text:
17 da december 2004
Il post da polizia a Mustér survegn in ulteriur polizist. Suenter che Felici Deflorin era vegnius pensiunaus dumbrava il post da polizia mo pli quater umens. Naven dil schaner 2005 vegn Gian-Reto Daguati ad entscheiver siu survetsch a Mustér. El ha ensemen cun 24 collegas gest terminau la scola da polizia a Cuera.
Denter ils novs polizists sesanflan era dus da Mustér: Denise Lozza e Stiafen Deflorin. Cordiala gratulaziun.
12 da december 2004
La discussiun davart il futur dil hotel Acla da Fontauna ei danovamein leventada. Discurriu vegn ei davart la renovaziun dil hotel. Aschia ha il cussegl da vischnaunca stuiu decider davart ina midada dil plan da zonas per saver realisar il niev project. Ina nova utilisaziun digl entir cumplex ei ina nova schanza per Mustér. Per ils pumpiers vul ei puspei dir midar casa. El connex cun il preventiv 2005 ha il cussegl da vischnaunca concediu in credit da projectaziun per in luvratori communal nua che forestalesser, stradalesser e pumpiers vegnessen mess suttetg. Il niev baghetg sligiass ina gada per adina la munconza da plaz che regia tier tuts treis menaschis da vischnaunca ed arvess al center da sport novas pusseivladads.
4 da december 2004
Text ord il plaid da cumiau per las unfrendas da Gretzenbach:
Der Solothurner Regierungsrat Roberto Zanetti hat sich nach Gretzenbach wie folgt verlauten lassen: “Ich schmunzle nicht mehr, wenn die Feuerwehr mit viel Tatütata durchs Dorf rast. Ich weiss jetzt, dass eine brennende Kerze, eine überhitzte Friteuse oder ein harmloses Mottfeuer in einem Flammeninferno enden können. Ich bin froh, wenn die Feuerwehr zehn Mal überrüstet ausrückt; das elfte Mal verhindert sie dadurch eine Katastrophe.”
28 da november 2004
A Gretzenbach el cantun Soloturn han siat pumpiers piars lur veta ier endamaun. Ils pumpiers eran vegni clamai ad in barschament en ina halla da parcar. Cuort avon la fin dallas lavurs da stizzar ei il tetg dalla halla sbalunaus ed ha cuvretg ils umens.
Als parents e camerats admettin nus nossa sincera condolientscha e giavischein ad els bia forza e consolaziun en quellas grevas uras.
21 da november 2004
Il relais da func a Mumpé Medel ei en funcziun. Ils tests succedi muossan in bien resultat. Aschia ei ina colligiaziun naven dil Pass Alpsu entochen Glion (cun antenna fixa en auto) pusseivla, cun in func da maun circa tochen Tavanasa. Ruosnas da func han aunc cuorts tschancuns ella Val Medel, denter s. Gions e Stgegia, avon la gallaria dil Lucamgn funcziunescha la colligiaziun puspei. Persuenter ein las ruosnas ellas Ruinas serradas. Il niev canal da func survescha cunzun per la coordinaziun denter ils differents corps da pumpiers tier seracass pli gronds, mo era per ils singuls corps nua che la colligiaziun era tochen oz buc pusseivla. La gronda part dils cuosts surpren la polizia da fiug, il rest repartan las vischnauncas da Medel, Tujetsch, Mustér e Sumvitg.
14 da november 2004
Alexander Heim ha absolviu cun success il cuors da meinacziun. Cordiala gratulaziun.
11 da november 2004
Cordial beinvegni fagein nus a nos novs pumpiers. ella seduta dalla cumissiun da fiug dils 10 da november ein vegni incorporai:
• Fabian Manetsch
• Manuel Deplazes
• Martial Deplazes
• Alfred Caminada
• Placi Manetsch
• Gion Petschen
• Andi Jacomet
• Thomas Levy
• Gian Andrea Schmidt
La polizia da fiug edescha la nova versiun dil concept “Pumpiers 2005”. Midadas dat ei las suandontas: la milissa ha dus exercezis, il cader in exercezi dapli. Per ils specialists SSV e SF sereducescha il diember d’exercezis. Ils meinagruppas han da niev mo pli mintga treis onns in di da scolaziun. Il medem vala per specialists UIC ed SF.
3 da november 200
Ils datums per ils exercezis ed ils cuors 2005 ein fixai. Pumpiers che han inoltrau il giavisch da far cuors duein far aschi bien e reservar ils datums.
1 da november 2004
Alexabder Heim absolva cun success il cuors d’officier II a Tusaun.
30 d’october 2004
La firma da telecommunicaziun Nägele – Capaul da Flem ha entschiet cun las lavurs vid la nova antenna da radio a Mumpé Medel. El project ei era integrau in niev relais da func per ils pumpiers dallas vischnauncas da Sumvitg, Medel, Tujetsch e Mustér.
25 d’october 2004
Ella seduta dils stabs da pumpiers dalla Sursassiala decidan ils presents da cuntinuar cun la collaboraziun. Planisai ein exercezis da cader e dil schurmetg da flad communabels.
4 d’october 2004
Otg candidats per il survetsch da pumpiers ein envidai ad ina sera da fuffergnadi. Sper la presentaziun dil corp da pumpiers, demonstreschan la secziun digl auto da pressiun e quella dil schurmetg da flad lur lavur.
27/28 da settember 2004
Scolaziun per ils emploiai da vischnaunca. En duas seras emprendan els co sedepurtar en cass da fiug e co duvrar ils mieds da stizzar ch’ein avon maun.
26 da settember 2004
Ils novs apparats pil schumretg da flad vegnan furni venderdis proxim! Ils apparats ad emprest van puspei anavos alla firma Foppa. Tier il barschament dils 28 da zercladur 2004 sigl areal dalla Alptransit a Sedrun ei la gronda part da nos apparats dil schurmetg da flad vegni donnegiai taluisa ch’ina reparatura fuss buca stada prudenta.
Gion Tenner absolva cun success il cuors d’instructurs II a Steffisburg (BE).
20 da settember 2004
Felici Deflorin, cau dil post da polizia a Mustér, va en pensiun. Per siu futur giavischein nus ad el in temps pli ruasseivel, sanadad e satisfacziun. Nus engraziein ad el per la buna collaboraziun ed igl agid che nus havein astgau retscheiver dad el. Sco successur ei Clemens Tomaschett vegnius elegius. Era ad el giavischein nus in bien maun per las novas incaricas e sperein che la buna collaboraziun denter polizia e pumpiers cuntinueschi.
16 da settember 2004
Adrian Lutz damogna cun success igl examen da camiun. La squadra digl auto da pressiun ha aschia in manischunz dapli. Cordiala gratulaziun.
3 da settember 2004
Igl UPF publichescha ils termins dils cuors 2005.
2 da settember 2004
Alarm da sbagl: ils emploiai dalla centrala d’alarm a Cuera muossan pauca capientscha dalla geografia grischuna. Danovamein cloman els ils falli pumpiers sil plaz. Fuorns schai ella Val Medel e consequentamein s’auda il vitg era tier quella vischnaunca.
28 d’uost 2004
Alarm d’exercezi en casa da vegls s. Gions. Lavurs vid la reit d’electricitad caschunan in incendi el surcombras dalla casa. Finamiras principalas ein stadas d’exercitar l’evaquaziun dils cussadents e da controllar la praticabladad dils plans da seracass per quei baghetg.
Roland Cajacob e Beat Flepp termineschan cun success lur scolaziun sco meinagruppas dil schurmetg da flad.
25 d’uost 2004
Alarm da fem ella bar Postigliun. Suenter ver localisau il canaster da miardas che barschava ei igl engaschi staus terminaus.
24 d’uost 2004
Ina malcapientscha procura per in sbagl d’alarm. Allas 20.00 uras vegn il pichet 1 alarmaus pervia d’in barschament d’ina casa a Camischolas (vischnaunca Tujetsch). Il clom anavos alla centrala lai sminar nuot bien, il polizist sa mo confirmar il barschament. E veramein sto ei esser enzatgei pli grond sche Sedrun cloma Mustér. En realitad fan ils pumpiers da Tujetsch in normal exercezi d’atun. Els ein stai pauc surstai d’udir nus sil func e da nossa presenza ella val. Tuttina: enteifer 11 minutas ein ils pumpiers da Mustér stai sil plaz. Fetg buna prestaziun! Nus schein Camischolas vinavon tier la biala Val Tujetsch, quei sa ussa era la centrala a Cuera!
17 d’uost 2004
Otg pumpiers novs per il corp. Ella seduta dalla cumissiun da fiug ha quella priu enconuschientscha dils novs candidats per il survetsch da pumpiers. Las persunas pertuccadas survegnan els proxims dis ina brev per prender posiziun.
13 d’uost 2004
Per l’emprema gada ein pumpiers da Mustér era presents ella cumpigna per cumbatter incendis d’uaul dil Grischun. Roger Lutz, David Lutz, Severin Lutz e Florian Giger ein s’annunziai per quella truppa. El mument ch’ei dat in incendi d’uaul en in liug dil cantun san els vegnir clamai per sustener ils corps da pumpiers locals.
6 d’uost 2004
Alarm da sbagl a Caischavedra. In possessur d’ina tegia ha barschau legalmein lenna. Cunquei ch’ei veva gest tunau e camegiau ella regiun ha in vischin fatg attents ils pumpiers sil fiug. Mo dus pumpiers ein stai en acziun per sclarir la caussa.
4 d’uost 2004
Novs plans da seracass per la ALPTRANSIT a Sedrun. Sin fundament dil barschament dils 28 da zercladur vegn igl entir areal dalla ALPTRANSIT surluvraus dils pumpiers. La lavur vegn documentada en novs plans da seracass che lubeschan intervenziuns pli spertas.
2 d’uost 2004
La fiasta digl emprem d’uost caschuna mo pigns problems als pumpiers. Malgrad la gronda schitgira ha ei dau negins incendis.
31 da fenadur 2004
Di dalla Pro Juventute tier ils Pumpiers Mustér. Varga 80 affons han fatg viseta tier nus per mirar co ils pumpiers lavuran. Sin divers posts han els buca mo astgau mirar, mobein era sezs empruar co quei ei dad esser inagada pumpier.
Ils pumpiers da Mustér organiseschan gia per la secunda gada quei di da fuffergnadi per ils affons. Las fatschas tarlischontas ein stadas igl engraziament per las bialas uras.
23 da fenadur 2004
Exercezi special pil schurmetg da flad. Cunquei ch’il schurmetg da flad segida duront la pausa da lavur el tunnel tier seracass, vein nus fatg nies exercezi culs pumpiers pertuccai el tunnel dalla NEAT a Sedrun. Ils pumpiers han giu la pusseivladad da prender investa dils indrezs 800 meters ella profunditad.
21 da fenadur 2004
Niev sistem d’alarm per la AlpTransit a Sedrun. Suenter in’analisa dil barschament dils 28 da zercladur ein ils dispositivs d’alarm vegni surluvrai. Niev integrai ein ils pumpiers dil tunnel Transco ed igl emprem pichet da Mustér.
9 da fenadur 2004
1000 meters uders da 75 ein oz vegni furni. En quater jamnas suondan aunc inagada 500 meters e 500 meters uders da 40. Cun quellas mesiras serrein nus ina gronda largia che nus vein stuiu constatar igl onn vargau en connex cun ils dus exercezis d’uaul. Las treis vischnauncas sisum la Cadi cun lur grondas surfatschas d’uaul possedevan numnadamein strusch 1200 meters lingia da transport. Mo igl emplenir il puoz da stizzar a Stagias drova sulet gia 960 meters.
7 da fenadur 2004
Exercezi special cun ils pumpiers dalla TRANSCO a Sedrun. La gruppa dil salvament sin via ha exercitau sigl areal dalla NEAT a Sedrun. Sin in post vein nus mirau nua ch’ils cunfins da nos apparats hidraulics ein, sin in auter vein nus liberau duas persunas ord l’altezia. La collaboraziun ha funcziunau fetg bein.
2 da fenadur 2004
Gronds problems da retablir il material ch’ei staus duvraus per igl incendi a Sedrun. Il fem tussegau che cunteneva cunzun chlor ed acid muriatic (Salzsäure) ha attaccau cunzun ils apparats dil schurmetg da flad, cunquei ch’ils pumpiers ein stai cun quels apparats directamein ella vischinonza dil fiug e fem. Il schubergiar caschuna cuosts da plirs mellis francs.
30 da zercladur 2004
Accident da traffic cun dus blessai a Zarcuns/Sedrun. In automobilist piarda la controlla da siu vehichel e rumpa tras ina seiv da segirtad.
29 da zercladur 2004
Barschament ella Val Bugnei. Entras lavurs da mateniment peglian las tschentas da transport da gera fiug sin ina lunghezia da 300 meters. Las emissiuns da fem e tuffien entras il gummi ein enormas. Pumpiers da Tujetsch e Mustér cumbattan cun schurmetg da flad e dus autos da pressiun il fiug.
19 da zercladur 2004
Urs Lüthi dalla firma VOGT SA surdat la nova sprezza a motor ed instruescha ils pumpiers. Dapli informaziuns davart la sprezza anfleis Vus sut “Vehichels”.
18 da zercladur 2004
Accident da camiun al pass Alpsu. In manischunz da camiun surschazegia l’altezia dil tunnel. L’entira construcziun da metal dalla punt vegn scarpada giu.
10 da zercladur 2004
La suprastonza communala decida en sia seduta dils 8 da zercladur da remplazzar la sprezza a motor defecta entras ina sprezza nova. La sprezza veglia deriva neu dil schurmetg civil ed ei vegnida acquistada igl onn 1968. Tier in exercezi avon duas jamnas ei la cassa dalla sprezza sefessa entras la pressiun (vegliadetgna dil material), quei che vess caschunau cuosts da reparatura da plirs mellis francs.
La sprezza nova vegn a ver ina pli aulta prestaziun, quei ch’ei bien d’engrau cunzun tier incendis d’uaul. Il material dalla sprezza veglia ed il carr annex stattan vinavon en funcziun.
5 da zercladur 2004
Adrian Lutz e David Duff fan il cuors cantunal sco specialists per sprezzas a motor a Tusaun. Cordiala gratulaziun.
Nova rubrica sin nossa homepage. Da vart dretga anfleis Vus niev la rubrica “Seracass Grischun”. Sut quella rubrica saveis Vus leger las communicaziuns da pressa dalla polizia cantunala nua che pumpiers ein stai en acziun.
31 da matg 2004
Scumiada dil pichet. Per dar a pli biars pumpiers la pusseivladad da prestar survetsch da pichet, scumiein nus ina part dil persunal cun la fin matg. Quellas persunas restan en survetsch entochen ils 30 da november. La nova repartiziun ei ussa online.
Donn irreparabel vid la sprezza a motor. La gievgia vargada duront in exercezi a Fontanivas ha la sprezza a motor buca dumignau la pressiun aschia che la cassa dalla sprezza ei sefessa (donn entras vegliadetgna dil material). Entochen che nus vein anflau ina sligiaziun segidan ils pumpiers da Medel cun lur sprezza a motor tip II.
27 da matg 2004
Nova suprastonza per la Corporaziun d’aua Spina de Vin. Ella radunonza extraordinaria dad ier sera han ils commembers dalla corporaziun elegiu Edwin Deflorin sco niev president. Plinavon ein vegni elegi: Marcus Berther, Tumaisch Desax, René Morgenthaler e Bruno Tschuor. Nus essan perschuadi che la buna collaboraziun denter provediment d’aua e pumpiers vegn era a cuntinuar cun la nova suprastonza e giavischein als nievelegi bien maun per las fatschentas.
15 da matg 2004
18.4 milliuns francs donns da fiug pil cantun Grischun 2003! Quei ein bunamein treis gadas dapli ch’igl onn vargau. Aschia han ils recavs dallas premias buca saviu cuvierer tuttas expensas. Tier ils incendis croda en egl ch’il carstgaun ei per la pli gronda part la cuolpa da quels, seigi quei entras malprecauziun, mo era entras dar fiug da bugen. 900 gadas ein ils pumpiers grischuns stai en funcziun. Quei ed aunc bia auter san ins leger el niev rapport da gestiun dalla segirada da baghetgs cantunala.
Il mardis vargau ha il corp da pumpiers giu siu secund exercezi, per l’emprema gada uonn cun tuts pumpiers. Ins ha sentiu fetg bein che las secziuns ein ussa structuradas e beinorganisadas. En quei connex ha nossa gallaria dils pumpiers finalmein saviu vegnir actualisada.
8 da matg 2004
Sin giavisch dil vischinadi Segnas organiseschan ils pumpiers ina sera da scolaziun per las dunnas. 17 dunnas separticipeschan, in diember che muossa il grond interess ch’ei avon maun. Las duas gruppas visetan dus posts: in nua ch’ellas emprendan il diever da stezzafiugs e l’auter nua ch’ei va per metter en fucnziun in hidrant e far pintgas lavurs da stizzar vid il fiug. Il resun final ei zun positivs. Per il beinreussir dalla sera han Roland Cavelti, firma Primus protecziun da fiug, ed ils pumpiers Andreas, Anselm, Armin, Ivo, Adrian, Augustin e Gion procurau. Bien engraziament.
1 da matg 2004
Roger Lutz terminescha cun success la scolaziun d’officier. Ussa ei il cader per la secziun sprezzas a motor cumpletta. Cordiala gratulaziun!
25 d’avrel 2004
Ussa ein era ils pumpiers novizs scolai. Els (Claudia Wenzin, Stefan Columberg, Adrian Lutz, Otmar Maissen e Remo Monn) ein separticipai cun success al cuors per novizs a Trun.
Sut informaziuns dat ei ina nova rubrica cul tetel prevenziun. Cheu anfleis Vus cussegls co prevegnir a barschaments ed accidents. La rubrica vegn cumplettada dafertontier.
12 d’avrel 2004
Inagada dapli vegnan ils pumpiers en acziun a caschun d’in concert a Mustér. Venderdis proxim dattan 9 musicstars concert en halla Acla. Ils organisaturs quentan cun 1800 tochen 2300 persunas. Dil corp da pumpiers vegnan 5 pumpiers ad esser presents cunzun per reglar il traffic.
4 d’avrel 2004
Gion Tenner terminescha cun success il cuors d’instructur federal 1.
Adatg: sin plauncas terreinas da vart sulegliva regia prighel da fiug. S’informei cun il link seniester davart il prighel da fiug en nossa regiun!
28 da mars 2004
Il corp da pumpiers vegn cumplettaus cun novs meinagruppas, numnadamein:
• Roland Cajacob
• Andreas Deflorin
• Adrian Deflorin
• Beat Flepp
• Marco Tschuor
Cordiala gratulaziun!
15 da mars 2004
Grond exercezi regiunal da cader a Curaglia. Ferton ch’ils officiers ein sefatschentai cun l’organisaziun d’in post da commando, han ils meinagruppas empriu da luvrar cun il material dil carr d’uaul.
14 da mars 2004
Ils dus responsabels per igl equipament per barschaments d’uaul han surpriu lur funcziun. Severin Lutz e Remo Monn, pil mument en lur secund emprendissadi sco bostgers, han priu enconuschientscha dil material e fatg per part revisiun.
Tier in barschament d’uaul ei l’integraziun dils bostgers da gronda impurtonza, cunquei ch’els enconuschan il meglier ils uauls. Nos dus pumpiers specialisai ensemen cun ils bostgers en uffeci porschan a nus perquei in grond agid.
7 da mars 2004
A Raveras ha enzatgi inaga dapli dau fiug in container da miardas. Dus pumpiers ein stai allas 11.45 uras en acziun da stizzar.
19 da fevrer 2004
Suenter plirs onns da recrutaziun ei il cader da pumpiers ussa cumplets. Cun ils tschun novs meinagruppas che vegnan a frequentar proximamein ils cuors a Tusaun posseda mintga secziun silmeins in officier e dus meinagruppas.
26 da schaner 2004
La cumissiun da gestiun dalla vischnaunca fa viseta als pumpiers. Duront treis uras prendan els investa dil material, dallas localitads e selaian informar davart l’organisaziun, il futur e nos problems actuals. Nus engraziein ad els ch’els han priu peda da vegnir tier nus, mo era per las bunas, interessantas e fritgeivlas discussiuns.
12 da schaner 2004
Donn d’ieli ad Acletta. La dumengia sera ein ils pumpiers vegni clamai sin in plaz da baghegiar. Ina lingia d’ieli veva piars ieli da scaldar. En in’acziun da duas uras ha quel saviu vegnir ligiaus e dismess. Donns per igl ambient ha ei dau negins, perencunter ha il baghetg en construcziun pitiu donn.
2 da schaner 2004
Exercezis d’introducziun per ils pumpiers novizs. El decuors dil meins schaner vegnan tuts pumpiers novizs (pumpiers ch’entscheivan lur survestch, sco era pumpiers che midan secziun) introduci en lur nova lavur. Aschia san las ruosnas caschunadas entras pumpiers sorti vegnir emplenidas ton pli spert.


c: text/html

text:
Sco quai che l’archeolog chantunal Thomas Reitmaier ha ditg ad RTR, vegnia il skelet examinà da la Scola politecnica federala da Turitg. Cun in resultat ins possia quintar en radund dus mais. Il skelet saja probabel daplirs decennis enfin tschientaners vegl, schazegia Reitmaier. Probabel sa tracti d’ina sepultura. Perquai ch’ins haja chattà nagins supplements en la fossa, ins possia il mument betg anc dir dapli davart il cas. Il skelet è vegnì chattà l’emna passada dasperas la veia Tgaplottas a Savognin. Cun quai ch’il lieu dal chat è en ina zona da bajegiar, è il lieu interessant per il servetsch archeologic. Tar lavurs da construcziun futuras vegnia il servetsch archeologic a far sondagis avant las lavurs da construcziun. I possia esser ch’ins chattia en il conturn anc ulteriurs skelets, ha Reitmaier ditg plinavant.
RR actualitad bunura

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villeurbanne
Villeurbanne l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància centro-meridiunàla. El fa capolöch dei cantù de Villeurbanne-Centre e Villeurbanne-Nord. L'è dét endèl circondàre (arrondissement) de Lione e 'l fa part del dipartimènt del Rodano.
L'è dét endèla part cunsideràda centre-ville (cioè: centro-cità) de la cità de Lione.
El g'ha 'na popolasiù de 145 034 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 14,52 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 165 méter a 'na altèsa màsima de 189 méter söl leèl del mar.


text:
Padènghe
Padènghe (nom uficiàl en italià: Padenghe sul Garda) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 4 458 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 175 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bardolino (VR), Calvagés, Dezensà, Lazise (VR), Lonàt, Munìga, Sirmiù, Soià. L'è postàt sö la spónda bresàna del Lach de Gàrda.
De éder gh'è 'l Castèl medieàl, fàt sö entùren a l'an 1000, la piéf de San Milià, pò a lé del perìodo del medioévo, la céza parochiàla del 1600, e Palàs Barbieri, séde del municìpio, che 'l risàl presapóch al 1700.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Padènghe l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Governo Renzi
El governo Renzi l'è staa el governo quell de 63 de la Republega Italiana. L'ha giuraa el 22 de febrar del 2014 e l'è borlaa giò el 7 de dicember del 2016, dopo che 'l premier Matteo Renzi el s'è dimetuu per la vittoria del no al Referendum Costituzional del 4 de dicember. L'è staa el quart governo pussee longh de la storia de l'Italia republegana e l'ha avuu l'incaregh dal Giorgio Napolitano dopo di dimission de l'Enrico Letta.
L'ha avuu la fiducia al Senad de la Republica a la mizanocc del 25 de febrar e a la Cambra di Deputaa la sira.
Cronistoria[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Governo Letta
- Governo Renzi
- Governo Gentiloni


text:
67P/Churyumov-Gerasimenko
67P/Churyumov-Gerasimenko l'è 'na cometa scuprìda endel 1969 del astrònom ucraìno-soviètich Klim Churyumov, a stüdià le fóto che la gh'ìa scatàt la scensiàda ucraìna-soviètica Svetlana Gerasimenko.
Churyumov-Gerasimenko la g'ha 'na fùrma iregolàr come de du gnòch tacàcc ensèma. La g'ha 'n perìodo orbitàl de 6,45 agn. La fà part de la famìa de le cométe gioviàne [1]. Endel més de óst del 2014 la sonda spasiàla Rosetta, de l'Agensia Spasiala Europea la l'ha ragiungìda e ai 10 de setèmber del 2014 l'è entràda endela sò òrbita. Ai 12 de noèmber del 2014 la g'ha sganciàt el lander Philae, che l'è ateràt sö la superfìce de la cometa. L'è stàda la prìma ólta che 'na sonda de l'òm la ateràa söndena cométa.
I dati rileàcc de la misiù Rosetta i g'ha pirmitìt de stemà la sò masa che la par véser entùren ai dés miliardi de tonelàde[2].
RiferimènccModifega
- ↑ (EN) List of Jupiter-Family and Halley-Family Comets. URL consultato in data 7 de setèmber del 2008.
- ↑ Baldwin, Emily. inglés DETERMINING THE MASS OF COMET 67P/C-G. 21 de óst del 2014


text:
- Sin l'insla White Island en la Nova Zeland è rut or questa notg in vulcan. Il vulcan è rut or a las 14:30 temp local (02:10 MEZ).
- Uffizialmain han las autoritads discutà fin uss da 5 morts e plirs blessads, 23 persunas sajan vegnidas salvadas giud l'insla.
- Anc passa 20 persunas valan sco sparidas – la polizia parta dal fatg che las persunas èn mortas.
Suenter l'erupziun dad in vulcan sin l'insla White Island en la Nova Zelanda èn pliras persunas sparidas. Sco la polizia ha infurmà eran almain 50 persunas durant l'erupziun sin l'insla. Almain tschintg persunas sajan mortas, pliras n'hajan ins anc betg chattà.
La polizia quinta cun ulteriuras unfrendas. I dettia nagins segns da vita pli sin l'insla, ha communitgà la polizia. Quai suenter ch'ella ha sursgulà pliras giadas il territori. Tenor las infurmaziuns actualas stoppian ins quintar, ch'ins na vegnia betg pli a chattar survivents sin l'insla.
L'insla Whakaari
White Island sa chatta en il nordost da la Nova Zelanda, radund 50 kilometers davent da la costa dal nord. Il vulcan vegn numnà dals Maoris Whakaari u Te Puia O Whakaari – «il vulcan dramatic». Il Whakaari è il pli activ vulcan dal pajais. L'insla vegn visitada da radund 10'000 persunas ad onn.
RTR novitads 07:00


text:
En Svizra è l’aua currenta ina chaussa che sa chapescha da sasez. En auters pajais è quai dentant in luxus. Tenor l’ambassadur d’aua Ernst Bromeis saja stà in pass impurtant da definir l’aua sco dretg uman. Tuttina saja quella lescha vegnida fitg tard, quai schegea che l’aua saja insatge dal pli essenzial. Ussa, 10 onns pli tard, vivan milliuns persunas anc adina sut circumstanzas grevas uschia sco avant.
Anc adina mora mintga per secundas ina persuna da la said. Quai è ina tragedia.
Avair in dretg n’è betg il medem sco in duair
Savens sajan ils pertutgads povers e n'hajan betg la pussaivladad da far diever da lur dretg. Nus en Svizra sajan percunter privilegiads dad avair aua currenta e schubra. Perquai na sajan nus gnanc conscients che quella problematica exista en auter lieus. Perquai stoppian nus daventar pli conscients e sviluppar l’obligaziun da gidar als pertutgads. Dentant betg cun duvrar pli pauc aua en noss mintgadi, quai n'haja nagina influenza sin il bainstar dals pertutgads. Meglier fissi da fidar las organisaziuns caritativas e da far ina u l’autra donaziun che po vegnir utilisada al dretg lieu.


text:
Ümléna
L'Ümléna (piemuntes: Lomelin-a; italian: Lomellina) l'è una part de la Pianüra Padana ch'la se tröva int la Lumbardia sud-uccidental tra: el Sesia a punent, el Po a punent e a sud, el Tisin a levant. Gh'è 57 cumün ch'i fan part de l'Ümléna, e Vigeven l'è el center püssè impurtant. El nom el vegna da "Lümé", che l'è un pajis de la zona. L'Ümléna l'è cunussüü per la cultivazion del ris. In l'Ümléna se parla ul Dialet Ümléen.
Cumün de l'Ümléna[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lagna, Albunes, Burgh San Sir, Brem, Candia, Carbunara, Cassö, Castel, Castelnöv, Cava, Saree, Cergnagh, Cilavegna, Cunfienza, Cozz, Duren, Ferera Erbugnon, Frascarö, Galiavula, Gambarana, Gambulò, Garlasch, Gravelona, Grüpel, Langüsch, Lümel, Med, Mezzana, Mezzana Rebaton, Murtara, Nicorev, Ulevan, Utubian, Palester, Parona, Piev d'Albignö, La Piev, Rusasch, San Giorg, San Nazar, Sant'Angel, Sartirana, Scaldasù, Semiana, Sum, Suard, La Tur, Trumel, Valegg, Val, Velezz, Vigeven, La Vila, Vilanöva, Zem, Zerbulò, Zinasch.


text:
La cumissiun da l'Uniun europeica (UE) ha survegnì l'incumbensa da prender sut la marella ils avantatgs e dischavantatgs da la midada da l'ura la davosa dumengia da mars ed october. Quai ha decidì il parlament da l'UE.
«Relict dal tschientaner passà»
Dapi il 1996 fa la glieud dals pajais da l'UE dispita enturn la midada da l'ura e mintg'onn vegnan inoltradas petiziuns al parlament da l'UE. Er ils resultats da studis pledeschan cunter la midada: Numerus studis, er in studi en l'incumbensa dal parlament da l'UE han cumprovà che la midada haja consequenzas negativas per la sanadad dals umans. Ils umans ed ils animals pateschian ed i dettia nagina raschun per mantegnair la midada.
Ed er tar ils deputads datti opposiziun. Els discurran per part d'in «relict dal tschientaner passà» e d'in «mini-jetlag». La proposta da la cumissiun da traffic dad abolir dal tuttafatg il temp da stad n'ha dentant chattà nagina maioritad. La cumissiun vegn uss a examinar il midada sin temp da stad e far propostas. I stoppia dentant dar la medema schliaziun per l'entira Europa.
RR novitads 18:00


text:
L'automat ch'ils da Basilea han mess en baselgia pudess er laschar ora chips, tickets da parcar u bigliets da tren, uschia il mainaproject da la baselgia Elisabeth, Beat Müller. Els hajan però simplamain la funcziun da far pajaments cun carta da banca u da credit e retschaiver persuenter ina quittanza.
L'automat è ina versiun adattada spezialmain per unfrendas a la baselgia. La quittanza pon ins dal reminent er duvrar per trair giu l'unfrenda da la taglia.
Reacziuns da fotografar fin ignorar
Las reacziuns sin la nova purschida sajan fitg differentas, di Beat Müller. Tscherta glieud ignoreschia l'automat malgrà ch'el saja grond e plazzà fitg prominentamain.
Blers fetschian fotografias u sajan simplamain surstadas da vesair in automat en baselgia. I haja natiralmain er da in u l'auter ch'è da l'avis ch'il «Spend-O-Mat» na tutgia betg en baselgia.
Nagut per la baselgia dal vitg
Beat Müller è da l'avis, che l'automat d'unfrir saja almain il mument plitost insatge per baselgias grondas cun blers cartents e turists. Tar els a Basilea vesa Müller l'avantatg, ch'els na ston tut tenor betg pli midar tanta munaida e bancnotas estras or dals tscheps d'unfrenda.
Tut en tut saja l'automat però ina pulita investiziun: Quai cun chattar u bajegiar ina mobiglia adattada per la baselgia, chattar ina banca che pussibiliteschia insumma ils pajaments cun carta per la baselgia ed er ils custs da l'automat sez.
Anc nagin tema en il Grischun
Pliras plaivs e baselgias grischunas han ditg sin dumonda dad RTR, che la varianta d'unfrir cun carta na saja anc betg en discussiun.
Uschia è il «Spend-O-Mat» er per la decana da la Baselgia refurmada grischuna, Cornelia Camichel-Bromeis, tut insatge nov. Ella pudess però s'imaginar in tal automat tar baselgias grondas cun blers turists u per collectas pli grondas en favur da renovaziuns u projects specials.
RR actualitad 17:20


text:
Bun 520 arbiters uffizials tschivlan emna per emna gieus da ballape en la Svizra Orientala. Davent da Sedrun fin a Romanshorn, davent da gieus d’equipas activas fin tar equipas da juniors.
La situaziun è fitg fitg acuta
Blers clubs han dentant bregias da chattar arbiters che tschivlan per lur club. Uschia era l’Uniun sportiva Schluein Glion. L’uniun è actualmain intensivamain a la tschertga da persunas che vulan far quest servetsch.
Daco dovra in club arbiters?
Senza arbiters na datti nagins gieus da ballape. Munta concret:
Sch'in club ha per exempel duas equipas activas che vulan dar campiunadi, sto il club metter a disposiziun in arbiter a la Federaziun da ballape da la Svizra Orientala. In arbiter che tschivla mintga fin d’emna gieus da campiunadi en la Svizra Orientala. Senza arbiters n'èsi betg pussaivel da tener sidretg il manaschi da campiunadi
Il problem d’arbiters n’è dentant betg in fenomen ch’i dat mo a Glion. Blers clubs en il Grischun han dapi onns da cumbatter cun la mancanza d’arbiters.
RR actualitad 17:00


text:
Quai sajan uschè blers sco anc mai ed il dumber paria d'esser alarmants. Ina analisa dals cas mussia dentant, ch'i sa tractia en la maioritad da betg fitg grevs maltractaments, uschia l'ospital d'uffants da Turitg.
551 suspects – 390 cas confermads
En 70% dals cas ha l'autoritad per protecziun d'uffants effectivamain constatà in maltractament. Tar ils uffants pertutgads haja l'ospital d'uffants stuì prender ulteriuras mesiras u porscher sustegn. La finamira saja da proteger ils uffants e da da rinforzar il circul famigliar. En 6% dals cas ha il suspect pudì vegnir sclaus. Ed en 24% dals cas n'haja betg pudì vegnir sclerì, schebain l'uffant saja vegnì maltractà u betg.
Il pli fitg sajan ils maltractaments psichics s'augmentads. Ma er ils cas da negligientscha ed abus sexuals sajan s'augmentads. Cunzunt uffants tranter in e set onns sajan pertutgads. L'integritad sexuala vegnia pli savens maltractada tar mattatschas. Buobs pireschian pli savens sut abus corporals.
RR novitads 18:00


text:
Contribut por l’assiguraziun dla ponsiun tratan i tëmps de cura
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Ara se trata de n contribut che vëgn paié por sostigní le contribut previdenzial por i tëmps dedicá al'assistënza a ciasa di familiars o di mëndri afidá a tëmp plëgn, da na gran mancianza de autosufiziënza, chël ó dí che ai é gnüs incadrá tl 2°, 3° o 4° livel d'assistënza provinzial, o, tl caje de mituns cina ai cin agn, cun n degré d'invalidité anfat o majer co le 74 porcënt, o vërc zivii, o surc.
METEDE AVERDA
Les domandes pó ma gní ortiades inant telematicamënter tres i patronac.
Le contribut ti speta a chi che á paié ite volontariamënter te süa cassa previdenziala sciöche:
- lauranc dependënc cun contrat part time plü bas co le 70%
- lauranc dependënc en aspetativa nia paida y zënza assiguraziun dla ponsiun
- scric ite ala Gestiun Separada dl INPS
- porsones che ne fej degöna ativité y che n'é nia scrites ite a na forma previdenziala obligatoria (por ej. ciasarines, studënc).
Le contribut ti speta a chi che á fat paiamënc obligatori te süa cassa dla ponsiun sciöche:
- lauranti autonoms o profescionisć lëdi.
Implü ti spetel a chi che é scric ite a n fonds de ponsiun complementara da passa sis mëisc y á paié ite regolarmënter vigni trëi mëisc o á paié ite te so fonds de ponsiun na soma anfat o majera co 360,00 €.
Al momënt dla presentaziun dla domanda mëss la porsona che fej domanda:
-
avëi la residënza tla provinzia de Balsan y implü
-
avëi la residënza da altamo 5 agn tla regiun Trentin-Südtirol o avëi na residënza storica de 15 agn tla regiun Trentin-Südtirol, y de chisc altamo un n ann atira denanco fá domanda.
Le contribut ne ti speta nia:
- ai titolars dla ponsiun direta
- por i tëmps tratan chi che al é gnü reconesciü contribuc figuratifs (por ejëmpl por la maternité ince por d'atri mituns, Aspi, Naspi).
Le contribut pó gní conzedü cina a arjunje le recuisit minimal por ciafé la ponsiun d'anzianité o de veciaia o sura l´eté dla ponsiun preodüda fora, sce la porsona che damana do n'á nia arjunt i 20 agn de contribuc.
Degré de parentela
Le contribut vëgn conzedü por l’assistënza:
- dl om/dla fomena
- dla porsona cun chi che ai s'á lié zivilmënter
- di parënc cina al cuarto degré y de imparentá cina al terzo degré
- dla porsona che vir para sön le zertificat anagrafich dla porsona che fej domanda y de sü parënc cina al terzo degré
- de mëndri en afidamënt a tëmp plëgn
La porsona de familia assistida mëss gní incadrada tl 2°, 3° o 4° degré de nia autosufiziënza o tl caje che ara ais manco co 5 agn póra ince ester invalida zivila al 74%, vërcia o surda.
Le contribut é compatibl cun l’iscriziun dla porsona de familia assistida a strotöres educatives y zëntri de de por porsones cun handicap.
Por le medemo tëmp y la medema porsona de familia assistida pó la domanda gní dada jö ma da öna na porsona che fej domanda.
Le contribut n'é nia lié ala condiziun economica dla familia.
Le contribut vëgn conzedü do che al é gnü ortié tres i patronac telematicamënter la domanda cun chisc documënc:
Por chi che damana le contribut por le fonds de ponsiun:
-
na copia di movimënc dl fonds de ponsiun da chël che an vëiga che al é gnü paié regolarmënter i contribuc vigni trëi mëisc por altamo 6 mëisc, o
-
na copia dl paiamënt y/o copia dl saldo dl fonds de ponsiun da chël che an vëiga n saldo de altamo 360 € de paiamënc individuai
-
na copia dla comunicaziun dl fonds de ponsiun cun indicaziun dl numer de IBAN dl fonds, ma sce l’IBAN dé dant tla lista dles domandes online é falé o sce le fonds n'é nia tla lista.
Por i profescionisć lëdi/les profescionistes lëdies scric ite te na cassa profescionala
-
Copia dla comunicaziun de süa cassa che atestëia les somes damanades por i paiamënc y le tëmp de contribut y copia di paiamënc fac por le tëmp de contribut damané.
Por ci che reverda i mituns adotá vál debojëgn da ajunté la copia dl provedimënt d' adoziun.
Por ci che reverda i mëndri en afidamënt vál debojëgn da ajunté na copia dl atestat relascé dal raiun sozial de competënza.
De tan é pa le contribut?
Somes mascimales anuales
Tl caje de prosecuziun volontara o de paiamënc previdenziai obligatori ti vëgnel retü cun le contribut regional ala porsona che fej domanda i contribuc previdenziai paiá en referimënt al tëmp por chël che al fej domanda, cina ala soma mascimala che ti speta proporzionalmënter al tëmp por chël che al é gnü fat domanda.
Tl caje de sostëgn dla previdënza complementara vëgn la soma che ti speta calcolada sön la basa dla soma mascimala che speta proporzionalmënter al tëmp por chël che an fej domanda, zënza bojëgn de degun paiamënt da pert dla porsona che fej domanda, tl respet di recuisic de regolarité contributiva, y vëgn paié diretamënter sön le fonds dla ponsiun dla porsona che fej domanda.
Sce le contribut regional vëgn damané por tramesdöes les formes dla ponsiun, ne pó la cuota de contribut conzedü por i paiamënc tl fonds dla ponsiun complementara a vigni moda nia jí sura le mascimal anual preodü por chësc contribut fora.
METEDE AVERDA
*: NB: Le contribut por l'assistënza por mituns nia autosufiziënc cun manco de cin agn speta ma cun na majera soma mascimala sce:
1. al é mituns dl om/dla fomena, dla porsona cun chëra che an é liá zivilmënter o dla porsona cun chëra che an vir o mëndri afidá a tëmp plëgn.
2. ai vir por le tëmp damané por le contribut cun la porsona che fej domanda y resultëia sön so zertificat anagrafich (tl caje de afidamënt pón ne tigní nia cunt dla situaziun anagrafica).
3. i mituns cun manco de cin agn n'é nia gnüs scric ite por le tëmp damané por le contribut a strotöres educatives y zëntri de porsones cun handicap.
Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara é da ciafé sön chësta plata internet.
Formulars
Previdënza y assëgn por la familia - Mudaziun dla modalité de paiamënt
Previdënza y assëgn por la familia
- Formulars
- Abänderung der Zahlungsmodalität [496 KB]
- Formulars
ASSE - Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara. é da ciafé.
- D’atres injuntes
- Verwaltungstätigkeiten und Verfahren [354 KB]
- D’atres injuntes
Misciuns di patronać dla Provinzia de Balsan
- D’atres injuntes
- Patronate [36 KB]
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 18/02/2021)
Ënt competëntASSE Agenzia por le svilup sozial y economich
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 83 18 (Elisabeth Brichta)
Fax: 0471 41 83 29
E-mail: aswe.asse@provinz.bz.it
PEC: aswe.asse@pec.prov.bz.it
Website: http://asse.provincia.bz.it/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui y vëndres dales 9:00 ales 12:00
Jöbia dales 8:30 ales 13:00 y dales 14:00 ales 17:30
Terminns
La domanda mëss gní ortiada cina ai 31 d'otober de vigni ann do chël dl contribut.
Te 6 mëisc dal termin preodü por paié ite volontarariamënter ci che n'ê nia ciamó gnü paié, stabilí dala cassa che á autorisé le paiamënt dl contribut volontar.


text:
151
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ü teremòt l' böta zó töta Mitilene e töta Smirne.
Nassimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Han Xuan, goernadùr de Chang Sha;
- Zhong Yao, ministro del règn Wei e pàder de Zhong Hui, mórt in del 230.
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Cavaj (VB)
Cavaj (nòm uficiàl in italian: Cavaglio-Spoccia) a l'è un ex cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 267 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 18,1 km² e ona densità de popolaziun de 15 ab./km².
El paes el se tröva in la Val Canubina . L'è tacaa ai cumün de Canöbi, Cürsel, Falmènte, Gür e 'l cunfina anca cunt el Cantun Tisin (cumün de Brissagh e de Cent Vai).
Del 2019 a l'è part del cumün de Val Canubina.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavaj (VB) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ina biera da mez liter custa 6.50 fr., ina servela 5,50 fr, in hot dog 6,00 fr. Ils pretschs per bler da mangiar e bleras bavrondas èn prescrits durant la festa. Sco quai che la presidenta da la festa da Cuira, Andrea Thür-Suter di, haja quai, tranter auter da far cun fairness. Uschia na dettia betg concurrenza tranter las uniuns.
In’auter aspect quai che pertutga las bavrondas è, che Heineken è in sponsur principal da la festa da Cuira. Uschia èn tuttas uniuns obligadas da vender Calanda sin lur stans.
Ins saja natiralmain pulit lià entras quellas prescripziuns, conceda Ivan Pradella, president dal club da ballape Gelb-Schwarz - in’uniun ch'è gia dapi onns preschenta a la festa da Cuira. Avant intgins onns avevan els empruvà da vender in’autra biera. Il comité d’organisaziun aveva dentant traplà els.
Ch’ils pretschs èn dapertut tuttina vesa Ivan Pradella dentant sco avantatg per las uniuns. Uschia na stoppian ins betg far quitads ch’ina autra uniun porschia il medem product pli favuraivel.
Purschida da chaussas spezialas
Las uniuns ch’èn preschentas a la festa da Cuira dastgan porscher chaussas unicas, chaussas spezialas. Uschia porscha il club da ballape Gelb-Schwarz gia dapi onns pizzoccheri. Tar products unics dastgan las uniuns era fixar sezzas il pretsch.
«Avais vus gia il bindel?»
RTR ha vulì savair da passants, sch'els cumpran u han gia cumprà il bindel cotschen - in bindel da solitaritad. Quel n'è betg obligatoric, duai dentant gidar a segirar la festa finanzialmain er en l'avegnir. L'entrada a la festa da Cuira resta però vinavant gratuita.
Durant la festa vegn il bindel vendì per 10 francs, en la prevendita per otg francs. Fin uss n'èn dentant betg anc vegnids vendids blers bindels. Tenor la presidenta da la festa da Cuira, Andrea Thür-Suter, hajan ins vendì in pèr tschient bindels. La finamira dal comité d'organisaziun è da vender 7'000.
RR actualitad 07:00


text:
Las autoritads vegnan a far part dal gremi american che controlleschia ils aspects da segirtad per ils Stadis Unids, rapporta l’agentura da novitads reuters. Finamira saja d'examinar las consequenzas da la transacziun da 43 milliardas dollars sin la segirtad dal provediment d’aliments per ils Stadis Unids.
I vul il consentiment da plirs gremis
Per la pli gronda cumpra d’ina interpresa chinaisa en l’exteriur ston uss plirs gremis da cartel dar lur consentiment. Decisiva saja tenor experts la posiziun da la cumissiun americana per investiziuns da l’exteriur en ils Stadis Unids (CFIUS). En quella èn tranter auters ils ministeris per finanzas, protecziun da la patria e defaisa. Normalmain n`è il ministeri d’agricultura betg da la partida.
Nagina posiziun dals pertutgads
Il ministeri d’agricultura e Syngenta na prendan betg posiziun en chaussa. Da ChemChina na datti tenor l’agentura da novitads reuters betg anc ina posiziun.
ChemChina ha entant prolungà il termin per inoltrar offertas per las aczias da Syngenta dal 23 da matg enfin ils 18 da fanadur. Vi da las cundiziuns da l’offerta na sa midia dentant nagut, ha ditg ChemChina.
RR novitads 08:00
Syngenta ed ils Stadis Unids
Syngenta fa en ils Stadis Unids affars davent da differents lieus. Il concern fa bunamain in quart da sia svieuta en l’America dal Nord. Là è el il pli grond vendider da pesticids ed ha ina rolla impurtanta sin il martgà da semenza.


text:
Radund 13% da tut ils pievels d'avieuls en Svizra n'han betg survivì l'enviern.
La perdita resta cunquai il terz onn en seria sin in nivel bass. Quai resulta da la retschertga da l'uniun tetgala dals apiculturs svizzers, Apisuisse. Dumandà èn vegnids 1'400 apiculturas ed apiculturs da la Svizra che tgiran 2'174 stans d'avieuls cun 23'075 pievels d'avieuls.
La stagiun d'avieuls da l'onn passà è però stada marcada d'ina racolta da mel bassa da record. En media ha mintga pievel producì passa 10 kilos mel damain. Quai surtut pervia da la primavaira fraida e bletscha suandada d'ina stad chauda e sitga.


text:
Spartacus
Spartacus (id.) 'l è 'n film stòric americàṅ dal 1960 ad Stanley Kubrick trat da 'l rumànś umònim 'd Howard Fast dal 1952 senegiâ par Dalton Trumbo. 'L à vins quàtar Prèmi Òscar.
Al regìsta ch'l iva tacâ a giràr 'l éra Anthony Mann che però dòp 'l è stâ mandâ a cà da 'l prudutōr e da Kirk Douglas ch'i aṅ tòlt a 'l sò pòst Kubrick ch'l iva bèla dirèt Douglas in dl'òpra Orizzonti di gloria ad tri an prima.
Custâ dódas migliòṅ ad dòlar, la pelìcula la 'n à pò purtâ a cà ssanta, al più grand sucès par la Universal in fiṅ a i tèmp 'd Airport dal 1970.
Sunt
In dal prim sècul prima 'd Crist, in dal muntàgni dla Lìbia, Spartaco (Kirk Douglas) al gh'à da stlar-as la schina a lauràr in dal mini di rumàṅ insém a chi àtar sćiàṿ. Dòp èsar stâ ligâ sóta 'l sōl parchè al s éra arvultâ, Lentulo Batiato (Peter Ustinov) 'l al tōś p'r andàr a cumbàtar cuma gladiadōr. P'r al fat ch'in di alenamènt al s fà valēr, a gh vèṅ sibìda na dóna ch'la daśvîṅ da la Britàgna, la Varinia (Jean Simmons), ma lò al n gh và minga a lèt a cumànd anc s'al s éra inamurâ dabòṅ.
Dòp èsar stâ custrét a cumbàtar p'r al divertimènt ad Marco Licinio Crasso (Laurence Olivier) e dal sò amìg Marco Publio Glabro (John Dall), Spartaco al s mét a cap dn'arvòlta cónt'r i rumàṅ.


text:
Perquai che dapli pazientas e pazients vegnan en la clinica pervi da la segunda unda da la pandemia da corona drova l'ospital universitar da Genevra urgentamain persunal supplementar.
Dumengia ha l'ospital universitar drizzà in appel ad anteriuras collavuraturas e collavuraturs en pensiun sco er a tals en congedi nunpajà. Vitiers tschertga la clinica er voluntaris per incumbensas medicinalas, da tgira u administrativas. I saja fitg probabel ch'i vegnia surpassà ils proxims dis il pli aut dumber da pazients da Covid-19 da la primavaira.
Probabel vegnia la quota maximala da 550 pazients da Covid-19 da primavaira a vegnir surpassada ils proxims dis. Tenor il directur da l'ospital Bertrand Levrat partan els dal fatg, ch'il dumber da letgs e dumber da persunas qualifitgads ch'èn responsabels per il pazients da Covid-19 vegn ad esser bler pli aut che la primavaira.


text:
Segl, Silvaplauna e San Murezzan pon entschaiver cun la planisaziun da la nova chasa da tgira Du Lac San Murezzan. Sco quai che la vischnanca da San Murezzan communitgescha vegn scrit ora ina concurrenza da project per l’entschatta d’avust e l’avrigl 2018 decida lura ina giuria tgenin project che vegn realisà.
Quai suenter che las vischnancas da l’Engiadin’Ota han questa primavaira decidi da renovar tant la chasa da tgira Promulins a Samedan sco era da bajegiar da nov ina chasa da tgira sin l'areal Du Lac a San Murezzan. Planisads èn mintgamai 60 letgs. Il chantun contribuescha radund quatter milliuns francs vid ils custs.
RR novitads 11:00


text:
I na dettia betg in conflict sin quest mund che n'haja betg da far cun minoritads e maioritads che na vegnan betg perina, declera il president da la fundaziun Convivenza Raoul Blindenbacher.
Dretgs che auters han betg
Minoritads cumbattan sin tut il mund per lur dretgs – dretgs che nus Rumantschs avain. Cun quai è il model rumantsch in exempel d'inspiraziun per la lavur da la Convivenza, cuntinuescha Blindenbacher che ha dacurt surprendì il presidi da la fundaziun. I saja inspiraziun cun chaussas che funcziunan, dentant er per chaussas che n'han betg funcziunà.
Nus na vulain betg exportar il «model rumantsch», dentant chattar inspiraziun en quel.
Ins stoppia però adina esser conscient, ch'ina soluziun che funcziuna en in lieu na stoppia betg esser la gista soluziun en in auter lieu. I sajan blers facturs che vegnan ensemen: da la geografia enfin la cultura.
Betg sfurzar
La fundaziun vul porscher ina plattafurma da dialog. Sur ils onns han ins ramassà bler savida ch'ins vul dar vinavant. Uschè organisescha la fundaziun Convivenza per exempel inscunters cun represchentants d'autras regenzas per mussar e dar inputs per schliar problems, di il vicepresident Romedi Arquint.
Giugar da magister è la faussa soluziun. Nus vulain mussar tge che fiss pussaivel.
Ins possia partir la savida, i saja però fauss da pensar ch'ins po sfurzar ad auters in sistem. Quai na saja mai la gista via per far in pass envers la convivenza da minoritads e maioritads.
Nua ch'els vegnan dumandads gidan els gugent agiunscha Arquint. Uschè collavureschan els per exempel era cun la confederaziun ni cun l'organisaziun da cooperaziun e svilup economic en Europa (OECD).
RR actualitad 08:00


text:
24 luglio 2019
Di Renata Giovanoli-Semadeni.
Ai é tanci modi da paragiär al café. E er tanci modi da ’l bear.
As al pò fär cun al filtar, scaldand l’aua e pö la lasciand filträr träs la Melitta giol bucäl.
As al pò fär cun la canta eposta, indua ca ’s met l’aua ent al toch sota e la polvra giüsta sura. Pö as pizza la plata e as specia ca l’aua la boia e al vapur al passa träs la polvra e al vegna sü sot forma da café pü o meno fort.
La polvra ca resta indree, la pò gnir droväda ent l’ort, par tegnir davent lan furmiga.
Sünt i munt i lasciävan al fondacc gionfond la canta e i slungävan gió l’aua sü sura diversan volta.
I noss veil incura ca i rastävan senza denc is pasciantävan quasi soma cun pan e café cun gió ün bun got da lac.
Ai é ciäsa indua ca as beif al café istantaneo er clamaa café svelt. As met ün o doi sdunin da polvra istantanea gió la tazza e as svöida l’aua buìda sü sura.
Er chilò ai é qualità pü o meno forta. E pö ai é l’Incarom, masdaa cun cicoria, ca già lan nossa nona la baveivan güsgent, anca da moda e ca vegn anca bevü in tantan ciäsa.
Ai é gent ca beiv al café neir e gent ca ai met gió lac o crema da café. Ai é ci ca met gió zücar e ci ca al la beiv mär e parfin ci ca al la preferisc cun gió la grapa…
In Italia i beivan l’espresso, al ristretto, al macchiato caldo o freddo, al corretto in tanci modi e natüralment, specialment la duman cun la brioche, i tönn al cappuccino.
Fär ün bun cappuccino l’é ün’arte. Al prüm da tüt i fann ün espresso e pö i scaldan al lac el punto giüst, dopo il svöidan ent la tazza cun abilità, formand ün disegn: ün cor o ün pom.
Ün dì am sé rivaa ent ün restorant indua ca ün giuan al vèa pena scumanzaa e laurär el bar. I eran dree e ai mossar e paragiär i diferent café e al parèa ca al vess capii.
Pö l’é rivaa doi turista e i àn cumandaa ün espresso senza caffeina e ün caffè americano.
Al poar giuan nu l’à pü capii nagot!


text:
Tgi na posseda betg in IPhone, in Ipod Touch u in auter apparat ch'ins po manipular cun la detta. Mo co funcziunan quels touchscreens insumma? Ch’il telefonin sa dapli che mo telefonar, quai savais vus segir. Interessant èn bain ils gieus che sa chattan sin quels u ch’ins po installar. E cun il nov telefonin dad Apple, igl iPhone 4S pon ins ussa schizunt discurrer. Funcziuna quai insumma?
Co funcziuna il touchscreen?
Ozendi ha prest nagin pli in simpel telefonin cun il qual ins po “mo” telefonar. Ils blers han in uschenumnà “smartphone” – quai vul dir sch’ins translatescha “in telefonin perdert”. Da quests datti da differentas marcas e cun differents sistems operativs (guarda chaistina giudim). Per mintga sistem datti lura era millis e millis d’applicaziuns da tuttas sorts ch’ins po installar. Saja quai gieus per sa divertir u lura era gieus cun quels ch’ins po emprender. Quests programins funcziunan per il pli era sin ils pitschens computers sco ils iPads.
Discurrer cun il telefonin
Dictar in text e dar cumonds al computer quai pon ins gia daditg. La tecnica per far quai n’è betg nova. Mo duvrada vegn questa pussaivladad anc betg savens. Quai pudess dentant sa midar. Cun il nov telefonin dad Apple – igl iPhone 4S han ussa blers questa tecnologia en giaglioffa. Funcziuna quai propi e co funcziuna quai insumma?
Emprender cun il telefonin
Magari fai dapli plaschair d’emprender cun ina applicaziun. Da quellas datti bleras e perquai datti qua dus tips.
Matematica
Far quint a chau – quai è bun per il tscharvè. Quants quints vegnis da far aifer ina minuta? Quai pon ins empruvar cun l’applicaziun “Rechentrainer Lite”.
Sistem: iOS*
Custs: gratuit (versiun simpla) 3.00 francs per ina versiun ch’ins po era inditgar la grevezza dals quints.
Link tar l'applicaziun, il link avra en ina nova fanestra
I dat sa chapescha era ina applicaziun sumeglianta per Android. La versiun simpla è gratuita fa dentant be quints da plus (adiziun) e minus (subtracziun), la versiun che fa era quints da gia (multiplicaziun) e parter (divisiun).
Sistem: Android*
Custs: gratuit (versiun simpla), 1.10 francs per la versiun cumplaina
Link tar l'applicaziun, il link avra en ina nova fanestra
Lingua
Tge linguas emprendais en scola sper il rumantsch? Tudestg u forsa gia englais? Per emprender pleds datti era bleras applicaziuns. Babbel.com porscha tranter auter applicaziuns per emprender tudestg, englais, talian, franzos. Ins po tadlar ils pleds e pledar suenter quels. Han ins pledà suenter endretg il pled vegn ins tar il proxim pled. I dat dentant era auters exercizis per emprender pleds en la lingua giavischada.
Sistem: iOS, ina versiun per Android è en lavur
Custs: gratuit
Link tar l'applicaziun, il link avra en ina nova fanestra
Gieus
Per sa divertir – e na betg studegiar massa bler – datti sa chapescha gieus.
Angry Birds – utschels vilads
Angry Birds è in gieu cun grond success ch’i dat tant per ils apparats mobils da Apple sco era per quels d’Android. Pors han engulà ils ovs dals utschels e quels ovs vulan ils utschels puspè survegnir enavos. Perquai èsi da sajettar ils utschels cun ina funda (Schleuder) sin ils bajetgs nua ch’ils pors èn sa zuppads. La finamira è d’eliminar tut ils pors. Il gieu ha plirs nivels.
Custs: gratuit
Sistem: iOS, Android
Link tar l'applicaziun iOS, il link avra en ina nova fanestra
Link tar l'applicaziun Android, il link avra en ina nova fanestra
Cut the Rope – taglia la suga
Tagliar la suga per ch’il rustg survegnia las dultscharias che pendan londervi. Quai è declerà simpel il gieu “Cut the rope”. Ma uschè simpel n’èsi lura tuttina betg. Igl è anc da rimnar stailas e laschar schluppar las borlas da savun. Igl è pia da studegiar bain tge ch’ins fa.
Custs: 1.00 franc
Sistem: iOS
Link tar l'applicaziun iOS , il link avra en ina nova fanestra
Link tar l'applicaziun Android, il link avra en ina nova fanestra
*iOS ed Android
Tar iOS ed Android sa tracta quai da sistems operativs. Tar il computer fiss quai Windows, Linux u Mac OSX. iOS è il sistem operativ per apparaturas da Apple, sco per exempel igl iPhone, iPad u lura era per igl iPod touch. Android è in sistem operativ per telefonins da bleras marcas da telefonins.
Nus avain laschà empruvar ora las collavuraturas ed ils collavuraturs da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha l'applicaziun SIRI ch'è sin il nov iPhone. Guardai sez sche SIRI chapescha tut ils cumonds u na.


text:
Sco quai ch’ils iniziants da differentas instituziuns culturalas scrivan en ina communicaziun, dettia quai ozendi bleras purschidas culturalas e sportivas. Savens na saja quai però betg pussaivel, d’avair la survista.
Differentas instituziuns preschentas
A l’emprima fiera culturala èn sa participadas tranter auter il Museum Regiunal Surselva, la chasa Stoffel da la citad da Farschno, Bagat, il teater rumantsch/tudestg per in public giuven e per famiglias. Mintga expositur ha gì ina maisa nua ch’el ha pudì preschentar sias purschidas. Mintga expositur ha era fatg in curt referat davart las purschidas.
Forsa era en autras regiuns
Ils iniziants da la fiera culturala speran, che la fiera culturala possia en il futur era vegnir manada tras en autras regiuns.


text:
40 pertschient dals Svizzers e da las Svizras sa senta era suenter las schluccadas sut stress. Quai mussa in studi da l’universitad da Basilea.
Durant il lockdown eran 50 pertschient dals participants da la retschertga online pli stressads ch'avant la crisa da corona. Suenter è la cumpart sa sbassada levet. Tar ils facturs da stress tutgan malsegirezza, novas cundiziuns da lavur e contacts socials che mancan.
Il studi mussa dentant er, ch'in terz da tut ils dumandads n'èn betg pertutgads dad effects negativs. Tranter quels sajan ina gronda part persunas sur 55 onns – pia er persunas or da la gruppa da ristg.
«Swiss Corona Stress Study»
La segunda runda dal «Swiss Corona Stress Study» da l'universitad da Basilea ha resguardà il temp dals 11 da matg fin il prim da zercladur. Var 10'000 persunas èn sa participadas.
Dapli persunas cun grevs simptoms da depressiun
La cifra auta fa er surstar il manader dal studi, Dominique de Quervain. Sco ch'el ha ditg envers SRF hajan ins pudì quintar plitost cun in regress. I saja dentant impurtant da tegnair en egl e da reagir er sin ils problems psichics. Dapli stress sappia numnadamain manar tar sintoms da depressiun. Avant il lockdown hajan var 3% da la populaziun gì grevs sintoms . Tenor la pli nova retschertga sajan quai 12%.


text:
Ina gronda part da la surfatscha dal chantun Grischun sa chatta sur il cunfin dal guaud. Là vivan blers animals ed era plantas, e quai sur onn, tar tut las temperaturas.
Nus lain mussar, tgi che viva sin questa autezza e co els pon surviver.
L'exposiziun «Buns survivents» mussa, tge animals e plantas che vivan en il territori alpin e co els survivan en questas autezzas.
8'000 visitaders damain che l'onn avant
La finamira da las exposiziuns spezialas è tranter auter da carmalar visitaders en il museum. L'onn passà n'è quai dentant betg gartegià. Il 2018 ha il museum pudì notar radund 27'000 visitaders, l'onn 2017 eran quai anc passa 35'000. In dals motivs è stà la stad da chaliras cun bler sulegl.
Tenor il directur dal museum Ueli Rehsteiner saja dentant era l'exposiziun durant la stad cun il tema nitrogen, betg stada ina che haja attratg blers visitaders. La digren da visitaders na saja dentant nagin problem. Il trend sur plirs onns saja anc adina positivs.
RR actualitad 17:00


text:
Tar las protestas da massa dals «Gilets jaunes» hai dà plirs cravals tranter demonstrants violents e la polizia. Tenor la polizia hai dà passa 260 blessads – tranter quests radund 40 policists. Tenor il minister da l'intern Christophe Castaner ha la polizia entant arrestà passa 1700 persunas. En l'entir pajais sajan tenor indicaziuns da la regenza 31'000 persunas sa participadas a las demonstraziuns.
Il president Emanuel Macron ha annunzià da s'exprimer l'autr'emna davart ils custs da viver creschents en Frantscha. Il punct central ch'ils demonstrants van sin via.
Cravals ed arrestaziuns a Paris
A Paris ha la polizia impundì gas lacrimogen, vehichels armads e squittas d'aua cunter ils demonstrants. Sin maletgs èn da vesair autos che ardevan en il center da la chapitala. Tenor indicaziuns da reporters hajan plirs demonstrants empruvà da da metter en fieu il grond negozi da luxus «Publicis».
Concept da segirtad extraordinari cun 8000 persunas
Tenor il primminister franzos Édouard Philippe è stà en vigur in concept da segirtad extraordinari per separar ils demonstrants paschaivels dals randaladers. Gia oravant aveva Philippe annunzià in dispositiv cun radund 8000 persunas en l'entira Frantscha. Per l'emprima giada èn stads en acziun tar protestas dals «Gilets jaunes» era vehichels armads. La polizia ha er perquirì sistematicamain tastgas e satgados da demonstrants.
278 arrestaziuns gia avant las protestas
Gia avant las protestas annunziadas dals «Gilets jaunes» per sonda, aveva la polizia arrestà 278 persunas. Las persunas sajan colliadas cun ina gruppa che haja preparà violenza cunter persunas u devastaziun da chaussas, argumentescha la polizia.
Demonstraziuns er en Belgia e Pajais Bass
A Brüssel, la chapitala da la Belgia, èn la sonda medemamain passa 100 persunas vegnidas arrestadas. La gronda part da quellas persunas era gia vegnida prendida en fermanza da polizia avant las demonstraziuns – sco mesira da prevenziun. Var 400 persunas èn tenor indicaziuns da la polizia sa participadas a las manifestaziuns a l'ur dal quartier d'Europa. Intginas d'ellas hajan attatgà la polizia.
En ils Pajais Bass han la sonda pliras tschient persunas manifestà cunter il foss tranter paupers e ritgs che daventia adina pli gronds. Ils demonstrants han pretendì che la regenza conservativa dal primminister Mark Rutte sa retiria e ch'il pajais sortia da la Uniun Europeica.
RR novitads 11:00


text:
En in enquista tar 16'000 persunas en Svizra èn 71% s'exprimids per in scumond da la burca en l'entir pajais. Er 10 cusseglieras e cussegliers guvernativs sustegnan in scumond. Quai rapportan las gasettas «SonntagsZeitung» e «Le Matin Dimanche».
Nagin «foss dal rösti»
Il sustegn per in scumond è en la Svizra franzosa e la Svizra tudestga quasi tuttina grond cun 70 respectiv 72%. Questa primavaira aveva ina gruppa enturn il cusseglier naziunal da la PPS, Walter Wobmann lantschà ina iniziativa populara per in scumond da purtar in vel.
RR novitads 6:00


text:
François Debluë è naschì l'onn 1950 a Pully (VD). Suenter ses studi da litteratura a l'Universitad da Losanna, è el stà activ sco docent da franzos. El contribuescha a differentas revistas litteraras en Svizra ed a l'exteriur. L'onn 2004 ha el survegnì il premi Schiller per sia ovra da vita. El viva a Rivaz (VD).
«La Seconde mort de Lazare»
Tge è capità cun Lazarus? Questa dumonda persequitescha François Debluë en La Seconde mort de Lazare. Il resurregì ha stentas e fadias da levar da mort en vita. Sco autur da romans, sco cronist e sco poet perscrutescha Debluë quai che na vegn betg ditg en ils texts biblics per s'occupar da la culpa dal survivent e da la solitariadad da la vita umana. Ses raquint simpel è structurà en chapitels curts. El è scrit en in stil cler che lascha plazza a la quietezza e che restituescha cun finezza las veglias cuntradas ed ina epoca dals ritmus plauns.
Éditions l’Âge d’homme, Lausanne, 2019
ISBN 978-2-8251-4771-9


text:
Quest'emna nova ha purtà naiv nova en bleras regiuns da la Svizra. Perfin giu la Bassa èsi stà tscha e là alv oz a bun'ura. Dentant hai il pli savens gì ina cuverta da be in fin dus centimeters en il chantun Berna, fin quatter en il Son Gagl. Las proximas trais notgs portan plinavant schelira.
Fin uss buffa la bisa e pudess chaschunar stemprads enturn il Lai da Genevra. Meteo Svizra spetga ch'il vent sa quieta pir en il decurs dal mardi. Gia avant vegnia dentant sitg, ha ditg in pledader a l'agentura da novitads Keystone-SDA.
Problems per la puma
Il di or s'augmentan las temperaturas fin gievgia zic a zic da 7 fin 10 grads, las notgs dentant vegnan fraidas cun fin 4 grads sut nulla. Quai pudess daventar in problem per l'agricultura. Suenter ch'i ha gist dà notgs da fradaglia pudessan quellas che vegnan chaschunar donns serius, ha ditg Beatrice Rüttiman, pledadra da l'uniun da pumicultura Swissfruit. La situaziun da l'aura saja il mument tendida. Per trair ina bilantscha saja dentant memia baud. Las culturas sajan sviluppadas fitg different, tut tenor regiun.


text:
L'auta cifra d'infecziuns novas confermia ina midada da tendenza e quella cifra stoppia exnum puspè ir a funs. Quai ha il directur da l'Uffizi federal per sanadad BAG, Pascal Strupler ditg al Point de presse a Berna.
Nus stuain uss midar en il proxim gir.
Ils experts da la Confederaziun quintan, ch'il dumber da cas s'augmenta vinavant. 10% da tut las infecziuns sajan «infecziuns importadas» – pia persunas ch'èn s'infectadas en l'ester.
Finamira: armonisaziun tranter ils chantuns
Durant la situaziun speziala sajan ils chantuns responsabels per far frunt a la pandemia. Quels sajan conscients ch'il dumber da cas novs stoppia puspè tschessar. Intgins chantuns hajan gia introducì mesiras pli rigurusas. Il mument saja il BAG vid tschertgar soluziuns ensemen cun ils chantuns.
I dovra entant reglas unitaras e reglas che n'èn betg cuntradictoricas.
Proposta: Obligatori da mascras en butias
Il mument propona l'uffizi federal d'introducir en l'entira Svizra in obligatori da mascras en butias. Il mument vala l'obligatori sulet per il traffic public en l'entira Svizra. Intgins chantuns han gia introducì l'obligatori er en butias.
Ina pussaivladad fiss er dad introducir in obligatori da mascras per tut ils lieus accessibels a la publicitad.
Essenzial saja vinavant, ch'ins controllia las datas da contact e ch'i dettia reglas cleras davart il dumber maximal da persunas per exempel en clubs u restaurants. Vinavant saja impurtant da tegnair distanza e da lavar ils mauns.


text:
Kriechenwil
Kriechenwil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 411 abitant.
El cumün de Kriechenwil al se tröva a una altitüden de 530 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bösingen (FR), Ferenbalm, Gurmels (FR), Kleinbösingen, Laupen, Ulmiz (FR).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Kriechenwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1353 col nom de Digki.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official website
- Dubler, A-M: Kriechenwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2004-10-29.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Kriechenwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Giorgio Sassi
Un blog di scritti, idee, pensieri e appunti
…dal mè libar “I balóss” - I cinch stèll
La Buteghéta la funziunäva änca cume Traturìa, la säla da pränz l’eva la cüsìna da cà: un tävul l’eva par la famìlia, i parènt e i amìs; l’ältar par i Cliènt… cun la ‘C’ maiüscula, parchè lur pagävan, quest chì al vegnìva ciamaa ‘tävul a mangé’, a la francésa, ’na nustalgìa dul padrûn.
Quell che và da móda incö - nul Quaräntasètt - l’eva già stai metüü in pratica. Se ga füss chì ul Sènza-Bärba l’avrìa ’me minim pretendüü i ‘diritti d’autore’… eh già! Ul ‘slow food’ l’avéva inventaa lü d’intésa cun tri sóci.
Disévan: “La magiûr pärt dul mangià al vegn dal Ciel… bisógna savé vèrd i brasc e la bóca al mumènt giüst!”.
Purtà in tävula e mangià la früta e la verdüra dul tó órt o, cun l’aiüt di sóci, da quii visìn; i cunìli o i püi dul própi pulee o, ’me sura!
Furnidûr uficiäl du la Cà l’eva ul Lisändar: l’eva lü ch’al detäva la cadènza da cèrti piatt segûnd la stagiûn.
In primavéra latüghìn, cicória, pisacän, po’ erbett, carótul e se capitävan in män änca spärg selvädigh e mìa. Se ’na quäi galìna, óca, pulìn o cunìli scapävan dai pulee visìn, l’eva lü, par cäs, a truvài!
In estaa tumàtis, peverûni, fasö, süchett, melanzàn, cücümar, curnitt, pómm da tèra; pórr o spinazz cunt i öv in cereghett, ris cun l’erburìn o cunt i urtìgh, minèstrûn a manéta, minèstra da ris cun ’na fresa d’ai e un pu da lärd; se i arburèll evan in frega o sa riüsìva a purtà a cà ’na quäi tènca, un lüsc o i gämbar täntu mei… la Traturìa la tacäva là ’na stèla.
Dô cun l’anguìla in ümid cui fasö o cunt i erbiûn e la pulènta!
A la duméniga gh’eva ul lèss, quäsi sèmpar da vaca, cun la mustärda; la cärna in ümid cunt i pómm da tèra; i perdee di püi o ul fidigh da vaca - ul purscèll al custäva püsee - in ümid cunt i scigóll…
Po’ gh’evan i piatt sü urdin, par quisti i Cliènt duvévan prenutà e specià la venûta dul mumènt giüst: la män lunga dul Lisändar. Alûra sa pudévan mangià faraón, germàn, capûn e tücc i ältar urdinatiiv…
L’eva stai ul Sènza-Bärba a inventà la famûsa ‘faraona a la creta’… In un cantûn dul curtìl gh’eva sèmpar un mügett da tèra crea e i fiuritt ga pisävan sü par tegnìla ümida: la buntà la vegnìva própi da quell!
(prima pärt)
Nuèmbar, G. Pascoli
Lüsiss l’äria, ul Su l’è inscì ciär
che te cercat anmô i mugnägh in fiur,
e nul cör te gh’heet ul sentûr
dul prunbiänch amär…
Ma secch l’è ul lazarìn, e i stechii piänt
da negar riflèss segnan ul serèn,
e vöi ul ciel, e büs al pee sunänt
al suméia ul terèn.
Silènzi, intûrna: dumà ai ventaa,
te sèntat luntän, da giardìn e órt,
un burlà-giô fragil di föi. L’è l’estaa,
fregia, di mórt.
Se la penûsa sustänza du la mè cärna la füss pensér,
l’ustìl distänza la fermaress mìa ul mè andà,
parchè a dispètt dul spazi, mi sarìa traspurtaa
dai cunfìn püsee luntän, là dua te seet ti ver.
Impurtaress mìa che ul mè pee al calcass
änca la püsee distänt tèra luntàna da ti,
parchè l’agil pensér al värca e tèra e mär e sass,
nul tèmp ch’al basta a pensà un póst visìn a lì.
Mah, ma màza ul pensér che mi sun mìa pensér
par pudé traversà lungh distänz quändu ti te seet asènt,
po’, parchè sun cumpóst in lärga pärt d’aqua e da tèrr,
devi culmà i cómud dul tèmp cunt i mè lamènt.
Traènd föra, da inscì pedänt elemènt,
se mìa gróss lacrim, indìzi dul dulûr che gh’emm dènt.
Al sarà mäi che meta impedimènt a l’üniûn
da dô anim fedel, l’amûr l’è mìa amûr
s’al müta quändu nu l’ältar al tröva ’na delüsiün,
o se l’è prunt a turnà indree quändu l’ältar l’è pü un fiur.
Oh no, l’è un faro sèmpar fìss
ch’al dómina i tempèst sènza mäi vacilà;
lü d’ógni bärca vagabûnda l’è la stèla che lüsiss,
ul valûr du la quäl sa cugnóss mìa, ma l’altéza la sa pô misürà,
l’amûr l’è mìa ul paiàsc dul Tèmp, änca se i labar e i ganass
a pàsan sóta la sûa mesûria da gradass,
l’amûr al cämbia mìa cunt i ur, cunt i setimàn o cunt i vizi,
m’al düra in etèrnu fin al dì dul giüdìzi:
se quest l’è un erûr e cuntra mi al sarà pruvaa,
alûra mi hoo mäi scrivüü e nisün óman l’ha mäi amaa.
(Sunett CXVI)
(Scèspir, Sunett desnöv)
Spunta i artìli dul Leûn o Tèmp divuratûr
e fa’ che la tèra l’ingerìsa i sò stess creatür,
strepa dai ganass du la Tigr i güzz zann,
brüsa nul sò stess sängh la Fenìs dai tänti ann.
Scämbia nul tò curs i stagiûn trist e festûs,
o Tèmp dal pee curidûr, fa’ quell ch’al fa viv
ul mund cun tütt i sò ’spetatìv,
ma ta pruibìsi un delitt fra i püsee udiûs:
riga mìa la bèla frunt dul mè amûr cunt ul pasà di ur,
tracia mìa rügh cun la tûa péna sènza culûr,
lasal, nu la tûa cursa, inviulaa ’me campiûn
da beléza par i prósim generaziûn.
Fa’ änca da pesc, vecc Tèmp, a dispètt di tò schèrz,
ul mè dilètt al vivrà, eternamènt giuin, ni mè vèrs.


text:
Restauraziun
La restauraziun da material sonor sa limitescha unicamain al nivel dal cuntegn, quai vul dir dal sun stess, e n'implitgescha betg sco in autras domenas, sco per exempel tar la fotografia o stampa, era ina restauraziun a nivel dal object fisic che porta il cuntegn.
La Fonoteca ha dus studios da restauraziun equipads cun tut las apparaturas necessarias per pudair realisar differents tips da restauraziun (vair sutvart). La Fonoteca na fa dentant betg da sai or intervenziuns tecnicas che altereschan il sun original d'in portatun.
ls dus tecnicists qualifitgads, ch'èn responsabels per las intervenziuns, ston sa tegnair per mintga incumbensa als "Princips da copiatura e restauraziun" publitgads sin questa pagina. Per optimar sia lavur utilisescha la Fonoteca per part sistems automatisads.
Las intervenziuns da restauraziun pon vegnir classifitgadas en duas categorias principalas: intervenziuns tecnicas ed intervenziuns artisticas.
Sut restauraziun tecnica chapeschan ins principalmain la reducziun u l'eliminaziun da disturbis tecnics (schuschuris, clics, pop, euv.) ch'èn normalmain ina consequenza dal diever e dal consum dal portatun original. Quest tip da restauraziun n'alterescha betg il sun en sai e mantegna la qualitad e las caracteristicas sonoras da la registraziun originala.
Sut restauraziun artistica chapeschan ins percunter ina intervenziun pli marcada cun finamiras diversas ch'il client definescha en l'incumbensa. Las raschuns per tscherner quest tip da restauraziun pon esser commerzialas, scientificas u autras.


text:
En la sessiun dal december 2019 ha il Cussegl grond incumbensà la regenza, d’adattar il proceder da consultar online las datas dal cudesch funsil. Dapi il 2015 vala en il Grischun numnadamain ina limita da tschintg dumondas a di per chattar ora tgi che posseda in bain immobigliar. Dentant sulet quellas ch’ins po consultar senza stuair cumprovar in interess.
Lescha federala cumonda
Uss respunda la regenza a l’incumbensa dal Cussegl grond e fa attent che la pretensiun d’abolir dal tut questa limita cuntrafetschia al dretg surordinà. La lescha federala prescriva ina protecziun da consultaziuns en seria.
Perquai propona la regenza grischuna da lubir 50 consultaziuns a di. Ella ha uss avert la consultaziun per il sboz d'ina revisiun parziala da la lescha.


text:
Schweizer haja gì invista a differentas actas ed haja examinà il cas ensemen cun gronds spezialists dal dretg penal da corrupziun.
I ha dà differents cumpigliads en la vischnanca, en l’interpresa e forsa era dal chantun che han propi tratg niz persunal ord quest “deal”
Tgi exact che haja profità a moda na correcta, quai n’ha Rainer J. Schweizer betg vulair dir. I saja chaussa dals uffizials dad uss examinar il cas.
Indecis per corrupziun sajan oravant tut il pretsch da vendita che saja stà bler memia bass. La vischnanca haja investì dapi ils onns 80 da quai da 30 milliuns francs en il hotel e la terme. Ch’ella venda alura l’interpresa per sut il stritg 1,7 milliuns francs, quai na saja betg da declerar auter che cun corrupziun.
Rainer J. Schweizer era vegnì engaschà dad in gruppa che crititgescha la vendita dal hotel e da la terme.


text:
Las 11 vischnancas dal chantun Zug eran sa defendidas ord da motivs da la protecziun da datas da dar a las partidas politicas las datas da las burgais giuvens e dals novdomiciliads.
La dretgira administrativ n’è betg da medem avis. Tenor ella ha reclama politica in «intent ch’i vala da proteger e ch’è ideal». Ord quest motiv saja quai en proporziun da dar vinavant las datas, scriva la dretgira en sia decisiun.
Reclama politica n’è nagina reclama
L’impuls per il cas giuridic è stada in’acziun da reclama da la PPS dal chantun da Zug. Per las elecziuns federalas 2015 aveva la partida fatg a tuttas vischnancas la dumonda da trametter las indicaziuns da giuvens novdomicilads e da la generaziun veglia feminina.
Nagina vischnanca auter che Oberägeri vuleva dar las datas da lur abitants a la PPS. Sinaquai è sa PPS sa vulvida a la regenza da Zug. Lezza era da medem avis sco las vischnancas ed ha dà in chanaster a la partida.
Il president da la PPS da Zug Thomas Aeschi ha lura protestà tar la dretgira administrativa. El ha argumentà che publicaziuns politicas na sajan effectivamain nagina reclama. A quest’argumentaziun ha la dretgira uss dà ses consentiment.
RR novitads 17:00


text:
Per las elecziuns dal parlament naziunal vul la partida-mamma dals Verd-liberals che las partidas chantunalas aspireschan colliaziuns da glistas cun las partidas da mez – la PCD e la PBD. Quai dess dapli daners en cassa. Per la Partida verd-liberala grischuna faschess in'autra colliaziun dentant dapli senn, numnadamain cun la sanestra. Lura mancassan dentant daners impurtants en la cassa, di Gaudenz Bavier, il president da la Partida verd-liberala grischuna envers il schurnal regiunal da radio SRF.
Sche nus avain 60'000 u 40'000 francs en cassa, sche lura è quai decisiv. Ord questa vista è mintga franc impurtant per quest cumbat electoral.
Motivar gea – metter sut squitsch na
Il secretari general da la Partida verd-liberala svizra, Michael Knöpfli ha declerà ch'ils daners duain sulet motivar dad ir en questa direcziun, dentant betg metter sut squitsch. Las partidas chantunalas possian la finala decider sezzas.
RR novitads 06:00


text:
Ciment
Con ciment s'intend ona varietà de materia de costruzzion, cognossuu anca 'me ligant idraulegh, che se vegnen messedaa con l'aqua i desviluppen di proppietà adesiv.
La pasta del ciment (fada de ciment mes'ciaa con l'aqua), la vegna doperada 'me ligant, mes'ciaa su con materiai tant 'me la gera o la sabbia.
A mes'cià el ciment con di olter materiai, se tiren foeura olter materiai ben doperaa in de l'edilizzia, tant 'me la molta (con la sabbia) e 'l ciment armaa (con sabbia, gerett e gera).
El ciment l'è on material bell antigh, cognossuu almanch a partì del III millenni prima del Signor.


text:
Tremissis da Carl il Grond, probablamain 773
Cur che lavurants
han siglientà la primavaira 1904 in bloc da grip per construir la via vers
Glion, han els chattà – en ina sfessa – in stgazi cun munaidas d'aur e
d'argient sco er cun cliniez. Svelt èsi stà cler che quai stoppia esser in chat
dal tuttafatg extraordinari or dal temp medieval tempriv. La cumposiziun dal
stgazi cun munaidas da gronds territoris da l'Europa e schizunt da l'Africa dal
nord mussa, quant extendidas che las relaziuns economicas eran da quel temp. La
munaida d'aur da Cuira, ch'è exponida qua, è l'object magnific da quest stgazi:
I sa tracta da la munaida la pli veglia ch'è vegnida producida en il
Grischun. Ella è battida en num da l'imperatur Carl il Grond.
Suenter ch'ils
Romans eran puspè sa retratgs da la Rezia il 5avel tschientaner, è
creschida l'influenza or dal nord francon. Edifizis sacrals temprivs mussan che
la cretta cristiana sa derasava qua. Cuira aveva in uvestg, ch'è derivà durant
300 onns mintgamai or da la schlattaina dominanta en Currezia: ils Zaccons
e Victorids.


text:
I organs dl’Euregio
I Presidënc dl’Euregio Tirol-Südtirol-Trentin (da man ciampa: le Presidënt dla Provinzia autonoma de Trënt Maurizio Fugatti, le Presidënt de Tirol Günther Platter, le Presidënt dla Provinzia autonoma de Balsan Arno Kompatscher) tratan la presentaziun dl program dl govern dl’Euregio 2019-21; sentada dla Junta dl GECT, 14.11.2019 a Alpbach. © Land Tirol
Le Consëi dla Provinzia Autonoma de Balsan, Le Consëi dla Provinzia Autonoma de Trënt y le Consëi dl Land Tirol á bele tl 1998 fat fora da renforzé la cooperaziun interregionala danter chisc teritori tl cheder de na Euroregiun. Tl 2009 ân spo fat n vare implü devers dl dagní. La sentada dles trëi assembles legislatives adöm â damané i governs provinziai da ti dé al’Euregio na forma iuridica nöia meton jö la strotöra istituzionala che ess caraterisé le GECT “Euregio Tirol-Südtirol-Trentin”.
La strotöra dl’Euregio é dada dant dai Ac costitutifs (Convenziun y Statut). Chisc ac é gnüs sotscric dai trëi Presidënc ai 14 de jügn 2021 tl Ciastel Thun (Trentin). Les bases dl’Euregio vëgn tratades te n ciamp a pert tl sit web dl’Euregio.
Le Statut dá dant la manira da lauré y les competënzes di organs, y implü sciöch’al vëgn tut les dezijiuns. I organs dl’Euregio é:
- l’Assemblea
- la Junta
- le Presidënt/ la Presidënta
- le Secreter General/ la Secreteria Generala
- le Colegium di revisurs di cunc
L’Assemblea é metüda adöm dal medemo numer di rapresentanc dles assembles legislatives y dles Juntes. Tl esecutif él i Presidënc y n ater rapresentant dles Juntes. Tl organ legislatif él i presidënc di Consëis provinziai y n ater rapresentant di Consëis provinziai.
La manira sciöche l'Assemblea é metüda adöm respidlëia da öna na pert l’avalianza danter l'esecutif y le legislatif, y dal'atra pert éra l’espresciun dl’avalianza danter i trëi teritori. L'Assemblea á trëi funziuns prinzipales: ara ti dá dant al GECT les diretives por ch’al ti vais do a sü obietifs, ara controlëia che i obietifs sides gnüs arjunc y aprovëia le bilanz.
La Junta é metüda adöm dai trëi Presidënc. Ara deliberëia le program y dötes les ativités dl’Euregio. Implü se dá la Junta jö cun dötes chës chestiuns, che ne vëgn nia tratades dai atri organs y ara tol dötes les dezijiuns che é debojëgn por che le GECT pois lauré bun.
Un di trëi Presidënc dles Provinzies é le Presidënt dl GECT. L’inciaria vëgn baratada jö dales trëi Provinzies vigni dui agn, por ti dé le medemo pëis ai mëmbri. Le Presidënt é le rapresentant legal dl GECT y á chisc compic:
- al chërda ite y mëna la Junta, y mët jö l’ordin dl de;
- al ti porta dant al’Assemblea le bilanz economich preventif de un n ann y de deplü agn y les ativités dla Junta;
- al ti porta dant ala Junta le program de laur anual.
La Junta y le Presidënt se joa de n secreter general da mëte a jí les ativités. Vigni Provinzia ti mët a desposiziun n rapresentant al secretariat general dl’Euregio, cun sënta a Balsan. Le funzionar o la funzionara dla Provinzia mëmbra inciariada cun la presidënza, tol sö ince les funziuns dl Secreter general o dla Secreteria generala. Les ativités dl GECT vëgn coordinades dal Secreter general, assistí dai rapresentanc dles atres döes Provinzies. Al tol dötes les dezijiuns do avëi consulté le directorium dl secretariat general. Le Secreter general o la Secretaria generala á, danter l’ater, chisc compic:
- al arjigna ca les sentades dla Junta y dl’Assemblea;
- al dëida le Presidënt te sües funziuns;
- al ciara che les deliberaziuns dla Junta vëgnes portades a fin cun la colaboraziun dles strotöres aministratives di mëmbri.
Le secretariat general vëgn daidé da n secreter e da d’atri colaboradus che dëida i responsabli da realisé i proiec dl’Euregio. N Colegium di revisurs di cunc controlëia la gestiun finanziara y economica dl GECT y la porta dant.
En gaujiun dl’EuregioLab2020 él gnü lauré fora na reforma dla Convenziun y dl Statut. Le fin ê chël da trá ite ciamó deplü la popolaziun, i comuns y i parlamënc litá. La sotscriziun di Statuc nüs, che gnará a s’al dé en gaujiun dl De de Tirol 2021 a Alpbach, portará tröpes mudaziuns tla strotöra istituzionala dl’Euregio. Tl 2021 garál daurí ince a Desproch y Trënt ofizi de coordinamënt Euregio, por che l'Euregio sides ciamó plü presënta ti trëi teritori. Cun la reforma dl Statut dess l’istituziun Europaregiun, che festejëia tl 2021 so diejim aniversar, ester ciamó plü arjignada ales desfides y inovaziuns di diesc agn che vëgn.


text:
Maria Luiggia
Artìcol in dialètt pramsân
Maria Luiggia (Maria Luisa d'Asburgo-Lorena in italian) (Vièna, 12 dzémbor dal 1791 - Pärma, 17 dzémbor dal 1847), fjóla 'dl imperatór d'Austria Francèsc II, l'è städa imperatrice 'd Fransa (cme mojéra 'd Napoleón) e pò par 31 an duchèssa 'd Pärma.
Vitta[modifica | mudéfica la surzéia]
Nasuda a Vienna, primma fjóla 'd Francèsc II, dal 1810 l'à spozè Napoleón anca s' l'era sempor stè nemigh äd la so genta. L'è andäda a stär a Parigi, e dal 1811 l'è dvintäda mädra 'd Napoleón II.
Dal 1814, quand so marì l'äva bél e perdù la coron'na, l'è tornäda a Vienna col sò putén e né lè né lu j an mäj pu vist Napoleón. Al Congrés äd Vienna (1815) l'à deciz äd restaurär al duchè 'd Pärma, mo inveci 'd mandärogh i Borbón cme primma 'd la rivolusjón franceza, i gh' l'àn dè a Maria Luiggia, ch' l' è dvintäda la primma duchèssa int' la storia 'dla citè. Lè l'è andäda a stär a Pärma, mo sò fjól i l'àn oblighè a restär in Austria, indò i gh'àn cambiè al nòmm (Francèsc) e l'è mort ch' al gh' äva solament 21 àn: la duchèssa l'è poduda andär a catärol solament ch' l' era bél e drè a morir.
Maria Luiggia, dòpa che so marì l'era mort a Sant'Elena, la s'era spozäda (mo miga uficialment) col cont äd Neipperg (al sò ministor di afär forestier). J àn avù quator fjól: du putén e dò puten'ni; mo du j én mort molt prest. Dòpa l'è mort anca Neipperg è pu in là l'è la s'è spozäda na tersa volta, con Charles-René de Bombelles, sensa aver pu 'd disendensa.
Lè l'è morta miga tant vécja dal 1847, che la genta 'd Pärma la gh' vrèva ancòrra bén, anca s' l'era n' austriaca e a gh'era bél e in gir 'd la grand'aria äd rivolusjón. Dal rest, quand dal 1831 i Arzàn i s'eron rivoltè contr'al sò duca, Maria Luiggia la gh'äva avù paura ch'a sucediss quel anca a Pärma, mo no n'era pò capitè quazi gnent d'importansa.
Còl ch'l'à fat a Pärma[modifica | mudéfica la surzéia]
Al dì d'incó, Maria Luiggia l'è pu arcordäda e stimäda dai Pramzan lè che tutt j òmm ch'i àn regnè in citè. L'à finansjè di ospedäl; l'à fat fär i pont dal Taro e dal Nure; l' à fondè al Teator Regio (ch'ai sò temp,dal 1829, al s'ciamäva Ducäl),al Conservatori, la Biblioteca Palatina,al marchè 'd la Giära (Beccheria); l'à vert a tutt còj ch'i vrèv'n inträr al Parc Ducäl. Ancòrra adésa la citè la gh'manda di fior tutt j an a Vienna par decorär la sò tomba (int' la cripta di Capucén).
Ma anca l'è la gh' äva al so difét: a gh' piazèva bombén la muzica (al so méstor l'era stè Ferdinando Paer); la sonäva bén al piano; l' äva ciamè a Pärma par färogh comandär l' orchéstra Paganén (Niccolò Paganini); l'era inamoräda dilj òperi äd Blén (l'è par còst che la primma opera cantäda al Regio l'è städa la Zaira 'd Blén); mo la n'à mäj capì la blèssa e l'importansa 'd la muzica 'd Giuseppe Verdi, ch' l'era pò un citadén dal so duchè e che dòpa al gran sucés dal Nabucco al gh'à dedichè I Lombard. Mo lè, la n' l'à mäj volsù invitär a scrìvvor quél p'r al Regio.
Cozlen'ni curiozi[modifica | mudéfica la surzéia]
Maria Luiggia, ch'la parläva méj l'italian e il francez ch'al todèsch, l'äva imparè acsì bén al dialètt ch' l'era bon'na 'd scrìvvor dil poezii in pramzàn.
A Pärma gh'è tutt un muzeo dedichè a Maria Luiggia, ciamè in italian Museo Glauco Lombardi dal nòmm dal fondator. Gh'è dentor so quanti cozi ch'i eron proprietè 'd la duchèssa, il sò lètri, al sò vestì da spóza, di quador e via discorendo


text:
Suenter la matura ha il giuven hockeyan engiadinais Marc Camichel fatg midada en il Tessin. L’emprima stagiun ha el anc dà tar l’elita dal HC Lugano. Alura è el vegnì tramess a Biasca tar l’equipa partenaria dals Ticino Rockets en la Swiss League. Da là ha el midà a Pruntrut tar il HC Ajoie. El aveva in contract per la stagiun vargada, cun l’opziun da pudair prolungar quel anc per ina stagiun. Cun Ajoie è Camichel vegnì campiun en la Swiss League. Il medem mument ha Ajoie pudì turnar suenter varga trenta onns en la liga pli auta dal hockey svizzer, en la National League. Ajoie fa quest pass dentant senza Marc Camichel. L’equipa n'ha betg fatg diever da l’opziun e Camichel stat uss qua senza contract.
Focus sin la professiun?
Marc Camichel di dals trais onns ch'el ha dà en la Swiss League, che quels n'eran betg be bels. El ha vis er l’autra vart dal sport da professiun. Il squitsch da stuair mussar mintga di prestaziun, la concurrenza cun ils cungiugaders per ina plazza en il cader, u ils viadis la notg suenter las partidas encunter las equipas dal Vallais cun il return a chasa la damaun baud. Pervia da tut quels motivs as fa Camichel uss la dumonda: vi jau quai er en futur? Sun jau pront da far quai era en futur? U vuless jau cumenzar cun mia carriera professiunala?
Anc betg decidi
Da principi n'excluda Marc Camichel betg la pussaivladad da cuntinuar cun il hockey da professiun. Per pudair far dentant quai avess ina equipa da mussar interess, ed alura pudess el ponderar l’opziun. Oramai ch'el n'ha nagin contract pli èsi bain pussaivel ch'il hockeyan mida en la vita professiunala. Sur ils mais da la stad sa el gia uss lavurar en il secretariat e l’administraziun dal Engadine Golf Club en Engiadin'Ota. Forza è quai l’emprim pass en ina vita senza il hockey da professiun.


text:
Tenor observaders sajan almain 60 schuldads vegnids per la vita, passa 100 sajan blessads. La coaliziun saja ida da quai anora ch'i sa tractia d'ina basa da la milissa terroristica Stadi Islamic e betg d'ina basa da l'armada, uschia il militar american.
La regenza americana deploreschia d'avair mazzà per sbagl numerus schuldads sirians.
Eclat tranter Stadis Unids da l'America e Russia
L'attatga en Siria lascha entant escalar las relaziuns tranter ils Stadis Unids e la Russia. La Russia reproscha a l'armada americana d'avair rut l'armistizi e d'avair mazzà senza resguard almain 60 schuldads. Curt suenter l'attatga aveva la Russia convocà ina sesida urgenta dal cussegl da segirezza da l'ONU. L'amabssadur russ tar l'ONU Witali Tschurkin ha entant bandunà la sesida cura che sia collega d'uffizi americana Samantha Power è vegnida latiers.
Power ha numnà la reacziun russa zinica ed ipocrita. Suenter attatgas dal reschim sirian sin la populaziun civila en Siria - n'haja la Russia mai reagì a moda sumeglianta.


text:
Bun 400 persunas èn stadas a l’infurmaziun da las vischnancas da Tujetsch e Mustér davart projects turistics en la regiun. Cunzunt perquai che Mustér ha da decider en curt a l’urna plirs credits saja quai tenor Francestg Cajacob, president communal da Mustér, impurtant da pudair dar ina buna infurmaziun. Uschia èn era plirs referents stads da la partida che han declerà ord lur vista pertge ch’ils projects èn impurtants per els.
Previs èsi che la vischnanca da Mustér sa participescha cun 2 milliuns vid ils indrizs da far naiv da las Pendicularas Mustér. Quels custan totalmain 9 milliuns. Ultra da quai duai la vischnanca era sustegnair il project da la pendiculara da colliaziun dal territori da skis da Mustér a Sedrun. Quest project custa 15 milliuns. La vischnanca duai dar per quest project 2,5 milliuns sco emprest che vegn tschainsì e pajà enavos aifer 20 onns. Il medem vala era per la vischnanca da Tujetsch. Latiers vegnan anc 2,5 milliuns sco garanzia da deficit per l’emprest da la confederaziun.
Chantun e confederaziun sa participeschan
Vid ils dus projects che custan total 24 milliuns sa participeschan la confederaziun ed ils chantuns Grischun ed Uri cun var 8 milliuns. Persuenter vegni pretendì da las pendicularas Andermatt-Sedrun e Mustér da lavurar ensemen. Il chantun pretenda era ch’il project d’ennavar e la colliaziun tranter Mustér e Sedrun vegnia decidida en il medem pachet. Tenor cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini na saja quai betg fatg squitsch, tschertas pretensiuns fetschia il chantun dentant sch’el dettia daners. Cun il Progetto San Gottardo possian ins dar in sustegn pli grond che quai che autras regiuns hajan la pussaivladad da survegnir, ha el ditg vinavant ad RTR.
Sistir ils projects
Sche Mustér na vul betg sustegnair las pendicularas, lura vegnissan ils projects sistids, uschia Marcus Weber, l’acziunari principal da las Pendicularas Mustér. Quai deplorassi el. Pertge i saja pli simpel da far reclama sin la fiera internaziunala cun in grond territori da skis, vul dir Andermatt-Sedrun e Mustér che mo cun in pitschen. Sco Marcus Weber di vinavant, è la nova pendiculara dentant era impurtanta per la stad. Il Resort Catrina ch’è en planisaziun stoppia era esser occupà durant la stad per render.
Il cussegl da vischnanca decida ils 25 d’october davart ils credits. Las votantas ed ils votants ils 27 da november a l’urna.
Rempar Acletta
La medema fin d’emna ha il suveran da Mustér era da decider davart in credit da 2,3 milliuns per il rempar en la val d’Acletta. Il rempar avess stuì vegnir realisà uschia ni uschia ils proxims onns. Pervia dal Resort Catrina è quel dentant vegnì tratg enavant.


text:
Colorado (fiüm)
Ul Colorado l'è un fiüm del'America del Nort, c'al va denter int l'Ucean Pacifich. Al nass in del stat del Utah, dopu ca sa mèten insema dü olter fiüm püssee piscinit, ciamaa Green River e Grand River; dopu 2.900 km in mezz ai Muntagn Rucius del süt, al finiss la sò cursa in del Gulf de California.
Ul Colorado l'è famus perchè al furma, in del sò curs, i canyon püssee spetacular del munt, e tra tücc ul Grand Canyon (furmàà dal fiüm quand al sa tröva in del teritòri del'Arizona) l'è ul mejur.
In dii ültimm cent'ann per tüta la sò lünghezza in stàà custrüii dii sbarament, c'an regalà un muntun de energia eletrica a tüta la zona ma hann anca purtaa dii grossi cunseguenz: ul fiüm al g'à pü la sò curent natüral, inscì al porta pü i sediment russ (ch'hinn stàà la causa del sò nom, vist che in spagnöö Colorado al vör dì "culuraa") e suratüt ul sò delta, in del Gulf de California, al s'è praticament secaa e l'è turnà desert.


text:
In di da festa è quai era per l’investur egipzian Samih Sawiris. Sco el ha ditg ad RTR saja in siemi daventà realitad. L’impurtant saja fatg, uss possian ils auters lavurar, di el cun in surrir. El saja endisà che tut ses projects (el ha realisà tranter auter in resort da vacanzas en l’Egipta) cuzzian ditg. I saja normal ch’ins na possia betg realisar tals projects en curt temp.
Ed a la dumonda, sche l’investur che ha mess a disposiziun 82 milliuns francs, haja era legì insaquants dals 600 ordinaturs cun rapports e plans ch’ins ha stuì trametter a Berna (l’Uffizi federal per traffic ha dà la finala la lubientscha da bajegiar) ha Samih Sawiris ditg ch’el na haja legì nagins. El haja fidanza en ils auters. I saja indispensabel da delegar tals projects; ins na possia betg far tut sez.
La disciplina da spetgar
Mo l’um che ha il schaner 62 onns conceda ch’el haja duvrà blera pazienza. Mintgatant na saja quai betg uschè lev da spetgar, sch’ins sappia nua che quai stoppia ir, ed ins veglia adina ch’i giaja pli spert. Mo qua emprendian ins la disciplina da spetgar. El haja emprendì d’avair dapli pazienza en Svizra, e quai saja bun.
«Il pop è naschì»
Il victur olimpic ed in dals iniziants dal project Bernhard Russi ha ditg en ses pled da bainvegni ch’il pop saja naschì. Uss stoppia el emprender dad ir. Russi di ch’el haja realisà che Andermatt, nua ch’el è creschì si, stoppia far insatge suenter che l’armada svizra haja bandunà la val. La schanza saja en il turissem ed ensemen cun ils vischins da l’autra val dal culm, ils Grischuns, possian ins cuntanscher insatge. Ensemen sajan els stà ferms.
«Ina visiun daventa realitad»
Quai èn stads ils pleds da la cussegliera guvernativa da l’Uri Heidi Z’graggen. Grazia al spiert da piunier, curaschi ed in engaschament finanzial enorm da Samih Sawiris possian els avrir in nov chapitel en l’istorgia dal turissem da la regiun dal Gotthard cun l’inaguraziun dal «Schneehüenerstock-Express».
La planisaziun da l'entir project ha cuzzà da 2008 - 2014. Cumenzà a bajegiar ha l'Andermatt Sport SA (ASS) 2015. Il project ha custà 130 milliuns francs, 82 milliuns ha la ASS finanzià sezza; ils chantuns Uri (5 milliuns) e Grischun (3 milliuns ) han concedì contribuziuns à fonds perdu e la Confederaziun ha dà emprests (en il rom da la politica regiunala nova) da 40 milliuns per in tschains favuraivel.
RR actualitad 17:00


text:
Il skiunz Ramon Zenhäusern porta la bandiera svizra tar la ceremonia finala. Il Vallesan da 25 onns vegn a manar la delegaziun svizra en il stadion olimpic a Pyeongchang. Quai ha decis Swiss Olympic. Ils 23avels gieus olimpics d'enviern van a fin dumengia las 12:00 temp svizzer.
Zenhäusern ha surprendentamain gudagnà la medaglia d’argient en il slalom. Igl è stà l'emprima medaglia svizra en il slalom dapi 38 onns. Ensemen cun Daniel Yule, Wendy Holdener e Denise Feierabend ha el schizunt gudagnà aur en la concurrenza d’equipa.
Tar l’avertura dals gieus olimpics avant trais emnas aveva Dario Cologna purtà la bandiera svizra.
Atlets russ vinavant suspendids
La Russia resta er suenter la fin dals gieus a Pyeongchang suspendida. Quai pervi dal scandal da doping. Uschia na dastgan els er betg entrar en il stadion cun l’atgna bandiera a la ceremonia finala. Quai ha decis il comité executiv dal Comité olimpic internaziunal IOC.
RR novitads 06:30


text:
Il guaud grischun è tut en tut en in bun stadi, resulta dal rapport davart la persistenza che l'Uffizi da guaud e privels da la natira ha elavurà. Entant che la reserva da laina, l'effect da protecziun e la diversitad vegnan taxadas sco bunas, vesa il chantun in basegn d'agir en spezial cun la regiuvinaziun dal guaud e cun ils donns da ruier.
Mo en la mesadad dals guauds en il Grischun datti avunda plantas giuvnas. Il problem vi da plantas veglias saja che quellas morian bainbaud, declera Riet Gordon da l'Uffizi da guaud e privels da la natira dal Grischun. Per ch'i na dettia betg in di rusnas en ils guauds, dovri in bun mix da plantas veglias e giuvnas.
En il chantun grischun èn radund 30% da la surfatscha cuverta cun guaud e quella crescha ad in crescher. Ils ultims 30 onns en media per 1'400 hectaras per onn.
RR novitads 10:00


text:
Tinto Brass
Giovanni Brass, cgnusû méj cuma Tinto Brass (Milàṅ, 26 ed mèrz dal 1933) 'l è 'n regìsta, un senegiadōr, 'n atōr, un muntadōr e 'n ardupiadōr ad film itagliàṅ, carsû in dal Vènet.
'L è dvintâ famóś p'r al sò pelìculi purcùsi in du 'l à dâ 'n cuć a 'l caréri ad soquànti atōri itagliàni cuma la Stefania Sandrelli, la Serena Grandi, la Francesca Dellera, la Debora Caprioglio e la Claudia Koll.
In dal 2010 al s è candidâ a gl'elesiòṅ regiunàli in Vènet e in dal Lasi par la Lista Bonino Pannella.
Biugrafìa
Dòp ès'r-as laureâ in giurisprudénsa a Padva al capìs ch'la sò strada l'è qvéla dal cìnema, esénd 'n apasiunâ. A la fiṅ di an Sinquànta al và a star acsè a Parì in du 'l fà 'l archivìsta a la "Cinémathèque" par dū an par pò turnàr in Itàglia jutànd a la regìa Alberto Cavalcanti, Roberto Rossellini e Joris Ivens.
In dal 1963 al gira la sò prima pelìcula da par lò, Chi lavora è perduto (In capo al mondo), e al cuntìnua in di an Ssanta cun di àtar lavōr cuma Yankee e Nerosubianco scrit nEROSubianco in sla lucandìna. Tinto al pasa dabòṅ a 'l sès, misćiâ c'n al putēr e c'n i bèsi, cun Salon Kitty e anc c'n al film scàndal dal 1979 Io Caligola ch'i americàṅ ch'i ìvan prudót in part la pelìcula i aṅ pò cambiâ sénsa 'l sò parmés śuntànd-ag dal séni pòran.
In di an Utànta al regìsta venesiàṅ al gira soquànti dal sò pelìculi più cgnusùdi e 'd sucès cuma La chiave, Miranda, Paprika e Così fan tutte in du al fà cgnósar na śōvna e minga incóra ciśarōla Claudia Koll.
In dal 2002 al dà vita a 'n arfacimènt, a la sò manéra, dla pelìcula Senso ad Luchino Visconti, Senso '45, cun l'Anna Galiena, Gabriel Garko e la Loredana Cannata.
Filmugrafìa
Cuma regìsta
- 1963 - Chi lavora è perduto (In capo al mondo)
- 1964 - Ça ira, il fiume della rivolta - ducumentàri pulìtig
- 1964 - La mia signora - epiśòdi "L'uccellino" e "L'automobile"
- 1964 - Il disco volante
- 1966 - Yankee
- 1967 - Col cuore in gola
- 1968 - L'urlo
- 1969 - Nerosubianco
- 1970 - Dropout
- 1971 - La vacanza
- 1975 - Salon Kitty
- 1979 - Io Caligola
- 1979 - Action
- 1983 - La chiave
- 1985 - Miranda
- 1987 - Capriccio
- 1988 - Snack Bar Budapest
- 1991 - Paprika
- 1992 - Così fan tutte
- 1994 - L'uomo che guarda (film)
- 1995 - Fermo posta Tinto Brass
- 1998 - Monella
- 2000 - Tra(sgre)dire
- 2002 - Senso '45
- 2003 - Fallo!
- 2005 - Monamour
- 2009 - Hotel Courbet - curtumetràǵ
Cuma atòr
- 1999 - Ultimo metrò
- 2009 - Impotenti esistenziali


text:
La Péna
La Péna (Pennabilli in italièn) l'è un cumòn ad 3.098 abitìnt.
Fin al 2009 la era dal Marchi ma in seguit ad un referendum con altr 6 comòn (Castèl d'Elci, Marcaden dla Marecia, Majòl, San Lè, Sant'Egta e Talamel) la e paseda sot la Rumagna.
Belèria · Catòlga · Castèl d'Elci · Curièn · Gimèn · Misèn · Majôl · Munt Fior · Mundaìn · Munt Clòmb · Turièna · Montgridólf · Marcaden dla Marecia · Montescùd · Murzèn · E Puz · Arzö · La Péna · Rèmin · Saludèc · San Climènt · San Lé · Sant'Êgta · San Zuàn in Marignèn · Santarcànzul . Talamèl . Vróc ·


text:
Rivaröl (MN)
Rivaröl (nòm uficiàl en Italià: Rivarolo Mantovano) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 576 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 25,5 km² e 'na densità de 101 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bòsul, Casteldidone (CR), Piadena (CR), Rivarolo del Re ed Uniti (CR), San Martèn, Spineda (CR) e Tornata (CR).
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Rivaröl l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Red di tram de Kassel
La red di tram de Kassel a l'è on servizzi de tram che 'l quatta Kassel, longh 93 kilometer cont 7 lign. A l'è parzialment integraa cont el Kassel RegioTram.
StoriaModifega
A l'è verta a vapor dal 1877 e dal 1897 a l'è gestida de Kasseler Verkehrs-Gesellschaft e l'è deventada elettriga.
L'ha poeu tolt part, parzialment, al progett del Kassel RegioTram, sistema de tram-treno.
LignModifega
I lign de tram a hinn 7:
Material rotabilModifega
Al di d'incoeu i tram a hinn de la Duewag e de la Bombardier Flexity. Antigament ai eren doperaa di vettur faa de la Duewag e de la Van Zypen & Charlier, sortii del servizzi in del 1999. On quaj tram antigh a l'è in circolazion storica, ma per la pupart a hinn staa venduu in Europa orientala.