text:
Tgi che va per fieu...
- Sonda, 17.2.2018, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 17.2.2018, 12:45, RTR
En Engiadina datti l'expressiun «Chi chi va per fö perda seis lö». In'auditura da Puntraschigna s'interessa per questa ditga zunt populara per rir ora quella persuna che turna enavos a la maisa e vesa sia plazza occupada. Il fieu era essenzial per noss perdavants, la cuschina sa numna anc oz chadafö en ladin. Avant ch'ils zulprins existivan aveva mintga chasada in crap da fieu (silex), in battafieu e la zundra en chasa. Las glischs da saiv stuevan vegnir envidadas adina puspè e probablamain na gieva nagin gugent a prender fieu e ristgava uschia da perder ses lieu.


c: text/html

text:
Provediment da basa en situaziuns da crisa
Grazia a sia structura sco interpresa naziunala èsi garantì che la SSR po infurmar la populaziun er en situaziuns extraordinarias. Èn necessarias instrucziuns da cumportament concretas a la populaziun, pon las autoritads instradar in'annunzia d'alarm (sistem d'infurmaziun Icaro). Durant crisas severas è la SSR l'organ d'infurmaziun uffizial dal Cussegl federal.
Cunvegnas da prestaziun garanteschan ch'il Cussegl federal po sa drizzar da tut temp a la populaziun. Sche la SSR n'è betg pli buna da producir e derasar ses programs regulars, produceschan sias schurnalistas e ses tecnicists in program da radio d'urgenza en trais linguas sut la responsabladad directa da la Confederaziun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En la davosa runda dal gieu ha el pudì respunder correct indesch pretensiuns – tranter auter ha Eugen Caduff savì che Roger Federer na ha betg gudagnà quatter giadas aur a gieus olimpics.
Kikeri6
Glindesdi fin sonda mintgamai a las 7:40 tar il Radio Rumantsch.
Entaifer 60 secundas respundan audituras ed auditurs cun «gea» u «na» correctamain pretensiuns. Tgi che respunda correct las pretensiuns, gudogna alura per mintga resposta correcta in bon dal Volg ed ha la pussaivladad da participar il proxim di al gieu. Il jackpot vegn rumì da quella persuna che respunda correctamain durant quatter dis en roda mintgamai il dumber da dumondas respectivas.


text:
Domm de Milan
El Domm de Milan l'è la gesa la pu granda de Milan, e la se troeuva in mezz a la Piazza del Domm, in del center de la cittaa. L'è vunna di costruziun gotich pussee famos e pussee grand del mond.
El Domm l'è dedicaa a la Santa Maria Nassent, e in scima a la gulia pu alta del Domm gh'è ona statoa tutta d'ora de la Madonna (ciamada, per l'appunt, La Madonnina).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dove che gh'è adess el domm, ona voeulta gh'era la cattedral veggissima de Santa Maria Maggior e la Basilica de Santa Tecla, la pussee granda di dò.
Quij che han decis de fabricà el Domm hin staa l'arcivescov Antoni de Saluzz e el padron de Milan Gian Galeazzo Visconti. In del 1418 el papa Martin V l'ha consecraa l'altar maggior.
In del 1400, dopo Filippin di Organi e Giorgio di Organi gh'è staa Marco Solari e Giovan Solari de Carona, in del XV secol Giovan Antoni Amadeo che l'ha faa sù el lanternin de la cupola, Gian Giacom Dolcebuono e Pellegrin Tibaldi, finna a tant che, in del 1572 San Carlo Borromeo l'ha consecraa la gesa, ancaben che la fabbrica l'era nanmò finida.
In del XV secol gh'han lavoraa dent Martin Bassi, Francesch Maria Richino, Lelio Buzzi e Carlo Buzzi, i Quadrio. In del XVIII secol han faa sù la gulia pussee alta, dove che gh'han miss desoravia la statua dora de la Madonnina.
Finalment, in del 1813 s'hin decis a finì anca la facciada, squas cinqcent ann dopo ch'hann mettuu giò la primma preja, dal moment che Napoleon el voreva toeu chì la corona de re d'Italia.
Per tutt el XIX secol el lavorà principal l'è staa quell de finii i guli, i decorazion de architettura e mett a post el porton principal, de bronz, faa de Ludovich Pogliaghi: tra quej che gh'hann lavoraa in di primm ann del Vottcent, podom regordà Luigi Acquisti.
In temp de la Seconda guerra mondial la Madonnina l'è staa coverta de strasc, per minga corr el ris'c de fà la gibigianna che la podess vess vista di aeroplan che vegneven a lassà giò i bomb. Dopo la guerra, el Domm, che gh'aveva avuu di dagn, l'è staa restauraa e al post di ultim port che eren anmò de legn gh'hann miss di port de bronz, faa di scultor Arrigo Minerbi, Giannino Castiglioni e Luciano Minguzzi.
La manutenzion de la cattedrala la pertocca a la Veneranda fabbrica del Domm, che la desmett mai de lavorà, e l'è per quest che a Milan se dis "la Fabbrica del Domm" per tutt quej lavorà che finissen pù.


text:
Las Ouvras electricas d'Engiadina OEE han lavurà bain. Durant l'onn da gestiun 2014/2015 han las OEE producì 1521 miliuns uras kilowatt forza electrica, ina producziun extraordinaria. Quai ha ditg Martin Schmid, il president dal cussegl administrativ da las OEE a la radunanza d'acziunaris a Scuol. Gronds guadagns per quell'energia ch'ins savess vender sin il martgà na resultan dentant betg. Ozendi n'èsi numnadamain betg pussaivel da vender la forza electrica cun profit. Ils custs da producziun èn 4.4 raps per ura kilowatt, sin il martgà pon ins actualmain vender la forza per damain che 3 raps per ura kilowatt. Perquai han las OEE reducì tut las lavurs da revisiun sin quai che è necessari. Il chantun Grischun e las vischnancas concessiunarias han dentant survegnì fits d'aua da radund 20 miliuns francs era per l'onn da gestiun 2014/2015.
Engiadina Forza electrica na renda betg
Las Ouvras Electricas d'Engiadina OEE han salvĂ lur radunanza d'acziunaris.


text:
Strade perdute
Strade perdute (Stradi pardùdi) 'l è 'n thriller dramàtic americàṅ e francéś dal 1997 ad David Lynch ch'al 'l à anc scrit insém a Barry Gifford.
In dla culòna sunóra firmàda da Angelo Badalamenti Marilyn Manson, ch'al cumpâr in un camèo insém a Twiggy Ramirez in dal finàł dla pelìcula durànt la prujesiòṅ dal film pòran, al canta i braṅ Apple of Sodom e I Put a Spell on You.
Cl'òpra chè l'è custàda quìndas migliòṅ ad dòlar ma in di Stat Unî la 'n à muciâ sù sōl tri e sèt.
Sunt
Fred Madison (Bill Pullman) al sòna 'l saxòfun e 'l viṿ in na bèla vila a Los Angeles insém a sò mujér, la Renee (Patricia Arquette), che lò al créd ch'la gh méta i còran c'n un regìsta ad film pòran, Andy (Michael Massee). Un dè 'l sunadōr al taca a ricévar dal caséti vìddeo in du a s véd la sò cà, 'l sò cambri, lò e lē tòlt sò mént'r i dòrman. La pulisìa la n sà minga dar dal spiegasiòṅ in fiṅ tant che Fred al cata n'atra caséta ch'la móstra lò cun davśèṅ al cadàvar sćiancâ a pès dla Renee. 'L óm al finìs in parśòṅ.
Na nòt al sò còrp al s trasfórma da par lò dvintànd qvél 'd un śuvnòt ciamâ Pete Dayton (Balthazar Getty). I pulisiòt i n crédan mia a qvél ch'i védan, i n capìsan minga cuma pōl-'l èsar che Fred al gh l'àppia cavàda a scapàr via e cuma fà'l cal ragàs lè a 'vér tòlt al sò pòst. Pete al vîṅ mandâ lìbar, anc se tgnû 'd òć, e 'l pōl turnàr a lauràr cuma mecànig, al preferî 'd Dick Laurent (Robert Loggia), un gangster cgnusû méj cuma Mr Eddy. Un dè chi lò al pòrta in d'l ufisìna na ragàsa ch'la sumìlia dimóndi a la Renee, l’Alice Wakefield (Patricia Arquette). La dóna e Pete i tàc'n a 'ndàr fóra insém e lē la gh cònta ch'l'è stada custréta a finìr in dal gir dal pòran par cólpa 'd Laurent. La ragàsa la gh admànda 'd jutàr-la a purtàr via di bèsi a Andy par tacàr na vita insém luntàṅ da lè. Durànt al cōlp però Andy al pèrd la vita strabucànd e stablénd-as cun la sò ghigna atàc a 'n taulèṅ ad vēdar.
L’Alice e Pete i tōśan la màchina e 'd nòt i scàpan via p'r al deśèrt.


text:
Bainvegni tar l' uffizi da chatscha e pestga
Chatscha
Ils effectivs da selvaschina èn buns, e bleras spezias d'animals e d'utschels chattan lur spazi da viver en il Grischun.
La chatscha cumpiglia l'incumbensa d'adattar ils effectivs da selvaschina cun ina structura natirala da vegliadetgna e da schlattainas e cun ina distribuziun confurma a la spezia en il spazi da viver.
Il Grischun ha la chatscha da patenta. Las persunas che han fatg in examen da chatscha en il Grischun pon retrair ina patenta ed ir a chatscha en l'entir chantun.
Pestga
Ils spazis da viver en las auas currentas ed en ils lais vegnan furmads da lur conturns ed èn correspundentamain multifars en in chantun da muntogna.
Il dretg da retrair ina patenta da pestga han tut las persunas che cumpleneschan durant l'onn da retratga almain il 14. onn da vegliadetgna. Las patentas per giuvenils survegnan ins en la vegliadetgna da 14 fin 17 onns ed ellas vegnan consegnadas per mez pretsch. Il dretg da pestgar sut surveglianza permetta dentant a giuvenils fin 13 onns da pestgar en cumpagnia d'in titular da la patenta maioren che posseda la cumprova da las enconuschientschas da la materia.


text:
Mintga 2 onns organisescha il district da musica 1 da l'Engiadina e las valladas dal sid las producziuns libras per solists. Ina occurenza senza squitsch, i na dat betg puncts u rangs. Ma: i dat ina valitaziun e tips dad ina giuria. L'ediziun 2017 da las producziuns libras da solists è stada in success: 46 producziuns han ins pudì udir a Samedan durant tut la sonda. Tenor il president dal district 1 Jachen Kienz ha quai da far cun 3 facturs: i sa tractia dad in'occurenza senza squitsch per ils participants, i mussia che las societads da musica en la regiun sajan fitg activas ed i mussia era che las scolas da musica fetschian in'instrucziun dad auta qualitad. Per l'emprima giada han gì lieu las producziuns per solists en Engiadina l'onn 1997.
RR actualitad 07:00


text:
Novitês
18/08/2017: Referat sön le plü gran ander dolomitich a San Ciascian
La scoverta dl ander “Cenote”, che fej pert dla seria de andri de Conturines, é la tematica de n referat tl Museum Ladin cun Francesco Sauro.
Le Time Magazine á definí l’espert de andri Francesco Sauro sciöche un di diesc “next generation leaders”, i jogn che podess mudé cun sües capazités y competënzes le monn. Le speleologh de fama internazionala á esploré le munts de Lessini y dles Dolomites y á fat ince na seria de spediziuns tl America dl Sud y dl’Asia zentrala. Por la scoverta de andri antics tles munts dl Venezuela á Francesco Sauro ciafé le Rolex Award for Enterprise, implü él ince consulënt dl’Agenzia spaziala europeica por la formaziun de astronauc.
En vëndres ai 18 d’agost sará Sauro tla ciasa dla cultura J.B.Rinna a San Ciascian por presenté la scoverta dl ander plü gran dles Dolomites dales 21.15 inant.
Le ander de Cenote é gnü descurí tl 1994 tl Parch natural Fanes-Senes-Braies. Le referat vëgn organisé dal Museum Ladin tl contest dla mostra “Le monn misterius di andri dles Dolomites”.
L’entrada ala scomenciadia cun Sauro é debann.
Informaziuns: Museum Ladin Ursus ladinicus, strada Micurà de Rü 26, San Ciascian Tel. 0474 524020 - www.museumladin.it


text:
Saint-Cierges
Saint-Cierges a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.44 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de Incorrect Municipal Code 1 5685 abitant.
El cumün de Saint-Cierges al se tröva a una altitüden de 758 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bercher, Boulens, Chapelle-sur-Moudon, Moudon, Neyruz-sur-Moudon, Ogens, Thierrens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Tenor il messadi per la proxima radunanza communala da la vischnanca da Sursaissa /Mundaun dovra il Rufalipark agid finanzial da la vischnanca. ll manaschi dal Rufalipark na fa simplamain betg avunda gudogn per far las amortisaziuns necessarias.
Ils custs da construir quest bajetg l'onn 2011 èn stads 7,1 milliuns francs. Sco quai che Ernst Sax, il president da vischnanca, ha ditg, propona la vischnanca d’auzar il chapital per segirar la liquiditad dal manaschi. Per quant che quai vegn ad esser n'è anc betg cler. Plinavant pudess la vischnanca era surprender da pajar enavos il credit da 1,5 milliuns francs ch'il chantun ha dà per la construcziun. Uschia vegniss il quint da manaschi dal Rufalipark distgargià per 100'000 francs ad onn.
Venderdi vegn la populaziun orientada, ina decisiun vegni a dar pir il proxim onn.
RR novitads 12:00


text:
Pasirà
Pasirà (nom uficiàl en italià: Passirano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa.
El g'ha presapóch 7 098 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 13,9 km² e 'na densità de popolasiù de 511 ab./km²
.
El cunfìna coi cümü de Castignàt, Casàch, Córt Frànca, Montezèi, Öspedalèt, Padéren, Proài d'Izé e Rodènch.
Del sò teretóre fà part apò a le frasiù de Monredónt, Camignù e Alensà.
Poscc de éder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Castel de Pasirà Nocc, l'è stat fat endel 1100 e el faa de pòsta per la zét del pòst quan che i ''vignìa atacacc. Del castel s'è mantignìt söndena banda la sargiöla e le tór redonde e quadrade. Ghe amò la Tór de la Specula che 'ndel sècol XVIII la ospitaa en uservatóre de astrologìa; sa pöl amò éder i mèrli. El castèl l'è sò de privat.
Arènt al castèl an pöl tróa dò éle: Villa Fassati e Villa Tesea
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
8ª partida de campionat - San Iöre Junior
La Val mët al sigü la devënta cuntra le San Iöre purmó sön le tert tl secundo tëmp.
I ladins se stënta cotan cuntra l'ultima forza dla tlassifica, la determinaziun de urëi i trëi punc ne é nia stada al altëza dles ultimes partides. Bele tla partida de retüda de Copa Provinzia é la formaziun de Hilber gnüda sotmetüda dal San Iöre y ince in chësta ultima dumënia á i pustri tigní bót cina püch dan le sciür dla fin. Por düt le tëmp de jüch ne pon nia alzé fora n gran numer de ocajiuns, sides da üna pert co dal'atra. Ala cherd'ora vëgn le atacant Samuel sorví cun n palé alt mo la trata de jenëdl ti röia tles mans al portier. Al 20^ antizipëia Stefan le defensur al limit y prô na trata de forfesc sön le pé de porta lunch, le un da San Iöre reagësc cun na gran parada. Deplö trates de puniziun, ince al limit, da pert di ladins ne vëgn nia anuzades sciöche al alda. I padruns de ciasa va tosc te cabina por la palsa, impaziënc a sbloché le resultat.
Le pröm tëmp se stlüj jö sön le resultat de 0-0
I ladins scomëncia n secundo tëmp plö determiné cun n jüch plö ofensif. Le bun momënt cun le palé che roda ma plö tl mezciamp aversar, fej speré tl vantaje. An mëss indere aspeté le 70^ por spié les ocajiuns por deslié le grop. Stefan se presentëia ala trata de puniziun y atoca le pé estern de porta. Püc menüc dedô, plö avisa al 75^ é Adrian che se fej lerch te area aversara y vëgn contrasté dal verdaporta, le mandl fosch sciüra y mostra por chësc le punt di önescmetri. Al é le defensur Marco Castlunger che tol cun dezijiun le palé y se presentëia dan le un dl San Iöre. La trata sigüda y de prezijiun dlungia la stangia ite fej balé la rëi por le vantaje. Ti ultims menüc regnëia sön le ciamp n gran nervosism y la direziun arbitrala vëgn insciö metüda a düra proa. Por fortüna alden tosc le sciür dla fin che ti assigurëia la devënta a La Val. Cun na prestaziun nia otimala resta a La Val inant a ciaval adüm al Gais y se preparëia a stlü jö bun le campionat da d'altonn chësc fin dl'edma.
La Val – San Iöre Junior 1-0
Formaziun La Val: 1. Josef Kantioler, 2. Paolo Vallazza , 3. Werner Sottara, 4. Marco Castlunger, 5. Christian Dapoz, 6. Freddy Sottara, 7. Franz Tolpeit (dal 80^ Egon Frenes), 8. Michele Campei (dal 75^ Felix Nagler), 9. Samuel Winkler, 10. Stefan Sottara - capitan, 11. Alexander Miribung (dal 70^ Adrian Miribung)
Goi por La Val: Marco Castlunger al 75^
Proscima partida: In dumënia ai 29 de otober dales 16:00 ite a Gsies cuntra la scuadra de ciasa
Atri resultac:
Juniores (Val Badia): Vahrn – Val Badia: 9-0
Allievi (La Val): Burnech– La Val: 7-1
Giovanissimi (La Val): Mareo – La Val: 2-2
U11 (La Val/San Martin): La Val/San Martin – Obopuschtra Löwen: 2-1
U10 (San Martin / La Val): Burnech brüm – San Martin/La Val: 1-0
U8 (La Val): Burnech brüm – La Val: 4-1, Vahrn – La Val: 7-1, Burnech vërd – La Val: 3-2


text:
Suenter ina partenza plitost disgraziada en la nova stagiun para il FCB d’avair chattà la via al success. Betg sulet il success cunter Benfica Lissabon, mabain er en il campiunadi svizzer ha Basilea fatg il davos temp ina buna figura.
Mintga punct quinta
Il duel cun ZSKA Moscau pudess er gist esser il cumbat per il segund plaz da gruppa. Davos il leader Manchester United ch’ha gudagnà ils dus emprims gieus da gruppa figureschan Basilea e Moscau mintgamai cun trais puncts. Per pudair sa qualifitgar per la fasa da K.o. da la Champions Leauge è il duel cun Moscau uschia da grond’impurtanza.
Durant ch’il ZSKA Moscau ha en lur retschas blers giugaders pli vegls cun gronda rutina ha Basilea actualmain in cader fitg giuven cun pauca experientscha sin plaun internaziunal. In recept da success pudess dentant esser la spertadad da plirs giugaders giuvens dal FCB. Sco encunter Lissabon vul Basilea uschia er agir cunter Moscau.
RR actualitad 17:00


text:
Il november passà ha l'interpresa da transport e glera Montalta SA a Glion entschet a far naiv en la chava da glera en la val Mulin a Schnaus. La naiv era prevesida da vender. Il runal pign a Laax sper il lai grond e la loipa sper il vitg da Sagogn fissan stads clients pussaivels, ma igl è vegnì tut auter. La dunna Holla ha laschà bischar ti mordio. Naiv tecnica n'è betg stada dumandada.
Naiv danvanz
Radund 2'000 meters cubic naiv èn anc en la chava da glera a Schnaus. Vendì hajan els var 300 meters cubic, e quai gist duas emnas avant che la navada saja vegnida. Il mantun producì memia bler vegnia simplamain a luar. Sco quai ch'il manader da fatschenta Manuel Montalta ha ditg, possian els betg conservar la naiv per il proxim atun, sco quai vegnia per exempel fatg a Tavau u a Lai. El dovria il plaz sin la chava da glera per la lavur da stad.
Per il proxim enviern spera Manuel Montalta – sco las pendicularas era – ch'i vegnia fraid gia il november. Lura vegnia el puspè a metter en funcziun il chanun da naiv.
RR actualitad 07:00


text:
I’s mangia cun l’ögl! Quista veglia vardà tradischa, co cha culuors, fuormas e creaziuns influenzeschan eir nos sentimaint e noss organs. Perquai decoreschan las scenas müravgliusas d’üsanzas diversas specialitats culinaricas grischunas e collian per dir uschè il stimul spiertal cun quel culinar. Chi fetschan la prouva!
Las adressas da link suotvart güdan a plaschairs culinars e s’afan excellentamaing a dar cun alch passager ün’ambiaint agreabel ed inschmanchabel ad Ellas/Els ed a lur amias ed amis. S’inclegia cha quista metoda vala eir per lur prodots – üna relaziun cun la tradiziun grischuna e / o cul muond alpin e sias bes-chas po be esser d’avantag. Sün giavüsch pittura l’artista eir motivs giavüschats da la cliantella.


text:
Da las vals Pulanera e Milà vegnan adina puspè lavinas che pon ir fin tar il Rain. Perquai ha la vischnanca dumandà il chantun per agid che ha lura laschà intercurir la situaziun. Tenor Bernard Riedi da l'Uffizi per la natira ed ambient han ins constatà che la viafier saja pertutgada da lavinas var mintga 12 onns, la via chantunala mintga 20 onns ed ils edifizis mintga 50 fin 100 onns. Quai saja relativamain savens.
Lavineras èn stadas nagina opziun
Perquai hajan ins ina giada fatg ponderaziuns da far lavineras en la Val Pulanera. Ord l'aspect economic na saja quai dentant betg vegnì en dumonda. Las lavineras avessan custà passa 15 milliuns francs e quai fiss stà memia char en relaziun cun quai ch'ins avess pudì proteger, declera Bernard Riedi.
Vischnanca sto surpigliar pitschna part
Perquai sajan ins sa cunvegnids sin in sistem d'alarm. Quel sa cumpona ord dus radars e sensurs che mesiran las stremblidas en la Val Pulanera e la Val Milà. En la Val Pulanera vegn lura era installà ina suga cun bindels che reageschan sin il buf da la lavina. Registrescha in dals sistems in moviment da naiv, vegnan ils signals sper via e la viafier mess sin cotschen. Autos e trens ch'èn gia sin il tschancun serrà han dentant avunda temp da bandunar il lieu da privel, fin che la lavina vegn a val. L'alarm va era tar il responsabel per privels da la natira local che vegn lura sin il plaz per giuditgar e che po era puspè annullar l'alarm en cas d'in alarm fauss. Ma quai na capita tenor Bernard Riedi betg savens.
Il sistem d'alarm custa var 500'000 francs. 75% pajan chantun e Confederaziun. La viafier Matterhorn Gotthard paja 12%, l'Uffizi da construcziun bassa 8% e la vischnanca ha anc da pajar 5%. Sche l'aura da quest atun lubescha è il sistem pront almain per la via chantunala sin il proxim enviern.
RR actualitad 07:00


text:
Duos e duets
- Glindesdi, 27.2.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 27.2.2017, 19:00, RTR
En la stailalva dad oz tadlain nus hits e semperverds da duos / duets da fragliuns: Da bab e figl, bab e figlia, ma era simplamain amis ed amias u dus musicists che fan ensemen musica.
Cun «Ein Stern (der deinen Namen trägt)» da Dj Ötzi e Nik P. cumenzain nus noss'emissiun. In dals gronds hits dal schlagher dals davos onns. Plinavant tadlain nus Peter Reber ensemen cun sia figlia Nina, la Gitte Haenning e Rex Gildo, il duo Fantasy, ils Amigos euv.


text:
La Svizra sco insla en l’Europa gioga ina rolla impurtanta sin quest continent. Malgrà ch’ella è pitschna e betg part da l’Uniun europeica è nos pajais collià stretgamain cun ils 28 pajais commembers da l’UE. Quai sin nivel politic, economic mo era cultural.
2014 ha la Svizra exportà en il spazi da l’UE products en la valur da 128 milliardas francs. Quai è quasi medem bler sco quai che la Svizra ha exportà il medem temp en l’Asia ed en l’USA ensemen. A medem temp lavuran adina dapli burghais da l’UE en Svizra. Quai grazia a las cunvegnas bilateralas e la libra circulaziun da persunas.
En quest connex nus ans avain dumandà co ch'i stat cun la relaziun tranter la Svizra e l’Europa. Easyjet, Erasmus ed Euro – tge è per nus l’Europa? Davart quellas ed autras dumondas avain nus discutà venderdi a Kreuzlingen.
Discutescha era ti - era mobil:
Tge è tia opiniun? Co vesas ti l'Uniun europeica?
Avant, durant e suenter l'emissiun live pos Ti far part a la discussiun via Twitter, il link avra en ina nova fanestra (#politbox), Facebook , il link avra en ina nova fanestraubain Instagram, il link avra en ina nova fanestra. Nus vulain savair tia opiniun!


text:
174 votantas e votants han vulì decider davart il futur da l'atgna scola superiura a Zernez. Il resultat è stà cler: 130 han ditg ch'els vulan vinavant avair la scola secundara e reala en vischnanca a Zernez. Be 37 votantas e votants han ditg gea a l'idea da fusiunar da scola cun las vischnancas da La Plaiv, S-chanf, Zuoz, Madulain e La Punt.
Ussa resta la scola secundara e reala a Zernez en vischnanca. Quai è l'incumbensa da la populaziun a la suprastanza communala.
Manà il stgalim superiur da Zernez e La Plaiv avess il Lyceum alpinum a Zuoz cun ina incumbensa da prestaziun.
L'idea da cooperar è stada sin maisa pervia che la scola superiura da La Plaiv ha ina mancanza da locals e la suprastanza da Zernez ha argumentà ch'ins haja en avegnir adina damain scolaras e scolars.


text:
Ils rapports da las medias pon avair grondas consequenzas. Il Minisguard mussa tge ch'è la rolla da las medias e lur pussanza e mussa tge che las medias pon tut chaschunar.
Tge che las medias pon chaschunar
Medias, vul dir il radio, la televisiun, l’internet e las gasettas èn en emprima lingia qua per tegnair nus sin il current. Senza las medias fissan nus sco tschorvs. Nus na savessan nagut pli da tge che gartegia sin il mund. Ma las medias pon era chaschunar consequenzas main positivas. Tgeninas? Guardai il filmin survart.
Oz fitg interessant, damaun lungurus
Ina tema nov, spezial ed extraordinari. Quai è tge che las medias dovran per pudair trair l’attenziun dals aspectaturs. Persunas renumadas, laders, eveniments gronds u novitads da disgrazias. Ma temas sco quels interesseschan be a curta vista. Suenter spetgan ils consuments da medias insatge nov.


text:
Custs
Tenor l'art. 95 CPC sa cumponan ils custs da process dals custs da dretgira e da l'indemnisaziun da la partida (al. 1). Ils custs da dretgira cumpiglian las pauschalas per la procedura da mediaziun resp. las pauschalas per la decisiun (taxa da decisiun) e, sche necessari, ils custs da l'argumentaziun e da la translaziun (al. 2). Las pauschalas vegnan fixadas a basa da las expensas, da l'interess e da la situaziun economica da la persuna obligada da surpigliar ils custs (art. 15 al. 2 LItCPC).
Custs da dretgira
La Dretgira chantunala dal Grischun ha fixà las pauschalas correspundentas en l'OTDPC. La taxa pauschala per la procedura da mediaziun munta a CHF 100.00 fin CHF 500.00. Vegn relaschada ina decisiun u vegn acceptada ina proposta da sentenzia munta la taxa a CHF 300.00 fin CHF 3000.00. Per proceduras cun spezialmain bleras expensas po la taxa vegnir augmentada a fin il dubel da la taxa maximala (art. 2 OTDPC).
Tranter auter en cas da las suandantas dispitas na vegnan fixads nagins custs da dretgira da las autoritads da mediaziun, uschenavant ch'i na vegn betg relaschada ina proposta da sentenzia u prendida ina decisiun (art. 113 al. 2 CPC):
- tenor la Lescha d'egualitad
- da locaziun u fittanza da locals d'abitar e locals commerzials sco era da fittanza agricula
- da la relaziun da lavur en cas d'ina valur en lita da fin CHF 30'000.00
- d'assicuranzas supplementaras a l'assicuranza da malsauns sociala tenor LAMal (disponibla mo en tudestg e talian)
Persunas che na disponan betg dals meds necessaris e che na tschentan betg ina pretaisa da dretg invana, pon dumandar giurisdicziun gratuita. Per la decisiun è responsabla la parsura resp. responsabel il parsura da la dretgira regiunala respectiva (art. 12 al. 1 LItCPC). Per ulteriuras infurmaziuns vesair la pagina da la Dretgira chantunala.
L'indemnisaziun da la partida
En la procedura da mediaziun na vegnan fixadas naginas indemnisaziuns da la partida (art. 113 al. 1 CPC), uschenavant che na vegn betg relaschada ina proposta da sentenzia u prendida ina decisiun.


text:
La Confederaziun aveva ier anc decidì da betg trametter Redog a Nepal. I saja uss memia tard. L’organisaziun è sinaquai viagiada sut agen commando en la regiun da catastrofa. Ils emprims dis n’eri betg stà pussaivel dad ir en il Nepal, quai pervia che las colliaziuns da sgol a Nepal mancavan.
Exteriur Equipa da Redog è en il Nepal
Oz en damaun baud è ina gruppa da 6 persunas cun 3 chauns da l’organisaziun Redog arrivada en il Nepal. Ensemen cun l’organisaziun partenaria tirca GEA vegnan els a tschertgar persunas sutterradas. La speranza da chattar survivents è tenor Redog anc avant maun.


text:
Per quels interprendiders ch’han dentant gì contact cun anteriurs collavuraturs da la Tscharner SA, n’èn quellas rinfatschas ch’il sindicat Unia ha fatg public ier mesemna, nagina surpraisa.
Daniel Moser da la firma da puntanadas Moser manegia per exempel ch’el saveva gia dapi onns da las cugliunarias da Tscharner, quai d'anteriurs collavuraturs da la Tscharner. «Quels han mintga giada confermà a mai, cura ch'els èn vegnids a sa preschentads per ina plazza, che la firma Tscharner na paja betg sururas», uschia Daniel Moser.


text:
29 02
Ol dé 29 de febrér l'è 'l 60 dé de l'an del calendare gregorià; manca 307 dé a finí l'an.
Ul dí 29 de febrér al è ul dí da pòost 60 dal an dal calendari gregurian; i manca 307 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Chénens
Chénens a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.97 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 661 abitant.
El cumün de Chénens al se tröva a una altitüden de 696 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Autigny, La Brillaz, La Folliaz, Villorsonnens.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)
- Chénens in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pruvincia de Mantua
- Süperfiss: 2.339 km²
- Pupulazziun (ISTAT 1999): 374.581 ab.
- Densitaa: 160 ab./km²
- Nümer de cumün: 70
- Capitaal (pup. 2001): Mantua (47.790 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
La lengua lucal l'è l'emilian a Mantua e in del center-süd de la Pruvincia, intant che a nord a se parla el lumbard (de tipu bressan). In certi zonn urientai del Mantuan, se pöden truà di element de vesinanza cunt el venetu (verunes e ruvigot). In de l'Ultrapò mantuan, el dialet urmai l'è püssee vesin al ferares pütost che al mantuan de cità.
Cumün püssee pupulaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dati ISTAT agiurnaa al Dicember 2015


text:
L'origin da la politica da communicaziun e da medias da la Confederaziun sa chatta en divers artitgels constituziunals (art. 16, 17, 93). En connex cun la realisaziun da questa politica ha l'Uffizi federal da communicaziun (UFCOM) ina funcziun centrala e da coordinaziun.
Sfidas
Perquai che las tecnologias d'infurmaziun e da communicaziun (ICT) sa sviluppeschan vinavant en moda rasanta, s'orientescha il UFCOM - sin basa da la strategia da duraivladad dal DATEC - tenor las suandantas finamiras:
- L'infrastructura da raits a bindel fitg lartg, che duai esser robusta e fidabla, sto s'orientar al martgà e vegnir cumplettada tenor las leschas da la concurrenza. Per quest intent dovri in access liber a questas raits e l'access sto succeder senza discriminaziuns.
- Per render accessibels e per nizzegiar ils potenzials tecnics vegnan las ICT applitgadas sco element da regulaziun intelligent e "smart". Obstachels giuridics, organisatorics, tecnics e relevants per la segirezza ch'impedeschan d'introducir applicaziuns "smartas" ston vegnir dismess, en spezial en ils secturs edifizis, raits d'energia, raits da traffic ed ulteriuras raits d'infrastructura.
- L'access a l'internet ha lieu tenor ina metoda internaziunala liberala e nundiscriminanta che tegna quint da la responsabladad. La Confederaziun gida a sviluppar vinavant reglas correspundentas en in ambient internaziunal. In'utilisaziun optimala da l'internet cun uschè paucas ristgas sco pussaivel sto vegnir garantida per la Svizra.


text:
Il pli grond ristg da stuair dumandar agid social avevan l’onn passà esters, persunas divorziadas, uffants e giuvenils sut 18 onns. En chantuns cun citads sco centers è la quota d’agid social sur la media. En regiuns plitost ruralas perencunter è la quota d’agid social sut la media.
Cumpareglià cun l'onn avant è la quota d'agid social en ils chantuns Neuschatel, Genevra, Basilea-Champagna, Giura, Schaffusa, Vallais, Turgovia e Grischun s'augmentada. Ed en ils chantuns Appenzell Dadora, Berna, Friburg, Glaruna, Suiz, Soloturn, Uri e Vad èn la quota ida enavos. Tar ils ulteriurs chantuns è la cifra restada stabila.
La cifra da las persunas che dovran agid è l'onn 2015 - cumpareglià cun l'onn avant - s''augmentada per 3'600 persunas u 1,4%.
RR novitads 12:00


text:
Dantadöt él dër important capí che vigni porsona che é alcolisada vëiga n gran nemich tla porsona che ô le daidé.
An dess se aspetè te vigni cajo che le alcolisé se pares y devëntes agressiv.
Impormó canche la porsona che à chësc problem le vëiga ite, se lasciaral daidé. Chësc sará tan inant canche i problems sarà tan gragn che gnanca plü l’alcol i fej desmentié ia. Da chësc momënt inant se lasciarà la porsona daidé.
Cina che ara é tan inant che l'alcolist realisëia chesta cossa à i familiars n compit dër rí.
Al é importantche an considerëies n per de cosses tl momënt che an capësc che chi che se stà dlungia é alcolisà:
- An dess se chirí por se instësc n grup de autoaiüt, te n te grup pon baié di problems y an ciafa consëis da porsones espertes.
- Informesse sön l'alcol en general, deplü cosses che an sà te chësc ciamp y miú che al é.
- Informede le dotur de ciasa dla porsona che à le problem, cuntede ci che minëis che al pois ester y splighedi sües manîres. Chësc n’é nia tradí na porsona, mo la daidé. Insciö po n dotur se arjigné a afrontè les conseguënzes de sanité de chësta persona.
- Ne stede nia a incolpè chësta porsona ciamó deplü. Ara se fajarà bonamënter bele instëssa n gröm de pinsiers y sce ara se sënt sforzada podessera gní agressiv y bëre ciamó deplü.
- Evitede da controlé le paziënt. Al é por nia y an ti va ma söi nerfs. Chësc vel ince cun le ascogne o jutè demez l’alcol. Al podess se dessené y fà ciamó aposta.
- Ne stede a mintí por un che á problems de alcol. Sce al ne röia n dé nia en orar a laurè o sce al se desmëntia i termins, dijede ciodi. Te chisc caji mëssel spo se to sö la responsabilité de ci che al à fat.
- Ne stede a ti dè da bëre. Sce al ô, che al vais instëss a s’l chirí.
- Porvede da strité impara le manco che al è poscibl. Chësc sarà bindebo ri, deache n alcolisé chirarà tres val’ da ti trà dant al proscimo.
- Gonot à n alcolist problems finanziars. Fajedi presënta chësta cossa, dijedi che al à debic, mo ne stede nia a paié por al. Zënza veighi che le problem di debic vëgn metü apost te na manira o tl’atra y spo ne se crüzi nia y fej inant sciöche ai à tres fat.
- Baiede cun i atri familiars (mituns, fredesc, compagns) dl problem che ês te ciasa. Insciö po i atri imparè da capí la situaziun y nia da ti orëi mal al alcolist instëss.
- Sce la porsona che á le problem dl alcol é osc partner, fajede aladô che al sides contat sesual ma canche l’ater é sinzir. Insciö jararà da evité deplü delujiuns.
- Baiede cun l´alcolisé de sü problems ma canche al é sinzir, o canche al ciara almanco fora aladô.
- Ciarede ince de os instësc. Jide fora da sëra, fajede val’ hobby, destachede datrai dala ria situaziun familiara.
- Sce osc partner, che bër, ne é nia bun da capí che al foss dërt lascè, tolede na dezijiun plü sterscia y jidi pormez cun n avocat y i documënc de separaziun. Sön chera podëise ti dí che sce al lascia da bëre spo s’la punsëise sura ciamò n iade. Dijed cun manira, zënza se dessenè o ti trà dant val'.


text:
Senza café n'èsi nagut cun lavurar.
Rapportar dal WEF, quai vul natiralmain dir da barattar per in'emna il biro chaud e drizzà en bain cun in provisori. Per mai vul quai dir, che jau lavur en il bus dad RTR, nua ch'i è integrà in studio mobil da far radio. Il bus stà davant la biblioteca, gist dasper il center da congress. En la biblioteca lavura mia collega Fabia Caduff, ils collegas da radio SRF ed ina massa schurnalists da la Reuters.
E nua ch'i ha uschi blers schurnalists, dovri ina buna maschina da café. Café è numnadamain per nus schurnalists uschia insatge sco l'aua da la vita. Senza n'èsi nagut cun lavurar.
La maschina da café fa ziccas
Durant ils ultims onns ha la maschina da café lascha ora in café suenter l'auter, da la bun'ura baud enfin la saira tard. Quest onn sa mussa ella dentant sco diva. Mintga damaun inscuntrain nus dasper la maschina in tecnicist. La resposta sin la dumonda, sch'i na dà era oz nagin café è: "the machine is broken, again". La maschina è ruta, puspè.
Per fortuna datti tecnicists che san reparar quai.
Era l'internet na vul betg uschia sco jau
Ed apropos tecnicists. Senza quels fiss jau ida si da las paraids ier. Empè da pudair lavurar hai jau numnadamain cumbattì ier pliras uras cun ina colliaziun cun l'internet pauc stabila.
En temps nua che tut va sur l'internet, ina situaziun magari dischagreabla. E quai entant ch'i vegn discutà be 100 meters davent da mai davart la quarta revoluziun industriala, la digitalisaziun, las pussibilitads e las sfidas dal svilup tecnologic.
Mabain. Ils tecnicists m'han tratg in cabel en il bus, uschia ch'jau na sun ussa betg pli dependenta da WLAN. E jau poss lavurar tut normal, sco tut ils auters onns era.
Ma halt...
...entant ch'jau scriv questas lingias ma tira il fraid si da las chommas. Il stgaudament da funs dal bus è crudà ora. Guardar, tgenin tecnicist che ma gida cun quest problem.


text:
La svieuta da transports è dentant sa reducida levamain, quai probabel pervi da rabats en connex cun l'aura trida. En media dals ultims tschintg onns munta il minus a 2%. Sco quai che Pendicularas Grischun scriva, dettia grondas differenzas en las singulas regiuns e destinaziuns.
Entant ch'il schaner 2017 aveva pauca naiv e bler sulegl, ha il schaner 2018 gì blera naiv e pauc sulegl, uschia decleran las pendicularas las differenzas.
Per il rest da la stagiun 2017/18 èn las pendicularas optimisticas. Quai grazia a la situaziun da naiv che saja ideala.
RR novitads 11:00


text:
Repüblica Demucratica del Congo
La Repübliga Demucratiga del Congo a l'è un paes de l'Africa centrala.
A l'è tacada al Congo, a la Repüblica Centrafricana, al Sudan, a l'Uganda, al Ruanda, al Burundi, a la Tanzania (cunt el cunfin che l'è el lach Tanganica), al Zambia e a l'Angola, e 'l la bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Kinshasa.
La gh'ha una süperfiss de 2.344.858 km² e una pupulaziun de pressapoch 63.655.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repübliga Demucratiga del Congo a l'è stada un pussediment privaa del rè del Belgi Leopold II del 1870 al 1908 e pöö una culonia belgi fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Del 1971 al 1997 l'ha müdaa el sò nòm in Zaire.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom ufizial de la Repübliga Demucratiga del Congo a l'è (in frances) République Démocratique du Congo.
El president a l'è el Joseph Kabila (del 2001).
El prim minister a l'è l'Augustin Matata Ponyo (del 2012).


text:
Quadràt (geometrìa)
Ol quadràt l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon, l'è ü quadrilàter e ü paralelogràm regolàr, che 'l gh'à quàter vèrtici, quàter làti töi quàter lónch istès e quàter àngoi che i è töi quàter de 90 gradi.
Ol quadràt l'è ü rómbo particolàr pròpe perchè 'n piö di rómbi l' gh'à ach i quàter àngoi grancc istès.
Ol perìmeter e l'àrea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter s' fà "lato x 4".
Per troà l'àrea del quadràt s'fà "lato x lato", menimà per troà 'l lato l'è asé fà la raìs quadràda de l'àrea.
I diagonài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I quadràcc i gh'à dò diagonài che i è lónghe stèse e i se 'ncrùzia a metà tra de lùre e i è tra de lùre perpendicolàr. Per troà la longhèsa di diagonài l'è asè moltiplicà 'l "lato x la raìs quadràda de 2".


text:
Suenter che l’insla da muntogna Mont-Saint-Michel en Frantscha èra vegnida evacuada ier pervi dal suspect d’in act terroristic ha la polizia arrestà oz ina persunas suspectada. El duai avair smanatschà d’agir cunter la polizia, pervi da questa smanatscha era l’insla vegnida evacuada. Tenor la polizia è l’um vegni arrestà en la citad da Caen en la Normandia.
Insla evacuada
La dumengia ha l'insla da Mont-Saint-Michel stuì vegnir evacuada per intginas uras. Igl aveva dà indicaziuns ch'in um haja smanatschà d'agir cunter la polizia. L'insla è ina da las pli popularas attracziuns per turists en Frantscha. Il patrimoni mundial da l'Unesco attira mintg'onn radund 2,5 milliuns visitaders.
RR novitads 10:00


text:
«Nus cartain che nus stoppian collavurar, isolaziun n'ans porta betg vinavant.» ha la chanceliera tudestga Angela Merkel ditg al WEF. Sch'ina regenza haja il sentiment ch'i dettia betg in gist commerzi cun ils medems dretgs per tuts, stoppian ins tuttina empruvar da schliar il problem multilateral e betg unilateral. Er sche quai dovria pazienza.
Plinavant ha Merkel suttastritgà ch’i saja mo pussaivel da proteger ils cunfins exteriurs da l’Uniun europeica, sche lezza collavuria cun ses vischins.
RR novitads 17:00


text:
Sper ils dus gieus da test encunter il team Casac Barys Astana dat Tavau il proxim temp anc trais gieus da test encunter il CSKA Moscau ed il HC Pardubice. Il giugaders dal HCD èn leds da puspè pudair cumbatter sin il glatsch enstagl dad esser en in center da fitness e trenar forza.
Emna da trenament sin l'Alp Flex
In dals puncts culminants da la stad è dentant stà l’emna da trenament da forza sin l’Alp Flex. Davent da la civilisaziun, senza natel e televisiun, han giugaders passentà intgins bels, dentant dirs dis sin l’Alp. Quai è stà ina idea da Guido Suter, il trenader da cundiziun dal HCD. Quella emna haja oravant tut er fatg bain al spiert d’equipa.
Sut reschia dad Arno del Curto
Davent dad uss è il focus dentant cumplettamain sin il glatsch, sut la reschia dal trenader Arno del Curto. En bun sis emnas cumenza lura la nova stagiun da hockey. En l’emprima runda frunta il HCD a chasa sin il HC Fribourg Gottéron.


text:
En la segunda runda da playoff è la stagiun da hockey dal EHC San Murezzan a fin. L’equipa da l’Engiadin'Ota ha pers er la terza partida da la seria dal quartfinal cun 3:4 encunter Lucerna e po uss planisar las vacanzas. Puspè è la partida vegnida decisa en la prolungaziun e puspè a favur da Lucerna. Sco gia las duas partidas avant che San Murezzan ha pers cun 3:4 e cun 4:5.
L’emprim en avantatg, dentant mai gudagnà
Era la terza partida da quart final dal EHC San Murezzan cunter Lucerna ha scrit la medema istorgia sco gia las partidas avant. San Murezzan era er questa giada cun dus gols en avantatg. L’equipa n'è dentant betg stada capabla da salvar l’avantatg sur las rundas. Mintga giada ha San Murezzan dà ord maun ses avantatg e la fin finala pers en la prolungaziun.
Buna qualificaziun, la fin vegn dentant massa baud
Il club da hockey da San Murezzan ha mussà ina buna qualificaziun. L’equipa dal trenader Gian Marco Trivella ha terminà la qualificaziun sin plazza dus, ed ha uschia gì il dretg da chasa en las serias da playoff. L’emprima runda ha San Murezzan gudagnà senza problems cun 3:0 encunter Sursee. En la segunda runda da playoff ha San Murezzan lura dentant fatg massa pauc or da l’avantatg da chasa. En il quartfinal n'ha San Murezzan gudagnà gnanc ina suletta partida.
RR novitads 23:00


text:
Zwischbergen
Zwischbergen a l'è un cumün svizzer del distret de Brig, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 86.1 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 76 abitant.
El cumün de Zwischbergen al se tröva a una altitüden de 1359 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Antrona Schieranco (IT-VB), Bognanco (IT-VB), Ried-Brig, Saas Almagell, Sempiun, Trasquera (IT-VB), Varzo (IT-VB).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Municipality of Gondo-Zwischenbergen (Todesch)
- Goldminen Gondo (Todesch)


text:
Cun questa procentuala è la Svizra en la media europeica davart las infecziuns en ospitals. Quai è da leger en il bulletin actual da l'Uffizi federal da sanadad. Il pli savens datti infecziuns da plajas suenter in'operaziun. Sco segund bler datti infecziuns da las vias respiratoricas. Spezialmain pertutgads d'infecziuns sajan pazients pli vegls.
Ospitals gronds pli pertutgads
Ospitals gronds èn pertutgads pli ferm da talas infecziuns ch'ospitals pitschens u mesauns. La raschun saja che persunas ospitalisadas en instituziuns pli grondas sajan per regla pli malsauns, ed ospitals gronds fetschian operaziuns cun dapli ristgs.
Cun agid da las datas duain ils ospitals survegnir la pussaivladad d'analisar ils resultats, e da reagir nua ch'i è necessari. Cun la strategia naziunala da survegliar, prevegnir e cumbatter talas infecziuns vulan chantuns, ospitals e chasas da tgira meglierar il standard d'igiena, rinforzar la prevenziun e sustegnair la furmaziun e la perscrutaziun.
RR novitads 12:00


text:
Sgürezza e nettaschia
Nettaschia
Sadellas d’immundizchas e posts per ramasser vaider vegl e metal sun scumpartieus sün l’inter territori cumünel. Per las immundizchas da las economias vegnan druvos sachs d’immundizchas speciels; in lur predsch es già cumpraisa la taxa d’alluntanamaint. Quists sachs cotschens da la ABVO sun vnels in tuot las butias da mangiativas. Duos voutas l’eivna vegnan alluntanedas las immundizchas da las economias.
Provedimaint d'ova da baiver
Per plaschair clicker cò per telecharger il pdf cul rapport d'analisa.
Immundizchas d'üert
La deponia per immundizchas d'üert a Zuoz vain abolida.
A disposiziun sto la deponia in Bos-chetta Plauna a S-chanf.
Per plaschair clicker cò per telecharger il pdf cun las ulteriuras infurmaziuns e'l plan dal lö.
Lö per alluntaner cadavers ARA Furnatsch - Provisori ARA Sax
Las lavuors da fabrica per l'ARA Engiadin'Ota cumainzan in favrer 2017. Our da quist motiv nun es a partir dals 31 marz 2017 il lö per alluntaner cadavers ARA Furnatsch pü in vigur.
Nouv sto a disposiziun a partir da dalum l'ARA Sax scu lö per alluntaner cadavers.
Per plaschair clicker cò per telecharger las infurmaziuns ed il plan d'access.


text:
El cultivescha e racolta fritgs, legums ed ervas sper l’ustaria Hospezi sur il vitg da Trun e quai durant tut las 4 stagiuns. Per ch'el possia era racoltar tut il temp experimentescha Christian Weber bler en ses ierts. En emprima lingia emprova el da nizzegiar uschè bler sco pussaivel. El ha era ierts en differents lieus. Uschia semna el per exempel salata en in uigl vegl u metta tartuffels sper in mir d'in clavà.
Christian Weber cusseglia era ch'in iert na duai betg avair structuras ed esser in construct artifizial. In iert dastgia gugent esser in zic selvadi cun ina massa differentas sorts da fritgs, legums ed ervas.


text:
I fiss stà previs da cumenzar a bajegiar il zercladur, di il vicepresident da Tujetsch André Schmid. Ma alura hajan els constatà che las offertas surpassian ils custs. Vul dir: las firmas avevan calculà 500’000-600'000 francs respectiv 10% dapli. Uss stoppian els ponderar, nua ch'ins possia far midadas vi dal project.
Ma quest retard haja era avantatgs. Quest atun po l’energia alpina furar sondas, uschia ch’ins cumenza primavaira 2016 a bajegiar la halla polivalenta. Quella duess esser finida l’atun 2017. Ella vegn realisada sin plaz Dulezi tranter la plazza da tennis e la chasa communala a Sedrun.


text:
Bain renconuschia el la mira da l'iniziativa da pussibilitar a l'entira populaziun in'existenza digna e da pudair sa participar a la vita publica, uschia Berset. L'incumbensa saja dentant gia fixada en la constituziun ed il sistem social che saja bain sviluppà pussibiliteschia gia quai.
Per persunas cun pajas bassas na rendessi betg pli da lavurar. Plinavant perdess l'economia svizra tenor il Cussegl federal glieud qualifitgada e tant lavurs da producziun sco er servetschs vegnessan transferids en l'exteriur.
Ils initiants proponan ina paja minimala per creschids da 2500 francs per mais. Il text d'iniziativa lascha dentant avert l'autezza da la paja minimala. En tut custass l'entrada da basa nuncundiziunada uschia 208 milliardas francs.
RR novitads 15:00


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 19.3.2016, 12:06
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 19.3.2016, 12:06, RTR
Sur da taxas da tunnels, la concurrenza da gieus olimpics e l'exposiziun naziunala e sur da programs da partidas en Germania ed en Svizra.
La segunda rusna dal tunnel d'autos al Gottard pudess era vegnir finanziada cun ina taxa da tunnel: ha quell'idea ina schanza? Periclitescha l'exposiziun naziunala dal 2027 en la Svizra orientala l'idea da gieus olimpics en il Grischun il 2026: il nov cusseglier federal Guy Parmelin avertescha. E la partida AfD, la Alternativa per la Germania ha enorm success: tge program ha quella partida insumma? Quai èn intgins dals temas che Gian Ramming e Bernard Bearth discuteschan sonda en il Palaver.


text:
Jane Birkin & Serge Gainsbourg: «Je t’aime… moi non plus»
- Gievgia, 13.4.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 13.4.2017, 9:30, RTR
Ina chanzun che raquinta avertamain dal avair sex è stà in scandal nunditg durant ils onns 70. Pervia da quai scandal ha il duet da Jane Birkin e Serge Gainsbourg gì uschè ina grond success. L'emprima versiun ha Serge Gainsbourg registrà ensemen cun sia ex-dunna Brigitte Bardot. Curt avant la publicaziun da la chanzun ha Brigitte dentant supplitgà Serge dad tegnair enavos la chanzun. Perquai ha Serge Gainsbourg laschà destruir las 40'000 discs gia producidas. Dus onns pli tard ha Serge lura registrà la segunda versiun ensemen cun Jane Birkin.


text:
historia
Fundaziun
La fundaziun dil „Club de sport Trun“ ha liug ils 11 d’october 1934. Quei di seradunan ver 20 umens el Hotel Tödi per fundar in’uniun cugl intent da praticar differents sports, leudenter era il giug da ballapei. Ils iniziants ein oravontut luvrers dalla Fabrica da ponn a Trun, per gronda part oriunds dalla Bassa. Lur idea anfla plinavon era sustegn d’enqual indigen. Aschia vegn il scolast e confundatur Serafin Bundi tscharnius sco emprem president dil „Club de sport Trun“.
Gia treis dis suenter la fundaziun semesira il club per l'emprema gada silla pastira a Pustget cun l'equipa da Razen. Il giug amicabel va a fin cul resultat da 0:3 en disfavur dil „Club de sport Trun“.
Infrastructura
Gia avon la fundaziun ufficiala desidereschan ils iniziants in terren per praticar il sport da ballapei. Sin damonda metta la vischnaunca da Trun a disposiziun in toc pastira cuvretda d’ogna a Ligniu, sper il Dutg da Gravas. En lavur cumina vegn il plaz runcaus ed ulivaus gia igl onn 1933. Ils dus gols vegnan construi cun agid dalla lenna dallas plontas derschidas.
Igl emprem giug sil plaz runcau, il qual ha liug il zercladur 1935, gudogna il „Club de sport Trun“encunter Mustér 1:0.
Per buca strapazzar il plaz da giug a Ligniu dublamein entras giugs e trenaments, vegn realisau ils onns 1981 tochen 1983 in plaz da trenament. Ultra da quei posseda il Club da ballapei Trun dapi la fusiun cun l’Uniun sportiva Rabius 1991 in secund plaz da trenament a Rabius.
Campiunadi
Igl emprem campiunadi ufficial absolva il Club da ballapei Trun igl onn 1935, quei en 4. ligia. Ensemen culs clubs da Glion e Mustér fuorma Trun ina gruppa sursilvana. Ferton che l’equipa da Trun terminescha sia emprema sesiun sil secund rang, dominescha ella il campiunadi digl onn succedent e daventa campiun dalla gruppa. Il giug dil zercladur 1937 per eruir il campiun grischun da 4. ligia spiarda l’equipa da Trun denton encunter Tavau.
Gia baul posseda il Club da ballapei Trun ina secunda equipa. Siu emprem giug documentau datescha digl onn 1941. La sesiun 1945/46 separticipescha il Club da ballapei Trun allura per l’emprema ga cun ina secunda equipa als giugs da campiunadi. Dapi la sesiun 1948/49 dat Trun sinquei adina il campiunadi cun duas equipas d’activs, abstrahau entginas excepziuns muort munconza da giugadurs.
Il pass en 3. ligia reussescha per l’emprema gada all’emprema equipa la primavera 1948, quei sin fundament da duas victorias els giugs da promoziun encunter Grabs. Suenter che l’equipa da Trun vegn da segirar siu plaz l’emprema sesiun, daventa ella in’equipa stabla en 3. ligia. In dils gronds success sa l’emprema equipa festivar la fin dil campiunadi 1955/56, il qual ella terminescha sigl emprem rang. La promoziun en 2. ligia munchenta l’equipa perencunter quei onn, sco era treis onns pli tard.
Suenter haver apparteniu 17 sesiuns nuninterruttamein alla 3. ligia, vegn l’equipa da Trun relegada la primavera 1965 en 4. ligia, quei pil motiv da sbagls administrativs. Gia suenter ina sesiun tuorna l’equipa da Trun denton puspei en 3. ligia, ella quala ella resta per las quater sesiuns vegnentas. Malgrad ch’il Club da ballapei Trun terminescha mintgamai ils campiunadis da 1970/71 tochen 1973/74 en 4. ligia sigl emprem rang, gartegia la promoziun en 3. ligia pér la primavera 1974. Tochen la primavera 1988 reussescha ei silsuenter all’equipa da setener en 3. ligia. Suenter haver passentau la sesiun 1988/89 en 4. ligia, damogna l’emprema equipa danovamein la promoziun en 3. ligia, la quala Trun dat duront dus onns sco tochen cheu e naven digl atun 1991 cul num CB Trun/Rabius. Relegaus danovamein en 4. ligia, appartegn il CB Trun/Rabius tschun sesiuns a quella ligia. Il pass en 3. ligia reussescha la primavera 1999 ad interim per la davosa ga. 2001 ston ins puspei serender en 4. ligia, nua ch’ins sesanfla aunc oz. Malgrad che l’emprema equipa stat alla fin dalla sesiun 2004/05 alla testa dalla tabella, damogna ella buca la promoziun.
Cup svizzer & grischun
La participaziun al Cup svizzer ei voluntaria pils clubs da ligias bassas. Aschia separticipescha Trun igl onn 1948 l’emprema gada a quei cup. Grond success ha Trun la sesiun 1979/80, la quala ins s’avonza quater rundas.
Ferton ch’il Cup grischun fuorma ditg ina concurrenza voluntaria mo per equipas da 4. ligia, declara l’Uniun da ballapei grischuna l’entschatta dils onns siatonta quel per oblidastoris per equipas da 2. e 3. ligia da nies cantun. En consequenza daventa il cup pli enconuschents e survegn nova calamita. Suenter la promoziun en 3. ligia 1974 separticipescha era l’equipa da Trun onn per onn al Cup grischun, quei differentas gadas cun stupent success. Aschia contonscha l’equipa da Trun ils onns 1975, 1976 e 1977 il miez-final da quella concurrenza. Il punct culminont suonda 1979 culla victoria dil Cup grischun. El final a Cuera batta Trun l’equipa da Landquart 5:0. La sesiun 1989/90 s’avonza Trun in’ulteriura gada tochen el miez-final dil Cup grischun.
Juniors
Gia igl october 1936 organiseschan ils responsabels dil „Club de sport Trun“ in giug pils buobs, quei sco pre-giug avon il giug da campiunadi encunter Mustér. Ils buobs da Trun gudognan quei giug 1:0.
A caschun dalla radunonza generala digl onn 1944 vegn Sigisbert Tuor eligius sco emprem trenader pils juniors. Malgrad ch’ins havess la pusseivladad da dar giugs da campiunadi cull’equipa da juniors, desistan ins ad interim per divers motivs da quella. Bein vegnan perencunter entgins giugs amicabels organisai. Pér igl onn 1961 fundescha il Club da ballapei Trun ina secziun da juniors. Damai ch’ulteriurs clubs dalla regiun fundeschan ils onns sissonta equipas da juniors, vegn dau la sesiun 1971/72 in campiunadi inufficial e la sesiun succedenta per l’emprema gada in campiunadi ufficial.
Las sesiuns 1973/74 e 1977/78 daventa l’equipa da juniors dil Club da ballapei Trun mitgamai campiun dalla gruppa sursilvana. In ulteriur success suonda la sesiun 1982/83, la quala l’equipa contonscha la runda d’atun igl emprem plaz en sia gruppa. En consequenza vegn l’equipa da juniors promovida en l’elita A. L’aventura pren denton gia suenter ina mesa sesiun ina fin, quei sin fundament da siat terradas en nov giugs.
Ils juniors C/D, pia ils scolars, dattan naven digl atun 1972 plirs onns in campiunadi inufficial.
Ferton ch’il CB Trun/Rabius posseda aunc oz atgnas equipas da juniors per las categorias E ed F, ein ils juniors B, C e D dil club integrai ellas equipas dalla scola da ballapei Cadi.
Seniors
La secziun da seniors dil Club da ballapei Trun vegn fundada entuorn 1966. La sesiun 1973/74 astgan ils seniors allura festivar il pli grond success, numnadamein la victoria dil campiunadi regiunal e la promoziun ella gruppa da campiuns. Suenter sulettamein ina sesiun vegnan els denton puspei relegai. Gia la primavera 1980 ein ils seniors sfurzai da retrer lur equipa dil campiunadi muort munconza da giugadurs. Dapi lu dattan ils seniors dil CB Trun/Rabius occasiunalmein giugs amicabels e turniers.
Fusiun cun la US Rabius
Il CB Trun/Rabius, sco quei ch’el ei oz enconuschents a nus, nescha a caschun dalla fusiun dil Club da ballapei Trun e l’Uniun sportiva Rabius ils 12 da schaner 1991. Igl emprem campiunadi sut quei num dat il CB Trun/Rabius la sesiun 1991/92.1
1 "Trun - vargau e present", Trun, 2011, p. 240-250.
"Ballapei en Surselva", Salvatore Staglianó, Trun, 2005.


text:
Cast
Cast (Casto in italià) l'è 'n cümü de 1 778 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt en Val Sàbia.
Endèl medioévo el teretóre del cümü de Müra el fàa part de la piéf de Sànta Marìa de Saàl che en urìgin la ciapàa dét töt el teretóre de le quàter vài minùr furmàde dei torèncc Tùer, Degnù, Abiòcol e Nòza, cioè 'n sostànsa del teretóre dei cümü del dé d'encö de Müra, Cast, Pèrtega Bàsa e Pèrtega Alta.
Cast l'ìa cunusìt zamò alùra per via de la laorasiù del pan e de la séda, atività a la qual le se dedicàa le famìe piö siùre come i De Benedictis dopo dientàcc Montini.
Al dé d'encö l'è la laorasiù dei metài e l'indüstria siderürgica che costetöés la part piö 'mportànte de l'economìa del paés. Nömerùze i è le maniglierìe e le fonderìe.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Säls
Säls in parmizà (nòm uficiàl en italià Salsomaggiore Terme) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Pàrma. El g'ha 19 735 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 81 km², per 'na densità de 244 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alseno (PC), Fidenza, Medesano, Pellegrino Parmense, Vernasca (PC).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Repower aveva gia annunzià il december passà da dequotar las aczias.
L'interpresa producescha electricitad, venda energia e gas e mantegna ina rait da provediment. En Svizra focussescha Repower cunzunt il commerzi d'energia e l'administraziun d'implants e servetschs d'energia.
Sustegn dal chantun
Il chantun Grischun sustegnia la nova strategia da Repower, aveva ditg il cusseglier guvernativ e minister d’energia Mario Cavigelli il december 2015. Il chantun è il pli grond acziunari da Repower cun 58% da las aczias. Las aczias vul il chantun salvar ed era sustegnair Repower en il futur.
RR novitads 12:00


text:
Museum Gherdëina
Ol Museum Gherdëina in ladì, cioè ol Müzéo de la Al Gardéna, l’è ü müzéo etnogràfech che l’ se tróa in del cör de Urtizèi 'n Ladinia, ol paìs piö ‘mportànt de la Al Gardena. L’è stai fundàt dal sciùr Robert Moroder e l'è stai dervìt fò ol 6 de Óst del 1960 in de la Cësa di Ladins, che in Gardenés, ol Ladì parlàt in de la Al Gardéna, l’ völ dì la Cà di Ladì.
La Cà l’è stàcia fàcia sö da l'Union di Ladins de Gherdëina, che la ölìa fal dientà la cà de la cültüra di sich alàde ladinee di Dolomìti, de fati in de la Cà di Ladì, insèma al müzéo gh’è ach la bibliotéca, specialisàda sö la lèngua, la stòria e la cültüra ladina, gh’è öna sala per i manifestasiù e i laùr teatrài e gh’è po’ ach ol vècc istöde de la Radio Ladin de Gherdëina.
I colesiù del müzéo i è stàcie sistemàde sö dù pià e s'pöl dì che i gh'à sèt argomèncc principài de 'nterès:
- i scültüre de lègn che i và dal méla e sich (sécol XVI) al méla e nöf (sécol XX),
- i quàder di piö famùs pitùr del pòst,
- i zögàtoi de lègn de öna ólta,
- i minerài e i fòsili di Dolomiti,
- i animài e i piante alpìne,
- i ritroamèncc archeològich del teritòre gardenés,
- la móstra e 'l archìvi Luis Trenker.
Cuntegnüü
Atività e stöde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Müzéo de la Al Gardéna l' pórta 'nàcc di progècc de ricérca sö la scültüra 'n lègn gardenéza, sö i masi gardenés de öna ólta e sö la urnitologéa; fò sura l' té de cüra l'archìvi del Luis Trenker, l'archìvi digitàl de la Radio Ladin de Gherdëina e l'archivì digitàl di laurà del pitùr Josef Moroder-Lusenberg.
I è dré a progetà de bèl nöf töta l'area del müzéo.
Güida al müzéo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ingrès[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del iscalù d'ingrès gh'è tacàt vià 'l crucifése de lègn sculpìt in stil espresiunìsta da i dù scultùr gardenés Vinzenz Peristi e Batista Walpoth in del 1932, crucifése che öna ólta l' se troàa sö söl mut Seurasass (2025 méter).
De grant interès ol quàder del Josef Moroder-Lusenberg che l'ghe fà èt com'érel ol paìs de Urtizèi in del 1860.
Sàla Ü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la prima sala gh'è di scültüre pregiàde e rare che i è del presépe del sécol XVII e i è stàce fàce sö da i prim scültùr de la famèa Trebinger
Gh'è pò ach i scültüre uriginài del la céza de San Giàcom de Urtizèi, la céza piö ègia de töta la al, portàde al müzéo dezà che ché i è piö al sigür, menimà in de la céza i è stàce metìde di còpie. Se pènsa che i scültüre uriginài del la céza de San Giàcom i sìes del Melchiorre Vinazer (1622-1689) e del Cassiano Vinazer (1710-1789), che i vé de öna famèa de scültùr de gran talènt che l'à dominàt la scültüra 'n lègn de la al per dò sécoi 'nfina al 1817, quando gh'è mórt l'öltem di Vinazer a Toledo 'n Spagna.
Fò sura in de la prima sala gh'è ach la pala de l'altàr de San Giàcom co la sömeànsa de la Madóna col S-cetì, ol San Giàcom e 'l Sant Enrico pitürada dal Franz Sebald Unterperger de Cavalese 'n del 1751.
Sàla Dù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la prìma edrìna se tróa di figüre religiùze de l'època di prim scültùr gardenés (scöla Vinazer); in di ótre edrìne s'pöl vèt pròpe tace ezèmpe de arte sacra, piö nömerùze in di prim sécoi de la scültüra gardenéza (XVII e XVIII), ma ach tace ezèmpe de scültüra mia religiùza: alegorée, animài, caricadüre e pórta eròi che i và dal sécol XVIII 'nfìna a la metà del sécol XX.
La colesiù de i 120 òpere de l'iscültùr Albino Pitscheider (1877-1962)la gh'à ü grant valùr artìstèch s'pöl dì l'istès per la colesìù de scültüre del Luis Insam. Ol müzéo l' gh'à ach öna figüra 'n gès de la Santa Filomena, facia dal Johann Dominik Mahlknecht (1796-1876), l' uriginàl l' se tróa 'n de la céza de Saint Germain l'Auxerrois a Parigi.
Gh'è pò de èt ol Crést de Vallunga che l'è stai sculpìt sö fò de la al, dezà che l'è del sécol XVI, prìma cioè che se tachès a laurà 'l lègn in de la Al Gardéna.
Sàla Trì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de la tèrsa stànsa gh’è de èt la colesiù, pròpe bèla grànda, de minerài e fòsili troàcc in de la Al Gardéna e ‘n di mucc lé ‘ntùren.
La colesiù palentològica la mèt insèma fòsili de töcc i tìpi di Dolomìcc de la Al Gardéna e de la Al de Fasa [1], fòsili che i è de l'època del Permià, del Triàsech, del Giüràsech e del Cretàceo per ü perìodo de tép che l’ và da 290 a 65 miliù de agn fà).
Tra i fòsili piö ‘mportàncc de èt, gh'è 'n ùrden de tép:
- chèl che l’ rèsta d’öna piànta ciamàda Ortiseia leonardii Florin, che l’è de l’època del Permià de mès (290-260 miliù de agn fà), che la s’è conservàda in di Arenàrie de la Al Gardéna per carbonizasiù;
- tace naütilòidi troàcc in de la formasiù a Bellerophon del Permià söperiùr; piö ‘mportàncc amò e sèmper in chèsta formasiù i è stai troàcc ach ol calch natüràl e l’urma del pès Archaeolepidotus leonardii che i s’è conservàcc sèmper per carbonizasiù;
- l'impresiunànt ischèletro d’ün itiosàüro, animàl de mar lónch piö o méno sès méter, troàt in del 1968 dal Hans Comploj e dal Meinhard Strobl dèt in di stràti de Fodom; ol müzéo ‘l mèt ‘n móstra, sèmper del tép del Triàsech söperiùr, ach i corài e i molüsch gasteròpodi e lameibrànch; i ótre edrìne i è töte per i diferèncc tipi de amonìti di Marne del Puez (Cretàceo inferiùr,130 - 95 miliù de agn fà).
La sesiù dedicàda a i minerài la tìra ‘nsèma töcc, ma pròpe töcc, i minerài troàcc in de la al e sura de töt l’è ‘nteeresànt èt i minerài del pòst che i se tróa dóma ché, i minerài de l'Alp de Siusi e i famùs geodi de Tiso, sènsa desemtegà chèi che i vé da fò de la al compàgn de l’ametista, del sólf, de la apofilite e di cristài de quars piramidài.
Sàla Quàter[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al segónt pià gh’è de èt la Tila quaresimàl,öna tìla pròpe particolàr, che la è da la céza de San Giàcom e l’è del 1620 – 30 e ‘n del sò gèner l’è l’öltima restàda ‘n töt ol Süd Tiról.
Gh’è pò ‘n móstra öna gran bèla colesiù de zögàtoi gardenés in lègn, che ì è stai fai sö in val a partì dal i prim agn del méla e sèt (1700). Tra töcc i zögàtoi i signa fò per importànsa i pöòte gardenéze che i è de töte i mizüre e che i vegnìa endìde ‘n töt ol mónt.
La móstra de pitüra l'à met ‘nsèma i òpere del famùs pitùr ladì Josef Moroder-Lusenberg (1846-1939) e di óter artìsti del pòst.
A la fì se tróa, sèmper al segónt pià, ach la part dedicàda a l’archeologéa con i tànce repèrcc preistorèch, ‘ndóe gh’è ach öna sfìlsa de arnés facc a mà de préda de sèlce e de cristàl de ròca che i è stai troàcc a Plan de Frea di bande de Pas Gardéna e che i ghe permèt de stabilì che l’insediamét preistòrech l'éra del 7000-5500 prima del Signùr. Gh’è ach la colesiù de arnés de bróns e de fèr troàcc söl Col de Flam di bande de Urtizèi (La Tene, ca. 400-15 a.C.).
Ü tochelì de pòst l’è stai lasàt ach per ol Luis Trenker, scalatùr, atùr, scritùr e regìsta nasìt a Urtizèi e s’pöl vèt i sò laùr personài e i docümèncc del sò laurà de artìsta.
Püblicasiù portàde 'nacc dal Müzéo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pàder Viktor Welponer, Edgar Moroder, Reimo Lunz, Adolf Kostner, Johann Moroder, Rudolf Moroder Rudolfine, Rita Stäblein, L Museum de Gherdëina - La Val Gardena e il suo Museo Storia – Arte – Natura, 1985.
- Rudolf Moroder Rudolfine (tradüsiù 'n ladì e 'n italià del Roland Verra), Albino Pitscheider 1877-1962 Sculteur y maester - Bildhauer und Fachlehrer - Scultore e insegnante d’arte, 1987.
- Nicolò Rasmo, Gli scultori Vinatzer. Origini dell’attività scultorea in Val Gardena (co la colaborasiù del Juan Nicolò Castro, Toledo) Ortisei, 1989.
- Rita Stäblein e Robert Moroder (co la colaborasiù del Stefen Dell’Antonio-Monech e del Otto Senoner), La vedla chiena de Gherdëina - Altes Grödner Holzspielzeug - Il giocattolo in legno della Val Gardena,1994.
- Sen. Cristl Moroder, Rudolf Moroder Rudolfine, Danila Serafini, Ludwig Moroder 1879-1953 Sculteur y Maester, Bildhauer und Fachlehrer, Scultore e insegnante d'arte. Ortisei 2003.
- Lucio Rosa, DVD L Museum de Gherdëina. Testimonianze di una valle dolomitica, 1997.
- Anton Markart (con öna 'ntrudüziù de la Paulina Moroder) La tela quaresimale della Val Gardena.
- Eva Gadner, Gert Amman, Peter Weiermair, Josef Moroder Lusenberg, Bera Sepl da Jumbierch, Editùr: Istitut Ladin Micura da Ru, Museum Gherdeina, Südtiroler Kulturinstitut 2009. ISBN 978-88-8171-085-0
Per saìn de piö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per saìn de piö söl müzéo, sö la stòria, la cültüra e la natüra de la Al Gardéna s'pöl dà ön ögiàda söl sito del müzéo.
Per mètes 'n contàt col müzéo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indirìs Via Rezia 83 - 39046 Ortisei (BZ)
- Telèfono 0039 - 0471 797554
- Fax 0039 - 0471 789798
- Méi info@museumgherdeina.it
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ La móstra l'è stàcia cüràda dal Lorigia, dal Broglio e dal Posenato de l'Üniversità di Stöde de Feràra


text:
El center schai il casti da Putnengia, gl'emprem casti spel Rein, gl'emprem ella Surselva. El casti ei projectau la tuor panoramica. Quella duei cuntener informaziuns sur dalla historia dalla val e davart la historia dil casti. Plinavon cuntegn l'alzada sisum informaziuns geograficas dalla val.
Dil casti anora va ina senda enviers vest en direcziun Selva. Ella pren la via sul giuven Rein - nova punt pendenta, Punt Sumsassi - directamein sur la buola Bullatscha vi. Vi Plaun Miez semeina ella en direcziun Uaul Tgom e contonscha la Punt dil Rein giu Mila. Da leu passa la senda si Rueras, lu Vi Rueras e da leu anavos al casti. Ella senda san ins passar da pliras direcziuns, neu dil parcadi dalla Arena da skis Andermatt Sedrun, da Dieni, neu dalla senda da Selva/Tschamut, da Rueras, da Mila anora, dil campadi Rein ed aunc autruisa. La senda duei cuntener informaziuns sur dalla val e quei seconcentrau sin diversas culturas, silla historia, sin l'agricultura, alpicultura, selvicultura es auter bia.
Aventuras cun Tina e Toni
La senda vegn accumpignada da Tina e Toni, ina mattatscha ed in mattatsch dallas muntognas e Tuatschins. Els dus raquentan dallas detgas e praulas raquintadas da nos antenats. Els san da dir dalla veta d'antruras ella val, davart schabetgs, disgrazias, sur dalla agricultura e selvicultura. Plinavon sur dil casti da Putnengia e la punt a Sumsassi, sur dall'aua e dil vitg da Rueras.
Studi Punt Putnengia/Sumsassi
Emprem concept ed idea pil contuorn dil Casti Putnengia e Punt Sumsassi:
Concept Putnengia Sumsassi
Il secund concept cun Tina e Toni:
Secund concept


text:
2013
Cuntegnüü
'Se l'è sücess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Genar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de genar: a Los Roques, in Venezuela, el spariss un reuplan cun sü el sciur Vittorio Missoni (fiö de Ottavio Missoni) e la sua miee.
- 7 de zenér: ol zögadùr de fùbal argentì Lionel Messi 'l vèns per la quàrta ólta de fìla ol Balù d'Ór e l'è 'l prim zögadùr al mónt a ènzel isè tàte ólte.
- 10 de genar: la Francia la scerniss de mandà di suldaa per vütà el Mali a cumbat i rebei tuareg e islamegh de l'Azawad.
- 28 de genar: abdicaziun de Beatris de Orange-Nassau, regina di Paes Bass, in favur del sò fiö Güglielmu Lissander.
Febrar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de febrar: l'Üniversità de Leicester la dis d'avè truvaa el corp del re ingles Ricardu III, mort in del 1485 in de la bataja de Bosworth e mai pü retruvaa. El corp del re el se truvava sota a un parchegg de Leicester, e l'è staa cunfruntaa cunt el DNA d'un discendent diret de sua surela.
- 6 de febrar: l'aucat tünisin Shukrī Belaʿīd, cap d'un partii de l'upusiziun, el vegn cupaa arent a la sua cà. In de la Tünisia s'ciopen di desurden e di prutest cuntra el guvernu.
- 11 de fevrér: ol Papa Benedet XVI l'à fài saì che 'l laserà 'l puntificàt dal 28 de fevrér dezà che 'l gh'à piö i fórse per restà al sò pòst e 'l se la sènt piö de 'ndà 'nacc.
- 14 de fevrér: 'l Oscar Pistorius 'l vé arestàt per i copàt la sò murùza Reeva Steenkamp, lü 'l dis che l'è stàcc adóma ün erùr, che 'l l'à ciapàda per ü làder e l'à sbaràt per difèndes.
- 15 de fevrér: in Rüsia in del cél sùra la sità de Čeljabinsk sö i mucc Urali l'è s-ciopàt fò ün asteròide e la bòta l'è stàcia isé fórta che l'à facc is-copà töcc i véder di cà e i s'è contàcc piö de 1.200 ferìcc.
- 18 de fevrér: in Valtelina sö la statàl de lo Stelvio, ü càmius, per mia 'nàdaga adòs a di machine incidentàde e férme 'n mès a la stràda, l' fenés sö i binàre de la lìnea Sùndri-Tirà, pròpe quàndo l'è dré che 'l rìa ü tréno: 'l mör ol guidatùr del càmius e ü di automobilisti.
- 25 de fevér: a i elesiù italiàne, la coalisiù de mansina güidàda dal Pierluigi Bersani la rìa prima a la Càmera di Deputàcc col 29,54%, söbet tacàda dré la coalisiù güidàda dal Silvio Berluscù che la ciàpa ol 29,19%, chèl de trì l'è 'l MoVimento 5 Stelle del Beppe Grillo che desperlü 'l ciàpa 'l 25,55%, pò gh'è la coalisiù del Mario Monti che la rìa al 10,56%, menimà töcc i óter partìcc i se fèrma sóta 'l 4% e i ghe rìa mia andà 'n parlamènt: ol prémio de magiorànsa 'l và al Bersani. Ach al Senàt de la Repüblica la coalisiù del Bersani la rìa amò prìma con 120 senadùr, cóntra i 117 del cèntro dèstra, i 54 del M5S e i 18 del Monti, ma la gh'à mia la magiorànsa 'n del Senàt che l'è de 158 senadùr.
- 26 de fevrér: a i elesiù regiunàle de la Lumbardéa 'l vèns col 42,81% ol Roberto Maroni candidàt e segretàre de la Lega Nord e aleàt col Pdl, segónt col 38,24% 'l rìa 'l Umberto Ambrosoli candidàt del cèntro sinìstra. In del Làsio e 'n del Mulìs invéce 'l véns ol cèntro sinìstra.
Marz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de marz: el scumincia el Conclave per elegg el növ papa e la prima fümada l'è nigra.
- 13 de marz: dopu trii scrütit, ai set ur de sira i cardinai elegen el növ papa, quel de 266. A l'è 'l cardinal argentin (gemò vescuv de Buenos Aires) Jorge Mario Bergoglio, che l'ha ciapaa el nom de Francesch.
April[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 de avrìl:
- ol Nicolás Maduro 'l vèns i elesiù presidensiài 'n Venesuéla col 50,66% di vócc cóntra al 49,07% del Henrique Capriles, che però l'à mia acetàt ol rizültàt e 'l völ che s'tùrne a cöntà de bèl nöf i schéde.
- A Boston, düranta la Maratona, la s'ciopa una bumba che la cupa almanch tre personn.
- 21 de april: al scrütin quel de ses el vegn elegiüü president de la Repüblica Italiana per la segunda völta Giorgio Napolitano. L'è la prima völta in tüta la storia repüblicana che un president el vegn elegiüü per un alter türnu.
- 24 de april: dopu quasi düü mes di eleziun, el ghe vegn daa l'incaregh de fà sü 'n guvernu a l'Enrico Letta, del PD.
- 27 de april: el nass ufizialment el guvernu Letta. El gh'ha vintün minister, cun member che vegnen del PD, de l'UDC de la lista Scerna Civica Civica e del PdL.
- 29 de april: Güglielmu Lissander de Nassau l'è 'l növ re di Paes Bass.
Magg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de mas: la Juventus la èns ol campiunàt de Serie A 2012-2013.
- 7 de mas: in de la nòcc in del pórt de Gènoa la naf Jolly Nero la và a sbàt cóntra la tur de contròl ólta 55 méter e 'l l'à böta zó. I mör 9 persùne che i lauràa in de la tur.
- 11 de mas: ol ganés Adam Kabobo l' ciàpa a picunàde la zèt che 'l tróa per stràda a Milà, sènsa gnà cognòsei, i mör trè persùne e dò i rèsta ferìde.
- 15 de mas: ol Chelsea 'l vèns la finàl de Uefa League còntra 'l Benfica per 2 a 1.
- 21 de mas:
- Ol Dominique Venner, scritùr francés de ultra drécia, 'l se cópa in de la cèza de Notre Dame de Parigi, per protestà cóntra i matrimòne omosesuài.
- A Oklahoma City, un tornado trementu el trà giò un frach de cà e 'l cupa un bel poo de personn.
- 22 de mas: a Woolwich dò terorés-cc islàmech, in de stràda e del dé, i ghe tèa zó la cràpa a ü soldàt inglés e pò ü di dù, töt spórch de sànch e amò col machete in di mà, 'l se fèrma a parlà co i giornalés-cc.
- 25 de magg:
- A Palermu la vegn celebrada la beatificaziun de don Pino Puglisi, el prevet cupaa de la mafia in del 1993.
- In del istàde de Wembley ol FC Bayern München 'l vèns la Còpa di Campiù cóntra 'l Borussia Dortmund per 2 a 1.
- 26 de magg: el Vincenzo Nibali el vincc el Gir d'Italia.
Giügn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de giügn: cun la mort a 103 agn de la sciura Grizelda Kristiņa, la lengua livun la riva a l'estinziun.
- 15 de giügn:
- in Brasil la scumincia la Confederations Cup.
- Hassan Rohani el vegn elegiüü növ president de l'Iran.
- 24 de giügn: el Silviu Berlüscun el vegna cundanaa in prim gradu a set agn per cuncüssiun e prustitüziun minurila.
Lüj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de lüj: la Cruazia la taca a tö part a l'Üniun Eurupea.
- 3 de lüj: in Egit, dopu diversi dì de prutest pupular, l'esercit (dopu 'n ultimatum de 48 ur) el fa presunee el president Mohammed Morsi e 'l fa un culp de stat.
- 21 de lüj: abicaziun del re Albert II del Belgi, in favur del sò fiö Filip.
- 23 de lüj: incö, e fina al 28, a Rio de Janeiro a gh'è la Giurnada Mundial de la Giuventü (quela de vintot).
Agust[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Setember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Utuber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nuvember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dicember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è nassüü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 de lüj: Giorgg Lissander Lüis de Mountbatten-Windsor, erede al tronu ingles.
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 de genar: Mariangela Melato, atris italiana.
- 14 de genar: Prospero Gallinari, terurista italian di Brigad Russ, cunsideraa vün di respunsabel de la mort de l'Aldo Moro.
- 15 de genar: Nagisa Ōshima, regista giapunes.
- 21 de genar: Riccardo Garrone, imprenditur italian e president de la Sampdoria.
- 5 de marz: Hugo Chavez, president del Venezuela a partì del 2002, malaa de cancher de un bel poo de temp.
- 7 de marz: Giuliano Bignasca, pulitegh ticines, fondadùr de la Lega dei Ticines.
- 12 de marz: Teresa Mattei, l'ültema dona in vita tra quei ch'even vütaa a scriv giò la Custitüziun italiana. L'è quela che l'ha scernii de druvà la mimusa 'me simbul de la Festa de la Dona.
- 20 de marz: Antonio Manganelli, cap de la pulizia italiana.
- 21 de mars: Pietro Mennea, curidùr e ór ulìmpech in di 200 méter a Mosca in del 1980.
- 23 de marz: Boris Ambramovič Berezovskij, om d'afari rüss, vün di upusitur püssee famus de Putin.
- 29 de mars:
- Enzo Jannacci, cantànt, scritùr de cansù e òm de cabaret milanés.
- Luigi Regianini, pitùr, scultùr e gràfico milanés.
- 30 de marz: Franco Califano, cantant italian.
- 6 de avrìl:
- Juan José Bigas Luna, regìsta spagnöl.
- Ivan Ruggeri, indüstriàl bergamàsch e ex presidènt de l'Atalanta.
- 8 de april:
- Margaret Thatcher, prim minister ingles del 1979 al 1990.
- Sara Montiel, atùra e cantànte spagnöla.
- 5 de magg: Giulio Andreotti, pulitigh italian.
- 9 de magg: Ottavio Missoni, spurtiv e stilista italian.
- 17 de magg: Jorge Videla, ditadur argentin del 1976 al 1981.
- 20 de magg: Ray Manzarek, müsicista american, member di Doors.
- 22 de magg: Andrea Gallo, prevet italian.
- 23 de magg: Georges Moustaki (nassüü Giuseppe Mustacchi), cantant frances de urigin giüdea levantina.
- 27 de magg: Little Tony (nassüü Antonio Ciacci), cantant sanmarines.
- 18 de giügn: Claudio Rocchi, cantautur italian.
- 19 de giügn: James Gandolfini, atur american.
- 24 de giügn: Emilio Colombo, pulitegh italian.
- 29 de giügn: Margherita Hack, astronuma italiana.
- 13 de lüj: Cory Monteith, atur american.
- 14 de lüj: Tonino Accolla, atur e dupiadur italian.
- 28 de löi: Ersìli Tonini, cardinàl e arcivèscof catòlech.
- 27 de setember: Aldo Reggiani, atur italian.
- 24 de utuber: Andrea Brambilla, ciamaa anca Zuzzurro, atur comich italian.
- 25 de utuber: Piero Mazzarella, atur de teater italian.
- 27 de utuber: Lou Reed, cantant e müsicista american.
- 5 de dicember: Nelson Mandela, simbul de la lota cuntra l'apartheid e prim president negher del Südafrica.
- 10 de dicember: Gipo Farassino, maester de la canzun piemuntesa.


text:
hgjghgh gh jh ghg ghgj hgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghgghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghgghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghgghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghgghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghghgh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh ghjh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh ghjh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jhghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jhghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh ghg ghgjhgjghgh gh jh...
Leer documento completo
Regístrate para leer el documento completo.


text:
Polyphone: «The Morning»
- Venderdi, 4.11.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 4.11.2016, 9:30, RTR
I dat discs che cuntegnan chanzuns cun in'istorgia in pau strana. Sco per exempel ina chanzun da l'album «Silhouettes» da la band engiadinaisa POLYPHONE, ina chanzun che n'ha mai vis in studio. Cun tadlar «The Morning« esi spert cler: ella è differenta, simpla, lo fi. Ella è vegnida registrada en la citad veglia da Cuira, en la curt da la chasa nua che Marcus Petendi, ghittarist e chantadur da Polyphone, abita. In lieu cun atmosfera da tschentaners passads, sco en in auter mund. E là han els registrà la chanzun, ina bunura suenter ina notg da festa, anc stanchels e cun basegn d'aria frestga.


text:
En cas d'eveniments sustegna la centrala da commando la centrala d'acziuns da la polizia chantunala sco er ils pumpiers, tranter quels er il cumbat cunter donns San Bernardino.
Uschia pon las organisaziuns a glisch blaua sa fidar d'ina partenaria cumpetenta che surveglia ils sistems tecnics cumplexs dals tunnels e che adatta quels – en enclegientscha cun ils auters posts – a las pretensiuns situaziunalas respectivas.
Surveglianza permanenta
La centrala da commando ha duas plazzas da lavur ch'èn equipadas cun ils meds auxiliars ils pli moderns. Il sistem chantunal directiv permetta, ensemen cun la surveglianza cumplessiva da video da las vias e dals tunnels, als operaturs da la centrala da commando da survegliar permanentamain l'entira rait da vias dal chantun Grischun areguard la tecnica ed il mantegniment da las vias.


text:
Improvisar en la rolla dal film
En las emprovas per in film pon ins repeter fin ch’il reschissur è cuntent; en il teater na pon ins betg far quai. Ins stoppia sa preparar e na possia alura betg pli dir sin tribuna ch'ins veglia repeter, di Hubert Venzin. El è reschissur da la cumedia actuala ed era actur. Ina differenza tranter la rolla en la cumedia ed il film «A la sumbriva dal Tambora» saja ch’els hajan stuì improvisar en la rolla per il film, vul dir: il reschissur haja mo declerà mintgamai la situaziun dad ina scena. Grev saja per ex. stà il mument ch’il reschissur fascheva repeter ina sequenza, ed alura stuevan els ponderar, tge ch’els avevan ditg avant.
Midar dad ina rolla en l'autra va tgunsch
Per Jovita Loretz n'èsi betg stà cumplitgà dad improvisar. Ella fetschia era sezza mintgatant tocs umoristics, e là improviseschia ella era. E gest sch’ins sappia sur da tge ch’ì sa tractia vegnia il text viadora.
En il fim gioga ella la feglia da Hubert respectiv dal Remigi Curschellas; ed ella cumedia è ella la dunna da Hubert respectiv da Ambrosi Decasper. I giaja tgunsch da sa midar dad ina rolla en l’autra, quai saja ì sco sch’ella faschess schon adina questas rollas.
Jovita Loretz di ch’i saja stà ina bella experientscha da giugar ina rolla – sia emprima – en in film. Auter èsi tar Hubert Venzin. El ha gia pudì rimnar experientschas avant onns cun ina pitschna rolla en la seria «la directura» ed in in auter film da Gieri Venzin.
Ina chaussa dubiusa
En la cumedia «Zucher ei tissi» fa Hilda Decasper, la dunna dal pasterner Ambrosi Decasper, durant ina emna ina cura en il hotel Miraval. Perquai ch’ella na turna betg a chasa suenter trais emnas vul l’um savair sch’i sa tracta dad ina chaussa dubiusa, perquai ch'en quest hotel vegnì offert bleras terapias.
RR actualitad 12:00
Las producziuns èn:
Scrit la cumedia «Zucher ei tissi» ha Elisabth Beer.
Las producziuns èn en chasa da scola a Sedrun:
- 28-10-2017 a las 20.00
- 29-10-2017 a las 17.00
- 01-11-2017 a las 20.00
- 03-11-2017 a las 20.00
- 04-11-2017 a las 20.00


text:
Lucio Dalla: «Cosa sarà»
- Venderdi, 2.3.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 2.3.2018, 9:30, RTR
Lucio Dalla, naschì ils 4 da mars dal 1943 a Bologna e mort il 1. da mars dal 2012 a Montreux, ha laschà enavos bleras melodias che restan per adina en l'ureglia.
Ina da sias pli bellas è «Cosa sarà» cun in text profund. In toc ch'el ha cumponì ensemen cun Rosalino Cellamare alias Ron. Registrà ha el la chanzun il 1979 per ses otgavel disc «Lucio Dalla», ina da sias capodovras. Tar quest disc èsi numnadamain gartegià ad el da cuntanscher sia pli gronda madirezza artistica. Il disc è vegni realisà en ils «Stone Castle Studios» en la regiun da Como. Tar «Cosa sarà» è Dalla vegni accumpagnà da ses ami Francesco de Gregori, ed els dus chantan tranter auter:
«cosa sarà che ti porta a cercare il giusto dove giustizia non c'è»
e fan ponderaziuns davart dumondas da la vita cun pleds da bellezza:
«cosa sarà che ti svegli al mattino e sei serio, che ti fa morire ridendo di notte»


text:
Quella mesira annunzia la SDA en vista a marcantamain pli paucas entradas ch'ella spetga per l'onn current. La svieuta vegnia a sa reducir per 10 % sin anc 30 milliuns francs, scriva l'agentura da novitads. E quai era sch’ella haja pudì renovar ils contracts cun ils clients ils pli impurtants. La raschun saja la ferma pressiun sin ils pretschs. Quai malgrà che l'agentura haja pudì renovar ils contracts cun ils clients principals.
Reorganisaziun inevitabla
Per realisar ils respargns necessaris prevesa l'agentura da novitads svizra SDA ina reorganisaziun profunda. Per mitigiar la reducziun da 35 fin 40 plazzas saja previs in plan social cun meds dad 1,5 fin dus milliuns francs. Contracts cun stagiaires na vegnan betg prolungads. Plinavant èsi previs da trametter persunas pli baud en pensiun e da reducir tscherts pensums.
Rait regiunala resta
La SDA vegn a fusiunar la redacziun per affars interns e quella da l’ester. Ella infurmescha vinavant davart temas naziunals ed internaziunals sco politica, cultura, scienza, societad e sport. Ma las dimensiuns da las reportaschas daventan pli pitschnas. La rait cun 13 biros regiunals en Svizra resta.
Nagin connex cun la fusiun cun KEYSTONE
La restructuraziun da la SDA n’ha da far nagut cun la fusiun cun l’agentura da fotografias KEYSTONE ch’era vegnida annunziada la fin d’october dal 2017. La cumissiun da concurrenza federala sto anc approvar questa fusiun.
RR novitads 17:00


text:
Francesch Giusepp I de Austria-Ungaria
El Francesch Giusepp de Asburgh-Lorena (todesch: Franz Josef; ungheres: Ferenc Jószef; in Lombard anca Cecco Beppe; Schönbrunn, 18 de agost 1830 - 21 de ottober 1916), l'è staa l'imperador de l'Austria-Ungheria, oltra che re de Croazia e Boemia e del Regn Lombard-Venet (fina al 1866).
L'è salii al trono imperial a desdott ann d'età, e 'l sò regn el n'è duraa 68: vun di pussee longh de la storia.
In del 1854 l'ha sposaa la soa cusina Elisabetta de Wittelsbach (ciamada anca Sissi). Fina al 1866 la soa politiga l'è stada quella de conservà i sò possediment italian e todesch, ma poeu l'ha dedicaa a maggior attenzion al problema de l'Ungheria, che in del 1867 l'ha ciappaa on'indipendenza maggior.
Dopo d'avè perduu in del 1866 la guerra contra i Todesch e i Italian, el s'è faa amis de 'sti dò nazion, cont ona leanza firmada in del 1882.
Quand, in del 1914 a Sarajevo, l'è staa coppaa el sò nevod e 'rede al trono, l'ha taccaa la Serbia, col dàggh origin a quella che poeu l'è vegnuda la Prima Guerra Mondial. Però lù l'è mort (l'era proppi vegg) prima de la fin de 'sta guerra, e inscì l'ha minga vist la fin del sò imperi.


text:
Il mezfinal da las duas Timeas è decidì. Timea Bacsinszky ha gudagnà la partida cunter Timea Babos da l'Ungaria en dus sets cun 6:4 e 7:5. Per Bacsinszky è quai l'emprim final sin la tura da WTA dapi l'october 2015.
Las schanzas per ses quart titel en in turnier da WTA èn bunas. Bacsinszky ch'è il mument la numra 15 dal mund frunta en il final sin Marina Erakovic da la Nova Zelanda, la numra 186 dal mund. Enfin uss ha Bacsinszky dà duas giadas cunter Erakovic - omaduas giadas ha ella gudagnà la partida.
RR novitads 18:00


text:
Els sajan adina stads loials e gentils cun ella. Ella na sappia en scadin cas betg sa lamentar.
Acla Glierauns in lieu cun bleras regurdientschas
Schon da pitschna è Anna Bundi stada bler sin l’acla Glierauns sur Curaglia si. In’acla cun ina bella vista vers Mustér e sin il culm il pli enconuschent en Val Medel, il Muraun. In’acla ch’è dentant er sa midada – e quai pervia dil vent d’orcan Vivian ch’ha derschì l’entir guaud da protecziun sur il vitg da Curaglia. Ed uschia er l’entir guaud enturn l’acla da Glierauns, Anna Bundi sa regorda anc bain co quai veseva or avant l’onn 1990, avant ch’il Vivian è vegnì.
Il pass dil Lucmagn cun il lai da Sontga Maria
Il pass Lucmagn che collia la Val Medel cun la Val dal Blegn en il Tessin è enconuschent er pervia da ses lai da fermada ch’è vegnì construì ils onns 60. L’emprim è la via sur il pass vegnida dischloccada, uschiglio fiss quella uss inundada uschia Anna Bundi. Lura èn il vegl ospizi e la veglia chaplutta vegnids stgarpads giu ed il mir ed il nov ospizi orasum il lai èn vegnids construids. Il lai da fermada è ina buna chaussa per ils Medelins, uschia Anna Bundi. Cunzunt finanzialmain ha quai ina gronda influenza sin la pitschna vischnanca muntagnarda.


text:
La Punt vul esser in lieu che collia. I saja ina tradiziun da colliar sch'ins saja ina vischnanca al pe dad in pass ha ditg Ralph Böse, il manader da La Punt vacanzas envers RTR. Uschia vul La Punt metter en il center ses giasts principals, ils abitants da segundas abitaziuns. La Punt ha radund 800 possessurs da segundas abitaziuns. La populaziun da la vischnanca muntava il 2016 la fin da l'onn a 745 abitantas e abitants.
Nov manader
La nova strategia ha La Punt vacanzas preschentà gievgia saira a la populaziun. Realisar la nova strategia, quai vegn a far in nov manader. Ralph Böse terminescha sia lavur tar «La Punt vacanzas», ses successur daventa Kilian Steiner. El vul ussa dar vita a la nova strategia e surtut colliar ils indigens ed ils possessurs da segundas abitaziuns.
RR actualitad 12:00


text:
Segunda è Bernadette Schild ch'aveva manà suenter l'emprim percurs. La Svedaisa Frida Hansdotter è terza.
Meglra Svizra è Denise Feierabend sco 11avla
Wendy Holdener è gia crudada ora suenter l'emprim percurs. Era Mélanie Meillard ch'era tar mez temp anc 5avla n'è betg vegnida a l'arrivada tar il segund percurs. Uschia è Denise Feierabend meglra Svizra: En il segund percurs è ella sa megliurada dal 20avel sin il 11avel plaz.
Il podest
- 1. Mikaela Shiffrin (USA) 1:50,86
- 2. Bernadette Schild (AUT) 0,94
- 3. Frida Hansdotter (SWE) 1,43
RR novitads 22:00


text:
Era notizias tipicas per noss temp e regurdientschas vegnan alura en questa culla, scrivan ils iniziants.
«Jau chat l'idea che noss descendents vegnan a leger l'onn 2117 ils messadis da lur antenats fitg excitanta e fascinanta, leger co che nus avain commemorà il 2017 a Clau da Flia», co ch'il president da la societad purtadra Franz Enderli ha ditg.
Frar Clau da Flia vala sco sontg svizzer e ha vivì da l’onn 1417 fin il 1487 en il chantun Sursilvania, el ha vivì dal 1467 en eremitadi a Flüeli-Ranft.
RR novitads 18:00


text:
Ils quatter giuvens musicants han emprendì d'enconuscher in l'auter en l’ufficina da musica dals Fränzlis da Tschlin. Il quartet furman: Adriano (orgel da maun) e Mauro (ghitarra) Caflisch, Anna Staschia (gìa) e Gian Andri (cello) Janett.
Furmaziun spontana
Ils quatter giuvens èn s'inscuntrads a l’Academia Engiadina, nua ch’els han sa decis da far puspè musica ensemen. Lur repertori sa cumpona da tocs vegls e tradiziunals, ma er da cumposiziuns pli novas. Ultra da quai emprovan ils Janischs da reinterpretar las melodias, senza ferir l’olma dals tocs musica da pli baud.


text:
Agnone (Vall e Comine)
(nome differente)
Agnone (è štate quišt gl nome uffeciale affin'a gl 1862) è ne chemune e 1.247 abbetand de la previngia e Fresenone.
Gegrafía[càgna | càgna surgente]
Terretòrie[càgna | càgna surgente]
Dénd a gl terretòrie chemunale ze tròva gl mond Ghiangh ch'è ávete 1.167 m. n.l.m.
Clima[càgna | càgna surgente]
Classefecazione clemáteca: zzòna D, 1845 GR/G
Frazzione[càgna | càgna surgente]
- Valleranna
Burie é cundrade[càgna | càgna surgente]
Štòria[càgna | càgna surgente]
Agnone ze štacchètt da gl chemune d’Atini a gl 1832 é peglètt gl nome de Villa Latina a gl 1862 pecché fúrene retrevate mbertand riéšt archeològgece (villa remana, riéšt de tèrm é n’acquedòtt).
A l’èpeca ávete medievale ce veniérn a abbetà muónece benedettine de gl quale ze puonn angora vedé, ngòpp’a la Trenetà, le revine de n’èreme (che gl riéšt e gl affrisch de la chiesétta) é la chiésa refatta a gl Setteciénd che ne biégl pertone baròcch.
Dòpp gl Mill spendarn du caštèllera: une šta dénd a gl ciéndr štòreche é gl ate ze tròva ngòpp’a ne còll che ze chiama la Ròcca Malacucchiara. Attòrn a gl XII sècule sse du burie depennévene da gl muónece casenése.
A gl tiémb de Fedriche II addevendarn fèude de gl segnure d’Aquine, puo fúrene prepietà de chiss e Candèlm é de gl segnure de gl fèude de Sòra é d’Aluite.
A gl 1439 Ricc de Mendechiare fecètt spallà la Ròcca Malacucchiara. A la fine de gl Setteciénd é gl prengipie de gl Otteciénd, che la venuta de gl frangise, seccediérene ate vicènn ne muare mbertand. Pruopia tale fatt fecètt nguaštì gl agnenése che, chendutt da Beneditt Panétta, chemenzárene a ze revetà condr’a gl frangise. A gl sècule XIX Agnone addevendètt ne chemune autòneme pe sequetà le vicènn de l’aunefecazione nazienale é chéll de la fermazione de gl nuove štate. A la secunda uèrra mendiale gl tedisch ndrárene dénd a gl paése, che štéva arrète a gl frond casenése. Puo, pebbía de gl bembardamiénd é de l’avanzata alliata, feciérene sfellà la pepelazione, che revenètt sule quann fení la uèrra.
Da la fine de gl otteciénd ne muare d’aggènd ze n’jètt a gl èštere: che n’ann sule ze n’jètt cchiù de gl 6% de la pepelazione; é quéss derètt fin’a la nduštrializzazione de gl Sudd.
La chemunetà mendana d’Agnone nen tè ne ciéndr štòreche pecché è chembòšta da ne capeluoche é da na sèrie de burie peccerigl che ze štiénnene luongh la štrada štatale de la Vandra é ate vie peddénd. Uoje la cchiuppart de gl abbetand é de le petèche ze truóvene luongh la štatale, ma gl menecipie é la chiésa prengepale štave fòre.
Lazzio · Comune d''a pruvincia 'e Frosinone


text:
Certùza de Pavìa
La Certùza de Pavìa Gra-Car (Gratiarum Chartusia, cioè Certùza di Gràsie) l'è öna certùza, cioè ü monastér certuzì, e l'è ach Santöare de la Sànta Maria di Gràsie.
La se tróa a 8 km a mesdé de Pavia 'n del cümü de La Certùza.
Ol monastér l'è stacc iniziàt ol 27 de Óst del 1396 e l'è stàcc ol düca Gian Galeàs Viscóncc a ölìl per tègn féde a öna promèsa che la sò moér Caterìna Viscóncc l'éra facc a la Madóna.
L'è stài fài sö 'n stìl tard-gòtech, ol 7 de löi del 1866 l'è dientàt monümènt nasiunàl e dal 1968 l'è abitàt da i Cistercèns dòpo che i Certuzì i 'l l'à bandunàt in del 1946.


text:
Exteriur
-
En l'Europa lavuran ins 2 onns pli ditg ch'avant 10 onns
L'onn passà ha mintga persuna en l'Europa lavurà en media 35,4 onns durant la vita activa. Quai èn 1,9 onns dapli ch'il 2005, quai communitgescha l'autoritad da statistica Eurostat.
Il motiv principal per l'augment è che las dunnas lavuran pli ditg ch'anc avant 10 onns. Il pli ditg durant lur vita lavuran las persunas en la Svezia cun 41,2 onns, quai èn passa diesch onns dapli ch'ils Talians.
In augment dals onns da lavur han tut ils 28 pajais da l'UE gì. S'augmentà il pli pauc èn ils onns en il Danemarc cun 0,2 onns dapli avant Portugal e l'Irlanda.
Temp da lavur durant ina vita activa
RR novitads 14:00


text:
Betg mintga contract va a fin automatic
- Gievgia, 12.10.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 12.10.2017, 11:15, RTR
Persunas che van mo sporadic cun il tren cumpran in bigliet simpel e bun èsi. Sch'ins va dentant pli savens cul tren rendi spert ina giada da cumprar in abunament Ma betg mintga contract funcziuna sco in bigliet simpel.
Contracts han per part differents models da prolungaziun. Ils ins van a fin suenter in temp defini – auters contracts sa prolungheschan dentant tut da sez e quai senza ch'i dovra il consentiment da la persuna ch'ha fatg il contract. Els prolungheschan fin ch'ins terminescha sapientiv il contract.


text:
Sîra
Artécol in dialèt arzân
Sîra (ovest o occidente o ponente in italiân) l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinel. L'é al cuntrâri ed matèina e a piòmb ed Nôt e Mezdé.
Sîra l'é la diresiòun in dó al Sōl câla int al giōren che al dó l'é lòngh cumpâgn a la nôt.
L'urégin ed la parôla ovest [1] la deşvîn dal francèiş ouest, che a só vôlta al deşvîn dal tedèsch west ch' al deşvîn dal svedèiş wester e dal gôtich vasi. Vâsi al deşvîn prubabilmèint da l'istèsa raîş sancrita vas'-ati (nôt) da dó deşvîn al latèin ves-per (sîra) per sgnêr al pûnt in dó al câla al Sōl. La parôla vèsper (vespri in italiân) l'é armêşa in italiân apûnt per sgnêr al j urasiòun ed la calêda. Int al léngui rumânzi a s'é unî l'artécol a la parôla west e acsé còsta l'é dvintâda ovest.
Int al fôli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin a sîr ch' al tgnîva só al quarciòun: Vestri, a cunfērma ed l'urégin ed la parōla int i paèiş frèd.
Cun l'Ovest despès as vōl arfêres al nasiòun ocidentêli. Quând al vîn druvê in sté sèins, al pōl vrèir dîr tânt lavōr da la NATO, a Europa e Nord Amèrica, cun o sèinsa Giapòun, fîn a l'intēra civiltê ocidentêla
Int la Cina préma ch' la dvintés modêrna, l' ovest al sgnêva la tèra dal Budda e al pôst da dó deşvînen al sâcri scritûri budésti
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ Urégin ed la parôla ovest, disionâri ed l'urégin dal parôli insém a Internèt
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Ovest trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
...Le sistem sogü por osta instalaziun sanitara!
Aqua Senso é en sistem inteligënt por sconè dai danns gaujà dal'ega.
Por fa chësc resta l'ega stlüta da en ventil automatich. Ma canche al é debujëgn de ega vëgnel daurit por cürt tëmp.
Canche valgügn é te en local ulache al é na spina dal'ega, mëna fora i segnaladûs en segnal radiotrasmitënt al dispositiv de comando por daurì l'ega.
Aqua Senso vëgn consegné sciöche sistem complet y po gnì amplié a secunda di bujëgns individuai.
Le sistem é fat de:
- en ventil motorisé
- en dispositiv de comando
- segnaladûs Aqua-Stop por les mascinns da lavè jö y das lavè guant
- sagnaladûs por l'ega cun sensur
- segnaladûs de movimënt (por le bagn, le bagn di ghesć o la ćiasa da füch)
- y en telecomand por les spines dal'ega esternes y por manajè manualmënter le sistem
Aqua Senso pîta la mascima segurté, scemplité y conveniënza.
Ures nun savëi deplù sura chësc sistem inovativ? Contatesse
o passede a se ćiafè
. Al se fajess plajëi da Ves prejentè chësc sistem.