text:
Lusêra
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Lusêra ( Luzzara in italiân) l'é un cmûn ed 9.134 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é a mezanôt e a 27 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz
Indice
Al teritôri[modifica | mudéfica la surzéia]
L'é in 'na zôna geogrâfica a l' istèsa distânsa tra Rèz, Mântva e Pèrma Lusêra l'é in un paeṣâg carateréstich ed la Pianûra Padâna. Al carateréstichi spòndi dal fiòm Po che sègnen al teritôri cun al cunfîn lumbêrd, fân da sfònd spetacolêr al lêrghi distèiṣi ed bôsch e trèin cultivê cun 'na bòuna rèiṣa e che în al 60% ed la metradûra lusarèṣiâ. Al paeṣâg ch' es preṣèinta, a chi víṣita la berlēda lusarèiṣa, l'é 'd impurtânt valōr pr' al só aspèt 'd ambiĵnt ed fiòm incòra intât. A s' égh rîvapr' al carateréstich Viale Po, traversê da divêrsi carēri in tèra batûda che al lòngh a se ṣvilópa un interesânt percōrs adât a insgnêr la siĵnsa ed la natûra. La zôna l'é réca ed bèsti, ind al pâs ed l'avtûn e 'dla primavèira a gh'é dimòndi uṣê ed la faméja d' j airòun e 'd la faméja di nâder, ind l'êrch ed l'ân dimòndi uṣê ed la faméja 'dla pâsra, ânca ed quî che fân al né, pôch i gèner ed bèsti cun al mamèli, tôt fôra al lêvri e la têlpa. Ind al bûṣi d'âcva a gh'în divêrsi bèsti cun la cunchélia. Da viṣitêr al laghèt artificêl fât da la chêva ed tèra crēta, ciamê Chêva dal Lós. Ind al só fònd, quêṣi sèimper pantanōṣ, a gh'é dimòndi piânti e bèsti. Ind al laghèt a vîn fâta la pèsca spurtîva. Da viṣitêr ânca al prém lèt ed la Crustulèina ch' l' é stê fîn al 1932 l'ûltem cò dal lèt dal turèint Cróstel. Armês sèinsa âcva corèint dôp al sbancamèint fât dal 1929 al 1932 ind la localitê Livèl, ch' l' à spustê al cōrs dal turèint vêrs mezanôt e sîra.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
Al j urégin[modifica | mudéfica la surzéia]
La só urégin, secònd i stôrich dal dé d'incō, l'é da mèter a i tèimp di longobêrd, in quânt da la léngua dal pôpol longobêrd a deṣvînen al raîṣi dal só nòm. Per Pêder Ireneo Affò invêci Lusêra la turé al nòm da la preṣèinsa ed tânt lós ind al só âchev. Ló al dîṣ difâti che i Longobêrd int al 604, dôp la batâlia ed Mântva a s' în fermê in dōve adès a gh'é Guastâla, àn catê che la pèsca di lós l'êra bundânta cûntra a l'íṣola lusarèiṣa (che al prémi cà ed Lusêra a fósen insém a n'íṣola al li dîṣ ânca al Rio) a l'àn ciamêda "Lucciaia" pó dvintêda Luciaria pó Luzzara. Pr' al Cluverio, invêci, al nòm Lusêra al deṣvîn da Nuceria, pó Nucera, Lucera e Luzzara, antîga sitê rumâna butêda zò al tèimp dal j invasiòun barbârichi, e che al ruvîni în stêdi quacêdi dal j aluviòun. A fân difèt al prōvi sicûri ch' la sía stêda fundêda da i rumân, ânca se a Codsòt e a Riva ed Suṣêra ind l'Otsèint é stê catêdi rèst ed l'etê imperiêla. Da i documèint che incō a gh'òm a dispuṣisiòun, al nòm Lusêra as lêz la préma vôlta in un ât dal 781 dōve Carlo Magno, Rè di frânch e di Longobêrd, al tulîva sòta la só prutesiòun la Cēṣa Arzâna. Lusêra l'é un eṣèimpi di cambiamèint dal Sgnurèi in sté peréiod ed vitalitê polética dal teritôri padân. Al Vèschev ed Rèz al cûmpra da l'Imperadōr Lodovico il Pio, che dōp ed ló insém al trôn égh va Lotario, che ind al reclamêr la proprietê a n'arciâpa cun viulèinsa al pusès. Dôp la tôrna a 'd èser dêda indrê al Vèschev ed Rèz; ind l' 840 la tōrna a l'Imperadōr ch' al la dà a Angilberga, mujêra dal fiōl Ludovico II. Dôp êtri tribulêri tra Cēṣa e Impêr, Lusêra la tōrna ind al mân dal Vèschev ed Rèz ch' al la dà cun Guastâla a Bonifazio ed Canòsa. La rèsta ind i pusès di Canòsa fîn a la fîn ed la faméja, e a i tèimp ed Matélda l'é arcurdêda cme Pēv fra i pusès ed la cuntèsa. Int al 1160 Federeco I al tôrna a dêrla indrê al Vèschev ed Rèz, ânca se còst an prîva mìa pretènder nisûn dirét, in quânt ocupêda da i Cremonèiṣ, che a's în vèden arcgnusû al pusès da Arrigo IV. Int al 1311 l'imperadōr Arrigo VII al la dà a Passerino Bonaccolsi, sgnōr ed Mântva. Caschê i Bonaccolsi, i Cremonèiṣ preocupê ed la cresèint putèinsa di Gunṣêga, a se ṣgâgen a ocupêr Lusêra, mó a vînen casê vía da Luigi Gonzaga ch' a 'gh cunfermê al pusès da l'imperadōr Carlo IV ind al 1354. Ind al tèimp ed la sgnuréia di Gunṣêga, Lusêra la vîn rinfursêda e da la piânta ed la só mâpa 's pōlen vèder incòra incô cun distinsiòun al piâsi, i palâs ed l'avtoritê e i fabrichê roligiōṣ, acsé cme în stê pinsê ind al '400. Int al 1350 al paèiṣ al dà alôg a Francesco Petrarca. Cun la cunsègna ed Lusêra a Rodolfo Gonzaga, fiōl dal Marchèiṣ Lodovico, a cumîncia al râm ed la râsa di Gunṣêga ed Lusêra. Sòt al só pusès a vîn tirê só al palâs ed l'abitasiòun di Gunṣêga, ôvra ed Luca Fancelli, architèt a la Cōrt ed Mântva. Rodolfo al mōr int al 1495 al tèimp ed la famōṣa batâlia ed Furnōv insém al Târ. L'imperadōr Carlo V int al 1502 al nômina al Duchêt a fèdev dirèt, per sèimper al pasêva in ereditê al pió grând di fiōl. Al Marchèiṣ Massimiliano al dà (1577) al cusèin Guglielmo. Int al 1630 Lusêra la tôrna al Duchêt ed Guastâla ch' al la gvêrna mìa sèimper cun furtûna per cîrca mèz sècol. Môrt int al 1739 Carlo, fiōl ed Luigi Basilio, a finés al râm ed l'elbêr ed la faméja di Gunṣêga ed Lusêra. La vicènda pió impurtânt ed la stôria ed Lusêra l'é sucèsa al 15 agòst 1702, quând a s'é cumbatû ind l'ambît ed la guèra ed Sucesiòun Spagnôla, 'n viulentésima batâlia fra l'eṣêrcit imperiêl guidê dal Prîncip Eugenio ed Savoia e i Frânco-Spanôl: l'é la famōṣa Batâlia ed Lusêra. Dû dé dôp Lusêra la 's arènd a i Frânco-Spanôl cun grôsi pêrditi. Int al 1734, scupiêda la guèra per la sucésiòun dal Règn ed Polôgnia, al paèiṣ al vîn ucupê dal trópi Frâco-Sêrdi, sòta al cmând dal rè Carlo Emanuele ed Sardègna. 'Na nōva grôsa batâlia la sucêd al 17 setèmber ed l'istès ân, dōve j imperiêl a vînen incòra batû. Int al 1747 Lusêra e al só teritôri a vînen unî, dôp la fîn ed la râsa di Gunṣêga ed Guastâla, a l'Impêr Avstriàch ed Maria Teresa. Cun al tratê 'd Aquisgrana ed l' 8 avrîl 1748 Luṣêra la vîn cunsgnêda a Don Filippo di Borbone , che al drōva l'inteligînsa ed Du Tillot per tirêr só la cunuméia cun di sôld a fònd pêrs per la creasiòun ed nōvi ativitê prudutîvi. Int al 1759, per edét dal Rè, a vîn scanṣlê la cârica ed Podestê perché êra stê més a Guastâla tót al cumplès ed la burocrasèia e 'd l' aministrasiòun.
Da la rivulusiòun Francèiṣa a i nôster dé[modifica | mudéfica la surzéia]
La Rivulusiòun Francèiṣa e l'ôvra napoleônica a pôrten Lusêra ind la Repóblica Ciṣalpèina in sègvit ind al Cumpartimèint dal Cròstel. Finî l'impêr napoleônich, al 9 fervêr 1814, la vîn turnêda a èser ucupêda dal trópi ed l'Avstrìa. A sègvit dal Tratêt ed Vièna, i vèc stêt Borbônich a vînen cunsgnê a Maria Luisa d'Avstrìa. A la môrt ed la duchèsa, al 4 znêr 1848, Lusêra la pâsa a j Estèins ed Francesco V. A sègvit ed la II Guèra d'Indipendèinsa, al 16 agòst 1860 a vîn mandê vía Francesco V. Cun al plebisît ed l' 11 e 12 mêrs 1860, Lusêra l'é unîda al Règn dal Piemûnt e dòunca al Règn d'Itâlia. Per mêrit ed Francesco Boccalari int al 1863 a Lusêra 's fa 'na Socetê ed Tîr a sègn ch' al gh'à cme presidèint Giuseppe Garibaldi. Lusêra cun la rifōrma aministratîva dal Règn d'Itâlia, l'é cunsgnêda a la pruvîncia ed Rèz. Da alōra la fōrma dal teritôri an n'é mìa cambiêda, però al paèiṣ la mantgnû la cumbativitê e la vivacitê insèm al piân socêl ch' al srà patrimòni ed tóta la Bâsa arzâna a i tèimp ed Camillo Prampolini, ciâme cme sègn l'apôstol dal socialîṣem. Quâtr ân dôp l'Unitê a nâs a Lusêra la préma socetê operâria, che a 'gh andrà a drê tânt êtri, sèimper ind al tentatîv ed fermêr la diṣucupasiòun e la misèria e 'd fêr frûnt a la represiòun ed la pulisía. Ed 'na faméja ed fôrti tradisiòun socialésti l'é Bruno Fortichiari, tra i fundaōr dal Partî Comunésta Italiân. Al fasîṣem al piciarà dûr e da dêr l'eṣèimpi da subét: al 5 mâg 1921 a vîn masê in cundisiòun mai dal tót ciarîdi al zòven anârchich Riccardo Siliprandi, a gh'é saltê adôs un gróp de squadrésta. E al prèsi paghê da Lusêra al câṣva ed la Reṣistèinsa al srà dimòndi êlt: cambiêda in pulveriēra e in depôṣit d'êrmi da i naṣésta, l'avrà 10 partigiân fuṣilê a Rezōl ind l' avrîl 1945, êter 7 môrt in divêrsi operasiòun militêri in pruvîncia, môrt e dispêrs ind i câmp ed cuncentramèint, civîl arestê e torturê. Al dôp guèra al vedrà sèinsa prèir scansêri la riprèiṣa dal lôti socêli – arivêda al mâsim cun al siôper "a l'arvêrsa" di braciânt insém a j êrṣen dal Chêv Fiòma – e al darà indrê al Cmûn al gvêren dal sinéstri.
Palâs e cēṣi ed Lusêra[modifica | mudéfica la surzéia]
La Tòr Cévica
Al 23 otòber 1702 al milési francèiṣi àn minê la pêrta dal castél ch' la guêrda vêrs Guastâla, e pêrta ed la Rôca cun la só grôsa Tòra. La comunitê ed Lusêra l'îva fîn da l'inési manifestê al deṣidèri ed tirêr só 'na tòra dimòndi êlta cun al materiêl ed la vècia Tòra ed la Rôca e dal furtificasiòun. Int al 1724 a s'é cumincê ind al druvêr, per l'impalcadûra, l' algnâm rivê da Guastâla ofêrt dal Dóca. I lavōr în stê fermê, per la mancânsa ed sôld, cun al lasêr la pêrt d'ed sōvra ed la tòra quadrêda. Int al 1780 la volontê ed la comunitê ed Lusêra la purtê a finîr la Tòra cun la costrusiòun ed la cópla dōve é stê més 'na quaciadûra ed zéngh. Al 15 setèmber 1780 a gh'é stê més insèm la crōs cun al Lós 'd arivêr acsé a l'altèsa ed 55 mêter.
Al Palâs ed la Mêṣna
Al vèc palâs di Gunṣêga, sngōr ed Lusêra, al vîn tirê só vêrs la fîn dal XV sècol só disègn ed Luca Francelli. In urégin, cun i sō fabrichêt, al tgnîva tóta la piâsa dal dé d'incô, mó da la guèra, cun la batâlia dal 15 d'agòst 1702, a s'é salvê sōl la pêrta ch' es vèd incô. A l'intêren dal palâs 's vèd incòra la lôgia ch' la dêva ind al curtîl, fâta da un pôrdegh cun trèi archêdi avêrti a mèz sèirc che pôgen insém a clòuni adèsa murêdi. Dō de sté clòuni, còli ed mèz, în ed mêlmer e i capitê în urnêd ed fujâm, mèinter al j êtri dō clòuni în in muradûra e a gh' àn sōl i capitê ed mêlmer cun mutîv a fòj dimòndi pió a la bòuna. Ind al frûnt dal Palâs, sōvra la pôrta principêla, a spéca al stéma di Gunṣêga, in cerâmica ed tânt culōr fâta da Luca della Robbia. L'é ed fōrma circolêra cun d'atōrna di festòun ed râm ed pîn, sègn ed la buntê.
La Cēṣa Parochiêla êd Sân Zôrz
L'ûratôri ed Sân Zôrz l'êra, tr'al VII e al IX sècol, un céch fabrichêt a 'na sōla navêda. Int al cōrs di sècol l'à subî divêrs cambiamèint e arnuvamèint, mó al mantîn incòra l'âbsida fâta in manêra rumânica, dóve sòta, di schêv fât da pôch àn purtê a la lûṣ l'antîgh soterâni, fònd pió ed dû mêter, in dóve 's vèden al céchi clòuni in côt dōve a 'gh pugêve al fâci. La facêda, al parèidi d'ed fôra e l'intêren în in scèt stîl barôch, cun trèi navêdi e sînch capèli ed fiânch, dō ed còli parsialmèint rinascimentêli. A la dréta dal preṣbitêri a gh'é la réca Capèla ed la Madòna dal Ruṣâri. Drêda a l'altêr Magiōr a gh'é 'na splèndida tèila dal 1500 ch' la figûra la Madòna cun al Bambèin sidûda insém a 'na scrâna ed mêlmêr, cun a dréta la figûra ed Sân Zôrz ch'al mâsa al drêgh, a mansèina Sân Girôlem cun i pâgn da Cardinêl. D' impurtânt belèsa l'é l'Altêr Magiōr, 'na cumpuṣisiòun ed mêlmer ed tânt culōr, prêdi dûri e ed medrapêrla. Ind la préma Capèla a dréta a gh'é la Vâsca dal Batèz in mêlmer dal 1574, e 'na pitûra dóve ind al fònd as vèd Lusêra vésta da l'antîga pôrta pr'andêr int al Castèl, a's vèd ânca la tòra ed préma ed la Cēṣa ed Sân Zôrz. Còla d'adèṣ l'é stê tirêda só a l'inési dal XX sècol.
Al Teâter
Ind l'antîgh Palâs di Gunṣêga ed Lusêra a gh'êra ânca al céch Teâter ed Cōrt. Vêrs la fîn dal XVIII sècol n'é stê tirê só un êter ind i lochêl pó ucupê da la scōla d'êrt. Diversamèint da còl che dimòndi a pèinsen, al Teâter dal dé d'incô an n'é mìa còl préma dal XX sècol. Da un rôgit dal 1813 a riṣûlta che in cl' ân la Socetê Teatrêla ed Lusêra l'à cumprê un fabrichê róstich, drûve cme granêr, per cambiêrel ind al Teâter dal dé d'incô. Ânca se i lavōr, per adatêr al fabrichêt, în cumincê subét, per l'inavgurasiòun a s'é duvû spetêr al 2 otòber 1852, dâta dóve l'é gnû inavgurê cun la rapreṣentasiòun ed l'ôpra "I Capuleti e i Montecchi" ed Vincenzo Bellini. Al teâter al prîva tgnîr fîn a 400 persòuni, cun 47 pêlch divîṣ in trî ōrdin. Al sipâri, andê pêrs, al rapreṣentêva la Fêra ed Lusêra cun i Prîncip Gunsêga e l'êra stê piturê dal Casali. Al fabrichêt l'à subî un fôrt restâver int al 1919; sté dâta l'é intajêda ind al lunetòun ch' l' é d'e sōvra la fnèstra centrêla ed la facèda. Sibèin gnésen mantgnû i trî ōrdin di pêlch, la piânta, che a l'urégin l'êra a U svaṣêda, l'é stêda cambiêda ind fōrma circolêra. Da dimòndi ân al vîn mìa druvê, mó da pôch é stê fât di lavōr ed restâver, in vésta, da che a pôch, ed l'inavgurasiòun.
La Cēṣa dal vèc Cunvèint d' j Agostiniân
La Cēṣa dal vèc uspdêl, o Cēṣa dal Cunvèint céch, atachê al pió antîgh fabrichêt ch' l' êra l'Uspési di Pelgrèin, l'é stêda arnuvêda a la fîn dal XV sècol pr' al vrèir ed Caterina Pico, fiōla ed Gianfranco Cûnt ed Mirândla. L'é stêda butêda zò fîn quêṣi a i fundamèint e turnêda a tirêr só tr' al 1764 e al 1771 insèm al Cunvèint d' j Agostiniân; per furtûna l'âbsida armêṣa l'é còla dal Quatérsèint. Ind la sagrestéia 's vèden, un pō, i rèst 'd un magnéfich monumèint mortuâri, dedichê a Luigi Gonzaga môrt a 32 ân int al 1570, parsialmèint ruvinê da un incèndi int al 1918. Ind la pêrt d'ed sōvra dal munumèint, al cèinter a 's vèd al stèma di Gunṣêga sustgnû da dû amurèin cun d'ed sōvra 'n' aquîla incurunêda a dō tèsti e a i d fiânch dō góli che finésen in dō bôci. Sté curunamèint al pôgia sōver un réch architrêv sustgnû da dō grândi figûri: 'na Cariâtid e 'n Atlânt. Dal cèinter, sòta al curniṣòun, sostgnû da 'na tèsta ed leòun, a partés in dō pêrti un réch festòun ed frûta, ch' al pâsa sōvr' al Cariâtid e al và zò a i dû fiânc estêren fîn al grând piân 'd apôg dal basamèint dóve 's pôgen al dō âquili. Int al mèz dal monumèint a gh' êra 'na lâpida dedichêda a Luigi Gonzaga. Sòta al purdghêl aṣvèin în stê catê da pôch dal pitûri a frèsch 'd interèsi stôrich e artéstich. È stê butê zò ânca la Tòmba Monumentêla 'd Antonia Gonzaga, surèla ed Luigi e mujêra ed Roberto Sanvitale, la tòmba tirêda só int al 1572 ed frûnt a còla ed Luigi, e spieghê da Caselli ind la só stôria ed Lusêra publichêda int al 1898. Per còl che riguêrda al vèira cunvèint, l'é stê tirê só da j Agostiniân, prubabilmèint préma ed la cēṣa 'stèsa in fōrmi rumânichi: difâti armâgnen cme testimòni ed còst al purdghêl e soquânti vôlti a vèila, salvê da i tânt e mìa sèimper precîṣ arnuvamèint fât ind i sècol. A riṣûlta ruvinê da l' incèndi dal 1918 la pitûra a frèsch ch'al figurêva 'na Madòna cun un bambèin e dō fugûri ed sânt a i dû fiânch, l'amzurêva 1 mêter e 20 e dû mêter d'altèsa, ôvra dal pitōr Francesco Monsignori nê a Veròuna int al 1487. Mandê vía j Agostiniân ind l'època napoleônica, int al 1824 al fabrichêt l'é stê druvê per al vrèir ed Maria Luigia duchèsa ed Pèrma, Piasèinsa e Guastâla, cme uṣbdêl, ûṣ pó mantgû da la faméja Lodigiani che a n'é dvintêda padròuna int al 1886. Dôp l'é stê dunê al j Ôpri Péi ed Lusêra a da sté urganiṣasiòun gestî fîn al 1978 préma cme uṣbdêl e pó cme Ricôver. Ind la pêrta a mezdé a gh'é n'êla fâta int al 1948 ch' la fà un tót ûn cun còla pió antîga. L'uṣbdêl l'é stê sarê dôp che é stê fât l'ûṣbdêl ed zôna a Guastâla, al fabrichêt, dōp che gh' é stê fât di lavōr d'adatamèint, al vîn druvê cme pôst ed la Mòstra Nasionêla e Musèo dal j Êrti Naif.
Il Musèo Nasionêl 'd Êrti Naif
Al Musèo, ideê da Cesare Zavattini e fundê da Renato Bolondi int al 1967, l'é un musèo ch ' al crès sèimper grâsia a la rasègna anvêla: al j ôvri siēlti da la zuréia, difâti, armâgne per sèimper in mòstra int al musèo. In pió dal j ôvri, che în pió ed 300, al musèo al gh'à ânca 'na réca sêla póblica ed giurnèj e rivésti, 'na videotêca e 'na bibliotêca.
Véla Maso
L'é insém a la strêda comunêla cun al 'stès nòm a cîrca d chilômeter tra mezdé e matèina dal cèinter ed Lusêra. Cla Vèla ché l'é incòra, cun al só stupènd giardèin a l'italiâna e i filêr ed grôs siprès dal padól, ûn di pió bê urnamèint dal campâgni ed Lusêra. L'é stêda òna dal cà di Gunṣêga, a l'à mantgû soquânt di carâter ed l'antîga nobiltê, cme al giardèin, l'uratôri e al piantumêdi d'èlber. L'intêren la gh'à un interesânt salòun ed rapreṣentânsa, a setentriòun 'na tòra cun êrch pasânt al gh'à un logê ch' al tîn só 'na balaóstra cun al cèinter 'n' arlòj incurunê da 'na turèta. Pêrta necésaria ed la véla l'é al giardèin in dóve 's câte dal piânti dimòndi importânti che a 'gh' n' é pôchi in Itâlia. La véla e al só giardèin în stê teâter ed pôṣa dal félm Novecento ed Bernardo Bertolucci. Incō l'é al pôst ed la Comunitê per la cûra di droghê Mondo X.
Al Cēṣi dal frasiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Cēṣa parochiêla ed Codsòt
A 's pōl dîr che la dâta ed la costrusiòun ed la Cēṣa Parochiêla l'é atōrna a la fîn dal XVII sècol, e l'é stêda tirêda só ind l'istès pôst in dó l'êra cl' êtra dal 1500 cîrca. Dèinter as pōl mirêr, in pió ed l'altêr magiōr in stóch melmeriṣê e quâter altêr uriginêl ind al capèli, quatôrdéṣ tavlèti de scōla emiliâna dal XV sècol che fân vèder di fât dal Vangēl.
Cēṣa parochiêla ed Sân Chêrel Borromeo di Casòun
Fr' al patrimòni artèstich ch' es pōl mirêr a l'intêren ed la Cēṣa Parochiêla a 's segnêla un côro ed lègn a scrâni ed bòuna fatûra dal Setsèint.
Cēṣa Parochiêla ed Sân Rôch ed Velaròta
In urègin l'antîga cēṣa, tirêda só insém a l'antîgh Uratôri ed Sân Rôch ind al XV sècol, la duvîva avèir sōl trî altêr: còl principêl e dû a i fiânch dedichê ûn al Sânt Ruṣâri e a Sân Rôch. Dôp a n'é stê tirê só un êter altêr dedichê a Sân Francèsch d'Asîṣi e a Sânt' Antòni da Pâdva. Int al 1936 è stê butê zò la splèndida cēṣa dal Setsèin perché mìa sicûra.
La Ciâvga ed Velaròta[modifica | mudéfica la surzéia]
L'é al pió antîgh lavōr fât a mân ch' es tîn da cât a Velaròta e la testimuniânsa pió interesânta ed la só stôria. Sté ôvra idrâvlica, cun parapôrt, fât insém al Chêv Tajêda, sgnêda insèm ûn di antîgh râm dal Fiòm Po, l'é stê cumincê int al XIII sècol; al gh'îva la funsiòun pr' impidîr j artōren dal pîni dal Fiòm Sècia e 'd la Môlja in pió ed bunifichêr i trèin per crèser la prudusiòun agrécola e favurîr la nâsita ed nōv cèinter abitê.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Luzzara: Cenni storici. - Reggio Emilia : Stabilimento Tipo-litografico degli Artigianelli, 1889
- Lorenzo Davoli - La chiesa di San Giorgio a Luzzara : storia e arte - [s.l.] : [S.n.], 2000
- Guido Laghi, Rolando Cavandoli - Storia di Luzzara; prefazione di Cesare Zavattini ; premessa di Fausto Alberini. - Luzzara : Comune di Luzzara, 1978.
- Armando Rati - La battaglia di Luzzara : (15 agosto 1702) : la fine dei Gonzaga e la sofferenza della gente reggiana e mantovana - Mantova : Sometti, 2003.
- Leonardo Tenca - L'organo della Priorale di S. Rocco della rotta di Luzzara - Villarotta (Luzzara) : Parrocchia, 1997
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


c: text/html

text:
«Guerras da commerzi datti mintga di. Mintga di surpassan differentas partidas las reglas e profiteschan da quai nunlubidamain», cun quests pleds defenda il minister d'economia american Wilbur Ross ils novs dazis da protecziun sin implants solars e maschinas da lavar en ils Stadis Unids. Ils Stadis Unids hajan uss construì lur mirs da defensiun.
La cuntrareacziun da la China na temia el betg. Tar mintga decisiun da politica da commerzi dettia la pussaivladad da far vendetga. I saja la decisiun da la China sch'els veglian reagir u betg.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cun questa acziun vul l’uniun svizra d'impressaris mussar ch’il contract existent è il meglier contract collectiv existent, scriva l’associaziun dals impressaris constructurs.
En la dispita vai per in nov contract collectiv: ils sindicats vulan meglras cundiziuns per ils lavurers, ils impressaris vulan restar tar il contract da lavur collectiv da fin qua.
Sindicats smanatschan cun chaumas
Ils sindicats Unia e Syna smanatschan gia cun chaumas, perquai che l'uniun d'impressaris svizra violeschia il contract. Ils impressaris renvieschian da contractar ed attatgian la renta cun 60, uschia ils sindicats.
En il contract collectiv da lavur naziunal vertent saja l'uniun d'impressaris s'obligada da contractar davart la paja fin la fin settember. Sch'ella renvieschia ussa quai, violeschia ella il contract. Ils sindicats na stoppian uschia er betg pli sa tegnair vi da l'obligaziun da pasch.
RR novitads 12:00


text:
Presentaziun liber Cassa Raiffeisen Val Badia “1972 – 2012 40 agn do la fujiun”
Ai 13 de novëmber 2015 tal Ćiastel de Tor a San Martin el gnü presentè le liber sön le svilup dla Cassa dai tëmps dla fujiun inant. Plö avisa se tratla de na cronica monüda y spezifica scrita dal autur Dr. Andriolo Renato – diretur da denant dla Cassa Raiffeisen che cunta sö faċ y avenimënć uramai storics che à portè dala fujiun dles singoles Casses tla Cassa Raiffeisen Val Badia da aldedaincö.
En laur pioneristich mo de suzes. I daċ contegnüs mostra sö le gran svilup dal 1972 inant. Nia dagnëra saurì él stè da portè inant le management dla banca. Ince ai tëmps dla fujiun le laur de convincimënt a se mët adüm por unì les forzes nè nia sté sauri. L’unité y les forzes metüdes adüm è stades la tlé por garantì les bun svilup dla Cassa a bëgn dl’economia dla Val Badia.
L’tëmp passé tla Cassa Raiffeisen dala fujiun dl 1972 al 2012 è aldedaincö en bel record, en esperiënza che an fajess ciamò en iade, à dit le diretur y autur dl liber Dr. Andriolo Renato.
La Cassa Raiffeisen Val Badia cun sü prinzips ispirà da F.W. Raiffeisen: „chël che le singul n‘è nia bun da fà vara da fà sce an mët adöm la forza de deplü” è plö che mai atuai y model ince por sostegnì l’economia y i debujëgns de sorvisc tla Val Badia y Fodom por le dagnì.
Por aprofondimënć y/o por ciafé na copia dl liber publichè pon contatè vigni portina dla Cassa Raiffeisen Val Badia.
Le liber pó ince gni visualisé ala plata internet www.valbadiaonline.it/Andriolo


text:
Minisguard dals 25-04-2015
- Sonda, 25.4.2015, 17:40
Crudel, barbaric, na chapibel.
Adina dapli fugitivs africans e sirians moran en la mar mediterrana. Cuntrabandists da persunas empermettan a persunas en miseria il tschiel sin terra ed ina nova vita en ina nova terra, incasseschan blers raps – ed als laschan murir en bartgas veglias sin il viadi en quella nova vita.
Il ritmus en il sang e las medaglias en stgaffa
La gronda passiun da Sven Spescha è sia battaria. Il giuven da Breil passenta ina gronda part da ses temp liber cun il ritmus. Saja quai tar la musica da Breil, en bands, mo era tar differents champiunadis. L’onn passà è el schizunt daventà vice campiun Svizzer. Tge motivescha Sven da sa mesirar cun auters? E tge dovri per avair success?


text:
Artg musical a Morissen
- Dumengia, 17.9.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 17.9.2017, 14:03, RTR
L'Artg musical da dumengia, ils 17 da settember vegn directamain da Morissen.
A partir da las 13:30 vegn sunà e chantà a Morissen en il restaurant «Il Mulin». Giast a questa occurrenza da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) è la Radio Svizzera Italiana (RSI) – rete due.
Trais furmaziuns da num sunan e chantan en il Mulin. Da la Val Schons la Chapella Frars Just, da la Lumnezia la gruppa da chant Canorus cun Alexi Nay sco dirigent e si dal Ticino il Trio di Morcote.
Moderaziun: Olivia Christen-Hitz, RTR ed Olivier Bosia, RSI.


text:
En connex cun las investigaziuns cunter Pierin Vincenz haja la procura publica da Turitg chattà novas transacziuns che pudessan esser relevantas. Quai scriva la procura publica en ina communicaziun. Perquai haja la dretgira responsabla prolungà l'arrest d'inquisiziun cunter l'anteriur banchier. Per quant ditg, n'è però betg enconuschent. Vincenz vegn dapi ils 27 da favrer 2018 tegnì a ferm a Turitg.
Ultra da quai haja la procura publica extendì las investigaziuns. Da nov vegnia investigà cunter totalmain set persunas enstagl da tschintg sco fin qua.
A l'anteriur schef da la banca Raiffeisen vegn renfatschà gestiun malfidaivla. Concret vai per fatschentas dad insiders pussiblas. Vincenz refusescha tut las renfatschas. I vala la presumziun d'innocenza.
RR novitads 18:00


text:
Partizion del Belgi
La partizion del Belgi o dissolozion del Belgi, consist ind la separazion dei region de Fiandre, de lengua olandesa, e Valonia, de lengua francesa. La tension intra le do comunità l'è nassuda per via dei profonds conflits culturai e economeg, originad dal fait che la pruma region l'è plussee arent ai Paes Bass e la segonda a la Francia.
A star a le stime, el 60% de la popolazion belga la parla olandes (ciamad coloquialment flameng o fiameng), inscambi el 40% la parla frances. La plupart dei 6.23 milion de parlants de olandes i viv ind la region setentrionala dei Fiandre, inscambi i 3,32 milion de francoparlants i se concentra ind el sud, ind la region de Valonia. La region de Brussel-capital, l'è oficialment bilingue, però el 85% de la popolazion la parla frances. Pœ, 73 mila persone al est de Valonia i forma la comunità de lengua todesca.
Grazie al poder politeg e economeg de l'aristocrazia francesa, el frances l'è staid catad fœ come lengua oficial de tœt el Belgi ind el 1898. Ancasiben qe g'è stad œna reazion forte de la popolazion de le Fiandre, l'olandes l'è miga staid deciarad ofiçal de qella region qe infina al 1921. En plu g'è stad anca la francesisazion de Brussel, cità indoe che l'olandes l'eva la lengua de la plupart de la popolazion, e qe al dé d'incœ l'è parlada noma del 15% de la jent.
Al dé d'incœ, la destra estrema del Vlaams Belang (interes flameng) e la conservadora Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA, Nœva Alleanza Flamenga), le suporta la independenza de le Fiandre
In prencepe la independenza l'è miga contemplada ind i tratads de la Union Europea, e i representants i g'ha afermad qe quand œn toc d'œn Stat member de la EU el riva a l'indipendenza, e al stes temp el vœl restar dent ind la Union, el g'hares de tornar a sollicitar el so ingress a unir-s, compagn che se el fœdess œn paes nœv[1] No-obstant qest, olter analists legai i opina qe i Staits resultants de la secession o dissoluzion d'œn Stait member i pœdares sœgetar a vesser Staits member de la Union Europea. [2] [3] Ind el 2012 l'è staid presentad œn sollicit a la Union Europea a lejislar sora qell lavor qé.[4]
Vista la diferenza cultural de la popolazion belga e i so afinità cont i paes tacads, g'è stad vergun che g'ha proponid la dissoluzion del Belgi e l'integrazion ind i paes arents: Fiandre ind i Paes Bass, Valonia ind la Francia e la comunità jermanofona cont la Germania. En qest cas, la cità de Brussell la deventares œn sojet federal diretament aministrad de la Union Europea, qe la fage la funzion de capital.


text:
La gievgia a mezdi en la Claustra Son Jon da Müstair: il Club da Hockey «Kloten Flyers» fa visita tar las mungias benedictinas. La scuntrada è cordiala. Ils Flyers portan regals e filosofeschan cun las mungias. Las mungias ed ils giugaders da hockey èn vegls enconuschents. Las mungias èn numnadamain dapi onns fans fidaivels dals ‘Kloten Flyers’ e na manchentan betg in gieu da lur team preferì. Perquai che las mungias vivan en ina claustra serrada, n’era quai dentant betg pussaivel dad ir ina giada a guardar in gieu live.
Grazia a l’engaschi dal nev da la priura Domenica era il nunpussaivel daventà realitad l’atun 2013: ils Kloten Flyers eran vegnids en claustra sin visita. En il film «Ora et laborà – ed ils Flyers» ha il redactur Stefan Dobler perpetnisà quest mument.


text:
La partenza en la stagiun sin sablun ha Stan Wawrinka mess avant in zic auter. Gia en l’emprim game ha il giugader da Losanna stuì laschar far in break. Silsuenter è Wawrinka bain stà il meglier giugader, el n’è dentant betg stà fitg effizient. Da 13 schanzas da break ha Wawrinka pudì nizzegiar sulet 3.
En la proxima runda frunta Stan Wawrinka sin il Franzos Gilles Simon (ATP 18) ch’abitescha en Svizra. Da tschintg duels ha Wawrinka gudagnà trais. Il davos ha il Svizzer battì Simon al French Open 2015 cler en 3 sets.
Terrada per Djokovic
Per il numer 1 dal mund e grond favurit Novak Djokovic è il turnier da Monte Carlo gia a fin. Il Serb ha pers en la segunda runda encunter il Tschec Jiri vesely (ATP 55) en trais sets cun 4:6, 6:2 e 4:6. Per Djokovic è quai stà pir la segunda terrada en ses 30avel gieu quest onn. La fin favrer aveva el stuì dar si en il quartfinal da Dubai encunter il Spagnol Feliciano Lopez. En 9 dals davos 10 turniers ha Novak Djokovic mintgamai triumfà.
RR novitads 14:00


text:
Bundant 400 purs quintava la Val Poschiavo anc avant 100 onns. Oz èn anc 70 «cuntadins» en la val taliana. Tenor il president da la societad agricula Valposchiavo, Pierino Rada, sa tracti entant da bains purils pli gronds ch'anc avant in pèr decennis. La surfatscha dals prads en val saja sa diminuida marcant.
Concurrenza dador cunfin
Ils quitads dals purs puschlavins sumeglian da principi a quels da lur auters collegas svizzers. Dentant han ils «cuntadins» da la Valposchiavo er da cumbatter cunter la concurrenza ch'è da l'autra vart dal cunfin talian e porschan charn e products da latg pli favuraivels. Perquai mettian ils purs en la val grond pais sin la qualitad.
100% Valposchiavo
Baud 90% dals bains purils hajan entant ina producziun da bio e fetschian er part al label 100% Valposchiavo, uschia Rada. Allegraivel saja er ch’i haja dà pli u main tar tut ils bains purils in midament da generaziun. El sez saja cun 61 onns in dals pli vegls «cuntadins» en val.
Fiera e festa
En occasiun dal giubileum da 100 onns societad agricula Valposchiavo, envida l’uniun la sonda ad in grond inscunter en val. Dad ina vart datti ina fiera da muvel, da l’autra attracziuns e festa en tenda per tuts.
Che la data da la festa da giubileum, ils 28 d’avrigl 2018 sa cruscha cun quella da la societad agricula Val Müstair che festivescha er il 100avel anniversari, saja ina tuppa coincidenza, ha admess il president da « l’Associazione Agricola Poschiavo».
RR actualitad 07:00


text:
Unterbözberg
Unterbözberg a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 733 abitant e una süperfiss de 6.12 km², e al se tröva a una altitüden de 507 meter sura al livel del mar.
El cumün de Unterbözberg a l'è tacaa ai cumün de Effingen, Gallenkirch, Linn, Oberbözberg, Riniken, Umiken, Villnachern.
Unterbözberg is a municipality in the district of Brugg in the canton of Aargau in Switzerland.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Unterbözberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1189 col nom de Bozeberch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Actualmain vegnia la curva da la pista da cursa spustada per 50 meters vers nord, scriva White Turf en sia communicaziun.
Decisiv vegnan ad esser las temperaturas dals proxims dis.
Nus spetgain sin la front d’aria fraida annunziada per la fin da l’emna, entant quinta mintga ura.
Sche las cundiziuns da la vetta da naiv e glatsch sin il lai na vessan betg da tanscher, vegniss la dumengia da cursas desditga.
In bun signal che la dumengia finala da White Turf ha lieu, saja che la pista da cursa stat a disposiziun dapi mesemna per trenaments. En tut èn annunziads 67 chavals per las 7 cursas, a la partenza dal Skijöring vulan ir bun 10 teams.
Causa las temperaturas chaudas e la naiv han ils organisaturs gì da desdir l’emprima dumengia da White Turf. Per la segunda han ins gì da scursanir la pista da cursa pervi da la consistenza bletscha.


text:
La staziun da mesiraziun sa chatta rodund 50 meters a val da la punt da Glion, da la vart dretga dal Rain. En ina pitschna chasa da betun alva cun in tetg da sturs mesira Andreas Kohler da l’Uffizi federal d’ambient la quantitad e la temperatura dal Rain Anteriur. Cun las datas d’in radar, da sensurs per mesirar la pressiun da l’aua e d’auters instruments, calculescha in computer trasora la quantitad d’aua che curra dal Rain giu.
Calculaziun precisa
Cun tut quels instruments, sa vegnir calculà la quantitad d’aua cun ina exactadad da plus minus 4%. Las datas vegnan tramessas directamain a Berna en in center da calculaziun, nua che tut las infurmaziuns da tuts puncts da mesiraziun da l’entira Svizra vegnan rimnads. Quellas datas stattan lura a disposiziun per elavurar p.ex. prognosas durant inundaziuns.
Stad 2015 betg stad da record
La stad 2015 saja stà ina stad cun pauc aua en ils flums. La quantitad na saja dentant mai stada sin in livel critic. D’enviern haja il Rain savens anc bler pli pauc aua. Percunter haja la temperatura da l’aua bunamain cuntanschì in nov record. Ils 6 d’avust 2015 ha Andreas Kohler registrà ina temperatura da 18,5 grads. Il record fin uss tegn la stad 2006 cun ina temperatura da l’aua da 18,7 grads.
Nagin problem per ils peschs
Tenor Marcel Michel da l’uffizi da chatscha e pestga dal Grischun, na èn las temperaturas da l'aua plitost autas betg in problem per ils peschs. Temperaturas tranter 14 e 17 grads sajan quasi temperaturas idealas per litgivas. Pir davent da rodund 22 grads savess i vegnir privlus per ils peschs. Marcel Michel na crai era betg, che las temperaturas da l'aua hajan gì influenza sin la quantitad da litgivas pigliadas quest onn. I dettia anc blers auters elements sco l'aura ni da tgai uras che i vegni pestgà, che influenzeschian il success dals pestgaders.


text:
«La melodia è gia scritta en la poesia»
- Sonda, 14.10.2017, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.10.2017, 11:03, RTR
Per il project REMAS ha Mario Pacchioli mess en musica poesias rumantschas per chant ed orchester sinfonic.
Muoth, Tuor, Camathias: Lur nums stattan per la poesia sursilvana. Mario Pacchioli ha scrit arranschaments per orchester sinfonic e clavazin per 18 poesias sursilvanas. Sias cumposiziuns èn influenzadas da la chanson franzosa e da la canzone taliana e dattan in nov vestgì a las poesias rumantschas.
Cudesch cun poesias
Dasper las chanzuns porscha il project REMAS er in cudesch cun las poesias en versiun originala ed en translaziun tudestga e franzosa e concerts cun la Kammerphilharmonie Grischun. Il project ha en mira la coesiun naziunala, stat sut il patrunadi da las regenzas dal chantun Grischun e Friburg e vegn sustegnì da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, da la Lia Rumantscha e dad auters.
En il «Magazin da cultura» discurra Mario Pacchioli l'emprima giada da REMAS e preschenta l'in u l'auter schatg dal nov disc cumpact.
En la rubrica litterara dain nus questa sonda in sguard sin la pli gronda fiera da cudeschs dal mund. Claudio Spescha rapporta live da la 69avla Frankfurter Buchmesse.
Contribuziuns
-
REMAS – l'idea
-
REMAS – in pèr schatgs
-
Frankfurter Buchmesse – la pli gronda fiera da cudeschs dal mund
-
Tips da cultura
-
Tip persunal «Das Buch»


text:
martedì 19 agosto 2008
Sont adrè a combatt...
Poeudi minga dormì.
Riessi minga a dormì, per ona part, per la set, per on alter gh'è el cald e poeu gh'hinn i mè penseri. Resten 21 dì per Milàn seconda part. L'è ona sfida, ma ier on quaicos me gh'haa dimostrà che adèss sont preparada.
Ier gh'hoo vint anmò a vun dei mè problemi pussee gravi, el disorientament, prodott possibilment per problemi come l'idrocefalo e la dislessia, cont i quali la se conviv, o almen in del mè cas. Ier gh'hoo faa on alter punt. Sont adrè a vinc la partida per quatter-duu, aprossimattivament. El so no verament, perché l'idrocefalo gh'haa faa gol diversi voeult, ma adèss sont mì chi l'è adrè a battel. Prima, gh'hoo perduu la pagura e gh'hoo comincià a moeuvmm per Vigo. Poeu, gh'hoo superà la pagura a perdemm a Milàn, scoprì che el capitava on nagott, vist che el sarò mai sola. E durant quest'estaa, el disorientament me gh'haa complicà i cos. Ma ier gh'hoo vint anmò ona voeulta, vist che sont riessida ad andà da par mì al padiglion dei sport del Berbés. El pareva tant difficil, ma a voeult on cambi de strategia el cambia tutt.
Sí, adèss sont preparada per el ritorni a Milàn. Vist che dormirò visin a Piazzal Loreto, che adèss so usà la metrò e che sarò minga da par mì, tutt el andarà ben da quand andaro in sul aerei.
Chi el diseva che l'idrocefalo fudessi invencibil?
Riessi minga a dormì, per ona part, per la set, per on alter gh'è el cald e poeu gh'hinn i mè penseri. Resten 21 dì per Milàn seconda part. L'è ona sfida, ma ier on quaicos me gh'haa dimostrà che adèss sont preparada.
Ier gh'hoo vint anmò a vun dei mè problemi pussee gravi, el disorientament, prodott possibilment per problemi come l'idrocefalo e la dislessia, cont i quali la se conviv, o almen in del mè cas. Ier gh'hoo faa on alter punt. Sont adrè a vinc la partida per quatter-duu, aprossimattivament. El so no verament, perché l'idrocefalo gh'haa faa gol diversi voeult, ma adèss sont mì chi l'è adrè a battel. Prima, gh'hoo perduu la pagura e gh'hoo comincià a moeuvmm per Vigo. Poeu, gh'hoo superà la pagura a perdemm a Milàn, scoprì che el capitava on nagott, vist che el sarò mai sola. E durant quest'estaa, el disorientament me gh'haa complicà i cos. Ma ier gh'hoo vint anmò ona voeulta, vist che sont riessida ad andà da par mì al padiglion dei sport del Berbés. El pareva tant difficil, ma a voeult on cambi de strategia el cambia tutt.
Sí, adèss sont preparada per el ritorni a Milàn. Vist che dormirò visin a Piazzal Loreto, che adèss so usà la metrò e che sarò minga da par mì, tutt el andarà ben da quand andaro in sul aerei.
Chi el diseva che l'idrocefalo fudessi invencibil?
Pubblicato da gatta rosa a martedì, agosto 19, 2008
Etichette: idrocefalo, Milàn, pinseri, salutt
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Il stan da tir da Riein sa chatta gist sper il vitg da Riein. Suenter che l'entir stan ensemen cun ina pitschna ustaria è ars avant in onn, ha la societad da tir cumenzà a reconstruir il stan. Tenor Mario Maissen, il president da la societad da tir Riein-Sevgein, è la part dal stan nua ch’i vegn sajettà uss bunamain finida. La tecnica per mesirar ils sajets e las novas schibas èn installadas. Quai è il mument che l'uffizier da tir federal Jöri Kaufmann po controllar las installaziuns ed uschia prender giu il nov stan da tir a Riein.
Surselva Controlla dal nov stan da tir a Riein
Il stan da tir cun pitschna ustaria a Riein è ars giu cumplettamain avant in onn. Uss è el vegnì reconstruì uschè lunsch che l'uffizier da tir federal ha pudì dar liber il nov stan da tir.


text:
Quai ha ditg Christian Levrat a la gasetta «Blick». Ueli Maurer aveva ditg il venderdi envers la gasetta che fatschentas en oasas fiscalas sajan legalas. Quellas sajan necessarias.
Opiniuns divergentas
Ord la vista da Levrat vegnia quai en 90% dals cas fatg diever illegal da las activitads d’offshore, las qualas èn atgnamain legalas. Envers il «Blick» ha ditg Levrat ch’i saja ina garmaschia e nuschaivel per la Svizra da bagatellisar il fraud da taglia via contos d’offshore.
Il venderdi – suenter la scuverta dals uschenumnads «Panama Papers» - aveva Ueli Maurer defendì la pratica da bainstants d’investir lur daners en fatschentas d’offshore. En in’intervista cun il «Blick» aveva Maurer refusà d’introducir novas leschas - i dettia «definitivamain» avunda regulaziuns.
RR novitads 11:00


text:
Flurs-sulegl dovran sulegl, ni ch'ellas sa volvan cun il sulegl. Quai en duas da las chaussas ch'ins enconuscha sur da flurs sulegl. Mo con gronda po ina flur sulegl daventar e danunder vegnan ellas insumma?
Tge flur vala sco la regina da las flurs? Cler, la rosa. Mo co èsi la fin d'avust? Lura fa in'autra flura gronda parada, numnadamain la flur-sulegl. Questa flur avain nus elegì per nossa concurrenza. Il Minisguard ha visità quel u quella che ha la pli gronda flur-sulegl e gudagnà la concurrenza.
Flurs-sulegl en bellas, mo tge anc?
La flur sulegl datti gia daditg, dentant betg tar nus. Ellas èn vegnidas importadas ord l’America dal Sid entras martgadants sin bastiments, quai avant varga 500 onns. En l’Europa èn ellas vegnidas duvradas per garnir e far pli bel. Pir en il 17avel tschientaner han ins constatà ch’in po era duvrar ils cocs da las flurs.


text:
Nos hotel
Nos hotel drizzad'aint modestamaing spordscha plazza per 50 persunas. A disposiziun stan chombras dublas, chombras da familia e 2 suitas da 46m2, tuottas cun üna duscha o bogn e tualetta.
Ot da nossas 16 chombras han ün balcun cun "bella-vista" sur la val. Las duos suitas han ün balcun cun sulai da la saira.
Il local da lain cun access direct gion üert, chi'd es gnü fabrichà dal 2008, vaina drizzà aint sco "Lounge" cun blera plazza per giovar, leger ed as divertir. La terrassa cun grondiusa vista sül muond alpin invida da restar.
Nouv vaina eir ün lift pitschen per transportar voss bagagl o manar vossas chommas stanglas ün o duos plans plü ot.
Aint il Restaurant vaina 3 locals, la stüva da dschember cun lö per ca 25 persunas, la stanza da sezzüda o da gruppas cun lö per ca 18 persunas, ideal per festagiar ün aniversari o mangiar in gruppa ün "pizza potpourri", e la sala prinzipala culla "Bellavista". Quia esa lö per ca 60 persunas.
Il conzept simpel e persunal es fat per familias, turists activs, gruppas e blers oters.
Besuchen Sie unsere Innenräume virtuell
Rechts unten im Bild finden Sie die Navigation druchs Haus.


text:
John Denver: «Country Roads»
- Glindesdi, 26.12.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 26.12.2016, 9:30, RTR
«Country Roads» dal 1971 è la chanzun clav da Henry John Deutschendorf, alias John Denver, in chantautur da folk american enconuschent per sias chanzuns davart la natira e l'ambient e la vita en champagna. Naschì è el a Roswell, New Mexico, ed ha vivi blers onns en il stadi muntagnard da Colorado.
«Country Roads» dechanta in paesagi da bellezza en la regiun da las Appalachas en l'ost dals Stadis Unids. Là èn ils «Blue Ridge Mountains» ed il «Shenandoah River», pero Denver ed er ses co-auturs Bill Danoff e Taffy Nivert n'èn mai stads da quellas varts. Lur chanzun sentimentala è dimena vegnida cumponida cun blera fantasia ed ha tuttina tuc il gust d'audituras ed auditurs, surtut en la regiun da West Virginia.
Là hai dà reacziuns euforicas e la chanzun è dapi il 2014 er ina da las chanzuns uffizialas dal stadi. Quai malgrà il fatg che las attracziuns sco ils «Blue Ridge Mountains» èn be per pitschna part sin ses territori – e la via simpla d'ina giada è uss per part in highway cun 4 vials.


text:
Giambon
El giambon o persutt l'è on taj de la carna del porscell. L'è on mangià bell cognossuu e doperaa, soratutt in dò formi: giambon cru e cott.
L'è tiraa foeura del garon del porscell, in del tocch che'l va de l'anca fina ai oss del tars. La pupart di giambon la vegn consciada e stagionada. Di voeult vegnen consideraa giambon anca taj ciappaa de alter part anatomegh del nimal (per esempi la spalla) o de alter besti, compagn de cerv, ors, bisont, cinghial.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen giambon l'è on francesism, che 'l riva de jambon. La parolla jambon la se liga a jambe (gamba), e la se referiss a la part anatomega del nimal de indè che se toeu su la carna. L'è spantegaa soratutt in area lombarda ocidental (e in Piemont e Liguria), intant che in quella oriental l'è pussee doperaa (con vari variant fonetegh) el termen persutt[1]. El frances jambon l'è rivaa anca in del romancc, indè che l'è scrivuu schambun [ʒam'buŋ].


text:
L'apel ëd la sapiensa (Proverbi 8)
L'apel ëd la Sapiensa
L'eve nen sentù la ciamada ch'a fà la Sapiensa e l'Inteligensa ch'a fà 'rsoné daspërtut soa vos? Vardela là an sij pòst elevà dacant le strà; a l'é piassasse pròpi a la crusiera dle vie. Vardela là a le pòrte dla sità e a l'intrada dij quarté, là ch'a dis a àuta vos: "I faso n'apel a tuti vojàutri, mia vos as adressa a tuta la gent, gnun-e 'cession. Ò vojàutri bonòmeri, àbie 'd bon sens! E vojàutri folaton, amprende l'inteligensa. Scoteme: lòn ch'i l'hai da dì a l'é dl'importansa pì granda; tut lòn ch'i diso a l'é giust, përch' i diso mach la vrità e am vniria gnanc' an ment ëd ambrojeve. Tute le paròle 'd mia boca a son drite; a-i é gnente dë stòrt o 'd fàuss. Për coj ch'a l'han ëd cognission a son ëd paròle ciàire, e sclinte për coj ch'a veulo trové la conossensa. Avèj pì car mie istrussion pitòst che l'argent, e la sapiensa pitòst che l'òr zëcchin, përchè la sapiensa a l'é pì pressiosa ch' ij rubin. A-i é gnente ch'iv peussa mai avejne l'anvìa ch'a-j sia paragonàbil.
Mi, la Sapiensa, i stago 'nsema al Bon Sens e i sai 'ndova ch'a stan ëd cà la Conossensa e 'l Disserniment. Tuti coj ch'a l'han timor ëd Dé a l'han an òdio 'l mal. A l'é për lòn ch' i l'hai an òdio la superbia e l'arogansa, la corussion e la gramissia. Bon sens e bon giudissi a son mie qualità, tanme a lo son la rason e la fòrsa.
A l'é për mè mojen ch'ij rè a regno e che ij legislator a stabilisso lòn ch'a l'é giust. A l'é për mè mojen ch'ij governant a governo e il magistrat a giudico con giustissia. Mi i veulo bin a tuti coj ch'am veulo bin, e coj ch'am serco am trovran. Mi i l'hai 'd richësse e d'onor, ansema a prosperità e giustissia. Ij mè frut a son mej che l'òr, fin-a mej che l'òr zëchin, mia produssion a val da pì che l'argent soasì. I marcio an sël senté dla dritura, an sla vìa dla giustissia. Coj ch'am veulo bin a 'rseivran n'ardità bondosa, i ampinirai soe cassafòrt.
Ël Signor a l'ha dame fòrma fin dal prinsipi, prima 'ncora ch'a s'ancaminèissa a creé. A l'ha instalame da l'eternità, dal comensament, prima ch' ël mond a esistèissa. I son nassùa prima ch'a-i fusso le profondità dj'océan, prim' ancora che le surgìss a gargojèisso d'eva. I son nassùa prima che le montagne e le colin-e a seurtisso fòra, prima che Dé a l'avèissa fàit ël mond e ij camp, o ch'a fussa seurtì fòra la prima póer midèma dla tèra. Quand che Dé a l'ha stabilì ij cej, prima che Chiel a trassèissa l'orisont ëd dj'océan, i j'ero già là. Già i esistìo prima che le nivole a fusso butà là 'n àut, prima ch' a fusso scavà bin ancreuse le surgiss. I ero già là prima ch' a fussa butà 'n lìmit ai mar përch' a 'ndèisso nen pì 'd dlà dij sò confin. Quand che Dé a l'ha trassà le fondassion dla tèra mi i j'ero l'architet ch'a-j stava a le còste.
Mi i l'hai sèmper compiasuje e i l'hai mai chità d'arlegreme 'd Soa presensa. I j'ero pròpi contenta quand ch' ël mond a l'é stàit creà e i son arlegrame tant ëd l'umanità.
Antlora, mè fieuj, steme bin a sente: a son beà coj ch' a séguito ij mé senté. Scoté bin lòn ch'iv mostro, fé nen finta 'd gnente! A son beà coj ch 'a më scoto, coj che, dì apress dì, a vijo a mie pòrte, ch'a më speto, dacant a mia ca, ch' i na seurta!


text:
Cun la primavaira entschaiva era la stagiun dal starnidar. La primavaira na porta betg be daletg, ella porta er ils pollens. Cura che tut prui e flurescha, sgolan ils pollens mordio. Blers han uss il nas che curra d’in cuntin.
«Hatschiiiiii!» ed egls che larman
Tants sco anc mai pateschan ussa che la stad ha cumenzà da la strucca da fain. Ils egls larman ed il nas va pervia dal pollen ch’èn en l’aria. Ma pertge reageschan il mument uschè blers sin quest pollen? Il Minisguard declera l’allergia la pli derasada, la strucca da fain.
Per che la glieud sappia nua ch’ins sto far quint cun bleras pollens, datti ils rapports da pollens da Meteo Svizra. Mo, co funcziuna quai insumma da far in rapport da pollens?
Dapli infurmaziuns davart tge ch'ina allergia da pollens è insumma sut allergia da pollens.


text:
Portfolio Project Title
Lorem ipsum dolor slo onsec nelioro tueraliquet Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus gojus.Vorbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus Morbi nec In Lorem ipsum dolor slo onsec nelioro tueraliquet Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus gojus.Vorbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus Morbi nec In Lorem ipsum dolor slo onsec nelioro tueraliquet Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus gojus.Vorbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus Morbi nec In Lorem ipsum dolor slo onsec nelioro tueraliquet Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus gojus.Vorbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem in design Morbi nec In Curabitur lreaoreet nisl lorem design desirus gamin tacitus Morbi nec In
Our Skills
Mauris. Morbi accumsan ipsum velit. Nam nec tellus a odio tincidunt auctor a ornare odio. Mauris vitae erat consequat auctor eu in elit.
- Web design 60%
- Wordpress 80%
- HTML 5 / CSS3 70%
- Photography 50%


text:
facebook marketplace
- Mardi, 15.8.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 15.8.2017, 8:40, RTR
Ebay e Ricardo survegnan concurrenza da la nova fiera da plugls da facebook - davent da quest'emna er en Svizra. Dentant datti er vuschs criticas.
En ils Stadis Unids da l'America sco er en Gronda Britannia ni auters pajas dat quai gia facebook marketplace. Quai è ina purschida sumeglianta sco ebay ubain Ricardo nua che persunas pon vender ubain cumprar caussas duvradas. Sch'ins chatta in product ch'ins vuless gugent cumprar pon ins contactar il vendider. Facebook na surpren nagina influenza sin la transacziun, dentant per vuschs criticas munta quai er, che facebook na surpren nagina responsabladad dasper las directivas usitadas. Per exempel ston ins esser precauts da betg cumprar products engulads ubain da cumprar dad insatgi criminal cun in fauss account da facebook.


text:
Il sindicat Unia Grischun ha inoltrà ina petiziun cunter la lavur da la dumengia al cussegl da la citad da Cuira. La raschun per la petiziun cun 440 suttascripziuns saja ch'i haja gist dà 3 venditas da la dumengia l'ultim december, scriva il sindicat.
Sindicat crititgescha il cussegl da la citad
L'Unia pretenda perquai ch'il cussegl da la citad na sa laschia betg metter sut squitsch pli ditg dals grossists e refusia en l'avegnir dumondas per avrir las butias la dumengia, quai cun prender resguard sin il persunal da vendita.
Sco l’Unia scriva, hajan ils partenaris socials chattà il 2011 ina soluziun per il problem dals temps d’avertura da butias. Il sindicat crititgescha il cussegl da la citad. Lez haja «torpedà» quella soluziun cun sia pratica unilaterala ed arbitrara.
RR novitads 17:00


text:
L'onn 2015 è enconuschentamain stà in onn difficil per il turissem en Grischun, ma era en l'Engiadina Bassa. La destinaziun Scuol, Samignun, Val Müstair ha pers 5% tar las pernottaziuns en ils hotels.
L'onn 2016 saja in onn difficil ha ditg urs Wohler, il schef da la destinaziun Scuol, Samignun, Val Müstair a la preschentaziun da las finamiras 2016 a Scuol. Sche l'hotel Schweizerhof a Vulpera serra sias portas e l'hotel Schweizerhof a Sta. Maria resta serrà, lura perda la destinaziun anc ina giada radund 60'000 pernottaziuns. E vid il curs bas da l'Euro na pon ins betg midar insatge. Uschia na resta betg auter che da pruvar da preschentar uschia bain sco pussaivel la regiun sco lieu attactiv per far vacanzas.
Urs Wohler è persvadì ch'ins stoppia ussa simplamain far buna lavur e trair a niz chaussas sco il hype enturn Uorsin. Il film vegn ussa en ils kinos en Germania. Perquai speran ils turisticers che quels maletgs fetschian gust da vegnir en las muntognas grischunas. Era la preschentscha da Uorsin en il Europapark a Rust saja in gronda reclama per l'Engiadina Bassa. En pli saja quai necessari ch'i dettia dapli cooperaziuns e collavuraziuns en la branscha ha ditg Wohler envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.


text:
Chėstena ova mé la U18 na partida. La Under 14 ą finą si prima pert dl campiunat al segondo post!
La Under 14 ą jugą n sada ai 19 de dezėmber na partida amichevole a Kaltern. I mutons ie stai boni de vėncer chėsta partida per 7:5.
Per l Gherdėina ą Tobias Moroder fat doi goi y un n gol prun Anton Perathoner, Nicolas Paratoni, Philipp Demetz, Tobias Fill y Markus Mair.
La Under 14 (foto) dl Gherdėina ą finą via la prima pert dl campiunat. Ėi ie ruvei segondi de si grupa. Ai 2 de jené 2016 jirąla inant cun la cualificazion per ruvé tla fineles. Tlo arąi da se museré cun la scuadres de Neumarkt, Sterzing, Renon, Puster y Kaltern. Chėla scuadres che se tlassificherą al prim y al segondo post puderą fé pea la fineles dl campiunat talian. Speron che la ti bute!
U18 Kaltern - Gherdėina 3:4 do overtime (2:0, 1:3, 0:0, 0:1)
N dumėnia ai 20 de dezėmber ie la Under 18 furneda a Kaltern a fé si partida de campiunat. L manciova bėn cin jugadėures y nsci ąn messł jughé mé de trėdesc plu doi verdiaporta. Dantaldut i pecs ą messł jughé tresora davia che i fova mé de cater. Do che l Gherdėina perdova do l prim tėmp per 0:2, iesi tl segondo tėmp stai boni de jģ danora per 3:2 se giapan pona purtruep mpue dan la fin dl segondo tėmp inņ n gol, nsci stajņvela 3:3. Tl terzo tėmp ne niel tumą degun gol, ma tėmp sėuraprņ ti iel, do mé 25 secunc, garatą al Gherdėina l gol dla vėnta, nsci ąi almanco pudł se purté a cėsa doi ponc. Purtruep se ą un di jugadėures dl Gherdėina fat mel da na plateda y l ą messł unģ meną te spedel, ma per fertuna ne narąl nia giut da varģ nsci che l puderą tosc inņ jģ sun dlacia. Per l Gherdėina ąl fat i goi, Damian Bergmeister, Lukas Mair, David Pescosta y l gol tl overtime fova de Bean Schmalzl.


text:
Novs en suprastanza da Sedrun Mustér Turissem èn:
- Per Tujetsch: Il hotelier Josi Russi ed il president dal cussegl d’administraziun dal club da golf Sedrun SA Daniel Gygli (els han survegnì 57 vuschs).
- Per Mustér (elecziun en scrutini): L’impressari Iso Mazzetta (57 vuschs) ed il manader dal Center da clausura e cultura da la claustra Silvio Bernasconi (35 vuschs).
- Betg elegì è il directur da las Pendicularas da Mustér Rudolf Büchi (26 vuschs).
Ils novs commembers suondan a Pascale Berther, Giusep Columberg ed il president fin uss Curdin Brugger. Els èn sa retratgs da la suprastanza da Sedrun Mustér Turissem.
Il president da Mustér Robert Cajacob ed il vicepresident da Tujetsch Renato Decurtins restan vinavant en la suprastanza sco represchentants da las duas vischnancas.
RR novitads 06:00


text:
Il Cussegl federal vuleva obligar las interpresas da far analisas da paja e ulteriuras mesiras per promover l’egualitad tranter um e dunna. La partida populara ha argumentà che l’egualitad saja gia daditg realisada. Quai ha alura procurà per reacziuns or da las retschas da la partida socialdemocratica che ha discurri da «satira reala».
La pledadra da la PS Martina Munz (SH) ha ditg che l’argumentaziun da la PPS haja procurà per in rir en la cumissiun. Tuttina na duaja la lescha betg vegnir midada. I saja da ponderar tge che mussia pli pauc respect envers las dunnas, da snegar la discriminaziun u da cementar ella tras francar quella en la lescha, ha ditg Munz.
Agid al svilup sut squitsch
Dasper la dumonda d’egualitad ha era l’agid al svilup dà da discutar. La sanestra vuleva francar che 0,7% da las entradas bruttas naziunalas vegnian investidas en l’agid al svilup. La dretga ha vulì sminuir las finamiras dad oz 0,5% sin 0,3%. Las pussaivladads finanzialas sajan limitadas, ha ditg Céline Amaudruz (VD). Il Cussegl naziunal sustegna dentant las propostas dal Cussegl federal da betg fixar ina quota per il plan da legislatura. Er fatg naufragi ha ina proposta da la partida cristiandemocratica. Els vulan focusar l’agid al svilup sin pajais nua che la Svizra ha era interess che la migraziun sa sminueschia.
La gronda part dal plan da legislatura aveva il Cussegl naziunal gia decis glindesdis. El è per gronda part restà tar las propostas dal Cussegl federal. En tut ha il Cussegl federal proponì 60 finamiras, mesiras ed ulteriuras pretensiun per la perioda da legislatura actuala.
Il Cussegl naziunal vul spargnar
Cun ina proposta da renviada vuleva la sanestra impedir il curs dal Cussegl naziunal da spargnar e da manar il curs sin ina vart pli sociala. Il Cussegl naziunal ha dentant decis da renunziar sin expensas da 500 milliuns ad onn. La fatschenta va uss en il Cussegl dals chantuns.
RR novitads 11:00


text:
Suenter il concern d'energia Axpo pretenda ussa er il concurrent Alpiq ina indemnisaziun sche l'iniziativa da sortir da l'energia atomara vegn acceptada il november.
La moda e l'autezza da quella stoppian dentant vegnir examinadas cura che quai saja uschè lunsch communitgescha Alpiq.
Il concern quinta cun in donn da circa 2,5 milliardas francs. In dal donn finanzial stoppia vegnir indemnisà, scriva il concern.
Custs fix restan era tar ina sortida
Il concern d’energia haja calculà tut las variantas per ina sortida da l’energia nucleara. Da tschentar giu voluntari las ovras atomaras anticipadamain na vegnia l’interpresa betg da purtar. Ils custs fix restassan era sche las ovras atomars vegnissas tschentadas giu ma las entradas mancassan, quai il facit da las retschertgas da l’Alpiq.
Cumparts vida Gösgen e Leibstadt
Il concern d’energia e cumpiglià cun 40% vida l’ovra atomara a Gösgen ed a Leibstadt cun 32,4%. Questas duas ovras atomaras han nagina limita da permissiun e sch’ellas vegnissan tschentadas giu suenter ina durada da 45 onns alura n’avessan ellas anc betg cuntanschì lur zenit, uschia l’opiniun da l’Alpiq.
RR novitads 11:00


text:
Basilea ha gudagnà a Manchester cunter ina da las probabel pli fermas equipas da ballape. Tuttina è l'opziun da 0:4 ord l’emprima partida a Basilea memia gronda per l’FCB. Il questa saira cunter Manchester City ordaifer cun 2 ad 1. Uschia cuntansch Manchester City il quartfinal quai pir la segunda giada en l’istorgia dal club.
Basilea n’ha betg dominà la partida tuttina vegnan els da marcar dus gols. En la 17avla minuta aveva Elyounoussi pudì egualisar la partida suenter che Manchester City era ì en avantatg en l’otgavla minuta tras Gabriel Jesus. En la segunda mesadad marcà alura Michael Lang il gol decisiv en la 71avla minuta. Uschia po il campiun svizzer dir adia a la Champions League cun ina victoria ordaifer.
RR novitads 23:00


text:
A la radunanza dals 7 da mars ha il parlament da Glion decidì da sustegnair la renovaziun da la Casa Carniec, il domicil dal Museum Regiunal Surselva a Glion, cun ina summa totala da CHF 118'496.10. Tenor ina communicaziun a las medias, renconuschia il parlament cun quella decisiun la muntada dal museum sco impurtant lieu da cultura e da la Casa Carniec sco bajetg represchentativ da la citad veglia da Glion.
Vischnanca da domicil e cumpart Regiun Surselva
Quels CHF 118'496.10 che la vischnanca da Glion surpiglia sa cumponan da duas parts. Per l'ina èn quai CHF 100'000.- che la vischnanca paja sco vischnanca da domicil dal museum. Plinavant ha la vischnanca da pajar sia cumpart dals CHF 100'000.- che la Regiun Surselva dat, e quai èn exact CHF 18'496.10.
Custs totals da CHF 938'000.-
Tenor il preventiv preschentà muntan ils custs totals da la renovaziun da la Casa Carniec CHF 938'000.-. Gronds posts en quai preventiv èn la renovaziun da la fatschada e da fanestras (CHF 139'000.-) e la sanaziun tecnica da l'illuminaziun e dals detecturs d'incendis (CHF 129'300.-).
La finanziaziun da quella renovaziun duai succeder sco suonda:
Survista finanziaziun da la renovaziun Casa Carniec
RR novitads 12:00


text:
Il cannabis s' effectuescha directamain sin il metabolissem dal tscharvè, declera la manadra dal ambulatori «Neumühle» dals servetschs psichiatrics grischuns Margrith Meier. Quai possia alura avair differentas consequenzas. Ina saja per exempel il uschenumnà sindrom da demotivaziun. «Per exempel possia quai esser miserias da lavar la damaun per ir a scola ni a lavurar u ch’ins è stanchel e na po betg sa concentrar. Quai saja spezialmain per giuvenils problematic.»
In auter privel saja ch' il consum da cannabis possia chaschunar psicosas. Talas sajan sumegliantas a la schizofrenia. «Jau aud er mintgatant da persunas che han gia tar l' emprim ni segund consum da cannabis il sentiment d’esser dal tuttafatg sulets. Quai che na valia anc betg anc sco psicosa», ha ditg Meier. Er fa Meier attent sin las malsognas corporalas che possian vegnir tras il fimar cannabis.
Cannabis è derasà tar giuvenils da 15 onns
Malgrà tut las ristgas che vegnan cun fimar cannabis - la droga para d’esser derasada tar ils giuvens da 15 onns en Svizra. Pli derasada ch’èn auters pajais. Fan ins insumma avunda u la dretga prevenziun da drogas en Svizra? Prevenziun na saja anc betg fatga cun ir en scola avantmezdi e declerar tut ils effects da drogas, declera Meier. Ella saja dal avis che prevenziun saja insatge che cumenzia gia pli baud. Numnadamain cun esser in bun exempel. Saja quai sco geniturs, scolasts ni er il conturn e quai cun il consum d’alcohol ni era co passentar il temp liber.
Laschar spazi per lungurella
«Temp liber na muntia betg mo puncts da program. Ma er co van ins enturn cun lungurella. I saja impurtant dad integrar temps da ruaus, nua che er lungurella ha plaz. Temps en ils quals na betg mintga minuta saja planisada. Nossa societad veglia exnum evitar lungurella», manegia la manadra dals servetschs psichiatrics dal Grischun.


text:
Bob Marley: «Stir it up»
- Gievgia, 10.5.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 10.5.2018, 9:30, RTR
Robert Nesta Marley è stà il pli grond musicist da reggae ed er in che ha cumbattì per egualitad e pasch. Già al principi dals onns 60 ha el ina band, «Bob Marley & the Wailers» ensembel cun Peter Tosh e Bunny Wailer. Ed els han er in per hits a Jamaica. Il 1967 cumpona el «Stir it up», ina chanzun d'amur per sia dunna Rita, ed els registreschan la chanzun sco single. In success daventa quella pero en la versiun ch'il texan Johnny Nash fa il 1972 cun sustegn da Marley. In onn pli tard registreschan er Bob Marley e ses Wailers il toc, che cumpara sin lur disc «Catch a Fire». Per Marley è quai ses emprim hit internaziunal ed il cumenzament d'ina carriera grondiusa sco protagonist principal dal reggae jamaican. El è mort ils 11 da matg dal 1981 cun be 36 onns.


text:
Mudel:Begriffsklärungshinweis
Berchtesgaden l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. El pórta 'l tìtol de Mercàt (Marktgemeinde) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Berchtesgadener Land. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 35.61 km² e 'ndel Dicember 2016 el gh'ìa 'na popolasiù de 7 804 abitàncc.
El cümü de Berchtesgaden el se tróa a 'na altèsa de 572 méter sura 'l leèl del mar.


text:
Las plazzas da lavur da las cusseglieras federalas e dals cussegliers federals sa chattan en lur departaments respectivs. Per lur sesida emnila sa scuntran ellas ed els en la sala da sesidas dal Cussegl federal. Occurrenzas spezialas han lieu en la residenza da champagna Lohn a Kehrsatz u en la Chasa Beatrice von Wattenwyl a Berna.
En la sala da sesidas dal Cussegl federal – er numnada «Chalet fédéral» – han lieu las sesidas emnilas dal Cussegl federal.
Il Cussegl federal dovra la residenza da champagna Lohn en emprima lingia per retschaiver giasts uffizials. Numerus schefs e numerusas scheffas da stadis èn vegnids beneventads là.
Il Cussegl federal dovra la Chasa von Wattenwyl per beneventar giasts, ma er per suttascriver contracts e per manar discurs politics.


text:
Vèner (astronoméia)
Artécol in dialèt arzân
Vèner (Venere in italiân) l'é al secònd pianēt dal Sistēma Solêr in ōrdin ed distânsa dal Sōl, cun un gîr ch' al dûra 224,7 di nôster dé. Al só sègn druvê int al stódi dal strèli l'é al disègn, fât cun pôch sègn, ed la mân ed la dèja Vèner ch' la tîn só un spèc (;Unicode: ♀).
L'é, int al cēl ed nôt, al pûnt pió luşèint, a pêrt la Lûna, e al rîva fîn a -4,6 ed la mzûra ed la lûş ch' a 's vèd. Vèner al rîva a la só mâsima lûş un pô préma ed l' êlba o dôp al tramûnt, e per còst l'é ciamê despès: Stèla matutèina o Stèla ed la sîra.
Vèner l'é al pianēt pió chêld dal sistēma solêr e an gh'à mìa satèlit o anê e al gh'à un câmp magnètich dèbel.
Clasifichê cme un pianēt ch' al s' arvîşa a la Tèra, dal vôlti ciamê al "pianēt zmèl" ed la Tèra, sènd che i dû mònd în quêşi cumpâgn per còl che riguêrda critèri cme grandèsa e mâsa.


text:
L'inferno
L'Inferno (’L inféran) 'l è 'n film dramàtic dal 1994 ad Claude Chabrol, trat da na vècia scritùra dal 1964 'd Henri-Georges Clouzot che però al n à briśa psû purtàr-la a cumpimènt par di mutìṿ ad salùt.
Sunt
Paul Prieur (François Cluzet) al còmpra, faghénd di dèbit, un vèć albêrg davśèṅ a 'n lâg in dla Garòna Élta, minga luntàṅ da Tulóśa e 'l al fà dvintàr cuma nóṿ. Al sa spóśa pò cun la Nelly (Emmanuelle Béart) e al gh'à sèg un fiōl, al pìcul Vincent. Al n pōl pròpria minga lamintàr-as ad gnint parchè al gh'à un bèl lavōr ch'al fruta dimóndi, un fiōl e na mujér ch'la par na miss e ch'la gh vōl bèṅ.
Purtàr avànti 'l albèrg al dvènta però sèmpar più dûr e difìcil e al stress al custrìnś Paul a tōr dimóndi da spés dal madśìni par durmìr. Ma tōr cla ròba lè la gh fà un brut schèrs. Piàn piaṅ al taca a far-as l'idéa che sò mujér, ch'l'è gustóśa cun tut i cliènt, la gh faga i còran, specialmènt cun al mecànic Martinot (Marc Lavoine) dimóndi più śóvan ad lò.
Parchè la bèla Nelly, ch'la và in gir p'r al paéś cun cal stanèli lè che tut i la tìnan 'd òć, stà-la sèg? P'r amōr o p'r i bèsi? Cuś à'l fat lò par meritàr-as na bunàsa acsè?
Un dè a sucéd ch'al véd na prujesiòṅ ad diapuśitìvi cun lōr dū dèntar: i n àṅ fat gnint ma minga a i òć ad Paul ch'al pèrd la tèsta e al dvénta gelóś mat, al litga ad cuntìnuṿ cun sò mujér e i afàr i tàcan a 'ndàr a raméngo.
La Nelly la ciàma 'n dutōr ch'l al vìśita e al gh prumét ch'al dè dòp 'l al purtarà a far-as ricuveràr. Ma a gh'è incóra na nòt da pasàr insém e Paul 'l è prònt a far incòsa cóntar cla "malnéta" ad sò mujér.


text:
Cun la chanzun «On à que l'amour» e la fotografia da mintgin dals 130 mazzads ha la Frantscha commemorà oz a las unfrendas dals attentats da Paris avant duas emnas: quai entamez Paris en la curt dal Dom d’invalids cun millis envidads.
Tranter ils envidads eran las famiglias da las unfrendas ed ils survivents dals attentats. Ina ceremonia commuventanta amez Paris. Da mintgin da las 130 unfrendas è vegnì prelegì ses num e sia vegliadetgna. Ed i croda en egl che las bleras unfrendas èn tranter 20 e 40 onns.
In cumbat fin a la fin
Ses pled ha il president François Hollande cumenzà cun ils pleds. «Nus na vegnin mai ad emblidar ils 13 da november.»
«130 ris che nus na vegnin betg pli ad udir, 130 vuschs ch'èn per adina tschessadas», uschia Hollande. «Perquai ch'els eran la vita e la libertad èn els vegnids mazzads.» E François Hollande empermetta a las unfrendas, a lur famiglias, a l'entira Frantscha da vulair destruir quell'armada da fanatichers - il Stadi Islamic.
En quest cumbat fin la fin - che la Frantscha vegni a gudagnar - possian ins quintar cun il militar, la polizia, la giustia, il parlament - gea, sin mintga Franzos.
Unfrendas survegnan il status da schuldà
La ceremonia en il «Dom dals invalids» mussa, tge impurtanza che Hollande dat a quels attentats a Paris. Igl è in lieu simbolic, nua che Napoleon è vegnì sepulì. Igl è il lieu, nua cha la Frantscha onurescha persunas dal militar, dentant mai civilists – almain fin oz. Che las unfrendas da Paris survegnan il status da schuldà va a prà cun la guerra encunter il terror, en la quala la Grande Nation sa chatta dapi ils attentats.


text:
Coramm
El coramm (ciamaa anca coeuramm) l'è on material tiraa foeura de la pell di besti dopo che l'è stada consciada.
In la granda magioranza di cas el coramm l'è tiraa foeura de la pell de besti levaa e coppaa per vess mangiaa: donca i coramm pussee doperaa hinn quei bovin, ovin, caprin, suin, equin.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla coramm[1] la riva dal latin *coriamen, che l'è ona derivazion del classegh corium, con l'istess significaa. La parolla la se troeuva in tutt i lengov romanz (italian cuoio, catalan e frances cuir, spagnoeu cuero, galizian coiro, ocitan cuer, portoghes couro, sicilian coriu).
El termen coramm l'è doperaa in tutt i lengov gall-italegh (foeura che in del ligur), in forlan, in venet, in istriota, in ladin e in romanc[2], oltra che in de l'italian antigh "corame".
Anca lombard antigh (per esempi in del Magg[3]) a gh'era la variant coeuri (derivaa de "corium").
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ treccani.it
- ↑ NavigAIS, carta numer 1568.
- ↑ De la poesia Trattenimento dell'autore in villa: [...]E sentend c'ho voeuij el coeurij/prest me sett e ghe dó dent.[...]


text:
L'auto-cisterna che duai vegnir remplazzà ha gia 34 onns. La stad passada saja la pumpa ida en paglia e sco il cumandant da pumpiers Gion Tenner di, na cunvegnia quai betg da far ina reparatura. «La reparatura na stess betg en relaziun cun la valita dal vehichel». Quai na saja nagina surpraisa, igl eri planisà da remplazzar il vehichel il 2020.
Tenor Gion Tenner fetschia quai senn da duvrar ils vehichels uschè ditg ch'els sajan en in bun stan e ch'ils pumpiers possian responsar quai – malgrà ch'ins quintia ch'in vehichel da pumpiers haja in vita da var 25 onns e stoppia lura vegnir remplazzà.
Prest in terz dals custs (27,5%) dal vehichel surpiglia l'Assicuranza d'edifizis dal Grischun (GVG). Uschia restan per las trais vischnancas da la Sursassiala anc radund 326'000 francs. Da quests surpiglia Medel 32'000, Tujetsch 117'000 e Mustér 177'000 francs. Auter che Mustér han tut las vischnancas gia approvà lur credits. Il cussegl da vischnanca da Mustér ha da decider venderdi, ils 23 da favrer 2018. Silsuenter pudess l'auto-cisterna vegnir empustà. La furniziun duai succeder l'auter onn.
Ulteriur vehichel vegn remplazzà
Era il camiun ABC n'è betg pli en in bun stan. Il remplazzament da quest camiun surpiglia la GVG cumplainamain. El custa 300'000 francs. La furniziun è previsa per l'atun.
Il grond avantatg dals dus vehichels è, ch'els èn pli svelts. Quai è cunzunt impurtant, sch'i vegnan duvrads sin via e ston ir tochen sin in dals pass. Tenor Gion Tenner sajan ils pumpiers ussa cun ils auters vehichels spert al plaz, entant che l'auto-cisterna che ha l'aua per stizzar saja anc sin via.
RR actualitad 08:00


text:
La duchessa Kate ha en preschientscha da prinzi William parturì glindesdi a las 11:01 temp local in buob. Il pop paisa 3,8 kilos, quai ha il palazi royal a Londra communitgà. La mamma ed il pop stattan omadus bain.
Successiun al tron
Regina Elizabeth II., prinziconsort Philip sco era prinzi Charles, duchessa Camilla e prinzi Harry sajan gia infurmads e hajan «grond plaschair». Igl è il terz uffant dal pèr. Per la queen è l'uffant gia il 6avel sutbiadi. Il pop stat sin il 5avel post per la successiun al tron britannic – quai suenter non Charles, bab William, frar George e sora Charlotte. Aug Harry ruschna ussa dal 5avel post sin il 6avel post per la successiun al tron.
Sco gia tar ils auters dus uffants ha Kate patì davent da l'entschatta da grond malesser. Ella ha stuì desister da blers termins uffizials. Per quest motiv ha ella era manchentà la scolarisaziun dal figl George. Il buob da quatter onns visita la scola privata Thomas's Battersea en il sid da Londra. Charlotte che ha dus onns va en scolina ch'è datiers dal palast Kensington.
RR novitads 15:00


text:
Il club englais Manchester United ha communitgà via Twitter ch'els sajan sa cunvegnids cun il FC Everton sin questa summa da transfer. Avant aveva la gasetta englaisa «Guardian» annunzià che Manchester United, cun il trenader José Mourinho, haja offrì supplementarmain 19 milliuns en furma da bunificaziuns. Quai suenter ch'il FC Chelsea aveva medemamain vulì pajar 93 milliuns francs per Lukaku, sco pliras medias avevan rapportà.
Segund char transfer
Sch’ils davos pass da transfer gartegian fiss Lukaku il segund char giugader en l'istoria dals «Red Devils». Dapli aveva Manchester United be pajà per Paul Pogba (115 milliuns francs). Romelu Lukaku sto uss anc passar il test medicinal tar Manchester United.
RR actualitad 10:00


text:
Ći é pa n zënter por geniturs y mituns?
Cösc zënter é n post d’incuntada davert a geniturs cun mituns, porsones co gnarà geniturs y porsones co tira sö da susc i mituns.
I mituns po s’armöre te locai da se stè saurì, fà jüć y sozialisè cun d’atri mituns, y stè adöm té grups.
I gragn à la poscibilité da baratè fora esperiënzes, da tó pert a seminars, a cursc de formaziun y da se destachè impü dal laûr da vigni dé.
Pro i seminars y pro i cursc s’arjigna i geniturs ca al stè de pert y al compit da geniturs y baia sóra temesc desche l’educaziun, la vita coniugala y familiara. I ELKIS pîta deplü cursc. Geniturs y mituns sta adöm te grups y fej orela cörta, se didicheia al musiga, al jüch creatif y al tëmp lëde.
I ELKIs ćiara inće dô ai mituns, inće mat por val’ ora. Tal piz dai pópi él la poscibilité da baratè pezes.
Inće neni y lâs é odüs ion; ëi dëida i geniturs jogn cun süa esperiënza y capazité.
Le marćé o baratè guant é n sorvisc sozial, co pîta ingröm de guant por pópi, mituns y mitans y patüc da fà la belaìta.
Os ciafëis ELKIS te chisc paîsc: Auer, Branzoll, Porsenù, Balsan, Bornech, Eppan, Jenesien, Tlüses, Lana, Leifers, Maran, Neumarkt, Valdaora, Sarntein, Sterzing, Tramin.
Nos n’an nia la poscibilité da avëi vigni plata scrita por ladin, prëibel da chirì plü informaziuns sön les plates scrites por todësch o/i por talian. Iolan.


text:
14 11
Ol dé 14 de noèmber l'è 'l 318 ( 319 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 48 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de noèmber al è ul dí da pòost 318 ( 319 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 48 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1963 - Paris (Fransa): Le Monde al pöblega une declarassiú de l'abat de Montserrat, Aureli Maria Escarré, in che al defent la identità nassiunala Catalana: ergot al comportaeà che i autorità francheste i l'espülse de' stat Spagnöl, ol 12 03 de 1965.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Curtmagiùr
Cortemaggiore (en emilià: Curt Magiùr) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 4 608 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 36,8 km² e 'na densità de 125 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Besenzone, Cadeo, Caorso, Fiorenzuola d'Arda, Pontenure, San Pietro in Cerro, Villanova sull'Arda. L'è 'l post endóche gh'è nasìt l'astrònomo Lorenzo Respighi.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Curtmagiur l'è mustrat endèla tabèla ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mirko Baselgia ha exponì intginas da sias ovras d’art en l’ambassada Svizra a Beirut, e plinavant ha el collavurà cun artists indigens: «Per mai è il viadi stà interessant ed intensiv, jau hai emprendì ad enconuscher blera glieud ed era collavurar cun differents, ed il davos hai dà in’exposiziun nua che nus avain pudì mussar lavurs che nus avain fatg là, e quai è stà in bel mument da vesair ch’igl è pussaivel da far lavurs era in curt temp».
Bibi Vaplan ha concertà en quatter lieus. Il meglier ha plaschì ad ella il concert a Beirut:«Il viadi è stà fitg impressiunant, jau hai fatg fitg bellas experientschas cun il pajais, cun ils umans e cun far concerts en in nov lieu sut autras circumstanzas, in dals pli bels concerts ch'jau hai fatg en mia vita è stà quel a Tripolis», uschia la chantadura Engiadinaisa.
Organisà il barat cultural ha l’Engiadinais Chasper Sarott, che lavura gia plirs onns en l’ambassada Svizra a Beirut sco secretari.


text:
Ins veglia investir quests daners en l’infrastructura da la vischnanca sco per exempel en vias, en il provediment d’aua ed en la rait d’electricitad, scriva il Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna en la communicaziun a las medias. Ma ils daners vegnian era impundids per rumir ils millis da meters cubics material che la bova ha purtà a val.
Donaziuns creschan era sin auters contos
Er sin auters contos, sco per exempel quel da la Chadaina da Fortuna, creschan las donaziuns per Bondo. Uschia sajan gia vegnids ensemen radund 5,7 milliuns francs per Bondo, ha sincerà la Chadaina da Fortuna. En tut èn vegnids rimnads enfin uss passa 11 milliuns francs per Bondo. Ma il mument na pon ils donns tras la bova anc adina betg vegnir stimads.
RR novitads 18:00


text:
"Dal moment che a l'era già tard, ij sò dissépoj a son avzinasse a chiel e a l'han dije: "Sto leugh-si a l'é desert, e a l'é già tard. Manda vìa sta gent perch' as na vado ant ij paìs e ant le borgià d'antorn a catesse cheicòsa da mangé". Gesù a l'ha rësponduje: "Deje vojàutri cheicòsa da mangé!". E lor a l'han dije: "Androm-ne fòrsi a caté 'd pan për dosent dné d'argent për deje da mangé?". Chiel a l'ha dije: "Vaire 'd pan ch'i l'eve vojàutri? Andé a vardé!". Quand ch'a l'han savulo, a l'han dìt: "Sinch - e doi péss". Antlora a l'ha comandaje 'd fé seté la gent për grop an sl'erba vërda. Antlora a son setasse për grop ëd sent e 'd sinquanta përson-e. Peui Gesù a l'ha pijà coj sinch pan e coj doi pèss e, an vardanda vers ël cel, a l'ha ringrassià Nosgnor e a l'ha rompù 'l pan a tòch. Peui a l'ha dajlo ai sò dissépol përché a lo buteisso dnans a la gent, e a l'ha 'cò spartì ij doi pèss ëntra tuti. A l'han mangiane tuti e a son restane sodisfàit. A l'han ëdcò rabastà ij tòch vansà 'd pan e 'd pèss - dodes cavagne pien-e! Coj ch'a l'avìo mangià 'l pan a l'ero sinch mila òm, sensa conté le fomne e ij cit." (Marco 6:35-44).Ël tèma d’andé dë dlà ‘d lòn ch’a l’é possibil ëd sòlit, a parèiss quaicòsa che ‘l vangel a insist dëspèss. Sossì a l’é malfé da acetesse. I podrìo bin dì che fin tant ch’as trata ‘d Gesù, chiel a l’é bon a felo: an efet chiel a l’ha la fòrsa e l’abilità ‘d fé tut lòn ch’a veul: a-i é gnente che, për chiel,a sia malfé. Nojàutri, contut, lòn ch’i podrìo mai fé?.
Ël minim ch’i podrìo rësponde a d’obiession tanme coste a l’é ch’i mancoma bin d’imaginassion, përché, bele s’i podoma nen fé ‘d miràcoj, i podrìo sèmper fé motobin da pì ‘d lòn ch’i pensoma ‘d sòlit Nòstre arsorse a son limità, ma soens lòn ch’i podrìo bin fé i lo foma nen, o i lo foma nen bastansa.
E peuj, i soma ‘d cristian, nen vera? I l’oma ‘l Crist ch’an ëstà dacant, coma chiel a l’ha promëttune, e se ‘l Crist a l’é con nojàutri, a-i é gnente ch’i podrìo nen fé. E-lo che sta-sì a l’é mach “na manera ‘d parlé”, na realità ch’a sarìa ben podeje chërde, ma che, a l’é nen quaicòsa “ëd realistich”? Përdabon? Pròpi Gesù a l’ha dit ai sò dissèpoj: “Përchè an vrità iv diso che chionque a dirà a cola montagna: Àuss-te e campte ant ël mar, e ch’a l’avrà gnun dubi an sò cheur ma ch’a chërdrà che lòn ch’a dis as farà, tut lòn ch’a l’ha dit a-j sarà fàit” (March 11:23).
An efet, i soma nojàutri a d’esse “òm ëd pòca fej”, a d’esse pauros, timid, genà. I l’oma tante esitassion a fidesse a le promësse ‘d Gesù, a d’andé “dë dlà dij limit” perchè - a podrìa desse - i l’oma tëmma ‘d casché an cola ch’i disoma esse la condòta ‘d gent “fanàtica”! Vera, ës risich a-i é bin, coma ch’a l’era capità na vòta a dij dissépoj ëd Gesù ch’a l’avìo bin provà dë scassé djë spirit maléfich, ma a son pa riussì a felo, ch’a l’avìo falì. Tutun, coma ch’a diso ‘d proverbi piemontèis: “A falisso fin-a ij prèive a dì mëssa” e “A fòrsa ‘d falì as ampara”!
Pura, an ëst o mond, a-i é chi a l’é bin ancalasse e as ancala a fé “l’impossibil”. A-i é ‘d person-e ch’a son ancalasse a dësfidé la pòca fej ëd coj ch’a-j disìo che a sarìa staje nen possibil, a l’han ansistù e përsistù, e a son riussì, bele se tuti a-j disìo ch’a l’ero ‘d fòj a pensé ‘d realisé soe ambission ed lor. ...e a son “passà a la stòria” coma ‘d përsone coragiose ch’a son nen lassasse sbaruvé da le difficoltà. Përchè i podrio pa ‘dcò nojàutri esse tanme cole përsone coragiose ch’a son “ancalasse” a dësfidé l’inpossibil?
Ant l’episòdi dël vangel d’ancheuj, Gesù, con tanta passiensa e compassion (prima anvers ij sò dissépoj patamòle) a-j mostra na lession ëd pèis: ël “pòch” a peul esse multiplicà pì ‘d lòn ch’i pensoma, bele se nen sèmper i l’oma da spetesse ‘d miràcoj grandios tanme sto-saì. Comensoma a dovré lòn ch’i l’oma e a la fin i podrìo avèj ëd sorprèise! Nòst “pan” as multiplicherà e a la fin a-i na j’é fin-a da vansene!
Gesù, ansema ai sò, a l’é Col ch’a provëdd për costa umanità bzognosa e soens malarconossenta. An tute le èpoche a-i son ëstàit sèmpe ‘d cristian fedej ch’a son andaje dapress a Gesù an sël senté dël servissi amorèivol e generos e ch’a son nen lassasse sbaruvé da gnente e da gnun. Che nojàutri i sio parèj an nòstra generassion!
PREGHIERA
Nosgnor Dé! Le dësfide ch’it ëm lanse an Crist, qiaivòta am ësbaruvo! Giutme a vince mia timidità e a comensé a d’esse a tò servissi bele con ël pòch ch’i l’hai, sicur che ‘l bin ch’as podrà fé as multiplicherà grassie a ti, a toa potensa sensa limit. Amen.
Dominica 20 ëd Magg 2018 - Dì dla Pancòsta
At 2:1-21; Esechiel 37:1-14; Roman 8:22-27; Gioann 15:26-27; 16:4-15; Salm 104:25-35, 37
Nosgnor tut-potent! An ës dì-sì Ti 't l'has dovertà 'l senté dla vita eterna a minca rassa e nassion për ël don promëttù dlë Spirit Sant: Arvërsa con abondans, it pregoma, sto don për tut ël mond pr' ël mojen dla predicassion dl'Evangeli, parèj ch'a vagna fin-a ij confin pì da leugn dla tèra: për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti, ant l'unità dlë Spiri Sant, un son Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Nosgnor! Che an ës temp it l’has dàite d’istrussion al cheur ëd tò pòpol fedel, mandandje ‘l ciàir dlë Spirit Sant, acòrdane për l’istess Ëspirit d’avèj un giudissi giust ëd tute le còse e d’arlegresse sèmper ëd pì për ësta santa consolassion; për ij mérit ëd Gesù Crist, nòst Salvator, ch’a viv e regna con ti, ant l’unità dl’istess Ëspirit, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
La populaziun svizra è cunquai sin il curs dal Cussegl federal. Quel vul numnadamain scumandar la reclama per products da tubac sin placats, en las medias sco er en il kino. Er il sponsuradi d'occurrenzas internaziunalas duai vegnir scumandà.
Las proximas emnas vul il Cussegl federal preparar la lescha per mauns dal parlament.
Maletgs d’avis perdan lur effect
Tenor il monitoring da l’onn 2014 n’hajan ils maletgs d’avis betg pli l’effect ch’els avevan oriundamain. Uschia pon ils maletgs avair in effect tar 38% dals dumandads; il 2012 muntava questa cifra anc a 45%.
RR novitads 14:00


text:
Sarah Palin
La Sarah Louise Heath, da spuśàda cgnusùda méj cuma la Sarah Palin (Sandpoint, 11 ad Favràr dal 1964, a s lèś [ˈsæɹə ˈpeɪlᵻn] in ingléś, scólta'l chè) l'è na pulìtiga americàna, mémbar dal partî republicàṅ e leader dal muimènt ultra-cunservadōr dal Tea Party.
Biugrafìa e Famìja
Nada in d'l Idaho, la Palin la s bèca subìt al scutmàj ad Baracùda a scōla par via dal sò caràt'r agresìṿ. In dal 1984 la riva secónda a 'l cuncōrs ad Miss Alàska pò tri an dòp la ciàpa 'l diplòma in siénsi pulìtighi a 'l North Idaho College. In séguit la taca a far la giurnalìsta spurtìva par na televiśiòṅ 'd Anchorage, pò la spóśa Todd Palin avénd-ag sèg sinc fiōi, òṅ ad qvi lè andicapâ. A quarànta-quàt'r an la dvènta nóna.
La Palin la s diverìs a 'ndàr a casa, a cupàr al bèsti e a pascàr su 'l giàs. In dal 2010, in dal sò spetàcul televiśìṿ, la s fà védar ch'la tira na sćiuptàda a 'n caribù masànd-al, pò ridénd la salta sù dgénd ch'la finìs sèmpar qvél ch'la taca in dal méntar ch'la gh taja la góla.
L'à anc fat vgnir fóra 'n lìb'r ad sucès intitulâ Going Rogue: An American Life, la sò biugrafìa, ch'l à vindû da piò ad dū migliòṅ ad còpi.
Esperiénsa pulìtiga
Dòp èsar stada na mémbra dal cunsìli cumunàl ad Wasilla da 'l 1992 a 'l 1996, la dvènta sìndica ad cla sitadìna lè da 'l 1996 a 'l 2002. In dal 2006 la gh la cava a ès'r elèta p'r al partî republicàṅ cuma guvernadōra dal stat d'l Alàska.
Dū an dòp la vîṅ sarnìda par John McCain par far la sò vice in dla cursa par la presidénsa di Stat Unî cóntar Barack Obama. La Palin l'è la prima dóna dal GOP sarnìda par cal rōl lè, la secónda dla stòria americàna dòp la demucràtica Geraldine Ferraro. Dòp avér pardû gl'elesiòṅ la s dimét anc da guvernadōra in dal Luj dal 2009.
Durànt al sò mandâ l'iva mis na préda insìma a 'l prugèt “Bridge to Nowhere” (“pònt vèrs al gnint”, sìmbul dal śbàtar via i bèsi pùblic) ch'al gh'iva da culegàr 'l ìśula 'd Gravìna, abitàda da sinquànta parsòni, a Ketchikan. L'iva invéci dâ inìsi a na pulìtiga 'd trivelasiòṅ a róta 'd còl, faghénd far di gaśdót e di uleudót nóṿ dgénd ch'l éra 'l vlēr ad Dio. L'à anc fat in manéra 'd scanślàr 'l ōrs biànc e 'l baléni belùghi da 'l elènc dal bèsti prutèti.
La Palin 'l è cóntar 'l abòrt e i matrimòni gay, anc s'la gh tîṅ a dir ch'la gh'à di amìg fnòć, e a favōr dla péna 'd mòrt.
Dòp la rifórma sanitària 'd Barack Obama, cgnusùda cuma 'l Obama Care, la Sarah l'à publicâ su 'l sò sit web 'n elènc ad pulìtig ad far fóra puliticamènt cuma la Gabrielle Giffords, deputàda demucràtica a 'l Cungrès di Stat Unî, ch'l'iva dâ 'l sò cuntribùt a scrìvar-la. 'L 8 ad Śnar dal 2011 òṅ al l'à ciapàda in paròla sparànd-'g a la tèsta. La Giffords l'è andàda in a risć fòrt ad murìr e l'è stada custréta a dimét'r-as par curàr-as.
In dal 2016 la Palin l'è stada una dal primi leader dal partî republicàṅ a dar al sò apòǵ a Donald Trump durànd al primàri dal sò partî.
Imitasiòṅ
L'atōra pòran Lisa Ann l'à girâ soquànti pelìculi purcùsi faghénd la sò imitasiòṅ druànd al nóm ad Sarah Pay-Linn. Chi lē l'à anc tòlt part a 'l vìddeo dal rapper Eminem We Made You.


text:
Defilada di Angeli y Corvara
En sabeda ai 9 de dezëmber vëgnel organisé la secunda ediziun dla defilada de angeli fora por le paisc da Corvara. La manifestaziun mët man dales 16:00 pro le stade dla dlacia, olache les mitans dl jadiné artisich, les “Ice Angels”, mostrará na cürta esibiziun sön la dlacia. La defilada pëia ia do le spetacul dal stade dla dlacia, fora por la strada prinzipala de Corvara, por rové sön la plaza de Comun al pice marcé da Nadé. Chiló gnarale tigní n conzert de benefiziënza adöm a deplü grups musicai, che porta dant les plö beles melodies d’Advënt y da Nadé. Le davagn di produc tipics y dl patüc duc che vëgn venü en chësta ocajiun, sciöche ince les spënores de bona man, gnará dades en benefiziënza a “La Spona” da Pidro, a la Val, olache a tröpes porsones cun n handicap ti vëgnel dé la poscibilité da lauré y pratiché ativités te n salf de laur protezioné.
Düc chi che ess interes y ligrëza da tó pert ala defilada di angeli y da passé insciö na bela sëra plëna d’emoziuns d’Advënt, é dër bel inviá da tó sö contat cun l’ufize turistich de Corvara al nr 0471 836176 o por email corvara(at)altabadia.org.


text:
Anc avert è sche la gruppa da set recurrents tira vinavant la decisiun davant il Tribunal administrativ federal. Els avessan 30 dis peda da far quai. Sch'i na dat nagin recurs, pudessan las lavurs da construcziun cumenzar anc questa stad. Il cumplex da kino pudess lura avrir sias portas la primavaira 2020.
Il kino è planisà per lung la via Sommerau, sper il Coop Bau+Hobby. I duess dar 8 salas da kino cun radund 1'300 plazs da seser. La stad 2017 aveva la citad da Cuira dà la lubientscha da construcziun.
RR novitads 06:00


text:
Il directur dal servetsch secret american Mike Pompeo dementescha ch'il CIA saja involvì en ils protests en l'Iran. Quai saja fauss. Ils protests sajan vegnids dal pievel iranais, ha declerà Pompeo envers l'emettur american Fox News. El ha reagì cun quai sin las renfatschas da l'Iran, ch'il CIA haja inscenà las demonstraziuns en il pajais.
Ils protests sajan vegnids iniziads dal pievel da l'Iran e quel pretendia uschia meglras relaziuns da viver en l'Iran e veglia rumper cun il reschim teocratic. En l'Iran protestan millis da persunas dapi la fin da december cunter pretschs da victualias auts, corrupziun ed il sistem da stadi autoritar.
RR novitads 06:00


text:
U9: La scuadra dla Under 9 ą fat pea n sada ai 28 de utober pra n turnoi tl stadio Pranives de Sėlva. Chisc pitli jugadėures se ą muserą cun la scuadres dl Renon, dl Toblach, dlAlta Badia y dla Venuesta/Vinschgau. La prescion de jughé n cėsa fova granda nce ajache l ie unit truep genitores y tifosi a sustenģ i mutons dl Gherdėina. Ėi ą dat dut nce sce ala fin ne ąla nia for butą a ruvé ala contlujion y fé l gol, ma a duc canc ti ąl sapł scialdi bel a jughé. Ulessan mo rengraziė duc chėi che ą judą ntėurite a fé garaté chėsc turnoi. L proscimo turnoi per la Under 9 sarą n sada ai 11 de nuvėmber a Curvea.
U11: Pra l turnoi de n dumėnia ai 29 de utober a Kaltern ąl fat pea la scuadres dl Gherdėina, dl Kaltern y dla Venuesta/Vinschgau. Pra chėsc turnoi dura uni tėmp 15 menuc y vel coche na partida. I mutons dl Gherdėina ą riesc jugą na partida ndolautra. La prima contra l Kaltern, ulache i ą perdł per 1:6, gol de Alexander Canazei. L segondo tėmp ąi perdł per 0:1. Da dedņ ąi pona jugą mpue miec. La segonda partida ai fat contra l Venuesta, ulache i ą perdł per 0:2 y 0:4. Coche scuadra ą l Gherdėina mo scialdi da mparé, ma son segures che l proscimo iede jirąla miec.
U13 Gherdėina - Sterzing 4:9 (1:1, 0:4, 3:4)
N sada ai 28 de utober ą la scuadra dla Under 13 jugą tl stadio Pranives contra l Sterzing. Tl prim tėmp fova la scuadres feter valives, y l tėmp ie fina via per 1:1. Tl segondo tėmp se ą nosc mutons mpue perdł y ne jugova nia coche scuadra. I se ą giapą cater goi y ne fova nia boni de purté inant la scipa tla zona dl averser. Tl terzo tėmp, do che l trainadėur ti lą cumetuda ai mutons, ąi pona inņ abiną l ritmus y ie stai boni de dé pro deplł y perchėl iel nce garatą trėi goi. Nce sce i mutons dl Gherdėina ą pona ala fin dla finedes perdł per 4:9, ąi te chėsta segonda partida de campiunat mparą truep.
Per l Gherdėina ąl fat i goi: Niklas Piccolruaz (2), Nikolas Hofer y Nicolas Andriolo.
U15 Sterzing - Gherdėina 2:1 (0:0, 1:1, 1:0)
N dumėnia ai 29 de utober ą la Under 15 jugą a Sterzing si partida de campiunat. L Gherdėina ą jugą bėn y nce l verdiaporta ą pią dassėnn. La scuadres fova valives, ma mpo ne nie i nosc nia stai boni de la tré decą y ą perdł, nce sce mé de n gol, per 1:2. Per l Gherdėina ą Leo Messner fat l gol.
U19 Valpellice - Gherdėina 2:3 (0:1, 1:0, 0:2)
La scuadra dla Under 19 ą n dumėnia ai 29 de utober messł fé l viac lonch nchin a Valpellice. La partida fova scialdi valiva y l Gherdėina fova do l prim tėmp danora de n gol. Tl segondo tėmp ą l Valpellice valivą ora, ma bele do 20 secunc dl terzo tėmp ie l Gherdėina inņ jit danora y ą stlut l sach cun gran ueia de vėncer tl ultimo menut dla partida. Purtruep iel nce unģ jugą dur y puech rėidl y n jugadėur dl Gherdėina ą messł se lascé cujģ l slef.
Per l Gherdėina ąl fat i goi: Nicolas Demetz (2) y Andrea Demetz.
Proscima partides di jėuni n cėsa:
Ncuei vėnderdi ai 3.11. dala 16.00 juega la Under 13 contra l Alleghe. Duman sada ai 3.11. dala 17.00 fej la Under 17 contra l Maran. N dumėnia ai 5.11. dala 9.00 ą la Under 11 n turnoi, dala 14.00 juega la Under 15 contra l Toblach y dala 17.00 ą la Under 19 si partida contra l Torino.


text:
L’Uniun purila svizra, ils Producents da latg svizzers e l’Organisaziun da la branscha da latg èn sa scuntrads il venderdi ad in inscunter suprem. Els han discutà pussaivladads per stabilisar il pretsch da latg svizzer.
En in communiqué communabel vegn resumà il tenor general: La politica e la branscha da latg ston sveltamain realisar mesiras per garantir l’existenza da manaschis che produceschan latg ed uschia segirar la producziun da latg svizzer.
Examinar politica da latg
Las organisaziuns scrivan ch’i dovria mesiras a curta vista per spendrar la producziun da latg en Svizra. Il squitsch sin ils producents da latsch creschia vinavant e na saja betg da responsar. Il latg haja in’impurtanta posiziun aifer il martgà svizzer. Quai han er accentuà ils represchentants da Emmi, Cremo, Coop e Migros.
Ina pretaisa centrala è la protecziun politica dals producents da latg sin basa da art. 37 da la lescha d’agricultura.
Tuts acturs èn dumandads
Las pretaisas a curta vista èn
- in auzament immediat dals subsidis per il bainstar dals animals
- l’imputaziun da la producziun indigena da tirc en il program per la producziun da latg e charn che sa basa sin pastgiras
- in’offensiva supplementara per promover la vendita
RR actualitad 17:00


text:
Monica Seles
La Monica Seles (Monika Seleš in Sèrb-Cruàt, Mónika Szeles in ungheréś) l'è stada na tenìsta americàna, nada in Juguślàvia a Novi Sad, sità śmèla ad Mòdna, al 2 'd Dicémbar dal 1973. L'è dvintàda americàna in dal 1994 e da 'l 2007 l'è anc na sitadìna ungheréśa.
In dla sò caréra l'è stada la nùmar òṅ in dla clasìfica WTA par 178 stmani e l'à vins sinquànta-tri tìtui in singulàr, nóṿ ad quéi dal Grand Slam e siē in dal dòpi.
Biugrafìa
La Monica Seles la taca a śugàr a tènis a siē an e a nóṿ an la vins al sò prim turnéo. In dal 1985 la vins un turnéo a Miami e la vîṅ nutàda par 'l alenadōr Nick Bollettieri ch'al la cunvìns a stablìr-as in di Stat Unî insém a la sò famìja p'r iscrivàr-'s a la sò acadèmia 'd tènis a Bradenton, in Flòrida.
La Monica la dróa la rachéta sèmp'r a dū maṅ, anc s'l'è mansìna, e la gh la cava sèmpar a far andàr fòrt la bucìna da tut al bandi faghénd sèmpar di sîg quand la la culpìs.
1988-1992
La fà 'l sò debùt in dal sircùit in dal Mars dal 1988 in dal turnéo ad Boca Raton e la dvénta na prufesiunìsta al 13 ad Favràr dal 1989. In Maǵ la vins al sò prim tìtul WTA a Houston baténd in finàl la Chris Evert par 3-6 6-1 6-4. Al méś dòp la riva in semifinàl a 'l Roland Garros pardénd cóntar la nùmar òṅ dal mónd, la Steffi Graf. La finìs 'l an a 'l sèst pòst in clasìfica.
In dal 1990 la Seles la dvènta a 16 an e 6 méś, la più śóvna ad sèmpar a vìns'r al Roland Garros in finàl cóntar la Steffi Graf. A la fiṅ d'l an la vins anc al Virginia Slims Championships baténd l'argintìna Gabriela Sabatini in sinc set in dla finàla e la dvènta la nùmar 2 in clasìfica, vinsénd 9 turnéo in dla stagiòṅ.
In dal 1991 la sèrba la taca la stagiòṅ a la granda: la vins 'l Australian Open baténd la Jana Novotná e pò àtar dū tìtui in Mars (quand la dvénta la nùmar òṅ a 'l pòst dla Steffi Graf dòp quàt'r an) e in Avrìl. La vins incóra a Parì in finàl cóntar la spagnōla Arantxa Sánchez Vicario ma la salta Wimbledon p'r un prubléma fìśic e la Graf la gh tōś acsè 'l prim pòst. La Seles l'armàgn férma siē stmani par pò turnàr a śugàr a gl'US Open in du la bat la Martina Navrátilová e la tórna in sima a la clasìfica.
In dal 1992 la Monica la vins àtar déś tìtui WTA (tri dal Grand Slam, in Austràglia cóntar la Mary Joe Fernández, in Frància cóntar la Steffi Graf in tri sèt e in di Stat Unî cóntar la Arantxa Sánchez Vicario). La pèrd la finàl ad Wimbledon cóntar la Steffi Graf ma la vins a Tokyo, a Oakland e a 'l Virginia Slims Championships baténd la Martina Navrátilová cuma l'iva fat anc 'l an prima.
La taca bèṅ anc al 1993 vinsénd par la tèrsa vòlta in Austràglia (incóra cóntar la Steffi Graf) e a Chicago. Fiṅ lè, in dal perìud fra 'l Śnar 1991 e 'l Favràr 1993, la Monica Seles l'à vins vint-a-dū tìtui WTA andànd in finàl 33 vòlti su 34 turnéo disputâ vinsénd al 93% dal vòlti (159 gari vinsi e 12 pardùdi). In di turnéo dal Grand Slam la và incóra méj, cun 55 gari vinsi su 56.
1993-2003: agresiòṅ e ritóran
Al 30 'd Avrìl dal 1993 a sucéd un quèl mai vist: durànt al turnéo 'd Ambûrg, méntar la Seles l'è drē a punsàr sintàda durànt 'l incóntar cóntar la Magdalena Maleeva, la ciàpa na scurtlàda in dla schina par Günther Parche, un fan sfegatâ dla Steffi Graf. La Monica la patìs un shock tarménd in dla mènt e l'è custréta a lasàr al tènis par piò ad dū an, pardénd la sò puśisiòṅ ad nùmar òṅ.
Dòp al bandòṅ dla Seles, la Graf la tórna a èsar la nùmar òṅ e a vìnsar di turnéo dal Grand Slam a tut andàr.
La Monica Seles la tórna a śugàr sōl in d'l Agóst dal 1995 e la vins al Canadian Open ad Turònt méntar la pèrd la cumbatùda finàl di US Open par maṅ dla Steffi Graf. In dal 1996 la vins al sò ùltim tìtul dal Gran Slam, gl'Australian Open.
In di an sucesìṿ la vins incóra soquànt turnéo (Róma in dal 2000 baténd l'Amélie Mauresmo, par dir-'n una) e la sa stablìs fisa in dal primi déśi śugadóri in dla clasìfica WTA ma la n tórna piò a i livèi 'd prima, anc par via ad 'n infurtùni a 'l pē sinìstar.
La s ritìra definitivamènt a 34 an, dòp avér vins anc 3 vòlti la Federation Cup c'n i Stat Unî e na mdaja 'd brónś a gl'Ulimpiàdi ad Sydney in dal 2000, baténd la Jelena Dokić c'n al puntéǵ ad 6-1 6-4.