text:
Cudesch civil svizzer/Quarta part/3
-
Terza partiziun: Possess e register funsil
Ventgaquatteravel titel: Il possess
Art. 919
1 Tgi che ha la pussanza effectiva sur d’ina chaussa, è possessur da la chaussa. 2 En cas da servituts funsilas e da grevezzas funsilas ha il diever effectiv dal dretg il medem status sco il possess da chaussas.
Art. 920
1 Sch’in possessur ha surdà la chaussa ad in auter per conceder a quel in dretg real limità u in dretg persunal, èn tuts dus possessurs.
2 Tgi che posseda ina chaussa sco proprietari, è possessur independent, mintga auter è possessur dependent.
Art. 921
Il possess na va betg a perder, sche ses diever vegn impedì u interrut tras fatgs da natira transitorica. 529 abolì tras la cifra II 21 da la LF dals 15 da december 1989 davart l’approvaziun da decrets chantunals tras la Confederaziun, en vigur dapi il 1. da favrer 1991 (CULF 1991 362; Fegl uffizial federal 1988 II 1333) 530 abolì tras l’art. 52 al. 2 da la LF dals 25 da zercladur 1930 davart l’emissiun da brevs da pegn (CRLF 2 747; Fegl uffizial federal 1925 III 527) C. Cumpra cun il patg da recumpra D. Reglamentaziun chantunala A. Noziun e geners I. Noziun II. Possess independent e dependent III. Interrupziun transitorica Cudesch civil svizzer 253 210
Art. 922
1 Il possess vegn transferì cun surdar a l’acquistader la chaussa sezza ubain ils meds che al dattan la pussanza sur da la chaussa.
2 La surdada è exequida, uschespert che l’acquistader è – cun la voluntad dal possessur anteriur – en la situaziun da far diever da la pussanza sur da la chaussa.
Art. 923
Sche la surdada ha lieu tranter absents, è ella exequida, cur che la chaussa è surdada a l’acquistader u a ses substitut.
Art. 924
1 Il possess sur d’ina chaussa po vegnir acquistà senza surdada, sch’ina terza persuna u sche l’alienader sez resta possessur da la chaussa sin basa d’ina relaziun giuridica speziala.
2 Vers la terza persuna ha questa surdada dal possess in effect pir, cur che l’alienader l’ha infurmà en chaussa.
3 La terza persuna po refusar da surdar la chaussa a l’acquistader per ils medems motivs sco quai ch’ella avess pudì refusar da surdar la chaussa a l’alienader.
Art. 925
1 Sch’i vegnan emess titels che represchentan rauba ch’è consegnada ad in transportader da rauba u ad in magasin, vala la surdada d’in tal document sco surdada da la rauba sezza.
2 Tgi che ha dentant acquistà la rauba da buna fai, ha la precedenza vers quel che ha acquistà ils titels da buna fai.
Art. 926
1 Mintga possessur dastga sa defender cun forza cunter usurpaziuns. 2 Sch’el è vegnì privà da la chaussa tras violenza u en moda clandestina, dastga el sa patrunar immediatamain dal bain immobigliar cun stgatschar l’usurpader e puspè prender davent la chaussa movibla da l’usurpader ch’el ha traplà en flagranti e persequità directamain.
3 El sto dentant s’abstegnair da mintga act da violenza che n’è betg giustifitgà tenor las circumstanzas. B. Transferiment I. Tranter persunas preschentas II. Tranter persunas absentas III. Senza surdada IV. Titels che represchentan rauba C. Effects I. Protecziun dal possess 1. Dretg da defensiun Cudesch civil svizzer 254 210
Art. 927
1 Tgi che ha prendì davent ina chaussa d’in auter tras usurpaziun, è obligà da restituir la chaussa, er sch’el pretenda d’avair in meglier dretg sin la chaussa.
2 Sche l’accusà cumprova immediatamain ses meglier dretg e sch’el pudess puspè pretender enavos la chaussa da l’accusader sin basa da quest dretg, po el refusar da restituir la chaussa.
3 Cun il plant duai vegnir cuntanschì che la chaussa vegnia restituida e ch’il donn vegnia indemnisà.
Art. 928
1 Sch’il possessur vegn disturbà en ses possess tras in’usurpaziun, po el purtar plant cunter il disturbader, er sche quel pretenda d’avair in dretg.
2 Cun il plant duai vegnir cuntanschì ch’il disturbi vegnia dismess, che ulteriurs disturbis vegnian tralaschads e ch’il donn vegnia indemnisà.
Art. 929
1 Il plant pervia d’usurpaziun è mo admissibel, sch’il possessur pretenda la restituziun da la chaussa e la dismessa dal disturbi immediatamain suenter ch’el ha survegnì enconuschientscha da l’usurpaziun e da l’usurpader. 2 Il plant surannescha suenter 1 onn; quest termin cumenza a currer cun l’usurpaziun u cun il disturbi, e quai er sch’il possessur ha survegnì pir pli tard enconuschientscha da l’usurpaziun e da l’usurpader.
Art. 930
1 I vegn presumà ch’il possessur d’ina chaussa movibla saja proprietari da tala. 2 Per mintga possessur anteriur exista la presumziun ch’el saja stà proprietari da la chaussa durant il temp che quella era en ses possess.
Art. 931
1 Tgi che posseda ina chaussa movibla senza vulair esser ses proprietari, po far valair la presumziun da proprietad da la persuna, da la quala el ha survegnì la chaussa en buna fai. 2 Sch’insatgi posseda ina chaussa movibla sa referind sin in dretg real limità u sin in dretg persunal, vegn presumada l’existenza da quest dretg; vers la persuna, da la quala el ha survegnì la chaussa, na po el dentant betg far valair questa presumziun. 2. Plant pervia da privaziun dal possess 3. Plant pervia da disturbi dal possess 4. Admissibladad e surannaziun dal plant II. Protecziun giuridica 1. Presumziun da la proprietad 2. Presumziun en cas da possess dependentCudesch civil svizzer 255 210
Art. 932
Vers mintga plant po il possessur d’ina chaussa movibla sa referir a la presumziun che pleda a favur da ses meglier dretg, cun resalva da las disposiziuns davart l’usurpaziun u davart il disturbi dal possess.
Art. 933
Il possess da quel che survegn en buna fai ina chaussa movibla sut il titel da proprietad u d’in dretg real limità sto vegnir protegì, er sche la chaussa era vegnida confidada a l’alienader senza l’autorisaziun da la transferir.
Art. 934
1 Il possessur, dal qual ina chaussa movibla è vegnida engulada, è ida a perder u è vegnida prendida davent autramain cunter sia voluntad, la po pretender enavos da mintga acquistader durant 5 onns. L’artitgel 722 resta resalvà.531 1bis Il dretg da pretender enavos in bain cultural en il senn da l’artitgel 2 alinea 1 da la Lescha federala dals 20 da zercladur 2003532 davart il transferiment da bains culturals, ch’è vegnì prendì davent cunter la voluntad dal proprietari, surannescha 1 onn suenter ch’il proprietari ha survegnì enconuschientscha dal fatg, nua e tar tgi ch’il bain cultural sa chatta, il pli tard dentant 30 onns suenter ch’el è vegnì prendì davent.533 2 Sche la chaussa è vegnida acquistada sin in ingiant public, sin il martgà u d’in commerziant che martgadescha cun rauba da la medema spezia, po ella vegnir pretendida enavos da l’emprim acquistader e da mintga acquistader posteriur mo cun indemnisar il pretsch ch’el aveva pajà.
3 Dal rest ha la restituziun lieu tenor las prescripziuns davart ils dretgs dal possessur da buna fai.
Art. 935
Daners e titels al purtader na pon betg vegnir pretendids enavos da l’acquistader da buna fai, er sch’els èn vegnids prendids davent dal possessur cunter sia voluntad. 531 versiun tenor la cifra I da la LF dals 4 d’october 2002 (artitgel da princip concernent animals), en vigur dapi il 1. d’avrigl 2003 (CULF 2003 463; Fegl uffizial federal 2002 4164 5806) 532 CS 444.1 533 integrà tras l’art. 32 cifra 1 da la LF dals 20 da zercladur 2003 davart il transferiment da bains culturals, en vigur dapi il 1. da zercladur 2005 (CULF 2005 1869; Fegl uffizial federal 2002 535) 3. Plant cunter il possessur 4. Dretg da disposiziun e da restituziun a. Chaussas confidadas b. Chaussas persas c. Daners e titels al purtaderCudesch civil svizzer 256 210
Art. 936
1 Tgi che n’ha betg acquistà il possess d’ina chaussa movibla en buna fai, po vegnir sfurzà da tut temp dal possessur anteriur da dar enavos la chaussa. 2 Sche er il possessur anteriur n’aveva betg acquistà la chaussa en buna fai, na po el betg pretender enavos la chaussa d’in possessur posteriur.
Art. 937
1 Areguard ils bains immobigliars inscrits en il register funsil existan ina presumziun dal dretg ed in plant davart il possess mo per la persuna inscritta.
2 Tgi che ha dentant la pussanza effectiva sur dal bain immobigliar, po purtar plant pervia d’usurpaziun u pervia da disturbi dal possess. Art. 938
1 Tgi che posseda ina chaussa en buna fai e giauda la chaussa tenor ses dretg presumà, na sto betg indemnisar il creditur. 2 El na sto betg remplazzar quai che va a perder u che vegn donnegià tras questa giudida.
Art. 939
1 Sch’il creditur pretenda la restituziun da la chaussa, po il possessur da buna fai pretender ina indemnisaziun da las expensas necessarias ed utilas e refusar l’extradiziun, fin ch’el ha survegnì l’indemnisaziun.
2 Per autras expensas na po el betg pretender ina indemnisaziun; sch’ina tala na vegn betg offrida ad el, dastga el dentant, avant che restituir la chaussa, deducir las expensas ch’el ha fatg, uschenavant che quai sa lascha far senza donnegiar la chaussa sezza.
3 Ils fritgs retratgs dal possessur vegnan mess a quint a l’indemnisaziun che po vegnir pretendida per las expensas.
Art. 940
1 Tgi che posseda ina chaussa en mala fai, la sto dar enavos al creditur ed indemnisar tut ils donns chaschunads tras la retenziun sco er ils fritgs racoltads u tralaschads da racoltar.
2 El po pretender ina indemnisaziun mo per quellas expensas che fissan stadas necessarias er per il creditur.
3 Uscheditg ch’il possessur na sa betg, a tgi ch’el duai dar enavos la chaussa, sto el star bun mo per donns chaschunads per sia culpa. d. Mala fai 5. Presumziun en cas da bains immobigliars III. Responsabladad 1. Possessur da buna fai a. Giudida b. Pretensiuns d’indemnisaziun 2. Possessur da mala fai Cudesch civil svizzer 257 210
Art. 941
Il possessur che ha il dretg sin l’acquist tras giudida dastga quintar il possess da ses antecessur tar ses possess, sche er il possess da ses antecessur aveva las qualitads per l’acquist tras giudida. Ventgatschintgavel titel: Il register funsil
Art. 942
1 Davart ils dretgs vi dals bains immobigliars vegn manà in register funsil.
2 Il register funsil consista dal register principal e dals documents cumplettants sco plans, sco registers dals bains immobigliars, sco mussaments e sco descripziuns dals bains immobigliars e dal diari. 3 Il register funsil po vegnir manà sin palpiri u cun agid da l’informatica.534 4 En cas ch’il register funsil vegn manà cun agid da l’informatica, survegnan las datas ils effects giuridics, sch’ellas èn arcunadas en urden en il sistem e sch’ils apparats da l’uffizi dal register funsil permettan da las leger – grazia als meds d’agid tecnics – sco texts e sco cifras u en furma da plans.535
Art. 943 536
1 Sco bains immobigliars vegnan inscrits en il register funsil:
1. las immobiglias;
2. ils dretgs independents e permanents vi da bains immobigliars;
3. las minieras;
4. las parts da cumproprietad vi da bains immobigliars.
2 In’ordinaziun dal Cussegl federal fixescha pli detagliadamain las premissas e la moda e maniera per inscriver ils dretgs independents e permanents, las minieras e las parts da cumproprietad vi dals bains immobigliars en il register funsil. 534 integrà tras la cifra 1 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2003 davart la signatura electronica, en vigur dapi il 1. da schaner 2005 (CULF 2004 5085; Fegl uffizial federal 2001 5679) 535 integrà tras la cifra 1 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2003 davart la signatura electronica, en vigur dapi il 1. da schaner 2005 (CULF 2004 5085; Fegl uffizial federal 2001 5679) 536 versiun tenor la cifra III da la LF dals 19 da december 1963, en vigur dapi il 1. da schaner 1965 (CULF 1964 993; Fegl uffizial federal 1962 II 1461) IV. Acquist tras giudida A. Instituziun I. Register funsil 1. En general 2. Inscripziun a. ObjectCudesch civil svizzer 258 210
Art. 944
1 Ils bains immobigliars che na sa chattan betg en proprietad privata e quels che servan al diever public vegnan inscrits en il register funsil mo, sch’igl existan vidlonder dretgs reals che duain vegnir inscrits u sch’il dretg chantunal prescriva d’als inscriver.
2 Sch’in bain immobigliar inscrit en il register funsil sa mida en in tal che na dovra betg vegnir inscrit, vegn el exclus dal register funsil. 3 …537
Art. 945
1 Mintga bain immobigliar obtegna in agen fegl ed in agen numer en il register principal.
2 La procedura che sto vegnir observada tar la partiziun d’in bain immobigliar u en cas d’ina reuniun da plirs bains immobigliars, vegn fixada tras in’ordinaziun dal Cussegl federal.
Art. 946
1 Mintga fegl è dividì en differentas rubricas, nua ch’i vegn inscrit: 1. la proprietad;
2. las servituts e las grevezzas funsilas ch’èn colliadas cun il bain immobigliar u che giaschan sin quel;
3. ils dretgs da pegn, cun ils quals il bain immobigliar è engrevgià.
2 Sin dumonda dal proprietari vegnan las appartegnientschas inscrittas en il register funsil, e sche quai è capità, pon ellas vegnir stritgadas or dal register funsil mo cun il consentiment da tut las persunas che possedan dretgs confermads en il register.
Art. 947
1 Cun il consentiment dal proprietari pon plirs bains immobigliars vegnir inscrits sin il medem fegl, er sch’els na cunfinan betg in cun l’auter.
2 Las inscripziuns fatgas sin quest fegl valan per tut quests bains immobigliars ensemen, cun excepziun da las servituts funsilas.
3 Il proprietari po pretender da tut temp che singuls bains immobigliars vegnian puspè zavrads or dal fegl collectiv, cun resalva dals dretgs ch’existan londervi. 537 abolì tras la cifra I da la LF dals 4 d’october 1991 davart la revisiun parziala dal Cudesch civil svizzer (dretgs reals immobigliars) e dal Dretg d’obligaziuns (cumpra da bains immobigliars), en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1404; Fegl uffizial federal 1988 III 953) b. Excepziuns 3. Registers a. Register principal b. Fegl dal register funsil c. Fegls collectivs Cudesch civil svizzer 259 210
Art. 948
1 Las annunzias per l’inscripziun en il register funsil vegnan inscrittas senza retard en il diari tenor l’urden cronologic cun inditgar la persuna che annunzia e l’object ch’ella annunzia.
2 Ils mussaments, sin fundament dals quals las inscripziuns vegnan fatgas, ston vegnir ordinads en moda adequata e ston vegnir tegnids en salv.
3 En ils chantuns che surlaschan la documentaziun publica a l’administratur dal register funsil, pon ils mussaments vegnir remplazzads tras in protocol; las inscripziuns en quel valan sco document public.
Art. 949
1 Il Cussegl federal fixescha ils formulars per il register funsil, decretescha las ordinaziuns necessarias e po prescriver da manar registers auxiliars per reglar ils fatgs dal register funsil. 2 Concernent las inscripziuns dals dretgs reals vi da bains immobigliars ch’èn suttamess al dretg chantunal, èn ils chantuns autorisads da decretar disposiziuns spezialas che ston dentant vegnir approvadas da la Confederaziun per esser valaivlas.
Art. 949a 539
1 In chantun che vul manar il register funsil cun agid da l’informatica basegna in’autorisaziun dal Departament federal da giustia e polizia.
2 Il Cussegl federal regla:
1. la procedura d’autorisaziun; 2. la dimensiun ed ils detagls tecnics da la gestiun dal register funsil cun agid da l’informatica, en spezial il proceder, tras il qual las registraziuns survegnan vigur legala; 3. sche e sut tge premissas che la correspundenza cun l’uffizi dal register funsil è admissibla sin via electronica; 4. sche e sut tge premissas che las datas dal register principal, che pon vegnir consultadas senza ina cumprova da l’interess, vegnan messas a disposiziun a la publicitad; 538 versiun tenor la cifra 1 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2003 davart la signatura electronica, en vigur dapi il 1. da schaner 2005 (CULF 2004 5085; Fegl uffizial federal 2001 5679) 539 integrà tras la cifra I da la LF dals 4 d’october 1991 davart la revisiun parziala dal Cudesch civil svizzer (dretgs reals immobigliars) e dal Dretg d’obligaziuns (cumpra da bains immobigliars) (CULF 1993 1404; Fegl uffizial federal 1988 III 953); versiun tenor la cifra 1 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2003 davart la signatura electronica, en vigur dapi il 1. da schaner 2005 (CULF 2004 5085; Fegl uffizial federal 2001 5679) d. Diari, mussaments 4. Ordinaziuns a. En general538 b. Gestiun dal register funsil cun agid da l’informatica Cudesch civil svizzer 260 210 5. l’access a las datas, la registraziun da las consultaziuns sco er las premissas per la privaziun da l’autorisaziun d’access en cas d’ina applicaziun abusiva; 6. la protecziun da datas; 7. la conservaziun da las datas a lunga vista e lur archivaziun. 3 Il Departament federal da giustia e polizia sco er il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport defineschan models da datas ed interfatschas unitaras per il register funsil e per la mesiraziun uffiziala.
Art. 950540
1 Ils singuls bains immobigliars vegnan inscrits e descrits en il register funsil tenor in plan che sa basa per regla sin ina mesiraziun uffiziala.
2 La Lescha federala dals 5 d’october 2007 davart la geoinfurmaziun541 regla las pretensiuns qualitativas e tecnicas a la mesiraziun uffiziala.
Art. 951
1 Per manar ils registers funsils vegnan furmads circuls.
2 Ils bains immobigliars vegnan inscrits en il register funsil dal circul, en il qual els èn situads.
Art. 952
1 In bain immobigliar situà en plirs circuls vegn inscrit en il register funsil da mintgin da quels, renviond al register dals auters circuls.
2 Las annunzias e las inscripziuns che constitueschan dretgs reals ston vegnir fatgas tar il register funsil dal circul, nua ch’è situada la part la pli gronda dal bain immobigliar.
3 L’administratur dal register funsil sto communitgar las inscripziuns en quest register funsil als uffizis dals auters circuls.
Art. 953
1 L’instituziun dals uffizis dal register funsil, la furmaziun dals circuls, la nominaziun e la salarisaziun dals funcziunaris sco er la surveglianza èn chaussa dals chantuns. 540 versiun tenor la cifra II da l’agiunta tar la LF dals 5 d’october 2007 davart la geoinfurmaziun, en vigur dapi il 1. da fanadur 2008 (CS 2008 2793; Fegl uffizial federal 2006 7817) 541 CS 510.62 5. Mesiraziun uffiziala II. Gestiun dal register funsil 1. Circuls a. Appartegnientscha b. Bains immobigliars en plirs circuls 2. Uffizis dal register funsil Cudesch civil svizzer 261 210 2 Las prescripziuns chantunalas, cun excepziun da quellas concernent la nominaziun e concernent la salarisaziun dals funcziunaris, ston vegnir approvadas dal Cussegl federal.542 Art. 954 1 Ils chantuns dastgan pretender taxas per las inscripziuns en il register funsil e per las lavurs da mesiraziun ch’èn colliadas cun questas inscripziuns.
2 I na dastgan betg vegnir pretendidas taxas per las inscripziuns che stattan en connex cun meglieraziuns dal terren u cun in barat da terren per cuntanscher in’arrundaziun da bains agriculs.
Art. 955
1 Ils chantuns èn responsabels per tut ils donns che naschan dal manar il register funsil.
2 Els pon prender regress sin ils funcziunaris e sin ils emploiads da l’administraziun dal register funsil sco er sin ils organs da la surveglianza directa, uschenavant ch’ina da questas persunas ha ina culpa.
3 Els pon pretender ina garanzia dals funcziunaris e dals emploiads.
Art. 956 544
1 La gestiun dals uffizis dal register funsil è suttamessa a la surveglianza administrativa dals chantuns.
2 La Confederaziun ha la surveglianza suprema.
Art. 956a 545
1 Cunter ina disposiziun ch’è vegnida decretada da l’uffizi dal register funsil poi vegnir fatg recurs tar l’autoritad designada dal chantun; sco disposiziun vala er la refusa u il retardament nungiustifitgà d’in act uffizial.
2 Il dretg da far recurs han: 542 versiun tenor la cifra II 21 da la LF dals 15 da december 1989 davart l’approvaziun da decrets chantunals tras la Confederaziun, en vigur dapi il 1. da favrer 1991 ( CULF 1991 362; Fegl uffizial federal 1988 II 1333) 543 versiun tenor la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real), en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 544 versiun tenor la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real), en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 545 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 3. Taxas III. Responsabladad 543 IV. Surveglianza administrativa V. Protecziun giuridica 1. Dretg da far recurs Cudesch civil svizzer 262 210 1. persunas ch’èn pertutgadas spezialmain d’ina disposiziun da l’uffizi dal register funsil e che han in interess ch’è degn da vegnir protegì vi da l’annullaziun u vi da la midada da quella; 2. l’autoritad chantunala da surveglianza administrativa, sch’il dretg chantunal prevesa per ella il dretg da far recurs; 3. l’autoritada da surveglianza suprema da la Confederaziun. 3 Cunter ina inscripziun, ina midada u in’extincziun da dretgs reals u da prenotaziuns fatgas en il register principal na poi betg pli vegnir fatg recurs.
Art. 956b 546
1 Il termin per far recurs tar l’instanza chantunala da recurs importa 30 dis. 2 Cunter la refusa u il retardament d’in act uffizial tras l’uffizi dal register funsil poi vegnir fatg recurs da tut temp.
Art. 957 547
Art. 958
En il register funsil vegnan inscrits ils suandants dretgs vi da bains immobigliars: 1. la proprietad; 2. las servituts e las grevezzas funsilas; 3. ils dretgs da pegn.
Art. 959
1 Dretgs persunals pon vegnir prenotads en il register funsil, sche quai è previs explicitamain da la lescha, sco en cas dal dretg da precumpra e dal dretg da recumpra, dal dretg da cumpra e dals contracts da fittanza e da locaziun.
2 Cun la prenotaziun en il register funsil survegnan els forza e vigur vers tut ils auters dretgs che vegnan acquistads pli tard. 546 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 547 abolì tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 2. Procedura da recurs B. Inscripziun I. Inscripziuns en il register funsil 1. Proprietad e dretgs reals 2. Prenotaziuns: a. Dretgs persunals Cudesch civil svizzer 263 210
Art. 960
1 Restricziuns dal dretg da disponer per singuls bains immobigliars pon vegnir prenotadas en il register funsil: 1. sin basa d’ina ordinaziun uffiziala per garantir pretensiuns dispitaivlas u exequiblas; 2.548 sin basa d’ina sequestraziun; 3.549 sin basa d’in act giuridic, per il qual la lescha prevesa ch’el vegnia prenotà en il register funsil, sco per las aspectativas da l’ertavel posteriur. 2 Cun la prenotaziun en il register funsil survegnan las restricziuns dal dretg da disponer forza e vigur vers tut ils auters dretgs che vegnan acquistads pli tard.
Art. 961
1 Inscripziuns provisoricas pon vegnir prenotadas en il register funsil: 1. per garantir dretgs reals pretendids; 2. en cas da la cumplettaziun dal document da legitimaziun ch’è admessa da la lescha.
2 Questas inscripziuns vegnan fatgas cun il consentiment da tut ils participads u sin prescripziun dal derschader ed han per consequenza ch’il dretg real ha ses effects a partir dal mument ch’el vegn prenotà, per il cas ch’el vegn constatà pli tard.
3 Il derschader decida davart la dumonda e permetta la prenotaziun, suenter ch’il petent ha fatg plausibla l’existenza dal dretg, stabilind exactamain la durada ed ils effects da l’inscripziun e fixond – en cas da basegn – in termin per far valair la pretensiun davant dretgira.550 Art. 961a551 Ina prenotaziun n’impedescha betg che dretgs d’in grad posteriur vegnian inscrits. 548 versiun tenor la cifra 4 da l’agiunta tar la LF dals 16 da december 1994, en vigur dapi il 1. da schaner 1997 (CULF 1995 1227; Fegl uffizial federal 1991 III 1) 549 versiun tenor la cifra I 4 da la LF dals 26 zercladur 1998, en vigur dapi il 1. da schaner 2000 (CULF 1999 1118; Fegl uffizial federal 1996 I 1) 550 versiun tenor la cifra II 3 da l’agiunta 1 da la Procedura civila dals 19 da december 2008, en vigur dapi il 1. da schaner 2011 (CULF 2010 1739; Fegl uffizial federal 2006 7221) 551 integrà tras la cifra I da la LF dals 4 d’october 1991 davart la revisiun parziala dal Cudesch civil svizzer (dretgs reals immobigliars) e dal Dretg d’obligaziuns (cumpra da bains immobigliars), en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1404; Fegl uffizial federal 1988 III 953) b. Restricziuns dal dretg da disponer c. Inscripziun provisorica d. Inscripziun da dretgs posteriurs Cudesch civil svizzer 264 210
Art. 962552
1 La communitad u in auter institut ch’è responsabel per incumbensas publicas sto laschar menziunar en il register funsil las restricziuns da la proprietad dal dretg public disponidas per in bain immobigliar, che limiteschan duraivlamain il dretg d’utilisar u da disponer dal bain immobigliar u che imponan al proprietari in’obligaziun che sa referescha al bain immobigliar.
2 Sche la restricziun da la proprietad extingua, sto la communitad u l’institut ch’è responsabel per incumbensas publicas procurar che la menziun vegnia stizzada dal register funsil. Sche la communitad u l’institut ch’è responsabel per incumbensas publicas resta passiv, po l’uffizi dal register funsil stizzar la menziun d’uffizi. 3 Il Cussegl federal fixescha en tge champs dal dretg chantunal che las restricziuns da la proprietad ston vegnir menziunadas en il register funsil. Ils chantuns pon prevair ulteriuras menziuns. Els fan ina glista da las categorias da menziuns correspundentas e communitgeschan quella a la Confederaziun.
Art. 962a 553
En il register funsil pon vegnir menziunads: 1. il represchentant legal, sin sia dumonda u sin dumonda da l’autoritad cumpetenta; 2. l’administratur d’ierta, il represchentant dals ertavels, il liquidatur uffizial e l’executur dal testament, sin lur dumonda u sin dumonda d’in ertavel u da l’autoritad cumpetenta; 3. il represchentant d’in proprietari, d’in creditur ipotecar u d’in giudider da la servitut nunchattabel, sin sia dumonda u sin dumonda dal derschader; 4. il represchentant d’ina persuna giuridica u d’in auter subject giuridic en cas ch’i mancan ils organs prescrits, sin sia dumonda u sin dumonda dal derschader; 5. l’administratur da la cuminanza da proprietaris en condomini, sin sia dumonda u sin dumonda da la radunanza dals proprietaris en condomini u dal derschader. 552 versiun tenor la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real), en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 553 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) II. Menziuns 1. Da restricziuns da dretg public 2. Da represchentanzas Cudesch civil svizzer 265 210
Art. 963
1 Las inscripziuns vegnan fatgas sin fundament d’ina decleraziun en scrit dal proprietari dal bain immobigliar, sin il qual sa referescha la disposiziun.
2 I na dovra betg ina tala decleraziun dal proprietari, sche l’acquistader po sa fundar sin ina prescripziun da la lescha, sin ina sentenzia cun vigur legala u sin in auter document ch’è equivalent a la sentenzia. 3 Ils funcziunaris ch’èn incaricads cun la documentaziun publica pon vegnir incumbensads dals chantuns d’annunziar sez l’inscripziun da las fatschentas ch’els han documentà.
Art. 964
1 Per extinguer u per modifitgar ina inscripziun dovri ina decleraziun en scrit da las persunas che han il dretg da far quai tenor quella inscripziun. 2 Questa decleraziun po vegnir dada cun la suttascripziun en il diari.
Art. 965
1 Disposiziuns en il register funsil sco inscripziuns, midadas u extincziuns dastgan en mintga cas vegnir fatgas mo cun preschentar in document da legitimaziun davart il dretg da disponer e davart il motiv giuridic.
2 Il dretg da disponer vegn stabilì cun il mussament ch’il petent saja la persuna legitimada per quai tenor las indicaziuns en il register funsil u haja in plainpudair da questa persuna.
3 Il motiv giuridic vegn stabilì cun il mussament che las furmas prescrittas per sia valaivladad sajan vegnidas ademplidas.
Art. 966
1 Sch’il document da legitimaziun necessari na vegn betg preschentà, vegn refusada l’annunzia per far ina inscripziun en il register funsil. 2 Sch’il motiv giuridic è dentant avant maun e sch’i sa tracta mo da cumplettar il document da legitimaziun davart il dretg da disponer, po vegnir fatga ina inscripziun provisorica cun il consentiment dal proprietari u sin disposiziun dal derschader.
Art. 967
1 Las inscripziuns en il register principal vegnan fatgas tenor la successiun sco che las annunzias vegnan inoltradas u sco che las documentaziuns ubain las decleraziuns vegnan suttascrittas davant l’administratur dal register funsil. III. Premissa da l’inscripziun 1. Annunzias a. En cas d’inscripziuns b. En cas d’extincziuns 2. Documents da legitimaziun a. Document valaivel b. Cumplettaziun dal document da legitimaziun IV. Moda d’inscriver 1. En general Cudesch civil svizzer 266 210 2 Sin giavisch vegni dà als participads in extract davart tut las inscripziuns. 3 La furma da l’inscripziun e da l’extincziun sco er dals extracts vegn fixada tras in’ordinaziun dal Cussegl federal.
Art. 968
L’inscripziun e l’extincziun da las servituts funsilas vegnan fatgas sin il fegl dal bain immobigliar dominant e sin il fegl dal bain immobigliar engrevgià.
Art. 969
1 L’administratur dal register funsil sto communitgar als participads tut las inscripziuns ch’èn vegnidas fatgas senza lur savair; en spezial communitgescha el a las persunas autorisadas, da las qualas il dretg da precumpra è prenotà en il register funsil u exista tenor la lescha e resorta dal register funsil, l’acquist da la proprietad tras ina terza persuna.554 2 Ils termins ch’èn fixads per contestar talas inscripziuns cumenzan cun la data da la communicaziun.
Art. 970 555
1 Tgi che cumprova in interess, ha il dretg da prender invista dal register funsil e da survegnir in extract da quel. 2 Senza in tal interess ha mintga persuna il dretg da survegnir infurmaziuns davart las suandantas datas dal register principal: 1. la designaziun dal bain immobigliar e la descripziun dal bain immobigliar; 2. il num e l’identificaziun dal proprietari; 3. la furma da proprietad e la data d’acquist. 3 Il Cussegl federal designescha las ulteriuras indicaziuns concernent servituts, grevezzas funsilas ed annotaziuns che dastgan vegnir rendidas publicas senza stuair cumprovar in interess. En quest connex resguarda el la protecziun da la persunalitad. 4 L’objecziun ch’insatgi n’enconuscheva betg ina inscripziun dal register funsil, na vegn betg acceptada. 554 versiun tenor la cifra I da la LF dals 4 d’october 1991 davart la revisiun parziala dal Cudesch civil svizzer (dretgs reals immobigliars) e dal Dretg d’obligaziuns (cumpra da bains immobigliars), en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1404; Fegl uffizial federal 1988 III 953) 555 versiun tenor la cifra 1 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2003 davart la signatura electronica, en vigur dapi il 1. da schaner 2005 (CULF 2004 5085; Fegl uffizial federal 2001 5679) 2. En cas da servituts V. Obligaziun d’annunzia C. Publicitad dal register funsil I. Infurmaziuns ed invistaCudesch civil svizzer 267 210
Art. 970a 556 1 Ils chantuns pon prevair la publicaziun da l’acquist da la proprietad vi da bains immobigliars. 2 La cuntraprestaziun en cas d’ina partiziun da l’ierta, en cas d’ina ierta anticipada, en cas d’in contract matrimonial u en cas d’ina liquidaziun dals bains matrimonials na dastga betg vegnir publitgada.
Art. 971
1 Nua ch’igl e prescrit da far l’inscripziun en il register funsil per constituir in dretg real, exista quel sco dretg real mo, sche l’inscripziun è vegnida fatga.
2 En il rom da l’inscripziun po il cuntegn d’in dretg vegnir cumprovà cun ils mussaments u en autra moda.
Art. 972
1 Ils dretgs reals naschan e survegnan lur rang e lur data tras l’inscripziun en il register principal.
2 Lur effects cumenzan cun il mument da l’inscripziun en il diari, premess ch’ils mussaments legals sajan vegnids agiuntads a l’annunzia u sajan, en cas d’ina inscripziun provisorica, vegnids preschentads posteriuramain anc ad ura. 3 En ils chantuns, nua che la documentaziun publica è confidada a l’administratur dal register funsil e vegn fatga tras l’inscripziun en in protocol, remplazza quella l’inscripziun en il diari.
Art. 973
1 Tgi che ha acquistà proprietad u auters dretgs reals, sa basond en buna fai sin ina inscripziun en il register funsil, sto vegnir protegì en quest acquist. 2 Questa disposiziun na vala betg per cunfins da bains immobigliars en ils territoris ch’èn designads dal chantun sco territoris cun spustaments da terren.557 556 integrà tras la cifra I da la LF dals 4 d’october 1991 davart la revisiun parziala dal Cudesch civil svizzer (dretgs reals immobigliars) e dal Dretg d’obligaziuns (cumpra da bains immobigliars) (CULF 1993 1404; Fegl uffizial federal 1988 III 953); versiun tenor la cifra 1 da l’agiunta tar la LF dals 19 da december 2003 davart la signatura electronica, en vigur dapi il 1. da schaner 2005 (CULF 2004 5085; Fegl uffizial federal 2001 5679) 557 integrà tras la cifra I da la LF dals 4 d’october 1991 davart la revisiun parziala dal Cudesch civil svizzer (dretgs reals immobigliars) e dal Dretg d’obligaziuns (cumpra da bains immobigliars), en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1404; Fegl uffizial federal 1988 III 953) II. Publicaziuns D. Effects I. En cas da mancanza d’ina inscripziun II. En cas d’ina inscripziun 1. En general 2. Vers terzas persunas da buna fai Cudesch civil svizzer 268 210
Art. 974
1 Sch’in dretg real è inscrit nungiustifitgadamain en il register funsil, na po ina terza persuna betg sa referir a l’inscripziun, sch’ella enconuscha u duess enconuscher la mancanza. 2 Ina inscripziun è nungiustifitgada, sch’ella è vegnida fatga senza in motiv giuridic u sin fundament d’in act giuridic nunliant. 3 Tgi ch’è violà en in dretg real tras ina tala inscripziun, po far valair directamain vers la persuna da mala fai che l’inscripziun saja manglusa.
Art. 974a 558
1 Sch’in bain immobigliar vegn dividì, ston vegnir rectifitgadas per mintga parcella las servituts, las prenotaziuns e las menziuns. 2 Il proprietari dal bain immobigliar che vegn dividì sto inditgar a l’uffizi dal register funsil, tge inscripziuns che duain vegnir stizzadas e tgeninas che duain vegnir transferidas sin las parcellas. Cas cuntrari sto la dumonda da divisiun vegnir refusada. 3 Schi resulta dals mussaments u da las circumstanzas ch’ina inscripziun na pertutga betg ina parcella, sto quella vegnir stizzada per questa parcella. La procedura sa drizza tenor las disposiziuns davart l’extincziun d’ina inscripziun.
Art. 974b 559
1 Plirs bains immobigliars d’in proprietari pon vegnir reunids mo, sch’i na ston betg vegnir transferids dretgs da pegn immobigliar u grevezzas funsilas dals singuls bains immobigliars sin il bain immobigliar reunì u sch’ils crediturs dattan il consentiment per quai.
2 Sch’igl èn inscrittas servituts, prenotaziuns u menziuns ch’engrevgeschan ils bains immobigliars, pon quels vegnir reunids mo, sche las persunas autorisadas dattan lur consentiment u sche quellas na vegnan betg restrenschidas en lur dretgs pervia da la natira da las grevezzas.
3 Sche las servituts, las prenotaziuns u las menziuns èn inscrittas a favur dals bains immobigliars, pon quels vegnir reunids mo, sch’ils proprietaris dals bains immobigliars engrevgiads dattan lur consentiment u sche la grevezza na s’augmenta betg tras la reuniun.
4 Las disposiziuns davart la rectificaziun en cas da divisiun d’in bain immobigliar pon vegnir applitgadas tenor il senn. 558 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 559 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 3. Vers terzas persunas da mala fai E. Extincziun e modificaziun da las inscripziuns I. Rectificaziun 1. En cas da divisiun d’in bain immobigliar 2. En cas da reuniun da bains immobigliars Cudesch civil svizzer 269 210 Art. 975 1 Sch’in dretg real è inscrit nungiustifitgadamain en il register funsil u sch’ina inscripziun correcta è vegnida extinguida u midada nungiustifitgadamain, po mintgin ch’è vegnì violà qua tras en ses dretgs reals pretender che l’inscripziun vegnia extinguida u modifitgada. 2 Resalvads restan ils dretgs reals ch’èn vegnids acquistads da terzas persunas da buna fai sin fundament da l’inscripziun e las pretensiuns d’indemnisaziun.
Art. 976 561 L’uffizi dal register funsil po extinguer d’uffizi ina inscripziun, sche quella: 1. è limitada temporarmain ed è daventada giuridicamain irrelevanta, perquai ch’il termin è scadì; 2. pertutga in dretg d’ina persuna morta che na po betg vegnir transferì u ertà; 3. na po betg pertutgar il bain immobigliar pervia da la situaziun locala; 4. pertutga in bain immobigliar ch’è svanì. Art. 976a562 1 Sch’ina inscripziun n’ha cun gronda probabilitad nagina impurtanza giuridica, en spezial perquai ch’ella na pertutga betg il bain immobigliar tenor ils mussaments u pervia da las circumstanzas, po mintga persuna che vegn engrevgiada tras quella pretender l’extincziun. 2 Sche l’uffizi dal register funsil è da l’avis che la pretensiun saja giustifitgada, communitgescha el a la persuna autorisada ch’el vegnia ad extinguer l’inscripziun, nun ch’ella fetschia entaifer 30 dis protesta cunter l’extincziun tar l’uffizi dal register funsil. 560 versiun tenor la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real), en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 561 versiun tenor la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real), en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 562 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) II. Inscripziuns nungiustifitgadas560 III. Extincziun facilitada 1. Inscripziuns senza dubi irrelevantas 2. Autras inscripziuns a. En general Cudesch civil svizzer 270 210
Art. 976b 563
1 Sche la persuna autorisada fa protesta, examinescha l’uffizi dal register funsil da nov la pretensiun d’extincziun sin dumonda da la persuna engrevgiada. 2 Sche l’uffizi dal register funsil concluda d’acceptar la pretensiun malgrà la protesta, communitgescha el a la persuna autorisada, ch’el vegnia ad extinguer l’inscripziun en il register funsil, nun ch’ella fetschia enteifer 3 mais recurs tar la dretgira per laschar constatar, sche l’inscripziun haja ina impurtanza giuridica.
Art. 976c
564 1 Sche las relaziuns èn sa midadas facticamain u giuridicamain en in territori e sch’in dumber pli grond da servituts, da prenotaziuns u da menziuns è daventà dal tuttafatg u per gronda part obsolet pervia da quai u sche la situaziun n’è betg pli clera, po l’autoritad designada dal chantun decretar la rectificaziun en quest territori.
2 Quest decret sto vegnir menziunà sin ils fegls correspundents dal register funsil.
3 Ils chantuns reglan ils detagls e la procedura. Els pon facilitar anc pli fitg las rectificaziuns u decretar prescripziuns che divergeschan dal dretg federal.
Art. 977
1 L’administratur dal register funsil na dastga far naginas correcturas senza il consentiment en scrit dals participads, nun ch’i saja avant maun ina disposiziun dal derschader.
2 Empè da curreger ina inscripziun faussa, po quella vegnir extinguida e fatga da nov.
3 Simpels sbagls da scriver vegnan curregids d’uffizi a norma da l’ordinaziun correspundenta dal Cussegl federal. 563 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 564 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real); en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) 565 versiun tenor la cifra I 1 da la LF dals 11 da december 2009 (brev ipotecara registrada ed ulteriuras midadas en il dretg real), en vigur dapi il 1. da schaner 2012 (CULF 2011 4637; Fegl uffizial federal 2007 5283) b. En cas da protesta 3. Procedura da rectificaziun publica
IV. Correcturas565Cudesch civil svizzer 271 210


c: text/html

text:
Pakistan
El Pakistan (پاکستان in urdu) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Iran, a l'Afghanistan, a la Cina e a l'India.
La capital a l'è Islamabad, ma la cità püssee impurtanta a l'è Karachi.
Al gh'ha una süperfiss de 803.940 km² e una pupulaziun de pressapoch 170 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Pakistan (nom ufizial: اسلامی جمہوریۂ پاکستان / Islamic Republic of Pakistan) a l'è una repübliga semipresidenzial.
L'è stada sota el cuntrol del general Pervez Musharraf fina al 2008; pö lü l'ha daa i dimissiun e gh'è staa un mument de instabilità.
Adess el president a l'è Mamnoon Hussain (del 2013).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duvin
Duvin a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 84 abitant e una süperfiss de 17.93 km², e al se tröva a una altitüden de 1180 meter sura al livel del mar.
El cumün de Duvin a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Pitasch, Riein, Safien, Sankt Martin, Suraua. La lengua püssee parlada in de la comunità de Duvin l'è el rumanc sursilvan.
StoriaModifega
Duvin l'è menziunaa la prima volta inturen a l'an 840 col nom de Auna.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
RiferimentModifega
- ↑ Duvin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Carpané
Carpané (istéss ind la parlada piasentina; en italiàn Carpaneto Piacentino), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 7 612 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 63,2 km² e ona densità de 120 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Cadé, Castél Arquà, Fiurenzöla, Gruparél, Lügagnàn, Puntnür e San Giorg.
I sò frassión i en Badagnano, Celleri, Chero, Cimafava, Ciriano, Magnano, Montanaro, Rezzano, Travazzano e Zena.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Carpané l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Attilio Bivetti è creschì si a Vicosoprano. El ha visità la scola primara a Samedan ed ha absolvì il gimnasi a Son Gagl. Suenter il studi da veterinari a l'Universitad da Turitg ha Attilio Bivetti lavurà trenta onns sco veterinari en l’Engiadin’Ota ed en la Bregaglia. Durant ils onns 1994 enfin 2008 è el stà president communal da Segl. Dapi sia pensiun viva el a Segl, Fex e Castasegna.
Sias trais ovras, cun istorgias curtas, ha el publitgà suenter sia pensiun.
Ovras
- Ventins e ventatschs da Fex, 2010
- Nuot Nes, 2014
- L'aungel da Nuot Nes, 2017
- Da temp vegl, 2017


text:
Conferenza dils presidents
Alla conferenza dils presidents prendan part tut ils 15 presidents communals/presidentas communalas dalla Regiun Surselva. Ad ella cumpetan las suandontas incumbensas:
- dessignar il parsura e siu substitut
- eleger la cumissiun regiunala
- eleger la cumissiun da gestiun
- eleger il post da revisiun extern
- eleger cumissiuns permanentas
- s'occupar d'eventualas incumbensas d'impurtonza regiunala
- far cunvegnas da prestaziun cullas vischnauncas dalla regiun e cun tiarzas persunas
- relaschar prescripziuns executivas per ademplir las incumbensas delegadas
- approbar il quen annual, il preventiv ed ils credits d'impegn sco era il rapport dalla cumissiun da gestiun
- prender enconuschientscha dil plan da finanzas e dil rapport annual
- decider davart expensas unicas da varga frs. 300'000.00 cun resalva ch'expensas da varga frs. 2 miu. ein suttamessas al referendum facultativ tenor igl artechel 30 alinea 1
- decider davart expensas periodicas da varga frs. 20'000.00, cun resalva ch'expensas da varga frs. 500'000.00 ein suttamessas al referendum facultativ tenor igl artechel 30 alinea 1
- delegar incumbensas dalla corporaziun a tiarzas persunas
- decider davart cooperaziuns cun autras regiuns ed organisaziuns
- declarar iniziativas regiunalas per valeivlas


text:
New York
New York (Nöa York) l'è öna di sità piö grande e cognüside del mónd e l'è suernominada "Big Apple" ol póm grand.
GeograféaModifega
New York l'è öna sità di Stacc Unìcc, fórse la piö cognusida, de sigùr la piö popolusa. La se tróa in de l'istàt de New York sö i rie de l'Océano Atlàntech.
La se tróa pròpe 'ndóe 'l fiöm Hudson l' se böta 'n de l' océano.
Dù quartér de la sità de Nöa York, Brooklyn e Queens per eès precìs, i se tróa sö l'isola de Long Island (ìsola lónga) che l'è pròpe denàcc a la còsta.
Ol nòm e la fondasiùModifega
La sità l'è stacia fundada 'n del 1624 da i Olandés che i l' l'à ciamada New Amsterdam (nöa Amesterdam).
Ol nòm de adès, che 'l völ dì nöa York, l'à ciapàt ol pòst de nöa Amsterdam dòpo la segónda guèra tra Inglés e Olandés combatida tra 'l 1665 e 'l 1667.
De ètModifega
- Ground Zero;
- ol Chrysler Building;
- ol Empire State Building;
- ol Central Park;
- la Fifth Avenue.


text:
Coll (anatomia)
El coll (coeull[1] in d'on quai dialett alpin) l'è quella part del corp di vertebraa che la gionta el tors al coo.
L'è la region anatomega che la se troeuva in tra la bas del crani e la vertebra cervical quella de sett, in tra l'angol mandibolar e la fossetta de la gora.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
La parolla coll la riva del latin collum. A la troeuvom in quasi tutt i lengov romanz (italian collo, catalan coll, spagnoeu cuello, frances cou, piemontes e ocitan còl, napoletan cuollo, sicilian coddu, ligur còllo, forlan cuel).


text:
En las hallas dal Lyceum Alpinum Zuoz han las scolaras ed ils scolars preschentà lur lavurs sur dal tema clima. Quai en occasiun da l'emprim «Future Planet Forum». Dasper las lavurs da la scola han scienziads e represchentants da l'economia referì davart las schanzas e consequenzas dal stgaudament climatic.
Art, scienza e fatschenta
Ils fotografs Dawna Mueller e Hitsch Rogantini han preschentà lur fotografias da las muntognas Svizras, ma era da l’Arctica e da l’Antarctica. Il stgaudament climatic mida la natira pli spert che previs. Cun lur fotografias documenteschan els quels midaments.
En differents referats ha Konrad Steffen, il directur da l'Institut federal per la perscrutaziun da guaud, naiv e cuntrada (WSL) preschentà las consequenzas dal clima a l'exempel da la perdita da glatsch en Grönlanda. Anik Kohli da la firma Infras da Turitg ha explitgà las schanzas ed ils ristgs da la midada dal clima.
Ord la vista d’ina fatschenta ha Kurt Bobst, CEO da la Repower infurmà sur da las sfidas futuras areguard la realisaziun d’energia regenerabla.
RR actualitad 07:00


text:
Pontòi
Pontòi (Italià: Pontoglio) l'è 'n cümü de 6 935 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa endèla Bàsa Bresàna Ucidentàla a 31 km en diresiù Òvest de la cità de Brèsa, ai cunfì co la pruvìncia de Bèrghem. Pontòi l'è 'l paés piö a òvest de la pruvìncia de Brèsa.
Endèla campàgna tra Palösch e Pontòi endèl 1156 gh'è stat combatìt giöna de le batàie piö violènte 'ntra chèle che 'ndèl Medioévo g'ha confrontàt Bresà e Bergamàsch. L'è ciamàda batàia de le Grumóre e l'è finìda co la vitória dei Bresà.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cinto Caomaggiore
Cinto Caomaggiore (en vèneto: Sinto Caomagior; en furlàn: Cint) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Venésia. El g'ha presapóch 3.168 abitàncc, 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 151 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chions (PN), Gruaro, Portogruaro, Pramaggiore, Sesto al Reghena (PN).
Endèn referendum de cunsultasiù, tignìt ai 26 e 27 de mars del 2006, la magiorànsa de la popolasiù del cümü la g'ha palezàt la olontà de pasà sóta l'aministrasiù regiunàl del Friuli-Venezia Giulia, e piö de precìs, endèla Pruvincia de Pordenone.


text:
Enúgwu
Enúgwu in lèngua Igbo o ach Enugu l’è la capitàl e la sità piö ‘mportànta del Istàt de Enugu in del süd-èst de la Nigéria. Ol sò nòm ‘l nas da i dò paròle igbo Enu Gwu che i völ dì “sö la sìma de la colìna”.
Enúgwu l’è nasìda in del 1912 come sità minerària, dezà che gh’è tat carbù in del sò teritòre. In del 1960 quando la Nigéria l’è dientàda ‘ndipendènta, Enúgwu l’è deintàda la capitàl de la Regiù del Est. Quando chèsta regiù la s’è destacàda da la Nigéria ‘n del mas del 1967 e l’à ciapàt ol nòm de Repüblica del Biafra (1967 - 1970), Enúgwu l’è dientàda la capitàl del Biafra ‘nfìna a la metà de utùer de chèl an, quando l’è stàcia ciapàda da i soldàcc nigerià e la capitàl del Biafra l'è stàcia spostàda a Umuahia.
Amò al dé de 'ncö l'è consideràda la capitàl de la zét Igbo e l'è cognusìda col suernòm de Capital of Igboland, cioè la Capitàl de la tèra di Igbo.


text:
Kim Jong Un fa pretensiuns als Stadis Unids. Sco quai ch'il schef da la Corea dal Nord ha ditg en ses pled da Bumaun vul el che Washington aboleschia las sancziuns. Sche quai na capitia betg stoppia ses pajais ponderar ina nova via per proteger la suveranitad ed ils interess nordcoreans, uschia Kim. Sco questa nova via pudess lura da vesair ora, na concretisescha el dentant betg.
Pront per in inscunter cun Donald Trump
El saja dentant da tut temp pront da s'inscuntrar cun il president american Donald Trump. Il medem mument ha Kim er pretendì ch'ils Stadis Unids termineschian ils manevers militars ensemen cun la Corea dal Sid.
RR novitads 06:00


text:
Gl'aventùri 'd Pnòć. Stòria 'd un buratèṅ
Gl'aventùri 'd Pnòć. Stòria 'd un buratèṅ (“Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino” in itagliàṅ) 'l è 'n rumànś itagliàṅ scrit in dal 1881 par Carlo Collodi (pseudònim dal scritōr Carlo Lorenzini), divìś in trénta capìtui e ambintâ in dla Tuscàna dal XIX sécul. A s trata 'd un clàsic dla literadùra par ragàs a livèl mundiàł tant che par l'UNESCO 'l è stâ tradót in duśènt-quarànta léngui e pasa.
'L è vgnû fóra a puntàdi su 'n giurnàl par putèṅ dirèt par Ferdinando Martini, suplemènt dal quotidiàṅ Il Fanfulla.
La stòria dal putòć ad Pnòć, ch'a dir dabòṅ 'l éra na mariunéta e minga 'n buratèṅ, l'è stada cuntàda dimóndi vòlti a 'l cìnema (cum in di film Le straordinarie avventure di Pinocchio dal 1996 cun Martin Landau o Pinocchio dal 2002 cun Roberto Benigni), in televiśiòṅ (la RAI la gh 'n à fat na série in sinc puntàdi in dal 1972 cun prutagunìsta al baghét Andrea Balestri insém a Nino Manfredi, la Gina Lollobrigida, Vittorio De Sica, Franco Franchi e Ciccio Ingrassia) e in di cartòṅ animâ (famóś 'l è 'l lungumetràǵ dal 1940 dla Walt Disney).
La Fòla
Mìstar Gepét, un marangòṅ dit Pulentìna par via dla pirùca śala ch'al gh'à in cô, al ricév da 'l sò amìg Mìstar Sréśa un pès ad légn par far-'g un buratèṅ esénd ch'l è dimóndi pòvar e ch'al vrév far di spetàcui 'd putòć par scampàr.
Tut 'd un trat però la mariunéta la taca a dascórar e a mōv'r-as da par lē. Gepét 'l al ciàma Pnòć e 'l taca a tratàr-al cuma s'al fus sò fiōl ma 'l buratèṅ al ténd sèmp'r a far a l'arvèrsa e qvél ch'a gh pâr.
A n sèrt punt da 'l mur a salta fóra 'n Gril ch'al dascór ch'al taca a far-ag di predicòs dgénd-'g ad far a mōd. Pnòć al s arlìa sèg e 'l al schisa c'n un martèl, spaplànd-al. Gepét al gh fà 'n vistidèṅ ad carta e pò 'l vénd al sò giachét, armagnénd a 'l fréd esénd in Invèran, par cumpràr 'n abesedàri par parmétar-'g ad studiàr.
Méntar 'l è drē a 'ndàr a scōla, Pnòć al sènt dla mùśìca daśvgnìr da 'l Gran Teàtar di Buratèṅ dal buratinàr Magna-Fōg. P'r andàr a véd'r al sò spetàcul, al vénd al sò lìbar par cumpràr-'s un bijét ma, quànd 'l è dèntar, Magna-Fōg 'l al ciàpa par mét'r-al in na stua par cuśinàr un muntòṅ ma a 'l ùltim a s cumōṿ sinténd la sò stòria. 'L óm 'l al manda lìbar śibénd-ag sinc schèṅ da rigalàr a sò pàdar.
Lung la strada Pnòć 'l incróśa dū bèsti ch'i s faṅ pasàr par di daśgrasiâ: un gat ch'al fà finta 'd ès'r òrub e na vólp, furba stramaladìda, ch'la lasa inténdar 'd èsar sòpa. Pnòć al gh cònta ch'in bisàca al gh'à dal munédi da purtàr a sò pàdar e la vólp la 'l cunvìns a samnàr-i in un sit lè davśèṅ, ciamâ Camp di Miràcui, acsè dòp i cresaràṅ di àlbar pîṅ ad munédi.
I tri i s fér'm a magnàr in dl'ustarìa dal Gàmbar Rós, tant a paga Pnòć, pò vistî da brigànt i próan a rubàr-ag via i quàtar schèṅ ch'i gh'èṅ armàś dòp ch'al spìrit dal Gril 'l iva tintâ ad mét'r-al su 'l avìś. Al buratèṅ al próa a scapàr via, dmandànd ajùt a na putìna c'n i cavìi turchéś, ma 'l dū canàj i al ciàpan listés. Esénd che Pnòć 'l à lugâ i bèsi in bóca, al gat e la vólp i 'l impìcan a na quèrsa par fargàr-'g-i quànd al sarà mòrt. Stuf ad spétar ch'al carpìs, al dū bèsti i vaṅ via decìś ad turnàr al dè dòp.
La putìna c'n i cavìi turchéś, ch'a dir dabòṅ l'è na fata bòna, l'órdna a 'n falchét 'd andàr a sćiancàr c'n al sò bèc la lasa ch'la liga 'l buratèṅ, pò la manda 'l sò caṅ Medôr a tōr-al. Quànd a riva Pnòć, la fata la dmanda a tri mèdag, un Córuv, na Sivéta e 'l Gril ch'al dascór, se chi lò 'l è mòrt dabòṅ o 'l è incóra viṿ. Al primi dū bèsti i n saṅ mia csa dir mént'r invéci al Gril al salta sù dgénd ch'l è 'n munèl patintâ e dìscul ch'al n ubidìs mai a ninsòṅ e ch'al farà murìr Gepét da 'l daspiaśēr. Pnòć al taca a piànśar e la Fata, p'r arbasàr-ag la févra, la gh dà na madśìna da tōr. Esénd amàra, al buratèṅ al s rifiùta 'd bévar-la sénsa sùcar mo quànd al véd vgnir dèntar quàtar cunèṅ négar becamòrt cun la casa da mòrt in spala al decìd ad mandàr-la śò listés.
La Fata la taca a far dal dmandi a 'l sò òspit, in particulàr i du èṅ-i finìdi al munédi. Pnòć, ch'al gh li à in bisàca, al taca a cuntàr un muć ad bali e, tut al vólti ch'l al fà, al sò naś al gh crés. La sgnōra c'n i cavìi turchéś la gh cònta ch'al buśìi i èṅ ad dū categurìi, qvéli c'n al gambi curti e qvéli c'n al naś lung, cum in dal sò caś, pò la gh al scurta cun 'l ajùt 'd un mijàr ad pić. Adès ch'l è a pòst, Pnòć al gh prumét ad turnàr a cà da Gepét e 'd cumpurtàr-as bèṅ.
Lung la via al buratèṅ al cata incóra 'l Gat e la Vólp ch'i al cunvìns'n a saplìr al munédi in dal Camp di Miràcui mo esénd ch'a gh vōl vint minùt a na piànta par crésar, in cal mént'r al pōl anc andàr a far-'s un gir. Pnòć al fà pròpria acsè e 'l và a far dū pas in na sitadìna lè davśèṅ ciamàda Ciàpa-Minciòṅ. Quànd al tórna però al fà a mènt ch'i schèṅ i èṅ sparî e 'n vèć papagàl al gh diś ch'i èṅ stâ al Gat e la Vólp a catàr-i sù par tgni-'s-i lōr méntar lò 'l éra via. Dasprâ Pnòć al cònta incòsa a 'n giùdas Gurìla in là c'n i an mo chi lò, invéci 'd jutàr-al, 'l al mét in parśòṅ. Quàtar méś dòp però al buratèṅ 'l è lìbar par via dn'amnistìa dada da 'l imperadōr dal paéś.
Pnòć al vrév turnàr da la Fata ma lung la via al finìs in na tajōla méntar 'l éra drē a fargàr dl'ua in un camp. Al cuntadèṅ 'l al custrìnś a tōr al pòst dal sò caṅ Melàmp, mòrt sōl cla matìna lè, par far da guàrdia a 'l sò pulàr. Cun na cadéna a 'l còl al gh'à da farmàr quàtar marturèi ch'ad nòt i vaṅ a casa 'd galìni. Pnòć, invéci 'd mét'r-as 'd acòrd sèg cuma 'l fava Melàmp in cambi 'd un pôc ad carna, al gh la cava a saràr-i dènt'r in dal ciûś e 'l padròṅ, par ringrasiàr-al, 'l al libra.
Pnòć al gh'à na bruta surpréśa quànd al và a catàr la Fata parchè a 'l pòst dla sò cà al gh cata na préda 'd màrmul cun scrit insìma „Chè a pónsa la putìna da i cavìi turchéś mòrta 'd dulōr p'r èsar stada bandunàda da 'l sò fradlèṅ Pnòć“. A riva 'n Clómb ch'al gh diś che Gepét, in pinsēr par lò, 'l è drē a far-as na barca p'r andàr-'l a pascàr in dal mónd nóṿ. 'L uśèl al s śibìs ad purtàr-'l in dla spiàgia in du al 'l à vdû l'ultma vòlta ma, quànd i rìvan, al marangòṅ 'l è bèla partî. Vdénd che la barca l'è misa mâł in mèś a cgl'óndi lè, Pnòć al s buta in mâr par jutàr-al ma al n gh la cava briśa.
Armàś in dal mâr tuta nòt e a la derìva in mèś a gl'óndi, al buratèṅ al finìs su n'ìśula in du 'n Delfîṅ al gh diś ch'l è fàcil che Gepét al sia stâ magnâ da 'n tarménd Pés-Caṅ rivâ da cal bandi lè giùst da pôc dè. Pnòć al riva in dal paéś dal Béghi lavuradōri e 'l dmanda a la gint quèl da magnàr parchè al gh'à fam. Chi lōr i gh dìśan ch'al gh'à d'inśgnàr-as guadagnànd al paṅ cum i fànan tut laurànd. Pnòć al s dà da far purtànd dl'àqua a cà dna dóna ch'l'è pròpria la Fata ch'la n è mia mòrta e ch'l'è cuntènta che Pnòć 'l àppia pianśû par lē davànti a la sò tómba.
La sgnōra la prumét a 'l buratèṅ ch'la 'l farà dvintàr un ragàs ad carna e òs s'al rigarà drit, andànd a scōla e faghénd a mōd. Pnòć al gh diś ad sè dvintànd al prim dla clas ma 'n dè, méntar 'l è in spiàgia insém a i sò cumpàgn, al và in a risć 'd andgàr tintànd 'd salvàr al caṅ di carabinēr Alidòr. La bèstia la rénd al favōr a Pnòć salvànd-'l in séguit quànd chi lò al finìs in dla padèla dal Pescadōr Vérd ch'l al vliva frìśar.
A la fiṅ d'l an Pnòć al vîṅ prumòs c'n al màsim di vōt e la Fata la gh prumét ch'la 'l trasfurmarà in un baghét véra 'l dè dòp. Par festegiàr tut insém, Pnòć al vrév ciamàr a clasiòṅ al sò amìg Romeo dit Luśèṅ parchè 'l è màgar cum un ciòld. Dòp avēr-al pascâ dapartùt, al buratèṅ 'l al cata sóta 'l pòrtag dna cà 'd campàggna. Al ragàs al gh diś ch'l è drē a partìr p'r un pòst fantàstic ciamâ Al Paéś di Balòc in du a n s fà gnint tut al dè, a n gh'è minga dal scōli e la gint la s divertìs da la matìna a la sira esénd ch'ad giuidè a n s lavóra briśa e in na stmana a gh'è siē giuidè a na dméndga.
Luśèṅ al dmanda a Pnòć 'd andàr sèg, fra 'l àtar 'l è drē a rivàr un car ch'al scaròsa tut a gràtis. Quànd a riva 'l barôs tirâ da di sumàr cmandâ par 'l Umarèṅ ad Butēr, un tisi ciciòṅ téndar e unt cuma na bucìna 'd butēr, Pnòć al decìd ad muntàr-'g insìma anc lò anc s'al véd 'n sumarèṅ piànśar dgénd «Tîṅ-'t in a mènt, insiminî! I ragàs ch'i śmét'n ad studiàr e i vòlt'n al spali a i lìbar, a 'l scōli e a i mìstar, par dar-as da 'l tut a i balòc e a i divertimènt, i n pōlan far àtar che na fiṅ daśgrasiàda! Mè a 'l sò par próva! e a t al pòs dir! A vgnarà cal dè ch'at pianśrà anc tè, cuma incō a piànś mè... ma in alóra a sarà tard!».
Rivâ in dal Paéś di Balòc i dū i tàc'n a divertìr-as da mat, dintànd amìg ad tut, ma dòp sinc méś ad baldòria e 'd gudiōl Pnòć al s déśda na matìna cun dū uréci da àśan. Anc a Luśèṅ i gh'èṅ carsùdi cumpàgn a lò ma quàl lè 'l è sōl al prima stadi dla trasfurmasiòṅ parchè in dal gir ad pôc tèmp chi lōr i dvèntan di sumàr da la tèsta a i pē. A riva lè 'l Umarèṅ ad Butēr ch'al li ciàpa par vénd'r-i in dla piàsa dal marcâ. In chi an lè al cucēr 'l à fat i bèsi cargànd in gir p'r al mónd tut i baghét bòṅdagnìnt par pò dar-i via na vòlta dvintâ dal bèsti.
Pnòć al finìs in un Cîrc e 'l diretōr dla strutùra 'l al custrìnś a magnàr dal fèṅ e a imparàr un nùmar da far durànt i spetàcui. P'r insgnàr-'g-al méj, 'l óm al dróa la scùria sèg. Tri méś dòp al fà 'l sò debùt davànti a 'l pùblic balànd e saltànd in dal sérć. Durànt la sò eśibisiòṅ al véd la Fata in mèś a la gint e, distraénd-as, al casca śò mâł dvintànd sòp. Al diretōr, vdénd ch'al n è più bòṅ 'd lauràr, 'l al vénd a 'l marcâ a 'n tisi ch'al vrév druàr la sò pèla par far un tambûr. Chi lò al decìd ad masàr-al fugànd-al, dònca al gh liga un giaròṅ a 'l còl e pò 'l al buta in mâr. Quànd 'l al tira sù però al véd ch'l è dvintâ na mariunéta 'd légn dòp 'n intervènt dla Fata. Par far sù quèl 'd qvél ch'l à spéś, 'l óm al vrév vénd'r-al cuma légna da bruśàr ma Pnòć al gh la cava a scapàr via prima.
Dòp èsar-'s butâ in dl'àqua, Pnòć al finìs in bóca a 'l Pés-Caṅ. In dal stómag al véd un tôṅ che cun filuśufìa al gh diś ch'al s è mis al cōr in paś e ch'l è drē a spetàr 'd èsar digerî parchè «Quànd a s nas tôṅ, a gh'è più dignità a murìr sót-àqua piutòst che sót-òli!». Al pés al cunsìlia a 'l buratèṅ ad far àtar tant ma chi lò, vdénd na luś luntàṅ in un cantòṅ, al decìd 'd andàr a védar, catànd-ag Gepét. Sò pàdar 'l è scampâ tut cal tèmp lè magnànd qvél ch'l à catâ dènt'r a 'n bastimènt mercantîl mandâ śò da 'l squâl ma adès 'l à praticamènt finî incòsa. I dū i decìd'n acsè 'd scapàr via dasfrutànd al fat ch'ad nòt al Pés-Caṅ al dòrum cun la bóca vèrta. Pnòć al s carga insìma sò pàdar, ch'al n sà briśa nudàr, e insém i rìv'n a riva.
In séguit Pnòć e Gepét i pàsan darènt a dū strasòṅ ch'i èṅ drē a dmandàr la limòśna e 'l buratèṅ 'l arcgnóś al Gat e la Vólp. Al prim 'l è dvintâ òrub dabòṅ a fòrsa 'd far finta méntar la Vólp l'à pardû dagnóra tut al sò pēl e anc la cóa ch'l'è stada custréta a véndar a 'n ambulànt ch'a gh sarvìva quèl par paràr via 'l móschi. Pnòć al n gh'à mia pità 'd lōr dgénd ch'i gh'aṅ abû sōl qvél ch'i s meritàvan, la giùsta punisiòṅ par via dla sò cativèria. Anc Luśèṅ 'l è finî mâł: vindû cuma sumàr 'd lavōr a 'n cuntadèṅ ch'al 'l à stlâ in di camp, 'l è pò mòrt ad fadìga.
Pnòć al taca a lauràr par tiràr avànti e par mantgnìr sò pàdar ch'l è dvintâ vèć e malâ anc se piàn piàṅ al s armét anc lò. Na nòt al buratèṅ al s insùnia la Fata ch'la gh diś ch'l'è prònta a perdunàr-al par tut i quèi a 'l arvèrsa ch'l à fat in dla sò vita vist ch'adès 'l à imparâ a star a 'l mónd. Cuma rigàl la sgnōra da i cavìi turchéś la 'l fà dvintàr un putèṅ e Pnòć, guardànd'ś in dal spèć, al bacàja «A séra pròpria buf quànd a séra 'n buratèṅ! E adès cum a sòṅ cuntènt 'd èsar dvintâ un masćèṅ par bèṅ!»


text:
La Dretgira administrativa dal chantun Grischun ha uss prendì ina emprima sentenza en chaussa. Para sa tracta quai d'impostas betg pajadas dals onns 2003 e 2004, rapporta il schurnal regiunal da radio SRF.
Il 2003 aveva Stoffel survegnì in emprest da 22,5 milliuns francs d'ina banca dal Principadi dal Liechtenstein ch’el n’ha betg inditgà correctamain a las autoritads fiscalas.
Ils passa 100’000 francs da custs da dretgira sto Remo Stoffel bunamain pajar tuts sez. Stoffel ha gia annunzià da trair vinavant la sentenza al Tribunal federal.
RR novitads 16:00


text:
Unanimamain han ils 24 votants e votantas preschentas da Zuoz approvà la mesemna il quint annual da l'onn passà. Tar entradas da 13,7 milliuns francs serra quel cun in surpli da 2,3 milliuns francs.
En pli ha la suprastanza da Zuoz infurmà davart il stan actual da divers projects en lavur. Uschia ha la vischnanca contactà il chantun pervi dals privels enturn la cruschada Resgia. Alura vegnan las zonas da ruaus per la selvaschina en las regiuns Munt Seja/Lavainers e Vallatscha/Chaminedas, introducidas provisoricamain l’enviern passà – transfurmadas en ina furma stabla.


text:
Arzintèla
Artécol in dialèt arzân
L' arzintèla (lucertola in italiân - Lacertilia al só nòm sientéfich), ind i paèiş ed léngua latèina în pió cgnusû cme Sauri (Sauria, în 'na sòt categoréia 'd serpèint ed la categoréia Squamata).
Carateréstichi
Al j arzintèli a gh'àn la tèsta piâta e a teriângol, al côrp piât e 'na còva lònga. În per lo pió a quâter gâmbi, ânch cun dal gâmbi ch' an 's vèden mìa (int j aguidi cme l'urbèt), céchi (int i scincidi cme la Lusengola - l'arzintèla dal fèin) e gh'àn al j urèci d'ed fōra sèinsa al gîr ed l'urècia. J ôc a gh'àn al lumèli nîgri e la lûş ed l' ôc zâla e a gh'àn al palpēdri. La léngua l'é a dō pûnti e la sêrov a l'arzintèla cme ôrghen ed tâst e cme êrma ed câsa in quânt la saléia la tratîn al bestiulèini ch' la mâgna: insèt, bèigh e vêrem.
L' arzintèla la gh'à dō masèli rubósti e dō fîli ed dèint tót cumpâgn. Tr'al careteréstichi ed soquânt gróp, l' autotomia, oséia în bòuni, per inganêr chi 'gh dà la câsa, de stachêr la còva in chêş ed perécol, ed sôlit dōp l' a 'gh tōrna a crèser.
Ind i pió grând, ed cól gróp ché, la lunghèsa la pōl andêr da i pōch centémeter (quêlch geco di Caraibi) fîn a i trî mēter dal drêgh ed Komodo.
Al j arzintèli, in gèner, a gh'an 'na bòuna resistèinsa a j atâch ed chi 'gh dà la câsa, perché dal prōvi fâti in laboratôri, in pió ed turnêr a fêres la còva, în bòuni 'd arsanêres ânca cun dal grôsi frîdi. In pió în bòuni, sèimper in chêş ed perécol, ed fêr al fînti môrti cgnusûda cme fêlsa môrt, (in italiân: morte apparente o tanatosi).
Soquânti arzintèli în bòuni ed cambiêr culōr. Al chêş pió cgnusû l' é l' Arzintlòuna (Camaleonte in italiân) mó cla carateréstica ché égh l' àn ânch ed dièter gèner.
Ed sôlit a mâgnen ed j insèt o mâgne ed la chêrna. Soquânt gèner a mâgnen ed l'êrba o a mâgnen ed tót, un eşèimpi carateréstich ed quisché l' é l' Iguana, ch' la mâgna sōl ed l'êrba.
Inrâsen 'na vôlta a l'ân ind la têrda primavèira. A mèten zò da 3 a 8 ōv in bûşi che schêven cun al sâmpi davânti, mèinter a cócen vìa la tèra scavêda cun al sâmpi dedrê. J ōv în céch e biancûş e al gós l' é alâstich. I céch a şbrêghen al gós cun un gèner ed dèint insém al mûş ch' al câsca subét dôp la nâsita.
La còva
Cme bèle dét, soquânt gróp 'd arzintèli a gh' àn la carateréstica ed prèir pêrder la còva s' égh vîn dê adôs da quelchidûn. La pêrta ed la còva stachêda la gh'à di cèinter nervōş relativamèint indipendèint dal servèl, ch' a pōlen cumbinêr un muvimèint 'd arvujamèint ânca se la còva l'é stachêda dal côrp. Còst al şluntâna l'atensiòun ed còl ch' al gh'é drē saltêr adôs ch' al crèd che la còva la sìa la metê vîva ed la bèstia, mèinter l'arzintèla, ch' l'armâgn fērma cme môrta, apèina la vèd al mumèint gióst la scâpa.
J arvujamèint ed la còva, pôch a la vôlta, a câlen int al mumèint che l' oségen int al vèini tajêdi al câla.
Al destâch ed la còva l'é cavşêda da 'n grôs artiramèint di móscol ch' a gh'é e la sucêd lòngh a di piân ed rotûra pervést tra i nōd dal filòun, ch' în al zôni pió dèbel dal filòun ed la schîna.
I móscol armâgnen artirê ânca dôp al destâch per bluchêr la moragìa fîn a quând la frîda l'é guarîda. Da sté frîda a gnirà arfâta 'na còva nōva. Quând la frîda an n' é mìa pêra dal vôlti a pōl sucêder ch'a vègna arfât pió ed 'na còva.
Galeréia ed fôto
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Lucertola trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | cinghiale | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Nightliner
Rodé la sabeda de nöt cun plü segurëza
La rëi de coliamënc di bus che é a desposiziun la sabeda de nöt é coliada indortöra te feter döta la provinzia. Cun 19 linies prinzipales vëgnel colié a livel provinzial düc i raiuns, tröc paisc y punc d'incuntada dër frecuentá. Implü él na rëi ampla de indöt 33 sorvisc de shuttle, coliá cun le iade zoruch di nightliner, che condüj la jënt che roda ion de nöt indô sigüda a ciasa da doman adora.
Chertes y tarifes
Por i bus di nightliner y i sorvisc de shuttle velel chëstes tarifes:
- Iade singul linia prinzipala 3 euro. Les chertes ciafon da cumpré ti bus y ince online.
- Cherta por döta la nöt, por anfat tan de iadi, cun i nightliner (linies prinzipales y sorvisc de shuttle): 5 euro. Les chertes ciafon da cumpré ti bus, pro i automac dles chertes y ince online.
- Iade singul cun le sorvisc de shuttle 2 euro. Chëstes chertes pón ma cumpré online tl ticketshop dla südtirolmubiltà.
Porsones cun le Südtirol Pass
Le Südtirol Pass, l'Euregio Family Pass sciöche ince le Südtirol Pass abo+ y 65+ cun la funziun da paié pó gní adorá sön les linies prinzipales di nightliner. Cun n check-in scëmpl vëgnel trat jö l'import y sce an fej plü iadi te öna na nöt vëgnel trat jö alplü 5 euro.
Le iade che an á intenziun da fá - o ince döta la trassa cun lapró le sorvisc de shuttle pó gní convalidé online ince denanco pié ia tres le smartphone. Al vëgn garantí le miú prisc de 5 euro por de plü iadi te na nöt.
Les porsones che á le Südtirol Pass free pó s'anuzé debann di nightliner y di sorvisc de shuttle fajon n check-in scëmpl o mostran sö la cherta canche an vá te bus.
Prëibel mëte averda: I iadi cun le nightliner ne vëgn nia cumpedá pro le cunt di chilometri dl Südtirol Pass. Sön i nightliner ne vára nia da se tó para la roda o n tier. Les linies de cité che vá da sëra a Balsan y Maran N1, N35 y N13 ne toca nia pro la rëi di nightliner y porchël ne vel chiló nia les chertes y les tarifes di nightliner.
Le mobile ticketing
Les chertes por i nightliner y i sorvisc de shuttle é sëgn ince da ciafé te na forma digitala tl ticketshop dla südtirolmubiltà. Les porsones che n'á nia le Südtirol Pass y gnanca l'abo+ á insciö la poscibilité da se cumpré canchessî tres le smartphone y zënza messëi se registré danfora les trëi sorts de chertes por i sorvisc de nightliner y da les convalidé online denanco pié ia.
Cumpré chertes dl nightliner online:
Chirí fora la cherta che an ó tl ticketshop (icona de n corú sciöche le flider tl app südtirolmobil). Dé dant l'inom dl titolar o dla titolara dla cherta y le numer de chertes. Al é da paié cun la cherta de credit don dant i dac damaná.
Insciö él da convalidé:
Do che an á cumpré na cherta digitala éra tla suravijiun dles chertes ("ticket"-Icon ). Denanco pié ia él da convalidé online la cherta dl nightliner (cliché sön le botun "Convalidé"). Da chësc momënt inant vëigon che le iade convalidé é "atif" y an pó pié ia cun le nightliner. Por ci che reverda la cherta de nöt bastel ma che an convalidëies un n iade su denanco pié ia.
Por mostré sö che le "iade é atif" - canche an vá te bus o tl caje de n control - él da cliché sön l'icona dal corú dl flider cun le barcode-design y dedô sön le botun ble "Controlé la validité". Na cherta dl nightliner varënta y convalidada reconëscion dal cheder vërt sciöche ince dala denominaziun "iade atif" cun l'indicaziun dl orar canche al é gnü fat la convalidaziun.


text:
Nascher e murir – ils extrems da la vita
Nascher e murir furman ils dus terms da la vita, ils dus terms tranter legria e cordoli. Datti dentant er parallelas tranter naschientscha e mort? La Marella eruescha questa dumonda cun la spendrera Graziella Montalta e l'accumpagnader da muribunds Iso Tuor.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Freising
Freising (Frisinga 'n latì, italià e portoghés; Frisingue 'n fransés) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Baviéra (Oberbayern). L'è 'l capolöch del circondàre omònim.
La g'ha 47 848 abitàncc (dato del 31. Dic 2016) e la se tróa söl fiöm Isar a 'na vintìna de chilòmetri a nòrd de Mònaco, póch delóns de l'aeropórt internasiunàl de la capitàl bavaréza.
Endèla zòna gh'è stat troàt dei rèscc de l'Età del Bróns, ma gh'è mìa pröe per stabilì 'na continuità de chèl insediamènt lé co l'abitàt de Frigisinga endóche s'ìa stabilìt San Corbinian endèl an 724.
Freising l'è 'n cènter religiùs importànte e l'è séde de diòcezi (Arcidiòcezi de Mònaco e Freising). A Freising tralàlter gh'è stàt fàt prét endèl 1951 e l'è stat vèscof del 1977 al 1982 el Joseph Ratzinger, cioè 'l papa Benedèt XVI.
La cità la vé sö 'ntùren a du còi. Söndèn giü, chèl ciamàt Domberg, gh'è la Catedràl, söl óter, chèl ciamàt Weihenstephan, gh'è la séde stòrica de chèla che l'è cunsideràda la fàbrica de bìra piö ècia del mónt (la Bayerischer Staatsbrauerei Weihenstephan). Tacàt a la fàbrica de bìra gh'è apò a l'Università de Scènse Aplicàde (la Fachhochschule Weihenstephan).
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Bahá'í
La fé bahá’í l’è voeuna di noeuve religion, che la voeur scompartì i valor d’unità cont i oltre confession e invers tute i persone. Fada su del Bahá’u’lláh in del segol quell de XIX, la s’è desvilupada ind el prinzipi in Iran e olter sit del Medi-Orient, indoa l’è stada perseguitada. Sta religion chì la gh’ha pu o manch 5 milion de credencc, ciamad bahá’í, in tucc i continencc, foeura che de l’Antartida.
El sò profeta, el Bahá’u’lláh, on aristocradegh persian de Teran, el vegn considerad di fedei bahá’í na Manifestazzion de Dio.
Sta religion chì la voeur sotalineà l’unità reala e d’ispirit de tucc i omen. Tri prinzipi fondamentai i stabilissen la bas di insegnamencc bahá’í: l’unità de Dio (domà vun Dio, sorsgiva de tuta la Creazzion), l’unità de la religion (tute i pussee grosse confession i gh’han la midema orisgen ispirituala, e i vegnen de’n Dio compagn) e l’unità di omen (tucc inn istess inanz de Dio, e i diferenze colturai e etneghe inn don ch’i meriten stima e acetazzion).
La fé bahá’í la spiega el raport in tra de l’omen e Dio, cont el sò storegh ligam vidal, a travers del concet de relatività e progressività de la religion, ’mè cont la scenza, cont la che a gh’ha de vesser in fertil armonia, cont la conciliazzion e’l recognossiment del contest prospedegh de l’evoluzzion spirituala de l’umanità, de i prime confession monoteisteghe, prima d’Abram e Adam fin al dì d’incoeu, tucc che’l fa part de’n Pian Divin per fà conscent i omen di sò mez e talencc potenziai, e de la grandezza inarivabil de l’amabil realtà del Creador, l’umanità istessa.
Comunità bahá’í ind el mond[Modifega | modifica 'l sorgent]
Italia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lombardia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In la Region Lombardia gh'è di comunità a Milan, Alban, Curen, Seriad, Trevì, Bressa, Desenzan, Montciar, Rezzad, Cremona, Lech, Margn, Osnagh, Sondri, Salaran, Besana, Cavenagh, Cologn, Monscia, Seregn, Vimercad, Ares, Cassina de Pecci, Cernusch, Lentad, Masgenta, Masad, Misan, Pessan cont Bornagh, Segrad, Sest San Sgioan, Vilasanta, Castelbelfort, Castelus, Goit, Gonzaga, Marmirœu, Rovarbella, San Jacom, San Sgiorsg, Sustinent, Viadana, Pavia, Rognan, Trivolz, Voghera, Laven, Monbell, Saronn e Tradad.


text:
Cun temperaturas da bun -20 grads han las duas squadras «Allstars» encunter «Old Stars and Legends» sa duelladas e procurà per trategniment per ils radund 400 aspectaturs en l’arena da glatsch Promulins a Samedan. Daniel Pita da La Punt Chamues-ch aveva lantschà ensemen cun ses conscolar Raeto Raffeiner l’idea da l’occurrenza. In eveniment sin glatsch che duai finalmain er emplenir in pau las cassas dals clubs da hockey.
Emprender dals stars
Ina da las grondas attracziuns per ils uffants è stà il trenament cun il trenader naziunal da hockey Patrick Fischer e l’anteriur giugader dal HCD, Reto von Arx. En il center da la festa è stà il gieu tranter ils anteriurs cracs da hockey ed ina squadra che sa cumpona da mintgamai dus giugaders ord ils clubs da 3. liga. Quai da la Bregaglia fin a Zernez ed er da las squadras Alvra e Bravuogn.
Mauns fraids ed autograms
Avant il gieu da legendas cun participaziun er da Corsin Camichel, Claudio Micheli, Mattia Baldi u er Mathias Seger, han ils promis suttascrit numerusas chamischolas, giaccas e cartas d’autogram. In’acziun betg adina simpla, cun quai ch’ils mauns daventavan svelt fraids.
Intgant e lottaria
Gidà ad emplenir la cassa da las partiziuns dals juniors in Engiadina ha er ina lottaria nua ch’ils preschents han pudì gudagnar ina chamischola dals stars da la NHL, Nino Niederreiter e Nico Hischier. Ultra da quai èn tut las chamischolas dals giugaders da la saira vegnidas intgantadas. Ils imports per chamischola èn fitg variads. Il pli aut ha cuntanschì quel da l’anteriur giugader dal HCD.
400 francs per il tricot da Reto von Arx
Sco che Daniel Pita ha declerà suenter il gieu vul ins repeter l’acziun gartegiada sche pussaivel in auter onn.
Sportissimo 17:00


text:
L’access public a GeoGR, il center da geodatas dal Grischun, vegn schluccà. Il Cussegl grond ha decidì unanimamain d'auzar per persunas privatas il dumber da damondas singulas davart bains immobigliars. Quel era limità sin tschintg damondas per di per persuna.
Il Cussegl grond sa cunvegn sin ina schliaziun cumbinada
Persunas che sa registreschan sin GeoGR pon ussa consultar 50 giadas al di il portal. Senza registraziun è l’access limità a diesch dumondas al di. Il motiv principal per quella midada è ina reducziun concreta da la birocrazia.
Tge è GeoGR?
Sur GeoGR vesan ins a tgi ch’in terren tutga e quant gronda che la parcella è. Mintga persuna ha il dretg da pretender infurmaziuns davart differentas datas da basa per in bain immobigliar, e quai senza restricziuns e senza stuair cumprovar in interess. Ils chantuns ston però garantir che las datas possian vegnir consultadas mo per in tschert bain immobigliar e ch'ils sistems d'infurmaziun sajan protegids cunter consultaziuns da seria.
Da mantegnair ina limitaziun saja impurtant
Il Cussegl grond ha fatg questa midada sin l'incumbensa dal deputà Gian Derungs (Allianza dal Center) che vuleva eliminar ina limitaziun cumplettamain. I saja dentant impurtant da mantegnair questa limitaziun per proteger il center da geodatas cunter consultaziuns da seria, ha argumentà la regenza. Ils access vegnan vinavant protocollads automaticamain ed ils protocols vegnan conservads durant 1 onn per la protecziun da datas. La midada davart il center da geodatas custa rodund 30milli francs.


text:
11.09.2022
Neglas, pitgs e stailas – per crusch e travers il retgamarSch’igl è surcusì u retgamà en cotschen, sin glin alv, cun stailas u neglas – lura è il facit cler: Qua sa tracti dad insatge tipic grischun, da pitg da crusch. Uschè tipic grischun n’è il pitg da crusch dentant betg. Anzi, el è intercultural ed internaziunal. Quai mussa l’exposiziun actuala dal Museum d’art grischun. E gea, museum d’art e retgamar sa cunfan, uschè bain sco pitg da crusch e neglas. Retgamar n’è betg be quella lungurusa istorgia en scola da cuser, ma ina pussaivladad da crear art, meditar e perfin far protest politic. Ils «Cuntrasts» van per crusch e travers il retgamar, respundan a la dumonda cardinala, quant bel che la vart davos dal pitg da crusch duai esser e tematisescha cun in dals curaturs da l’exposiziun, il directur artistic dal museum Stephan Kunz, sche er surprender mails da granat, neglas e liuns sin retgams grischuns saja perfin appropriaziun culturala.
05.06.2022
100 000 objects – 100 000 istorgias: 150 onns Museum retic (1. part)Ils 8 da zercladur 1872 avra il Museum retic, l’emprim museum dal Grischun, sias portas. Da lez temp vegniva exponì sulettamain en ina stanza. Cun ils onns è la collecziun creschida ad in crescher ed oz posseda il museum radund 100’000 objects. Da tutta sorts iseglia purila, l’entira paletta da guaffens da mintga mastergn, x-variantas dal tegnairchasa, munaida tut a dubel, monduras vegliandras e gist anc purtadas, emprims apparats electronics ... la glista na prenda nagina fin.
La pitschna part dals objects è exponida en ils locals dal museum, la gronda massa è deponida en il deposit. Per ses giubileum da 150 onns avra il Museum retic las portas da ses deposit e lascha scuvrir ils «Cuntrasts» in mund plain istorgia ed istorgias, in mund fullanà cun objects prezius, custaivels, bizars, scurrils, spectaculars ed era da quels tut banals.


text:
Las partidas grondas sustegnian da principi il plan da cusseglier federal Alain Berset che vul uschia spargnar 700 milliuns francs. Quai scriva la NZZ da la dumengia. Ella sa basa sin las respostas da la consultaziun.
Il pli cler per la reducziun da las tariffas dals medis èn la PCD la PBD ed ils Verd-liberals. La PPS a exprimì resalvas pli grondas ed era ils liberals an formulà cundiziuns.
Reproschas ed argumentaziuns
Era la protecziun dals consuments è da l'avis ch'ins sto cun quests tagls proteger ils pajaders da premias. Quai ha detg la presidenta Prisca Birrer-Heimo. D'accord èn las partidas en quai, che oravant tut medis ed ospitals èn sez la culpa. Ils Verd-liberals prendan direct ils medis en visier. Els èn da l'avis ch'ils medis n'èn pauc interessads da laschar guardar en las cartas, crititgescha la partida. Els na vulan era betg preschentar lur gudogn.
Il medi Jürg Schlup, president da l'uniun da medis e medias FMH, sa defenda cunter questa critica. Tenor ses punct da vista obtegnan ils medis la rolla dal «Peder nair». Quai ha el ditg en ina intervista cun la «NZZ am Sonntag».
RR novitads 09:00


text:
Ils Sursilvans pon ussa definitivamain giugar encunter l’equipa da la Bundesliga. Quai gieu è ils 5 da fanadur a las 17:00 uras a Schluein. Trais dis pli tard datti in segund gieu d’amicizia. Ils 8 da fanadur a las 19:00 dat il HSV cunter in’ulteriura equipa Grischuna: ubain l’equipa da Domat ubain questa da Cuera.
Il HSV è a partir dals 4 enfin ils 11 da fanadur en la Surselva per in camp da trenament. Ils trenaments e gieus èn sin la plazza da ballape a Schluein. L'albiert per ils Tudestgs è il rocksresort a Laax.
RR novitads 14:00


text:
Secundo la definiziun dl istitut american "Institute of medicine" é la prevenziun l'intervënt che an fej por evité vigni sort de maratia. An ne ciafa plü categories:
L'intervënt de prevenziun universala é na mosöra de prevenziun che ti baia ados ala popolaziun en general, por ejëmpl, te programs scolastics por porvè da ti insigné la dërta strada ai scolars,les promoziuns mediatiches o les aziuns söi posc de laûr.
L'intervënt de prevenziun seletiva, destinada a porsones cun n alt risch de dependënza, por ejëmpl, mituns che à i geniturs alcolisà.
L'intervënt de prevenziun spezifich, reservé a chëstes porsones che manifestëia bele n comportamënt a risch de dependënza, por ejëmpl, jogn y jones che é ausà da bëre gran cuantitês de alcol le fin dl'edema o t'atres ocajiuns.


text:
En las valladas grischunas e rumantschas hai adina dà persunas cun in dun e talent da cumponer. Ord quest motiv vulain ans deditgar oz en spezial a cumponists e cumponistas da l'Engiadina. Armon e Robert Cantieni, Hans Lavater u er Otto Barblan e Nuot Vonmoos han scrit numerusas chanzuns nua ch'els han mess en musica las poesias da poetas e poets ladins. Giudiai lur ovras.
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
La Delegaziun da surveglianza da la NVTA da las Chombras federalas sa scuntra ils 18 da december 1998 per sia emprima sesida sut la direcziun dal Cusseglier dals chantuns uranais Hans Danioth. Ella surpiglia la «surveglianza suprema» dal project da la NVTA e controlla, sch'il Cussegl federal e l'administraziun lavuran en moda giuridicamain irreproschabla e cunvegnenta. En ses rapports annuals infurmescha ella davart il stadi da las lavurs e davart ils custs.
« La surveglianza suprema dal parlament è responsabla per mintga fatschenta administrativa dal Cussegl federal e dals posts che quel surveglia. »P. Danioth, Communicaziun interna a H. Werder, 20-01-1999


text:
La Bouche
I La Bouche (La Bóca in Francéś) i èṅ stâ 'n duo muśicàl dal gènar eurodance, prudót p'r al tedésc Frank Farian. I gh fàvan part la cantànta Melanie Thornton e 'l rapper Lane McCray, tut dū americàṅ.
Biugrafìa
Al prim braṅ vgnû fóra p'r al prugèt La Bouche, nâ in Germàgna in dua a gh'éra andàda a star la Melanie Thornton par far la cantànta dance, 'l è Sweet Dreams dal 1994. La canta la gh'à un sucès clamuróś in tuta Európa e anc in Austràglia. Anc al secónd sìngul Be My Lover dal 1995 al fà sèntar, tucànd al prim pòst dal clasìfichi tedéschi e austragliàni e la Top 10 in quatòrdas paéś dal nòstar cuntinènt.
Méntar l'éra incóra la cantànta di La Bouche, la Thornton la dà la sò vóś a 'l braṅ Tonight Is The Night di Le Click.
In dal 1996 a vîṅ fóra 'l prim disc dal grup, Sweet Dreams, cun dènt'r i prim dū sìngui e anc da gl'atri canti vgudi fóra da par lōr cuma I Love to Love, Fallin' In Love e Forget Me Nots. Cal lavōr chè al dvénta disc dópi ad plàtin vindénd da piò 'd òt migliòṅ ad còpi in tut al mónd.
In dal 1998 a véd la luś al secónd àlbum, A Moment of Love, c'n i sìngui You Won't Forget Me, Bolingo, S.O.S. e A Moment Of Love e 'l còver I Can't Stand the Rain dl'Ann Peebles, Body & Soul dla Marvin Gardens e Unexpected Lovers di Lime.
Dòp dū àlbum la Thornton la mòla i La Bouche par tacàr na caréra da par lē. Al sò pòst al vîṅ ciapâ par la Natacha Wright e 'l grup al fà vgnir fóra 'l sìngul All I Want in d'l Avrìl dal 2000.
Al 24 ad Nuvémbar dal 2001 la Melanie la mōr in 'n incidènt in aparéć, al vōl dla Crossair nùmar 3597, méntar l'éra drē a 'ndàr a Śurîg p'r un spetàcul televiśìṿ in Śvisra. P'r arcurdàr-la, al prudutōr Farian 'l à muntâ un braṅ (In Your Life) cun la sò vóś a i tèmp di Le Click.
Discugrafìa
Àlbum e Racòlti
- 1995 - Sweet Dreams
- 1996 - All Mixed Up
- 1997 - A Moment of Love (cgnusû anc cuma "SOS")
- 2002 - The Best of La Bouche
- 2007 - La Bouche - Greatest Hits


text:
Inqual enconuscha franc anc il tschaler da tatta e tat che deponivan tartuffels, maila u rischmelnas. Sche in tschaler è avant maun èsi da resguardar in pèr chaussas. Betg mintga sort è adattada per conservar en il tschaler. Per tartuffels, maila u tschagulas funcziuna questa varianta. Dentant duess quel esser frestg, stgir e bain ventilà.
Variantas fitg simplas
Quai è ina metoda simpla per conservar verduras u fritgs. Il gust ed era las substanzas nutritivas vegnan mantegnidas. Betg mintga sort è adattada per schelentar. Inqual sort sa senz'auter vegnir schelentà, autras ston vegnir bain preparadas. Fritgs e verduras cun ina gronda part aua na duessan betg vegnir schelentadas. Tar bleras sorts da verduras procura in curt bugl en l'aua cun sfradentar ch'ellas tegnan pli ditg en la schelentera. Simplamain lavar e schelentar san ins per exempel pumaraida, bulieus ed ervinas. Ervinas san era vegnir setgentadas. Setgentar è ina varianta fitg simpla. Pervia da l'aura e las temperaturas tar nus è setgentar a l'aria plitost difficil. Setgentar cun agid dad in apparat spezial sco per exempel il «Dörr-Ex» u il furnel è pli pauc ecologic.
Emplenir chaud
Quella moda da conservar veglia è tenor «A point» da SRF fitg en trend. Impurtant è da sulettamain prender fritgs sauns, en nagin cas dastgan sporas da miffa vegnir en il magiel che vegn sterilisà avant. Era durant emplenir è la igiena fitg impurtanta. Durant che la massa sa sfradenta en il magiel serrà datti in vacum che conserva uschia il cuntegn. Emplenir chaud na funcziuna betg mo cun fritgs; ina varianta fitg usitada per zuchetti e zitga è dultsch ed asch cun agiuntar aschieu e zutger. Era per buglia da maila u tomatas funcziuna questa varianta fitg bain. En l'internet chattan ins numerus tips, trics e recepts per tuttas differentas tecnicas da conservar.


text:
News
-
Ejam de ladin dl’Intendënza ladina: iscrizions nchin ai 27 de setëmber
L’iscrizions per tò per al ejam de ladin dl’Intendënza ladina ie daviertes nchin ai 27 de setëmber dl 2022. La proa scrita dl ejam ie ududa dant per mez utober dl 2022.
-
Al vëgn chirí 2 psicologs/psicologhes por la consulënza profescionala
La Repartiziun provinziala Personal chir por l’Ofize Orientamënt scolastich y profescional 2 psicologs/psicologhes. An pó dé jö la domanda cina ai 23 de setëmber.
-
Everyday for Future: cuncors per sculeies y sculées
Cun n cuncors che reverda la sustenibltà tla Provinzia de Bulsan „Everyday for Future“, pensà per sculeies y sculées, uelen ti dé mpurtanza ai 17 fins per n svilup sustenibl ntan l ann de scola 22/23.
-
Teater musical “Ujöp da Oies” – Alfreider: "Proiet cultural important"
Tla bela culissa de Oies, é düt arjigné ca por le teater musical "Ujöp da Oies" che ará süa premiera chësc vëndres. Alfreider ó sotrissé l’importanza che chësc proiet á por la cultura ladina.
-
Bilanz dl ann de scola 2021/22: cunferënza stampa ai 18 de lugio
I assessëures cumpetënc Alfreider, Achammer y Vettorato prejenterà n bilanz dl ann de scola iust jit a piz, caraterisà dal nseniamënt n presënza.
-
Ejams de Stat dla scoles autes ladines: resultac
Cun dantier (4. 7.) à duc i studënc y la studëntes dla scoles autes dla valedes ladines stlut ju l ejam de maduranza. Cater ie passei cun 100.
-
Scola ladina: stluc ju i ejams de scola mesana
La scoles mesanes dla valedes ladines à stlut ju i ejams de Stat: duc i candidac y la candidates à arjont l diplom.
-
Cuntribuc culturei: Mo finanziamënc a despusizion per l 2022
L Ufize cultura ladina dla Provinzia à mo a despusizion finanziamënc per lies cultureles, chemuns o artisć/artistes per proiec culturei o publicazions de valuta.
-
Scola de mujiga tudëscia y ladina: scrita ora la Direzion
Cuncors per sëurantò la Direzion dla scola de mujiga tudëscia y ladina. N possa dé ju la dumandes de amiscion nchin ai 29 de lugio 2022.
-
Kompatscher anconta Braitenberg, l coordinadëur nuef de Rai Südtirol
Pra l’ancunteda danter l presidënt dla Provinzia Arno Kompatscher y l coordinadëur nuef de Rai Südtirol Zeno Braitenberg iela jita dla cunvenzion cun la Rai y dla programazion de Rai Südtirol.


text:
Thanksgiving
Ol Thanksgiving Day l’è ‘l Dé del Ringrasiamét e l’è festegiàt sura de töt in di Stacc Ünìcc ‘ndóe se l’festègia ol quart gioedé de Noèmber e ‘n del Canada, ‘ndóe menimà se l’festègia ‘l segónt lönedé de Utùer.
La fèsta la nas cóme ringrasiamét a Nòst Signùr per ol racòlt catàt sö a la fì de la bèla sesù, la nas come fèsta religiùsa, ma ‘n di sécoi l’à perdìt chèsto sò caràter uriginàl per dientà öna fèsta làica.
Segónt la tradisiù, ol prim Dé del Ringrasiamét l’ s’è tegnìt in del 1621 a la Plymouth Plantation ‘n Massachusetts, ach se gh’éra zamò stàcc prima ün óter Dé del Ringrasiamènt a la Berkley Plantation ‘n Virginia sö i rie del James River in del 1619.
La tradisiù del Dé del Ringrasiamét la öl che 'n töte i cà se cüzìne ü bèl pulì ripié per ol prans del mesdé e töt ol paìs l’ se fèrma tat che ‘nfìna Wall Street la sèra fò.
Ol dé dòpo ol Dé del Ringrasiamét l'è ciamàt Black Friday.


text:
Il stabilimaint da la scoula da Zernez d’eira gnü fabrichà i’ls ons 1970. Uossa es quel gnü isolà e sanà energeticamaing. Implü es gnüda modernisada l’intera tecnica interna. La chasa svess es gnüda sgürada cunter terratrembels e tuot ils locals sun uossa eir accessibels per persunas cun impedimaints.
Las differentas partiziuns da scoula da Zernez pon uossa eir profitar d’üna nouva cuschina ed impustüt d’ün nouv local da zambriar cun maschinas modernas.
Dasper la scoula existenta es gnü fabrichà ün annex da lain. Quel cuntegna ün’aula moderna per far concerts, arrandschamaints, sezzüdas ed oter plü. Dürant ils ultims duos ons sun gnüts investits raduond desch milliuns francs per realisar ed adattar l’edifizi a tuot ils bsögns d’üna scoula d’hozindi.
La chasa da scoula a Zernez d’eira gnüda fabrichada avant s-chars 50 ons. In quella instruischan hoz 26 magistras e magisters a vers 170 scolaras e scolars da Zernez, Susch, Lavin e Brail.
Text: rtr/fmr


text:
Lengua nurmana
El Nurmànn l'è una lengua rumansa ch'el fa part di lenguv de Oïl. El nurmànn del nord el pö vess classificaa cume part di lenguv Oïl setentriunal, insema a'l Picard e el Walloon. El Nurmànn l'è parlaa in Nurmandia (Francja) e el gh'ha no un status uficial, però l'è ricunussüü cume lengua regiunal. Int i Isul de la manega, el Nurmànn el se svilüpaa separatament, ma non cumpletament de per lüü, e la furmaa un grüpp de variant ricunussüü cun el nom de Jèrriais (int la region d'el Jersey), Guernésiais o frances Guernees (int la region d'el Guernsey) e Sercquiais (o Sarchees, int la region d'el Sark). El Jèrriais e el Guernésiais j'hinn ricunussü cume lenguv regiunal dai guveren britanich e irlandes.


text:
L blason de Sëlva
L blason, deventà blason ufiziel dl Chemun de Sëlva dl 1968 tres na delibra dla Jonta dla Region Trentin-Sudtirol, fova tl prim chël di grofs de Wolkenstein y l grof Konrad fova dl 1370 l prim a l tò ca coche si blason. L blason ie nce prejënt sciche blason de Michael von Wolkenstein-Trostburg tla basilica gotica de Barcelona tla Spania. I cater chedri che l mët adum reprejentea la nibles turondes te n ciel brum y la pizes spizes di crëps. Metù adum iel da doi blasons plu vedli, chël di grofs de Villanders/Pardell y chël di Maulrappen de Trostburg/Ciastel, che adum à furmà la familia di Wolkenstein tres la maridaia de Friedrich von Wolkenstein cun Katharina von Villanders-Trostburg. La reprejentazion plu vedla dl blason te nosc luech ie chëla mo al didancuei da udëi sëura la porta dla capela (vedl jegher) dla dlieja de Sëlva. Sun l mur sëura la porta de cie che l ie mo restà dl Ciastel de Val ne n’ie nia chësc blason, ma chël di Maulrappen da Ciastel. Ti libri sun nosc ciastiei iel plu blasons defrënc laite, un do l auter de cumëmbri dla familia che ova laurà ora l blason cun plu decurazions ntëur via per mustré su miec i tituli y la uneranzes arjontes. I culëures dl blason uriginel ie arjënt, cueciun, brum y fosch. Scemplificà ie l blason permò unì canche l ie unì tëut sciche blason dl chemun. Sambën nen iel nce d’autra nterpretazions dl blason: che la pizes ne fossa nia crëps, ma pizes de ermes y l turont nia nibles, ma mesa codles (deventedes ciampanii tl blason de Ciastel). Deplù tla “Beschreibung aller Wappen des fürstlichen, gräflichen, freiherrlichen und adelichen jeztlebenden Familien im Königreich Bayern von Martin Carl Wilhelm von Wölkern auf Kalchreuth. Nürnberg 1827” ulache l vën spiegà duc i blasons.


text:
Il president communal da Conters en il Partenz ha inoltrà anticipadamain sia demissiun per la fin d'avrigl da quest onn. Quai scriva la vischnanca en ses messadi per la radunanza communala dals 21 da matg.
Davart il motiv per sia demissiun, ha Christian Clavadetscher declerà a las gasettas da la Somedia, ch'igl haja dà differenzas d'opiniun en suprastanza e mobbing. Perquai ch'i na dettia nagina fidanza pli, saja el sa decidì da sa retrair a favur da la vischnanca.
Clavadetscher è vegnì elegì il 2019, sia perioda d'uffizi regulara fiss anc ida fin il 2022. Ad interim surpiglia il vicepresident Johann Auer il presidi.


text:
La plievgia n’è betg vegnida. Persuenter han ils participants e las participantas gì da cumbatter sin ils 40 kilometers cun spessa tschajera ed inqual ha stuì turnar enavos da vias pulainas.
Ultima victoria sco profi al Bike Maraton Lumnezia
Chattà il pli spert la via tras la tschajera ha l'indigen Andrin Beeli. Curt suenter ch’el ha communitgà, ch’el veglia terminar sia carriera da profi, ha el pudì triumfar a la cursa en Lumnezia. Sia victoria è stada suverana, sin il segund ha el gì in avantatg da varga trais minutas e mez.
Jau hai schon stuì dar gas. I n'è betg stà uschia ch’i fiss stà luc per mai. Jau hai tuttina gì da patir in pau.
L’aura è stada meglra che prognostitgada
Las prognosas da l’aura han procurà per intginas malsegirtads avant la partenza da la cursa. Uschia n’eri betg cler, sche tut quels e quellas ch’eran s’annunziadas cumparan era a la partenza. Il levgiament tar il comité d’organisaziun è stà grond cura che las varga 250 persunas en cumparidas a la partenza.


text:
Cun entradas da 834'481 francs ed ed expensas da 827'849 francs hai dà in gudogn da 6'732 francs. Il suveran da Tschappina ha approvà il quint 2016. L'onn 2016 era il pe da taglia per l'emprima giada 100% e quest fatg ha procurà per damain entradas da taglia.
Ulteriuras decisiuns ed infurmaziuns
- A l'ovra electrica è da pliras parzellas da la vischnanca da Tschappina vegnì dà il dretg da passar cun conducts.
- Vinavant bajegia Tschappina ina susta per l'auto da posta a Tschappina Sura. Ils proxims trais envierns va l'auto da posta numnadamain sco emprova da Tschappina Sura sin il pass dal Glas. Per questa susta è vegnì concedì in credit da 35'000 francs.
- Las lavurs d'access per la surbajegiada «Mülibüel» èn ils proxims dis finids. Cun la construcziun per l'emprima chasa vegn cumenzâ anc questa stad.
- La cumpagnia da la protecziun civila Rain Posteriur ha gidà reparar la via che maina sin l'alp Parpeina.
RR novitads 10:00


text:
Le bregostane e l Conzil de Trent
Le bregostane e l Conzil de Trent
Ai tempes dal Conzil de Trent, i disc che l'era tropes bregostegn e bregostane. Chiste le era cative, con de gran sgrife, doi eies gregn, oreie longie e burte pelouse. Dò l'Aimarìa la jent no fidaa jir fora de majon, parcheche chi che le brancaa, le i sbregaa sù duc zenza remiscion. Che no le rue te majon a robar i pìcioi, fajea nesc peres veies le fenestre pìcole con de gregn feres spic.
Dal Conzil de Trent le é stade bandide e ades no se n veit più. Desche le Vivane.
Duta sta sort de jent su nominada la é stada bandida te le sfessure e sui monc e aló, causa che no l'à troà nia da magnar, l'à cognù morir da la fam.