ün capitàn grech u da ün prefètt de Filipp I de Macedonia. L'è pussee prubabil che'l vègn da la parola greca "φukoς" (alga) e "kλέoς" (fama), perchè gh'èren ün frach de alghi in dij canaj e in dij salini de quèla zona.
Dal prim Cristianèsim a la distruziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A vardà i statüt de la cità, el Cristianèsim l'è rivàa a Ficocle in del 50, quand Eleuteri l'è stàa mandàa dal vescuf de l'Emilia Sant'Apulinàar per fàa'l vescuf de la cità. Ma la storia l'è minga certa, perchè fin al 500 gnanca ün document faseva el nòmm d'ün vescuf. El primm cert l'è Gerunzi, ciamàa "vescuf de Ficocle" in ün att del Papa.
In del 655 Pipìn gh'aveva dàa al Papa Zaccaria el teritòri inturn a Ravèna in pussess cuntinuàa. In del 709 l'arcivescuf de Ravèna se gh'ha ribelàa al Papa; alura l'imperatùr Giustiniàn gh'ha mandàa'l cumandant Teudor per sutumèt amò l'arcivescuf a Ruma. L'arcivescuf e i olter capi de la rivolta gh'hànn dumandàa aiùt ai paes inturn; el citadìn de Ficocle Altobello Laschi l'è nàa a Ravèna cunt ün quaj suldàa, ma tropp poch rispètt a quej de Teudor. A la fin, Ravèna l'è stàda sachegiàda e Ficocle tràda a bass.
El cambi de nòmm e la noeuva cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu che l'è stada tràda a bass, Ficocle l'è stàda fàda sü amò in l'istèss sitt in duvè la gh'era prima; ma tra'l IX e'l X secul la cità la gh'ha müdàa nòmm: da "Ficocle" a "Cervia", cumè che l'è ciamàda anca incoeu.
I primm imàgini de Cervia hin üna quaj mappa del XV secul: i fànn vedè üna cità furtificàda cunt ün fussàa tücc inturn e culegàda a la tèra ferma da punt levatòi; rent la cità, gh'èren ün palàzzi del Priùr, sèt gesi e üna rocca voeuruda forsi da Federich el Barbarussa.
Per la sò pusiziùn geografica l'era prutèta daj attach, ma l'era anca in üna zona minga salutàar: l'era arent i salini, l'era traversàda da ün frach de canaj e gh'aveva poca acqua de beef. In del XVII secul la cità la se gh'ha spopulàda, e l'è anca rivada ad avè cent abitànt.
Gimò dal 1630 gh'han cuminciàa a pensà a spustà la cità in ün olter sitt pussee salutàar, arent la riva del mar. El 9 nuvember 1967 el Papa Inucenzi XII el gh'ha firmàa el document cunt sü scrivüü l'òrdin de fà sü la noeuva cità. Gh'era sü'l nümer de cà de fà sü, la pusiziùn de la catedràal, del palazzi del vescuf e de la prigiùn; i danée metüü in cunt per la cità noeuva eren 35-40.000 scüd.
Nòmm de la cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A sentì üna legenda, el vescuf de Lod l'era in gir a spass in de la pineda arent la cità, e'l gh'ha vedüü ün cerf; lüü el pensava che'l füss ün mesageri de Diu, inscì el se gh'ha metüü in ginoeucc dinanz a l'animàal cumè devuziùn. Dopu quèl dì, la cità l'è stada ciamada "Cervia", per regurdà l'aveniment e anca perchè in de la pineta gh'èren ün frach de cerf.
El stèma de la cità el fà vedè propi ün cerf in ginoeucc in sü ün pràa verd.
Monument e olter sitt interessànt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gesi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Catedràal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La catedràal de Cervia l'è dedicàda a Santa Maria Assunta e l'è stàda fàda sü tra'l 1699 e'l 1702; la prima pedra l'è stàda metüda giò dal vescuf Francesco Riccamonti. La se troeuva in de la part ucidentàla de la piazza Garibaldi, la piàza principàal de la cità.
El stil de la gesa l'è simil a quèl rumanech; l'è fada a crùs latina, la gh'ha ses capèli lateràli (trìi per part), cinch altàar, ses dipint del XVIII secul e quàter scultùri.
Il campanìl l'è dedrée a la gesa, in de la part süd, e'l palazzi del vescuf l'è tacàda a la gesa, in sü la sinistra a venì foeura dal purtùn de la gesa.
Gesa del sufràgi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva in corso Mazzini, in del center storich; fada sü tra'l 1719 e'l 1722, l'è de stil barocch.
Denter ghè ün crucifìss de lègn, che'l vègn da ün munasteri de la vègia Cervia; segund la legenda, l'è rivàa dal mar dürant üna tempesta per prutegg i pescatùr. Ghè anca ün òrghen de Gaetano Callido, che l'ha fàa anca dij òrghen in de la gesa de San March a Venezia e, sut ai fest, el và ün presepi mecànich.
Sant'Antòni de Padova[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stàda fàda sü tra'l 1704 e'l 1741 da Antonio Farini foeura dal center de Cervia, ün poeu pussee a nord del port canàl. L'è de stil barocch e rococò e gh'ha anca ün campanìl vôlt 20 meter, fàa sü pussee tard.
Stella Maris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Milàn Marìtima; el sò nòmm in latìn voeur dì "Stèla del mar". Fàda sü da Carmelo Bordone in del 1959, l'è de furmi muderni, e la gh'ha grandi vetràdi; l'è gestida dai Francescàn.
Dürant l'estàa denter la gesa fànn la manifestaziùn I Venerdì a Stella Maris, üna seri de cuncèrt d'òrghen fàdi da müsicist famùs.
Santuàri de la Madòna del Pìn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü in del XV secul dal fràa carmelitàn Girolamo Lambertini, l'è la gesa de Cervia pussee veneràda pel cult de la Madòna. Segund la legenda, l'imàgin de la Madòna l'è cumparìda sü ün trunch de pìn, incoeu fosri cunservàa dedent i mür del santuàri, ai buscaiöö de la pineda.
El santuàri se troeuva a 2 chilometer da Cervia, tra la Statàal Adriatica e la fraziùn Termi; l'è in stil tardrumanech, cun quadrej a vista e ün campanìl piscinìn in sül tecc. Denter ghè ün altàar fàa cunt ün sarcòfegh paleocristiàn e, sura quèst, ghè ün crucifìss de lègn del XVII secul; gh'hin anca afrèsch, ma hin mal cunservàa.
A la prima dumènega de utuber la riva chì la Prucessiùn del Vult.
Pief de San Stèven[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva a Pisignàn e l'è la gesa pussee vègia del Cumün de Cervia. L'è stàda fàda sü in ün sitt che ai temp dij Rumàn l'era cunsacràa al diu Mitra. La prima pief l'era del X secul, ma l'è stàda tràda a bass dopu la bataja de Ravèna; dopu l'è stàda fàda sü de noeuf in del 1521 in stil rumanech.
Sant'Antòni Abàa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Castigliùn de Cervia. L'è stàda fàda sü in del 1902, dopu che la gesa che la gh'era prima l'era brüsàda in del 1875. La gesa l'è in stil neoclassich cunt i quadrej a vista in sü la faciada e in del campanìl.
Madòna dij Àngior[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è a Canüzz e l'è stàda fàda sü in del 1828. La gesa gh'ha quèst nòmm perchè denter ghè üna pitüra cunt la Madòna, el Bambinèl e düü àngior arent lùr. L'edifizi'l gh'ha quadrej a vista e denter ghè üna statua del Coeur Sant de Gesù. Il campanìl, che gh'ha la piana quadrata, l'è stàa fàa sü dopu la gesa.
San Sevèri Vescuf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Sàvi. Del 1831, l'è stàda danegiàda da üna piena del fiüm Sàvi e dai bumbardament dürant la Segunda Guèra Mundiàal. L'è stàda fàda sü de noeuf in del 1955 da l'architèt Minardi e la gh'ha üna furma muderna; denter gh'hin teli del XVIII secul.
Sant'Andrea Apostul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se troeuva a Vila Inferno, l'è del 1680 e l'è de stil neoclassich. Denter, in sül mür de l'abside, ghè ün musaich che'l rapresenta Sant'Andrea Apostul. Il campanìl, del 1920, l'è stàa danegiàa da ün fülmin e dai bumbardament dürant la Segunda Guèra Mundiàal.
San Giorg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Muntalètt l'è del XVIII secul, ma gh'ha dij element del 1500, cumè l'abside. Denter, dedrée a l'altàar, ghè üna Madòna cul Bambinèl del XVII secul; in sül tecc ghè ün campanìl piscinìn.
Cour Sant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è la gesa de Pinarèla e l'è stàda fàda sü in del 1966. Denter e foeura gh'hin quadrej a vista; in sü la faciàda ghè üna vetràda cunt sü sceni del misteri del Rusari. Sura i dò altàar gh'hin musaich in rilief cunt sü la Sacra Famiglia (a destra) e Sant'Antòni de Pàdua (a manca); in sü l'abside ghè ün afresch del Coeur Sant.
Santa Teresa de Gesù Bambìn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gesa de Tajàda, del 1967, la gh'ha furmi muderni; la part sura de la faciàda la gh'ha quadrej a vista. Denter a manca ghè üna statua de lègn de la Madòna cul Bambinèl e a destra i imàgin de Santa Teresa e del Coeur Sant.
Madòna de la Nef[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è üna gesa fàda sü in de la vègia cità de Cervia in del 1603, in mèzz ai salini; ma gimò dal IV secul la Madòna de la Nef l'era patrona dij salinàar.
La gesa la gh'ha furmi sèmplis; denter, per circa cent'ànn ghè stàda üna tela cunt sü la Madòna de la Nef, purtada in de la Catedràal dopu che gh'han fàa sü la noeuva cità.
Dopu la costruziùn de la noeuva Cervia, la gesa l'è stàda man a man abandunàda: a l'inìzi l'è stàda duperàda cumè ussàri e, in del 1867, l'è stàda esprupiàda e scunsacràda.
ün poeu pussee a nord de la vègia gesa, in de la lucalità Malva, l'8 dicember 2007 l'è stàda inauguràda la noeuva gesa ciamàda Virgo ad Nives (che in latìn voeur dì "Vergin de la Nef").
Olter sitt interessànt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magazìn del Sàal "Tur"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàa sü tra'l 1689 e'l 1691 a süd del port canàl, arent al center de la noeuva Cervia, la pàar üna gesa de stil rumanech denter e foeura. L'è lunga 66 meter e larga 6 e pudeva tegnè denter fin a 130.000 quintaj de sàal. Incoeu l'è duperàa cumè musee e sitt per i manifestaziùn; denter ghè espòst ün cristàll de sàal de quìndes chili.
Magazìn del Sàal "Dàrsena"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Stu magazìn chì el se troeuva de frunt a l'olter, a nord del port canàl. Fàa sü in del 1712 cunt i materiaj ch'i vegnèvan da la demuliziùn de la vègia Cervia, l'è ün poeu pussee piscinìn del magazìn "Tur" e gh'ha üna dàrsena piscinìna ün temp duperàda per cargà'l sàal in sü i barch. Incoeu l'è voeuj e l'è minga duperàa.
Tur San Micheel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fàda sü in del 1691, prima de la costruziùn de la cità noeuva, la serviva arent al Magazìn del sàal "Tur". Vôlta 22 meter e mèzz e a pianta quadràda, l'è stàda fàda sü per prutegg la cità e i magazìn daj assàlt dij Türch. Incoeu ghè denter la bibliuteca cumunàal.
Pineda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pineda de Cervia l'è granda 260 èttar e l'è la cuntinuaziùn de la pussee famùsa de la pineda de Clàss; la se troeuva per la magiùr part tra Milàn Marìtima e Termi.
In de la pineda gh'hin pìn marìtim, ma anca ginèper, quèrc, fràssen, sàles, roeuf, prün e vit selvàtich.
Mar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cervia l'è ün sitt che la funda la sò ecunumia in sül turism d'estàa perchè ghè'l mar; alura quèst chì l'è spess cuntrulàa da l'ARPA (l'assuciaziùn regiunàal per la proteziùn de l'ambient). Dal 1997 la Foundation for Environmental Education ("Fundaziùn per l'educaziùn ambientàal") gh'ha dàa a Cervia la "Bandioera blü" per la buna qualità de l'acqua del sò mar.
Manifestaziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 genàr: Cuncert de foeugh artificiaj
- 6 genàr: i "Pasqualotti"
- la prima dumènega de magg: el "Spusalìzi del mar". In del 1445, quand l'era adrée a turnà da Venezia in naf, el vescuf de Cervia Pietro Barbo (dopu diventàa papa cunt el nòmm Paul II) se gh'ha truvàa in mèzz a üna tempesta; alura gh'ha tràa denter in del mar el sò anèl e l'ha pregàa Diu per fàla desmètt, cosa che l'è sucedüda. A cumincià da quèl an, el vescuf trà el sò anèl denter el mar cumè sègn de bon augüri; dopu i bagnìn de la Rivera cèrchen l'anèl in fund al mar e la sira chi che'l troeuva vègn festegiàa
- 10 agust: Festa de San Lurenz in sü la spiàgia libra cun spetàcul de foeugh artificiaj
Persunàgg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lorenzo Caleppi (Cervia, 29 aprìl 1741 - 10 genàr 1817), cardinàal
- Alberto Missiroli (Cervia, 27 lügl 1883 - Ruma, 18 lügl 1951), dutùr
- Isotta Gervasi (Castigliùn de Cervia, 21 nuvember 1889 - Modena, 17 giügn 1967), duturèssa
- Coriolano Gori, cugnusüü mej cumè Lallo Gori (Cervia, 7 marz 1927 - 1. dicember 1982), autùr de müsica dij film
- Piero Focaccia (Cervia, 1945), cantànt
- Alessandro Bianchi (Cervia, 7 aprìl 1966), calciatùr
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Balùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La squadra de balùn pussee impurtànt de Cervia l'è l'"Associazione Sportiva Cervia 1920", che la giuga in del campiunàa d'Ecelensa. 'Sta squadra chì tra'l 2004 e'l 2006 la gh'ha partecipàa al reality show "Campioni - Il sogno", trasmetüda da Italia Uno. A la fìn de la stagiùn 2004/2005, el Cervia gh'ha vingiüü el campiunàa d'Ecelensa e l'è nàa in de la serie D. Düü ànn pussee tard l'è turnàa in Ecelensa.
Olter sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Cervia gioeughen anca dò squadri de balacanèster (üna dij òmm e l'oltra dij dònn) e üna squadra de Beach Soccer.


text:
Contignü prinzipal
Curriculum vitae
L ie nasciù tl ann 1955, ie maridà y à na muta. L ie bulsanin, prufessëur a cuntrat de fisica aplicheda tl’Università cattolica del Sacro Cuore (Roma) y si streda prufesciunela y privata ie senieda dal mpëni soziel y de solidarietà, a pië via da si culaburazion tl’Azione Cattolica nchin a stlù ju si stude de njenieria tl’Università de Bologna. L ann 1989, sota l ambolt Valentino Pasqualin, devëntel mëinagrupa tl cunsëi de chemun dla zità de Bulsan, l ann 1991 vëniel lità secreter provinziel dla DC. Te chësta funzion restel nchin l ann 1993, nchin ala costituzion dl Partito Popolare. Ti ani 1990 se tirel zeruch dala vita politica y se dà ca per l ulentariat y si mestier da njenier. De chëi ani ie n valguni di frabicac y cuatieres plu mpurtanc che l à fat: l zënter dla pluania Don Bosco cun la biblioteca S. Amadori, l zënter provinziel per la revijion di auti che ie unì premià pra l 15ejim cuncors nternaziunel "Sistema d'Autore", la pagoda dl’autostreda dl Prëner a Bulsan-Sud, l teater Cristallo y la culaburazion cun l Studio Kenzo Tange de Tokio. L ann 2000 val inò tla politica. Sota l ambolt Giovanni Salghetti-Drioli iel assessëur per i lëures publics dl chemun de Bulsan y nvieia via n valguni di proiec plu de mpurtanza di ultimi dejeneies: l cialé ora nuef dla plaza dl tribunal, la nfrastrutures per i raions residenziei Firmian, Rosenbach y Casanova, la dertureda y la restruturazion de frabiches de scoles tl chemun de Bulsan, danter chëstes nce scolines y scolines coa y la scoles Pestalozzi, Goethe, Tambosi, Manzoni y Leonardo da Vinci y nce la palestres dla scoles Rosmini y Leonardo da Vinci, la scoles nueves cun dut cie che l toca leprò, sciche la scola elementera Don Bosco, la scoles elementeres, la scolines y la scolina per i popsc dl raion abità Firmian y St. Johann y de mo truepes d’autres. L ann 2005 vëniel lità sciche prim de si lista Margherita-DL tl cunsëi cumenel de Bulsan, de fauré dl 2006 devëntel secreter provinziel y cumëmber dla direzion naziunela dl partit. L ie un di fundadëures recunesciui dl Partito Democratico y fej pert dla direzion naziunela. Dal 2010 iel assessëur provinziel. L à purtà pro a guverné nosta provinzia ajache l ti sta a cuer l bën dla cumenanza y ajache l ie dla minonga che duc muessa avëi l dërt a n daunì segur. Ël liej gën dl dut. I scritëures che l à l plu gën ie: Pirandello, Andrea Camilleri, Margherite Yourcenar, n valgun scritëures dl'ultima generazion sciche Gianrico Carofiglio. Permò liet al: La coscienza e il potere de Giuseppe Scoppola. Ël ie apasciunà di crëps y dl sport da d'inviern y ama la cumpania. L ie da for n fan dl AC Milan, à gën d'uni sort de mujiga, dantaldut i Dire Straits, Genesis, Skin, R.E.M., Vasco, De Gregori, Ligabue, Gianna Nannini.
Inćiaries - XV legislatöra
Provinzia autonoma de Balsan
- Dai 22.11.2013 aconsiadëssa provinziala/aconsiadù provinzial
- Dai 22.11.2013 al 22.5.2016 vizepresidënt dl Cunsëi provinziel
- Dai 22.11.2013 capogrup
- Dai 21.1.2014 comëmber/comëmbra - Comisciun speziala por le control dles propostes de mudaziun dl Statut de Autonomia
- Dai 12.2.2014 comëmber/comëmbra - Comisciun paritetica aladô dl'articul 84, coma 3, dl Statut d'autonomia
- Dai 2.10.2014 comëmber/comëmbra - Comisciun d'inrescida (Europäischer Sozialfonds – ESF)
- Dai 23.5.2016 presidënt dl Cunsëi provinziel
- Dai 23.5.2016 comëmber/comëmbra - Comisciun interregionala
- Dai 23.5.2016 presidënt - Comisciun por le regolamënt intern
Regiun Trentino-Südtirol
- al 26.2.2014 assessur regional
- Dai 22.11.2013 aconsiadëssa/aconsiadù dl Consëi regional
Inćiaries tla legislatöra passada/tles legislatöres passades
- Roberto Bizzo - In der/den vergangenen Legislatur/en bekleidete Ämter [PDF] - (todësch)


text:
Le beau Serge
Le beau Serge (Al bèl Serge) 'l è 'n film dramàtic francéś in biànc e négar dal 1958 ad Claude Chabrol. Anc s'l éra a 'l sò debùt cuma regìsta, Chabrol 'l à fat subìt sèntar vinsénd al prim prèmi a 'l Fèstival ad Locàrn e al prèmi Jean Vigo.
Cla pelìcula chè l'è cunsideràda cuma la prima òpra dal muimènt dla Nouvelle Vague e l'è stada giràda tuta in dal paiśèṅ ad Sardent, in dla regiòṅ dal Limuśèṅ, in dua Chabrol 'l iva pasâ la sò giuinésa durànt la guèra.
Sunt
Dòp avér pasâ soquànt an via e ès'r-as curâ da 'n brut mâł, al pariśèṅ François Baillou (Jean-Claude Brialy) al tórna in dal paiśèṅ in dua 'l éra nâ par punsàr bèṅ e p'r armét'r-as dal tut. Al tōś in afìt na cambra in dla pensiòṅ dla Madame Chaunier (Jeanne Pérez) dòp ch'al furnàr (Michel Creuze) al gh cònta cuś è sucès in dal cumùṅ méntar lò 'l éra via. A gh'è qvéla ch'la gh'à abû dū fiōi, qvél ch'l è partî par far al militàr ad mistēr e pò a gh'è Serge (Gérard Blain), al più câr amìg ad François, ch'al vliva studiàr par dvintàr 'n architét e andàr acsè via da cal pustàs lè daśmindgâ da tut e da Dio, in dua a n sucéd mai gnint e la gint la fà fadìga a tiràr avànti. Invéci al ròbi i èṅ andàdi in na manéra difarènta par lò. P'r avér fat 'l amōr na vòlta o dū cun l’Yvonne (Michèle Méritz), chi lē l'è armàśa subìt gravda e lò 'l è stâ custrét a spuśàr-la in présia e acsè i sò prugèt i èṅ andâ a far-as banadìr. Al putèṅ pò 'l è nâ mungulòid e 'l è mòrt subìt. Serge al s è ardùt a guidàr un camiunsèṅ par na dita ch'la vénd dal légn ma 'l è anc dvintâ 'n imbariagòs e quànd 'l à bvû al n cgnós più ninsòṅ e al dvènta catìṿ cun sò mujér ch'al trata da spés mâł.
Serge al pasa 'l sò siri a bévar insém a 'l vèć Glomaud (Edmond Beauchamp), al pàdar dna ragàsa ad darsèt an, la Marie (Bernadette Lafont), ch'la gh cata gust a far sès cun tut i śōvan ch'la cata. L'è stada cun Serge e adès la và cun François. Chi lò al vrév jutàr al sò amìg a saltàr-'g-an fóra da la sò situasiòṅ ma a n è minga un quèl fàcil anc parchè l’Yvonne la spèta 'n àtar putèṅ.


text:
Carlo Emilio Gadda
El Carlo Emilio Gadda (Milàn, 14 nuembor 1893 – Ruma, 21 mag 1973), l'è stai un scritùr milanés.
Biugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prim de tri fradéi, el Carlu Emiliu l'è nassüd el 14 nuembor dal 1893 da Adele Leher, una dona üngherés ind una famiglia d'la media burghesìà de Milàn, cità indùe l'ha stüdiàd fin a la làurea. Inissialmént urientàd vèrs le facultà umanìstiche e la literadüra, dopu la mort dal pador che l'è avegnüda ind el 1909 e che l'ha lassàd la famiglia in miga bune cundissión ecunòmiche, l'è stai cunsiliàd da la mador a iscrivoss a la facultà de Ingegnerìa dal Pulitecnich de Milàn.


text:
Sùer
Sùer (Sovere in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n Val Borlèsa a 38 km de la sità e a 375 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 385 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 17,8 km² e 'na densità de popolasiù de 303 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bödech, Serét, Énden Gaià, Gandì, Lùer, Piànech e Sólt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sùer l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
28 09
Ol dé 28 de setèmber l'è 'l 271 ( 272 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 95 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de setèmber al è ul dí da pòost 271 ( 272 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 95 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1974 - Figueres (l'Alt Empordà): gh'i inaügüra ol Museu Dalí.
2003 - Salses (ol Rosselló): sensa la presensa d'ergü representant del stat Franses, ol cunsejée in cap de la Generalitat, Artur Mas e i autorità mönissipale de la éla gh'i inaügüra la Porta dels Països Catalans.
2004 - el Prat de Llobregat (ol Baix Llobregat): se ghe la inaügüra la tersa pesta del aeroport.
1542 - Califòrnia: al ghe ría ol pröm Öropé, l'esploradur Portughes João Rodrigue Cabrilho.
1821 - Sità de Mèssich (Mèssich): se ghe signa l'at d'independensa del paes.
1864 - Londra (Anglatèra): se ghe la funda l'Associassiú Internassiunal di Trabascadur.
1867 - Toronto (Ontàrio, ol Canadà): chèsta sità al de·enta la capitala del paes.
1868 - Còrdova (Andalusia, Spagna): i tröpe revolüssionàrie comandade per ol zeneral Serrano i trà zò chèle fidele a Isabela II, comandade per ol zeneral Novaliches, a la bataja del Pont d'Alcolea.
1929 - Praga (Céchia): se ghe la inaügüra la catedral de Sant Vit.
1992 - Katmandú (ol Nepal): se gh'al fracassa ün Airbus-300 pakistanes i en mör assé come 167 viasadur e equipas.
2000 - Palestina: ghe la scumensa la Segonda intifada daspus che Ariel Sharon al visite la Splanada di Moschete de Zerösalèm.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1819 - Figueres (l'Alt Empordà): Narcís Monturiol, inventur e polítegh Català (m. 1885).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2005 - Barcelona: Enric Gensana, futbolesta Català (n. 1936).
2003 - Nöa York (SÜA): Elia Kazanjoglou, cognossit come Elia Kazan, diretur de Teàter e de sínema Stadünindench d'orísen Grego-Armena (n. 1909).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
10 04
Ol dé 10 de bril l'è 'l 100 ( 101 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 266 dé a finí l'an.
Ul dí 10 de bril al è ul dí da pòost 100 ( 101 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 266 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Kirkuk (ol Kurdistan): la sità la borla in mà de la guerija kurda e de l'esèrsit estaunidench (guèra de l'Iraq).
2010 - L'aereoplà del presidènt de la Polònia l' se schiànta a tèra intàt che l' sircàa de aterà a l'areopórt de Smolensk in Rüsia: i mör ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér, ol capo de stat magiùr de l'ezèrcit Franciszek Gagor, el vice minìstro di èsteri Andrzej Kremer, ol goernadùr de la banca centràl polàca Slawomir Skrzypek, e töta la delegasiù üficiàla che l'ìa dré a 'ndà a Katyń per prezensià a i selebrasiù 'n memoria de la stràge soviètega de polàch per mà de Stalin.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1902 - Barcelona: Bartomeu Robert, plö cognossit come Dr. Robert, medi e polítegh Català (n.1842).
1919 - Chinameca, Mèssich: Zeneral Emiliano Zapata, al borla zò mort in öna imboscada per órden de Pablo González.
1965 - Nissa, Fransa: Carolina Otero, cognossida come La Bela Otero. Balerina d'orísen Spagnöla, famusa internassiunalament a la fí del s.XIX.
2010 - ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér e töt ol sò staff in d'ü dizàster aèreo a l'areopórt de Smolensk in Rüsia.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Barr
El Barr (Monte Barro) l'è ona montagna di Prealp Luganes (in del Triangol Larian) che l'è alta 922 meter.
L'è voeuna di primm Prealp che se incontra in la strada che de Milan la riva a Lecch.
El mont a l'è in del territori di comun de Garlaa, Valmadrera, Malgraa e Lecch. El divid el lagh de Annon de quei de Garlaa e de Comm.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se cred che 'l termen barr el sia de origin celtega, e 'l voeura dì quaicoss compagn de "montagna". La parolla la gh'ha di ligamm anca cont i lengov celtegh del dì d'incoeu: per esempi, barr in irlandes el voeur dì "scima", e l'è anmò doperaa per ciamà di montagn (tant 'me 'l Barr Trí gCom, che 'l voeur dì pu o manch "scima di trii boeugg"). Inoltra l'è ligaa a olter montagn de la Lombardia e de la Svizzera, compagn del Barr in Canton Tesin (it. Monte Bar) e 'l Berr in Valtolina (it. Pizzo Berro).


text:
Vernazza
Vernazza (en lìgure: Vernassa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 879 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 12,3 km² e 'na densità de popolasiù de 71 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Beverino, Monterosso al Mare, Pignone, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore.
L'è giöna de le borgàde che fà part de le Sich Tère isé famùze e l'è inserìda 'ndèla lìsta del Patremóne de l'Umanità de l'UNESCO.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vernazza l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nintendo
La Nintendo Company Ltd. l'è un' azienda giapunesa, rinomada in tüt el mund per la prodüziun de videogiögh e console.
Nintendo l'è anca vöna di püssée grand mültinaziunaj del paes.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fata sö el 23 de setember in del 1889 da Fusajiro Yamauchi.
Al principi di ann '80 la Nintendo l'è pasada dai giögh de carte e mecanich ai giögh eletronich. Anca se l'è nada dent el mund di videogiögh in del 1975 cume destribütur dela console Magnavox Odyssey, in del 1977 l'ha tacaat a fà sö di console propri. Per el grand sücess ciapaat in Giapun, in del 1985 la Nintendo l'è rüada in del mercat del' America del Nord e l'ann a segütà in Europa.
La Nintendo l'ha faat sö 6 console da tavul: el Famicon/Nes, el Super Famicom/SNES, el Nintendo 64, el Nintendo GameCube, el Wii e 'l Wii U. Ancasì a la console da tavul, la Nintendo ha prudüt di console purtatil, 'me sett versiun del Game Boy, quater versiun del Nintendo Ds, tri versiun del Nintendo 3DS (3DS, 3DS XL e 2DS), el Virtual Boy, i Game & Watch, i Pokémon mini e i Nintendo Mini Classics.
La Nintendo ha püblicaat püssé de 500 giögh, cunt el jütt de olter grupp per lo svilüpp. In 30 ann la Nintendo ha vendüt püssé de 577 miliun de console e 3,5 miliard de copi di videogiögh. El 23 de setember 2009 la Nintendo la festegia el sò 120° ann de vita.
Dal 2002, el president dela Nintendo a l'è Satoru Iwata. La mascotte dela Nintendo a l'è Mario, un persunagg faat sö in del 1981 da Shigeru Miyamoto per el videogiögh arcade Donkey Kong.


text:
Battaja de La Rothière
La Battaja de La Rothière l'è stada voeuna di battaj di guerr napoleonigh, avvegnuda el primm de febrar del 1814 a La Rothière.
La bataja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopo de vess staa sconfiggiuu a Brienne, el Marescial Blücher l'ha rimettuu insemma i tocch del sò esercit cont i rinforz arent a La Rothière e 'l s'è movuu vers el coeur de la Francia.
El Napoleon l'è riessii a mett insemma 40.000 omen, cont i quai el gh'aveva de vedèssela cont el Blücher, fort de 53.000 soldaa, pù alter desmilla di armad di sò leaa. Denanz a tanti nemis, l'imperador el pensava de retiràss, ma el Blücher l'ha costringiuss a battes. La battaja l'è stada violenta, ma i giovin Frances hinn riessii a difendes ben e poeu e retiràss in ordin.


text:
Campagnōla
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Campagnōla (Campagnola Emilia in Italiân) L’é un cmûn ed 5.320 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, l’é a mezanôt e luntân 20 chilômeter da Rèz.
Stòria
Al nòm Campagnōla al deṣvîn da ‘na parôla tètnica (campania) druvêda da i perdgadōr rumân dal IV – V sècol d.C.. La venerasiòun di sânt prutetōr Gervasio e Protasio la vîn arpurtêda a S.Ambrōṣ (390d.C.). La préma vōlta ch’ a vîn numinê ‘’Campaniola’’ l’é in un ât dal rè longobêrd Desiderio dal 772. Int al 935 l’é stê tirê só un castèl, per prutêṣer ‘na cōrt agrécola, che dal XII sècol al vIn ciamê ‘’Castlâs’’, al fêva pert dal sistêma ed furtificasiòun, prema, sòta al marchèiṣ Bonifacio e pó dôp ed la fiôla Matélda ed Canòsa ch’ l’à gh’é steda ed cà e d’ed che l’à mandê fôra di ât e dal dunasiòun (1108). L’é pasê pó, cun al capèli ed S. Andréia e S.Svân, al cunvèint ed Frasinôr, dôp a i sgnōr ed Curèz e pó al Cmûn ed Rèz. Atōrna al 1371 Bernabò Visconti, sgnōr ed Milân al l’à butê zò dal tót la lasê in pē sōl la cêṣa ed S.Andrèia. Vêrs al 1221, ind la pêrt a mezdé, è stê fât al cunvèint agostiniân ed la SS. Trinitê, per la só impurtânsa religiōṣa e culturêla l’à gudû ed la prutesiòun dal pêpa Gregori IX, tânt che Palmerio da Campagnola l’é stê numinê cumisâri apostôlich int al procès per fêr sânt Sân Domenico (1233). Int al 1237 al cunvèint l’é stê unî a la badéia ed Marôla e al cunvèint ed Clumbêr per arsanêr la lōr degenerasiòun morêla e cunômica; da alōra l’é stê ciamê Badéia. Dôp l’uniòun però a gh’é stê un peréiod ed decadèinsa ch’ l’è finîda cun la nômina a cumènda (1468); chiêter prêt cumendatâri, in gèner, àn gudû di bèin (di pió ed mél biôlchi), mó àn lasê andêr al strutûri edilési. Per tirêr só ‘na cà ed campâgna, ch’ la gh’é incòra, a metê dal Setsèint i livlâri Sabatèin j àn butê zò al cunvèint e 'na grôsa pêrt ed la cêṣa; int al 1825 àn fât butêr zò ânch la tòra dal duṣèint. Int al 1214 a gh’ēra un ‘’hospitale’’ per i pelgrèin tachê a la cêṣa ed S. Zvân, ciamê ‘’Uspdêl 'd l’Ôlom’’; incòra incô a gh’é un pôst cun al nòm quêṣi cumpâgn, l’uratôri ed la Madòna ed l’ Ōlom, in dó atâch a gh’é la cōrt sarêda, purtrôp in ruvîna, dal Caṣèin Cesis: fôrsi i rèst ed l’antîgh uspdêl.
Dôp ch’ é stê butê zò al Castlâs e al deperimèint ed la badéia, Campagnōla l’à pasê un sècol, cîrca, quêṣi bandunêda, mó pó, a partîr dal XV-XVI sècol, al gh’à ‘vû ‘na lèinta riprèiṣa tânt che int al 1621 l’é dvintê, cun decrêt ed Siro d’Austria prîncip ed Curèz, Cmûn indipendèint. Int al 1633 l’é pasê sòta i Spagnôl pó a j Estèins; int al 1797 l’à fât pêrta ed la Repóblica Ciṣalpèina, pó dal Règn d’Itâlia. L’é turnê, cun la Restarvasiòun, a j Estèins ed Mòdna e int al 1859 l’é dvintê cmûn int al nōv Règn d’Itâlia, cun l’uniòun ed la frasiòun ed Cugnînt. Da lUnitê d’Itâlia, Campagnōla al gh’à ‘vû un svilóp ed la popolasiòun e dal paèiṣ cun al trasferimèint ed la gînta, sparpagnêda ind la campâgna, atâch al cèinter stòrich. Incô l’é un paèiṣ tranquèl e atîv, cun di viêl e zôni vèirdi atresêdi. Un bòun servési per i prém ân cme l’Aṣîlo nîdo comunêl, l’Aṣîlo di putîn parochiêl, al scōli elementêri e mèdi, al gh’à di cèinter per la cultûra cme la Bibliotêca, la Scōla ed Muṣîca cun al Côrp Filarmônich, l’Uratôri ed S.Svân Bôsch, al Cèinter Socêl polivalèint; al zibés pôst pr’al spôrt per atlēti ed divêrs gróp e asociasiòun spurtîvi; al gh’à ‘na Cà Prutèta e la casêrma di Carabinêr.
La frasiòun ed Cugnînt
Da antîgh documèint dal X-XI sècol a gh’é scrét ch’ l’ é stêda ciamêda cun tânt nòm: préma "Quingente" (935), pó "Quignentum", "Cugnentum", e "Cugnentulum", che deṣvîne dal nòmer latèin ‘’sincsèint’’ (cinquecento in italiân), che al spiêga la larghèsa dal teritôri in dō quêdri ed 500 biôlchi l’òna: Cugnînt ed sôver e Cugnînt ed sòt. L’é stê ed Curèz, insèm a Campagnōla (XII sèc), pó sòta la faméja Lupi insèm a Cânol (1265). Int al 1315 Cugnînt l’Era Cmûn campagnôl sòta a Rèz e al gh’é armêṣ fîn al 1815, quând cun Cânol e S. Michēl, l’é stê dê a Curèz e int al 1859 l’é dvintê frasiòun ed Campagnōla.
Muséo di tratōr e mâchini d’època
A’s trâta ed ‘na mòstra fésa ed mâchini agrécoli e tratōr Landèin a tèsta chêlda ( dal j urègin a j ân sinquânta), e ‘d quarânta môto d’ j ân ’30, ’40, ’50 e ciclomutōr a quâter tèimp tót restarvê secònd i mudê uriginêl e int al rispét dal j abitòdin spurtîvi ed ‘na vôlta. A cumplêta la mòstra ‘na sèria ed mutôr Slanzi.
Materiêl pr'andêregh in fònda
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Còrred
Còrrid o Còrred (nom ufizial in italian: Corrido) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 843 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 6,3 km² e 'na densità de 134 ab./km².
El paes el se troeuva in di vallad che colleghen el Lagh Maggior al Lagh de Còmm.
Ai temp di piev el faseva part de la Piev de Porlezza.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Còrred l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Marañón
El Marañón a l'è un fiüm che'l nass in Perù a 5800 meter sura el nivel del mar in del giazaa de Nevado de Yapura, in di And (Perù uriental), a pressapoch 160 km a nord-est de Lima. A l'è lunch pressapoch 1600 km.
Dopu che l'ha faa 1600 chilometer, al se giunta insema al Ucayali e fan nass el Rio di Amazun.
I sò aflüent püssee impurtant a hinn, el Crisnejas, el Chamayo, el Cenepa, el Santiago, el Moroña, el Pastaza, el Huallaga e'l Tigre. Vist che l'è pien de cascad e de rapid, a l'è un fiüm poch navigabil.


text:
San Leo
San Leo (endèla parlàda locàl: San Lé) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha 3 049 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 53 km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Maiolo, Montecopiolo (PU), Monte Grimano (PU), Novafeltria (PU), Sassofeltrio (PU), Torriana, Verucchio.
Chèsto cümü enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variuasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La Tila Tequila tòlta śò in dal 2008
A Shot at Love with Tila Tequila (A 'n pas da 'l amōr cun la Tila Tequila) 'l è 'n reality show televiśìṿ dal 2007 (traśmìs anc in Itâglia p'r MTV) in dua 32 pritindènt (16 masć nurmài e 16 fémni lèśbichi) i gh'aṅ da cunquistàr al cōr dla mudèla e cantànta, uriginària ad Singapōr, la Tila Tequila. Chi lē la gh diś 'd èsar bisesuàla sōl a traśmisiòṅ tacàda, faghénd-i incuntràr in pisìna, sénsa che chi lōr i saìsan gnint ad chi àtar.
I déś epiśòdi (ad ssanta minùt + dū speciài a part) i gh'àṅ abû dimóndi sucès in di Stat Unî tant ch'al spetàcul 'l à fat al sò ingrès in dla clasìfica di più vdû dal rédi via câṿ in dal target di śóvan (18/34 an) a 'l prim pòst. La finàla (in dua la Tila la sarnìs cuma murōś Bobby Banhart invéci dla pumpēra Dani Campbell) l'à muciâ sù pò da piò ad siē migliòṅ ad spetadōr, faghénd dvintar, in alóra, A Shot at Love with Tila Tequila la traśmisiòṅ più vdùda dal canàł MTV americàṅ.
La siggla dal prugràma, I Love U, l'è cantàda pròpria par Tila Tequila.
Regulamènt
La Tila Tequila la pésca 'l amōr e la gh'à da sarnìr òṅ di 32 sò spaśimànt ch'i tōśan part a 'l śōg.
Qvist chè i vàn'n a star in na vila insém a la Tila Tequila e i gh'àṅ da far incòsa par far-la inamuràr, partesipànd a di śōg divertènt o a dal surpréśi, dascurénd sèg e faghénd-as cgnósar méj da lē. A la fiṅ ad tut al puntàdi, la Tila la i mùcia insém in salòt par far-ag savēr, ciamànd-i òṅ a la vòlta par nóm, chi pōl cuntinuàr al śōg (miténd-ag persunalmènt na ciàṿ p'r al sò cōr a 'l còl) e chi invéci al gh'à 'd andàr a cà (dgénd-ag che, par lōr, „a shot at love has ended“).
Durànt al śōg, i cuncurènt i pōlan vìns'r anc 'n apuntamènt cun la Tila in manéra da psēr star un pôc da par lōr.
I partesipànt dal prugràma, in mèś a i quài a gh'è anc 'l itagliàṅ Domenico Nesci (in séguit in dal prugràma L'Isola Dei Famosi), i èṅ qvist chè 'd sóta:
Eliminasiòṅ
Epiśòdi
- Ep.1 - Surprise! I Like Boys and Girls • (Surpréśa! I m piàśan i masć e al fémni)
- Ep.2 - Can't We All Just Get Along? • (A n psém-j-a minga andàr tut 'd acòrd?)
- Ep.3 - Under the Covers • (Sót al quèrti)
- Ep.4 - A Broken Heart • (Un cōr scavśâ)
- Ep.5 - I Always Get What I Want • (A gh la cav sèmpar a ciapàr quél ch'a vój)
- Ep.6 - The Cat Fight • (Al cumbatimènt di gat) śōg in dua a gh'è da far strabucàr par tèra c'l àtar in na lòta a dū
- Ep.7 - A Second Chance? • (Na secónda ucaśiòṅ?)
- Ep.8 - Welcome To The Family • (Benvgnû in famìja)
- Ep.9 - Three's A Crowd • (Tri i èṅ tròp)
- Ep. 10 - I Choose... • (A sarnìs...)
- Speciàl - One Shot Too Many • (Un cólp da tròp)
- Speciàl - The Final Round • (Al round finàl)
Culegamènt estéran


text:
1941
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 03 - i ísol Lofoten: l'esèrcit Britànegh al scomenza l'Operazziun Claymore (II Guèra Mondiala).
06 09 - III Reich: i autoritaa nazzi a obligan tütt i gjüdée de püssée de 6 agn a portá sura la roba una stèla de David con la paraula jude (gjüdée in Todèesch).
11 09 - Washington (i Staa Ünii): el presideent Roosevelt al órdena a l'Armada che la spari contra quaal-sa-vöör vassell Todèesch ch'al nàveghi intra la costa orientala di Staa Ünii e Islanda (II Guèra Mondiala).
07 12 - Pearl Harbor (Oahu, ísul Hawaii, SÜA): l'aviazziun e la flota Gjapunées a bombardan chesta basa navala di Staa Ünii, la qual cosa la pròvuca che chest paees al entra a la Segonda Guèra Mondiala (bataja de Pearl Harbor).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
24 de macc: Bob Dylan, nòmm veer Robert Zimmermann, al nass a Duluth in dii Staat Ünii
08 01 - Njeri (Kenya): Robert Baden-Powell, militaar Anglées, fondaduur del scultiism.
09 01 - Staten Island (Növa York, SÜA): Joan Baez, cantaant Noort-americana.
21 01 - Madrid: Plácido Domingo, cantaant d'òpera Spagnöö.
12 08 - Saint Felix de Valois, Québec, Canadà: Réjean Ducharme, scültuur, scrituur e dramatüürgh in lengua Francesa.
20 08 - Požarevach, Sèrbia: Slobodan Milosevic, polítegh, ex-presideent de Sèrbia.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 03 - Ginevra (Svízzera): Ludwig Quidde, sturiaduur e pacifista Todèesch, premi Nobel de la Paas de 1927 (n. 1858).
- Don Giuseppe Gervasini, presbiter lumbàrd, famùs cun la scumagna de Pret de Ratanà.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Langnau im Emmental
Langnau im Emmental a l'è un cumün svizzer, capolögh del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 48 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 9017 abitant.
El cumün de Langnau im Emmental al se tröva a una altitüden de 736 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil, Lauperswil, Signau, Sumiswald, Trachselwald, Trub, Trubschachen.
L'è sitüaa in del Emmental superiur intra Berna e Lüserna.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Langnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial de Langnau
- Langnau Jazz Nights website
- International Cartoon Festival website (in German)


text:
Humulus lupulus
El Humulus lupulus (en Bresà Luertìs, en Insübregh: Lu(v)ertìs[1] [2]), l'è giöna de le trè spéci de piànte del zèner Humulus, de la famìa de le Cannabaceae. Uriginària de Euròpa, Asia ucidentàla e Amèrica setentriunàla.
Caraterìstiche[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vé de spès cunsideràda 'na piànta rampicànte ma la g'ha mìa gnè barbìs gnè nisü óter aparàt per sta tacàda a 'n qualsiés sostègn, difàti per stà sö drìta la g'ha 'n gamp gaiàrt asé per tignìla sö. Chèsto gamp el g'ha dei pelöm ultàcc en zó. L'è 'na piànta erbàcea perène che la pöl rià 'nfìna a òt méter de altèsa, co le fòie palmàde-lobulàde de 3 a 5 lòbui dentàcc. L'è 'na spéce diòica, che völ dì che i fiùr fèmina e màs•cc i se fà sö 'n piànte diferènte. I fiùr fèmina i vércc ciàr i se reönés en amèncc e i è dopràcc per dàga saùr e per fà dürà de piö la bìra. I fiùr màs•cc, zaldì virdizì, i fùrma 'na panucìna. El fröt l'è 'n achénio.
El luertìs e la bìra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'àcit del luertìs (àcidi a) el g'ha 'n lezér efèt antibiòtich cutra i batéri Gram puzitìf, e 'l favorés l'atività del leàt per la fermentasiù del móst de bìra. Per chèsto üzo se dopèra 'l fiùr fèmina mìa fecondàt. A la bàze de le sò brateöle, gh'è dele ghiàndole che le g'ha dét la lupulìna, che l'è l'ingrediènt che 'l ghe dà a la bìra 'l sò saùr amàr caraterìstich.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Humulus lupulus var. lupulus L.
- Lupulus scandens Lam.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- artìcol de l'università de Purdue
- böcc de luertìs Hallertau
- Botanical.com - informasiù sö la piànta del luertìs e i sò üzi antìch e atüài


text:
Stierva
Stierva (Seturius in latin; Stürvis in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 132 abitant e una süperfiss de 10.54 km², e al se tröva a una altitüden de 1375 meter sura al livel del mar.
El cumün de Stierva a l'è tacaa ai cumün de Alvaschein, Mon, Mutten, Salouf, Tiefencastel, Vaz/Obervaz, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stierva l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 841 Seturiuo.[1] Fina a l'ann 1943 Stierva l'eva cognussüü 'me Stürvis[2].
L'andament storegh de la popolazion de Stierva l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Stierva in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office accessed 23 September 2009


text:
Savièse
Savièse a l'è un cumün svizzer del distret de Sion, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 71.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6760 abitant.
El cumün de Savièse al se tröva a una altitüden de 820 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arbaz, Ayent, Conthey, Grimisuat, Gsteig bei Gstaad (BE), Lauenen (BE), Ormont-Dessus (VD), Sion.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)


text:
Viktoryja Azaranka
Viktoryja Fëdorovna Azaranka (BikTopыя ФëдopoBHa AзapaHka in bielurùs, a s lèś [vʲikˈtɔrɨja aˈzaranka]) l'è na tenìsta dla Rùsia Biànca, nada a Minsk al 31 ad Luj dal 1989. L'è élta 183 cm e la péśa 66 chilo.
L'è stada la nùmar òṅ dal mónd par dū vòlti: da 'l 30 ad Śnar dal 2012 a 'l 10 ad Śugn dal 2012 e da 'l 9 ad Luj dal 2012 a 'l 17 ad Favràr dal 2013. Adès l'è la nùmar 2 da drē da la Serena Williams.
In dla sò caréra l'à vins 16 turnèo ad singulàr, in mèś a i quài i gh'èṅ anc gl'Australian Open dal 2012 e dal 2013, e òt ad dópi, cun anca chè dū tìtui dal Grand Slam, in dal misć. A gl'Ulimpiàdi dal 2012 ad Lóndra, p'r al sò paéś, l'à purtâ a cà na mdaja ad brónś in singulàr e una 'd òr in dal dópi misć insém a Maks Mirny.
Caréra
L’Azaranka la taca a far al sò primi partìdi in d'l àmbit di turnéo ITF in dal 2003 par pò śugàr al sò prim WTA in dal Setémbar dal 2005 a Calcutta ma la và fóra subìt p'r òpra dla Galina Voskoboeva. In dal 2007 la riva a 'l tèrs tùran di Australian Open baténd anc la Marion Bartoli. La riva a Parì p'r al Roland Garros cuma nùmar 50 ma la pèrd subìt da la tenìsta d'l Élt Édǵ Karin Knapp. Dòp un tèrs tùran a Wimbledon la s tōś la sudisfasiòṅ ad bàtar cun un 6-0 in dal tèrs sèt la Martina Hingis a gl'US Open.
In dal 2009 la s pòrta a cà al sò prim turnéo a Brisbane baténd in finàl la Marion Bartoli cun al puntéǵ ad 6–3, 6–1 e pò l'ardópia vinsénd anc Memphis cóntar la Caroline Wozniacki par 6-1, 6-3. La gh'à da cédar a 'l tèrs tùran di US Open a la Francesca Schiavone par 4-6 6-2 6-2, finénd 'l an a 'l sètim pòst dla clasìfica WTA.
In dal 2010 la gh'à dimóndi prubléma fìśic e la gh'à da cuntintàr-as vinsénd a Stanford cóntar la Marija Šarapova. In dal 2011 la taca la stagiòṅ a Sidney andànd fóra a i quàrt par maṅ dla Kim Clijsters e pò a 'l quàrt tùran a gl'Australian Open batùda par la cinéśa Na Li. La và mâl anc Dubai quànd la patìs na scunfìta da la Flavia Pennetta. Invéci a Miami la vins al turnéo baténd prima la numàr 2 dal mónd Kim Clijsters e la Marija Šarapova in finàl par 6-1, 6-4 e pò anc a Marbella, rivànd a èsar la nùmar quàtar dal mónd. In Setémbar la śóga al turnéo ad Tokyo pardénd in semifinàl da la Agnieszka Radwańska. In Utóbar la vins in Lusembûrg e la riva in finàl a Ìstanbul lasànd strada a la Petra Kvitová par 5-7, 6-4, 3-6.
Al 2012 'l è 'n an fantàstic par lē: al 13 ad Śnar la bat la Na Li a Sydney par 6-2, 1-6, 6-3 e dū stmani dòp la vins al sò prim Slam cóntar la Marija Šarapova par 6-3, 6-0 dvintànd acsè la nùmar òṅ dal mónd. La fà 'l vōd anc in Dubai in dua la vins tut al partìdi sénsa lasàr par strada gnanc un sèt: in finàl l'è la Samantha Stosur a lasàr-'g al péni par 6-1, 6-2. Al 18 ad Mars la fà suo anc al turnéo 'd Indian Wells baténd incóra na vòlta la rusa Marija Šarapova par 6-2, 6-3. A 'l Roland Garros però la gh'à da mandàr śò al ròsp parchè la perd in di utàṿ cóntar la Dominika Cibulková par 6-2, 7-6 e la Šarapova, ch'la vins al turnéo baténd in finàl la bulgnéśa Sara Errani, la gh pòrta via al prim pòst dla WTA. La tórna lē a 'l prim pòst dòp Wimbledon in dua la riva in semifinàl pardénd da la Serena Williams ch'la gh mòla lè 24 aces stablénd al record p'r al fémni. La gh pèrd sèg incóra in dla finàla di US Open, dòp èsar rivàda lē lè lè par vìnsar, a dū punt da 'l match: l'americàna la vins par 6-2, 2-6, 7-5. La finìs 'l an sémpar da numàr òṅ vinsénd al China Open e a Linz.
In dal 2013 la fà incóra la sò part vinsénd incóra gl'Australian Open (cóntar la Na Li) e a Doha in finàl cóntar la Serena Williams ma l'è pò qvésta chè, par sōi 40 punt, ch'la gh la cava a turàr a 'l prim pòst dal clasìfichi dal tennis dal fémni.


text:
Cassan Magnagh
Casan Magnagh (Talian: Cassano Magnago) l'è un cumün da la Pruvincia da Varees che'l gh'hà 21 622 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 12,2 km² e 'na densità de 1 772 ab./km².. Chì a inn nassüü ul Ivan Basso, che l'hà vinciüü el Giro d'Italia intel 2006, e l'Umberto Bossi, che l'è ul fundatur dal partii pulitich ciamaa "Lega Nord".
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cassan Magnagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lavin
Lavin a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 227 abitant e una süperfiss de 46.18 km², e al se tröva a una altitüden de 1412 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lavin a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Gaschurn (AT-8), Guarda, Klosters-Serneus, Susch, Zernez.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lavin l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 12th Century col nom de Lawinis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
El Piree
El Piree (Πeιpaιάς/Peiraiás in grech mudernu; Πιpaιeύς/Peiraieús in grech antigh; Piræus in latin; Il Pireo in italian; Le Pirée in frances; El Pireo in spagnö; Pireu in purtughes e catalan; Piräus in tudesch; Пиpeй/Pirej o Pireus in di lenguv slav; Pire in türch) a l'è una cità de l'Atica, in Grecia. L'è 'l caplögh de la Prefetüra del Piree.
El se tröva a des chilometri a süd-est dal centru de Atene, de la qual fundamentalment l'è 'l port. L'è la segunda cità püssee granda de la regiun e 'l cünta püssee de 465.000 abitant.
L'è 'l port püssee grand de la Grecia e 'l terz al mund.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La storia del Piree l'è legada stregiament a quela de Atene: de fat l'è semper staa el port de la cità, cun la qual in età classiga l'era culegaa cunt una lunga furtificaziun ciamaa i Mür Lungh. Quela furtificaziun chì l'è stada trada giò dai Spartan dopu la fin de la Guera del Pelupunes. Un temp el Piree el gh'eva tri port minur: Canter, Zea e Münichia. El prim a l'era cumercial, i alter dü inveci militar.