text:
Revista dalla historia da SchlansL'anteriura vischnaunca da Schlans era situada denter las vischnauancas da Trun e Breil. Ils cunfins ensiviars eran tochen il Cavistrau Grond e Péz Tumpiv. Il liug schai alla spunda sulegliva dalla vart seniastra dil Rein posteriur.
Il pli ault punct: 3´220 m.ü.M Cavistrau-Pign
Pli bass punct: 910 m.ü.M Fanels
Surfatscha: 883 ha
Habitonts (2010) 82
Lungatg (sursilvan)
Confessiun pil pli catolic
Cumin: Cadi
District: Rein posteriur
Pei da taglia: 130% dalla t. cant. sempla.
Classa da finanzas: 5
Legislativa: radunonza communala
Executiva: suprastonza
Vischn. vischinontas: Trun, Breil/Brigels
Anteriur uoppen da vischnaunca
Il funs ei cotschens. Sogn Gieri, cun nimbus (gloriola) d'argien e vestgiu verd cavalchescha in cavagl d'argien che mazza in drag verd. Da sia vard dretga la crusch d´argien da sogn Andriu,
l'enzenna caracteristica dalla Claustra da Mustér. Quella crusch distingua nies uoppen dad auters uoppens da sogn Gieri. Colurs da vischnaunca: tgietschen - alv - verd
(ord: Wappenbuch des Kantons Graubünden)
Il num Schlans
Il num Schlans ei da derivonza latina. El Testament da Tello vegn ´Selaunum´ menziunaus. Quei plaid dariva dil salictum che munta salisch. La ragisch sal lai aunc declarar il num Schlans autramein: ins savess metter en connex il num Schlans cun paliu. Nums da praus che van anavos sin la ragisch sal vegnan era avon ordeifer il territori roman da pli baul ed ein da derivonza pli veglia. Etymologicamein fuss quei forsa plausibel. Persuenter tschontschan ils praus humids entuorn vischnauca.
La conolisaziun da Schlans
Gia el temps preroman era il territori entuorn la tuor da Sais enconuschents. Ils nums da praus en gliez contuorn laian denton buca supponer in néz agricol. Entgins auters nums da praus, la topografia e la vischinonza da caltschina barschada, confirman las pretensiuns che Camartgeis era in center dil cult da crap, denton in nunhabitau. Sch´il liug da Schlans era habitaus, ni vegneva pasculaus el temps preroman, lu plitost sin la terassa da Razeil, egl ost dil vitg.
Perquei che la gronda part dils nums da praus a Schlans darivan dil latin, eis ei da supponer ch´ il vitg era buca habitaus avon la romanisaziun.
La tuor da Sais
La ruina Sais sesanfla sper la caplutta sur il vitg ed ei sut alla protecziun da monuments.
Ella ei construida en ina fuorma quadrata. La vart mesira 8.5m. Igl edifeci ha treis alzadas. La miraglia da 2 tochen 2.5m grossezia ei fatga ord crappa pauc luvrada si ; sulettamein las cantunadas ein martelladas bein. L´entrada ei ella tiarza alzada. Igl administratur digl uestg sin la veglia cuort episcopala da Selauno vegn ad haver fundau ella entuorn igl onn 1000 forsa era avon. Cun scalas e sugas entravan ins en la tuor che surveva a tuts ils habitonts cun lur raubas sco refugi. Las 4 alas tetg schischevan sin blocca. Sco avdonza stabla ha quella tuor mai surviu. Las duas empremas alzadas fuvan quasi el stgir. La tuor fuva buca in liug da sgarschur, mobein in center, nua che purs e mistergners s´entupavan.
Il casti da Salons ella Val Casti
Sur igl uaul denter Schlans e las Pradas secattan aunc restonzas d'in casti. La ruina statt sin in grep da tuf. Ils nobels da Schlans vegnan ad haver eregiu quest casti che era dimora signerila dalla famiglia da Waltherius da Sellaunes. Lezza schlatteina nobla ei morta ora gia avon ils 1300.
Il casti fuva era in schurmetg per il viandont naven da Cartatscha a Schlans via Plaids a Breil. La suletta entrada era orientada viers nord. In foss da varga 10 meters ladezia e 6 meters profunditad segirava quella vart. Ina punt uneva il casti cun la Prada. En la cantunada sid-ost sesalzava ina tuor. Ins astga supponer ch'ina caplutta eri leu.
Cavazzins historics en successiun cronologicaPil pli ei vegniu priu fatgs historics ord la broschura ´Ord la historia e cultura da Schlans´, da Giachen Antoni Pfister, Neuhausen 1931 e da "Nums locals da Schlans" rimnai, descrets e commentai da Leo Hug, 1998.
2018Ina gronda lavina rumpa ora sut ils Cavistrai ils 22 da schaner. Ella destruescha igl Uaul Miez e devasta las tegias veglias d'alp. La lavina fuola via dalla Val Farbertg giuadora tochen ca. 200 m sur la via da Schlans -Trun
2016La stizun dil Volg ei suenter varga 50 onns historia. La davosa stizun siara sias portas.
2012Fusiun da vischnaunca Schlans e Trun. Niev secloma la vischnaunca politica Trun. Schlans ei dacheu naven ina dallas fracziuns da Trun.
2011Suenter onns datti puspei ina ustria el vitg. L'ustria da curtgin Chispàcius beneventa indigens ed jastesr per star da cumpignia e guder ina tschavera.
2008Finiziun dallas lavurs vid la dustonza el vitg.
2007Memia paucs scolars La scola cumplessiva da Schlans siara las portas suenter 147 onns (1860-2007).
2004Werner e Renata Pfister ein ils davos postanents. Il biro da posta siara sias portas. Las casadas vegnan dacheu naven survidas da Trun anora. Il survetsch da casa per pagaments e spediziuns vegn offerius da niev.
2002Ils 16 da november 2002, suenter ferma mallaura che ha cuzzau plirs dis, sedistacca spontanmein ina bova a Surseivs. Ella destruescha dabia cultira, baghetgs ed infrastructura. La bova fenda il vitg da Schlans en duas parts. Il pilot da helicopter Marcus Levy, ch´enconuscha bein Schlans, ughegia da sgular da relaziuns d´aura fetg schliatta. Tras la spessa tschagera evacuescha el cun agid dalla collona d´agid ed Albert Pfister habitonts ord il prighel. In di pli tard vegnan tuts habitons evacuai cun il helicopter a Breil. Sulet ils purs restan en vitg per pavlar lur animals. Per grond cletg e ventira e grazia alla prudientscha dil president da vischnaunca, Reto Pfister, ha quella catastofa custau negins morts ni blessai.
1999Ils 13 d'uost 1999 ei vegniu concludiu la meglieraziun generala sil territori dalla vischnaunca da Schlans.
1987Ina gronda bova sederscha tras la Val Plaunca a val e caschuna gronds donns. Dall'Alp Schlans tochen giu Rein vegn erigiu rempars solids che dueien segirar il territori.
1984Ils 9 da fevrer vegn la vischnaunca da Schlans tuccada d´ina gronda lavina. Ella destruescha 19 baghetgs sillas Pradas cumplettamein e sdrappa naven grondas part digl uaul.
1939Ils 28 d'uost, la sera avon la mobilisaziun generala, brischan pliras casas el vitg giu tochen sils mirs.
1922Igl avrel sedistaccan ca 50 meters cubics dil grep sper la resgia e sederschan a val. Miraculusamein seferma la massa da grava sper ina casa senza far donn..
1855Ina gronda bova sedistacca ella part sura dallas Pradas (Prada dalla bova). Per cletg meina in carpun sigl ault da Pradamiez naven il material en direcziun ost. Ei resulta denton ina profunda cavorgia tochen a Planatsch e da leu giu a Razeil tochen tiel Rein. Senza quei crap fuss la bova probablamein ida directamein giu sil vitg e vess destruiu quel per gronda part.
1851Schlans vegn attribuiu sco siatavla vischnaunca al niev cumin dalla Cadi.
1817La notg dils 10 da mars sedistacca ina lavina sil Cavistrau Pign e sesparta en treis tochen quater bratschs che sederschan da Tiraun dadens, Tiraun dado e sur il Plaun Sincera giuado. Entirs uauls da Trun e Schlans e plirs clavaus vegnan scuai naven. Era dil Tumpiv sedistacca ina lavina ed in bratsch vegn via Muletg tochen giu ella Val Ferberg. In secund bratsch vegn sur Pradaplauna, destruescha igl uaul da Surseivs e seferma la finfinala sigl ault da Pradamiez.
1803Culla mediaziun daventa il cumin da Rueun, dil qual era Schlans fa part, dil tuttafatg independents.
1776Il quartier Camartgois daventa unfrenda dalla flommas. Il fiug rumpa ora sur la fontauna actuala a Cantieni. Damai che tut il vitg era en prighel, hagi sur Martin Schmid purtau la monstranza si Surfuorns. Sinaquei seigien las flommas seviultas encunter Camartgois.
1631Ils 21 da settember rumpa la pestilenza or a Schlans. 82 persunas mieran. Che mo 13 hagien surviviu, ei denton ina detga.
1506Puspei vegn la vischnaunca da Schlans menziunada en connex cun carplinas partenent la pasculaziun. Perquei han ins pli tard (1535) schau decider ina cumissiun cul Landrichter Berther da Mustér, Moritz Henny, "Amman ob dem Übersaxen" e Landrichter Jochberg.
1472Igl uestg Ortlieb von Brandis cumpra il signeradi da Munt s. Gieri, senza la Renasca e las minieras da Rueun per 1200 florins. Suenter paucs meins ei il Zoller enriclaus da sia vendita ed igl avat dalla claustra da Mustér, Johannes de Schöneck, che paga 1800 florins, survegn il signeradi. Sut la giurisdicziun dalla claustra ein quels da Schlans lu restai tochen il temps dalla mediaziun.
1459Gieri Brun da Razén, il davos barun da Razén, miera. Sia sora, Ursula von Hohenberg, fa si il segneradi da Munt s. Gieri a siu fegl Josias von Zollern.
1378Per 1000 renschs cumpra Ulrich II, il Brun da Razén, il casti dad Elisabeth von Haldenstein, niaza da Heinrich de Montalt, ed integrescha el en siu signeradi da Munt s. Gieri (Jörgenberg).
1357Heinrich de Montalt surdat a siu quinau, barun Walter da Belmont, il casti da Schlans cun tut ils beins e dretgs. El decuors dil 14avel tschentaner ei il casti da Salons vegnius bandunaus. Il num "Val Casti" regorda aunc alla tuor.
1220Emprema attestaziun dalla veglia famiglia dils nobels da Schlans: Waltherus de Slauns (1220 -1275), canoni a Cuera. La famiglia dils da Schlans ei morta ora el 14avel tschentener. Schlans ei lu ius alla famiglia da Grünenfels, che veva lur residenza a Vuorz. Tras maridaglia ei Schlans lu vegniu en possess dalla famiglia de Montalt.
1185Papa Luzius III confirma che las capluttas da s. Sievi a Breil e s. Gieri a Schlans s'audien tier la pleiv da Breil.
998Papa Gregori V menziunescha la baselgia da s. Gieri l´emprema gada.
765Il Testament dil uestg Tello menziunescha l´emprema gada la cuort da Selauno. Tello ei staus il davos ord la renomada famiglia dils Victorins e steva en fetg bunas relaziuns cun il Convent da s. Placi e s. Sigisbert a Mustér.


c: text/html

text:
Sut il stritg sajan las cifras anc adina sin il livel da l'entschatta da l'onn. La situaziun actuala saja perquai anc betg dramatica, di Gliott.
Gia dapi il mez da zercladur dettia indizis da la crisa. Gasettas d'economia hajan adina puspè scrit da quai, sulet las gasettas quotidianas n'hajan betg prendì si quai. La raschun per la crisa actuala vesa Gliott en il fatg che l'economia da la China na crescha betg pli tant sco spetgà. Vitiers hajan adina dapli Chinais investì en aczias ed ussa, cura ils curs han cumenzà da vegnir pli flaivels, survegnì tema. Uschia hajan blers vendì lur aczias e questas han pers da lur valita. Quai na saja betg mo da donn. Ferms investiders cumprien uschia las aczias pli bunmartgadas. Las bursas europeicas mussian gia che la situaziun sa calmia.
Malgrà quests signals positivs quinta Damian Gliott ch'ils curs en la China restian ils proxims dis fitg volatils, vul dir ch'il curs giaja inagiada 5 % ensi e lura puspè 5 % engiu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cusseglier guvernativ Christian Rathgeb remplazza il cusseglier guvernativ dal chantun Turitg Thomas Heiniger. Dal cussegl d’administraziun da la SwissDRG fan part ils represchentants da la conferenza svizra da las directuras e directurs chantunals da sanadad, represchentants da la H+, dals ospitals da la Svizra, da santésuisse sco er da la cumissiun da tariffas medicinals e da la Federaziun dals medis svizzers FMH.
Bleras mesiras vegnan cumpensadas cun pauschalas
La lescha federala davart l’assicuranza da malsauns ha incumbensà la SwissDRG d'elavurar, sviluppar vinavant e d'adattar il sistem da pauschalas. Ils tractaments staziunars en ospitals vegnan indemnisads tenor prestaziun cun pauschalas tenor grevezza. Uschia vegn mintga dimora a l’ospital classifitgada tenor tscherts criteris.
Il cussegl d’administraziun vul uss ch’era cas da dimora staziunara en clinicas da reabilitaziun e clinicas psichiatricas pon vegnir indemnisadas cun pauschalas, quai a partir dal 2018.
RR novitads 10:00


text:
Eriswil
Eriswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.3 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1356 abitant.
El cumün de Eriswil al se tröva a una altitüden de 740 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Huttwil, Luthern (LU), Sumiswald, Ufhusen (LU), Wyssachen.
StoriaModifega
Eriswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1256 col nom de Erolzwile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Sit ufizial del cumün (Todesch)
- Anne-Marie Dubler: Eriswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Schuppa d’urticlas Mousse da gruyère veder parfumada cun melet …
Per la schuppa …
- 150 g urticlas sbuglientadas e manizzadas
- 3 dl buglion da giaglinom
- 1 tschadun grond maizena
- Sal
- Paiver
Flurs ed ervas selvadias
6 fegls urticlas frittadas
La schuppa:
Maschadar la maizena cun in pau buglion da giagliom.
Stgaudar il buglion da giagliom, dar tiers la maizena e laschar coier.
Agiuntar las urticlas manizzadas, dar in bugl e cundir tenor gust.
Il mousse da gruyère veder:
Laschar trair il melet en il buglion da legums, lura cular.
Far luar il gruyère veder en il buglion, agiuntar la schelatina.
Per il mousse da gruyère …
- 100 g gruyère veder (da 3 onns)
- 0,5 dl buglion da legums
- 1 tschadun da tè melet setgentà
- 1 fegl schelatina luentada 1,5g
- 1,5 dl groma
Laschar sfradar.
Sbatter la groma.
Maschadar las duas massas.
Metter al frestg.
Avant che servir:
Stgaudar la buglia.
Svidar la buglia cun quità en ils plats vids.
Curunar cun in gnochet mousse da gruyère veder.
Decorar cun ina feglia d’urticla frittada e flurs selvadias.


text:
Responsabladad
Malgrà ch'ils Servetschs dal parlament fan gronda attenziun a l'extactadad da las infurmaziuns publitgadas, na pon els surpigliar nagina responsabladad concernent la correctadad dal cuntegn, l'exactadad, l'actualitad e la cumplettezza da questas infurmaziuns.
Per la correctadad dals cuntegns da terzas partidas na surpiglian ils Servetschs dal parlament nagina responsabladad. Pervia dal copyright na pon tals cuntegns betg vegnir modifitgads dals Servetschs dal parlament. La funtauna ed ils auturs da cuntegns esters vegnan visiblamain marcads sco tals dals Servetschs dal parlament.
Ils Servetschs dal parlament sa resalvan expressivamain il dretg da modifitgar u stizzar l'entir u parts dal cuntegn da la pagina-web u da suspender temporarmain la publicaziun, e quai senza preavis.
Ils Servetschs dal parlament excludan tutta responsabladad en cas da donns materials u immaterials chaschunads tras l'access a las infurmaziuns publitgadas u tras l'utilisaziun resp. la nunutilisaziun da quellas, tras il diever abusiv da la colliaziun u tras disturbis tecnics.
Renviaments e colliaziuns
Ils renviaments e las colliaziuns a paginas-web da terzs sa chattan ordaifer il champ da responsabladad dals Servetschs dal parlament. L'access a talas paginas-web e lur consultaziun succedan sin l'agen ristg da l'utilisader/l'utilisadra. Ils Servetschs dal parlament explitgan expressivamain da n'avair nagina influenza sin la concepziun, il cuntegn e las purschidas da las paginas colliadas. Las infurmaziuns ed ils servetschs da paginas-web colliadas èn cumplainamain en la responsabladad da lur auturs.
Ils Servetschs dal parlament refuseschan tutta responsabladad per talas paginas-web.
Protecziun da datas
1. Infurmaziuns generalas
Vossas datas èn per nus ina chaussa da confidenza. Natiralmain releveschan ils Servetschs dal parlament mo las datas persunalas ch'èn absolutamain necessarias per ademplir lur incumbensas (spargnar datas). Las datas arcunadas vegnan administradas cun quità e protegidas cunter abus da tut gener.
Sa basond sin l'artitgel 13 da la Constituziun federala svizra e sin las disposiziuns dal dretg da protecziun da datas da la Confederaziun ha mintga persuna il dretg da protecziun da sia sfera privata sco er il dretg da protecziun cunter l'abus da sias datas persunalas. Ils Servetschs dal parlament observan questas disposiziuns sin lur paginas d’internet ed en lur servetschs d'internet.
2. Champ d'applicaziun
Questa decleraziun davart la protecziun da datas vala tant per tut las paginas d'internet dals Servetschs dal parlament sut la domena «parlament.ch» e «juniorparl.ch» sco er per las paginas d'internet che vegnan administradas da terzs per incumbensa dals Servetschs dal parlament e per las datas persunalas che vegnan relevadas sur questas paginas d'internet. Questa decleraziun davart la protecziun da datas po vegnir midada da tut temp senza preavis. Per paginas d'internet d'auters purschiders, a las qualas vegn renvià davent da las paginas d'internet dals Servetschs dal parlament u davent da las paginas d'internet che vegnan administradas per lur incumbensa, valan las infurmaziuns e las decleraziuns davart la protecziun da datas da quests purschiders.
Singuls posts dals Servetschs dal parlament u da l'administraziun federala han atgnas disposiziuns davart la protecziun da datas u disposiziuns cumplementaras. Apps (abreviaziun da l'englais application, rumantsch applicaziun) ch'èn vegnidas sviluppadas en cooperaziun cun ils Servetschs dal parlament pon avair disposiziuns davart la protecziun da datas ch'èn orientadas al diever concret. Resguardai per plaschair: Sche Vus chargiais giu in'app, vegn il gestiunari da l'App Store per regla a savair, tgi che ha chargià giu l'app.
3. Renviaments
Ils Servetschs dal parlament na pon influenzar ni paginas externas, a las qualas els renvieschan, ni paginas externas che renvieschan a purschidas dals Servetschs dal parlament. Ils Servetschs dal parlament na pon pia betg garantir che las infurmaziuns cuntegnidas sin talas paginas sajan correctas u ch'ellas na cuntegnian betg malware (sco p.ex. virus). Las infurmaziuns e las prestaziuns da paginas u da servetschs d'internet colliads stattan cumplainamain en la responsabladad dals terzs respectivs. Ils Servetschs dal parlament refusan tutta responsabladad per talas paginas u per tals servetschs d'internet.
4. Tge capita cun Vossas datas?
a) Conservaziun ed annullaziun
L'elavuraziun da datas persunalas sin paginas d'internet da la Confederaziun è limitada a quellas datas ch'èn necessarias per metter a disposiziun ina pagina d'internet che funcziuna sco er cuntegns e prestaziuns simplas d'utilisar, ubain a quellas datas che Vus ans avais mess a disposiziun activamain. Las datas persunalas che nus avain relevadas vegnan conservadas mo uschè ditg, sco ch'ellas vegnan duvradas per ademplir l'intent respectiv. Prescripziuns legalas ubain ulteriuras obligaziuns pon pretender ina conservaziun pli lunga.
b) Arcunaziun cun emplenir in formular
Sche Vus emplenis in formular sin nossa pagina d'internet (p.ex. in formular da contact), elavurain nus las datas che Vus ans avais mess a disposiziun, uschenavant che quai è necessari per ademplir l'intent da l'elavuraziun resp. per liquidar l'incumbensa. Per regla èn tut las indicaziuns facultativas. Ils champs obligatorics vegnan designads sco tals mo, sche questas indicaziuns èn necessarias per ademplir nossa incumbensa legala u Voss giavisch. Questas datas vegnan stizzadas il pli tard, cur ch'il termin da conservaziun legal è scadì. Per prevegnir ad abus vegn registrada l’adressa IP da l’apparat, cur che Vus tramettais il formular.
c) Arcunaziun cun s’annunziar per ina visita guidada
Sche Vus As annunziais per ina visita guidada, vegnan Vossas datas da contact conservadas durant in onn ed alura stizzadas.
d) Arcunaziun per spedir newsletters
Sche Vus abunais avis sin la pagina d’internet, vegnan registradas las suandantas datas: adressa dad e-mail e tut tenor l’abunenta u l’abunent il numer da fatschenta, il num da la parlamentaria u dal parlamentari u la ID dal tip da novitads. Questas datas persunalas restan en il sistem er suenter che Vus avais visà l’abunament, ma Vus na survegnis pli nagins avis.
e) Arcunaziun per l'analisa-web
Tar l'access a paginas ed a servetschs d'internet dals Servetschs dal parlament vegnan arcunadas las suandantas datas en logfiles: l'adressa IP, la data, las uras, la dumonda dal navigatur ed infurmaziuns che vegnan transferidas davart l'apparat duvrà incl. il sistem operativ ed il navigatur. Questas datas vegnan analisadas cun instruments da l'analisa-web (guardar qua sutvart). Uschia vulan ils Servetschs dal parlament meglierar cuntinuadamain la communicaziun.
Instruments da l'analisa-web: Per analisar datas electronicas betg persunalas dovran ils Servetschs dal parlament las softwares Matomo e Siteimprove. Matomo vegn administrà dals Servetschs dal parlament e Siteimprove da l’interpresa Siteimprove. Il tracking cun agid da Javascript e da Pixel, mo entaifer la domena (parlament.ch e juniorparl.ch), vegn controllà dal tuttafatg dals Servetschs dal parlament, las datas da Matomo restan en Svizra e las datas da Siteimprove vegnan arcunadas en il Danemarc. Las datas relevadas vegnan duvradas exclusivamain per l'analisa-web; ellas na vegnan betg cundivididas u reunidas cun autras unitads da datas.
f) Cookies
Per render pli attractiva la visita sin la pagina d'internet e per pussibilitar d'utilisar tschertas funcziuns vegnan duvrads cookies sin differentas paginas da la Confederaziun. Cookies èn pitschnas datotecas da text che vegnan deponidas sin Voss computer. La gronda part dals cookies duvrads vegnan stizzads da Voss disc dir, cur che Vus serrais il navigatur (uschenumnads cookies da sesida u da sessiun). Auters cookies restan sin Voss computer e permettan d'As reidentifitgar a chaschun da Vossa proxima visita (uschenumnads cookies duraivels).
Vus pudais impedir l'arcunaziun da cookies en Voss navigatur cun restrenscher u cun deactivar la funcziun d'arcunar e da leger cookies. Resguardai per plaschair che Vus na pudais betg utilisar tschertas funcziuns da la pagina d'internet senza cookies.
g) Raits socialas
Ils Servetschs dal parlament administreschan differents contos resp. profils sin las raits socialas (tranter auter sin Twitter, Facebook, LinkedIN, Instagram, Flickr e.u.v.), agens chanals da YouTube e differentas apps. Questas paginas resp. quests servetschs vegnan purschids ed administrads da terzs. Mintgina da questas paginas ha atgnas disposiziuns davart la protecziun da datas.
Ultra da quai èn integrads en singulas paginas d'internet dals Servetschs dal parlament directamain servetschs da terzs, sco p.ex. YouTube, Twitter, Google Maps, Google Ads, Google Custom Search, Instagram, bit.ly e.u.v. Quests purschiders dovran tranter auter er cookies. Per utilisar las paginas d'internet dals Servetschs dal parlament vegnan transmessas automaticamain datas da las utilisadras e dals utilisaders a questas firmas. En quest connex valan explicitamain las disposiziuns davart la protecziun da datas dal purschider respectiv. Las utilisadras ed ils utilisaders ston esser conscients ch'i pon vegnir rimnadas sur quests servetschs er datas che pon vegnir transmessas a terzs. Sche las utilisadras ed ils utilisaders dovran a medem temp in conto d'in servetsch, po il gestiunari attribuir questas infurmaziuns transmessas directamain al conto persunal respectiv.
Ils Servetschs dal parlament n'han nagina influenza sin la relevaziun da datas e sin l'ulteriura utilisaziun da quellas tras quests gestiunaris. En tge dimensiun, a tge lieu e per tge durada che las datas vegnan arcunadas, quant enavant ch'ils gestiunaris observan las eventualas obligaziuns da stizzar las datas, tge evaluaziuns e tge colliaziuns ch'els fan cun las datas ed a tgi ch'els transmettan las datas, n'è betg visibel per ils Servetschs dal parlament (?).
Ils servetschs ils pli impurtants administrads da terzs, dals quals ils Servetschs dal parlament fan diever, èn:
YouTube: Sche Vus avris ina pagina dals Servetschs dal parlament che cuntegna in video da YouTube, vegn fatga ina colliaziun cun ils servers da YouTube ed i vegnan utilisads singuls plug-ins da YouTube (YouTube LLC, 901 Cherry Ave., San Bruno, CA 94066, USA; filiala da Google LLC). En quest cas vegni communitgà a YouTube, tge pagina ch'è vegnida visitada da tge adressa IP.
Google Maps: Per mussar ina charta interactiva e per far plans d'access vegn utilisà en singuls cas il servetsch da chartas Google Maps da Google LLC (1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, CA 94043, USA). Cun duvrar Google Maps pon vegnir arcunadas infurmaziuns davart Vossa utilisaziun (p.ex. adressa IP), che vegnan transmessas ad in server da Google en ils Stadis Unids.
Google Custom Search: Singuls posts da l'administraziun federala utiliseschan il champ da tschertga "Custom Search" da la firma Google LLC. Cun utilisar il champ da tschertga (trametter il formular) vegnan transmessas las datas d'utilisaziun al gestiunari. Infurmaziuns davart il diever da datas d'utilisaziun chattais Vus en la Decleraziun davart la protecziun da datas da Google.
Instagram: Instagram, Inc. appartegna a Facebook. Infurmaziuns davart il diever da datas d'utilisaziun chattais Vus en la Directiva davart las datas.
Twitter: Twitter, Inc., 1355 Market Street, Suite 900 San Francisco, CA 94103. Infurmaziuns davart il diever da datas d'utilisaziun chattais Vus en la Decleraziun davart la protecziun da datas ed en la Directiva davart cookies da Twitter.
Bitly: Bitly è in uschenumnà servetsch d'URL curt. bitly, Inc. ha sia sedia a New York, USA. Infurmaziuns davart il diever da datas d'utilisaziun chattais Vus sin Bitly Privacy Policy.
5. Voss dretgs
Vus avais il dretg da pretender da tut temp infurmaziuns gratuitas davart l'elavuraziun da Vossas datas persunalas tar ils Servetschs dal parlament. As drizzai per quest intent al post numnà en l'impressum. Ulteriurs dretgs, sco il dretg d’annullaziun da datas, il dretg da rectificaziun da datas, il dretg da limitaziun da l'elavuraziun da las datas ed il dretg da transmissiun da las datas valan en il rom legal prescrit.
Per metter a disposiziun ina pagina d'internet che funcziuna ston las datas en mintga cas vegnir registradas, arcunadas en logfiles e messas a disposiziun per la pagina d'internet. Pervia da quai na datti nagin dretg da far opposiziun en chaussa per las utilisadras ed ils utilisaders da nossa pagina d'internet.
6. Segirezza da las datas
Pagina d'internet: Entaifer la visita sin la pagina d'internet utiliseschan ils Servetschs dal parlament ina communicaziun da datas criptada sin basa da TLS en cumbinaziun cun il stgalim da criptadi mintgamai il pli aut che vegn sustegnì da Voss navigatur. Schebain ina singula pagina d'internet vegn transmessa en furma criptada, vesais Vus en il champ d'adressas da Voss navigatur, sch'il simbol da clav respectivamain da marschlos è serrà.
Elavuraziun generala da datas: Ultra da quai applitgeschan ils Servetschs dal parlament mesiras da segirezza tecnicas ed organisatoricas per l'elavuraziun da datas per proteger Vossas datas cunter manipulaziuns casualas u intenziunadas, cunter la perdita d'ina part u da tut las datas, cunter la destrucziun u cunter l'access nunautorisà da terzs. Las mesiras da segirezza dals Servetschs dal parlament (?) correspundan al stadi actual da la tecnica.
7. Manaschi
Per la tgira tecnica dals servers d'internet per il manaschi da las paginas d'internet èn da princip responsabels ils Servetschs dal parlament. Las suandantas purschidas vegnan messas a disposiziun da partenaris externs:
• Visualisaziun grafica da las votaziuns en il Cussegl naziunal: Smartmonitor
• Sistem da reservaziun per visitas: Département des finances et de la santé du Canton de Neuchâtel
• Gir virtual: Swizzonic SA
• Juniorparl: Swizzonic SA
• Visita guidada audiovisuala Chasa federala: Audiotours ScRL
8. Num e datas da contact da la persuna responsabla
Sche Vus avais dumondas davart l'elavuraziun da las datas u sche Vus essas da l'avis che l'elavuraziun da Vossas datas persunalas tras ils Servetschs dal parlament violeschia Voss dretgs, As drizzai per plaschair a la consulenta u al consulent per dumondas da la protecziun da datas dals Servetschs dal parlament.
Dretgs d'autur
Dretgs d'autur, Servetschs dal parlament, CH-3003 Berna
Las infurmaziuns sin las paginas-web dals Servetschs dal parlament vegnan messas a disposiziun a la publicitad. Cun telechargiar u copiar cuntegns, maletgs, fotos, videos u autras datotecas na vegnan transferids nagins dretgs concernent ils cuntegns.
Ils dretgs d'autur e tut ils auters dretgs colliads cun ils cuntegns, ils maletgs, las fotos, videos u autras datotecas sin las paginas-web dals Servetschs dal parlament èn lur proprietad exclusiva u da lur possessurs numnads spezialmain. Mintga reproducziun è suttamessa a l'approvaziun precedenta en scrit dal possessur dals dretgs.


text:
La Svizra ha gudagnà suveran il gieu a Torshavn encunter las Inslas Feroe ed uschia dumagnà il test da caracter. Ils Svizzers han dà en il tun e dictà il gieu a partir da l’emprima minuta. En la 36avla minuta ha il reschissur d’amez Granit Xhaka sajettà il 1:0 ord bun 16 meters. Xherdan Shaqiri ha lura fatg tut cler cun ses 2:0 en la 59avla minuta.
Vacanzas da stad
Per la naziunala Svizra èsi gia stà la 7avla victoria en seria, la davosa avant las vacanzas da stad. La fin avust cuntinuescha la qualificaziun cun il gieu da chasa a Son Gagl encunter l’Andorra. Silsuenter suondan anc ils gieus ordaifer encunter la Lettonia ed a Basilea encunter l’Ungaria avant ch’i vegn, va tut sco quintà, tar in «final» ordaifer encunter il Portugal ch’ha battì la Lettonia cun 3:0 e resta uschia sin ils chaltgogns als Svizzers.


text:
Degàgna
Degàgna, (nòm uficiàl en italià: Degagna) l'è 'n ex-cümü (adès l'è 'n ensèma de frasiù) che gh'è stat agregàt endèl 1928 al cümü de Boàren, en Val Sàbia, pruvìncia de Brèsa. El tülìa dét töta la àl omònima streersàda del torènt Agna, e 'n rusilì de frasiù picinìne: Büzignù, Sesì, Serezégn, Füzìna Nöa, Füstegnàch, Lizàne, Ranch e San Martì, e amò 'n pér de frasiù piö destacàde É a nòrd e Carvàn a òvest. El nòm el vé de "Decania" che l'è 'l nòm de le südiviziù teritoriài en che l'ìa spartìt el dücàt al tép dei Longobàrdi.


text:
Chemical oxygen demand
Ol COD l’è öna sigla che la stà per chemical oxygen demand cioè la domànda chìmeca de osìgen e l’è, ‘nsèma al BOD la Biochemical oxygen demand, ü di paràmeter piö ‘mportàncc e piö ötei per analisà l’inquinamènt di aque.
Ol Cod, in miligram de osìgen per lìter, l’è la quantità de osìgen che ghe öl per portà a tèrmen l’osidasiù di compòscc orgànech ed inorgànech dét in d’ü tot de aqua. Ol Cod l’ ghe permèt de capì l’inquinamét che l’è cauzàt da la sostànsa orgànega o piö ‘n generàl da töte i sostànse che i pöl ès osidàde.
Limiti de lège[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per ol teritòre de la Repüblica Italiana ol Cod l’ pöl mia ès de piö de:
500 mg/L per i aque di fognaüre,
160 mg/L per i aque che i vé scargàde in di fiöm, lach, canài, ecc.
La misüra del COD[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per misürà ‘l COD gh’è de ‘ndàga dré al mètod üficiàl del IRSA-CNR nömer 5130.
Ol mètod l’è bazàt sö l’osidasiù di sostànse orgàneghe e inorgàneghe che i è dét in del tot de aqua de analizà, grasie ad öna solüsiù de dicromàt de potàsio ‘nsèma al àcido solfòrech consentràt e al solfàt d’arzènt, per catalizà la reasiù. Chèl che l’ vànsa de dicromàt l’vé pò titolàt con d’öna solusiù de solfàt de ammone e de fèr (II).
La quantità de sostànse orgàneghe e inorgàneghe che i pöl ès osidàde i è proporsiunàde a la quantità de dicromàt di potàsio che l’s’è consümàt.
De regordà che s’pöl ìga di rispòste sbalàde se in del aqua gh’è dét tat ióne clorür, dezà che chèsto l’ se òsida col mètod del COD, ma de sólet l’ se òsida mia ’n aqua e alura se gh’è del clorür (fina a 1.000 mg/L) gh’è de zontàga dét al campiù de aqua, prima de fà ‘l Cod, del solfàt de mercüre segónt chès-ce rapòrt de pis HgSO4:Cl- 10:1.
Ol campiù de aqua de analizà l’ gh’à de ès analizàt apena ciapàt, menimà, se s’pöl mia, gh’è de acidificàl per fàga mia pèrt ol sò contenüt orgànech prima de riàga a fà l’esàm.


text:
Bàrghe
Bàrghe (nom uficiàl en italià: Barghe) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 1 189 abitàncc (dàto del Dicember 2015 [1]), 'na superfìce de 5,4 km² e 'na densità de popolasiù de 220 ab./km². El cunfìna coi cümü de Prezéi, Proài, Sàbio e Vistù.
Endèl 1928 el cümü de Barghe l'ìa stat suprimìt e 'l sò teretóre agregàt a chèl de Sàbio, endèl 1956 però l'è stat ricustitüìt.
El paés el se tróa 'n Val Sabia dré la stràda statàl SS237 "del Càfer" (che de Brèsa la mìna 'nvers el Trentì) e 'l sò teretóre l'è streersàt del Cés. Del cümü de Barghe fà part apò a le frasiù de Fosàne, Put del Ré e Vrànge. La céza parochiàla de Barghe l'è dedicàda a S.Giorgio.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Idrògen
L'idrògeno (del grech hydor, aiva e gennasin, generà) l'è 'n element chìmich. L'è identificàt col sìmbol H e 'l g'ha nömer atòmich Z=1. L'è l'elemeent piö lezér e piö bondànte de l'üniverso (75% de la màsa e 90% del nömer de àtomi), quaze töcc sota fùrma del sò izòtopo sènsa gne 'n neütrù (pròsio).
Cunsideràt come elemènt pùro, e mìa endena quach ótra molécola, el pöl prezentàs en tré fùrme:
- en cundisiù standard, come gas biatòmich (H - H) sènsa culùr e sènsa udùr, fàcil a tacà föch; l'idrògeno gasus el g'ha 'n pónt de ebulisiù de apéna 20.27° K e 'n pónt de füziù de 14.02° K. L'idrògeno gasuus l'è furmàt de du àtomi tacàcc ensèma per mès de 'n ligàm covalènt sèmplice, endoche i dù àtomi i mèt en cümü i sò eletrù;
- en cundisiù de àlta presiù (come se pöl troà endèla part centràla dei pianéti gigàncc) el ciàpa 'n caràter de metàl;
- en cundisiù de presiù bàsa fés (come 'ndèl spàsio deèrt) el pöl pò a ezìster come gas monoatòmich.
L'idrògeno elementàr el g'ha 'na gran emportànsa per l'üniverso 'ntréch, le reasiù de füziù nücleàr che g'ha löch al dedét de le stèle le part de l'idrògeno, per furmà i vari elemèncc piö gréf e complès che vé dòpo endèla tàola periòdica.
L'idrògeno gasùs en cundisiù normài l'è 'na miscéla de dò fùrme diferènte: òrto-idrògeno e pàra-idrògeno che g'ha spin contràre; de sòlet, el 25% de le molécole i è de fùrma pàra, el rèst òrto. le dò fùrme le g'ha caraterìstiche fìziche en bris diferènte (per ezèmpe, el pónt de ebulisiù el càmbia de 0,1 K).
Aplicasiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'idrògeno l'è dopràt per divèrsi procès indüstriài:
- prudusiù de amonìaca;
- idrogenasiù de gras per l'indüstria alimentàr;
- prudusuù de metanòlo;
- produsiù de àcido clorìdrich;
- carbürant per sèrte tìpi de mutùr;
- en fùrma líquida, endel setùr dei supercundutùr;
Compòscc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Aisebé che l'idrògeno en fùrma molecolàr H2 l'è mìa tat reatìf en cundisiù normài, el fùrma 'na möcia de compòscc co la magiorànsa dei elemèncc chìmich. Se conós miliù de idrocarbür, ma i se 'nzènera mìa per reasiù dirèta del idrògeno elementàr col carbònio. L'idrògeno el pöl furmà compòscc coi elemèncc piö eletronegatìf, compàgn dei alògeni (fluòro, clòro, bròmo, iòdio) o coi calcògeni (osìgeno, sùlfer, selénio); en chèsti compòscc, l'idrògeno el ciàpa 'na càrica parsiàl pusitìva per vìa de la polarità del ligàm covalènt. Quan che 'l se önés al fluòro, al osìgeno o al azòto, l'idrògeno el pöl partecipà endena modalità de ligàm mìa covalènt ciamàt "ligàm idrògeno" o "put de idrògeno", che l'è fondamentàl per la stabilità de tàte molécole biològiche. L'idrògeno el pöl apò furmà compòscc co elemèncc meno eletronegatìf, compagn dei metài o semi-metài, endei quài el ciàpa 'na càrica parsiàl negatìva. Chèsti compòscc i è ciamàcc idrùri.
L'idrògeno el fùrma 'na gran varietà de compòscc col carbònio. En conseguènsa de la prezènsa de chèsti compòscc endei éser vivèncc, chèsti compòscc i è denuminàcc compòscc orgànich; el stüde de le proprietà de chèsti compòscc l'è la finalità de la chìmica orgànica, e 'l stüde del contèst dei organìsmi vivèncc l'è denuminàt Biochìmica. Segónt sèrte definisiù, i compòscc "orgànich" i g'ha bezògn de la prezènsa de carbònio per véser ciamàcc isé ma mìa töcc i compòscc del carbònio i vé cunsideràcc orgànich (per ezèmpe el monòsido de carbònio, o i carbunàcc metàlich.
En quach ezèmpe de compòscc covalèncc importàncc che conté l'idrògeno i è: l'amonìaca (NH3), l'idrazina (N2H4), l'àiva (H2O), e 'l peròsido de idrògeno o àiva osigenàda (H2O2), el sulfuro de idrògeno (H2S), etc.
Izòtopi[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'idrògeno l'è l'ünech elemènt che i sò izòtopi i g'ha nòm diferènt de l'elemènt bàze:
- Pròsio: l'è l'izòtopo piö cümü en natüra; el sò nùcleo l'è furmàt apéna de 'n prutù e nisü neütrù. Isé 'l pròsio el rezülta furmàt de 'n prutù e de 'n eletrù che ghe gìra entùren.
- Deutério (D): el sò nùcleo l'è furmàt de 'n prutù e 'n neütrù. En natüra se 'l tróa endena percetuàl che va del 0,0184 al 0,0082% (IUPAC).
- Trìsio (T): el sò nùcleo l'è furmàt de 'n prutù e du neütrù; l'è sintétich e radioatìf.
- Idrògeno-4: l'è stat sintetizàt per mès del bombardamènt del trìsio con dei nùclei de deutério a àlta velocità; l'è mìa stàbil, e 'l decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 9.93696x10-23 segóncc. El g'ha 'n spin de 2-.
- Idrògeno-5: scuprìt endel 2001, entat che i scensiàcc i éra dré a bombardà 'n àtomo de idrògeno con de ióni gréf. El decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 8.01930x10-23 segóncc.
- Idrògen-6: el decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 3.26500-22 seguunt.
- Idrògen-7: creàt endel laboratóre RIKEN (article) en Giapù.
I valuut marcaa cunt # a inn valuur stimaa, minga calculaa sperimentalmeent. Istèss per i valuur de spin.
Perícul[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'idrògen al taca fööch cunt facilità; al gréma a l'ària per furmà aqua, e al reagíss de viulénza cunt ul flüòor e ul clòor per furmà idrüür. L'aqua pesànta l'è tòssica per quasi tütt i spéci viveent, anca se ga vöör bévenn tànta.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al paar ca l'idrògen l'è staa preparaa püür per la prima völta dal scénziaa Theophratus Bombastus von Hohenheim, cugnussüü cumè Paracèls, quaand l'à mis'ciaa metàj e àciit; in tütt i modi, al s'è minga curgiüü ca quèll ca l'è vegnüü föra l'era idrògen de bun.
In del 1671 ul Robert Boyle l'à descrivüü la reazziun de dü tuchèj de fèr cunt àcit mòll, ca g'à vüü cumé resültaa idrògen; in del 1776 ul Henry Cavendish a gh'è reüssii cunt mercüri e àcit. Ul Cavendish a l'è staa ul primm ca l'à cunsideraa l'idrògen cumé sustànza e ca l'à capii ca a l'ària al cumenciava a gremàss a furmà aqua. Püssee taart, pròpi per quèla resun chí, ul Lavoisier l'à recugnussüü l'elemeent e l'à ciamaa idrògen.
Ul seguunt isòtup de l'idrògen, ul deütéri, l'è staa descuveert in dii ann '30 del '900 dal chímich Harold C. Urey; la descuvèrta del trízzi, ul tèrz isòtup, l'è vegnüda da lí a un quaj ann.


text:
Prima Giuan Capitel Cinch
Prima Giuan[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.
Capitel Cinch[Modifega | modifica 'l sorgent]
1Ognidün che 'l cred che Gesü l'è 'l Crist l'è generaa[1] de Diu, e ognidün che 'l vör bén lü che l'ha generaa, el vör bén anca lü che l'è staa generaa de Lü. 2De chest nümm savèmm che vörum bén i bagaj de Diu: quand nümm vörum bén Diu e fèmm i so cumandamént. 3Degià che chest l'è 'l bén de Diu: che usservum i so cumandamént. E i so cumandamént hinn no pesant[2], 4perchè ognidün che l'è nassüü de Diu el vinc el mund; e chest a l'è la vitoria che l'ha vinciüü 'l mund: la nostra féd. 5Chi l'è che 'l vinc el mund, se no chi 'l cred che Gesü l'è 'l Bagaj de Diu?
6Chest l'è chi l'è vegnüü per mezz de aqua e sangh, Gesü Crist--no dumà per mezz de l'aqua, ma per mezz de l'aqua e del sangh; e 'l Spirit l'è chi 'l da la testimunianza, perchè 'l Spirit l'è la veritaa. 7Perchè trii hinn quij che dann la testimunianza: 8el Spirit, l'aqua, e 'l sangh, e chest trii hinn vün. 9Se nümm ricevum la testimunianza de la gént, la testimunianza de Diu l'è püssee grand, e chest l'è la testimunianza che Diu l'ha daa sül so Bagaj. 10Chi 'l cred in del Bagaj de Diu el gh'ha la testimunianza in de sé medemm; chi 'l cred no in de Diu el ghe fa un busiard, perchè l'ha credüü no in de la testimunianza che Diu l'ha daa sül so Bagaj. 11E chest l'è la testimunianza, che Diu l'ha daa la vida eterna a nümm, e chesta vida l'è in del so Bagaj. 12Chi 'l gh'ha 'l Bagaj el gh'ha la vida; chi 'l gh'ha minga 'l Bagaj de Diu el gh'ha minga la vida.
13Mì v'huu scrivüü chest coss, perchè vialter sapiuv che gh'avii la vida eterna, a vialter che credii in del nomm del Bagaj de Diu. 14E chesta l'è la cunfidénza che gh'èmm in de Lü: qualsessìa cosa nümm dumandum segund la sua vuluntaa, el me sent. 15E se nümm savèmm che 'l me sent in de qualsessìa cosa che dumandum, nümm savèmm che gh'èmm chell che èmm dumandaa.
16Se quejdün el ved el so fradèll cumètt un pecaa che sia no a la mort, el dumandarà, e 'l ghe darà la vida, a quij che cumeten pecaa che sia no a la mort. Gh'è pecaa a la mort; per chell mì a disi no che 'l dumand. 17Tüta l'iniquitaa[3] a l'è 'l pecaa, e gh'è pecaa no a la mort.
18Nümm savèmm che ognidün che l'è nassüü de Diu el peca no, ma chi l'è nassüü de Diu el ghe varda, e 'l malign el ghe tuca minga. 19Nümm savèmm che sèmm de Diu, e tütt el mund l'è sota 'l malign. 20Ma nümm savèmm che 'l Bagaj de Diu l'è vegnüü, e 'l m'ha daa la cumprensiún per cunuss chell che l'è ver; e nümm sèmm in del ver, in del so Bagaj, Gesü Crist. Lü l'è 'l Diu ver e la vida eterna. 21Bagaj, tegnív luntan di ìdul.


text:
L'idea d'organisar trais sairas (ils 9/10/11 da fanadur) la purschida da guardar kino e seser en l'auto sin la plazza fiera a Glion è naschida pervia da la crisa da corona. Quasi en l'entira Svizra en ils autokinos vegnids lantschads.
Plazza fiera ideala
Ins pudess pensar ch'il lieu – la plazza fiera entamez la citad Glion – saja in zic ristgà. Kevin Brunold, il manader da Surselva Turissem, sa però quietar convischinas e convischins. Pertge il tun dal film che vegn preschentà, vegnia emess sur frequenzas da UKW en mintga auto. Uschia na dettia quai er strusch canera sin il plaz.
La plazza fiera da Glion ha gia vis bleras differentas occurrenzas ed jau pens ch'era per l'autokino è quai il dretg lieu.
Reservar il plaz, empustar il da baiver e da magliar quai vegn tut fatg sur ils telefonins. Sa chapescha vegn era paja cun lez. In sistem che saja gia sa cumprovà.
Program da Kino
Gievgia, ils 9 d fanadur 21:30 – Ziemlich beste Freunde
Venderdi, ils 10 da fanadur 21:30 – Madagaskar
Venderdi, ils 10 da fanadur 24:00 – The fast and the furious
Sonda, ils 11 da fanadur 21:30 – Hangover
Sonda, ils 11 da fanadur 24:00 – Die Verurteilten
La plazza fiera porscha plaz per circa 100 autos. Ils organisaturs spetgan cun tensiun sche la purschida extraordinaria a Glion porta fritg. Ir a kino esser tranter la glieud e tuttina en las atgnas paraids quai è autokino, pia sco fatg per il temp da corona.


text:
Mòta 'd Àqua
La Mòta 'd Àqua (in ingléś ciamàda personal water craft, da spés scurtâ in PWC) 'l è 'n mèś ad traspòrt a mutōr sóta i quàtar mét'r ad lunghésa ch'al sarvìs par spustàr-as su fiùm, mâr e lâg.
Cla mòta chè, invintàda in di an Sinquànta, la dróa na pómpa a śèt 'd àqua cuma fònt ad prupulsiòṅ prinsipàla anc s'a 'l dè 'd incō a gh 'n è anc ad qvéli cun di mutōr elètric. Da drē da 'l guidadōr a s pōl purtàr anc n'atra parsòna ch'a gh sia da scarusàr in gir.
Par guidàr na mòta 'd àqua in Itàglia a gh vōl sèmpar la patènt nàutica, a n gh'èntra gnint la puténsa dal mutōr.
Dal vòlti l'è batśàda druànd di nóm furastēr minga tant precìś cuma aquabike o aquascooter.
Ligàdi anc a 'l divertimènt spurtìṿ cuma 'l Flyboard, al mòti 'd àqua i èṅ anc druàdi da la pulisìa a 'l lavōr par tgnir adrē a 'l còsti e par garantìr la sicurésa o 'l salvatàǵ dla gint in perìcul.


text:
Thailandia
La Thailandia (ประเทศไทย in thai) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.
A l'è tacada al Myanmar, al Laos, a la Cambogia e a la Malaysia.
La capital a l'è Bangkok.
La gh'ha una süperfiss de 514.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 63 miliun d'abitant.
Re: Rama X
Nom[Modifega | modifica 'l sorgent]
El paes al se ciamava Siam fina al 1949.
La parola Thai la vör dì liber o libertà in lengua thai, ma a l'è anca el nom de l'etnia püssee granda del paes.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Thailandia (nom ufizial: ราชอาณาจักรไทย) a l'è un regn.
El guernu l'è staa ciapaa de 'na giunta militar, e 'l sò cap a l'è Prayuth Chan-ocha (del 2014).


text:
Il sistem actual cun pajar taglia tenor stadi civil na correspundia betg a la realitad d’ozendi. Quai è stada l’argumentaziun dal deputà Lukas Horrer (PS, Cuira). Cun ina taglia individuala pajassan umens e dunnas taglia independent da lur stadi civil – pia sch’els èn maridads ubain vivan en concubinat. I ha dentant era dà vuschs criticas che han mess en dumonda tge ch’ina tala iniziativa dal chantun portia insumma en las discussiuns a Berna ed han numnà quai «politica da placebo».
Tema permanent a Berna
Sin livel naziunal vegn gia discutà dapi onns davart ina taglia individuala: Il 2016 ha il suveran refusà in’inizitiva da la PCD. Il Tribunal federal ha dentant annullà pli tard la votaziun, damai che la Confederaziun aveva publitgà faussas cifras.
Actualmain rimna in comité suttascripziuns per ina nova iniziativa, tranter auter cun l’anteriura cussegliera federala Ruth Metzler.


text:
Trais tiradurs grischuns èn rivads ad Emmen en il final da la categoria D da trair cun schluppet sur 300 meters e per dus dad els hai dà in plaz da podest: Il retg èn quella categoria è Norbert Caviezel da Cuira e sin terz plaz è Andri Krebs da Sent.
L'ulteriur Grischun ch'è vegnì en il final da la categoria D è il president da la Federaziun da tir grischuna, Carl Frischknecht da Tomils. El ha terminà la concurrenza sco 6avel. Ed en la categoria A da trair cun schluppet sur 300 m ha Georg Maurer da Favugn fatg il 6avel plaz.
Ulteriur plaz da podest en la categoria da pistola
In ulteriur plaz da podest per il Grischun hai er dà en la categoria da trair cun pistola sur 50 m. Elmar Fallet da Müstair è ì per la medaglia d'argient. Persvadì en quella categoria ha er Sybill tscharner da Schiers. Ella ha terminà la concurrenza sin plaz 6.


text:
Remartga redacziunala
Il suandant text è vegnì scrit d'in autur u d'inA auturA ospitantA sin dumonda da la Fundaziun Medias Rumantschas FMR. El fa part d'ina seria davart il futur da la lingua scritta rumantscha. L'auturA ha pudì tscherner en tge idiom scriver il text.
RTR publitgescha quels artitgels sin basa da la collavuraziun cun la FMR. Sin il cuntegn n'ha la redacziun dad RTR nagin'influenza.
Aint igl cantun Turitg è perscretg tgi gio an scoligna stò neir discurria tranter aint igl tudestg da scritgira. (Avant onns ògl do ena gronda discussiun davart dialect e tudestg da scritgira ainten las scolas turitgesas.) Egn, dus gedas an de sa raduneschan igls unfants da scoligna perchegl anturn la scolasta per exequeir en ritual magic. «Die foif Finger a minere Hand gönd in Chindsgi mitenand.
Dä gröschti tuet oisi Sprach vertusche. Der Kleinste Finger lacht über den Frechen, dann wollen wir halt Hochdeutsch sprechen.» èn igls pleds magics tgi dovra per pudeir discorrer chest lungatg – oramai magic – igl tudestg da scritgira.
Pia Plaz
Pia Plaz lavura sco schurnalista libra. Ella viva cun sia famiglia a Winterthur.
Igls Turitges on catto, scu tgi para, ena moda e maniera scu da far tarmagls pigls unfants d'amprender dasper igl dialect turitges er anc igl tudestg da scritgira. En lungatg magic, scu tgi para. E nous Rumantschs? Vessan betg er nous gugent en lungatg magic - en lungatg tgi nous tots Rumantschs tgapissan – ma igls oters (Turitges ed oters dalla Bassa) na tgapissan betg? Ansasez vessans en tal lungatg gio «fix fertig» scu en menu da Betty Bossy – igl rumantsch grischun. Tot è avant mang: codeschs tgi decleran scu duvrar igl rumantsch grischun, codeschs tgi porschan litteratura an rumantsch grischun ed en grond pledari digital analog alla homepage da Betty, schi vess tuttegna anc da dar dumondas. Ma nous laschagn pi gugent arder igl menu avant tgi clamar per ageid. Ed uscheia ischans er rastos sceptics dall'antschatta davent schi geva pigl rumantsch grischun.
Nous igl vagn betg recepia scu en lungatg magic….mabagn scu en lungatg tarmess digl diavel. Igl lungatg ò purto carplina, ghera e tristezza anstagl dalla pasch giavischeida.
Vagn nous pers la cretta?
Pertge vagn nous en lungatg digl diavel e betg en lungatg magic, sunga ma dumandada varsaquantas gedas? Vagn nous la fallada religiun (catolic u protestant)? Vessan nous pitost da creir puspe allas dialas e streias ed agls omens neirs? Da chellas figuras vessans ansasez avonda ainten las nossas regiuns...sch'ins dat l'egn u l'oter sguard ainten la litteratura rumantscha. Ia pretend perfign tgi vagn daple figuras magicas aint igl Grischun tgi aint igl cantun Turitg! Forsa tgi nous vagn pers la nossa cretta ainten en futur rumantsch durant tot chels onns tg'igl rumantsch vign declaro muribund. Chest onn ò igl rumantsch grischun survagnia en'ulterioura schlaffada cun la reintroducziun digl surmiran ainten las scolas digl Surmeir. Chella blessura ò betg angal deblia la posiziun digl rumantsch grischun, mabagn er sminuia las forzas da chellas persungas tgi èn s'angaschedas onns or per igl rumantsch grischun ED igl surmiran. Forsa ò la magia banduno nous Rumantschs e Rumantschas per cattar taragn pi fritgevel e carstgangs pi averts per innovaziuns. Apropos innovaziuns...per tots chels tg'igls pleds davart magia, streias, dialas ed oters spierts è mengia antiquo lessa porscher anc en sagond pansier.
Tgi che sa java, python e php sa anc bler dapli!
Vez gio eneda pondero scu tgi en computer communitgescha aint igl sies intern, davos igl monitour? Scu ègl pussebel tgi cun en pêr clics fò igl computer chegl tgi nous lagn? Igl computer communitgescha intern ed extern cun agens lungatgs. E chel u chella tgi less ancleir scu tg'igl mond modern digitaliso funcziunescha agl intern stò, ea STÒ amprender egn, savens er dus u treis da chels lungatgs da programmar. Chels lungatgs sa nomnan java, c++, phyton u php ed oter ple. Ia sa nigns da chels lungatgs e niro er betg agls amprender proximamaintg. Ma uscheia niroia er ad esser dependenta da chels tgi fon igls programms da computers.
Esser dependenta è betg adegna legher. Nous Rumantschs ischan gio blers decennis dependents dalla bagnvuglientscha dallas persungas da glianga tudestga aint igl cantun Grischun. E schi amprandagn betg spert en zichel magia ans niron els pi bod u pi tard a dictar tge lungatg tgi vign discurria an scola. Pertge er igl 2021 rigian igls daners igl mond. E chels vignan agl futur ad esser stgers per giaveischs scu novs codeschs da scola an rumantsch per en pêr Rumantschigns.
Cuntinuar cun la tschertga u far igl migler or da chegl tg’ins ò
Lungatg magic u lungatg digital, nous Rumantschs niron agl futur an mintga cass a stueir cattar ensatge tgi ans unescha e rinforzescha….tenor igl mies meini è e resta chegl igl rumantsch grischun. El è franc betg igl “Sontg Graal” tg’igls cavaliers dalla meisa radonda digl rètg Artus tschartgevan gio, ma igl rumantsch grischun è igl sulet mettel tgi è avantmang. Nous stuagn angal antschever a vaseir el scu en lungatg magic e betg en lungatg digl diavel. Schi ans gartegia betg da far chel pass alloura resta igl davos angal ple igls davos pleds magic..e chels less ia santeir angal ainten las scolignas turitgesas: «Ene, mene, muh, pinke, panke puh, trüllidütsch mir redet ab jetzt Schwitzerdütsch.»
Nus stuain discurrer…
(fmr/dat) Suenter ch’il Surmeir ha era decis da turnar tar l’idiom en scola, sa tschenta la dumonda: Co vinavant? – Co vinavant cun la lingua scritta rumantscha? – Co promover ils idioms? – E tgenina plazza ha il rumantsch grischun?
La redacziun da la FMR ha la ferma persvasiun ch’i dovria ussa ina discussiun publica. E surtut ch’i dovria respostas co la cuminanza rumantscha duai insumma impunder en avegnir sias forzas, pertutgant la(s) lingua(s) scritta(s).
La FMR lantscha perquai la discussiun cun ina seria d’artitgels. A pled vegnan Matthias Grünert, professer per linguistica a l’Universitad da Friburg, la Pro Idioms Surselva/Engiadina che ha cumbattì per in return en scola tar ils idioms, Bernard Cathomas, l’iniziant da la lingua unifitgada rumantsch grischun, e Pia Plaz, schurnalista libra che dat era in sguard dad extern.
Ulteriuras contribuziuns, opiniuns e propostas èn fitg bainvegnidas (redacziun@fmr.ch). La FMR redigia e cumpilescha. Mo tant saja giavischà: I na va betg per in sguard enavos sin conflicts e sbagls e culpas. I va per il sguard enavant: Co vinavant cun la lingua scritta rumantscha? Sto il rumantsch insumma vegnir scrit? – Discutain da quai! I fa propi da basegn.


text:
La dumbraziun da las Rumantschas e dals Rumantschs ha cumenzà ils 15 da matg 2015 da las 15:15. Ils 6 da december 2019 vegn ella serrada. Fin ussa èn bunamain 10'000 Rumantschas e Rumantschs sa scrits en il cudesch rumantsch.
In success
David Flepp il collavuratur da la Lia Rumantscha a Glion è cuntent cun quest dumber. Cler, i dettia tenor la davosa dumbraziun federala ed uffiziala var 60'000 Rumantschas e Rumantschs, ma tuttina per questa acziun voluntara saja quai in success.
Contacts che identifitgeschan
La finamira na saja betg stada da cuntanscher x ina cifra mabain da mussar a la populaziun la lavur che la Lia Rumantscha presta cun avair contact cun questas persunas. Las 10'000 adressas ch'els hajan rimnà na vegnian betg duvradas per reclama tut a dubel – i saja previs da dumandar anc ina giada quellas persunas sch'ellas veglian dapli infurmaziuns da la Lia Rumantscha.
RTR actualitad 08:00


text:
Tut che tegna ils poleschs a Daniel Yule e Ramon Zenhäusern per il slalom dals campiunadis mundials da dumengia. Ad els vegn attribuì schanzas da vegnir sin il podest tar l'ultima cursa dals campiunadis mundials ad Are – ed uschia tuttina anc gudagnar ina medaglia per il team dals umens svizzers. Sa chapescha che Loïc Meillard è era bun per ina surpraisa. A Saalbach-Hinterglemm è el bain stà segund – n'ha però betg pudì sa profilar en il slalom questa stagiun. Il pli nunenconuschent dal team svizzer è probabel il quart en la cursa da slalom: Tanguy Nef.
Cun uschè blers skiunzs buns dovri duas giadas ina prestaziun perfetga per avair la schanza d'esser davant.
Sco gronds favurits vegnan surtut numnads l'Austriac Marcel Hirscher che defenda ses titel ed il Franzos Clément Noël. E tuttina datti plirs auters ch'èn buns per ina medaglia.


text:
Icogne
Icogne a l'è un cumün svizzer del distret de Sierre, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 533 abitant.
El cumün de Icogne al se tröva a una altitüden de 1026 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ayent, Lenk im Simmental (BE), Lens, Randogne, Saint-Léonard.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official website (Franzés)
- Icogne in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Avant quatter onns n'aveva l'accusà betg gidà ad ina fugitiva en speranza tar la repatriaziun en l'Italia. Quella aveva suenter parturì in uffant mort.
Il Tribunal militar d'appellaziun ha confermà la sentenzia da l'emprima instanza ed ha sentenzià il guardia da cunfin ad in chasti cundiziunà da 150 taxas per di, tut en tut 22’500 francs. Quai tranter auter pervi da blessura corporala tras negligientscha e per betg avair suandà las prescripziuns da servetsch.
Avant in onn era il guardia da cunfin vegnì sentenzià en emprima instanza ad in chasti cundiziunà da set mais ed ad in chasti pecuniar cundiziunà. En emprim'instanza era l'um er anc vegnì sentenzià pervi da l'emprova d'abort. Per questa renfatscha n'ha il Tribunal militar d'appellaziun dentant chattà nagins mussaments.
RR novitad 18:00


text:
Sco il vicechancelier dal chantun Berna, David Caffino, ha ditg al schurnal regiunal Berna, Friburg e Vallais da radio SRF, survegniva il chantun avant intgins onns anc il dubel per sustegnair la plurilinguitad. En ina cunvegna da basa è la summa vegnida fixada sin quest stgars quart milliun francs. E quests 250'000 francs survegnan tut ils chantuns plurilings da la Svizra, era il Grischun.
Adina damain daners per adina dapli projects
Tenor David Caffino na basta questa summa betg per sustegnair la gronda part dals projects che vegnan inoltrads per promover la bilinguitad. Ina cumissiun parlamentara bernaisa è sa fatschentada cun la promoziun da las linguas en il chantun da Berna ed ha preschentà in rapport. Quel tematisescha era ina cumpart finanziala dal chantun.
Friburg paja sez 100'000 francs
Fertant ch'ils Bernais debatteschan anc sch'els pon u san era sustegnair projects per la promoziun bilingua cun agens daners, paja il chantun vischin Friburg gia uss 100'000 francs ord cassa chantunala.
Il chantun Grischun sustegn la plurilinguitad cun lavur supplementara sco p. ex. il servetsch da translaziun chantunal, la maturitad bilingua u era meds d'instrucziun en pliras linguas.
RR actualitad 12:00


text:
Loading...
Il plan d’instrucziun 21 descriva tgei che las scolaras ed ils scolars duein saver e saver far alla fin da mintga ciclus. El center stattan pia las cumpetenzas dils roms e las cumpetenzas transversalas e buc ils cuntegns. Quei munta ch’il plan d’instrucziun 21 prescriva buca pli allas persunas d’instrucziun tgei cuntegns ch’ellas han d’instruir exactamein, mobein las finamiras finalas ch’ellas han da contonscher cun lur classas. Tuttina ha la formaziun dalla savida dils roms e la capientscha profunda dalla cultura ina grond’impurtonza. El plan d’instrucziun 21 vegn denton l’entira savida rinforzada e consolidada cun agid da cumpetenzas e buca cun in’enumeraziun da tematicas. Cun agid dallas cumpetenzas vegnan cuntegns culturals cumbinai cun habilitads ed inschigns dils roms sco era cullas cumpetenzas transversalas. Quei munta che la savida e las habilitads, las cumpetenzas dils roms e las cumpetenzas persunalas, metodicas e socialas vegnan colligiadas ina cun l’autra e promovidas el medem mument. Quei ha per consequenza ch’igl entir process d’emprender, naven dall’acquisiziun entochen al sligiar problems, vegn pli impurtonts ed aschia daventan era las strategias d’emprender pli centralas.
Ellas vegnan schizun adina puspei menziunadas a moda fetg concreta el plan d’instrucziun 21. Ell’instrucziun da romontsch va ei per exempel buca mo per migliurar las cumpetenzas da basa sco tedlar, leger, discuorer e scriver, mobein era per promover las strategias d’emprender. Ils scolaras e las scolaras ston emprender e sviluppar bunas strategias per saver tedlar e capir in text, per leger e capir ina historia, per discuorer e per scriver in bien concept. Las strategias d'emprender giogan denton buca mo tier las cumpetenzas dils roms ina rolla impurtonta, mobein era tier las cumpetenzas transversalas (mira extracts ord il plan d'instrucziun 21).


text:
Il Center d‘intervenziun Sursassiala sligia mintg‘onn denter 30 e 40 seracass, la gronda part denton mo pigns. Quella pagina informescha Vus davart ils seracass actuals, denton era davart seracass pli gronds dils davos onns. Il link sisum muossa tuts seracass registrai dapi l‘entschatta digl onn.
Las tabellas dattan ina survesta davart ils seracass dils davos onns. Tier entgins seracass exista in artechel pli profund cun fotografias. Ils seracass actuals san ins contonscher cul link sisum.
Intervenziuns
Il Center d‘intervenziun Sursassiala sligia mintg‘onn denter 30 e 40 seracass, la gronda part denton mo pigns. Quella pagina informescha Vus davart ils seracass actuals, denton era davart seracass pli gronds dils davos onns. Il link sisum muossa tuts seracass registrai dapi l‘entschatta digl onn.


text:
Lauerz
Lauerz a l'è un cumün svizzer del distret de Svit, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.20 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1055 abitant.
El cumün de Lauerz al se tröva a una altitüden de 457 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth, Gersau, Ingenbohl, Steinen, Steinerberg, Svit.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lauerz l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1306 col nom de Lowertz.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
External links[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Quest onn è il favrer puspè in di pli lung. Tut quels che han anniversari ils 29 da favrer èn puspè quatter onns pli vegls. L’onn zop sco che ils Talians cloman l’onn basest dat ina buna occasiun per avrir ina fanestra si il temp. Pertge ha’l num basest e pertge era il di basest oriundamain ils 24 favrer? Tgi ha pruvà da curreger ils astronoms che avevan dividì l’onn en 365 parts? Porta el ventira u sventira? E tge faschevan ils umens en Engalterra cur che las mattas als dumandavan sco spus, quai che era usit en ils onns basests? A questas dumondas ed ad autras pruvain nus da dar resposta.
Il forum 2007-2008 L’onn basest
Quest onn è il favrer puspè in di pli lung. Tut quels che han anniversari ils 29 da favrer èn puspè quatter onns pli vegls. L’onn zop sco che ils Talians cloman l’onn basest dat ina buna occasiun per avrir ina fanestra si il temp.


text:
Gulàna
La gulàna l'è n'ornamèint ch'al gira dintór'n a 'l côl ed cal dòni e, meno despès, a pōl capitèr anc ed soquànt òm.
La gulàna la pōl gnìr mìsa indôs da per lē o insèm a di urcìn, di brasalèt o di anē cunpàgn. Ôr, argìnt, prédi presióśi, perli, plàstichi, i pólen ès'r i materiē che la gulàna l'è stèda fata sù.
Vóś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Gulàna
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Gulàna»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Dapi decennis, adina ils 2 da schaner, chamina la giuventetgna da Ramosch da chasa a chasa per mattinadas. Ina gruppa piglia la part sut dal vitg e l’autra la part sura. Davant porta as radunan las giuvnas ed ils giuvens, e cloman cun tutta forza: «Ma-atinaaadas».
Matinadas
Era in auters vitgs en l’Engiadina vegn celebrà l’usit da matinadas. Pli baud ins ramassava raps per organisar in bal per tut il vitg. Oz ins ramassa per organisar in event durant l’onn.
Mo anc paucas giuvnas e giuvens vivan a Ramosch sur tut l’onn. Ils blers vivan, studegian e lavuran sparpaglià en tut la Svizra. Per els è il di da matinadas in inscunter cun vegls cumpogns per star da cumpagnia e giudair l’amicizia.
RR actualitad 17:00


text:
La nova collavuraziun tranter la clinica privata e l’ospital public regiunal, pussibiliteschia als pazients da restar en val per consultaziuns ortopedicas empè da viagiar en Engiadina.
Ortopeds opereschan er a Poschiavo
Sco quai che las duas instituziuns communitgeschan communablamain, datti a partir dal 1. da settember 2016 ina giada per mais uras da consultaziun tar ortopeds da la Clinica Gut ed era operaziuns en l’ospital San Sisto.
Per la Clinica Gut è questa collavuraziun gia la quarta da quest gener. La gruppa da clinicas privatas ha gia in contract cun ils ospitals regiunals da Samedan, Savognin e Tusaun.
RR novitads 14:00


text:
La Buna Vista Golf Sagogn SA ha realisà l'onn 2017 in gudogn avant amortisaziuns da 408'000 francs. Quai è il meglier resultat – dapi ch'il club exista – ch’il president dal cussegl d'administraziun Leo Cathomas ha savì preschentar sonda ils 12 da matg a la radunanza generala. Era il dumber da commembras e commembers dal club da golf ha savì vegnir augmentà sin sur 450 persunas. Tenor il president è tant il resultat sco era il dumber da commembras e commembers decisiv per segirar l'avegnir dal club a lunga vista.
Anc betg sur l'aua vi
Malgrà quai bun resultat spetgan anc grondas sfidas sin il club da golf. Ils proxims onns ston vegnir fatgas grondas amortisaziuns vi da la plazza da golf, las maschinas per mantegnair la plazza ston vegnir remplazzadas, credits da bancas pajads enavos ed era la chasa dal club sto, tenor il contract cun ils possessurs da la chasa, vegnir cumprada en 3 onns da la Buna Vista Golf Sagogn SA.
La valita da la chasa dal club munta a ca. 4,5 milliuns francs. Il president Leo Cathomas spera da chattar ina buna schliaziun cun ils possessurs (per gronda part avevan commembras e commembers dal club finanzià la construcziun dal bajetg da sias uras) – per na betg stuair dumandar bancas per agid ed engrevgiar il quint dal club cun credits.
RR novitads 06:00


text:
Il viadi cumenza la sonda en damaun en la «Fontauna Gamella» a Flerden – la suletta butia da la Mantogna. Dapi var 25 onns datti en la veglia scola da Flerden questa purschida. Sper ina butia cun il pli impurtant per il mintgadi datti er in pitschen restaurant – u plitost in café.
Mo in restaurant sin tut la Mantogna: Cler che quai haja in'influenza, manegia Amina Horber. La studenta lavura en la Fontauna Gamella. Sch'ella vul dentant sa scuntrar cun collegas, spetga adina sco emprim in viadi da 20 minutas fin giu Tusaun – u schizunt fin a Cuira.
En direcziun Glaspass
Da Flerden va l'auto da posta vers ensi, en direcziun Glaspass. Cun ir si da la via pon ins vesair, ch'i dat anc in u l'auter bain puril sin la spunda.
Arrivà sisum il Glaspass è la plazza da parcar gia plaina. Surtut turistas e turists nizzegian questa sonda la pussaivladad da far in viadi dal di.
Fertant che l'auto da posta passa puspè giu vers la val, vegni pli quiet. Quella quietezza saja la finala er ina part da Mantogna, dian differentas persunas da Flerden fin sin il Glaspass.
Gia vis? – Da strias, urs e bellezzas zuppadas...
Tge ha il «Lai da las strias» propi da far cun strias? U savevas ch'i dat en la Val di Campo in lai ch'exista be la primavaira e nua ch'i vegn schizunt sfunsà? Tals lieus spezials ma pli pauc enconuschents datti blers en il Grischun.
RTR scuvra intgins questa stad. Qua datti la survista da tut las istorgias.


text:
D’incuort ha invidà la Comunità da vaschins da Scuol ad üna radunanza. Illa sala cumünala ha pudü bivgnantar Jon Fadri Tönett, il president da la comunità, a divers vaschins. Ils preschaints han approvà tuot las tractandas, tanter oter il rendaquint da l’on 2019 e la vendita da terrain per la via chantunala tanter Scuol ost e la punt San Valentin.
Renovà la Tuor Vonzun
Il cumün o la comunità da vaschins da Scuol ha actualmaing var 1500 vaschinas e vaschins, da quels sun 1250 cun dret da vuschar. «Ingon sun gnüts pro ot nouvs vaschins chi abitan a Scuol ed implü quatter persunas i’l möd simplifichà, voul dir tras la marida», ha manzunà Jon Fadri Tönett. Il cumün da vaschins es proprietari da tuot il terrain dadour las zonas sco eir da diversas parcellas cun dret da fabrica. Plünavant tocca la chasa da vaschins giò Punt a Scuol, la Tuor Vonzun ad Ardez e diversas otras parcellas a la comunità. La renovaziun da la Tuor Vonzun ad Ardez ha procurà per cuosts da bundant 200 000 francs. La radunanza ha approvà la dumonda per ün credit supplementar da 10 000 francs. La Tuor Vonzun o «La Praschun», sco ch’ella vain eir nomnada ad Ardez, ha servi sco lö d’abitar sgür per üna famiglia nöbla e per l’ovas-chia da Cuoira, sco lö per praschuners o lura sco chasa da povers e sco allogi pel militar. Dürant ils ultims ons es la tuor gnüda renovada. Hoz serv’la sco lö d’inscunter e spordscha lö per da tuottas sorts activitats.
Ils drets da las funtanas
Sün iniziativa dal cumün da vaschins s’han occupats ils organs cumpetents insembel cul cumün politic culla revisiun dal reglamaint davart il fuond da rechav da terrain. E quai güsta in cumbinaziun cun l’intent da zavrar la proprietà da lur bains immobigliars. Uschea s’haja pudü s-chaffir relaziuns da proprietà e da respunsabiltà cleras ed evidaintas tanter ils duos cumüns. «Parcellas importantas chi sun gnüdas transferidas dal cumün da vaschins a quel politic sun Gurlaina e pro’l camping a Sur En da Sent», ha declerà il president. Plünavant ha’l rendü attent als drets vi da tuot las funtanas d’aua minerala sün l’inter territori dal cumün da Scuol a favur dal cumün da vaschins da Scuol. «Per quista fin e mera dessan dimena in princip restar in proprietà dal cumün da vaschins da Scuol tuot las parcellas, süllas qualas naschan funtanas d’aua minerala, respectivamaing ingio chi’s rechattan inchaschamaints, edifizis o implants pel consüm d’aua minerala», staja scrit i’l contrat concernant il transferimaint da proprietà tanter ils duos cumüns.
Autura fmr/afi


text:
Durant las ultimas stagiuns ha Cuira 97 savens gì en il verm. La stagiun 2017/18 han ils Grischuns evità la relegaziun pir en l'ultim gieu, la stagiun 2018/19 en il segund ultim gieu.
Cumbat da relegaziun nagin tema
Per che la relegaziun vegn quest'onn nagin tema en la chapitala grischuna, hai dà inqual midada entaifer l'equipa. Sis giugaders d'ordaifer èn da nov en il cader da Cuira 97. Per gronda part giugaders da tschep che duessan purtar vinavant l'equipa.
Transfers da Cuira 97 sin la nova stagiun
- Stefan Cavigelli (defensur) - nov da Mels, 2.liga regiunala
- Mario Mathis (defensur) - nov da SK Meiningen (Austria)
- Manuel Willi (amez) - nov da Eschen/Mauren, 1.liga
- Michel Gadient (amez) - nov da Eschen Mauren, 1.liga
- Marco Fässler (amez) - nov da Eschen Mauren, 1.liga
- Giuseppe Coppola (attatgader) - nov da Gossau, 1.liga
Pass per pass
La finamira saja da dar quest onn davant tiers en la tabella di il capitani da Cuira 97, Carlo Bearth. Il cader saja tenor el in toc pli ferms che l'onn passà. Cun ils novs giugaders sentia el era in nov elan entaifer l'equipa. In cumbat da relegaziun na dastgia questa stagiun propi betg dar.
La finamira da Cuira 97 è far il pass en 1. liga ils proxims onns. Gliez di il schef da sport, Mariano Di Spirito. Sch'i funcziunass gia questa stagiun fiss quai natiralmain top. Questa stagiun na saja la promoziun dentant anc betg la finamira principala.
La promoziun en 1. liga è segir in tema ils proxims 2-3 onns.
La stagiun 2013/2014 ha Cuira 97 dà l'ultima giada ballape en 1. liga. La suprastanza sco è ils giugaders èn dentant optimistic ch'i gartegia bainbaud puspè da far il pass enavos en 1. liga.
Sportissimo 12:00


text:
En Svizra vegnì vinavant fundà novas firmas – malgrà corona. Il settember è il dumber da novas fundaziuns cun 3'777 creschì per 18% cumpareglià cun il medem temp da l'onn avant. Quai mussan las novas cifras da l'institut per interpresas giuvnas. Suenter ch'il dumber era ì enavos marcantamain ils mais da mars, avrigl e mai creschan quellas dapi il zercladur puspè a moda marcanta.
Ordvart bleras novas fundaziuns hai dà tar la branscha da coiffeurs e cosmetica sco er tar il marketing e la communicaziun.
Vesì sur tut ils trais quartals èn vegnidas fundadas 33'600 firmas. Quai è in plus da 2,5% en congual cun la medema perioda da l'onn avant. Il regress pervia da corona han ins pia puspè gulivà.


text:
Pra la sezion senior dla cuarta edizion dl cuncors leterer metù a jì dala repartizion Aministrazion dla scola y cultura ladina dla Provinzia autonoma de Bulsan iel de ndut unì dat ju nuef operes letereres che ie unides valutedes aldò dl lingaz, dl cuntenut y dl’uriginalità.
Cun la cuntia "L Testamënt dl Lëuf" à Ivan Senoner venciù l prim pest. L segondo pest se à davanià Rut Bernardi cun l’opera "Vites scutedes via. Essays letereres."
La doi publicazions unirà prejentedes
n sada ai 10 de utober 2020
dala 20.30
tla cësa de cultura Luis Trenker a Urtijëi
Sëuraprò ai autores Ivan Senoner y Rut Bernardi saral prejënc Edith Ploner, diretëura dla Intendënza y Cultura ladina y l diretëur de Repartizion dla scola y cultura ladina Mathias Stuflesser. Ingrid Runggaldier purtrerà dant n valgun pensieres sciche presidënta dla cumiscion de valutazion. L sunerà Max Castlunger.
Nce duc i media ie de cuer nviei ala prejentazion.
Resservé ie de ublianza, prëibel scrijëde a: culturaladina@provinzia.bz.it


text:
Aborigines
Aborigines (englais [ˌæbəˈɹɪdʒɪniːz], „indigens originars“) è la denominaziun da la populaziun originara da l’Australia. Els han populà il continent avant radund 40’000 enfin 50’000 onns. Ils Aborigines na furman nagina etnia omogena, mabain sa dividan en differents pievels e clans cun fitg differentas linguas ed usits.
Tut tenor definiziun e funtauna devi avant l’arrivada dals alvs enturn 400 enfin 700 differents pievels d’Aborigines che vivevan en emprima lingia sco chatschaders e rimnaders. Cun l’arrivada dals colonists alvs a partir da l’onn 1788 è il dumber da radund 300’000 enfin in milliun abitants originars sa sminuì sin 60’000 l’onn 1920. Ils motivs èn stads malsognas importadas, ma er conflicts violents cun colonists pervia da dretgs territorials.
Dus terz dals radund 464’000 Aborigines dad oz vivan èn citads ed èn s’adattads a la moda da viver dals alvs, damai che las autoritads han promovì durant decennis ina politica d’assimilaziun. Il meglier èn las tradiziuns dals Aborigines sa mantegnidas en il Territori dal Nord, nua ch’ils Europeans èn sa chasads pir tard. Là vivan ils Aborigines per il pli per sasez e radund 60 % dad els discurran a chasa vinavant ina lingua indigena.


text:
Fêr dal dé
Al fêr dal dé (aurora in italiân) l'é l'intervâl dal tèimp ch' a vîn dōp la nôt fònda e ch'al vîn préma ed l'alvêr dal Sōl, e ânca l'aspèt che al cēl a matèina al gh'à in cól peréiod ed tèimp.[1]
Per paragòun ed culōr, a gh'é ânch al fenômen dal fêr dal dé dal pôlo, che però la gh'à 'n stôria tóta diferèinta.
Carateréstichi
La lûş dal fêr dal dé préma l'é 'd culōr léla-lavânda, pó la pîga al pêrsegh-arâns.
Al luşôr al deşvîn dal cambiamèint ed diresiòim di râg dal sōl: difâti i râg, che próm cunsidrêr paralēl, int al fêr dal dé a dēven traversêr i fôder pió fònd ed l'âria.
Nôti
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Fêr dal dé


text:
In einer stillgelegten Fabrik in La Sarraz geht Olivier Grieb jeden Morgen in seine Werkstatt. Der grosse Naturkenner wählt zunächst die Holzarten aus, bevor er sie in Bögen verwandelt, mit denen Pfeile über 100 m geschossen werden können.
Raphaël Engel
Passe-moi les jumelles (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Suletta mesira concreta è l'obligaziun d'annunziar plazzas avertas als centers per intermediaziun da lavur. Il Cussegl naziunal ha perencunter refusà mesiras unilateralas che violeschan la cunvegna da la libra circulaziun. - En la sessiun d'enviern s'occupa lura il Cussegl dals chantuns cun la fatschenta.
Debatta d'entrada emoziunala e viva
Per la Partida populara e per Adrian Amstutz èsi gia al cumenzament da la debatta d'entrada cler che l’iniziativa na vegnia betg realisada en il senn da la PPS. Uschia ha Amstutz ditg che la proposta da la cumissiun d’instituziuns politicas saja cunter la constituziun. La veglia dal pievel na vegnia betg resguardada e la democrazia privata purtada a fossa, ha ditg Amstutz en il Cussegl naziunal. La PPS ha vilentà durant la debatta d'entrada cun prolungar il temp da discurrer dad Adrian Amstutz. Ils commembers da la fracziun da la PPS han fatg diever da lur dretg da pudair tschentar dumondas a la persuna che ha discurrì. Uschia han plirs commembers da la PPS tschentà dumondas a lur schef da fracziun.
Ulteriuras fracziuns vulan ina soluziun
La realisaziun da l’iniziativa d’immigraziun da massa na saja gnanc pussaivla senza cumpromiss. Ina realisaziun pled per pled na saja betg pussaivla, ha ditg Christa Markwalder da la PLD. Uss saja impurtant da chattar la meglra varianta per chattar ina soluziun cun l’Uniun europeica, argumentescha la PLD. Era la partida socialdemocratica na vul cunzunt betg periclitar las contractivas bilateralas cun l’UE.
Favurisaziun d’indigens
Per il pledader da la cumissiun Kurt Fluri (PLD) n’èra quai betg simpel da concretisar l’iniziativa. Cunzunt saja ella per part cuntradictorica ed era concretas indicaziuns sco la grondezza da contingents manca. Uschia era quai cler per la cumissiun che la cunvegna da libra circulaziun da persunas na dastga betg vegnir messa en dumonda, ha ditg Fluri. Cun la soluziun da la favurisaziun d’indigens «light» saja giud maisa il squitsch da l’UE da cumbinar la dumonda d’immigraziun cun las contractivas davart las cunvegnas da basa. Ma betg sulet la PPS ha dubis che cun questa favurisaziun d’indigens light na vegnia la lescha realisada tenor la veglia dal pievel. Uschia ha er la PCD pretendì mesiras pli severas. Questas mesiras n'han dentant betg chattà ina maioritad.
Magdalena Martullo è trumpada che la PLD coopereschia ussa cun la sanestra en questa chaussa. Ella na chapescha betg ch'ina iniziativa dal pievel vegnia simplamain betg messa enturn. Tschellas partidas vesan quai tut auter. Duri Campell di ch'i haja gia da autras iniziativas che na sajan betg vegnidas messas enturn sco il pievel haja vulì. Quai saja ina dumonda da tge ch'ins valiteschia pli aut. U ils texts en la constituziun ni ils contracts bilaterals. El saja dal maini ch'ils contracts bilaterals hajan dapli paisa. Il Cussegl dals chantuns sto dentant era anc ir sur la lescha ora e forsa dettia là era anc midadas.
RR novitads 21:00


text:
Ina classa da students da la scola da hotellaria da Passugg ha sviluppà in concept per in restaurant da pop-up. Sin la carta da menu stattan mo spaisas cuschinadas ord rests. Dus dals students han pudì persvader cun lur idea il directur dal Grand Hotel Quellenhof a Bogn Ragaz.
Era products che na vesan forsa betg pli ora bain pon anc esser buns. Cun rests ord ina cuschina d'hotel san ins tuttavia anc cuschinar insatge bun.
En lur pitschen restaurant da pop-up – ina chamona en il parc dal hotel – vegnan ils rests «transfurmads» en novas tratgas.


text:
Ils urizis da glindesdi saira èn sa muventads sur il Giuria, la Svizra nordoccidentala sur Lucerna, Zug e Turitg en direcziun Lai da Constanza, scriva SRF Meteo. Passa 18'000 chametgs haja dà il glindesdi saira.
Blers donns en ils chantuns Lucerna e Zug
En il chantun Lucerna èn stads bunamain 300 pumpiers en acziun. Tranter las 18:00 e las 19:30 ha la polizia dal chantun Lucerna survegnì 115 annunzias da donn. Dasper plantas derschidas èn stadas inundads tschalers e sutpassadis. Er la polizia da Zug ha annunzià sin Twitter che tschalers, garaschas sutterranas e vias sajan sut l'aua. Plirs lieus han annunzià donns e per part hai dà granella da grondezza da ballas da golf.
Tenor indicaziuns da la polizia è la staziun da Rotkreuz stada il glindesdi saira sut aua pervi dals ferms urizis. Il traffic da tren ha per part stuì vegnir interrut. Tranter Rotkreuz e Cham sco er tranter Rotkreuz ed Immensee èn cursads bus da remplazzament.


text:
La citad da Berna ha da spargnar. E quai vegn ussa fatg tar ils bancs da parc. 200 duajan vegnir demontads. Cun quai less la citad spargnar bun 100'000 francs l'onn. Mo questa acziun da spargnar na plascha betg a tuts. Gest en quest temps da la pandemia durvassi dapli bancs e betg pli pacs, recloman las vuschs criticas.
200 bauns han da svanir ord la citad da Berna
Banc ston svanir e quai pervia da masiras da spargn.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Quai scriva l'Ovra electrica Rain Posteriur en ses rapport per l'onn da fatschenta 2015/2016. Las cifras da producziun dal onn passà da 1’615 uras gigawatt electricitad n’han betg pudì vegnir cuntanschidas pervi da la pauca plievgia, scriva las ovras electricas.
Era main buns sa mussan ils custs da producziun quels èn creschids per in sisavel sin 4,37 raps per ura kilowatt.
En vista a la situaziun difficila dal martgà quinta l'Ovra electrica Rain Posteriur da stuair spargnar vinavant. Ultra da quai ha la radunanza generala reelegi tut ils commembers dal cussegl d’administraziun per la perioda 2017-2020.
RR novitads 16:00


text:
Dörflingen
Dörflingen l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. El gh’ha pressapoch 857 abitant e una süperfiss de 5.82 km², e 'l se tröa a una altitüden de 451 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Dörflingen l'è tacaa ai cumün de Büsingen am Hochrhein (DE-BW), Diessenhofen (TG), Gailingen am Hochrhein (DE-BW), Gottmadingen (DE-BW), Sciafüsa, Thayngen.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dörflingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1264 cunt el nom de Dorfelingen.[1]
L'andament istoregh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Galeria de foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Dörflingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Canton Türgovia
Turgovia (en todèsch: Thurgau) l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla part nordorientàla de la Svìsera. A nòrt el cantù l'è delimitàt del Lach de Costànsa, de là del quàl gh'è la Germània (Land Baden-Württemberg). El fiöm Reno 'l costetöés el cunfì nord-ucidentàl. A sud el cunfìna col Canton San Gal e a ucidènt col Canton Zürigh e 'l Canton Sciafüsa.
La popolasiù totàl del cantù l'è de 228.200 abitàncc (dati del 2001), en làrga magiuranza de lengua tudesca. La capital del cantù l'è la cità de Frauenfeld.
La Confederasiù Elvética, aleàda con 10 giürisdisiù de l'ex Toggenburg, le g'ha cunquistàt ai Asburgo i teretóre del Canton Türgovia endèl 1460. Endèl 1798 chèste tère i è stàde custitüìde per la prìma ólta 'n cantù, come part de la Repüblica Elvética. Endèl 1803 el Canton Turgovia l'è deentàt mèmber de la Confederasiù Svìsera.
La custitüsiù cantunàla 'n vigùr amò al dé d'encö la remónta al 1869.
Distrècc e Cümü[Modifega | modifica 'l sorgent]
El cantù Türgòvia l'è dividìt en sich distrècc che i ciàpa nòm ognü del sò capolöch:
Töcc ensèma chèsti òt distrècc i reönés 80 cümü (situasiù agiurnàda al més de Bril de 2004):


text:
Carvensà
Carvensà o Colvensà, Corvensà (nòm uficiàl en italià: Calvenzano) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n chèl tòcc de la basa pianüra de la bergamasca ciamàt Géra D'Ada chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.
El g'ha 'na popolasiù de 4 188 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 6,5 km² e 'na densità de popolasiù de 644 ab./km²
Calvensà l'è a 24 km de la sità e a 110 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Arsàch, Careàs, Casiràt, Misà, Treì, Ailàt (CR).
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Carvensà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il Digitip - il tip digital
Ozendi essan nus circumdads, gea schizunt inundads da chaussas digitalas. Igl è grev da tegnair la survista. Perquai preschenta la rubrica «Digitip» mintga glindesdi products ord il mund...
Ozendi essan nus circumdads, gea schizunt inundads da chaussas digitalas. Igl è grev da tegnair la survista. Perquai preschenta la rubrica «Digitip» mintga glindesdi products ord il mund digital, sco applicaziuns nizzaivlas, trics cun software e declera terms ord il mund digital.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Lurtigen
Lurtigen a l'è un cumün svizzer del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.30 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 185 abitant.
El cumün de Lurtigen al se tröva a una altitüden de 567 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büchslen, Staatswald Galm, Gempenach, Murten/Morat, Salvenach, Ulmiz.
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Lurtigen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Numer d'Avogadro
El Nümer d'Avogadro, ciamaa inscì in onor del Amedeo Avogadro, e scritt cont el simbol o a l'è el numer d'element (de solit atom, molecul o jun) che gh'hinn denter in d'ona mol.
In manera formala l'è definii come el numer de atum de carboni-12 che gh'hinn in 0,012 Kg de carboni-12.
El sò valur[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per adess a l'è minga posibil de contà el numer giust de atom in 0,012 kg de carboni-12, donca el valor precis a l'è minga cognusuu. El CODATA in del 2006 l'ha racomandaa 'me valor
- ,
(i numer intra i parentes l'è la deviasion standard). De spess se dopra el valor aprosimaa, che'l va ben asee per quas tucc i aplicasion
- ,


text:
Cun acceptar in’incumbensa dal deputà liberal Bruno Claus ha la regenza uss l'incumbensa da preschentar in messadi per adattar il sistem d’eleger a partir dal 2022.
Il sistem d'elecziun futur
- sto esser stabil, transparent/plausibel, gist e confurm a la lescha
- sto resguardar las differenzas geograficas, culturalas e linguisticas dal chantun
- garantir che tuts sajan represchentads commensuradamain en il parlament.
Il Cussegl grond ha approvà cun gronda maioritad l'incumbensa. Il deputà Bruno Claus è cuntent cun la resposta da la regenza e spera ch'i dettia propostas concretas.
RTR novitads 14:00


text:
«Ch'jau vegn anc ina giada a filmar cun el si sut il piz Giuv, da gliez hai jau adina puspè dubità ils davos 20 onns». Quels pleds da l'autur dal film Gieri Venzin stattan a l'entschatta dal film. Els demussan il si e giu da la vita dal aventurier, els stattan dentant era per tut las filmadas che Gieri Venzin ha fatg durant ils davos 20 onns cun Dosi Venzin.
En il film stat il discurs sur da questa vita aventurusa, sur dal grev accident dal 2011 e sur da grippa e crappa. Cun bler material ord l'archiv survegn l'aspectatur ina bun'impressiun co questa vita è stada. E Dosi Venzin? El para dat esser midà e daventà bler pli ponderà cun la vegliadetgna da 73 onns.
RTR Cuntrasts 17:25


text:
Mon (GR)
Mon (Mons in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 95 abitant e una süperfiss de 8.51 km², e al se tröva a una altitüden de 1231 meter sura al livel del mar.
El cumün de Mon a l'è tacaa ai cumün de Riom-Parsonz, Salouf, Stierva, Tiefencastel.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Mon l'è numenaa per la prima volta inturen ai ann 1001-1200 col nomm de Maune e püssee tard, in de l'ann 1281 col nomm de Mans.[1] Fina al 1943 ufizialment l'eva ciamaa Mons.[2]
L'andament storegh de la popolazion de Mon l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 Mon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz published by the Swiss Federal Statistical Office (Todesch) accessed 23 September 2009


text:
En collavuraziun cun l'uffizi federal d'energia (UFE) vulan ils concerns d'electricitad ed ils possessurs da las ovras idraulicas scursanir massivamain ils tschains d'aua dals chantuns da muntogna. Quest project porta il titel "Flexibilisaziun dals tschains d'aua". Effectivamain sa tracti però da mitigiar las perditas da milliardas ch'èn resultadas da decisiuns strategicas sbagliadas. Il resultat n'è nagut auter ch'ina attatga betg giustifitgada e betg gista envers las finanzas dals chantuns e da las vischnancas da muntogna. Las consequenzas finanzialas per il chantun Grischun fissan fatalas e las perditas importassan sin basa da las cifras disponiblas actualmain fin a 75 milliuns francs. Il matg duai ir en consultaziun il project da lescha ch'il UFE ha elavurà per sbassar ils tschains d'aua.
Per sbassar ils tschains d'aua na datti nagina raschun per ils suandants motivs:
1. Il supplement d'accumulaziun è vegnì impedì pliras giadas
Ina cumissiun d'expertas e d'experts nominada dal cussegl federal è vegnida gia l'onn 2008 a la conclusiun en in rapport da 94 paginas che la valur speziala dals lais d'accumulaziun sco battarias stagiunalas stoppia vegnir indemnisada supplementarmain al tschains d'aua. Tuttina han ils concerns d'electricitad impedì grazia ad in lobbying adester tant l'onn 1996 sco er l'onn 2009 il supplement d'accumulaziun recumandà, l'onn 1996 schizunt mo grazia a la decisiun da tagl dal president dal cussegl naziunal. Cun l'avanzament progressiv da las energias regenerablas è però s'augmentada considerablamain l'impurtanza da l'aua da reserva en noss lais d'accumulaziun muntagnards.
2. Privatisar ils gudogns, socialisar las perditas
Fin l'onn 2013 han ils concerns d'electricitad fatg onn per onn gudogns da milliardas cun l'electricitad producida cun forza idraulica. Tuttina han els laschà profitar da quai ils chantuns d'aua memia pauc grazia a tschains d'aua memia bass. Ils gudogns èn per gronda part vegnids distribuids als possessurs da la Bassa, las perditas duain ussa però vegnir purtadas da tut ils participads.
3. Las taglias èn idas giu la Bassa
Paradoxamain na vegnan ils gudogns da la forza idraulica per gronda part fin oz betg suttamess a las taglias en ils chantuns da muntogna, nua che l'electricitad vegn producida, mabain en ils chantuns ed en las citads da la Bassa, nua ch'ils concerns d'electricitad han lur sedias. Sut la noziun da l'imposiziun da taglia sin ovras partenarias cumbattan ils chantuns da muntogna gia dapi decennis invanamain per ina soluziun cuntentaivla.
4. Ils retgavs per furnir servetschs da sistem n'èn betg resguardads
Tar la stabilitad da la rait furneschan las ovras idraulicas servetschs da sistem prezius che vegnan er indemnisads correspundentamain da Swissgrid. Da questas entradas supplementaras na profitan ils donaturs d'aua en nagina moda e maniera.
5. Solidaritad suenter l'iniziativa per l'abandun da l'energia nucleara
Il Grischun ha ditg na a l'iniziativa per l'abandun da l'energia nucleara ed è sa solidarisà uschia cun ils chantuns da la Svizra bassa e cun ils gronds concerns d'electricitad. Noss chantun dastga perquai spetgar la medema solidaritad en la discussiun davart ils tschains d'aua. En il cumbat da votaziun è quai er adina puspè vegnì fatg valair da la regenza sco argument per refusar l'iniziativa.
Per quests motivs vegn incumbensada la regenza da s'engaschar cun tutta forza ed eventualmain cun agid da studis, d'expertisas e.u.v. ch'ils tschains d'aua vegnian mantegnids almain sin il stadi dad oz. Ensemen cun las vischnancas concessiunaras, las qualas han la suveranitad da l'aua en il Grischun duain en quest connex vegnir examinadas er novas strategias ed allianzas.
Cuira, ils 19 d'avrigl 2017
Kollegger, Caduff, Kasper, Alig, Atanes, Baselgia-Brunner, Berther (Mustér), Bleiker, Brandenburger, Bucher-Brini, Buchli-Mannhart, Burkhardt, Cahenzli-Philipp, Casanova (Glion), Casty, Caviezel (Cuira), Caviezel (Tavau Clavadel), Clalüna, Crameri, Danuser, Darms-Landolt, Davaz, Della Vedova, Deplazes, Dosch, Epp, Fasani, Felix (Haldenstein), Felix (Scuol), Gartmann-Albin, Grass, Hardegger, Heinz, Hug, Jaag, Jeker, Koch (Tumein), Koch (Igis), Komminoth-Elmer, Lamprecht, Locher Benguerel, Lorez-Meuli, Mani-Heldstab, Mathis, Michael (Donat), Michael (Castasegna), Monigatti, Müller, Nay, Niederer, Niggli (Samedan), Niggli-Mathis (Grüsch), Noi-Togni, Papa, Pedrini, Perl, Peyer, Pult, Salis, Sax, Schutz, Stiffler (Tavau Plaz), Thomann-Frank, Thöny, Toutsch, Valär, Vetsch (Claustra Vitg), Waidacher, Weber, Widmer-Spreiter, Wieland, Cantieni, Costa, Gugelmann


text:
Tgi na survegn betg gugent cumpliments? In bel pled per ina lavur bain gartegiada, per in bun servetsch, per ina buna tratga? Sin las undas dal Radio RTR pudais vus vegnir activs. Vus pudais far ina surpraisa ad ina persuna e regalar ad ella in cumpliment.
En il mintgadi datti adina puspè chaschuns per cumpliments. Magari dovri dentant simplamain in stumpel per ch'ins vegnia insumma sin l'idea da far in. E forsa dovri er curaschi per exprimer in bel patratg. Il resultat fa dentant bain - tant a la persuna che retschaiva il cumpliment, sco er a la persuna che fa el.
Sa participar al cumpliment
Per che vos cumpliment na saja betg mo in cumpliment superfizial sco quai ch'ins fa mintgatant pudais vus annunziar vos cumpliment cun quest formular e cun in zic cletg pudais vus telefonar e registrar voss'idea en il Radio RTR.


text:
Il traffic da rauba saja uschia sa muvì il 2019 puspè sin il nivel dal 2017 – suenter l’onn da record 2018. Betg midà hai, che la prestaziun da transport sin binaris munta a 37% e quella sin via 63%. En tut haja la prestaziun da transport muntà a passa 27 milliardas tonnas kilometricas. Ina tonna kilometrica correspunda al transport dad ina tonna sur in kilometer.
En cumparegl internaziunal è la cumpart sin ils binaris cun 37% auta en Svizra, scriva l'Uffizi federal da statistica. En la UE saja la media da quella cumpart radund 18 puncts procentuals pli bass tar radund 19%.
Adina dapli camiuns da l'Europa da l'Ost
Bunamain in terz da la rauba è vegnida transportada il 2019 da vehichels ch’èn immatriculads en l’exteriur. Ils ultims onns saja il dumber da camiuns da l’Europa da l’Ost s’augmentà marcantamain. Camiuns da la Pologna fan or entant gia 13% dal traffic da rauba – tuttina bler sco camiuns talians. Pli blers camiuns cun rauba vegnan be da la Germania (22%) tras la Svizra.


text:
Tgi che vul passentar las vacanzas en il sid, dovra era questa fin d'emna pazienza davant il tunnel dal Gottard.
Actualmain è la colonna davant il portal nord 11 kilometers lunga. Il temp da spetga munta a passa duas uras. Quai communitgescha il servetsch da traffic «Viasuisse». Il servetsch da traffic cusseglia da guntgir sur l'A13 sin la ruta dal San Bernardino.
La bun’ura era la colonna anc pli lunga en direcziun sid, radund 14 kilometers.
Er colonna en direcziun nord
En direcziun nord tranter Quinto ed Airolo datti 6 kilometers colonna. Il temp da spetga munta a radund 1 ura.
RR novitads 7:00+


text:
Viganò
Viganò (inscì anca in Italian) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Lecch. In del paes, situaa in de la zòna del Merates, e pussee precisament in del territòri de l'antiga Piev de Massaja, ghe viven 2 100 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), el gh'ha 'na süperfis de 1,61 km² per 'na densità de 1 304 ab./km².
I sò abitant g'hann la scurmagna da matei.
Evulüzziun demugrafica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Viganò l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Musica
La musica è in stgazi cultural e la lingua dals sentiments. La musica e tradiziun vivida ed unescha generaziuns. Musica signifitgescha libertad, s'inventa adina puspè da nov e n'enconuscha nagins cunfins. La musica è service public.
Nus transmettain concerts al radio ed operas en la televisiun e purtain uschia eveniments emoziunals dapertut enturn. Nossas emissiuns reflecteschan la diversitad musicala en Svizra e noss partenadis da medias cun festivals da musica rinforzan lur derasaziun. Sin noss emetturs aud'ins musica da tut ils stils e geners sco musica da pop e rock, musica populara, jazz, operas e musica classica.
Nus promovain musica «made in Switzerland»
Tar nus udis Vus l'entira varietad da musica svizra sin tut ils emetturs. Plinavant mussain nus mintg'onn passa tschient uras registraziuns da concerts da bands svizras. Nus surdain premis da promoziun per musica e per giuvnas bands svizras ed envidain regularmain bands svizras a sa preschentar en directa al radio. Sin SRF Virus ed online scuvra il public giuven songs da talents cun adina dapli success e l'entir mund da la musica dasper il mainstream.


text:
Ural
L'Ural l'è un fium de la Russia e del Kazakhstan, doperad convenzionalment per segnar ol confin intra Europa e Asia.
Al nass ind i monts Urai, in Russia, 150 km a nord de la citaa de Magnitogorsk e al va in vers sud infin a qe al riva a bagnar Orsk ; qiqinsì al fa un curvon in direzion ovest e al va inanz per incirca 1.000 km, al bagna Orenburg e propi vixin a la citaa de Ural'sk in Kazakistan al jira anc'mò in vers sud. Al corr in qella direzion qì per 700 km ind el desert infina qe al se desvœia dent ind el Mar Caspi arent a la citaa de Atyrau, dop 2.428 km del so cors.
Ol so bacin imbrifer al quaita 231.000 km².


text:
Perquai propona la cumissiun dal Cussegl naziunal UREK a ses cussegl d'approvar la moziun or dals Cussegl dals chantuns, rapporta l'agentura da novitads svizra SDA.
Transfurmar gea, dentant be sche la situaziun cumpletta vegn meglra
Quella pretenda ch'ils chantuns possian lubir la midada da diever – permess che quella è prevesida en lur planisaziun. La cumissiun vul però segirar, ch'il terren da cultura vegn mantegnì. Perquai ha ella decidì da precisar il text da la moziun.
Ella vul avair integrà, che la planisaziun regiunala haja dad ameglierar la situaziun cumpletta pertutgant natira, cultura, cuntrada ed agricultura.
Grischun e Vallais han dà stumpel inizial
Basa dalas discussiuns en il parlament èn iniziativas dals chantuns Grischun e Vallais. Quellas pretendevan da pudair nizzegiar bajetgs agriculs betg pli duvrads ordaifer la zona da bajegiar cun mesira sco abitaziuns.
Quai va massa lunsch a la cumissiun dal Cussegl naziunal. Perquai pretenda ella cun 15 a 9 vuschs da la chombra gronda da far sco la chombra pitschna e e dir «na» a las iniziativas dals chantuns.
RR novitads 16:00+