text:
Il president da Hotelleriesuisse, Andreas Züllig vul ch'ils meds da promoziun da la Confederaziun vegnan repartids be pli sin grondas regiuns economicas. Las pitschnas hajan lura da sa drizzar envers las grondas. Be uschè sappian ins «sfurzar» las regiuns da cooperar meglier ed uschè tegnair pitg a las sfidas che spetgian regiuns muntagnardas en il futur.Tenor Züllig pateschian surtut trais secturs:
- energia
- construcziun
- turissem
L'economia d'energia na possia betg pli gestiunar la forza idraulica, en mintga cas betg cun purtar ils custs. L'economia da construcziun vegnia limitada tras la realisaziun da l'iniziativa cunter abitaziuns secundaras ed il turissem pateschia dal ferm franc svizzer. Ultra da quai dettia er en l'agricultura midadas da structuras.
Malgist ubain tuttina ina bun'idea?
Cler, i saja delicat da far uschè ina pretensiun, admetta Andreas Züllig. Dentant la nova legislatura a Berna cumenzia il 2020 ed uss saja il dretg mument per lantschar la discussiun. «I na fa simplamain nagin senn cha mintga regiun cuschinia sia atgna suppa».
Er president da Hotelleriesuisse Grischun vesa avantatgs
Ernst Wyrsch, il president da Hotelleriesuisse Grischun sustegna da principi il plan da Züllig. El porta in exempel: Lai ed Arosa sajan uss vid planisar da lavurar ensemen cun la Val d'Alvra. «Persula n'avess la Val d'Alvra betg tantas schanzas sco cun il budget e cun il num da Lai ed Arosa», argumentescha Wyrsch.
RR novitads 10:00


c: text/html

text:
13 05
Ol dé 13 de magio l'è 'l 133 ( 134 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 233 dé a finí l'an.
Ul dí 13 de magio al è ul dí da pòost 133 ( 134 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 233 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1912 - Barcelona: s'al pöblega ol pröm nümar del setmanari "La Trala".
1833 - Londra: Fèlix Mendelssohn al met in sena la sò Sinfonia Italiana dirisint personalament la Orchestra Filarmònega de la sità.
1981 - Roma: Mehmet Alí Agca al atenta contra la vita del papa Gjuà Paol II a la plassa de Sant Péir.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1916 - Madrid: Albert Martorell, porter de futbol Català.
1914 - Lafayette (Alabama, SÜA): Joseph Louis Barrow, cognossit come Joe Louis, boxadur Stadünindench, campiú del mont.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sia blessura vid la chanvella ch'ella haja dapi Wibledon saja tant sco guarida. La mancanza da trenament sforzia però ella da desister dals gieus olimpics. Ella nizzegia las proximas emnas per sa preparar sin ils turniers a Cincinnati, New Haven ed il US Open, uschia Bencic.
In stritg atras il plan da Swiss Olympic
Cun il forfait da Bencic è Martina Hingis da nov insumma senza partenari/a. Cun Bencic avess ella gì da dar en il gieu dubel. E cun Federer eri planisà che Hingis dettia en il dubel maschadà. Actualmain èn anc Stan Wawrinka, Timea Bacsinszky, Victoria Golubic e Martina Hingis restads dal contingent da 6 giugadurs per Rio.
Tut tenor pudess uss la giuvna giugadura Xenia Knoll puspè daventar in tema. Swiss Olympic sclerescha er sch'in segund um pudess sa participar als gieus olimpics. Il pli probabel fiss Marco Chiudinelli per il gieu dubel cun Wawrinka.
RR novitads 06:00


text:
Milan old anthem in dialect (by Giovanni D'Anzi): "oh mia bela Madunina, che te brìlet de luntàn, tüta d'ora e picinina, tì te dòminet Milàn, sota a tì se viv la vida, se stà mai cui màn in màn, cànten tücc luntàn de Napoli se mör, ma poi vègnen chì a Milàn! (terùn! :) ... sì, vegnì sensa paüra, nüm ve slungaremm la maan, tüt el mund a l'è paes, e s'emm d'accòrd, ma Milàn, l'è un gran Milàn!" - Translation: "oh my beautiful Lady (the statue-symbol), you shine from far, all of gold and tiny, you dominate Milan, under you we live our lives, always having something to do, they sing "far from Naples you die", but then everybody is coming to Milan... yes, come here with no fear, we'll give you a hand, all the world is the same, but Milan, it's a great Milan!"
the 2nd part is called "Let the world talk" cos many people are jealous of Milan and talk shit of it, and the "gurgunzöla" ahaha (Gorgonzola) is a kind of cheese, Liam Gallagher is crazy for it :)
video: cathedral square


text:
Boltér
Boltér (Boltiere) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la média pianüra bergamàsca a 13 km de la sità e a 171 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 6 013 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,1 km² e 'na densità de popolasiù de 1 467 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Brembàt, Ciserà, Ös de Sóta, Puntiröl, Verdelì.
Ol paìs l'è nasìt sö öna mòta (1 -2 méter de dislivèl) 'n del mès de la pianüra.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Boltér l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La partida saja creschida, ma las structuras sajan restadas, ha ditg il cusseglier naziunal Toni Brunner. I saja uras da midar quai. Per repartger la responsabladad sin plirs givès duai in gremi dad otg persunas esser responsabel per las fatschentas quotidianas. Dasper il president ed ils trais vicepresidents fan da nov in responsabel per la strategia, in per la communicaziun ed in per las finanzas part a quest gremi da direcziun.
La PPS ha plinavant decis in GEA per l’iniziativa per ina finanziaziun gista dal traffic, ed in NA per la midada da la lescha d’asil. Las parolas per las 3 ulteriuras fatschentas ha la suprastanza da la partida gia decidì il venderdi passà. Per tuttas 3 fatschentas recumonda la PPS in NA.
RR novitads 15:00


text:
ПpeиMyщecTBa и HeдocTaTkи элekTpичeckиx koTлoB oToплeHия
22.07.2015
Zuòwéi shìchǎng shàng de tìdài rán qì jiārè xìtǒng zhōng, yǒu diàn jiārè guōlú. Tāmen nénggòu chōngfèn yìngduì tāmen de rènwù - jiārè huo rè shuǐ. Yǒu nǎxiē yōudiǎn hé quēdiǎn, yǐjí shénme lèixíng de diàn guōlú de cúnzài, wǒmen rènwéi zài běn cì shěnchá.
Shǒuxiān suǒyǒu de diànqì xìtǒng bāokuò ānzhuāng jiǎndān, ānquán - méiyǒu bìyào xiǎnshì ránshāo de chǎnwù, shì dānxīn kōngqì de gōngjǐ, yǒu wǎsī bàozhà de wéixiǎn. Cǐwài, jǐncòu de diàn guōlú, duì shèzhì chǎngsuǒ méiyǒu rènhé xiànzhì, qí xiàolǜ píngjūn 95-98%. Jiān de quēdiǎn - zài mǒu xiē qíngkuàng xià, kěyǐ shì chéngběn wúxiào de, zài yǔ juéyuán bùliáng jiànzhú wù ānzhuāng tāmen de kěxíng xìng kěyǐ shì yǒu wèntí de.
Mùqián, yǒusān zhǒnglèixíng de diàn jiārè guōlú - TENovye, diànjí hé gǎnyìng. Tāmen yě kěyǐ gēnjù liánjiē de lèixíng fēn - yī hè liǎng xiāng, ānzhuāng de lèixíng - qiángbì hé dìbǎn, hé gōngnéng - dān huílù (méiyǒu rè shuǐ) hé yīgè shuāng huílù.
Jiārè qì, diàn guōlú yǐ lèisì yú lěijī rè (guōlú) de fāngshì - jiārè yóu jiārè yuánjiàn tígōng - PETN, wéiyī de qūbié shì, shuǐ bèi jiārè, tóngshí tōngguò jiārè yuánjiàn. Zhè zhǒng jiārè qì yìyú ānzhuāng, jiégòu jǐncòu, yǔnxǔ shèzhì hé wéichí suǒ xūyào de wēndù hé tiáojié gōnglǜ xiāohào, yǐjí quēfá duì suǒ shǐyòng de lěngquè jì de lèi xíng de xiànzhì - kě zài jiārè xìtǒng zhōng shǐyòng, bùjǐn zhǔnbèi shuǐ, jiāng yètǐ de dòngjié. Quēdiǎn shì guīmó shàng tenah de xíngchéng. Rútóng qítā lèisì qìjù, yīcéng guīmó de jiàngdī néngxiào, bìngqiě kěyǐ xiàngPETN de bǎohù tu céng de pòhuài.
Diànjí guōlú bùzuòwéi zhè zhǒng jiārè yuánjiàn. Shuǐ jiārè shì tōngguò qí fāsòng diàn shuǐ, zhè shì yóuyú qí zìshēn de diànzǔ xíngshì zhèng diàn hé dài fù diànhè de lìzǐ de diànjí. Zhèxiē kēlì yídòng dào bùtóng de jíxìng (+huò - ) de diànjí, yóuyú qízhōng shuǐ bèi jiārè. Zhè zhǒng jiārè xìtǒng shì ānquán de - rúguǒ rè shuǐ guōlú xièlòu tíngzhǐ gōngzuò. Tāmen jiégòu jǐncòu, shùnchàng de dádào édìng róngliàng. De quēdiǎn shì xūyào duì chǔlǐ shuǐ - chángcháng bìxū zuò zhuānjiā yǐ bǎochí héngdìng de shuǐxúnhuán, bìngqiě xūyào dìngqí gēnghuàn de diànjí.
Gǎnyìng jiārè guōlú tōngguò diàncí gǎnyìng xiànxiàng jiārè shuǐ. Diàngǎn qì jùyǒu yǔ shuǐ bù jiēchù bìng jiārè tèshū yuánjiàn, zhè fǎn guòlái jiāng néngliàng chuánsòng dào rè zàitǐ. Zài zhèxiē guōlú méiyǒu rènhé yuánsù, bìxū dìngqí gēnghuàn, huòzhě shuí bèi bàolù zài kuòzhǎn. Tāmen yě kěyǐ yòng yú gèzhǒng rè chuáng dì liútǐ. Quēdiǎn shì xiāngduì gāo de jiàgé, yǐjí jiào dà de bǐ qítā diàn guōlú, chǐcùn.
Zài yībān qíngkuàng xià, diàn jiārè xìtǒng shì lǐxiǎng de jiārè huo gōngshuǐ shèshī, nàlǐ méiyǒu yāncōng huò tā de ānzhuāng de kěnéng xìng, yǐjí yóuyú méiyǒu qìtǐ gōngyìng de. Zài rènhé qíngkuàng xià, gōng rè xìtǒng de xuǎnzé shàng, wǒmen jiànyì nín yǔ zhuānjiā shuí kěyǐ bāngzhù nǐ xuǎnzé shénme, nǐ xūyào zīxún.
KoMMeHTapии
Пoka HeT koMMeHTapиeB


text:
Leif Eriksson
Leif Eriksson, islandais Leifur Eiríksson (* ca. 970 en l'Islanda; † ca. 1020) era in scuvrider islandais. L'onn 985 era el gia da la partida cura ch'ils Vikings han colonialisà la Grönlanda. L'onn 1000 parta el danovamain e scuvra probablamain sco emprim european l'America dal Nord. Eriksson ha scuvrì grondas parts da la riva americana ed è riva fin al "Neufundland" dad oz. Il frar da Leif ha era fatg pliras expediziuns ed è probabel stà l'emprim european ad inscuntrar ils Indians ed è mort ad ina blessura d'ina frizza. Tuttina èn ver 150 Vikings sa colonialisads en la terra dal vest. Ma la colonialisaziun ha betg gì success: entras il clima pli fraid vers il 1500 è la mar schelada e la via da mar stada bloccada. Latiers è suenter la pesta en il 13avel tschientaner en Norvegia il contact vegnì interrut. Uschia ha l'America dal Nord stuvì vegnir scuverta ina secunda giada l'onn 1492.


text:
Badànt
La badànta o anc, mo meno despès, al badànt (badante in itagliàṅ), l'è na lavoradóra ch'la despègna al só mistēr tgnènd adrē a dal persòuni despès ansiàni o minga tant bòuni a fèr i lavōr, ch'i gh'vinen cunsgnèdi dai só parèint, da badèregh ch'i n's faghen dal mêl, ch'i stìen a 'l sicûr e curê, tgnû anc pulî e in cumpagnìa sēg.
Tgnènd adrē a dal persòuni acsè mìa tant indipendèinti, el badànti al più del volti, i gh'àn da stèr in cà sēg, aiutèr i ansiàṅ a deśbrujèr i fât ed cà, cumpagnèr-i fóra a tōr edl'ària, badèr ch'i staghen bèin e argiulî.
L'asunsiòun di badànt
Al só cuntrât ed lavōr al mèt pèra al badànt col lavoradōr domèstic, e cuma queschè, al gh'dà dirìt ai dè 'd permès, ed féri, ala "tredicéśma" e a 'l TFR. Quand 'n ansiàn al n'è pròpia mia avtosuficìnt, ch'al gh'arà biśògn 'd asistèinsa tùti el 24 óri dla giurnèda, dòunca a s gh'arà da considerèr ed śuntèr n'ètra badànta alméno part-time ch'la cuacìs chegli óri che cl'ètra badànta l'è vìa 'd cà.
Vóś lighèdi
Èter progêt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Badànt»


text:
Moesa (distret)
El distrèt de Moesa (en italià: Distretto di Moesa; en romàncio: district da la Moesa ; en todèsch: Bezirk Moësa) l'è giü dei öndes distrècc del Cantù dei Grigioni, en Svìsera. El capolöch del distrèt l'è Rorè.
Colocàt endèla part central del cantù, el sò teretóre el töl dét la sìma del Pizzo Tambò (3.279 méter söl leèl del mar). La superfìce totàl del distrèt l'è de 496.03 km² e la popolasiù l'è de 18830 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Moesa l'è dividìt en tré cìrcoi e 17 cumü:
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
08 05
Ol dé 8 de magio l'è 'l 128 ( 129 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 238 dé a finí l'an.
Ul dí 8 de magio al è ul dí da pòost 128 ( 129 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 238 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1707 - València: i tröpe filipiste i ocüpa la sità.
1870 - Barcelona: se ghe pöblega ol pröm nümar del setmanari satíregh "La Campana de Gràcia".
1945 - Dé de la Vitòria a Öròpa: i aliacc ossidentaj i sélebra la vitòria sura Zermania a la Segonda Guèra Mondiala.
1945 - Berlin (Zermania): Ol maressal Todèsch Keitel al signa davant i maressaj Žukov e Tedder e i zeneraj Spaas e Lattre de Tassigny ü segon docüment de rendissiú incondissiunala de Zermania (daspus de chèl signat a Reims ol dé anteriur).
1945 - A i 23:01 CET, entra in igur la rendissiú incondissionala de la Zermania.
2004 - Barcelona: se l' inaügüra ol Fòrum Üniversal di Cültüre.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1899 - Viena, Àustria: Friedrich Hayek, economesta conferit del Premi Nobel d'Economéa l'an 1974.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1873 - Avignon (la Provença): John Stuart Mill, filòsof e economesta Angles.
Feste e selebrassiú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Per la Sennaria Surselva a Mustér e las 10 plazzas da lavur sa mida nagut, declera il mainagestiun Oskar Huber. Il medem vali era per ils producents da latg. Ils contracts d'affittaziun ed era quels cun ils producents vegnian surpigliads. Tant la Bergsenn SA sco era la Dörig Käsehandel SA èn societads affiliadas a la gruppa Elsa-Mifroma che tutga a la Migros.
Sco Huber ha ditg vinavant ad RTR vegni la fusiun fatga oravant tut, perquai ch'ins possia nizzegiar sinergias en l'administraziun. Ils biros erian gia el medem lieu ad Urnäsch (AR) e per part hajan las duas fatschentas era la medema clientella. Damai che la Dörig Käsehandel SA saja la gronda da las fatschentas, vegni la Bergsenn SA integrada en quella. La midada succeda l'emprim da mars.


text:
L'uniun chantunala da chatschaders ha fatg in appel en il «Fegl ufficial dalla Surselva» da betg ir a tschertgar cornas ed uschia dar il ruaus che la selvaschina dovra suenter quest enviern sever. Il guardiaselvaschina Arnold Caminada beneventa quest appel. Er sche la naiv fiss davent immediatamain, fiss la selvaschina anc adina fitg flaivla. Ella dovria anc intgins mais da sa revegnir dals strapatschs da l'enviern passà declera el.
I po avair consequenzas
Ir per ils guauds enturn per tschertgar cornas disturbia. La selvaschina vegnia stgatschada e quai possia esser la sentenza da mort per ella. Sch'insatgi vegnia traplà durant il tschertgar cornas dettia quai ina tgisa, di Arnold Caminada. Sch'insatgi chattia tar ina spassegiada sin ina senda da viandar u via da funs ina corna, lura possia el dentant prender quella senza avair tema ch'i dettia ina tgisa.
RR actualitad 12:00


text:
This preview has intentionally blurred sections. Sign up to view the full version.View Full Document
Unformatted text preview: In addition,label each cadence (HC, PAC, or IAC). Are the phrases parallel or contrasting? Beethoven: Six Variations on "Nel cor piu non mi sento" ! œ J œ œ j œ œ œ œ œ œ œ œ j œ Œ J œ œ œ œ œ œ œ œ j œ œ J œ œ œ œ œ œ œ . œ Œ j œ œ œ œ œ œ œ & ? # # œ J œ j œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ (V7) Tonic Pedal . œ œ J œ œ œ œ œ œ œ j œ œ j œ j œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ‰ Œ œ œ œ œ...
View Full Document
- Fall '09
- Johnson
- œ œ, roman numeral analysis, non mi sento, upper upper voices, Nel cor piu
-
Click to edit the document details


text:
A Berna han ils responsabels tratg bilantscha e guardà en l'avegnir.
Dapi diesch onns datti ussa la statistica d'agid social. In project da la Confederaziun en stretga collavuraziun cun ils chantuns e las vischnancas. E gist lez sappian profitar fitg da quellas cifras, di il cusseglier guvernativ da Soloturn - Peter Gomm, ch'è era president da la Conferenza dals directurs chantunals socials.
Grazia a la statistica d’agid social èsi pussaivel d’identifitgar secturs nua ch’i brischa, nua ch’il privel da crudar en la povradad e il pli grond. Sin quella basa san ins lura sviluppar mesiras necessarias.
La vista sur ils ultims 10 onns mussa resultads remartgabels. Uschia è bain il dumber da persunas che survegnan agid social creschì per 24'000 milli sin oz 262'000 milli persunas. Damai ch'il dumber da la populaziun en Svizra è creschida è la quota dentant restada tar 3,2%. Medem sco il 2005.
Damain cas en las metropolas
In svilup hai dà tar la repartiziun dals cas socials. Tenor Marc Dubach dal BFS è il dumber da persunas che survegnan agid social ì enavos en las citads grondas ils ultims diesch onns. Ellas aglomeraziuns ed en las regiuns ruralas è il dumber dentant creschì. Per el datti duas explicaziuns pussaivlas.
“Pussaivel è ch’ils pretschs da locaziun èn las citads grondas èn creschids e che persunas cun agid social han fatg midada en l’aglomeraziun ed en las regiuns ruralas. Per l’autra èsi era pussaivel ch’il martgà da lavur en las metropolas ha pudì absorbar meglier persunas cun nagina ni ina furmaziun mediocra.”
In connex hajan els remartgà tranter la furmaziun e la ristga da crudar en l’agid social. Entant ch’il dumber da persunas senza ina furmaziun supplementara saja sa diminuì en la populaziun saja il dumber creschì tar las persunas che survegnan agid social. Quai saja in cler indizi ch’il connex tranter la furmaziun e la retratga d’agid social saja s’accentuà ils ultims onns.
Ins sappia pia dir, ch'ina buna furmaziun supplementara saja sco in scut che protegi da vegnir dependents da l’agid social, di Dubach.
Il Grischun dumbra damain cas d’agid social
En egl dat era la situaziun dal Grischun. Là è la quota da persunas cun agid social sa reducida ils ultims diesch onns da 1,5% sin 1,2%. Tenor Peter Gomm haja quai da far cun il fatg, ch'il Grischun na saja betg confruntà uschè fitg da la deindustrialisaziun sco per exempel l’artg dal Giura. «Ultra da quai dettia el Grischun anc adina bleras plazzas da lavur per persunas cun pauca furmaziun. Per exempel el turissem.»
Per che la statistica d'agid social resti in impurtant instrument per la politica dovri dentant era adina puspè adattaziuns, di Marc Dubach. Enfin la fin da l'auter onn veglian els perquai integrar il sectur d'asil en la statistica. Quai per dar suatientscha a la situaziun actuala en quai sectur.
RR novitads 14:00


text:
Usmaa (VA)
Usmaa (nom ufizial in italian: Osmate) a l'è on comun de la Provincia de Vares. El gh'ha 805 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 3 km² e 'na densità de 268 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cadrezzaa, Comabbi, Sest, Travedone Monaa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Usmaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Strachëin
Artìcol in dialët piaṡintëin
In dialët piaṡintëin a s' ciama strachëin un furmäi italian fat cul lat ad vaca che in italian al sa ciama inveci Gorgonzola (la stesa manéra da ciamäl la gh'é anca in dil pruvinci ad Pavia, Cremona, pärt ad cula ad Verbania e in Valtellina) . A gh'é mia da scunfondal cun un ätar furmäi lumbärd che in italian al sa ciama stracchino, che in piaṡintëin a l'é furmain.
Al ver num in piaṡintëin al sarìs difati strachëin ad Gurgunṡöla parché al so num al vegna dala citä ad Gurgunṡöla in pruvincia ad Milan, ma tüt i diṡan admè strachëin.
L'é un furmäi a pasta crüda, ad lat pasturiṡä, gras, bianc ch' al tira un po al giäd, cun dil vëini verd ch' i sältan föra quand al fa la müfa.
Al dé d'incö il la fan anca in dil pruvinci ad Bergam, Brësa, Cum, Cremona, Lecco, Lod, Pavia, Vares in Lumbardia e Nuära, Verbania, Vercelli e Cuneo (anca in quälca cumoin ad la pruvincia ad Lisandria) in Piemont.


text:
Tranter quels chantuns sa chatta era il chantun Grischun, communitgescha la Chanzlia chantunala. Il motiv principal saja la segirtad dal sistem che dettia da discutar. Quai malgrà il motto “segirtad avant tempo”.
Naufragi pervi da la segirtad
La decisiun è da deplorar, scriva la Chanzlia chantunala. Ina lunga fasa da test giaja uschia a fin. Gia tar las elecziuns naziunalas han Grischuns en l’exteriur pudì votar cun e-voting ed il sistem saja vegni megliurà onn per onn.
Ils chantuns pertutgads vegnian a discutar la nova situaziun da partenza e fixar in nov proceder.


text:
Ombrèla (botànica)
Endèla terminulugìa botànica, l'ombrèla l'è 'na sórt de 'nfiurescènsa recemùza (cioè de strütüra a gràta) endèla quàl töcc i fiùr i g'ha 'n pedùncol de longhèsa presapóch precìza.
L'ombrèla la pöl véser de du tìpi:
- sèmpia, quan che ògna ràgio de l'ombrèla de la 'nfiurescènsa la fenés condèn fiùr sul. 'N ezèmpe de chèsto tìpo de 'nfiurescènsa l'è chèla del ligabósch.
- compunìda quan che 'nvéce ensìma a ogna ràgio gh'è 'n óter umbrilì picinì de fiurilì. Chèsta l'è la strütüra tìpica de le piànte che fà part de la famìa de le Apiaceae (ciamàda pròpe per chèsta rizù apò Umbelliferae).
Le ombrèle de spès le g'ha a la bàze 'n envòlucro furmàt de bràtee.
Ezèmpe de ombrèle sèmpie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fiùr del ligabósch (Hedera helix)
Ezèmpe de ombrèle cumpunìde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fiùr de le caròte (Daucus carota subsp. carota)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Editorial ACME, BsAs.
- Rec. M. BOTANICA 1969. Rebelais.
- Font Quer, P. 1953. Diccionario de botánica. Barcelona, Editorial Labor.


text:
500
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Belisario, generàl bizantì, mórt in del 565;
- Macedonio de Tesalonica, scritùre bizantì, mórt in del 560;
- Piero Patrisio, funsiunare bizantì;
- Abid ibn al-Abras, poéta àrabo.
- Octa del Kent, rè del Kent, mórt in del 543.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Einion ap Cunedda, rè.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Montemezz
Montemezz (nom ufizial in italian: Montemezzo) a l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion 243 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 9,1 km² e ona densità de 27 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Sondri (comun de Samolach).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Montemezz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Dapi sonda spida il vulcan Gunung Anung ora in nivel da fim e tschendra. Quel è il glindesdi ascendì enfin 3400 meters sur la terra. Perquai han las autoritads proclamà il pli aut stgalim d'alarm. La zona scumandada è vegnida engrondida da set a 10 kilometers en la vischinanza dal vulcan.
Plinavant datti era uschenumnads «Lahars»: Sediments da plirs meters sa maschaidan cun aua da plievgia e flueschan aval. Blessads n'hai dentant betg dà.
Blers ston fugir, esters na son dentant betg fugir dal tut
La tschendra cuvra era parts da vischnancas vischinas. Bleras mascras da protecziun èn vegnidas repartidas ed ils alloschis provisorics èn s'emplanids. L'autoritad da protecziun da catastrofas ha communitgà che 40'000 persunas sajan gia scappadas. I sajan dentant anc pli che 60'000 che stoppian ir en segirtad.
Era il traffic aviatic internaziunal è bloccà. Il glindesdi è il eroport da la citad principala Denpasar vegnì serrà. Dapli che 59'000 persunas èn stadas pertutgadas d'annullaziuns da sgols.
Datti questa giada propi in'erupziun?
Gia il settember aveva la regenza indonaisa proclamà il stgalim d'alarm il pli aut. Pli che 130'000 persunas eran vegnidas evacuadas senza ch'i è la fin finala capità insatge. Il pledader da l'autoritad per catastrofas Sutopo Nugroho fa dentant attent che las explosiuns occasiunalas ensemen cun flommas sajan in segn ch'i dettia immediatamain ina explosiun pli gronda.
La davosa erupziun è stada il davos tschientaner, numnadamain il 1963. Questa è stada immensa ed ha mazzà dapli che 1100 persunas.
RR novitads 15:00


text:
RTR: Hallo, Hazel Brugger.
Hazel Brugger: Hallo.
Per rumantsch fiss quai «Allegra».
Quai sa jau perfin. Allegra (ria).
Tge As vegn endament cun pensar vi da la Rumantschia?
Vacanzas... Sch'jau pens vi da la Rumantschia, sche lura ma vegnan endament mias vacanzas sco uffant a Laus en la vischnanca da Sumvitg.
Ed jau sai anc precis che nus tadlavan il Radio Rumantsch e che nus chattavan quai fitg interessant e legher, perquai che nus ans dumandavan adina tge curiusas caneras che vegnan or dal Radio. Gie, quai vegn endament a mai, sche jau pens vi da la Rumantschia.
Enconuschais Vus rumantschs?
Gie, jau enconusch in ni l’auter. Pli baud er jau tar ina mamma dal di. L’um dad ella era da Mustér e discurriva rumantsch. Perquai m'è il tun da la lingua en l’ureglia.
Co ticcan ils Rumantschs en Vos egls?
Rumantschs vai jau adina resentì sco fitg amiaivels e cun buna luna. Grischuns en general èn uschè sportivs, fits e cuntents, quai vegn ad esser causa che Vus giais uschè bler a l’aria frestga (ria).
Effectiv vai jau propi in purtret fitg positiv da las Rumantschas ed ils Rumantschs. E quai na ditg jau uss be perquai che Vus essas er ina Rumantscha. E jau fiss pluffra, sche jau schess ad in Radio Rumantsch, ch'jau odiesch ils Rumantschs. Ma propi, fitg positiv.
Rumantschs rian uschè ch'ins na chapescha betg! En sasez enconusch jau mo rumantschs cun umor. Ma quai stoss jau uss era dir sche jau discur cun ina rumantscha. U betg?
Discurrissas Vus gugent rumantsch?
Gea – savair savess jau gugent discurrer rumantsch, dentant na fiss jau betg pronta dad investir tant en uschè ina pitschna lingua. Lura investiss jau quel temp plitost per meglierar mes spagnol. Er sche quai fa uss forsa in pau mal a Vus ...
Però savais Vus tuttina dir in ni l’auter pled per rumantsch?
Ähhmmm, gea: Allegra (ria). Tge pos anc mussar a mai?
La Punt Chamues-ch...
La Punt Chamues-ch!
S-chanf...
S-chanf! Jau na chat quai ni grev ni cumplitgà. Tenor mai stos simplamain discurrer uschè che ti has l’impressiun da dir in «T» memia bler e lura è quai gist.
Lura faschainsa insatge pli cumplitgà: Tschintg-milli-tschintg-tschient-tschuncanta-tschintg tschancs tschuffs.
Insatge cun tschintg milli tschintg.... hmm, quai vul bain dir 5555 junkies, che stattan enturn la staziun da Cuira?
Han Rumantschs umor?
Tut quels, ch'jau enconusch, han umor. Dentant in pèr ch'jau enconusch, plitost glieud pli veglia, èn plitost catolics e lura èsi per part in zic grev cun mes umor extrovertì. Dentant tut en tut han ils Rumantschs - crai jau - schon umor. Dimena, taidla ina giada quella lingua, quai é jo umor pur!
Rian rumantschs auter?
Gea, jau manegel uschè ch'ins na chapescha betg.
Hazel Brugger
La carriera da Hazel Brugger ha cumenzà cun il poetry slam. Or dal poetry slam è daventà in program da comedia. Quest onn ha la giuvna turitgaisa publitgà ses emprim cudesch. Era sur cunfins è Hazel Brugger enconuschenta. Per exempel è ella adina puspè en acziun sco reportra per la heute-show da ZDF.


text:
Bàmbula vudù
La bàmbula vudù 'l è 'n putòć ad pèsa ch'in dal tradisiòṅ ad soquànt paéś, ma più da spés in dla fantaśìa di film, di fumét e di rumànś, 'l è druâ par far dal mâł a dal parsòni insfilsànd di gucîn in dal còrp dla bàmbula par dar inìsi a na striarìa maladìda 'd magìa négra cuma s'al dulōr al pasìs diretamènt in qvél dal cristiàṅ barsàj. Par far più efèt a gh sarév da śuntàr di cavìi o di pēi dla parsòni udiàda mént'r a s gh àvgura di càncar.
La bàmbula la pōl anc èsar druàda par tgnir sóta cuntròl la vitma o par custrìnśar-la a vlēr bèṅ a qualchidòṅ.
Sibèṅ al nóm al faga riferimènt a 'l vudù, cla tradisiòṅ chè la n gh èntra gnint c'n i rît e la religiòṅ vudù 'd Haiti o dla Luiśiàna, rivàda diretamènt da i sér'v africàṅ soquànt sécui fà, ch'la prevéd piutòst ad far di sacrifìsi 'd bèsti cuma pui, ninét e tôr e pò di balét.
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Bàmbula vudù


text:
L’Irac saja uss suenter la victoria cunter la milissa terroristica Stadi Islamic en ina fitg impurtanta fasa. Uss giaja per ses futur, ha ditg la scheffa dal IKRK en l’Irac a l’agentura da novitads DPA.
Svanir cun l'elita, cun ils «squagls da la corrupziun»
Uschia hajan er exprimi blers ils desideri da midar ora l’elita politica suenter trais onns guerra cunter la milissa terroristica SI. L’agentura da novitads franzosa AFP rapporta, che blers Iracais hajan annunzià, independentamain da lur cretta u lur provinza, da vulair stgatschar «ils squagls da la corrupziun». La lezia principala dal nov parlament vegn ad esser quella da survegliar la reconstrucziun dal pajais.
30 milliardas dollars per refar il pajais
L’Irac aveva numnadamain survegnì il favrer 30 milliardas dollars en furma dad engaschi internaziunal per cuntanscher quella finamira. La populaziun tema dentant, ch’ils raps giajan a finir en las giaglioffas dals politichers.
«Jau hai votà per in candidat, che n’era anc mai en la politica. Jau sper, che quests novs prendian si il giavischs dals Iracais che pateschan dapi radund 15 onns da la corrupziun» citescha l’AFP ad in Iracais che deriva dal sid da Bagdad.
Er a Mossul vulan ils Iracais e las Iracaisas finalmain ina midada
Er la glieud da Mossul, l’anteriura «chapitala» iracaisa dal SI en il nord dal pajais, veglia in nov cumenzament. Els èn vegnids libers dal SI pir avant radund 10 mais. Adina puspè haja il SI predegià en las moscheas, che la democrazia saja la fin da l’Islam.
Eleger saja stà l medem sco in putgà pels dschihadists, quinta in schurnalier a l’AFP. Ina dunna vul, che la vusch da las dunnas haja finalmain puspè paisa. Ella haja stuì restar durant il reschim dal SI en sia citad trais onns be en chasa.
Er sch’i dat pli e pli paucs acts da violenza suenter ch’il SI è stgatschà da quasi tut la regiun èn vegnids mobilisads radund 900’000 policists e schuldads per segirar las elecziuns.
RR novitads 10:00+


text:
Vitiers dess quai novs impuls al turissem svizzer. Las pli novas refurmas dal comité olimpic internaziunal laschian er tiers gieus redimensiunads e persistents, uschia scriva la Federaziun svizra dal turissem.
La Svizra, sco destinaziun da sport d'enviern possedia gia las structuras necessarias per gieus olimpics. Tenor Swiss olimpic duai plinavant esser pussibel da finanziar gieus olimpics senza duvrar daners supplementars da la confederaziun, chantuns u vischnancas. I valia da finanziar quai cun agid da reclama, sponsoring e la vendita dals bigliets.
RR novitads 12:00


text:
Exteriur
-
Le Pen provochescha ina giada dapli
Tar la partida da la dretga en Frantscha, il Front National, è fieu sut il tetg. Quai suenter ch'il fundatur da la partida, Jean-Marie Le Pen, ha bagatellisà ina giada dapli las chombras da gas dal naziunalsocialists durant la segunda guerra mundiala.
Las decleraziuns da Le Pen na correspundian insumma betg a la lingia da la partida, cun quels pleds ha il secretari general dal Front National, Nicolas Bay critigà Le Pen en ina intervista da televisiun.
RR novitads 12:00


text:
La svieuta saja s'augmentada per 6 pertschient cumpareglià cun l'onn avant sin var 109,2 milliuns francs, scriva la MGB. Ina raschun saja l'introducziun dal tact da mes'ura sin il traject tranter Fiesch e Zermatt. En tut ha la MGB transportà l'onn passà 6,4 milliuns passagiers. Il 2014 eran quai anc 6,1 milliuns persunas. Malgrà questas cifras positivas e creschentas: il quint annual serra cun in minus da 300'000 francs.
Investiziuns per il futur
En tut ha l’interpresa da viafier investì en l’infrastructura il 2015 dapli che 70 milliuns francs. Ina part da questa summa è culada en las preparativas per la sanaziun dal tunnel dal Furca. Fin il 2033 vegn quai project a consumar 190 milliuns francs.
Sco la MGC scriva, sa concentreschia ella actualmain sin la situaziun dal Glacier Express che patescha da la flaivlezza da l’euro. Malgrà questa sfida quinta l’interpresa per il traffic regiunal dal 2016 cun in resultat positiv – cunzunt pervi da las pussaivladad da svilup e pervi dal tact da mes’ura.
RR novitads 17:00


text:
Un en tiro te porta, tol la vitoria a La Val
In dumënia ai 03 de Aurí él gnü sughé la 3° partida dl ritorno dl campionat 2010/2011 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada cuntra le Percha in ćiasa. La partida é jüda fora 1 a 1. por Wiesen. Na partida che La Val éss podü davagné y ess messé bele stlü jö tl prüm tëmp.
Le Percha gnê da na bela seria de bunes prestaziuns, sciöche la scuadra da La Val. Ai á parejé cuntra i prüms y davagné cuntra i secundi. Mo sciöche bele mustré te atres partides, apena che le Percha fesc en gol se stlüji ite a difesa y pro da destrüje le jüch di aversars, cun lanci lunć di difensurs ai atacanć. Bel avisa insciö era stada, tl secundu tëmp canche La Val éss podü stlüsc jö la partida, ti garetel en eurogol al Percha che ti tol la vitoria a La Val.
La partida á metü man bun por La Val, che á purvé bel atira da sughé cun le pal bas y in velozité. Ince sce i aversars fajô en gran pressing ti él garatè en pêr de bunes aziuns a La Val, mo ala fin mancial madër ćiamò la conclujiun, gunot él gnü sbaglié l’ultim pasagio. Mo a mesa le prüm tëmp ti garatel le vantaje a La Val. En bel pasagio filtrante á purté Rubatscher Florian ala conclujiun. En bel tiro de potënza ne ti á lascé degüna poscibilité al portier da Percha. Mo dô le gol è La Val che se stënta tres deplü da sughé só calcio. Le Percha süga ma plü sön lanci lunć y chësc porta ince La Val a sughé insciö. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 1 a 0. Tl secundo tëmp ti garetel spo le eurogol al Percha. Sön en rinvio dl portier da La Val ni cis garaté, ti röia la pala al atacant da Percha che pasa spo al cumpagn. Sënza ponsé fejel en gran tiro al volo da 40 metri. Sandro prô ćiamò da abiné le gran tiro, mo al ne ti è nia plü. La pala ti vá sura ite. Chësc bel gol de gran furtüna (y unico tiro te porta dl Percha te düta la partida) taia insciö la partida. La Val ne è nia plü buna da recuperé ala fina la vitoria. Ala 80° vëgnel ćiamò espulso Tavella Jordan por döes gheles.
Cun chësc paregio se porta La Val al 6° post te tlassifica.
La formaziun titolara dla partida:
In cürt ćiamò les sostituziuns dla partida:
al 45° Castlunger Marco por Ploner Werner
Al 80° Tavella Thomas por Verginer Franzi
Por ciaré ala tlassifica y i resultać dles artres partides clicca. Resultać y tlassifica


text:
Al dess gnì a se le dè l’istituziun bibliotecara plü ampla de Südtirol
Dl 2004 àl metü man, cun n concurs por la proietaziun dl maiù zënter bibliotecar de Südtirol, le proiet sön n zënter bibliotecar nü, che dess colié la Biblioteca provinziala „Dr. Friedrich Teßmann“, la Biblioteca zivica „Cesare Battisti“ y la Biblioteca provinziala taliana „Claudia Augusta“. Al dess gnì metü sö l’istituziun bibliotecara plü ampla de Südtirol
Le frabicat dla biblioteca nü, che dess gnì adorè deboriada da döta la popolaziun di trëi grups linguistics, dess tò ite incër 1.100.000 unitês de media, y an s’aspeta che al vëgnes adorè da 400.000 vijitadus.
Cun chësc zënter ne déssel nia ma gnì metü sö na biblioteca scientifica universala zentrala por Südtirol, mo inće na gran biblioteca moderna por la popolaziun dla cité de Balsan, n zënter dla cultura y dla formaziun, n punt de incuntada te cité.
Concurs por la proietaziun
Proiet zënter bibliotecar


text:
Duas ovras da Mozart chanta il Chor Surselva cun ses var 60 chantaduras e chantadurs. «Dastgar u pudair preschentar ovras da Mozart è insatge ch’ins ha sco musicist adina insanua el chau ubain el cor» di il dirigent Rest Gieri Tuor. Ina ovra è Davide penitente (KV 469) e l’autra è la Missa brevis en F (KV 192). Il Chor Surselva vegn accumpagnà da l’orchester Le Phénix, las solistas Sabina Schnöller (sopran I), Anica Defuns (sopran II) ed il solist Nino Aurelio Gmünder (tenor). Las duas ovras èn tenor il dirigent pretensiusas. «Jau hai adina gugent da quels projects che han insanua in punct u l’auter ch’ins sto star londervi», declera Rest Gieri Tuor. Quai saja la finala era la finamira e la giustificaziun per l’existenza dal Chor Surselva.
Londervi ha era la manadra da project, Marlies Vincenz, stuì star. La pli blera energia hai duvrà per recaltgar il budget da 85’000 francs per il project dal Chor Surselva cun orchester e solists, ha ella ditg. Tar las instituziuns saja quai ozendi pli grev da survegnir sustegn finanzial e perquai saja da scriver il dubel u il traidubel brevs. Ensemen cun las contribuziuns dals chantadurs, sponsurs, donaturs e las entradas dal public saja quai dentant pussaivel da cuvrir ils custs.
Concerts:
- Sonda, 9.4.2016 las 20.15 a Glion en baselgia catolica
- Venderdi, 15.4.2016, las 20.15 a Cuira en la baselgia da la s. crusch.
- Sonda, 16.4.2016, las 20.15 a Sumvitg en la baselgia parochiala


text:
A partir dad oz vai anc 220 dis fin il campiunadi mundial da skis a San Murezzan. Dals 6 fin ils 19 da favrer 2017 vegnan spetgadas millis da persunas. Quai munta ina sfida immensa per la logistica. Part da questa fa il concept da traffic.
Bler han ils organisaturs pudì surpigliar da l'ultim campiunadi a San Murezzan ch'è stà il 2003. Quel haja funcziuna fitg bain, di il responsabel dad oz Thomas Kirchhofer.
Puncts centrals èn:
- calmar il traffic en vischnanca senza serrar giu el per tuts
- parcadis principals en las vischnancas vischinas Schlarigna e Champfèr
- finamira che 60% dals aspectaturs dovran ils meds da traffic publics
Ina tribuna, 16 meters auta
Quai vegn ad esser l'attracziun principala sin la plazza davant l'hotel Kulm:In monument en furma d'in skiunz, 16 meters aut. El furma la tribuna sin la plazza da l'hotel Kulm, la plazza principala durant l'entir campiunadi.
Cultura sco punct central
Sper la plazza da l'hotel Kulm duai la zona da peduns esser en il focus. Qua vegnan ad avair lieu preschentaziuns da musica, da teater e da prosa. Ed er la gastronomia indigena grischuna duai vegnir preschentada.
RR actualitad 07:00


text:
Tipic Zernez
Davent da Costetta pon ins vesair giu la rauba tipica per Zernez, per exempel il Parc Naziunal Svizzer u il chastè Planta-Wildenberg. Ins vesa era las vias che mainan tras Zernez, ch’è in punct central per il traffic. Tras Zernez va la via che maina tras l’Engiadina. Ins po ir vers l’Engiadin’Ota ni lura vers l’Engiadina bassa. Ed ina via va vers il Pass dal Fuorn che maina en Val Müstair ni lura en l’Italia.
A Zernez datti però anc bler dapli da vesair. Quest’emna datti mintga di a las 11:45 istorgias or dil mintgadi da Zernez. Istorgias or da la vita en il vitg ed istorgias da persunas e lieus ch’èn tipics per Zernez.
In lieu cun tradiziun
Costetta è in lieu impurtant per las Zernezras ed ils Zernezers. Dasper la survista ch’ins ha dal vitg, sa chattan sin la costa maisas, banchins e in lieu per grillar. I è in lieu nua ch’ins inscuntra adina puspè la glieud dal vitg ed in lieu nua ch’ins ha era gia fatg ina u l’autra festa.
E che ch’ins na dastga betg emblidar da menziunar è ch’ins discurra da Costetta e «la chasina gelga» . Quai e Ina chasetta ch’era pli baud la chamona da tir. Ozendi serva la chasina intents da tuttas sorts. Tuts pon prender a fit la chasina gelga.
Pli baud schev’ins che quai saja la chasetta dil Niculaus. Entant san ins però ch’il Niculaus viva plinensi vers il Munt Baselgia.


text:
Debora Lutz da Glion e Sina Halter da Surcuolm sa conuschan gia dapi passa 7 onns, s’entupadas èn ellas a chaschun da lur participaziun al musical «High School» a Glion. En lur nova chanzun autobiografica «Grazia» laschan ellas pia flurir lur amicizia gia durant l’uffanza, «ensemen far musica ha nus ligiau» di ina lingia. La melodia dal toc, cumponida d’in lavuratori american, fa propi allegras cupitgolas, e las duas vuschs èn purtadas da tempras zunt finas, vuschs che tiran endament la chanson innocenta franzosa. En vardad han Debora e Sina, ubain D’n’S sco ch’ellas sa numnan en art, gia daditg bandunà la tgina materna. L’ina studegia psicologia a Turitg, l’autra linguistica a Winterthur, ed ensemen partan ellas in’abitaziun en las vischinanzas. Tranter en chattan ellas anc peda per pitschnas cumparsas concertantas, accumpagnadas da clavazin e ghitarra. Là interpreteschan ellas inquala represa, ma surtut atgnas chanzuns che tunan magari in zic pli melanconicas che quest Top Pop zunt legraivel. Duas soras en musica, e quai «dapi gl’emprem mument», sco l’entschatta da la chanzun di. D’udir a partir dals 11 da november tar RTR e sin la pagina rtr.ch.
Sonda, ils 11 da november avra RTR sias portas durant la «Sonda lunga». I dat pliras chaschuns d’entupar artists indigens. La chantautura da 18 onns Chiara Jacomet chanta chanzuns ord da ses album «Mascra» e Severin Brugger e Laura Loretz preschentan lur simbiosa da musica multifara e lirica en il dialect tuatschin. Era il duo D’n’S è da la partida.


text:
Gea al barat d'infurmaziuns automatic
- Mesemna, 16.9.2015, 18:27, actualisà a las 22:25
Il Cussegl naziunal è da princip d'accord che la Svizra duess furnir automaticamain infurmaziuns als pajais d'origin dals clients da banca da l'exteriur en Svizra. El ha decidì da discutar las premissas legalas.
Questa decisiun saja in mument istoric, han plirs cussegliers da la sanestra ditg. Uss saja il secret da banca mort. Cunter il barat automatic d'infurmaziuns è la Partida populara svizra s'exprimida. Sia proposta d'insumma betg entrar en materia n'ha dentant gì nagina schanza.
Datas accesiblas per ils uffizis da taglia
In emprim detagl dispitaivel da la debatta è stà co tractar datas che las autoritads svizras survegnan d’auters stadis. Quai èn datas da contos da banca da persunas ch’èn obligadas da pajar taglia en Svizra e che possedan contos en l’exteriur.
La PPS vuleva limitar u impedir ch’ils uffizis da taglia svizzers possian duvrar questas datas, damai ch’il secret bancar vala vinavant entaifer la Svizra. Il Cussegl naziunal ha refusà quai cun in resultat fitg stretg.
Amnestia per daners nairs
Acceptà ha il Cussegl naziunal percunter ina dumonda da Fabio Regazzi (PCD/TI) per in’amnestia fiscala. La proposta duai animar persunas ch’han defraudà da declerar lur daners nairs.


text:
Abresé: La magnificensa dël cél steilà i la podoma vëdde e selebré mach quand ch’as dëstisso ij ciàir artifissiaj dë sto mond e le nivole scure ch’a quato nòst cél as dësperdo. Purtròp, nòstri euj a son costumasse e adatà a sté ant lë scur e ai ciàir artifissiaj e i chërdoma ch’a-i sìa nen d’àut da vëddse. La lus e la magnificensa dël creà e ‘d chi ch’a l’ha fàit a peul esse s-ciarà e apresià mach quand ch’is dovertoma a la magnificensa ch’a stà dëdlà dël mond ëstrèit ch’i l’oma creasse. Ant ël tòch dël Testament Neuv ch’i lesoma e comentoma ancheuj, Colossèis 1:11-20, l’Apòstol a rend testimoniansa ëd gent che grassie a l’Evangel ëd Gesù Crist a l’é duvertasse a lòn ch’a l’é dëdlà e che adess a peul gòde ‘d na potensa d’arnovament e ‘d varion che prima gnanca as imaginavo.Dzura dle nivole scure
L’àutra sèira a disìo che a-i era na magnifica lun-a da vëddse, pì granda dël sòlit përchè pì davzin-a a la tèra, e fin-a tante stèile robatà. I son seurtì ma i l’hai vëddù gnente: ël cèil a l’era dël tut quatà da na spèssa coèrta ‘d nìvole. As vëddìa dël ciàir, ma as confundìa con ij ciàir artifissiaj dle sità. Parèj, i son contentame ‘d vëdde ‘d fòto ciapà da quadùn d’àutr ch’a stasìa ant na posission pi bon-a che la mìa. È-lo pa nen che costa-sì a podrìa esse na sòrt ëd paràbola dla condission uman-a? I soma tant costumasse a sté antëcà e, fòra, sota ‘d ciàir artifissiaj che i vardoma pì nen ël cél ëd neuit e soa magnificensa. I lo conossoma pì nen. A l’é parèj che nòstra prospetiva a l’é dventà pitòst limità. I savoma pi nen maravijesse ‘d lòn ch’a l’é pì grand che nojàutri e, an vardand la creassion, laudene 'l Creator. Nòst cél a l’é quatà sèmper da na spëssa coèrta ‘d nivole nèire: nòstri pregiudissi, ël nòst esse dobià an sù nojàutri, nòstri pecà. I vardoma e laudoma mach lòn ch’a l’é uman, e i savoma pì nen aussé lë sguard anvers Nosgnor e apresiè Col ch’a stà an àut e ch’a mérita nòstra fiusa, ringrassiament, làude e sërvissi.
Grassie a Nosgnor, a l’é nen sèmper parèj. Ancora ancheuj a-i é ‘d gent an tut ël mond che le nivole ch’a l’avìo dzora soa testa ‘d lor a son dovertasse e ch’as rendo cont ëd la magnificensa dj’euvre dël Creator e dzurtut dla glòria ch’a splendriss da la person-a ‘d Gesù Crist. A l’avrio pa mai falo prima, ma adess quajcòsa a l’é capitaje an soa vita ‘d lor. Ëd tut ël cheur adess as gionto a coj ch’a canto ‘d làude a Nosgnor. A l’han trovà a la fin cola pas génita e col amor ch’a-j mancava. Còsa ch’a l’é rivaje?
Canté ‘d goj le làude ‘d Nosgnor
E bin, a l’han fàit l’esperiensa ch’a na fà riferiment l’apòstol Pàul ant soa litra ai cristian ëd Filippi, na sità dla Grecia. Ant ël prim capìtol, ël tòch ch’i lesoma sta sman-a, apress d’avèj ringrassià Nosgnor për ël miràcol dla grassia che a cola gent a l’avìa dovertaje j’euj, a prega për che l’esperiensa dl’Evangel ch’a l’han fàit a së slarga sèmper ëd pì, dàit che an Crist a-i é “tut un mond da dëscheuvre” dont la pì part ëd la gent a l’ha gnun-a idèja! A lo fà ‘dcò për ël mojen ëd lòn ch’a podrìa bin esse n’imn ëd làuda ch’a decanta la person-a e l’euvra dël Crist. A cost cant ëd làude l’Apòstol a-i anvita ij cristian ëd Filippi, e nojàutri con lor. An efet, avèj la viva cossiensa ëd chi ch’a l’é Gesù Crist e ‘d lòn ch’a l’ha compì për nojàutri an dà ‘dcò la fòrsa, na fòrta motivassion, për arziste ant le preuve ch’i l’oma da patì coma ‘d cristian an cost mond e an fà vardé anans al moment ch’i arseivroma completa l’ardità ch’an n’é stàita promëtùa.
"I pregoma 'dcò ch'i sie rinforsà ëd tuta Soa gloriosa potensa, parèj ch' i l'àbie tuta la pasiensa e la përseveransa ch' i l'eve da manca. Ch'i sie 'mpinì 'd gòj e d'arconossensa për tut lòn ch' ël Pare av dà. Chiel a l'ha butave 'n condission ëd pijé part a l'ardità 'd Sò pòpol ch'a viv ant ël regn dël ciàir, përchè a l'ha liberane dal regn dël top e a l'ha portane ant ël regn ëd Sò car Fieul ch'a l'ha pagà 'd përson-a perch' i fusso lìber e a l'ha përdonà ij nòstri pecà. Crist a l'é l'imàgine ch'as vëd ëd ël Dé ch'as vëd nen. Chiel a l'era present ancora prima che tut a fussa creà e a l'ha la primassìa an su tuta la creassion, përché për Chiel Nosgnor Dé a l'ha creà tut lòn ch'a-i é ant ij domìni dël cel e an sla tera. Chiel a l'ha fàit tut lòn ch'i vëduma e lòn ch' i vëdoma nen - tanme ij tròno, ij regn, ij dominator e j'autorità dël mond invisibil. Tut a l'é stàit creà da Chiel e për Chiel. Chiel a esistìa prima 'd tut ël rest e ten ansema tuta la creassion. Crist a l'é 'dcò 'l cap ëd la Cesa, ch'a l'é Sò còrp. Chiel a l'é 'l origin, ël prim-génit ëd coj ch'a 'rsussito dai mòrt. A l'é parèj che Chiel a l'ha da esse ël prim an tut. Përchè a l'é piasuje al Pare ch'ant Chiel a-i fussa tuta Soa pienëssa. Për sò mojen Nosgnor Dé a l'ha 'rconsilià tute le còse, sia cole ch'a son an sla tèra tant coma cole ch'a stan an cel, avend fàit la pas për ël sangh ëd Crist, versà an sla cros" (Colossèis 1:11-20).La magnificensa ‘d lòn che Nosgnor a l’ha fàit e a peul fé
1. Potensa ‘d cambiament. Ant ël vers 11 l’apòstol a fortiss che Nosgnor a l’ha na potensa gloriosa për cambié ij cheur, la manera ‘d pensé e ‘d fé, ël contegn ëd coj ch’as fido ant ël Salvator Gesù Crist. “I pregoma 'dcò ch'i sie rinforsà ëd tuta Soa gloriosa potensa, parèj ch' i l'àbie tuta la pasiensa e la përseveransa ch' i l'eve da manca. Ch'i sie 'mpinì 'd gòj” (11). L’istessa potensa ch’a l’ha portaje a bandoné ij sò idoj ëd lor e a convertisse a Gesù Crist, a peul ëdcò deje la fòrsa, la passiensa e la përseveransa ch’a l’han da manca për soporté tute le dificoltà d’esse cristian an ësto mond. Nosgnor a-j dà la gòj ëd marcé sicur për rivé al traguard ëd tute Soe promësse. Na religion sensa fòrsa ch’a cambia gnente, na religion, ëd discors veuid, a l’é nen l’Evangel ëd Gesù Crist, bele quand ch’a pretend d’ess-lo!
2. N’ardità vagnà grassie a Gesù Crist. Ij cristian a peudo arsèive la fòrsa ch’i l’han da manca cora ch’a pijo cossiensa che Nosgnor a l’ha daje 'l titol, ël podèj, ël drit d’arsèive cola ardità che Nosgnor a l'ha assegnaje coma sò fieuj d’adossion.“...e d'arconossensa për tut lòn ch' ël Pare av dà. Chiel a l'ha butave 'n condission ëd pijé part a l'ardità 'd Sò pòpol ch'a viv ant ël regn ëd la lus” (12). Al pòpol che Nosgnor a l’avìa sernù përchè ch’a fusso la testimoniansa an ësto mond ëd fèj e d’obediensa a sò volèj, Chiel a l’avìa daje an ardità na tèra tuta për lor, la tèra dla promëssa, Israel. Cola tèra a l’é la figurassion dle benedission che Nosgnor a promet për l’ancheuj e për l’avnì, a tuti coj ch’a-j ciama a vnì ij sò fieuj d’adossion an Gesù Crist, nòst Salvator, e sossì an dà na gòj ch’as peul nen dì!
3. Portà ant na condission ëd vera libertà. L’Apòstol, peui, a fà n’arferiment al ciàir e a lë scur, a la lus e al top: “...përchè a l'ha liberane dal regn dël top e a l'ha portane ant ël regn ëd Sò car Fieul” (13). Ij cristian a son coj ch’a son ëstàit, për la grassia ‘d Nosgnor, liberà dal top moral e spiritual anté ch’a vivìo, da la contaminassion dla ment e dij costum causà dal pëccà, e a son ëstàit portà, “trasportà” ant na neuva condission, cola andoa che ‘l Crist a l’é ‘l Rè. Un-a dle busiardarie ch’a arpeto ancheuj, a l’é ch’i soma ant l’era dl’Iluminism, “dij ciàir”, andoa le “superstission” dla religion a son pì nen chërdue e doa ch’i sarìo lìber d’esse dio e lej a noi medésim. Sensa dubi a l’é na busiardaria còmoda al nemis ëd Nosgnor ch’a veul che la gent a së slontan-a da Nosgnor e a viv ant na libertà ilusòria, faussa, ancadnà a tut lòn ch’a l’é corompù dal disòrdin moral. Lolì a l’é ‘l regn dël top ch’a men-a a la ruin-a e la mòrt. Da lolì ij dissépoj ëd Gesù a na son ëstàit liberà. L’istess a càpita ancheuj për tuti coj ch’a van dapress a Gesù, ciàir dël mond.
4. Ël pressi a l’ha pagalo Chiel. Costa libertà, contut, a l’é stàita pagà a un pressi - a l’é vnùa nen fàcil. A l’é costaje la vita dël Fieul ëd Nosgnor ch’a l’é vnù an ësto mond. “...ch'a l'ha pagà 'd përson-a perch' i fusso lìber e a l'ha përdonà ij nòstri pecà” (14). Nòstra arvira colpèivol a Nosgnor a l’avrìa bin merità nòstra condan-a. Për podene salvé e che la giustissia ‘d Nosgnor a fussa onorà, cola condana a mòrt a l’ha pijass-la chiel, Gesù, al pòst ëd nojàutri. A l’é parèj ch’i podoma esse përdonà dai nòstri pëccà. Ël pressi ‘d nòst përdon a l’avìa da esse pagà e a l’ha falo Chiel për nojàutri. Se ti’t veules esse përdonà e butà a pòst dëdnans a Nosgnor, it l’has da fé apel a lòn ch’a l’ha realisà ‘l Salvator Gesù Crist. Gnun përdon a bon mërcà, e col pressi motobin àut i lo podoma nen paghelo nojàutri, gnanca na part. Vardé sì përchà l’euvra dël Salvator Gesù Crist a l’é essensial. Fomse gnun-e ilusion ch’a-i sìa n’àutra stra. A-i é nen.
Ij cristian ëd la sità ‘d Colòsse - e nojàutri s’i soma tanme lor - a peudo donca con gòj valèisse ëd tut lòn ch’a-i serv për na vita pien-a e con ëd mire eterne: as treuva ant ël Crist, ch’a l’é sò Signor e Salvator. L’istess a l’ha 'd validità e ‘d fòrsa ancheuj. Përchè? Pròpi për chi ch’a l’é Gesù: gnun d’àutri an ësto mond a peul esse l’istess che Chiel. A lo buta an evidensa l’Apòstol ant lòn ch’a scriv ant la continuassion.
La primassìa 'd Crist
1. Crist a l’é la presensa ‘d Dé an tra ‘d nojàutri. “Crist a l'é l'imàgine ch'as vëd ëd ël Dé ch'as vëd nen. Chiel a l'era present ancora prima che tut a fussa creà e a l'ha la primassìa an su tuta la creassion” (15); “Përchè a l'é piasuje al Pare ch'ant Chiel a-i fussa tuta Soa pienëssa” (19).
La creatura uman-a a l’é slontanasse da Nosgnor e Chiel a l’ha bandonala. Ël sens ëd lontanansa o fin-a d’assensa, ëd mancansa ‘d Nosgnor che tanti a sento a l’é për lor sensa dubi na realità, i disoma nen che për lor a sia nen parèj. Ant ël Crist, contut, e quand che Soa Paròla a l’é nunsià, Nosgnor as rend present e as avzin-a a le creature uman-e an tuta Soa pienëssa, A son beat coj che a l’arconòsso e da Chiel a son arcuperà e arsanà. Che grassia maravijosa!
2. Crist a l’é ‘l mojen dla creassion. “...përché për Chiel Nosgnor Dé a l'ha creà tut lòn ch'a-i é ant ij domìni dël cel e an sla tera. Chiel a l'ha fàit tut lòn ch'i vëduma e lòn ch' i vëdoma nen - tanme ij tròno, ij regn, ij dominator e j'autorità dël mond invisibil. Tut a l'é stàit creà da Chiel e për Chiel” (16). Ël Crist a l’é diciarà ambelessi esse la sorgiss, l’origin ëd tut lòn ch’a l’é stàit creà. Pròpi coma che ‘ll Crist a l’é l’agent dla creassion, Chiel a l’é ‘dcò l’agent, ël procurator, ëd la neuva creassion, l’argenerassion ëspiritual e moral ëd coj ch’as fido a Chiel, coj che Gesù a-j riscata. Un cambiament ver e génit dla condission uman-a i lo podoma e i l’oma da trovelo mach an Chiel. Che dinàmica maravijosa costa-sì a l’é! Gesù Crist a l’é ‘l but e ‘l mojen ëd tut!
3. Crist a l’ha da avèj la primassìa. “Chiel a esistìa prima 'd tut ël rest e ten ansema tuta la creassion” (17). Ël Crist a l’é nen mach ël prim, a esistìa prima ‘d tut ël rest, ma a l’ha da avèj la primassìa, la precedensa an sù ògni còsa, përchè ch’a l’é Chiel ch’a ten ansema tut për bin. Për quajdun ël Crist a sta mach ai màrgin ëd soa vita, ma Chiel a mérita d’avèj la precedensa, la priorità, ël prim pòst. Gesù Crist a l’ha ‘l drit ëd precedensa an nòstra vita s’i comprendomna chi ch’a l’é Chiel e s’i lo confessoma coma nòst Signor e Salvator. A chiel sia tut l’onor e la glòria!
4. Crist a l’é ‘l cap dla Cesa. “Crist a l'é 'dcò 'l cap ëd la Cesa, ch'a l'é Sò còrp” (18a). La Cesa, la comunità dij dissépoj ëd Gesù, a l’é ‘l còrp dont Chiel a l’é la testa. Chiel a l’é ‘l sènter ëd comand, ëd coordinassion, ëd contròl e ‘d moviment ëd tute le atività dla gent ch’a-j aparten. Gesù a l’é testa o cap quand ch’a guida sò còrp për ël mojed ëd Soa paròla e Spirit. Costa funsion Chiel a la délega a gnun d’àutri. Mach a Chiel a sia onor e glòria!
5. Crist a l’é l’arsurression e la vita “Chiel a l'é 'l origin, ël prim-génit ëd coj ch'a 'rsussito dai mòrt. A l'é parèj che Chiel a l'ha da esse ël prim an tut” (18). Gesù a l’é stàit ël prim a esse arsussità dai mòrt con soa fòrsa medésima e a na vita d’inmortalità. Bele se d’àutri prima ‘d chiel a j’ero stàit arsussità e da Chiel, gnun a l’era stane a la mira dl’inmortalità. Ël senté dla vita, col ch’a men-a a la vita ch’a finiss mai, a l’ha manifestalo Chiel coma n’òm. Cola-lì a l’é la rason përchè a l’é la primissia ‘d coj ch’a son mòrt, la garansìa, la capara, l’antìcip dla’arsurression ch’a-i sarà ant l’avnì. Tuti coj ch’a son ij Sò, sò pòpol, a saran arsussità për sté an comunion con Chiel për sèmper ant la glòria. Dl’arsurression ël Crist a n’é la càusa e l’esempi. Gnun d’àutri al mond a l’ha avù costa esperiensa e a l’é soa garansìa.
6. Crist a l’é l’arconciliassion universal. Gesù Crist, e sto-sì a l’é l’ùltim pensé, a l’è l’ùnich ch’a peussa arconcilié tute le còse: “Për sò mojen Nosgnor Dé a l'ha 'rconsilià tute le còse, sia cole ch'a son an sla tèra tant coma cole ch'a stan an cel, avend fàit la pas për ël sangh ëd Crist, versà an sla cros” (20). L’aspirassion a la conciliassion e a la pas a l’é ‘l seugn ëd tut ël mond. Tutun, ant un mond anté ch’a-i é sèmper ëd competission an tra ‘d podèj divers, la pas a la podrà garantì gnun. Arconciliassion e pas a l’é possibil quand che minca orgheuj a së sbassa e tuti as sogeto al legitim Signor, ël rè dij rè e ‘l Signor dij sgnor. Pas e armonìa a peudo esse trovà mach an Chiel e da Chiel a saran realisà. Che sia glòria a Chiel pës sèmper!
Conclusion
La magnificensa dël cél steilà i la podoma vëdde e selebré mach quand ch’as dëstisso ij ciàir artifissiaj dë sto mond e le nivole scure as dësperdo. Purtròp, nòstri euj a son costumasse e adatà a sté ant lë scur e ai ciàir artifissiaj. La lus e la magnificensa dël creà a peul esse s-ciarà e apresià mach quand ch’is dovertoma a la magnificensa ch’a stà dëdlà dël mond ëstrèit ch’i l’oma creasse. A-i é, contut, na magnificensa bin pì granda, cola dla santità ‘d Nosgnor, ch’a l’é ‘d sicur sbalucant për nòstri euj. Nosgnor, contut, an ven ancontra ant la përson-a ‘d Gesù ‘d Nasaret, xche Nosgnor Dé a l’ha stabililo coma Messìa e Salvator dël mond, l’ùnich. An andasenda dapress Gesù coma ‘d sò dissépoj, pian pian nòstra vita as duvertrà a lòn che gnanca i pensavo ch’a fussa possìbil. Nosgnor a veul delo anojàutri coma don ëd Soa grassia, përché an comunion con ël ciàir ëd Nosgnor i j’ero destinà coma creature uman-e.
I prego che Nosgnor a lo peuda arvelé ‘edò a ti ch’it ses stame dapress a sente fin-a a cost moment, përché ch’a l’é a la comunion con Chiel ch’at ciama e a la comunion con Chiel at rendrà adat. Coma ch’a scriv l’Apòstol: “Përchè Dè, ch'a l'ha dit che la lus a eclatèissa an su 'l top, a l'ha fàit che costa lus a splendèissa ant nòst cheur parèj ch'i podoma conòsse la glòria 'd Dé ch'as peul vëdd-se an sla facia 'd Gesù Crist” (2 Corint 4:6). Ch’a peuda esse parèj ëdcò për ti.
20 ‘d Novèmber 2016 - Crist ël Rè - Ùltima Dominica apress Pancòsta
Leture bibliche: Geremia 23:1-6; Colossèis 1:11-20; Luca 23:33-43
Orassion: Nosgnor tut-potent e etern! Tò volèj a l’é ‘d ristabilì tute le còse an Tò bin-amà Fieul, ël Rè dij rè e ‘l Signor dij Signor; Acòrdane, an Toa misericòrdia che ij pòpoj dla tèra, divis e ancadnà dal pëccà, a peudo essne liberà e mnà ansema sota Tò govern sovran ëd grassia; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, për ij sécoj dij sécoj. Amen.


text:
Rodels
Rodels (Roten in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 267 abitant e una süperfiss de 1.68 km², e al se tröva a una altitüden de 684 meter sura al livel del mar.
El cumün de Rodels a l'è tacaa ai cumün de Almens, Cazis, Paspels, Pratval.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Rodels l'è menziunaa la prima volta enturen a la metà del secul XII col nom de ad Rautine.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Amanti criminali
Amanti criminali (Gl'amànt criminài) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 1999 ad François Ozon ch'l à vins al prèmi par la senegiadùra, scrita da 'l regìsta insém a la Marina de Van tulénd spunt da 'l puéma 'd Arthur Rimbaud “Nuit de l’enfer”, a 'l Fèstival Internasiunàł dal Cìnema dla Catalógna ad Sitges. La pelìcula l'à anc catâ pòst a 'l Fèstival ad Venèsia dal stés an.
A 'l èstar 'l è cgnusû cuma “Amantes criminales” in Spaggna, “Ein kriminelles Paar” in Germâgna, “Criminal Lovers” in di Stat Unî e “Älskande på flykt” in Śvèsia.
Sunt
L’Alice (Natacha Régnier) e Luc (Jérémie Renier) i èṅ dū muruśèṅ ch'i vìv'n in dla pruìnsa francéśa. Un dè un sò cumpàgn ad scōla ch'al s divertìs faghénd la boxe, Saïd (Salim Kechiouche), al fà tròp al galét cun la ragàsa e chi lē la dmanda acsè a Luc ad far-'g arbasàr la crésta cupànd-al. 'L àrab al vèṅ masâ a scurtlàdi in dal dóci dla palèstra méntar 'l éra drē a far-as l’Alice.
I dū i decìdan pò ad saplìr al còrp in dal bòsc. Rivâ là i càtan na cà 'd légn in mèś a gl'àrbui e i decìdan 'd amprufitàr-as par fargàr quèl. Ma 'l pruprietàri buscajōł (Miki Manojlovic) al i ciàpa e al i sèra dèntar la cantìna. C'n al tèmp 'l óm al decìd però ad tginr adrē sōl a 'l ragàs méntar cl'atra la patìs la fam.


text:
Región de Arica y Parinacota
La Región de Arica y Parinacota è la regiun la pli settentriunala dal Chile. Ella cunfina al nord cun il Peru, al sid cun la Región de Tarapacá, a l'ost cun la Bolivia ed al vest cun l'Ocean pacific.
La regiun ha ina surfatscha da 16'873,3 km² e ina populaziun stimada da bunamain 190'000 abitants (2006). Ella cumprenda las provinzas dad Arica e Parinacota. La chapitala da la regiun è la citad d'Arica. La regiun è vegnida creada l'onn 2007 entras la seperaziun da las duas provinzas da l'anteriura Región de Tarapacá.


text:
Acapulco
Acapulco (nom ufizial: Acapulco de Juarez) a l'è una cità e un port in sü la costa pacifega del Messich, 300 km süd-ovest de Cità del Messich. Acapulco a l'è in d'una baja funda e semi-circulara. Al gh'ha 616.394 abitant (2005).
A l'è una fermada per i nav che van de Panama a San Francisco. A l'è cugnussüda 'me sit türistegh e anca per i Quebrada, di tüfadur prufessiunista che ogni dì büten in de l'aqua financa de 35 meter d'alteza in d'una baja piscinina.
Acapulco a l'è un nom de prubabil urigin Nahuatl.


text:
Tirchia attatga puspè la PKK
- Venderdi, 11.9.2015, 14:53
L'aviatica militar da la Tirchia ha puspè sgulà attatgas cunter posiziuns da la partida da lavur curda PKK en l'Irac dal nord. Davart ils detagls e las consequenzas datti però differentas indicaziuns.
Tenor l'agentura da novitads tirca Anadolou èn almain 60 persunas mortas tar las attatgas la notg passada. 21 aviuns militars hajan attatgà 64 posiziuns ed hajan pudì destruir il pli grond depot da muniziun da la PKK.
L'agentura da novitads Firat ch'è favuraivla als cumbattants da la PKK rapporta era da las attatgas: quai però senza indicaziuns davart unfrendas e consequenzas.


text:
Pusc'ciâf
Pusc'ciâf (Poschiavo in Italian, Puschlev u Puschlav in Rumancc, Puschlav in Tudesch, Pesclavium in Latin) l'è ün cumün svizzer de circa 3.500 abitant in del Cantùn di Grisùn.
Cuntegnüü
El territori[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pusc'ciâf el se troeuva in d'üna val laterala de la Valtelina (la Val de Pusc'ciâf), che la partiss dal Pass del Bernina e la finiss a Tiràn, in teritori taliàn. El Cumün l'è bagnàa dal fiüm Pusc'ciavìn, ch'el gh'ha la surgent in de la Val Laguné, visìn al Pass de la Fùrcula, e'l va a finì in del fiüm Adda. A süd del paes il fiüm fà sü el lach de Pusc'ciâf, in duvè che ghè la fraziùn Le Prese, famusa per i sò bagn termai.
El territori cumünàal l'e grand (191,01 chilometer quadràa) e'l ghà ün frach de fraziùn: Aìn, Angior Custod, Anunziada, Campigliùn, Cantùn, Culògna, La Rasiga, Le Prese, Li Curt, Miralach, Pagnoncin, Pedecosta, Pedemunt, Prada, Privilasch, Raviscé, San Carl, Sant'Antoni, Sumaìn, Spinadasc' e Viàal.
El Cumün de Pusc'ciâf l'è traversàa da la strada che la và al Pass del Bernina e da la feruvia, gestida da la Feruvia Retica, che la và da Tiràn a St. Moritz.
La storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da la Preistoira ai Rumàn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In sül territori cumünàal de Pusc'ciâf hin stàa truvà dij repert de l'Età del Fer e del Brunz, ma hin tropp poch per dì che in de la val gh'era giamò üna colonisaziùn fissa del sitt in de la Preistoria.
La val, abitada da pupulaziùn retich, l'è stada conquistada dai Rumàn in del 15 a.C. e l'è stada messa denter in de la Gallia Transpadana.
Tra'l 476 e'l 751 la val l'era sot a l'Imper Rumàn d'Urient.
Età de Mèz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopu l'invasiùn dij Barbari la val l'è nada sot i Longubard in de la prima metà de l'VIII secul. A cumandà el territori gh'eren el sculdasc', giüdes militàar e giürisdiziunàal, e i decàn, scelt dij regiù dij vicinij e che gh'aveven üna funziùn aministrativa. El decanàa l'è stàa la furma de guvern de la val per pussee de mill ànn.
In del 774 Carl el Grand l'ha batüü i Longubard e inscì la Val de Pusc'ciâf l'è nada dent in del sò Imper. El 14 marz 775 la pief de Pusc'ciâf l'è stada dunada a l'abazia de San Diunìs de Paris, dunaziùn che l'è stada cunfermada da Lutari I in de l'841. Ma'l vescuv de Comm l'era minga tant d'acòrd de questa donaziùn, perchè la ghe tirava via ün frach de privilegi spirituaj e tempuraj in de la Vôlta Valtelina.
Tra'l XII e'XIII secul i diritt de l'abazia de San Diunìs i eren passàa a la famiglia von Matsch-Venosta che, diventàa vassall del vescuv de Coira, in del 1284 hin stàa ricugnusüü di diritt de vôlta giurisdiziùn in de la val. Ma anca Comm l'aveva cresüü el sò pudèr cunt l'esercizi di diritt de bassa giurisdiziùn, esercitàa dij podestà (amò incoeu hin ciamàa inscì i Sindich de Pusc'ciâf).
I guerr tra Milàn e Comm per cumandà in Lumbardia hin finìi in del 1335 e l'ha vingiüü Milàn: inscì, i Pusc'ciavin hin cumandàa dij Viscunt. In del 1406 i Pusc'ciavin se gh'hann ribelàa a la cessiùn del territori a Giuàn Malacrida de Müss e i hann brüsàa el castèll fàa sü dij Milanés.
In del 1408 Pusc'ciâf vànn in de la giurisdiziùn del vescuv de Coira e i entren a fà part de la Lega Caddea, vüna di tre leghi che dopu i furmerànn il Cantùn di Grisùn, che i hann cunquistàa la Valtelina in del 1512.
Dopu l'Età de mèz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca travers la predicaziùn di clerich italiàn scapàa da l'Italia dopu la Refurma de Martìn Lutér (in mèz a quist chì, Pier Paolo Vergéri), a Pusc'ciâf la nàss üna cumünità refurmada. La gesa de San Vitùr la vegn duprada da catolich e refurmàa per dì i mèss. Ma in del XVII secul la ghà cuminciàa la persecuziùn dij refurmàa.
Tra'l XVII secul e'l 1753 gh'hin stàa ün frach de prucèss cunter i "strij"; 128 att de 'sti prucess chì hin tegnüü anca incoeu dent i archivi cumünai.
Da Napuleon a incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1797 Napuleon el divid la Valtelina dij Grisùn, menter Pusc'ciâf la resta in del Cantùn. Il bloch del cumerzi l'indebulìss l'ecunumia del sitt, ma la cumincia a svilupàss l'indüstria dij vin, specialment in de la zona visina al cunfìn: inscì, i vin de la Valtelina pudeven vess vendüü anca in sitt al de là dij Alp.
In del 1851 Brüs el diventa ün cumün de per lüü. Cunt ün decret de la Svizzera, la val la se staca dal vescuv de Comm e la và sot quèl de Coira.
Dal XVII secul ün frach de Pusc'ciavin hin nà a l'ester, prima vers la Repüblica de Venèzia e dopu, dal XIX secul, vers laSpagna, la Francia e la Rüssia. In dij primm ànn del XX secul hin nà anca in America ed in Australia.
L'ecunumia lucàal la cumincia a tirà el fiàa tra'l 1842 e'l 1865, quand han fàa sü la strada del Bernina; dopu l'han faà sü la Feruvia Retica Tiràn-Sankt Moritz (1906). In qiuj ànn l'ha cuminciàa a svilupass el türism, quand hann fàa sü l'Albergh di Term de Le Prese. Incoeu Pusc'ciâf l'è visitada da migliaia de persònn a l'ànn.
In de la nocc tra'l 19 e'l 20 lüj 1987 l'è vegnüda giò üna frana dal Munt Varuna, causada da ün'aluviùn: inscì, Pusc'ciâf e olter fraziùn de la vall hin stàa inundàa dal fiüm Pusc'ciavin. 'Sta aluviùn chì l'ha fàa ün frach de dànn, ma cun el jutt de la Cunfedreaziùn e dij vuluntari Pusc'ciâf l'è stada sistemada.
La parlada e la religiùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Insèm a Brüs (Brusio), l'olter cumün sgüizzer de la val (che 'l se tröva intra Tiràn e Pusc'ciâf), a Pusc'ciâf la lengua ufisial l'è l'italiàn, ma se parla anca 'l dialet pusc'ciavìn, che l'è cumpagn de quel valtelines.
La religiùn prevalent l'è quèla Catolica, ma ghè anca una cumünitaa de la Gesa Refurmada.
De nà a vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pusc'ciâf, dopu che l'aluviùn del lüj 1987 l'ha fàa ün frach de dann, cumè anca in de la Valtelina, l'è stada tütta metüda a nöf. I palazz di sciur cui tett de pioda, i vicul pavimentàa ciu sass e la piazèta centràal (Plaza dal Cumün) fan sembrà Pusc'ciâf cumè üna cità piscinina.
In de la Plaza dal Cumün se poeurun vedè:
- la gesa de San Vitùr el Mor, in stil tard-gotich cunt il campanil rumanich;
- l'uratori de Sant'Anna;
- la capèla de Santa Maria Presentada, in stil baroch;
- la Tor, el vecc palazz del cumün.
A nord del paes la ghè la gesa refurmada, fada sü in del 1649.
In de l'oltra part del fiüm Pusc'ciavin el ghè'l Palazz Mengotti, in duvè ghè'l Musée Pusc'ciavin.
A süd, in de la Via Dei Palazzi, ghè'l Quartée Spagnöö, fàa sü dai Pusc'ciavin chi i eren nàa a lavurà in Spagna e chi, quand hin turnàa a cà, i han fàa sü i sò cà in del stil spagnöö.
Pussee a süd amò ghè la gesa de Santa Maria Assunta (1689-1711), vüna di pussee bej gesi baroch svizzer.
In de la fraziùn San Carl ghè la gesa cunt l'istess nom, fada sü tra'l 1613 e'l 1624.
In di fraziùn a süd de Pusc'ciâf, specialment a Prada e Cantùn, gh'hin di cà cunt i tipich tecc a pussee spiuvent e cunt i mür pituràa.
A 1600 meter de quota, a pich sül lach de Pusc'ciâf, ghè la gesa de San Rumeri, fada sü in del XII secul insemm ad ün spizi, in duvè i pelegrìn che naven in Italia da l'Europa Centràal i eren uspitàa dij fràa.
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I persunagg pusee famùs ligàa a la storia de Pusc'ciâf hin:
- Giulio Della Rovere (Milan, 1504-Pusc'ciâf, 1581), fràa agustinian che l'è dopu passaa a la gesa refurmada;
- Dolfino Landolfi (Pusc'ciâf, 1500 circa-1571 circa), primm a fundàa üna stamperia in di Tre Legh (incoeu Grisùn);
- Paganino Gaudenzi (1595-1649), scritùr e studiùs de Diu;
- Wolfgang Hildesheimer (Amburgh, 1916-Pusc'ciâf, 1991), scritùr.


text:
Postua
Postua (inscì anca in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 574 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,7 km² e ona densità de popolaziun de 34 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Sessera, ai pee del Munt Barun (2044 meter) e al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Anloch e de Cavril).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Postua l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Giaschlar («Chlaus-Chlöpfe») en il district da Lenzburg
Descripziun
Da la fin d'october fin la dumengia suenter l'uschenumnà «Chlausmarkt» da Lenzburg (la segunda gievgia da december) sin far notg vegni giaschlà cun giaischlas lungas en il district da Lenzburg. Mintgin po dar schlops cun la giaischla, independentamain da la schlattaina e da la vegliadetgna. En intginas vischnancas han er lieu concurrenzas da giaschlar en differentas categorias. A Hallwil datti la saira dal «Chlausmärt» ina chatscha da mascaradas («Chlausjagen») ed a Niederlenz surdattan ils alvs ed ils nairs regals als uffants. Ils dus usits vegnan accumpagnads da battagiaischlas («Chlauschlöpfer»).
Il giaschlar è ina tradiziun è documentada fin il 16avel tschientaner. Ella sa basa sin la persvasiun ch’ins possia sa proteger cunter demunis e cunter autras nauschas influenzas cun canera snuaivla e cun ils ferms schlops da las giaischlas. In'autra istorgia d'origin raquinta la ditga da Son Niclà («Chlaus-Sage») da Lenzburg: Il giaschlar duai svegliar il Son Niclà en ses cuvel. Dapi ch'el saja vegnì vilentà ina giada da mattatschs na sa mussia el betg pli en citad.
Ultra da l'art da dar correctamain schlops cun la giaischla è er la producziun da quella ina tradiziun viva che vegn tgirada mo pli en trais lieus en tut la Svizra. In da quels lieus sa chatta en il chantun Argovia. Il giaschlar unescha perquai pliras tradiziuns: la pratica culturala dal giaschlar, las il savair e la producziun da las giaischlas sco er la tradiziun d'istorgias sco la ditga da Son Niclà da Lenzburg.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Co vegn fatga ina giaischla? – in film da Markus Bruder, Egliswil 2010 © Markus Bruder
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Albert Bärtsch: Schweizer Feste und Bräuche. Volksfestkultur im Jahreslauf. Wädenswil, 2009
Gemeinde Hallwil (Ed.): Die Hallwiler Mittwinterbräuche. Zum Jubiläum 60 Jahre Brauchtumserneuerung (1949-2009). Hallwil, 2009
Margrit Thüler et. al.: Feste im Alpenraum. Schweiz. Österreich. Deutschland. Italien. Frankreich. Zürich:, 1997
Ulrich Weber, Heinz Fröhlich: Aargauer Bräuche. Aarau, 1983
- Dossier
- Chlaus-Chlöpfe im Bezirk Lenzburg
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 04.01.2013
Dimensiun: 259 kb
Tip: PDF
- Chlaus-Chlöpfe im Bezirk Lenzburg


text: ij ij & the sound wave / im not in love IJ 101 IJ 102 IJ 103 IJ 104 IJ 105 IJ 106 IJ 107 IJ 108 IJ 109 IJ 110 IJ 111 IJ 112 IJ 113 IJ 114 IJ 115 IJ 201 IJ 202 IJ 203 IJ 204 IJ 205 IJ 206 IJ 207 IJ 208 IJ 209 IJ 210 IJ 211 IJ 301 IJ 302 IJ 303 IJ 304 IJ 305 IJ 306 IJ 307 IJ 308 IJ 309 IJ 310 IJ And The Sound Wave / I'm Not In Love IJ And The Sound Wave / Im Not In Love Ij Berlandin Ij di dla sman-a Ij Domenichin Ij Dortn Ij e el Can Ij fieuj diso a le fije - tradizionale Langa Ij foi-fotu' ij heurt bij mien IJ Johnson & Kai Winding - Blue Monk Ij køliv Shaünipul Ij leäkku tuõtt (It's Not True) Ij me amor dij 20 ani Ij mè amor dij 20 ani IJ Muiden IJ Quinn – Sweetest Talk Ij sant del Paradis Ij Servaj / MARIA CATLINA IJ UNO DAH! / Castles In The Sky IJ Variation Ij wahha pot-hanga Ij wahha put-hanga Ij You Like ij;oij Ija Adé-Oyé ni mon Djè Ija (aka Pulser) / You Are Here Ija / Atlantic Shores Ija / Atlantic Shores (Ija Mix) Ija hearva Ija Mahaya Ija mia ija mia mi kerida Ija Mia, mi Kerida Ija miya Ija miya, mi kerida Ija Mo Dupe Ija Salas Ija Salas (In The Arms Of The Night) Ija Zeljenka Prologue and allegro for clarinet and cello (2001) IJA' / Atlantic Shores (IJA Mix) Ijaazat - Katra Katra Ijaazat - Katra Katra - Asha Bhosle Ijaazat - Khali Hath Sham Aayi Hai Ijaazat - Mera Kuchh Saamaan Ijaazat - Mera Kuchh Samaan Ijaazat / Man kyon behka re behka Ijaazat / Mere man baaga mirdang manjira Ijaazat / Neelam pe nabh chhayee Ijaazat / Sanj dhale gagan tale Ijaazat::Khaali Haath Shaam Aayi Hai Ijaazat::Mere Kichh Saamaan Ijab Kabul Ijab Kabul - Indah Andarini Ijabab IJaCuBudanSanjati Ijadeeja iJadu Ijagmar Underworld Ijah - Nitelife (Grand Nelson Mix) Ijah / Nitelife (Grant Nelson Remix) Ijah / Nitelife (Grant Nelson Remix)


text:
Ed il Gambun va aunc adina per il sontg Ieli/Ed il Gambun va aunc adina per il sontg Ieli
da Vic Hendry, Schaffusa/Sedrun, Calender Romontsch 1997, pagina 360
Na, il num Gambun ei en nies cass buca disfiguraus, mobein sulettamein midaus en romontsch, essend che la terminaziun dalla schlatteina Gamboni suera dil talian. E buca senza raschun han ins semplamein detg Gambun e stgavo. Ton che era jeu setegnel vidlunder.
Ils Gambuns (Gamboni) derivan dad Augio en la Val Calanca, ozildi ei la pintga cuminonza Augio integrada alla vischnaunca da Rossa. Apropos. Ina secunda lingia dils Gambuns ei sefatga en Tumliasca, a Tumegl; la schlatteina sescriva Gambon — ed ha aschia in colorit aleman. Quella genealogia che sesanfla els mauns da colonel Christian Gambon (1919) da Tumegl/Friburg indichecha negliu il svilup dils Gambuns (Gamboni) a Pardomat-Dado ed era buca quel en Tujetsch.
Di, tgi enconuscha buca il Gambun da tschereschas da pader Baseli Berther (ord la broschura: Sin Cadruvi, 1904)? El, il Gambun, ei staus in um vegl cun caultschas cuortas ed ina cassacca blaua che ha giu si dies ina trucca cotschna en fuorma da turnister ed in canaster en bratsch. Per tschun raps ha el dau in pugn plein tschereschas dultschas als «buézs». Mo l'indicaziun dallas tschereschas dultschas e dil bien cor dil Gambun ein per dabia buca tut. Plitost quei che suonda aunc. Dapi che enzatgi seregorda ein ils Gambuns stai ils pots dil sontg leli atras l'entira Surselva. Ed igl ei stau ina procura honoreivla da rabitschar en ina cofra quadra e nera ils treis sogns Ielis, numnadamein:
Igl leli per il batten
Igl Ieli per la creisma
Igl Ieli per ils moribunds da Glion entochen a Sedrun.
Igl ei fetg probabel che pader Baseli Berther plaida en siu raquent dil Giusep Antoni Gamboni (1829-1896). El ei igl emprem Gamboni ch'ei screts en ella statistica dalla Val Tujetsch. Naven da lu tocca sil di dad oz ein 97 (navontasiat) persunas cun la schlatteina Gamboni naschidas e registradas en la val.
San ins maneivlamein s'imaginar. Il bab da Giusep Antoni, il Fidel Antoni Mudest Gamboni (1802-1871) ch'ei semaridaus cun Maria Catrina Schmedt (1798-1857) – ella ei stada in bien ton pli veglia ch'el sez – vegn ad esser vegnius en la Val Tujetsch sco fumegl u pastur e cun
Igl ei stau igl onn 1885; quei fallescha buc. Cunquei ch'il bab Giusep Antoni Gamboni (1829-1896) ei maina turnaus si dil Schuob – ed ei fuva neras uras dad ir per il sontg (pressapauc ina jamna avon gievgia sontga) ha ei tuccau al fegl Sep Fidel (1866-1945) da prender ina decisiun. Quei ei igl emprem da metter vitier. Ils vischins ed il farrer Francestg Eduard Muoth vevan giu confidau al Giusep Antoni ina missiun, numnadamein dad ir cun ina partida Schuobachechlers giun Baviera, mattatschs e mattatschas ch'el ha giu da metter sut. Cumpatg ch'el veva giu bien e ditg da plazzar. Tonca il fegl Sep Fidel ei semess en siala, el cun ses scheniv onns che era struschamein vargaus ils cunfins ed insumma mai staus giu Cuera. Enten trottar atras il marcau da Cuera, eis el per schabetg daus encunter siu bab. Mo gliez schi beinvegnius fuvi siu bab aunc maina staus ad el, uss duront il mument dalla gronda fatalitad. Ed il bab ha priu risguard ed ha mussau agli il casti digl uestg, la catedrala e las ulteriuras caussas necessarias. La ceremonia en baselgia e la benedicziun dil sontg Ieli han fatg al Sep Fidel ina impressiun cuzzeivla.
Duront l'entira cuorsa a cavagl eis el staus cunscients dalla rihezia ch'el veva cun el en siala.
A Glion ha igl um dil sontg Ieli entschiet a partgir ora siu scazi. Ils spirituals dalla Lumnezia e quels dalla Foppa ein vegni ed han retschiert cun reverenza ils sogns Ielis per las pleivs - las caplanias. E silsuenter ei il Sep Fidel Gamboni sefermaus a Tavanasa per distribuir als logs da Danis, Dardin e Breil. A Trun ed a Sumvitg ha el turnau a tener eri – ils plevons e lur caplons ein vegni encunter. Tuts cun profund respect enviers la repartiziun. Ed el arriva per tard el vitg da Mustér, lu bein empau stettis. L'entira cuorsa a cavagl veva tuttina cuzzau ton sco ina jamna entira. Ed el s'entarda auncallura ina brava uriala en la vischnaunca da Mustér – per semetter finalmein sia via encunter Tujetsch.
Epi - san ins bein avunda, ina interpresa semeglionta va pil solit nuota senza incaps giud il scav. Inaga u l'autra sa il cavagl ballistrar, ni che schiglioc enzatgi vegn els peis. Ina sentupada ha Sep Fidel tuttavia teniu bein endamen.
Igl ei stau in da quels avrels apartis e l'aura veva fatg ora ed ora striegn. Bletsch e freid e brentina senza calar.
Sep Fidel Gamboni dat en da Valzeinza encunter la Val Franzosa. Si da Reinsut tila in vent satel agli en fatscha. Sco unglas sgrefla la neiv ferdalenta e renta vid la detta. A per cun la neiv arrivan ils schems orasi dalla Val Franzosa. Schuldada sturnida e ruclada en tgaubrochels giu pils rovens.
Matei ch'el ha mo quitau dad udir ils schems, aschia persuls enamiez la stgiraglia. Quei sa capitar. Igl um sin il cavagl less far in bien meini. Enaquella vesa el a vegnend encunter in utschac stermentus. Sto esser ch'il cavagl ha era fatg stem; el aulza in per gadas ils calzers davon. Il monster ner sco la notg vegn pli e pli datier.
Suenter esser ius cun il maun sur il frunt - setegn igl um a cavagl vid la trucca dil sontg Ieli. Pongir, il sontg Ieli ei aposta per tgi ch'ei en prighel. Ed en ina stat igl glimari sidretg avon il cavagl. Sep Fidel tscharna per la letga il profil dalla fatscha. Igl ei negin auter ch'il hermer bergamasc ch'ei sco el s'entardaus sin via. La trucca si dies e la capiala lada veva fatg ordad el in utschac da sgarschur.
Il hermer veva temiu sco el.
Els mo ual salidan l'in l'auter e dattan omisdus il tgau. Il stgir dalla notg veva gnanc fatg stem.
Suenter ver adempliu tschunconta onns il niebel uffeci da ir per il sontg Ieli a Cuera, surdat Sep Fidel Gamboni la missiun a siu fegl Giachen Giusep, il sulet descendent masculin. Ils dus ulteriurs fegls ein stai morts da pign.
E cun ses gleiti siatont'onns mira il Sep Fidel aunc inaga anavos. Siu bab Giusep Antoni vegn agli datier. Sco per exempel lezza sentupada a Cuera, mond el per l'emprema gada pil sontg Ieli. Ed atgnamein ha el, il Sep Fidel, tratg in tec ord schlatteina. El ei staus plitost da paucs plaids e retratgs. Tonca el ha giu ton sco nuot dil humor schetg da siu hab che ha saviu dar veta ad in'entira raspada empau eria cun ina detga sturnidada. Mo gliez ina ch'ins siglievi tut agradsi. Remarcabel s'ei Iu schon magari - co las caussas s'artan. E quella sturnidada anetga ei semantenida pulitamein en certas famiglias dalla schlatteina Gamboni.
Da l'autra vart tucca ei da metter vitier. Il Sep Fidel Gamboni ei buca mo staus in um hofli e cun risguard, el ei staus ina persuna spargnusa ed inschignusa che ha pinau l'iseglia ed ils uaffens ch'ils auters han fatg empaglia.
Ferton ch'igl ei stau ils onns nauschs da miez ils anno trenta. Cura che il Giachen Giusep Gamboni (1904-1971) ei semess la mesjamna dalla Jamna sontga sin via a Cuera per il sontg Ieli. El ei ins cun il tren; il Sep Fidel perencunter era aunc ius ils davos onns in toc silmeins, cun la menadira. E siu cavagl alv s'udeva cun el, sco mo in cavagl sa s'udir cun il vitturin.
Jeu sai buca cavigliar exactamein il num dalla Nella, jeu manegel, cun tgi il num ha s'udiu, cun tgei cavagl. Mo Nella ei restau fermamein el tgau.
Pader Baseli Berther ha mess giu la pretensiun. Ch'in dils antenats Gambun hagi giu maridau ina Nell da Sogn Pieder neu dall'Austria. Ed jeu sedamondel: S'ei forsa tuttina enzanua cheu in scav? Ualvess che la sora da Sep Fidel, la Maria Catrina Elisabet (1864-1902) seigi dada en il scavaz da sturnidar. Ella ei ida bien e baul en claustra ad Ingenbohl, leu nua ch'ella ha priu il num Zaccaria. Quei num ha en mintga cass fatg ina stoda impressiun, essend che duas persunas dalla descedenza han num quelluisa.
Tonca il fegl Giachen Giusep Gamboni (1904-1971) ha maniau la mesjamna sontga tier sia sora Margareta Maissen-Gamboni (1902) a Cuera. El ei dapi lu adina staus in um dalla messa marveglia. E quei per cass è a Cuera. Naven dalla damaun allas tschun entochen allas nov eis el mintg'onn staus en la catedrala. Empau da liungas funcziuns, forsa schizun per il Giachen Giusep ch'ei adina staus stedis el survetsch divin.
La distribuziun sco tala serepeta; dil tren anora partga il Giachen Giusep Gamboni ora il sontg Ieli e quei a Glion, a Tavanasa ed a Trun. Il tschancun naven da Trun entochen a Sumvitg eis el adina ius a pei, matei pervia dalla schliata communicaziun dil tren. A Rabius ha il Giachen Giusep era entupau igl augsegner da Surrein. Ed igl ei stau da secapir e natural ch'ils spirituals han mintgamai spitgau il Gambun alla staziun. E la surdada dil sontg Ieli ei stada pleina da stema e respect. A Sumvitg eis ei capitau inaga ch'il scolast ei vegnius cun sia scola alla staziun; muort spir reverenza ha el accumpignau il plevon.
Na, il Giachen Giusep Gamboni fuss mai vegnius inaga la gievgia sontga tocca Sedrun, era lu buc, sch'ei vess e tonsch pervia dil temps. Enstagl da cuntinuar siu viadi eis el staus sur notg sin claustra. Quella manida en claustra ei ora ed ora stada per el in schabetg nundetg. Secapescha ch'il pader ceremoniari (pil pli il pader Sigisbert Zwicker) ha fatg cun el bien e pli che bien; el che ha nuota nuidis schau sepuppergnar. E la finala veva el era fatg si in fumegl a casa ed aschia tuttavia buca fuola. Epi - ils ses dueien mo spitgar in'uriala ils ovs da Pastgas ed ils mams.
Probablamein s'ei aunc stau in'autra.
La gievgia sontga da mesanotg vevan ils Gambonis da ir en baselgia a far l'ura. Neve - levar da quellas uras ed ir en tutta ferdaglia a far oraziun. Mals fuss il Gambun staus avunda.
Alluscha ton ei franc. Ir per il sontg Ieli giu Cuera ei adina stau e vegn e adina a restar - ina honur scosauda. Quei ha il Giachen Giusep Gamboni saviu, accurat sco ses antecessurs. Ed igl ei fetg da supponer ch'ils vegnentsuenter sappien era quei.
Pigl auter.
Mo per dir.
In honorari da dus francs e miez per pervenda ed in franc e tschunconta mintgamai per las caplanias, quei tut ensemen dat daveras buca ina gronda summa.
La famiglia Gamboni en Tujetsch setegn fermamein vid quella isonza familiara. Dapi igl onn 1965 va Meinrad Gamboni (1937) per il sontg Ieli giu Cuera. Ed el va mintgamai la gievgia sontga cun siu auto tocca sin la Cuort el casti digl uestg ed empleina la cofra. Aschia cun il vehichel ein las staziuns da contonscher maneivlamein.
Na, igl ei buc quei ch'igl ei stau antruras. La premura e la reverenza ein tscheu e leu sin sespiarder. Catechetas e casarinas dalla casa pervenda vegnan encunter e corrispundan ad enzatgi.
La marenda sin claustra lai era il Meinrad Gamboni buca ir ina solia ga surora; aschia paun e schambun ed in migiel vin, uigliez. Quei ei tuttina ina allegria. Pader Bernard Bürke ed il Frater Leci Cavegn ein schi hoflis davos meisa.
Tonca pressapauc allas quater dil suentermiezdi ei Meinrad Gamboni adina a casa a Sedrun.
Buca meins che quater nevs dalla schalatteina Gamboni en Tujetsch ein promts da cuntinuar cun la tradiziun dils Gambuns, per cass che las duas feglias dil Meinrad bandunan l'isonza.
Enzatgei dils Gambonis:
6 generaziuns Gamboni
Uoppen dalla famiglia Gamboni dad Augio
Gamboni a Sumvitg d'Aluis Maissen, Sumvitg
Il Gambun en Sin Cadruvi/Gambun en Sin Cadruvi
da pader Baseli Berther
Tuttenina semida la posiziun dils buobs. Da vitg en vegn in um vegl cun ina trucca si dies ed in canaster en bratsch. Plein legria cloman ils buobs: El Gambun, el Gambun! el o da vender tschareischas! – Tgi seregorda buca cun legherment ed engraziament da quei brav um vegl, che ha fatg tons plaschers als affons da nossa vischnaunca? Pign mument e quasi tuts ils buobs, sco era beinenqual femna e surtut igl aug Luis, in um vegl, che magliava bugen tschereschas, circumdeschan il bien Gambun. El haveva priu plaz osum il baun sur casa da scola. La trucca cotschna en fuorma da turnister, tschent'el ad interim sut il baun en.
El arva si il canaster. Bialas tschereschas cotschnas tarlischan ord quel. Beinduras tunschev'el vi ina ni l'autra als buobs per schar schigiar e far la queida aunc pli gronda. Ils buobs eran denton ils plirs svani denter ils umens per encurir si il bab. Beinsavend tgei quei s'approximar schi beinschit hagi da dir, haveva il bab, ni era il bien padrin – aunc oz engraziel jeu persuenter ! – priu ora la buorsa e dau enzacons raps per schar cumprar tschereschas.
Tgei tschaffen ! Per tschun raps in pugn plein, per diesch raps dus pugns ed aunc in per suren. Aschia eran quasi tuts ils buobs vegni tier tschereschas, ch'els havevan schau metter en lur capetscha ni capiala. Els stevan ussa leu entuorn cun in ni l'auter da lur fargliuns e magliavan quei custeivel fretg en cumpleina cuntentientscha. Gambun haveva bien cor e saveva con bugen ils buobs havevan tschereschas. El deva buna mesira ed ils buobs fuvan era adina cuntents cun quei ch'el deva. Enqual femna e magari era aunc igl aug Luis, che astgavan spender in tec dapli, havessen marcadau bugen da far dar enzacontas dapli. Mo Gambun scheva cuortamein: Ju sa betga da per nuet; ju stu i gliunsch per ellas. Nua? – a Perdomet ! – Nus buobs tertgavan, Perdomet seigi aschia in liug, sco la tiara dall'empermischun, danunder che quels dus buns umens han purtau quella gronda trocla sin in pal.
Gambun fuss atgnamein staus dalla Val Calanca, ha giu fatg la ventira cun maridar ina da Tujetsch, ina Nell, il bab dalla quala, in fravi, fuss vegnend enneu da S. Pieder el Vorarlberg. Siu fegl ha giu maridau ina da Perdomet e quella haveva sper auter survegniu per dota enzacons tscherschers ed a quella buna dunna havessen nus atgnamein d'engraziar per quei prezius fretg. Gambun era in um vegl cun caultschas cuortas, cassacca blaua e purtava per ordinari ina capiala bergamasca cun flisella cotschna entuorn. El tschintschava plaun, empau tral nas, mo haveva in oreifer bien humor. Gl'unviern mava el per las casas, fageva e pinava canastras schi ditg sco enzatgi leva. Denteren raquintava el da tuttas sorts legras historias, aschia ch'el era adina beinvegnius, cunzun als affons. Havessen sias historias buca finiu quasi adina culs medems plaids: Ed a mi han ei dau ina cul caz giu pil dies . . . ni a mi han ei dau in pei . . . e catschau en tiel D. B. e fatg pinar si sias canastras nauschas, sche havessen ins bunamein pudiu crer, che tut seigi sontga verdad. Er'ei empau da quiet en stiva e tschintschavan la glieud pauc, sche deva el tuttenina ina ferma sturnidada, che tut siglieva agradsi. Quei deva nova veta.
La jamna sontga mav'el adina a Cuera per il s. ieli e purtava quel per l'entira Surselva si, ils emprems onns entochen vi d'Ursera – ina honur e favur, ch'era siu fegl ha gudiu e la quala siu beadi gauda ussa. Pilver, ina honoreivla caussa per quella brava famiglia. El ruaussi en pasch, il bien Gambun!
Il Sep Antoni Gamboni- igl emigrant american
Il Gamboni Sep Antoni (1875–1949) da Sedrun, burgheis dalla Val Calanca, ei emigraus ils 28 da november 1903 cul bastiment La Touraine naven da Le Havre. Igl onn 1904, ils 6 d'october, ei sia dunna Mengia Gamboni- Solèr (1874–1906) suandada. Buca ditg sa ella guder il niev ambient e la nova patria. Ella ei morta ils 12 d'avrel 1906. Els vevan giu in baret igl onn 1902. Igl onn 1905 lavura Sep Antoni sco Dairyman, hanletg cun latgiras, ed igl onn 1910 vegn sia occupaziun registrada sco Mail Carrier, portabrevs.
Il Sep Antoni ei returnaus ed ha maridau 1913 la Barla Catrina Schmidt (1885–1972) da Cavorgia. La Barla Catrina ei la feglia da Gion Antoni Schmidt (1846–1933) e Barbara Catrina Benedicta Berther (1844– ). Da ses tschun affons, dus buobs e treis buobas, ein duas feglias serendidas ell'America. Sper la Barla aunc la Maria Giuseppa (1881–1934) che veva maridau il Vigeli Monn (1880–1936) Tiuter da Surrein.
Il Sep Antoni pren danovamein la decisiun da serender ell'America e damonda la vischnaunca per in sustegn finanzial. En quei connex sevolvan las autoritads tiegl Uffeci federal d'emigraziun a Berna. Cun brev dils 7 da zercladur 1923 retscheivan els entginas informaziuns: Naven dils 1.7.1922 entochen ils 30.6.1923 san mo 3752 persunas naschidas en Svizra emigrar els Stadis Uni. Il contingent seigi gia duvraus si entochen il fenadur e pér igl uost e settember seigi pusseivel da retscheiver il visum. La vischnaunca astgi buca sustener emigrants ed era la Confederaziun detti negin sustegn finanzial. Persunas senza lavur e che survegniein leuen lavur, obtegnien in sustegn. Ei seigi da pagar ina taglia dad 8 dollars e mintgin stoppi ver a New York 100.– frs. ed il bigliet per ir el liug da destinaziun. Ils cuosts muntien per Basel – New York 103 dollars e pil tren da New York a St.Paul 45 dollars. Il meglier seigi da pretender ord ils Stadis Uni in affidavit, ina declaronza da garanzia, che zatgi prendi si el e gidi ad encurir lavur.
Il settember 1923 ein els serendi ell'America. Il Sep Antoni veva gia ses 48 onns ed ei sto esser che sia emprema secasada ell'America veva tuttina perschuadiu el ed el ha per la secunda gada ughegiau il pass sulla mar e quei quella gada cun aunc siat affons. Carteivel ha el viu per el e sia dunna e lur affons in meglier avegnir. Quei ei lu era severificau!
La famiglia arriva ils 2 da settember 1923 a New York sil bastiment Belgenland ch'ei partius naven da Cherbourg en Frontscha.
Ils affons:
– Anton Fidel (1916)
– Benedicta (1918)
– Barla Catrina (1919)
– Giusep (1920)
– Emanuel (1920)
– Gion Felici (1921)
– Theodosi (1922)
A Sedrun habitava el la casa sisum il vitg Sedrun, Via Spinatscha nr. 9 . Quella casa veva el retschiert
ord ierta da siu bab Giusep Antoni Gamboni (1829–1896). Il frar Giusep Fidel Gamboni (1866–1945)
ed el vevan tratg la sort ed ei veva tuccau la casa al Sep Antoni.
Sco gia sura menziunau ein ils Gambonis derivonts dalla Val Calanca, dad Augio. Ozildi ei la pintga cuminonza Augio integrada ella vischnaunca da Rossa. Il Cristian Giusep Gamboni ei secasaus a Pardomat Dado sin territori dalla vischnaunca da Sumvitg. El ha maridau la Maria Margareta Decurtins. Il sulet fegl ord quella letg, il Fidel Antoni Mudest Gamboni (1802–1871), ha maridau la Maria Catrina Schmed (1798–1857) ed ei secasaus en Tujetsch. Ils Gambonis portan en lur historia da famiglia la tradiziun d'ir pil sontg Ieli a Cuera e reparter quel ellas pleivs catolicas dalla Surselva. Avon che serender ell'America venda il Sep Antoni sia casa a sia cusrina Onna Maria Venzin-Gamboni (1899–1990). La bagascha vegn pachetada sin in carr ed il cavagl meina els sul Pass Alpsu a Caschinutta sil tren. Davart l'arrivada ell'America scriva il Tumaisch Beer (1877–1966) ils 30 da settember 1923 en ina brev scretta en Tujetsch: Il Gamboni ei arrivaus avon circa 3 jamnas cun sia numerusa famiglia. Hai viu el ed ella la dumengia vargada tier il Sep (Monn) e Rosa. Els han buca saviu star ditg tier lur quinau Solèr muort munconza da plaz. Grad ussa ein ei tier il Sep e la Rosa, leu han ei plitost plaz. El ha aunc negina occupaziun stabla, ha gidau ils ins ed ils auters Romontschs a far en il «corn» (terc).
Tier l'arrivada a New York vevan dus affons la scarlata e l'autoritad d'emigraziun leva metter sut quaratena ils dus pigns. La mumma Barla Catrina hagi protestau vehementamein e cuntonschiu il saver cuntinuar il viadi. Els arrivan a Minnesota ed ils dus affons, il Tony e la Benedicta, san star pli ditg tier il Sep e la Rosa Monn e quei aschiditg sco els ein stai sauns e taffers. La famiglia ei serendida a Withrow en Minnesota. Sep Antoni daventa pli tard in emploiau d'ina cascharia e furneva il latg da casa tier casa. Il fegl Tony daventa farmer.
Dil temps ch'els habitavan a Hugo, Minnesota crescha la famiglia aunc per dus affons, la Rosa ed il Martin.
Igl onn 1938 scriva il Plazi Hendry: In di hai jeu viu il Sep Antoni Gamboni e sia dunna. Els fan nuot e fan meglier che jeu, sai schon! Il Martin Werth scriva 1949: Avon in per uras havein nus retschiert in telefon ch'il Gamboni pign seigi morts. Damaun havein pia dad ir a satrar in Romontsch. Quel sto esser ualti vegls, 74 onns, ed el ruaussi en pasch. Els stevan circa vegn miglias egl ost da nus. Silmeins inaga ad onn vegnevan ei a visitar nus, sco nus era els. Ils affons ein quasi tuts maridai.
Mira aunc dapli en: America 2a part


text:
Grischun Central - Dirk Mewes daventa schefmedi a Tusaun
Dirk Mewes è il nov schefmedi da l'ospital da Tusaun. Jonas Barandun ha surdà ses post a Mewes, communitgescha l'ospital regiunal da Tusaun.
Parter sin Facebook (link extern, popup)
Parter sin Twitter (link extern, popup)
Parter cun Whatsapp
Dapi il 2006 è Barandun stà il schefmedi a Tusaun. El lavura vinavant en l'ospital sco spezialist da la chirurgia generala e d'accidents cun in pensum da 60 fin 70%. Quai era sch'el cuntanscha prest la vegliadetgna da pensiun.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
«Bechtelistag Frauenfeld»
Descripziun
En la citad da Frauenfeld vegn festivà il terz glindesdi dal schaner il firà da Bumaun, il «Bechtelistag». Quest usit va enavos fin al temp medieval. Curt suenter la fundaziun da Frauenfeld la mesadad dal 13avel tschientaner èn sa scuntrads regularmain ils nobels ed ils burgais signurils en l'atgna ustaria per conversar e per sa divertir da cumpagnia. Els sa numnavan la Societad dals Constabels («Konstablergesellschaft»). L'onn 1430 èn er ils mastergnants s'unids ad ina societad che purtava il num «Zum wilden Mann» e che manava in'atgna ustaria. Questas duas societads han fusiunà l'onn 1640. Questa nova societad disponiva d'agens bains, concediva credits ed incassava tschains. Il cumenzament da l'onn sa scuntravan ses commembers per preschentar il quint e festegiavan cun in past cuminaivel e cun ina girunda. La tradiziun è vegnida cuntinuada a partir da l'onn 1811 cun in past cun salsiz, paun e vin ed è sa mantegnida fin al di dad oz. Quest past cumenza mintgamai precis las sis la saira en la chasa communala, la ceremonia ha lieu tenor reglas fixas e vegn accumpagnada da pleds festivs e da represchentaziuns musicalas. Suenter il past, vers las 23.00h, vegnan avertas las portas da la chasa communala per la glieud da mintga vegliadetgna e da mintga schlattaina che ha gust da far festa. Suenter mesanotg vegnan premiadas las meglras mascras da las persunas travestgidas. La gronda part dals restaurants da Frauenfeld resta averta la notg per che tuttas e tuts – oravant tut la giuventetgna – possian festegiar daried. Per bleras e per blers da Frauenfeld è questa notg numnadamain la notg da las notgs.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Albert Bärtsch: Feste und Bräuche im Thurgau. Frauenfeld, 2002
Bürgergemeinde Frauenfeld (Ed.): Die Bürgergemeinde Frauenfeld. Ihr Reglement, ihre Anstalten und Fondationen mit historischen Notizen 1991. Frauenfeld, 1991
Hans Brunschweiler: Grund zum Feiern! - Grund zum Feiern! In: Thurgauer Zeitung, 20. Januar 1986
Werner Hertrich: Am Bechtelistag chumi is Churzdorf abe. In: Thurgauer Zeitung, 16. Januar 2003
Angelus Hux: Die Konstablergesellschaft Frauenfeld. Ihre Geschichte, ihre Reglemente und Bräuche. Frauenfeld, 2010
Ernst Nägeli: Bechtelistag. Porträts prominenter Frauenfelder. Frauenfeld, 1976
Thurgauer Kantonalbank (Ed.): Thurgauer Bräuche. Weinfelden, 1977
- Dossier
- Bechtelistag Frauenfeld
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 16.07.2012
Dimensiun: 272 kb
Tip: PDF
- Bechtelistag Frauenfeld


text:
Dioceṡi ad Rëṡ-Guastala
Artìcol in dialët piaṡintëin
La dioceṡi ad Rëṡ-Guastala (Dioecesis Regiensis in Æmilia-Guastallensis in Latén) l'é ‘na circuscrisiòn d'la ceṡa catòlica italiana, che la dipëinda da la pruvincia ad la Emilia-Rumagna, da la diocesi metrupulitana ad Mòdna e la fa pärt ad la Cunferëinsa Episcupäla Italiana.
L’è stä fundä in dal I secul e al teritòri al gh'ha 319 paròchi. La sede l'é a Rëṡ, ma gh'èé anca la co-catedräla a Guastala.
Al vescuv l’é Mons. Adriano Caprioli, dal 1998