text:
Le prime tre leture bìbliche ancheuj a buto l’acent an sla gòj, an sël mandé crij ‘d gòj, sàuté ‘d gòj! Arlegresse sèmper! “A-i é bin pòch da arlegress-ne ancheuj”, a podrìa dì cheidun a sta mira-sì … As trata nen, contut, d’esortassion “a gratis”, ch’a lasso ‘l temp ch’a treuvo. As parla, an efet, dël portament ëd base ‘d coj ch’a vivo ant la prospetiva dla fej bìblica, dl’impostassion dël cheur e dla ment ëd coj ch’a son fidasse al Dé ver e viv, ëd coj ch’a l’han arseivù volenté l’Evangeli (la Bon-a Neuva) ‘d Gesù Crist. Coj lì (e mach coj lì) a peudo sclamé (e fene l’esperienza): “Dé a l’é mia fòrsa. An chiel i l’hai fiusa. I l’hai tëmma ‘d nen. I l’hai nen tëmma dle disgrassie. Për lòn i l’hai gnun afann. I l’hai ant ël cheur la pas ëd Nosgnor – na ròba che peul nen spieghesse bin, ma ch’a-i é. Chi ch’a disìa parèj, tra l’àutr, a l’era soens gravà ‘d sagrin, e a savìa lòn ch’a disìa. As trata nen, però, ‘d na pastija për pasiesse ij nerv, për deurme. As strata nen ëd cheicòsa për an-nebié ‘l servel, coma ch’as tratèissa ‘d pijé na dròga. A l’é la condission, la premëssa d’assion ch’a l’ha da seurte an nojàutri. Coma ch’i vdoma ant la quarta letura, coj ch’a ‘rseivìo volenté ‘l mëssagi ‘d Gioann Batista, a-j ciamavo: “Còsa l’om-ne da fé adess?”. A-i è ‘d conseguensa d’assion ch’a seurto dal don ëd la pas dël cheur arconcilià con Nosgnor. An sù col fondament-lì i l’oma da desse da fé a A-i é d’assion costrutive da buté an pràtica an sël fondament e esempi ‘d Nosgnor Gesù Crist. Gnun-a depression e ‘d man fiache, pa nen ëd sicuresse false, ma d’assion “ëd qualità”, edificassion creativa. L’evangeli a l’é sèmper n’angagg: i l’oma da vivlo e proclamelo.
La vnùa dël Salvator Gesù Crist a l’era stàita nunsià ‘d manera ciàira dai profeta d’Israel vàire sécoj prima, e peui da l’ùltim dij profeta, Gioann Batista – Batista a l’é pa ‘n nòm ma a veul dì “col ch’a batesa”. Gioann, ch’a vivìa ant ël temp ëd Gesù midem, a stà al sènter ëd nòstre leture bìbliche ‘d costa duminica, comprèis l’evangeli. Ël servissi ch’a l’avrìa rendù Gioann a l’era stàit preanunsià ‘d manera profética fin-a da sò pare, Zacarìa, apress ëd soa nassensa. Costa professia i la trovoma ancheuj ant la prima letura: la càntica ‘d Zacarìa, dal prim capìtol dl’evangeli ‘d Luca. An costa càntica, Zacarìa a làuda la fidelità ‘d Nosgnor Dé a Soe promësse arportà ant le Scriture Sante. Gioann Batìsta a dventa an cole soe paròle ‘l model ëd coj ch’a nunsio che an Crist i l’oma ‘l Salvator ch’a l’avrìa liberane “da la man dij nòstri nemis”. Col ch’a l’é ‘l nemis pì grand che mai nojàutri i podrìo avèj? A l’é ‘l pecà e la mòrt, ch’a n’é la conseguensa ùltima. Ant ël top d’ës mond, ël Crist as dimostra esse la lus, ël ciàir, për guidé ij pass ëd nòstra vita e mnene torna an comunion con Dé. L’anonsi dj’antich profeta a l’é presentane da nòstra sconda letura dal lìber dël profeta Malachìa. Cost profèta a l’avìa nunsià che ‘l Crist a l’avrìa “fàit brusé” la corussion dël pecà ch’a guasta ‘l cheur d l’òm tant da rendlo giust e agradì a j’euj ëd Nosgnor. As trata nen ëd teorìe, coma ch’i vëdoma ant la tersa nòstra letura, anté che l’apòstol Pàul a ringrassia Nosgnor për l’euvra ‘d trasformassion ëd le vite ‘d coj ch’a j’ero fidasse an Gesù ant le sità andova ch’a l’avìa predicà l’Evangeli. Ëdcò nojàutri i soma ciamà a liberess-ne da tuti j’antrap ch’a fan impediment a la pien-a acetassion d l’euvra ‘d grassia ‘d Gesù an nòstra vita e marcé parèj an sla vìa ‘d Nosgnor. L’om-ne mai pensà a chi ch’a vorìa che nojàutri i stèisso lontan da Chiel, e përchè?
Chi ch’a l’é col ch’at arciama sèmper a la ment j’eror, ij pecà ch’it l’has fàit an passà, ch’it ses arpentiss-ne, ch’it l’has confessà e ch’it na ses ëstàit përdonà an Crist? A l’é ‘l nemis ëd Nosgnor ch’a vorìa dene ‘d torment për fene dubité dla grassia ‘d Dé. I dovrìo pa pensé che dij pecà confessà, chiel as n’arcòrda. I l’oma mach da angagesse ùmij an sla stra giusta che Nosgnor a l’ha mostrane, second j’espression dël Salm 25, ch’a l’é nòstra prima letura bìblica ancheuj. Le promësse ‘d Dé, ch’a l’é nòstra giustissia, cole ch’a son ëstàite anregistrà ant la Bìbia, a son ëd grassia e ‘d vita neuva, a son vere e a van sèmper an efèt. Coste promësse a son fortìe dal profeta Geremìa an nòstra sconda letura: a riguardo la vnùa dël Salvator Gesù Crist, “l’arbùt ëd giustissia” dla casà ‘d David. L’apòstol Pàul, ant la tersa letura, contut, a và bin dë dlà dla prima vnùa dël Crist: a varda a la certëssa che Chiel a vnirà torna an tra ‘d nojàutri. I l’oma da prontesse për col artorn, con na vita d’amor e ‘d santità. A l’é për lòn che nojàutri ij cristian i butoma pa nòstra speransa ant ëd fàusse promësse uman-e: sossì an guerna e an angagia. Peui, la letura da j’evangej an presenta ‘l discors profetich che Gesù a l’avìa fàit ai sò dissépoj a propòsit dj’aveniment bolversant ch’a na sarìo stàit amplicà an soa generassion ëd lor. A-j lo disìa pa për sagrineje, ma ‘d manera realìstica për rinforseje, l’ora che ‘d preuve a sarìo abatusse sà ‘d lor. S’a l’avèisso, an efet, vardà sèmper anans, a sarìo scampà da la dësperassion an sl’aspettativa d’ancontresse un bel dì con Nosgnor ant la glòria. An vardand anans con përseveransa, ëdcò nojàutri i podoma superé ij moment dificij quand ch’an càpito.
Le leture bìbliche dë sta duminica a nunsio la regalità ‘d Gesù Crist an sl’univers antregh. A-i é gnun d’àutri coma Chiel ch’a peussa salvene dai nostri pecà e esse la guìda sicura anvers tut lòn ch’a l’é ver e giust. Nòstra tersa letura, ciapà dal lìber dl’Arvelassion (o Apocalisse), a l’é cola ch’a lo fortìss an ëd tèrmin ciàir e inmedià. A buta an evidensa coj ch’a son ij sò privilegi, la sostansa ‘d soa euvra ‘d salvassion e che ‘n bel dì Chiel a sarà d’artorn an glòria, coma ch’a l’avìa nunsià. La regalità dël Crist, tutun, a peul nen esse mzurà, comparisionà, a lòn ch’a fan j’autorità ‘d ës mond. Coma che chiel a agiss a l’é motobin diferent da coma ch’i soma costumà a vëdde ambelessì. Che Gesù a sìa ‘n rè divers da tuti j’àutri as peul vëdd-se da nòstra quarta letura, ch’an conta ‘d la vòta che Gesù a l’era stàit rabastà an giudissi ‘dnans a Pilàt, ch’a l’era ‘l governator roman ëd la Palestin-a e ‘l rapresentant dl’imperator. Ansema ai cap di giudé, lor a pensavo d’esse ‘dnans a ‘n soversiv pericolos, un “concorent”, a un ch’a butava ‘n question soa autorità ‘d lor e ch’a fussa mach da eliminesse ‘l pì tòst possìbil. L’ùnica soversion che Gesù a l’avrìa rapresentà a l’era cola dij valor che lor a sostnìo e ch’a l’avrìo fàit bin a arnunsié. Nòstra prima e sconda letura an presento ‘l përsonagi dël rè David, protòtip ëd la regalità dël Crist, dont la famija Gesù a n’era ‘l dissendent. Ël Salm an parla dl’angagg ëd David a realisé an Gerusalem d’un templi degn ëd Nosgnor, për ancontresse con Chiel an preghiera e për dimostreje soa arconossensa për esse stàit sernù, chiel e ij sò dissendent, a sò sërvissi. La famija ‘d David a l’era stàita ciamà da Dé a esse lë strument ël pì important për porté anans ij sò propòsit an ës mond. La promëssa ‘d Dé, contut, a l’era condissionà da l’osservansa dël Pat ch’a l’avìa stabilì con israel, ch’a na definìa ij termo. Che d’àutr se pa ‘l rapòrt con Nosgnor Dé e l’ubidiensa a Soa volontà, a podrìa, an efet, dé na significassion a nòstra vita? Sossì a l’é fortì da le paròle darié ‘d David anans ëd meuire, ch’a son arportà an nòstra sconda letura. A son la selebrassion dl’Aleansa eterna an tra Israel e Dé, “l’acòrd ch’a conten ch’a l’é rangià e garantì precis”. A l’é mach cora ch’i butoma Gesù ‘n sël tròno ‘d nòstra vita, cura ch’i arconossoma e is sogetoma volenté a soa regalità ch’i trovroma ‘l compiment ëd nòstra vita.
A-i é na diferensa ‘d sostansa an tra ij lìber dë stòria ch’an fan ëstudié ant le scòle e la Bìbia. Ij prim an parlo dle imprèise dij potent d’ës mond, ëd soe cort e dij gran edifissi ch’a l’han fasse fé a soa glòria ‘d lor. A l’opòst, la Bibia an conta la stòria ëd përson-e sèmpie, gent dël pòpol che, a j’euj dël mond a l’avìa gnun-a importansa – al massim mach për esse dësfrutà al servissi dij prim. An efet, a l’é la gent ch’a conta nen, ij déboj, ij mìser, cha l’han ant ij racont ëd la Bìbia l’amportansa la pì granda. A son lor ij protagonista ch’a fan la stòria ch’a l’ha ‘n valor pì grand ant ij propòsit ëd Dé. Mentre che l’orgheuj e l’arogansa dij potent a l’é fàit a tòch e umilià dal giudissi ‘d Dé, la Bibia a magnìfica ‘d përson-e tanme Anna, na fomna “da pòch” e “‘d provinsa”. Chila a patiss ëdcò la condission ëd podèj nen caté ‘d masnà e ‘d crasament. A l’é soa càntica ‘d làuda ch’a l’é l’oget ëd nòstra prima letura. Anna a ringrassia Nosgnor che chila a l’é stàita sernùa për buté al mond, malgré tut, un përsonagi ch’a sarìa stàit ëd significassion për dësvlopé la stòria ‘d Nosgnor: ël profeta Samuel. An costa càntica, Anna a buta an evidensa pròpi l’euvra ‘d Dé ch’a umìlia ij potent e esalta j’ùmij. La sconda letura a parla dl’aflission d’Anna për avèj nen podù caté ‘d fieuj, ëd soa preghiera afoà e coma Dé a-j la concèd. Chila a ‘avrà na masnà che peui a la consacra a Nosgnor e a dventrà ‘l gran profeta Samuel, ch’a pijerà ‘n pòst ëd significassion ant la stòria dla salvëssa. As trata dl’istessa stòria ch’a l’avrà sò cò, a sò temp, ant la vicenda ‘d Gesù ‘d Nasaret. Chiel, ch’a apartnìa pa a le caste dël podèj sivil e religios, a dventerà l’ùnich e sol Grand Sacerdòt përché nojàutri i peuda avèj l’intrada ant la comunion con Dé, parèj dësvergognand le pretèise dle religion d’ës mond. A dimostra sossì nòstra quarta letura, ciapà dai vangej. Chitand për sèmper con ij sò dissépoj ël Templ ëd Gerusalem, chiel a lo “bandon-a a sò destin” e a na profetisa la dëstrussion. A l’é për lòn che Gesù a avertiss ij sò dissépoj ëd nen lassesse sbaluché da la grandeur ëd coj edifissi e liturgìe, përché la stòria ‘d Dé, cola ch’a conta ‘d pì, a va dapress a ‘d senté opòst a lòn che cost mond, an soa vanità, tant a apressia. Costa-sì a l’é n’amonission che ‘dcò nojàutri i l’oma da manca d’arsèive. Cola sarà che nojàutri i sernoma?
Giòb a fortiss soa nossensa. La fin dj’ipòcrita. Giòb a parla dla sapiensa.
A peudo nen contesse le inissiative dl’òm, tant bon-e che grame, ch’a falisso dël tut. Che ‘d vergògna: a duro për un pò ma peuj a fondo coma ‘d fiòca sota la calor dël sol. Përchè a càpita parèj? Përchè, coma ch’a dis ël Salm 127: “S’a l’é nen Nosgnor ch’a fabrica la ca, a serv pròpi a gnente ch’ ij fabricant as dago tant da fé”. Dé a l’é ‘l sovran e a son mach ij Sò progèt coj ch’as compiran sicur. A son savi coj che, anans ëd fé cheicòsa, a serco ‘d comprende cola ch’a sìa la volontà ‘d Nosgnor e as na conformo. Cola-lì a l’é l’esperiensa ‘d Ruth, la moabita, dont la stòria i andoma anans a lese ancheuj. Chità ij sò dìo fàuss, coj ‘d soa gent, chila as angagia ‘d cheur con ël Dé ver e viv, ël Dé d’Israel. Parèj, chila as anseriss ant la stòria ‘d Nosgnor e a sarìa peuj dventà fin-a l’antica dël famos rè David. Nàutra ròba ch’a l’é pa durà, ma ch’a l’era mach provisòria a l’era la pràtica dij sacrifissi. Cola pràtica-lì a l’é vnùa a la fin quand che Gesù, ël Crist, a l’ha dàit Soa vita antrega an sacrifissi për ël përdon dij pecà, përchè ‘d sò sacrifissi lor a n’ero mach la prefigurassion profètica. An parla ‘d sossì nòstra tersa letura, ciapà da l’epìstola a j’ebréo. La futilità e l’ipocrisìa dij cap ëd la religion e dla polìtica, a la fin, a l’é cola che Nosgnor Gesù Crist a condan-a an nòstr a quarta letura, dal vangel ëscond san March. Lòn ch’a conta ‘d pì, a j’euj ëd Dé, a l’é la fej umil e la dedission ëd na pòvra vidoa, ch’a l’era antlora ‘d gnun-a ‘mportansa e fin-a dësfrutà e dëspressià. A sarà chila a esse anserìa, con tuti j’onor, ant la stòria ‘d Dé e pa coj-là. A sò compiment a vniran ij propòsit ëd Dé e lolì a l’é sicur coma la mòrt e ‘l giudissi ch’a vnirà dòp!
Aparission ëd Nosgnor a Gibeon; Le richësse ‘d Salomon; Le preparassion për la costrussion dël Templ
«
1
2
3
4
5
…
12
»
“Nojàutri i l’oma ‘d mej!”: sto-sì a podrìa esse ‘l titol ch’i podrìo deje a le quatr leture bìbliche dë sta sman-a. Coste leture-sì a indirisso nòstra atension al Dé ver e viv, oponendlo a le promësse veuide ‘d coj ch’a comando an ës mond e a soe divinità. Chiel a l’é ‘l Dé d’Abram, d’Isach e ‘d Giacòb, ël Dé fedel e sincer ëd Gesù Crist. An efet i podoma pa fidesse ‘d coj che, an ësto mond, a l’han ëd podèj. Lor a peudo nen salvene, bele se, coma ‘d blagheur, a diso ‘d podèjlo fé. Ij cacam, ij papaver ëd cost mond a fan mach ëd promësse veuide e a veulo dësfrutene pr’ ij so anteresse ‘d lor. Ël Salm 146 a l’é la testimoniansa dël pòpol ëd Nosgnor ch’a làuda Col ch’a l’ha dimostrà d’esse ‘l Liberator, e che mach Chiel a peul ess-lo. Ant la sconda letura i trovoma Rut, la moabìta, ch’a l’avìa fàit l’esperiensa dël Dé ver e viv e ch’a sarìa mai pì artornà a le divinità che soa gent a-j rendìa l’adorassion. Bele se chila a l’era ‘nt na situassion arzigosa an famija, a l’avrìa sèmper compagnà soa madòna Noèmi, ant la fiusa che Dé a l’avrìa provëddù për lor. La person-a e l’euvra dël Signor e Salvator Gesù Crist a l’é proclamà ant la tersa letura coma “pì granda” che qualsëssìa prèive e religion d’ës mond. A la fin, ant la letura da l’evangeli scond March, Gesù, quand ch’a respond a na question ch’a l’avìo proponuje an sij comandament, col ch’a l’é ‘l pì ‘d pèis, a dis: “…ël Signor, Dé nòst, a l’é l’ùnich Signor. Veuje bin a Nosgnor, tò Dé, con tut tò cheur, con tuta toa ànima, con tùit ij tò pensé, e con tuta toa fòrsa”. Për chiel, Nosgnor Dé a l’ha da esse amà e servì con tute nòstre facoltà, përché ch’a l’é degn e nòstra vita a dipend da Chiel ant tut e për tut.


c: text/html

text:
Pigri
Pigra (inscì anca in Italian; Pigri in del dialett del loeugh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 258 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,3 km² e ona densità de 60 ab./km².
El paes el se troeuva in de la Val d'Intelv e l'è tacaa ai cumün de Argegn, Blessagn, Colònn, Dizzasch, Lain.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Pigri l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La stanza ch’è endrizzada a moda moderna en la citad veglia da Cuira, duai esser in lieu nua che persunas ord la LGBTQ+ communitad duain sa sentir da chasa, di il lavurer social, Holger Niggemann. Per ina giada èn persunas betg eterosexualas en la maioritad, tge che duai mussar cunzunt als giuvens ch’els n’èn betg persuls.
Purschidas da l'uniun sozialwerk.LGBT+
Durant las purschidas cun il num «treff.LGBT+» duain giuven e vegl pudair sa barattar, tschintschar sur da lur quitads, ma era ir per agid tar ils lavurers socials. Saja quai sch’els u ellas han problems a chasa, dovran agid tar il coming-out u a la plazza da lavur.
Impurtant saja al sozialwerkt.LGBT+ che la cussegliaziun è a moda e maniera lucca – e betg en furma da discurs be en dus en stanzas serradas vid ina maisa, mabain discurs en la gruppa en ina lounge. Sche quests discurs persunals èn dentant giavischads, porschan els era quai.
Tranter auter porscha il sozialwerk.LGBT+ mintga mardi, mesemna e sonda sentupadas e mintga dumengia in «walk & talk», nua che persunas ch’èn queer s'entaupan per ir ensemen a spass. Entras las mesiras da corona èn ils plazs tar las differentas purschidas limitadas, uschia ch’els hajan da far pliras gruppas pitschnas, perquai che l’interess saja grond, di Holger Niggemann.
Desideri tar ils creschids
Ma betg mo giuvens e giuvnas hajan grond interess vid la nova purschida, era creschids omosexuals hajan il desideri d'in lieu da sentupada, di il lavurer social. Cunzunt il temp da corona saja fitg grev per persunas creschidas ord la LGBTQ+ communitad che abiteschan en il Grischun, perquai ch’ellas sa sentian fitg isoladas. Tranter auter perquai ch’i na dettia betg propi INA communitad da la LGBTQ+ en il Grischun sco per exempel a Turitg, di Holger Niggemann. E quai nov local saja in pass en la dretga direcziun per midar quai e realisar ina communitad en il Grischun.


text:
L'uffizi federal da sanadad è vinavant optimistic che la Svizra po vaccinar tut las persunas che vulan quai, fin la fin da zercladur. Ins saja en il plan cun las vaccinaziuns, ha ditg la vicedirectura, Nora Kronig avant las medias a Berna. Il favrer haja la Svizra survegnì radund 640'000 dosas e fin il mars duai dar in ulteriur milliun dosas. Il volumen creschia da mais tar mais.
Era il dumber da dosas ch'ins ha gia vaccinà crescha cuntinuadamain:
Gist perquai ch'il virus vegnia ad occupar vinavant, saja impurtant da vaccinar, uschia Martin Ackermann da la Task Force scientifica:
Quai che pertutga las novas infecziuns, sa mussa il BAG però precaut. Il dumber na giaja betg pli enavos mabain plitost levet ensi.
La survista da cifras e fatg en Svizra ed en il Grischun:
Actualmain ademplescha la Svizra be in dals quatter criteris ch'il Cussegl federal aveva fixà per schluccar ulteriuras mesiras ils 22 da mars.
Betg ademplì:
- L'incidenza da 14 dis è actualmain tar 168,36. Quella sto dentant tenor premissa esser ils 17 da mars sut l'incidenza da 14dis dal prim da mars (165,89). Quest criteri n'è uschia betg ademplì.
- La rata da positivitad en la media da 7 dis è per il mument tar 5,0%. La valur stuess esser sut 5%. Quest criteri n'è uschia betg ademplì.
- La media da 7 dis da la valur da R è per il mument tar 1,08. La valur stuess dentant esser tar sut 1. Questa valur n'ademplescha il mument betg il criteri.
Ademplì:
- Sin las staziuns intensivas sa chattan 181 persunas pervi da Covid-19. Vegnì definì era ch'il dumber sto esser sut 250 persunas. Quest criteri è ademplì.


text:
Oblast de Volinia
L'Oblast de Volinia (BoлиHcbka oблacTb in ucrain) a l'è un oblast de l'Ucraina con caploeugh Luc'k, in pè del 4 dicember 1939. El so governator a l'è Yuriy Pohuliaiko e 'l confina con Regione di Brėst, oblast' di Rivne, oblast' di Leopoli e Lubelskie.
El gh'ha 1038457 abitant e l'è grand 20143 chilometer quadrad.
Partizzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è partid in distret de Horochiv, distret de Ivanyči, distret de Kamin'-Kašyrs'kyj, distret de Kiverci, distret de Kovel', distret de Ljuboml', distret de Lokači, distret de Luc'k, distret de Ljubešiv, Manevic'kyj rajon, distret de Ratne, distret de Rožyšče, distret de Šac'k, distret de Stara Vyživka, distret de Turijs'k e distret de Volodymyr-Volyns'kyj
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su oblast' di Volinia


text:
Barià
Barià (nòm uficiàl en italià: Bariano) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la basa pianüra a 22 km de la sità e a 114 méter söl lièl del mar.
El g'ha 4 342 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 7,0 km² e 'na densità de popolasiù de 620 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Careàs, Fara de Söla, Fornöv, Morèngh, Pagassà e Romà.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Barià l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Amez il temp da corona ha la vischnanca sviluppà sut la direcziun da Linda Netzer il maletg directiv 2030. La manadra da svilup dal lieu è stada surpraisa dal grond interess dad indigens e possessurs da chasas u abitaziuns da vacanzas, d'elavurar in tal maletg directiv.
La communicaziun sco fil cotschen
Per Linda Netzer è il maletg directiv la basa per il futur da Surses. En otg puncts vuless la vischnanca lavurar, e concretisar las ideas. Quels puncts èn l'administraziun e politica, turissem e temp liber, infrastructura publica e segirtad, abitar e furmar, economia e svilup, natira ed ambient, furmaziun e cultura ed anc fatgs socials e sanadad.
Ussa saja dumandada ina buna communicaziun averta e transparenta per ch'il maletg directiv na resti betg in tigher da palpiri. Uschia possia la populaziun da Surses vegnir integrada en in proxim pass en il svilup a favur da la val.


text:
En sia lavur da bachelor a la Scola auta spezialisada dal Grischun s'occupa il student da 26 onns cun strategias, co sviluppar eveniments sco l'Open Air Lumnezia e proximamain vegn el ad esser fatschentà cun il project «Stizun Lumnezia». Pia, Lumnezia total.
Gianfranco Soller : «Jau sun Lumnezian cun corp ed olma»
Cun 5 onns è el stà per l'emprima giada a l'Open Air Lumnezia, dapi ch'el ha 16 onns dat el scola da skis en Lumnezia, el è engaschà intgins onns tar ils pumpiers da la Lumnezia e gida era durant il festival 2022 sco voluntari tar l'Uniun samaritana Lumnezia.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Quatter onns suenter la medaglia da bronz a Sotchi è la squadra naziunala puspè sa qualifitgada per ils quartfinals. En lur segund gieu a Pyeongchang han las dunnas svizras gudagnà cunter il Giapun cun 3:1. Als ultims dus campiunadis mundials avevan las hockeyanas mintgamai manchentà ils quartfinals.
Sara Benz, la giuvna da 25 onns da Winterthur, ha en il segund terz aifer 171 secundas fatg dus gols. Benz ha dapi Sotchi manchentà duas stagiuns pervi dad ina stremblida dal tscharvè, cunter il Giapun è ella però puspè stada cumplainamain en furma. Per il 3:0 ha lura Alina Müller procurà en la 45avla minuta.
Excellent è er puspè la prestaziun da la golia Florence Schelling stada. Suenter che la Svizra ha gudagnà cun 8:0 cunter la squadra unida da la Corea, ha Schelling survegnì pir suenter 107:33 minutas da quest turnier olimpic l'emprim cuntragol.
RR novitads 11:00


text:
Novella IX della Giornata I del Decamerone (Lumbaart)/9
Una nuvela del Bucasc[edit]
Dialet de Budrio[edit]
A degh donca che al teimp dal prem re 'd Zipri, dop la conquesta 'd Tera Santa fata da Gufreid ed Buglion, al suzzdè che una gran sgnoura 'd Guascogna l'andè in pelegrinagg al Sant Sepoulcar e, turnand indrii da là, arivand a Zipri, la fu scarniä da zert umazz capazz ed tut al mond. E, pruvand un gran magon, seinza psers cunsular, la pinsè 'd ricorar al re. Ma a 'j fu det che al sree staa teimp pers, parchè l'era un om bon da gnent e vigliach al punt d'an saveir andägh brisa castigär ägli ufeis fati ai atar, ma da tors in santa pas queli fati propri a lù; 'd mod tal che chi aveva un qualch vlein, al se sfugäva fagandi qualch insult. La dona, sintand quest, e cgnussand d'en pseir utgnir giustezia, la dezidè per cunsulars dal sò dëspiaseir ed tor in bal al re per la sò vigliacarii, e la 's presentè a lù zigand, es la 'j dess: "Sacra curouna, mé a 'n vegn brisa a la vostra preseinza parchè a spera ch'a 'm sepa reis giustezia pr'al tort che a m'è staa fat, mo almanch, parchè a i ava una qualch sodisfazion, a 'v pregh che m'insegnädi com vó a supurtädi quii che a seint che i v'en fat, parchè, imparand da vó, a possa supurtar con pazenzia al mì; che, al Sgnour al sa, se mé a v'al regalress vluntira, s'a psess, da zò che vó a 'v tulii incosa in santa pas".
Al re, che fein aloura a 'n s'era miess d'ignent, com s'al se dsdass in quel mumeint, cminzipiand dal tort fat a cla dona, che al punè con gran severità, al dvintè rigurusessum con tut quii ch'fessan quäl contra l'unour dla só curouna.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 136
Dialet de Medicina[edit]
Donca a giva che là ind al temp dal prem re 'd Ziperia, dadop che Goufreid 'd Bujon l'eiv tolt al poussess ed Taira Sänta, al veins a suzzeider che una zintil dona ed Guascogna che l'ira in viazz pr'andär al Sant Sipaulcr, la fot, la puvrina, schergniä malameint da insuquant birbò per la strä. La pianziva e la s'arsintiva dimundi de la figura, e la vriva almanch ch'u 'j fuss fat giustezia, la fé i sù a cula quistion pr'andär dnanz al re dal paies per bser cuntàj tut quel che j'ira intravnguu. Bensì, prema d'andàj la vuss tor cgnussanza dal natural e dal pinsament dal re, sperand ben po' che al tulass al sò vindet, send dona. Oh, vita! L'imparé ch'l'ira un vigliach che al tuliva lezz da tutquant in cambi 'd dàla; e ch'al srev staa temp inutel fars da cal colà. A seinter st'antefona l'armas intardeta, mo pur per bser cunsalärs 'd qualche fata l'andò istessament con anem 'd pzigär la dibulezza 'd qual mincion. Con i lagremon ai occ, la si fé inanz e la 'j dess: "Al mì sgnaur, a 'n vegn miga a la sò prisenza per dmandär vindeta dal tort che a i ho avuu, ma per cunsulärm a 'm sibess 'd jutär li sgnurii, s'l'ha qualch ufeisa ch'al suporta tant, ch'a 's bsamen un per l'alter fars curagg, e anzi ch'u m'insegna cla pazienza che l'ha avuu ló a sustintär el sau".
Al re s'arsinté dal pzigot e d'alora in poi, com un che se dseida, al s'mess al bon, al fì vindeta dal tort de cla sgnurina e al perseguitò qualunch che fess contra la sò curouna.
ibidem, pag. 138-139


text:
Dialet bargajot
Al Bregagliot l'è 'l dialet parlaa int la Val Bregaglia in Sguissara. El dialet bregagliot, suratüt quel de "Suraporta", l'è assee impurtant perchè l'è vün di dialet che scüsen de "puncc" intra i parlad insübregh (valtulines) e quij rumancc (puter).
Aspet Generaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un trat cumünabel intra 'l Bregagliot e 'l Rumanc l'è la "prepalatizzassiun" de la velar "ca" (e "ga") in "cja" (e "gja"), che pö l'è la carateristega prinzipala e püssee relevanta di parlad returumaneggh (rumanc, ladin dulumitan, növ ladin - cadurin e nunes-, e furlan) e ch 'in di parlad insübregh al didincö l'è limitada ai sit püssee perifeggh (un quai dialet verban, un quai dialet tesines e, per l'apunt, 'l Bregagliot). Per esempi:
Un olter trat cumünabel intra 'l Bregagliot e 'l Rumanc l'è 'l mantegniment di cobi cunsunanteggh latin "cl", "pl", "fl", "bl" che in asquas tüt i olter variant Insübreggh inscambi hin devegnüü "cj", "p-", "fi/f-", "bi/b-" (a difarenza del talian induva hin devegnüü "ch", "pi", "fi", "bi" ). Un para d'esempi:
Pö gh'è anca 'l lessegh che in del Bregagliot 'l sent de bun l'inflüenza marcada del Rumancc. Un para d'esempi bej sempliz:
Besogna mensiunà 'l plüraa che in del Bregagliot, suratüt in di nom de dona, 'l sumeja a una via de mezz intra 'l Rumancc e l'Insübregh: el sumeja che in di secui passaa tücc e trii i lenguagg (Rumancc, Insübregh e Bregagliot) gh'even l'inscì-ciamaa plüraa "sigmategh", ciuè 'l plüraa cun la "s", ma pö sia 'l Bregagliot che tüt i olter parlad Insübregh han perdüü la "s", e l'Insübregh cumün, segunda i sò regul che vören la "a" a la fin de la parola dumà in poch plüraa, cuma per esempi el Prublema - i Prublema, l'Artista - i Artista, e.i.v. l'ha perdüü anca la "a" menter che'l Bregagliot, grazia a la sua prussimedà geugrafega cunt el Rumancc l'ha mantegnüda. Un esempi:
In ültem besogna anca dì che una lengua l'è minga dumà quista u quela regula gramategala, quista u quela parola, ma anca e suratüt "müsegalidaa", "möd de dì", "cultüra", e.i.v., tant l'è vera che Bregagliot e Engadines, quand ch'hin dree a parlà cadavün in la sua lengua, se cunprenden senza di gran prublema. Tant per dì 'l bregagliot de Suraporta l'è ben "püssee returumanegh" de l'Ampezan, de'l Cadurin, de'l Nunes, e, in fin di cünt, anca del Fassan, e inscì l'avaria la "pruteziun" del staa Talian, se la Val Bregaglia la füdess in Italia, ma 'l sumeja che i Bregagliot han scernii l'Italian, inscambi del Rumancc, cuma lengua leterala parchè la Val Bregaglia l'ha inbrazzaa la Fee Prutestanta ben prest e alura inscì la s'è truvada una mota de predegadur Prutestant che scapaven, e ben in pressa, de l'Italia, e i medem han tacaa sü alura a predegà l'Evangel segunda i tes Prutestant in Talian, e inscì, già che la lengua de l'Evangel e de la gent "colta", la gent de Gesa, l'eva 'l Talian, i Bregagliot han tolt la Lengua Taliana 'ma lengua leterala.
I mes de l'an[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sotaporta[Modifega | modifica 'l sorgent]
Test[Modifega | modifica 'l sorgent]
Un estrat de un test in Bargajot
L'istess Test chi de sura puspunüü in Insübregh (Milanes Volt):
Gniven föra de Malengh (Val Malengh - Valtulina), sgiò de sura 'l Pass de'l Müret. In del passà föra e sgiò, riaven föra a'l Malögia (Pass de'l Malögia - Maloja in Tudesch e Talian). La roba la tueven dij Turiani, che gh'even aj quij temp lá una butía propi denanz a la scöra. Per chela resun chí, nüjolter scular, di völt in utün, vedevum rià quij omen chí cunt sü la maja de lana e i bragh de velüü. De lí a un mument i prím gniven giamò föra de la butía cunt i sach cargaa sü. I pugiaven sgiò dedree al mür u in sü la bancheta denanz a la vedrina (de la butía). Speciaen che gniven föra anch ij olter. Saran staa un set u vot in tüt. Quij li de föra ciciaraven e rieven. Nüjolter bágáj avarium minga ris'ciaa de 'ndagh trop arent. Restavum in sü la nosta banda de'l stradun e vardavum. Gh'evum un puu de pagüra di chi omen chí. A la fin di cünt (in fin de la fera) feven rob ch'eren pruibíi, almanch par i Talian. Par i Sguissear, inscambi, "quel che nüm savevum (che faseva)" l'eva negot che l'avaría pudüü menà in fal.
La parabula del Fiö Trasun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ün òm veva düi fì.
E plü giuvan dgét con sè bap: “Pà, dam la mè pärt da roba!” E 'l lur sc'partìt i sè ben.
E pòch dì 'drè, cur ch'al plü giuvan vet tüt quant robaciä, al get davènt in ün päés lontän, e là 'l dissipàt la sè roba, menànd na vita desc'mesüräda.
E cur che 'l vet tüt fat andä, al nit 'na gran famina in quel päés, e 'l sc'comanzàt ä sentì la miseria.
Alura 'l get e 's metèt äl servisei pet ün da quij dal päés, ch'il mandàt int i sè fond ä cürä i porcc.
E 'l véss dgiüü güdgent da 's podè saziä da quel ch'a mangiävan i porcc; ma negün n'i an deva.
Ma, s'impensand pel se stess, al dget: "Quanti mersenari henn in la cà da mè bap gran bundiänza da pän, e gé i mör da fam!
I 'm voi levä e andä ter mè bap, e ei dgerà: Mè pari, i ha pacää contra 'l Sel e dinänt a té;
E i no son plü degn d'esser nomää tè fì; tràtam pür sc'cu ün di tè mersenari"
A 's levàt, dunch, e nit ter sè bap; e niand, ene da luncc, sè bap la vdèt, e 'n vet cumpasciun, e 'j curand incunter, ä s'è bütat äl sè col e l'ha büciat.
Ma 'l fì dget: "Mè bap, i ha pacää contra 'l Sel e dinänt a té; e i no son plü degn d'esser nomää tè fì"
E 'l bap dget con i sò fämej: "Portè 'l plü bel vasc'tii e l'äl trädge ent, e metèj ün änèl äl sè det, e de lan scärpa ai sè pè
E menàm l'avdèl grass, e mäzzàl, e 'l mangiàm fasgiand bela vita
Perchè ca quest mè fì l'era mort e l'è risüscitää; l'era perz, e l'è trovää"; e i scomanzätan ä stä älégher.
El plü vej di sè fì era fó i cämp, e 's retürnand e niand ver la cäsa, el sentit i son e i cänt.
E clamand ün di famej, al dumandat cur ch'l'era.
E quest el dget: "L'è nii tè frää, e tè bap ha mazzää l'avdèl grass, perchè ca 'l l'ha trovää sän e frisc"
Ma 'l ciapat la rabia, e no volet andà ent; e 'l sè bap, niand fora, a 'l pregat d'andà ent.
Ma 'l respondet e 'l dget con sè bap: "Vé, i ta servi tänci an e mai i no ha mancää äi tè cumand; e tütüna tü no m'hai dacc ün cävret da fà bela vita con i mè amigh
Ma dalunga ca quest tè fì, ch'ha fat andä la sè roba con sc'lètan femna, è nii, tüt i ha mazzää l'avdèl grass"
E 'l bap el dget: "Mè fänsc, tü è adüna pet gé, e tüt la mè roba è tiö;
Ma a 's nit fä bela vita, e stä älegher, perchè aquest tè frää era mort ma l'è risüscitää; l'era perz ma l'è trovää"
Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti Gallo-Italici, 1853, pag. 42
Una nuvela del Bucasc[Modifega | modifica 'l sorgent]
I dich donca ca int i temp dal prim re da Cipri, incura ca Goffredo da Bugliun al veva già ciapää la Tera Santa, l'è sücess ca üna sciura da la Guascogna l'è andacia ä fä ün pelegrinagg fin ä la Tomba dal Signur. Int al tornä indree, incura ch'l'è giüda riväda ä Cipri, la s'è imbatüda in certi balossun ch'i j'han facc gran vargogna e vilania. E lee, 'sta dona, la nu 's podeva dä ben; l'ha pansää d'andä dal re e 'j fä lan sè lamentänza. Ma varün i j'han dicc ca la fadiga la füss pardüda, perchè ca 'l re l'era ün om vil e da nagot, ca impè ga gastigä lan ofesa facia äi ältar, a s'an lasciäva fä a lü stess tücc i dì üna per sciort, cunt üna viltà ca l'era propi üna gran vargogna; da maniera ca tücc quei ch'i la vevan ciapäda sü, i j'han fagevan varüna pel svargognää, e inscìa i la sfogävan. Incura ca la sciura l'ha santii quel là, l'ha pers tüt la sparänza da 's pudé vandicä. L'ha però pansää pe 's vandicä ün poo dal sè dolür, da mordar ün zichetin 'stü misarabal re. Scichè lee a j'è andacia danänz bragiand e la diss: "Sciur re, i nü sün mia gnida chilò in la tè prasenza pel la sparänza ch'i abia da gnì vandicäda da l'afrünt ca m'è stacc facc, ma i 't voless soma pragä ca tì 'm digess, pè 'm sodisfä ün poo, cüsa ca tì ti fa ä süfrì i afrünt ch'i ha santii ä dì ch'i 't fan ä tì, e 'nscìa i 'mprendarà forsa da tì ä süfrì cün pazienza la vargogna ch'i m'han facc, ca Dio sa s'i 't la regalass gügient, soma ch'i podess, già ca tì ti lan sa tödel sü inscì ben"
Al re, ca infin in issa l'era stacc indülent e paltrun, l'è giüü 'ncusa ca 's dassdass sü dal son; l'ha scümanzää cün l'afrünt ch'i vevan facc ä 'sta dona, e n'ha facc gran vandeta. E pö, da là inänz, tücc quei ch'i fagevan vargota cüntar l'onür da la sè cürona a i parsaguitäva quant ca 'l podeva.
Giovanni Papanti, parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 631-632
Ligàm de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Tre par el mund, Racunt de Luigi Giacometti
- La dona con tre gamba, Racunt de Luigi Giacometti
- Tre puesia de Luigi Giacometti
- Articui in bregajot
- Test in bregajott
- Diziunari bregajot
Riferimènt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Luigi Giacometti, Elementi per una grammatica del dialetto bregagliotto di Sopraporta - Menghini (Poschiavo)
- Bianconi, S. (1998). Plurilinguismo in Val Bregaglia. Locarno, Dadò
- Stampa, G.A. (1934). Der Dialekt des Bergell. Aarau, Sauerländer
- Ueila!
- Intarvista cunt el Patrick Giovanoli de la redaziun de'l Ueila!


text:
La Slovaca ch'era gia suenter l'emprim percurs davanttiers, ha distanzià l'Austriaca Katharina Liensberger per dus dieschavels. Terza daventa Mikaela Shiffrin, cun in retard da 64 tschientavels.
Sulet per tschintg tschientavels manchenta Wendy Holdener in plaz sin il podest – ella daventa quarta. Michelle Gisin perda en il segund percurs duas posiziuns, e fa plaz set. Camille Rast daventa 21avla, Mélanie Meillard ha manchentà da sa qualifitgar per il segund percurs.
Vlhova ha il nas davant
Cun la quarta victoria da slalom en questa stagiun, ha Petra Vlhova puspè meglras cartas che Lara Gut-Behrami en il cumbat per la culla gronda. Il retard da 36 puncts ha ella barattà cun in avantatg da 64 puncts. E la sonda suonda in ulteriur slalom ad Are.


text:
historia
La pleiv Castrisch/Riein/Sevgein secumpona dallas pleivs, pli baul autonomas, Castrisch (cun diaspora Sevgein) e Riein. Omisduas pleivs ein sedecididas per la reformaziun suenter ch’ils artechels da Glion (1526) ein i en vigur.
La baselgia da Castrisch (Kästris) vegn numnada per l’emprema ga egl urbari dils beins imperials da 825, allura puspei egl urbari carolingic da 831 e quei sco „Ecclesiae Sancti Georgii in Kestris“; ei setractava dad ina pintga caplutta cun ina nav da 4,70 x 9,50 meters e d’ina apsida en fuorma da fier cavagl. Entuorn 1150 ei il clutger roman vegnius baghegiaus vidlunder. Igl onn 1470 succeda ina cumpletaziun en stil gotic. Cun la conversiun dils vischins da Castrisch tier la reformaziun ein quels da Sevgein (Seewis i.O.), ch’ein restai tier la veglia cardientscha, sesligiai dalla pleiv materna da Castrisch.
La baselgia da s. Nazari a Riein vegn numnada per l’emprema ga egl urbari carolingic da 831 sco atgna baselgia roiala. Igl onn 960 ei quella vegnida surdada agl uestg Hartbert da Cuera. Aunc avon igl onn 1000 ei il clutger carolingic vegnius baghegiaus. Dapi quei temps ha Riein s’udiu tier la gronda pleiv da Sagogn. Igl onn 1487 ei la pleiv da Riein daventada ina pleiv autonoma, alla quala la baselgia da s. Martin a Pitasch ei vegnida suttamessa sco filiala. La vischnaunca da Riein ei sedecidida sco ina dallas empremas vischnauncas dalla Surselva per la reformaziun.
Dapi il temps dalla reformaziun ei la matricula dils plevons cumpleta. Digl onn 1872 han Riein, Pitasch e Duin giu ina communitad da pastoraziun, Castrisch cun Glion dapi 1910.
Igl onn 1942 han las pleivs da Castrisch e Riein formau ina communitad da pastoraziun che ha cuzzau tochen 2005. Igl emprem plevon ei staus ser dr. Peter Dalbert, pli tard professer alla scola cantunala. Igl onn 2005 ein las pleivs autonomas sefusiunadas alla pleiv Castrisch/Riein/Sevgein.
(Autur: (c) ser dr. Jan-Andrea Bernhard)


text:
L'emprima versiun da la cunvegna da pasch avevan ils Columbians refusà il cumenzament d'october en in referendum.
Il president columbian ha da curt survegnì il Premi Nobel per la pasch pervi da sia bregia per elavurar il contract da pasch cun la FARC. El sa sprova ussa fitg da surlavurar il contract. El maina vinavant discurs cun la FARC sco era cun l'opposiziun e cun represchentants da la populaziun per chattar ina via or da la crisa.
Ils adversaris crititgeschan tranter auter che la Farc duai pudair sa participar sco partida a la politica.
45'000 sparids
La FARC aveva cumenzà il 1964 a cumbatter vers la regenza e gronds proprietaris da terren. En il conflict eran era autras gruppaziuns involvidas, sco per exempel la gruppa da guerilla ELN, paramilitars dretgs, e la mafia da drogas. Durant ils ultims decennis èn vegnidas mazzadas dapli che 260'000 persunas e passa 45'000 èn anc adina sparidas.
La regenza columbiana vul era entschaiver tractativas cun la segund gronda gruppaziun da rebels, la ELN.
RR novitads 11:00


text:
Denise Mützenberg
Aruè
Vallader, Français
Editions Samizdat, 2015, numer d’empustaziun 2-940 188-57-2
Poesia valladra
Poésie romanche de Basse-Engadine et du Val Müstair
La generusa antologia Aruè preschainta dimena tant per lecturas e lecturs rumantschs sco per quels francofons d’üna vart üna tscherna da poesias nouvas o chi han gnü pac resun, chi forsa fin qua nu sun mai cumparüdas tanter cuvertas d’ün cudesch. Da tschella vart propuona ella in üna contextualisaziun frais-cha poesias uschè cuntschaintas sco Il cumün in silenzi da Peider Lansel, Uclan dad Andri Peer, Not d’amur da Luisa Famos.


text:
Funtanei
Funtanei (nom ufizial in italian: Fontaneto d'Agogna) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara .
El gh'ha ona popolaziun de 2 689 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,2 km² e ona densità de popolaziun de 127 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Burbané, Cavajet, Cavaj, Cavaliri, Cressa, Cürésc, Ghem, Rumagnän e Sön.
Ultra che da l'Agogna, Funtanei l'è traversada anca dal Sizun. Anca se Funtanei l'è un cumün piscinin, el sò teritori l'è dividüü in d'un mücc de fraziun.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Funtanei l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bidens
Bidens L., 1753 (en bresà: furbizìna[1]) l'è 'n zèner de piànte erbàcee anöàle o perèni che fà part de la famìa botànica de le Asteraceae.
I è piànte zoocore che völ dì che la sò somésa la se tàca ai vistìcc, al pél dei animài o a le pène dei ozèi e i è trasportàde isé vèrs dele zòne nöe de colonizà. En chèsta maniéra le spéci del zèner Bidens i è riàde a creà colònie pò a gran distànse e 'nfìna a tacà sö ìzole 'n mès ai océani. Vergöne de chèste se le tróa en teretóre limitàcc e divèrse i è al dé d'encö en perìcol de estinsiù, per ezèmpe endèle ìzole Hawaii. Per vìa de l'asènsa de mamìfer natìd en chèste ìzole, quach vergöna de le spéci de Bidens de le ìzole oceàniche le g'ha la somésa che g'ha de méno de pelacì per tacàs e al sò pòst le g'ha svelöpàt dele caraterìstiche che i a àidia a éser trasportàde del vènt.
Tasonomìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
El zèner Bidens l'è 'mparentàt de vizì col zèner Coreopsis, e 'n sèrti càzi l'è difìcil determinà se 'na dàta spéce l'è de cunsiderà de 'n zèner o de l'óter; en piö, par che 'l zèner el sàpe mìa monofilétich.[2]
La tasonomìa del zèner Bidens per chèste rizù l'è cunsideràda "caòtica"[3], e 'l nömer de spéci che fà part de chèsto zèner l'è mìa gnemò stat definìt con ciarèsa, se cunsìdera che le pöde véser alméno 'ntra le 150 e le 250[4][5], con vergü che pènsa che 'l nömer giöst el g'hape de éser mìa tat delón de le 230.[6][7]
Distribusiù e habitat[Modifega | modifica 'l sorgent]
Le spéci del zèner Bidens i è distribüìde endèle zòne tropicài e 'ndèle regiù càlde temperàde de töt el mónt.[6] Le piö tàte de le spéci se le tróa endèle Amèriche, en Africa, e 'n Polinézia. Ghe n'è vergöne pò a 'n Europa e 'n Asia.[3]
L'habitat tìpich i è i pòscc ömecc, i pracc palüdus, le spónde de le póce e dei córs de àiva, ma apò zòne a égher (sèrte spéci i è cunsideràde 'nfestàncc).
De le 11 spéci spontànee de la flòra italiàna, apéna sich le crès sö le Alp. La tabèla ché sóta la mèt en evidènsa 'na quach informasiù a mèret de l'habitat, de le caraterìstiche del teré e de la distribusiù de le spéci alpìne[8].
Galerìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, "Vocabolario bresciano - italiano", 1817, [1]; scaricàbil per entréch ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)
- ↑ Crawford, D. J. and M. E. Mort. (2005). Phylogeny of Eastern North American Coreopsis (Asteraceae-Coreopsideae): insights from nuclear and plastid sequences, and comments on character evolution. American Journal of Botany 92(2), 330-36.
- ↑ 3,0 3,1 Ganders, F. R., et al. (2000). ITS base sequence phylogeny in Bidens (Asteraceae): Evidence for the continental relatives of Hawaiian and Marquesan Bidens. Systematic Botany 25(1) 122-33.
- ↑ Bidens. Flora of North America.
- ↑ Bidens. Flora of China.
- ↑ 6,0 6,1 Bidens. New South Wales Flora Online. National Herbarium, Royal Botanic Garden, Sydney.
- ↑ Bidens. The Jepson eFlora 2013.
- ↑ AA.VV. Flora Alpina, vulüm I, 2004 - Zanichelli , Bologna - pg. 468 - 470


text:
Battaja de Pavia (271)
La Battaglia de Pavia l'è stada combattuda in del 271 tra l'esercit roman de l'imperador Aurelian e i Alemann: el sconter l'è resultaa ona vittòria romana.
La battaglia combattuda a Pavia l'è stada la terza e ultima del sconter tra Roman e Alemann dòpo l'invasion barbara de l'Italia del 271. I Alemann eren staa battu a Fan, in di March, e ora eren dree a scappà longh la via Emilia, menter l'Aurelian ghe correva adree.
L'Aurelian l'ha fermaa la soa ritirada de lor arent a Pavia e là finalment l'è riessii a battei del tutt, cont el trà giò l'esercit intregh. I Alemann che hinn minga mòrt hann formaa vari grupp piscinitt, che però hinn staa tucc battuu de l'imperador.
Per questa soa vittòria l'imperador Aurelian el gh'ha avuu el titol de Germanicus Maximus. A bon cunt, la paura che aveven portaa a Roma i Alemann (paura che l'è tornada a fàss sentì anca vint ann dòpo) l'ha spingiuu l'Aurelian a la costruzion a Roma di mur che pòrten el sò nòmm.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Watson, Alaric, Aurelian and the Third Century, Routledge, 2003, ISBN 0-415-30187-4, p. 52.


text:
Niamey
Niamey l'è la capital del Niger, la cità piö 'mportànta del paés del pont de vìsta cültüràl e econòmich. L'è apò la cità piö grànda per dimensiù. La se tróa sö le spónde del fiöm Niger, pwer lo piö sö la spónda dèstra. La g'ha 'n indüstria de manifatüra de matù, prodócc en ceràmica e prudusiù de stòfe e vistìcc.
Endel 2009 l'ìa popolàda de 1.004.000 abitàncc[1]
Se pènsa che la sàpe stàda fondàda endel sècol XVIII, ma l'è restàda en cèntro de póca emportànsa 'nfìna a quan che i fransés i g'ha fat sö 'na postasiù coloniàla endei agn novànta del sècol XIX. Endel 1926 Niamey l'è deentàda la capitàl del Niger; la popolasiù l'è crisìda 'n pó a la ólta, de le 3.000 persùne del 1930, a presapóch 30.000 endel 1960, 250.000 endel 1980 e - a stà a le stìme 800.000 endel 2000. La rizù principàla per chèsto crèser de popolasiù l'è stàda l'imigrasiù endèi perìocc de söta.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ United Nations. . URL consultato in data 17 ottobre 2012.


text:
A New York han las autoritads americanas scuvert in'organisaziun probabla da spiunascha russa. Concret giaja quai per 3 burgais russ. - ha ditg il minister da giustia american - Eric Holder. Ils umens sajan vegnids denunziads a la procura publica da New York pervi da spiunascha.
Ils accusads duain tranter auter avair empruvà da vegnir tar infurmaziun davart las sancziuns americanas cunter la Russia e da recrutar infurmants sin il sectur da banca ed universitads. Als 3 Russ smanatscha in chasti da praschun d'enfin 15 onns.
(RR novitads a las 09:00)


text:
In hotel decentral era l’idea oriunda. La chasa Piz Tschütta sco recepziun e differentas chombras sparpagliadas en tut la fracziun da Vnà. Malgrà la collavuraziun tranter ils responsabels dal hotel e la populaziun ha quest project fatg naufragi.
Hotel Piz Tschütta
Dapi onns e vegnida manada questa chasa sco pitschen hotel. Las finanzas eran in tema central a las radunanzas generalas. En la radunanza generala 2016 han ina maioritad dals acziunaris betg dà distgargia. La consequenza è stada, ch'il cussegl administrativ è sa retratg in corpore.
Proxims pass
Ussa sto il register da commerzi dal Grischun sa preoccupar da quest cas. Entaifer las proximas emnas ha la societad d’aczias anc temp da sa reorganisar uschiglio vegn quest cas avant la dretgira districtuala.


text:
Il president dals cristandemocrats, Gerhard Pfister, ha declerà l'onn d'elecziun sco onn da la concordanza e coesiun. La PCD saja la partida che s'engaschia per las valurs necessarias per la coesiun.
«La PCD tegna ensemen la Svizra»
Nua ch'ins guardia en Svizra ed er en il mund, la veglia per il spiert da cuminanza, la veglia da colliar libertad e solidaritad enstagl d'opponer in a l'auter prendia giu, ha ditg Pfister. La PCD percunter saja dentant la partida che s'engaschia gist per questas valurs necessarias. Ins na dastgia betg emblidar ch'il success economic e la stabilitad da la Svizra sa basia sin questas valurs.
Plinavant han las delegadas ed ils delegads decidì la parola GEA a la revisiun da l'AVS e la refurma fiscala cun 221 cunter 16 vuschs che vegn votada ils 19 da matg 2019.
RR novitads 12:00


text:
Końskowola
Końskowola al è ü pais de la Pulonia süd orientala, sitüat 'ntra Puławy e Lublin, arent a Kurów, sö le spnde del fiöm Kurówka. Al è la capitala de 'n cümü separat (gmina) in de la Contèa de Puławy. La sò popolassiú in del 2004 al era de 2188 abitancc.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol pais l'è stat fondat probabilmet in del XIV sécol, col nomm de Witowska Wola. Ol sò nomm al vegnarà cambiat piö tàrde en Konińskawola, la sò forma del dé d'encö, in del XIV sécol.
Ai 8 de magio del 1532 el pais el vé 'ncorporat. Końskowola la fà de cèntro de afàre per l'àrea 'ntùren. Tàte persùne i è imigràde lé de le ótre regiù de la Polonia.
A partí de alura, l'ha condividit la stória del rèst de la regiú. Dopo la tersa spartissiú de Polonia, in 1795, la vé anitìda a l'Austria. In del 1809 la deenta part del dücat de Varsàvia, noma per deentá part del regn de Polonia in del 1815.
Colegamencc esterni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Transport list in a Sobibor site
- Końskowola during a war - photos
- History of Końskowola Modell:Pl icon


text:
Ovra electrica Medel
L'ovra electrica Medel meina agen quen e vegn administrada independentamein dalla vischnaunca.
Gl'intent dalla OEM ei il provediment da tuttas fracziuns dalla vischnaunca da Medel cun energia electrica. La OEM vegn administrada d'ina cumissiun administrativa alla quala 3 commembers appartegnan.
Il manteniment dalla reit succeda entras tiarzas firmas. Las datas dils dumbraders vegnan legidas giu entras la OEM e medemamein exequescha quella era l'administraziun dils quens.
La OEM producescha negina forza electrica, mobein cumpra en tut l'energia. Il consum annual d'energia ella Val Medel munta a ca. 7 milliuns kWh.
Preparaziun d'aua caulda cun collecturs da solar
L’Ovra electrica Medel sustegn sin fundament digl art. 2 dils statuts - persunas legitimadas - tier la midada dil sistem per la preparaziun d’aua caulda cun collecturs da sulegl. Il susteniment finanzial importa al factur 1,5 dalla summa che vegn sustenida dil cantun. La contribuziun succeda tenor il program da promoziun dil cantun Grischun per indrezs solars termics. La damonda da contribuziun ei da suttametter all’Ovra electrica Medel, 7184 Curaglia. Tier la damonda ei d’aschuntar la disposiziun davart l’empermischun da contribuziun dil cantun Grischun. Las prescripziuns da baghegiar dalla vischnaunca da Medel/Lucmagn ein d’observar.


text:
Lengua araba
La lengua araba o arabina (الْعَرَبيّة al-ʿarabiyyah o semplifegad a عَرَبيْ ʿarabī) l'è ona lengua semidega, del grup central, imparentad cont el ebraegh e l'aramaegh, che i vegnen tute sgiò de la lengua proto-semitega.
Dialet[Modifega | modifica 'l sorgent]
Int i pais arab se parlann tanta variant diferent de la lengua araba, che de suent i gh'hann anca di diferenz bej marcaa.
Anca se l'esista un Arab üfizial e standard che l'è druaa int i scrit e in sitüazion furmal, int la cumunicazion de tüt i dì la gent la dröva i vari dialet, o lengue ch'i parlen indué i stann.
Quej dialet chì i pören anca vess no cumprensibil intra de lur, a seconda dai region arab. In particular i dialet del Maghreb, che in Arab vör d' Ucident i henn cunsideraa fess divers da l'Arab standard. La cunusienza de l'arab üfizial la dipenda fort dal nivel d'istrüzion, giamò che l'è 'na lengua che la gh'ha mia de parlant nativ, e donca l'è imparaa dumà a scöla.
Al dì d'incö el dialet egiziàn e quel siriàn-libanés i henn tra i püssee cugnussüü e di volt i henn druaa cume lengua franca da la gent che la parla dialet mia comprensìbil.


text:
Trends 2021
La moda sa sviluppa adina vinavant. Er quest onn datti chaussas che na duessan betg mancar en las stgaffas.
Las dunnas han questa stad puspè la schanza da purtar flurs. Flower power en tut las variaziuns è permess. Sin blusas, chautschas, rassas ni giaccas. Sche flurs embelleschan il vestgì è il toc en il trend. Sper il flower power ha era in auter trend in comeback: Las chautschas da trumbetta. Quellas chautschas fan ina bella figura ed èn in must-have il 2021 per mintga dunna moderna.
Era per ils umens datti quest onn novs trends. Per exempel la colur neon mellen. Tge ch'ins porta n'è betg impurtant. Igl è pussaivel d'aviar il neon mellen en ils chalzers, la giacca u il chapè. Tgi che na vul betg sa vestgir uschè marcant, po quest onn era esser modern cun in stil minimalistic. Simpels tagls e simplas colurs èn per ils umens era en il trend.
No-Go's
Cun sa vestgir duess ins resguardar insaquantas chaussas. Gusts èn gusts, dentant datti tuttina in pèr chaussas, ch'ins na duess propi betg far.
Ina rauba che dunnas na duessan betg far: Chautschas-chaltschiel en colur da pel. Na vesa betg ora bain e fa endament soccas da cumpressiun.
In sbagl che blers umens fan: Maschadar las colurs da tschinta e chalzers. Tschinta e chalzers han adina d'avair la medema colur.
Designers che han influenzà la moda
Designers datti dapli che avunda. Ils ins han fatg gronda carriera, han lur atgnas firmas e mintgin enconuscha il num. Auters èn pli pitschens ed han forsa mo singulas collecziuns betg uschè impurtantas. Ma er ils gronds han cumenzà pitschen. Uschia er Coco Chanel, che ha procurà per l'acceptanza da la dunna cun chautschas, Christian Dior che ha suenter la Segunda Guerra mundiala fatg la moda puspè eleganta, Yves Saint Laurent in designer che ha pir suenter problems da drogas chattà la via tar la haute couture, Gianni Versace promotur da la moda homoerotica u er Karl Lagerfeld che ha fatg or d'ina simpla chamischa alva in statement da moda.
Corona e la moda
Er la moda è vegnida fermamain influenzada da la pandemia da corona. Per l'ina n'èn las shows betg stadas uschè extravagantas sco ils ultims onns. Per l'autra na vul ins betg pli cumprar moda da saira. Il desideri da moda patgifica per star a chasa è creschì pervi da la pandemia. Ma er suenter la pandemia vegn Covid-19 anc ad aviar influenza sin las novas collecziuns. Experts spetgan ina renaschientscha dals «golden 20's».
Upcycling
Upcycling è in nov trend en la scena da moda. En quest trend prend'ins tocs da moda vegls e transfurmescha els en insatge nov e modern. Per exempel pon ins dar colur a vegls chalzers. In'autra pussaivladad è da cuser sin ina giacca novs buttuns che dattan en egl. Spert han ins ina nova giacca. Il trend da upcycling è bun per la bursa e per la natira.


text:
Armada e bandiera, da vegl ennà han quellas duas chaussas ina stretga relaziun. La bandiera sco ensaina per la schuldada per lur derivanza, lur patria. Uschia sa fatschenta l'emissiun cun la tematica armada e bandiera. Diversas furmaziuns militaras svizras e da l'exteriur sunan marschs enconuschents e main enconuschents enturn la tematica ed er l'istorgia svizra. Tranter auter datti er il marsch Suworof 1799 e da Christoph Walter datti in nov marsch («s'Schwiizer Chrüz») en regurdientscha ed onur da l'emprim general svizzer, Niklaus Franz Bachmann, che ha era fundà u creà la bandiera naziunala svizra. Giudai in'ura plaina da marschs militars.
L’emissiun preschenta furmaziuns da brass, armonias, fanfaras, musicas militaras, furmaziuns pitschnas ed auter pli.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Igl uffeci da habitonts e survetschs generals ei igl emprem post da consultaziun per ils habitonts ed aschia era igl uffeci cun il bia contact cun ils clients. Il sectur d'incumbensas ei fetg varionts. Bugen stein a disposiziun alla populaziun per damondas e sclariments al spurtegl, telefon ni sur ils mieds electronics.
Administraziun communala Lumnezia
Palius 32D
7144 Vella
Telefon +41 81 920 60 00
Fax +41 81 920 60 18
info@lumnezia.ch
- Formular d'annunzia
- Formular da partenza
- Formular d'annunzia locaturs
- Formular annunzia d'extrada entras il patrun
- Empustaziun attests
- Empustaziun attest da domicil
- Empustaziun patenta da cristaglia
- Annunzia per contribuziun annuala
- Empustaziun extract dil register penal
- Formular d'emprender da manischunz
- Formulars per lubientschas da jasters
- Formular damonda da stumadira
- Empustaziun extract digl uffeci da stumadira
- Empustaziun BÜGA (formular attest da domicil)
- Formulars digl institut d'assicuranza sociala dil cantun Grischun
Habitonts e habitontas sco era persunas che vegnan neutier daniev san far l’annunzia, la partenza sco era la midada d’adressa duront 24 uras online. La vischnaunca Lumnezia ei seligiada cun la cuminonza «eUmzug Schweiz» e sa aschia porscher ina sligiaziun communabla per las midadas d’adressas online.
Premissas
Las premissas per saver far diever dalla purschida dad «eUmzugCH» ed il formular d'annunzia anfleis Vus sut www.eumzug.swiss > Cantun Grischun.
Dapli tier il tema
Video eUmzugCH
Informaziuns sin ch.ch


text:
Stgars 42'900 persunas han retratg il 2019 da nov ina renta da vegliadetgna ord la segunda pitga. Quai communitgescha l'Uffizi federal da statistica. La renta da median or da la cassa da pensiun haja muntà per ina dunna a 1’160 francs per mais, per in um percunter a 2’144 francs. Renta da median vul dir, che la mesadad da las persunas han retratg ina renta pli auta e l'autra mesadad ina renta pli bassa.
Passa 40% da las prestaziuns retratgas anticipadamain
Il 2019 han radund 55'700 persunas retratg chapital ord il provediment professiunal da vegliadetgna. L'import median per talas retratgas da chapital ha muntà tar ils umens a 142'900 francs e tar las dunnas a 59'000 francs. Tut en tut èn passa 40% da las prestaziuns ord la cassa da pensiun vegnidas pajadas or avant che la persuna aveva cuntanschì la vegliadetgna da renta regulara.
Differentas biografias e carrieras
La raschun per questas differenzas tranter umens e dunnas sajan en emprima lingia las carrieras differentas dad um e dunna. Uschia interrumpian dunnas pli savens lur activitad da gudogn ed ellas lavurian pli savens parzialmain – omadus per motivs famigliars. Ultra da quai mainian er las differenzas da paja tranter um e dunna tar ina differenza tar las prestaziuns da las cassas da pensiun.


text:
San Zé
San Zé, (Italià: San Zeno Naviglio) l'è 'n cümü de 4 673 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla periferìa meridunàl, a 6 km de la cità de Brèsa.
En quac ritroamènt de làpidi i fa pensà a 'n insediamènt za 'n época romàna ma chèsta località la compar per la prima ólta söi docümèncc col nom de Trevonzo en época Longobàrda e Carulìngia.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La parobola del Figliol Prodigo LMO/51
Esempi de dialet de Guzzan[edit]
Un om al gh'eva düi matai.
E al püssè sgióvan da lór gh'ha dicc al pà: “Pà, dam la méia part da cul ch'am tuca!” e 'l pà gh'ha facc i parti dla roba.
E poch dì dopu al püssè sgióvan di matai l'ha facc fagot da tüt cul ch'al gh'eva e l'è nacc int un paes luntan, induva, fand 'na vita da disprà, s'è mangià fora tüt cul ch'al gh'eva.
E dopu ch'a s'è mangià tüt, inta cul paes gh'è gnü 'na gran caristia, e lüi l'ha cumanzà santì ch'al gh'eva fam.
E l'è nacc e s'è miss insem a vün da culi parti là, ch'a l'ha mandà fora cum i purscei.
E lüi gh'eva voja da mangià cul ch'i mangiavan i purscei; ma 'nzün ga 'n dava.
Alór gh'ha pansà sü 'n pò e l'ha dicc: “Quanci ch'i ciapan paga dal mè pà, e mangian pan fin ch'i 'gh n'han voja, e mì mòra dla fam!
Vöj stà chilò piü, vöj nàman dal mè pà e vöj dìgh: Pà, mì j'ho ufes al Signór a la tóa prasenza.
E sum gnanca piü degn d'essa ciamà tö fiöl. Dam la paga anca a mì, cumè a vün di töi oman.”
L'è gnü via dunca da là, e l'è nacc dal sö pà; e prima ch'al rivass int la cà, al sö pà l'ha vist, e gh'ha biü cumpassión, l'ha brascià sü e l'ha basà.
E 'l mat gh'ha dicc: “Pà, mì j'ho ufes al Signór a la tóa prasenza, e sum piü degn d'essa ciamà tö fiöl”.
Ma 'l pà l'ha dicc ai söi sarvitór: “Purté scià i püssè bei pagn e vistìl, mitìgh sü 'n anel e cauzél.
Pöi miné fora 'l videl ingrassà, e mazzél, ch'i 'l mangiuma e stuma alegar!
Parchè 'stu mè mat chilò l'era mort e l'è risciüscità, l'era pardü, e l'uma truvà 'ncóra” e s'inn miss a fà ribota.
L'aut fiöl prüm da cul inò, l'era fora int i campagni, e 'n tra cula ch'al turnava 'ndré, quand l'è stacc riva la cà, l'ha santü ch'i sunavan e ch'i balavan.
E, ciamà vün di sarvitór, gh'ha dumandà cuss a vureva dì cula roba.
E lüi l'ha rispundü: “Gh'è gnü cà 'l tö fradel, e 'l tö pà l'ha mazzà 'l videl ingrassà parchè l'è gnü cà san e salv”.
Ma lüi l'è gnü rabià e l'ha mia vursü nà dent; alóra gh'è gnü fòra 'l sö pà, e l'ha prigà da nà dent.
Ma lüi gh'ha rispundü: “Ecu, mì l'è già tanci agn ch'it fagh al sarvitór, t'ho mai disübidì 'na bota, epüra ti m'é mai gnanca dacc un cravin da mangià cum i mei amis:
ma quand gh'è gnü cà stu tö fiöl, ch'l'ha mangià la tóa roba cum di purcasci, ti t'é mazzà 'l videl ingrassà”.
E lüi gh'ha dicc: “Ti 't sé sempar cum mì, e cul ch'l'è mè l'è tö;
Adess bisogna fà festa e stà 'n ligria, parchè cul mat l'era mort e l'è rüsciüscità, l'era pardü e pöi l'uma truvà”.
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)


text:
Tar las elecziuns parlamentaras en Russia maina la partida dal president Wladimir Putin «Russia unida» cleramain. Suenter che 90% da las vuschs sajan dumbradas, vegnia la partida dal Cremlin sin bunamain 50% da las vuschs. Quai ha communitgà la cumissiun electorala a Moscau. La partida vegniss uschia sin ina maioritad absoluta. Las elecziuns èn vegnidas sumbrivadas da renfatschas da manipulaziun.
Ils communists survegnian radund 20% da las vuschs. La partida d'opposiziun dad Alexej Nawalny è stada sclausa da las elecziuns.


text:
Ina tala observaziun cuntrafetschia al dretg sin la protecziun da la vita privata, ha il tribunal a Strasbourg dà raschun ad ina dunna da 62 onns dal chantun Turitg. Quella è dapi in accident avant passa 20 onns en dispita cun sia assicuranza. Cun questa sentenzia survegn ella uss in daner da reparaziun da passa 8’000 francs.
Las leschas svizras na tanschan betg
Tenor il Tribunal europeic per dretgs umans manca en Svizra la basa legala per far talas persecuziuns. Las perscripziuns na fixeschian betg quant ditg ch’ina persecuziun dastga durar e tge ch’ina assicuranza dastgia far cun las infurmaziuns rimnadas.
L'assicuranza d'invaliditad era pertutgada
La decisiun pudess era avair consequenzas per l’assicuranza d’invaliditad, quai ha ditg in docent per assicuranzas socialas da l’universitad da Turitg a radio SRF. Uschia stuess l’assicuranza d’invaliditad probablamain desister en il futur da laschar observar persunas.
RR novitads 17:00


text:
Thomas Waser, che trenescha dapi 3 onns l’equipa da Cuira, n’è betg cuntent cun la situaziun. Blers dals gieus ch’ins ha pers, avessan els pudì gudagnar, manegia Waser. En l’attatg manca tenor el savens il saun fraid. Ins haja gì bleras schanzas en ils gieus, ha dentant mo nizzegià paucas.
Da l’autra vart han ils da Cuira survegnì blers gols. 24 gols en 9 gieus. Quai na plascha natiralmain betg al trenader. Els hajan buns giugaders en la defensiun, ma surtut giuvens. Quai che manca è in ni dus giugaders pli rutinads.
En ils quatter gieus che restan enfin la pausa d’enviern, vul Thomas Waser anc recaltgar cun sia equipa almain 6 puncts. Persunalmain spera el dentant sin 10 puncts. La finala hajan els gea da dar 3 da quels 4 gieus cunter equipas a la fin da la tabella.
Il proxim gieu dat Cuira sonda che vegn da las 16:00 a chasa cunter St. Margrethen, ch’è actualmain a la cua da la tabella.


text:
Luar
Lùar (nom uficial an Itaglian: Lovero) L’è an cumün italian, de la regiun Lumbardia, an Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 661 abitant (dato del Dicember 2015[1]), e na grandezza de 13,4 km² e 'na densità de 49 ab./km².
Al cunfina cun Édul (BS), Sèran, Tuff (i sò abitant i vegn ciamaa cun la scurmagna matt da la papa) e Verv.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lùar l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Robi impurtanti da vedè[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Luar gh'è na quantità de robi che li sa pöl vedè.
Sa pöl cumincià cul dì che 'sti agn an ree an scime al Doss de Sant Alisciandru gh'era sü an castel: pürtrop adess al reste pü nigót.
Sota al doss del castel al gh'è amò la gese de Sant Alisciandru, che l'è stacia facia sü le prime volte an del 800 dopu la vignüde del Signur. Inizialment l'era minga cume l'è adess: l'era pü piscena e girade da l'otre part (la porte principale l'era la purtine che gh'è amò adess sota li volti).
Al campanil al g'ha sü quatru campani che, sa dis, li suna talment bee che li tegn luntani li tempesti dal pais. Visin a le gese gh'è amò an ussari cun int tücc i oss di mort.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
In'allergia sa esser chaschunada geneticamain – quai na sto dentant betg esser. Las mammas futuras san numnadamain gia far disar durant la gravidanza lur uffant vi da differents products alimentars.
Crair dad evitar allergias cun desister da tschertas chaussas è faus, quai na funcziuna betg – per exempel na mangiar nuschs na gida nagut cunter in'allergia da nuschs.
Suenter che l'uffant è naschì duai el survegnir ils emprims quatter mais latg da la mamma. Quel rinforza il sistem d'immunitad. Er suenter ils emprims quatter mais duajan ils geniturs guardar che lur 'uffant mangia fitg divers. Uschia sa disa il corp vi da las substanzas che pudessan provocar in'allergia.
Dentant er qua vala: Ina garanzia che l'uffant na survegn uschè mai in'allergia n'èn er quests tips betg.
RR actualitad 07:00


text:
Düć messunse tó en conscideraziun na vita plö “ecosostenibla”. Nos düć mangiun sö plö energia co ći che nosc planët é bun da fà.
I me feji demorvëia che l’Ombolt da Corvara dijes che n daz sö por i jus podess ester na bona soluziun. Al foss ora da capì che nos ne sun nia susc sön chësc monn! Vigni sort de ajiamënt (incuinamënt) – inće acustich – ti tol cualité a nosta vita. Na mobilité alternativa nes dëida fà stè damî nos ostis, i arpizadus, les umes cun sü mituns, düć i sciori, düć i ciüfs y düć i tiers! La jënt se fajess demorvëia: stlüje i jus por n valgönes ores al dé “ai confi ns dl patrimone mondial dl’umanité” – foss n gran suzes mediatich.
I me feji demorvëia che i boteghiers y ostis da Corvara se baudies dla stlüta al trafi ch di auti te nosc paisc.
I ne me feji degöna morvëia che le presidënt di ostis de Südtirol baies de spostamënć de cubatöra ignoran l’importanza de n’etica tl turism.
I ne me feji degöna morvëia ch’i motoziclisć se copa.
I ne me feji degöna morvëia che nosta jënt n’é nia plö contënta.
I me feji demorvëia ch’an ne capësces nia ćiamo l’importanza de n turism de chi dala roda.
I me feji demorvëia ch’an alda intres plö üties sö por munt cun intres plö musiga disco y tecno y intres plö dadalt.
I ne me feji degöna morvëia che i ùn manco sciori chësc ann.
I me feji davëi demorvëia che döt chësc me fejes ćiamo demorvëia.
michil costa, La Usc di Ladins nr. 30 dl 8 de agost 2009


text:
La Confederaziun sustegna emprendistas ed emprendists ch'èn periclitads da perder la plazza perquai che lur firma ha da cumbatter cun la crisa da corona. Tenor il minister d'economia Guy Parmelin ha il Cussegl federal decretà ina nova regulaziun per segirar als emprendists lur plazza da lavur.
Firmas che fan lavur curta na dastgian normalmain betg engaschar ulteriur persunal. Quai ha ditg Parmelin envers las medias da Tamedia. La Confederaziun haja però decis ina excepziun per persunas ch'han gist terminà l'emprendissadi. Ils emprendists possian restar per in onn en lur manaschi.


text:
Curt è concis
- La PPS Grischun di «gea» a l'iniziativa No-Billag.
- Els èn l'emprima partida grischuna che di «gea» a l'iniziativa per abolir taxas da radio e televisiun. Be l'uniun d'artisanadi e mastergn di era da «Gea»
La saira ha cumenzà cun dus referats. Il cusseglier naziunal da la PPS Turitg Claudio Zanetti ha tegnì in pled per l'iniziativa No Billag. Suenter ha Stefan Engler, cusseglier dals chantuns da la PCD Grischuna, tegnì in pled cunter l'iniziativa.
Votaziun betg uschè clera
In delegà ha pretendì da laschar la libertad da vuschar. Vul dir, la PPS na sa decidess betg per ina parola. Quella proposta è dentant vegnida refusada. Cun 28 encunter 24 vuschs in resultat fitg stgars.
Gea ni na, quella decisiun era lura pli clera. Bunamain trais quarts han ditg «gea» a l'iniziativa per abolir taxas da radio e televisiun. Quella decisiun n'è dentant betg uschè clera sco tar la PPS Svizra. Tar els han bunamain tuts acceptà l'iniziativa. «En Grischun vegn tut dapli resguard per exempel sin las minoritads linguisticas. Perquai era la decisiun pli pauc clera», uschia il president da la PPS grischuna Heinz Brand.
Aderents domineschan la discussiun
Bunamain 30 minutas ha durà la discussiun. 8 delegads èn s'annunziads per dir lur avis. La gronda part dad els èn per l'iniziativa. Schurnalists memia sanesters, ina SSR memia gronda ni in pretsch memia aut, uschia lur arguments. In delegà encunter l'iniziativa ha dentant fatg attent sin la musica che profitia da las taxas, ni sin ils auters arguments dals adversaris.
RR actualitad 06:00


text:
Enstagl d’ina piztgada en il bratsch, in simpel spray ch’ins sprizza dal nas siadora. Uschia duai il nov vaccin cunter il coronavirus funcziunar. Insatge nov n’è quest sistem betg. gia dapi in pèr onns pon uffants e giuvenils da la Germania sa laschar vaccinar cunter la grippa via il nas. Tenor la Organisaziun mundiala da sanadad WHO sajan uss passa tschintg producents vid experimentar vi d'ina tala varianta da vaccinar cunter Covid-19.
Ils avantatgs
Il professur Ulrich Lauer da l'Ospital universitar da Tübingen, ha ditg la stad passada envers las medias da la Germania ch’in vaccin tras il nas saja ina buna varianta per evitar «superspreaders». Pia persunas ch’infecteschan fitg bleras autras persunas quasi il medem mument.
La raschun saja, ch’entras il spray na possia il virus betg surviver uschè bain en la zona dal nas e la gula ed uschia er betg vegnir repartì uschè svelt. In’autra raschun per la vaccinaziun entras il nas saja che bleras persunas hajan tema da sprizzas e ch’ins possia uschia vegnir encunter ad ellas. Vinavant saja in tal spray pli bunmartgà ch’ina sprizza e pli simpel d’applitgar, scriva tranter auter il portal online Watson.
Davent da cura?
Watson scriva che la perscrutaziun ed il svilup dal vaccin via nas dettian dapli lavur ch’in vaccin che vegn squittà en il bratsch. Uschia giaja quai passa dus onns enfin ch’il vaccin possia vegnir testà vid las emprimas persunas ed enfin quatter onns, fin ch’il vaccin saja pront. Dentant possia er esser che l’entir process giaja sco tar la squitta pli spert che pensà.
In vaccin per tut ils virus
Spezialistas van da quai ora ch’il coronavirus resta tar nus per adina, uschia sco la grippa. Perquai èn differents teams, uschia era in immunolog da Constanza, vi da perscrutar in vaccin che gida cunter tut ils virus. Pia cunter Covid-19, las mutaziuns sco er la normala grippa. E quai vaccin duain ins era pudair sprizzar en il nas. Las perscrutaziuns sajan dentant anc a l’entschatta e l’immunolog Marcus Groettrup da Constanza, na possia perquai betg dir quant ditg ch’i giaja enfin che quai vaccin saja pront, vegn quel cità en il magazin Stern.


text:
Beschreibung
Reto Eberhard Rast
Bob e Pina as faun davent – Bob & Pina reissen aus
Puter, Deutsch
Baeschlin Verlag, Glaruna , 2020, numer d’empustaziun 978-3-85546-365-7
Matteus Guidon es zieva sia pensiun darco turno in sia vischnauncha natela Latsch. Bob e Pina, duos müls inseparabels, sun già bainbod dvantos sieus cumpagns permanents – illa Val d’Alvra sun las aventüras da quists trais legendarias! Matteus ho ün bun cour, ed uschè haun auncha bgeras bes-chas chatto ün dachesa prüvo e protet in sia stalla.
Ähnliche Beiträge


text:
El venerdì sant
Quand seri picinin la mia nona al venerdì sant, prima de Pasqua, la me menava a fa el gir di sett ges, per basà el Signur. Mi hoo dumandà perché se faseva chela roba lì e m’han rispost che l’era per vegh l’indulgenza plenaria, roba che savevi nanca cusa l’era. La cerimonia de basà el Signur l’era che, in mezz alla navada dela gesa, meteven un taulin e sul taulin meteven el crucifiss, tutt el rest de la gesa l’era scùr in segn de lùtu per la mort del Signur, e tuch i fedeli andaven a basal e lasaven un suldin de carità in la caseta che ghera ai pè del taulin.
Partivum, mi, la mia nona e l’Angelina, da curs Ticines e la prima gesa che andavum l’era S. Eustorgio, dopu turnavum indrè e la secunda l’era Santa Maria alla Vittoria, adess l’è stada data in ùso alla comunità ortodossa rumena, all’incrocio tra curs Ticines e via Mulino delle Armi. La tersa gesa l’era S. Lorenzo ne la rispettiva piazza, in curs Ticines. La quarta gesa l’era S. Giorgio in via Torino, la quinta l’era S. Sebastiano, semper in via Torino. La sesta l’era S. Satiro, o meglio Santa Maria presso San Satiro, anca le in via Torino. La setima, dulcis in fundo, l’era el Domm.
Quand rivavum al Domm s’eri cuntent perché, finalment, avevi finì de caminà, perché s’eri stracc e stuff. Quand turnavum indrèe, per fam dismett de bruntulà, se fermavum alla gelateria Pedrinis, che l’era al Carrobbio, e me cumpraven un gelato, fà de lur, da 30 ghei , mi insistevi per veghel da 50 ghei ma gh’era nagott de fa, quel, secunda mia nona, l’era giamò fin tropp.
Adess soo no se se fà ancamò el gir di sett ges però, in caso che vurì fall, ve doo un cunsili: purtè no adrè i fieu perché se rumpen i ball.


text:
Mirandola
Mirandola (endèla parlàda locàl La Miràndla) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 21.482 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 137 km², per 'na densità de 157 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bondeno (FE), Cavezzo, Concordia sulla Secchia, Finale Emilia, Medolla, Poggio Rusco (MN), San Felice sul Panaro, San Giovanni del Dosso (MN), San Possidonio, Sermide (MN).
Personàgi famùs[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Giovanni Pico della Mirandola, erüdìt, filòzofo neoplatònich e umanìsta del Rinascimènt italià.


text:
Spray a 'l pavrunsèṅ
Al Spray a 'l pavrunsèṅ o Gas OC (acrònim 'd “Oleoresium Capsicum”) 'l è 'n gas lagarmōl naturàł ch'al dasfrùta al pruprietà vaś-ślargadōri dal sò prinsìpi atìṿ, la capsaicìna, ch'la s cata in soquànti piànti dal gènar Capsicum cuma 'l pavrunsèṅ.
C'l agìnt chìmic chè 'l è bòṅ ad dar dimóndi fastìdi a i òć, dand dulōr a 'l sò balòti faghénd-i anc lagarmàr, bruśōr a la pèl (in fiṅ a n'óra), cauśànd urbìśum par soquànt tèmp (da quìndas a trénta minùt) a la parsòna culpìda e anc tós e fadìga a tiràr fiâ (da tri a quìndas minùt) o anc la mòrt, specialmènt in di sugèt aśmàtig. Al Los Angeles Times in dal 1995 al nutàva ssant'òṅ caś ad mòrt ligâ a 'l uś dal gas OC.
Par far pasàr al dulōr più in présia a gh'è da far di lavàǵ in dl'àrea espòsta druànd dl'àqua frésca o dal sulusiòṅ fiśiulògichi.
Mis dènt'r a dal bumbuléti spray cichi che tut al dóni i pōlan tgnir sèg in dla burséta, 'l è druâ in di uperasiòṅ ad pulisìa, cuntròl dal manifestasiòṅ viulénti e diféśa persunàla cónt'r al bèsti o i delinquènt esénd ch'al vitmi dal sprusàdi i n gh védan piò e dònca a gh'è la manéra 'd scapàr via.
In Itàglia cal spray chè 'l è parmìs da 'l Maǵ dal 2011 quànd al minìstar d'l intéran Roberto Maroni 'l à firmâ 'l decrēt léǵ 103 ch'l à liberaliśâ la sò véndida in di negòsi, dònca tut i al pōlan cumpràr esénd abàsta ch'a s gh'àppia séd'ś an. In di ùlt'm an al spray a 'l pavrunsèṅ 'l è stâ druâ da 'l pùblic soquànti vòlti a di cuncèrt ad cantànt trapper cuma Sfera Ebbasta, Ghali e Gué Pequeno par far di schèrs o dal rubarìi[1].
Al gas OC al n inquìna minga 'l ambînt e al n è briśa 'n agìnt patògen.
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Spray a 'l pavrunsèṅ
Nòti
- ↑ Spray a 'l pavrunsèṅ a i cuncèrt: Sfera Ebbasta, Ghali, Guè Pequeno: tut i precedènt. Al Pierre: «Na banda ch'la 'l dróa par rubàr» Il Messaggero, 8 ad Dicémbar dal 2018


text:
Porta Vittoria
Porta Vittoria, cognossuda in lombard anca 'me Porta Tosa (italian: Porta Vittoria, fina al 1861 Porta Tosa) l'eva vuna di port de Milan.
La se trovava a est del centro, in sui Bastion e in su la strada che la menava a Limed, e incoeu la va drizza fina a l'areoport de Linaa. L'era situada a sud de Porta Venezia e a nord-est de Porta Romana.
A someja che l'abbia ciappaa el sò vegg nomm del fatt che in de vun di sò bassrilev (al dì d'incoeu conservaa al Castell Sforzesch) a gh'era la figura de ona tosa che l'era dree rasàss lì giò in bass.
In del 1861, con l'Unità d'Italia, gh'è staa cambiaa el nomm per regordà la battaja che l'era stada fada lilinscì ai temp di Cinch Giornad, quand i Austriegh eren scappaa proppi de lì.
On temp, arent a la porta a gh'era on canal che 'l nasseva del Navili milanes e 'l sortiva foeura de la città e l'andava invers al Lamber in direzion de Malnoè. Foeura di Bastion a gh'era anca el Redefoss, i paes de Calvairaa, Morsencc, Talied e Pont Lamber (oltra che de Malnoè) e la Senavra.
La porta l'è stada trada giò a la fin del Vottcent per lassà el spazzi al monument ai Cinch Giornad del Giuseppe Grandi; al dì d'incoeu resten ammò i duu casei del dazzi. La porta la ghe da el nomm al cors che 'l partiss minga lontan del Verzee e 'l riva fina a la Piazza 5 Giornad (là indè che gh'era la Porta), e indove gh'è la Camera del Lavorà e 'l Tribunal de Milan.


text:
Brigitte Weninger, Eve Tharlet
Ina sorina per Pauli
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, 2010, numer d’empustaziun 978-3-03900-072-2
La famiglia cunigl survegn in nov commember.
Tuts sa legran. Mo Pauli ha pauc plaschair da questa nova. Das ses ami Edi sa el che poppins fan in terribel sbragizi e dattan blera lavur! El avess bler pli gugent ina mieur da chasa. Ma cura che la sorina è qua, è tut auter.
In’istorgia divertenta davart las temas e malsegirezzas ch’i po dar, sche la famiglia crescha.
Titel original: Ein Geschwisterchen für Pauli


text:
Pompeu Fabra i Poch
El Pompeu Fabra i Poch (Barcelona, 20 de febrar del 1868 – Prades, 25 de dicember del 1948) l'è staa on lenguista catalan, autor di regoll de la moderna ortografia de la lengua catalana.
De mestee ingegnee industrial, l'era appassionaa de catalan finna da fioeu, e in del 1890-91 el mena innanz in su "l'Avenç" 'na campagna de reforma ortografega del catalan, e in del 1904 el publega on trattaa de ortografia catalana, per rivà in del 1912 a scriv, in spagnoeu, la Gramática de la lengua catalana.
In del 1911 el fa San Martin a Badalona per insegnà catalan a l'Università e 'l vegn president de l'Institut d'Estudis Catalans e de la sò sezion filologega. In del 1913 l'Istitut el publega la norma de la lengua, per poeu publegà in del 1917 l'ortografia e l'ann dopo la grammateca. Semper in del 1918 el publega on cors intermedi de catalan.


text:
cuntegn
Cuntrasts
-
Il guardiaparc – l'emprim onn da Steivan Luzi en il Parc Naziunal
La plazza sco guardiaparc en il Parc Naziunal Svizzer è ina da las pli tschertgadas plazzas en l'Engiadina. 90 persunas èn s'annunziadas sin l'ultim inserat. Survegnì la plazza ha Steivan Luzi la primavaira passada. Ils «Cuntrasts» han accumpagnà el tras ses emprim onn sco guardiaparc.
La passiun per la natira ha Steivan Luzi ertà surtut da ses tat (non) ch'era medemamain guardiaparc en il Parc Naziunal Svizzer. Descriver sia passiun saja difficil.
Jau survegn pel-giaglina mintga damaun ch'jau poss ir ora. Quai è in sentiment fitg profund en mai.
Emprender cun far
Steivan Luzi è chatschader e pestgader, ed el ha gia fatg differents curs: da botanica, d'ornitologia e da reptils. El ha fatg l'emprendissadi sco stagner da construcziun ed installatur sanitar. Suenter avair lavurà dudesch onns sin il bajetg ha el survegnì ses job da siemi. Ina scolaziun specifica sco guardiaparc na datti betg. Il bler è emprender cun far.
Maletg
1 / 7
Legenda:
La passiun per la natira
Steivan Luzi ha ertà da ses tat la passiun per la natira.
P. Nay
Maletg
2 / 7
Legenda:
In'excursiun fitg speziala
A la tschertga da plazzas da frega.
P. Nay
Maletg
3 / 7
Legenda:
La fascinaziun per la botanica
Ils guardiaparc tschertgan fluras per in project scientific.
P. Nay
Maletg
4 / 7
Legenda:
Nua èn ils capricorns?
Steivan Luzi dat in tips a turistas e turists.
P. Nay
Maletg
5 / 7
Legenda:
La telemetria - ina premiera
La telemetria è insatge cumplet nov per Steivan Luzi
P. Nay
Maletg
6 / 7
Legenda:
Qualitads da mastergnant
Steivan Luzi construescha ina trapla da vulps.
P. Nay
Maletg
7 / 7
Legenda:
L'emprima gia sulet en gir
Steivan Luzi dumbra las selvaschinas.
P. Nay
La lavur è fitg varianta. Far surveglianza da chatscha, dar tips a turistas e turists, dumbrar selvaschina, far sendas e lavurs en il lavuratori. Per ses job da siemi sto el dentant desister da ses grond hobi. Sco guardiaparc na po el betg ir a chatscha. Ina regla che pudess dentant vegnir sluccada. La finamira da Steivan Luzi è da far questa lavur fin tar la pensiun.
Stuair desister dad ir a chatscha è difficil per mai.


text:
Dacurt haja la radunanza da la plaiv Ardez-Ftan-Guarda refusà il regal da l’artist, quai scriva la Südostschweiz sin sia pagina. Tenor il president da la plaiv, n’hajan las fanestras betg plaschì a la maioritad da la cuminanza parochiala. Els sajan stads da l'avis che las fanestras da l'artist cun scrottas da naiv na fissan betg adattas per la baselgia gotica. Ins pudess era survegnir l'impressiun ch'i avess l'entir onn naiv en baselgia. Ultra da quai saja la baselgia sut protecziun da monuments e la lubientscha da la protecziun da la patria na dettia quai era betg.
Fanestras cun «finas scrottas da naiv»
La stad passada aveva Not Vital exponì lavurs da vaider sut il titel «Snow». Quellas sajan stadas ina sort preavis. Sco la curatura Giorgia von Albertini aveva declerà da quel temp vuleva l’artist Not Vital regalar las fanestras cun «finas scrottas da naiv» a la baselgia refurmada.
Ord l'archiv
En incumbensa da la possessura dal «Muzeum» a Susch ha l’artist Not Vital laschà realisar ina tur da marmel da 30 tonnas.


text:
Wikipedia:Prugèt pruvînci e cmûni
Al prugèt pruvînci e cmûni l'é fât per tgnîr adrē e mèter òurden int al tentatîv ed scréver na pâgina per tót al cmûni in dó e's pêrla un dialèt emiliân o rumagnōl. Còl ch'j ó scrét ché j în sōl di sugerimèint, ch'e prî cambiêr e cumpletêr s'e catê quèl ed mèj. Al prugèt l'à cumincê a desèmber dal doméla e sèt. Fòm dla produsiòun! --Tèstaquêdra 10:17, 30 Nuvàmber 2007 (UTC)
Sûnt dal pruvînci e dal cmûni[mudéfica la surzéia]
Cs'a gh'é da fêr int al prugèt?[mudéfica la surzéia]
- Scréver la pâgina ed riferimèint generêl ed la pruvîncia.
- Controlêr o scréver al mudèl, ch'al vōl pó dîr al casèt cun i nòm dal cmûni ch'a's gh'à da mèter in bâs a tót al pâgini. Mé e diré che i nòm e pōlen stêr int i lōr dialèt, mó s'e vrî, e prî zuntêr la tradusiòun dal tétol: "Al cmûni ed la pruvîncia ed ..."
- Fêr só dal cartèini per prèir mustêr al sît dal sitê (còst e l'ó fât mé per squêsi tót al pruvînci; s'în vrî dal-j êtri o dal divêrsi, dmandêm pór --Tèstaquêdra 11:32, 1 Dzèmber 2007 (UTC)).
- Scréver la tradusiòun ed tót i nòm, cme coordinate o santo patrono, ind la tabèla dal mudèl {{SCHEDA COMUNE}}. Còsta l'é impurtânt, perché la và in tót al cmûni!
- Zuntêr un puchinîn ed bibliograféia ed riferimèint per la pruvîncia.
- Tachêr cun al lavōr dal cmûni (guardê ché atâch); la lésta dal cmûni pr'ogni pruvîncia la's câta cun al ligâm dla clòuna cmûni. Al nómer dal cmûni ch'j în bèle a pôst al và justê tót al vôlti.
- Quând la pruvîncia e tót al só cmûni j în a pôst, metî
int l'óltma clòna.
L'é cêra che tót i sugerimèint generêl, ché atâch, pr'al cmûni j în bòun ânca pr'al pruvînci.
- Zuntê al mudèl {{SCHEDA COMUNE}} e impîl cun tót al infurmasiòun ch'j în necesâri. La pâgina dal mudèl la tîn na lésta ed sugerimèint ed cme fêr a catêr e scréver bèin st'infurmasiòun. Dôpa, metî al sgnîn ed fât, = {{SE}}, per "tabèla" int la rîga dla cmûna in ste prugèt.
- Scrivî la vōṣ a sugèt ed sta cmûna. Per cminzipiêr, a's pōl cuntêr un sûnt ed la só stôria da un léber ch'al pêrla ed l'argumèint; e pó a's pōl scréver quèl ed la sitê o dal paèiṣ al dé d'incō. Ânca al sît dla cmûna, normalmèint, al gh'à óna o pió pâgini ch'e prén turnêr cômdi[1]. E pó, s'e sî furtunê, a gh'é ânca la pâgina cumpâgna ed la vichipedéia in italiân[2]. Dôpa, metî al sgnîn per "stôria" int la rîga dla cmûna.
- Metîgh ânca un puchinîn ed bibliograféia: in dó j avî catê al materiêl, di sît interesânt, di léber impurtânt. Per còst, a gh'é al mudèl {{BIBLIOGRAFIA}}; cun ste mudèl e prî ânca zuntêr al nôti, na lésta ed pâgini ch'e gh'ân a vèder sēgh, ed al rimând a na pâgina ed la vichipedéia in italiân s'e sî partîn cun na tradusiòun. Dôpa, metî per "bibliogr." int la rîga dla cmûna.
- Na bèla vòuṣ, specialmèint na vòuṣ ed geograféia, la vōl al só fôto. În prî catêr in commons.wikimedia.org o int al pâgini dal cmûni italiân. Mèj a sré ed fêren da per nuêter, acsé an gh'é mìa di prublēma cun i dirét d'autōr. Quând e pensê che dal fôto e'gh n'în sìa asê, metî per "figûri" int la rîga dla cmûna.
- Fê un óltim cuntrôl ch'an egh sìa mìa dal tèst scupiasê o dal fôto ch'e's pôsen dêr di fastédi cun al copyright, e metî per "dirét" int la rîga dla cmûna. Dôpa, s'l'é tót finî, scrivî {{APOST}},
, e pasê a n'êtra cmûna.
Uṣvèj impurtânt[mudéfica la surzéia]
- La Tabèla ed sûnt in êlt a dréta. Còl ch'e gh'îva da fêr, mé e l'ó quêṣi fât (sōl che {{formatnum:}} al funsiòuna in inglèiṣ e mìa in italiân! E gh'òm da dmandêr ed gnîr adatê a la it.wikipedia.). E gh'ó da scréver na pâgina ed spiegasioùn per quî ch'e vōlen druvêr al mudèl. Mó al tradusiòun j în lé sōl per l'arzân e al mudnèiṣ, dêgh sòta! --Tèstaquêdra 01:49, 26 Nuvàmber 2007 (UTC)
La pâgina ed spiegasiòun l'é prûnta! --Tèstaquêdra 23:59, 4 Dzèmber 2007 (UTC)


text:
Al rutilìśum 'l è un ségn caraterìstic dal parsòni ch'i gh'aṅ i péi e i cavìi rós o castàgn ramâ.
Quést chè 'l è un quèl ch'a s preśénta dal vòlti in di pòpui ch'i daśvèṅ dal Caucàś e a s créd ch'al sia in relasiòṅ cun na tinta ad pèla ciàra, cun maci in sla pèla ciamàdi tuchìni e di perìcui ad ciapàr più facilmènt al càncar a la pèl o di àtar prubléma simìi. Invéci a par ch'a n gh sia minga na relasiòṅ cun i òć vérd o cun 'l èsar masć o fémna.
Al rutilìśum a s créd ch'al s traśméta a i fiói cuma un caràtar recesìṿ in frònt a tut chi àtar culór ad cavìi.
Al nùmar dla gint cun i cavìi rós a par ch'a sia drē a calàr sèmpar da piò.
Anc fr'al bèsti a s cata di mamìfar cun al plam rós, cum al simi, i gàt o i caṅ.
I paéś ch'i gh'aṅ più rós ad tut, in cunfrònt a chi àtar, i èṅ l'Irlànda e al Régn Unî.
A gh sarév da tgnir in cunsiderasiòṅ ch'al culór dal cavìl al pól cambiàr in dal córs dla vita e 'l è anc ligâ a 'l espuśisiòṅ al sól. In dal 1997 a s è capî la sò biuchìmica e a par ch'al culór rusàstar al sarév in relasiòṅ cun di cumpunènt dal fèr e ch'al gêṅ recesìṿ dal rutilìśum al sarév vèć da 50.000 a 100.000 an. Tut i rós i gh'aṅ dal variasiòṅ in dal regiòṅ MC1R dal crumuśòma 16.
In dimóndi pòst dal mónd a s créd ch'i rós i pòrtan dasfurtùna e che par schivàr cal lavór lè a gh sarés da tucàr un butòṅ.
In d'l antìg Egìt a s pinsàva ch'i rós i daśvnìsan da Seth in parsòna e par cal mutìṿ lè i gh'ìsan na cativèria fóra dal cumùṅ. P'r i cristiàṅ e i giudèi, al rutilìśum al psiva èsar ligâ a Caino e a di àtar persunàǵ dla Bibbia pinsâ cun i cavìi rós quài Giuda Iscariota, Esaù e Maria Maddalena. Durànt al Mediuévo, la Cèsa Catòlica la cardìva ch'al dóni cun i cavìi rós i fùsan dal strii e 'l strìi i éran bruśàdi vivi in sal rōg.
Dal nòstri bandi a gh'è un dit: «Al più bòṅ di rós 'l à ficâ sò pàdar in dal pós».
Al scritór Giovanni Verga 'l à scrit na nuvèla, Rosso Malpelo, ch'la dascór 'd un baghét cun i cavìi rós vitma di pregiudìsi di grand, ch'al gh l'iva cun al pòvar Ranòć e al gh dava sèmpar dal bòti.
«
Malpelo si chiamava così perché aveva i capelli rossi; ed aveva i capelli rossi perché era un ragazzo malizioso e cattivo, che prometteva di riescire un fior di birbone. Sicché tutti alla cava della rena rossa lo chiamavano Malpelo; e persino sua madre, col sentirgli dir sempre a quel modo, aveva quasi dimenticato il suo nome di battesimo. Del resto, ella lo vedeva soltanto il sabato sera, quando tornava a casa con quei pochi soldi della settimana; e siccome era malpelo c'era anche a temere che ne sottraesse un paio, di quei soldi: nel dubbio, per non sbagliare, la sorella maggiore gli faceva la ricevuta a scapaccioni. Però il padrone della cava aveva confermato che i soldi erano tanti e non più; e in coscienza erano anche troppi per Malpelo, un monellaccio che nessuno avrebbe voluto vederselo davanti, e che tutti schivavano come un can rognoso, e lo accarezzavano coi piedi, allorché se lo trovavano a tiro. Egli era davvero un brutto ceffo, torvo, ringhioso, e selvatico. Al mezzogiorno, mentre tutti gli altri operai della cava si mangiavano in crocchio la loro minestra, e facevano un po' di ricreazione, egli andava a rincantucciarsi col suo corbello fra le gambe, per rosicchiarsi quel po' di pane bigio, come fanno le bestie sue pari, e ciascuno gli diceva la sua, motteggiandolo, e gli tiravan dei sassi, finché il soprastante lo rimandava al lavoro con una pedata...»
(IT
)(Rosso Malpelo
ad Giovanni Verga
, 1878
)
«
Malpél al s ciamàva acsè parchè al gh'iva i cavìi rós; e al gh'iva i cavìi rós parchè 'l éra un baghét malisióś e catìṿ, ch'al prumitìva ad dvintàr pròpria un fiór ad laśaròṅ. 'L è par qual lè che tut in dla cava dla réna rósa i 'l ciamàvan Malpél; e anc sò màdar, a fòrsa ad sintìr-ag dir sèmpar in cla manéra lè, l'iva quaśi daśmindgâ al sò nóm ad batéś. Dal rèst, lē la'l vdiva sól al sàbat sira, quand al turnàva a cà cun chi pòc bèsi dla stmana; e p'r al fat ch'l éra malpél a gh'éra 'd avér paùra ch'al in tgnis un para par lò, ad chi sòld lè: in dal dubi, par a n sbaliàr minga, la suréla più granda la'l tulìva in cà cun di sćiafòṅ. Però al padròṅ dla cava 'l iva dit dabòṅ che chi bèsi lè i éran pròpria chi lè e minga da piò; e in cusiènsa i éran pò tròp par Malpél, un munelàs che ninsòṅ 'l arév vlû catàr-as in frònt, e che tut i paràvan via cuma un can rugnóś, e i al carésan cui pē, quand i al càtan a tîr. Lì lò 'l éra pròpria na bruta ghigna, tìrvad, rabî e salvàdag. A meśdè, mèntar tut chi àtar lavuradōr dla cava i magnàvan la mnèstra
sintâ 'd intóran, e i fàvan un pò ad ricreasiòṅ, lò 'l andàva a mét'r-as in un cantòṅ cun un sistlèṅ in mèś a 'l gambi, par ruśgàr-as cal pôc ad paṅ biś, cum i fàn'n al bèsti sò para, e ugnòṅ al dgiva la sua, tulénd-al in gir, e i gh tiràvan adòs di giaròṅ, in fîṅ chè al padròṅ al al mandàva a lavuràr cun na pedàda...»
Manéri ad dir
(CARPŚ) Ròss biśiōś (pugnèta tacalìt) ... : tant per dir adrē a un ròs
-
Òć dna putìna cun i cavìi rós
-
Un quàdar cun na Maria Maddalena cun i cavìi rós
-
Un rós Giuda al dà un baśèṅ a Geśù Crist
-
Na strìa rósa in un quàdar ad Luis Ricards Falero
-
La pantéra ad Gòr, la rósa cantànta fraréśa Milva
-
Un putèṅ ch'al gh'à al rutilìśum


text:
Spider-Man 2
Spider-Man 2 (’L Óm-Ragn 2) 'l è 'n film fantàstic americàṅ dal 2004 ad Sam Raimi trat da 'l persunàǵ di fumét dla Marvel Comics creâ in dal 1962 par Stan Lee e par Steve Ditko. 'L è 'l séguit dal film Spider-Man ad dū an prima.
Custàda duśènt migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà dagnóra utsènt, vinsénd 'l Prèmi Òscar p'r i efèt speciài. In dla culòna sunóra dal film Michael Bublé al canta 'l braṅ Theme For Spider-Man.
Sunt
Da quànd 'l è diventâ 'l Óm Ragn, Peter Parker (Tobey Maguire) al gh'à na vita piutòst tribulàda, fra i prubléma ecunòmig ch'al gh'à insém a sò sîna May (Rosemary Harris), al quistiunàdi cun J. Jonah Jameson (J. K. Simmons), diretōr dal giurnàł Daily Bugle, e 'l pōc tèmp ch'al pōl pasàr cun la sò muróśa Mary Jane Watson (Kirsten Dunst). Inólt'r al sò mijōr amìg, Harry Osborn (James Franco), al vōl vindicàr-'s ad Spider-Mar cunsiderâ respunsàbil dla mòrt ad sò pàdar, al Goblin Vérd (Willem Dafoe).
Dvintâ 'l cap dla Oscorp, Harry al finànsia i prugèt dal siensiâ Otto Octavius (Alfred Molina) su la fuśiòṅ a fréd.


text:
Renània-Palatinàto
La Renània-Palatinàto (en todèsch: Rheinland-Pfalz) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: Länder) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat el cuàrcia zó n'àrea de 19.846 km² e l'è tocàt dei fiöm Réno e Mozèla. La capital de la Renània Palatinàto l'è la cità de Magónsa (en todèsch: Mainz). Ótre cità 'mportànte del stat i è Kaiserslautern, Treviri, Coblènsa e Ludwigshafen. La popolasiù totàl del stat l'è de presapóch quàter miliù de abitàncc.
Geografìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Renània-Palatinàto la cunfìna a nord col Land del Nord Réno-Westfalia, a èst co l'Assia e col Baden-Württemberg, a sud co la Frància (Alsàsia e Loréna) e col Land del Saarland, e a òvest col Lusembùrgo e col Bèlgio (Valònia) a òvest.
L'as principàl del stàt l'è 'l fiöm Réno, che 'l sègna 'l cunfì col Baden-Württemberg e l'Assia a sudèst, prìma de nà 'nvèrs la part setentriunàla del stat. La àl del Réno l'è delimitàda de cadéne de mucc mìa tat alcc.
Endèl nord-òvest gh'è la part meridiunàl dei mucc del Eifel. Piö a sud gh'è la cadéna de l'Hunsrück, che le se prolónga 'n chèla del Taunus de la bànda de là del Réno.
I teré culinùs endèl sud del stat i è ciamàcc Forèsta del Palatinàto (en todèsch: Pfälzerwald).
Chèst cadéne de mucc i è separàde l'öna de l'ótra dei aflüèncc del Reno: la Mozèla, la Lahn e la Nahe.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
On turista, ch’el voeur vedè Milan,
inscì, per andà a spass ò per dilètt,
con la guida ò la cartina in man,
sta pur sicur che in Dòmm el va dirètt.
Lor creden che Milan el sia tutt lì,
tutt al pù quatter pass in Galleria
la Scala, via Manzon per poeu finì,
stracch mort, con mal ai pee, in birreria.
Incontri ‘na coppiètta in via Pontacc
che la me fa: “ Indue l’è piazza del Dòmm?”
eren turisti, l’hoo capii dai facc,
duu pacciaròtt bèi tond tant ‘me duu pòmm.
Ghe foo sègn de vegnì insèma a mì,
doevi giust andà a l’Arengari,
me guarden con dò facc on poo stranii
e poeu lòtt, lòtt, tacchèmm l’itinerari.
E car turista, ‘dèss t’el foo ved mì;
Milan l’è confusion, l’è pien de gent:
“Bisògna fatturà!” se dis inscì
ma lassèm pèrd el Dòmm per on moment,
vegnì in piazza del Carmin, guardee lì!
L’era ‘l tramont el sô el sbatteva adòss
i duu sbaratten i oeugg come inlocchii
e senten on sgrisor ch’el va in di òss.
Inforcom via del Carmin, lì a la prima
vèmm giò per via Ciovass e via Melon:
on gran silenzi… quèst l’è pròppi el clima
d’ona Milan sparida per de bon.
I strad lastraa con doppia careggiada
per i carròzz di sciori che lì passava,
e tutt el rèst faa ‘nmò con la rizzada,
e i duu meravigliaa!… Nessun fiadava.
Vedevi in sui sò facc soddisfazion
nel rimirà Milan d’on altra era,
seri content, provavi on’emozion…
e inscì, lòtt, lòtt, ècco sèmm in Brera.
Je foo voltà a manzina e avanti on tòcch
t’el lì el porton d’entrada in la Braidensa:
cerchi de famm capì dai duu farlòcch
ghe cunti, senza ‘vègh ona dispensa,
che denter lì gh’è l’arte , la cultura,
tutt quèll che i nòst artista hann lassaa lì
e numm èmm conservaa con tanta cura
per poeu mostraghi a quèi che vègnen chì.
Quèst l’è on Milan on poo particolar
che on meneghin, magari on poo sfacciaa,
v’ha faa vedè in manera singolar.
‘me ‘l fuss on cicceron improvvisaa.
“Bòna giornata, e quand avii finii,
per andà in Dòmm, se va tutt drizz de lì !”


text:
We Make Amazing Interfaces
Specializing in Mobile Design
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Morbi facilisis euismod nisi, sit amet lobortis elit interdum sit amet. Ut facilisis turpis et urna pharetra, id aliquam felis rutrum. In a mi quam. Nunc sollicitudin nisl ac ex pretium, quis consequat ex volutpat.
Design Matters
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Morbi facilisis euismod nisi, sit amet lobortis elit interdum sit amet. Ut facilisis turpis et urna pharetra, id aliquam felis rutrum. In a mi quam. Nunc sollicitudin nisl ac ex pretium, quis consequat ex volutpat. Curabitur rutrum ligula viverra ligula dignissim feugiat. Duis a quam tortor.
Or Process
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Morbi facilisis euismod nisi, sit amet lobortis elit interdum sit amet. Ut facilisis turpis et urna pharetra, id aliquam felis rutrum. In a mi quam. Nunc sollicitudin nisl ac ex pretium, quis consequat ex volutpat. Curabitur rutrum ligula viverra ligula dignissim feugiat. Duis a quam tortor.


text:
Il schassis dal camiun aveva sfessas e las rudellas dal frain eran stgarpadas dal tut. Cun agid da la polizia e da pumpiers è il camiun vegnì charrà a Thal. Ier è l'acid d'aschieu lura vegnì pumpà en in auter camiun-cisterna. Perquai ch'i sa tracta d'ina substanza uschè privlusa han experts da chemia stuì vegnir clamads. Pir lura han ils pumpiers pudì pumpar enturn la substanza.
Avant che pudair pinar il camiun, sto el vegnir schubregià per ch'i na dettia nagins gas nuschaivels. Il manischunz ha stuì pajar in deposit da multa da 1'500 francs. L'acziun da pumpiers ha custà 1'000 francs.
RR novitads 14:00


text:
Geografia
La geografia a l'è la scenza che la gh'ha 'me camp de studi la mesurazzion e la descrizzion de la Terra e 'l studi di fenomen, uman e naturai, che ghe interagissen e menen a di mudament. Sgiamò i popoi pussee antigh studiaven la geografia.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su geografia
- Wikinotizie el gh'ha dent notizzie in su geografia
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su geografia
Vos corelade[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Lamber
El Lamber (anca Lambar, Lambru, Lambor; in Italian Lambro; in Latin Lambrus) a l'è un fiüm de la Lumbardia ucidental, aflüent de manzina del Pò; l'è lungh 130 km.
El nass de suravia del Ghisall, dal munt San Prim, e al percor tüta la Val Assina passandu per Canz e Ass; cume 'l vegn föra di muntagn, el se trà dent in del Lagh de Püsian, dopu de che 'l cur per la Brianza fina a Munza.
Propi a Munza el se spartiss in dü bruchet: el Lamber propi (quel del Punt di leun) e 'l Lambret, che l'han faa fà i Viscunt in del secul XIV per resun de difesa.
Al següta la sò cursa inver süd, e 'l passa arent a Milan (quartier de Lambraa); dopu 'vègh traversaa la pruvincia de Lod el se svöja in del Po, 10 km a val de San Culumban.
Cumün traversaa del Lamber[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pruvincia de Com[Modifega | modifica 'l sorgent]
Civena, Magrej, Barni, Lasnigh, Ass, Canz, Caslin, Castel Mart, Punt Lamber, Erba, Merun, Lambrügh, Inverün.
Pruvincia de Lech[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pruvincia de Munscia e Brianza[Modifega | modifica 'l sorgent]
Briusch, Giüssan, Veran, Caraa, Triügg, Albiaa, Suvich, Lesmu, Machee, Biasson, Arcur, La Santa, Munscia, Brüghee.
Pruvincia de Milan[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sest San Giuvan, Culogn, Milan, Pes'cera Burumee, San Dunaa, San Giülian, Medija, Meregnan, Vizzö, Cer, San Zenun, San Culumban.
Pruvincia de Lod[Modifega | modifica 'l sorgent]
Saliran, Casalet, Lod Vegg, Burgh San Giuvan, Castiraga, Sant'Angel, Vilanöva, Grafignana, Burghet, Livraga, Vori, Sèna.