text:
Ku Klux Klan
Al Ku Klux Klan, cgnusû anc cun 'l acrònim ad KKK da 'l grèc antìg kύkλoς ch'a vōl dir “sércia”, 'l è 'l nóm druâ da soquànti urganiśasiòṅ segréti ad dèstra di Stat Unî nadi in dal XIX sécul par purtàr avànti dgl'idéi pulìtichi rasìsti e da spés di at ad terurìśum e 'd masamènt. Al sò ciòld fis 'l éra qvél ad diféndar 'l èsar superiōr dla rasa biànca e prutestànta (i WASP) e dar adòs a i négar, a i furastēr, a gl'ebrèj, a i fnòć, a i catòlic, a i cumunìsta e a tut al categurìi ad parsòni difarènti da lōr e da qvéi ch'i ìvan fundâ la nasiòṅ americàna.
Al muimènt al gh'à abû tri faś in dal cōrs dla stòria. La prima, qvéla dla sò fundasiòṅ in dal 1866 a Pulaski (Tennessee) ad òpra dal generàł Nathan Bedford Forrest, al mitìva insém di mémbar d'l eśèrcit di Stat Cunfederâ 'd Amèrica, ch'i ìvan péna pardû la guèra sìvil americàna. Lì lōr i n vlìvan pròpria briśa dar di dirìt a i négar ch'i ér'n i séruv ch'i sunàvan sù 'l cutòṅ e 'l tabàc in di stat dal sud cuma la Geòrgia, la Carulìna dal Sud, 'l Alabàma, la Flòrida, la Luiśiàna e 'l Missisìpi. La secónda, qvéla ch'l'à butâ śò i sò ségn distintìṿ mudèran, l'è tacàda in dal 1915 da gl'idéi ad William Joseph Simmons ch'l iva cunvìs i biànc pòvar che tut i sò prubléma ecunòmic i daśvgnìvan da i négar, da i banchēr ebrèj e da gl'atri minurànsi, in na manéra cumpàgna a qvél ch'a sarév sucès in Germàgna soquànt an dòp in dla Repùblica 'd Weimar dand inìsi a 'l naśìśum. In di an Vint i sò mémbar i pasàv'n i siē migliòṅ. La tèrsa l'è nada par rispónd'r a 'l pulìtighi dal „muimènt p'r i dirìt sivìl“ (Civil rights movement) di an Ssanta quànd al presidènt demucràtic Lyndon B. Johnson, ch'l iva ciapâ 'l pòst cuma vice ad John Fitzgerald Kennedy fat fóra a Dallas in dal 1963, 'l à dâ par léǵ a i nég'r al dirìt ad vutàr, 'd andàr in dal stési scōli di biànc e 'l à spasâ via i cumpurtamènt discriminatòri in di pòst ad lavōr e in di pòst pùblic (ma minga in di sìrcui privâ par far pasàr la léǵ). D'in alóra i stat dal sud di Stat Unî i aṅ dal tut vultâ 'l spali a 'l partî demucràtic, ch'i ìvan sèmpar vutâ, spustànd-as da la banda di republicàṅ. Johnson al l'iva vista giùsta quànd l'iva dit «A-j-ém pardû al Sud par na generasiòṅ»[1].
Par festegiàr la vìnsida 'd Donald Trump a gl'elesiòṅ presidensiàli dal 2016 al muimènt di “Cavalēr biànc leàl dal KKK” i aṅ urganiśâ na paràda in dla Carulìna dal Sud p'r al 3 ad Dicémbar[2].
Dâ 'n òć anc a...
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Al mît Kennedy, 'l eróe Lyndon Johnson Panorama, 21 ad Nuvémbar dal 2013
- ↑ Usa 2016, al Ku Klux Klan 'l urganìśa na paràda par selebràr la vìnsida 'd Donald Trump Il Messaggero, 11 ad Nuvémbar dal 2016


c: text/html

text:
Il campadi Camp Au a Cuira n'è betg in tipic campadi da vacanzas. Era sch'i dà giasts da vacanzas pernotteschan blers mo ina u duas notgs là sin lur viadi vers il sid ni il nord. Intgins dentant vivan sur onn sin il campadi.
Hermann Caminada e sia dunna vivan gugent sin il campadi
Hermann Caminada e sia dunna chinaisa sesan en lur rulotta pachetada en ina chasina melna. I è bain stretg, mo drizzà en cun premura. L'um pensiunà, oriund da Vrin, e sia dunna vivan dapi trais onns sin il campadi a Cuira. Perquai che sia dunna saja ina da la citad ed el dovri ina terrassa. E perquai ch'els viagian regularmain en la China. I saja simplamain pratic uschia.
Sch'i plova ed è trid lura saja quai schon stretg en la rulotta, conceda Caminada. Mo el saja ì ad alp sco uffant e saja perquai disà da viver sin in spazi pitschen. Ed il medem vali per sia dunna che dat il chau.
Ina gronda famiglia
Ils fittadins fix sajan sco ina gronda famiglia, di Hermann Caminada. Ins sa gida ed i vegni er fatg regularmain festas ensemen. Quai aud'ins era en l'ustaria, nua che Cloti Caviezel lavura. Integrà en l'ustaria è ina pitschna butia ed il retschaviment dal campadi.
Sin il campadi Camp Au a Cuira datti bundant 40 plazzas cun rulottas fixas e tranter 40 e 60 plazzas per giasts da vacanzas.
RR actualitad 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En la terza cursa da la cuppa mundiala dal skicross ha il Grischun Joos Berry (28) dal Partenz gudagnà sia emprima cursa da la cuppa mundiala dal skicross. Quai avant ils frars franzos Bastien e Jonathan Midol.
- 1. Joos Berry (SUI)
- 2. Bastien Midol (FRA)
- 3. Jonathan Midol (FRA)
Tar las dunnas è la Bernaisa Sanna Lüdi vegnida terza. Dapi il schaner 2014 è quai la 9avla giada che Ludi è sin il podest da la cuppa mundiala. Ceder ha ella mo stuì a la Svedaisa Sandra Näslund e la Canadaisa Marielle Thompson. Fanny Smith ch'aveva gudagnà las emprimas duas cursas da la cuppa mundiala è daventada tschintgavla.
- 1. Sandra Näslund (SWE)
- 2. Marielle Thompson (CAN)
- 3. Sanna Lüdi (SUI)
RR novitads 12:00


text:
Ensemen cun l'elecziun propona la suprastanza d'auzar il dumber da commembers da la suprastanza cumprais president/a da tschintg sin set persunas. Dus sezs en suprastanza èn reservads per ils delegads da las duas vischnancas (ex officio). Quai èn il president communal Robert Cajacob per Mustér, ed il vicepresident communal Renato Decurtins per Tujetsch. Era la commembra actuala Pascale Berther da Sedrun stat vinavant a disposiziun e na sto betg vegnir elegida.
Dapli candidat(a)s che posts
Uschia resta dad eleger in nov presidi trais commembers da suprastanza. La suprastanza sto esser paritetica. Actualmain datti las suandantas candidatas e candidats:
Per il post da presidenta:
- Corinne Staub (nov, presidenta VivaDisentis, possessura d'ina abitaziun secundara)
Per la suprastanza:
- Daniel Gygli (Sedrun, nov, Club da Golf Sedrun)
- Josi Russi (Sedrun, nov, hotelier)
- Iso Mazzetta (Mustér, nov, impressari e suprastanza communala Mustér)
- Rudolf Büchi (Mustér, nov, manader Pendicularas Mustér)
- Silvio Bernasconi (Mustér, nov, manader Center da clausura e cultura Claustra Mustér)
RR novitads 10:00


text:
Atualità
-
Scolines y scores ladines: Insegnamënt y assistënza en presënza
Tles scolines y scores ladines él indöt le 8,6 porcënt tles scolines y le 10 porcënt dles scores elementares dles mitans y di mituns che á garantí l’assistënza y l’insegnamënt en presënza.
-
Covid-19, tles scores didatica a destanza cina ai 20 de novëmber
Dai 16 ai 20 de novëmber é la didatica en presënza sospenüda. Al gnará garantí leziuns en presënza tles scolines y scores elementares por i mituns de n valgönes categories de sorvisc essenziai.
-
Scora ladina: i laurs por la rëi a banda leria vá inant
Te trëi scores ladines él gnü ativé incö ai 12 de novëmber le coliamënt ala rëi a banda leria cun internet asvelt. L’assessur Alfreider: "Amplié l’oferta digitala"
-
Comuns-Cluster, la Junta á stabilí les regoles por l'insegnamënt
Leziuns da ciasa dala secunda mesana inant por dötes les scores che é ti Comuns-Cluster. Chësta é stada incö (05/11) la dezijiun dla Junta provinziala.
-
Termin per dé ju la dumandes per finanziamënc culturei: 15 de nuvëmber
Per rejons tecniches ie l ultim termin per dé ju la dumandes che reverda n sustëni per nvestimënc culturei ai 15 de nuvëmber 2020.
-
Scores ladines y todësces: 200 infeziuns tl’edema passada
Tl’edema passada él gnü registré 4 caji de infeziun da Sars-Cov-2 tles scores ladines y indöt 196 caji de infeziuns tles scores todësces.
-
Wikipedia ladina é online, Alfreider: “Na bela arjunta”
Da püch é le portal “Wikipedia ladina” online cun tröpes informaziuns por ladin. Por l’assessur por la scora y cultura ladina Daniel Alfreider é chësc n bel vare por lingaz y cultura.
-
Scores ladines y todësces: Les infeziuns nöies é aumentades
Tl’edema passada él gnü registré 2 caji de infeziun da Sars-Cov-2 tles scores ladines y indöt 119 caji de infeziuns tles scores todësces.
-
#multilingual: Provinzia y monn dl'economia sostëgn le plurilinguism
Cun na campagna de sensibilisaziun él rapresentanc dl monn dla cultura y dl’economia che sensibilisëia por na cosciënza publica por la sozieté plurilinguala dl Südtirol.
-
Premiazion y prejentazion dla sezion senior dl cuncors leterer Scribo
La premiazion y prejentazion dl’operes letereres de Ivan Senoner y Rut Bernardi ie unida a se l dé n sada ai 10 de utober 2020 dala 20.30 tla cësa de cultura Luis Trenker a Urtijëi.


text:
Enconuschentas èn las istorgias criminalas sut il num: «Die haarsträubenden Fälle des Philip Maloney». Las istorgias èn scrittas da Roger Graf. Fin il schaner 2016 èn cumparidas 376 episodas.
Las emissiuns van gia dapi 27 onns sin l'emettur da radio SRF3, adina dumengia tranter las 11:00 e las 12:00. La vusch dal detectiv privat Maloney vegn da Michael Schacht e la vusch dal policist vegn da Jodoc Seidel.
Els dus èn stads sin visita a Cuira ils 30 ed ils 31 d’uost ed han prelegì intginas episodas en la Kulturwerkstatt. Omaduas sairas èn stadas vendidas ora.


text:
Gabianida-Binanóva
Gabianida (nòm uficiàl en Italià: Gabbioneta-Binanuova) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha presapóch 968 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 15 km², per 'na densità de 65 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gruntart, Ustià, Pescaròl, La Pessina, Scandulèra Rìa d'Ói, Senìga (BS).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Gabianida l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc


text:
15 staziuns da la Viafier retica daventan bainbaud er spurtegls da pachets da la Posta svizra. Quai communitgeschan las duas interpresas che schlargian uschia lur cooperaziun. Davent dals 15 da schaner servan las suandantas staziuns da la Viafier retica er sco spurtegls per il servetsch da posta PickPost: Arosa, Tavau Plaz, Mustér, Domat, Glion, Claustra Plaz, Puntraschigna, Poschiavo, Samedan, Schiers, Scuol, San Murezzan, Tusaun, Casti e Zernez.
Uras d'avertura attractivas
A quests spurtegls pon clients retschaiver e trametter lur pachets durant las uras d'avertura da la staziun da tren. Ils spurtegls hajan uras d'avertura attractivas; ils blers sajan averts schizunt la sonda e dumengia. La nova spierta saja cunzunt per pendularis attractiva. Quels possian uschia trametter u ir per lur pachets gist sin via a la lavur u a chasa, scrivan las duas interpresas.
RR novitads 12:00


text:
Clay Regazzoni ist der erfolgreichste Schweizer Formel-1-Fahrer der Geschichte. Der Vizeweltmeister von 1974 kam am 15. Dezember 2006 bei einem Autounfall ums Leben. Der Film zeigt den Werdegang des aus einfachen Verhältnissen stammenden Karosseriesattlers an die Spitze der Formel 1. Beim Grossen Preis der USA West in Long Beach prallt er 1980 mit seinem Boliden ungebremst in eine Betonmauer. Die Folge: Querschnittlähmung. Regazzoni kämpft sich zurück ins Leben und setzt sich nach seinem Unfall für die Rechte der Behinderten im Alltag ein.
Felice Zenoni
Mesch & Ugge AG
Felice Zenoni
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
La nuet longia dla Dliejes te Gherdëina ai 28.08.2011
N dumënia ai 28 de agost 2011 iel stat te Gherdëina na sëira speziela: „La nuet longia dla dliejes“ cun portes daviertes a duc. Tla dliejes de Bula, Runcadic, Urtijëi, S. Ana, S. Antone, Sacun, S. Cristina y Sëlva iel stat da audì danter la 20.00 ala 22.00 de biei referac cun mujiga y meditazion dal titul „N troi che porta nosc viver inant tl linëus, zënza dumbries“ Na sëira per la jënt che à ulù mparé a cunëscer miec la dliejes riches de ert y de storia: architetura, scultures, depënc y simboi.
La manifestazion ie unida metuda a jì dala Union Pasturela de Gherdëinada deberieda cun i Cusëies de Pluania de Gherdëina. L digan, i pluans, i cunsëies de pluania se à cruzià de meter adum n bei programs per chësta nuet speziela. Da rengrazie ie chëi che se à metù a desposizion a fé i referac y nce i cores, grupes y solisć de Gherdëina per abelì la sëira cun de bela mujiga. „La dlieja dëssa vester n luech ulache n se sta bën, ulache n possa paussé y ancunté Die“, nsci a dit nosc digan seniëur Vijo Pitscheider. La sëira a trat truepa jënt tla dliejes de Gherdëina y dlonch fovel na bela atmosfera. PROGRAM DL NUET LONGIA
Fest des Volontariates am 23.10.2011
Das Jahr 2011 ist in Europa zum Jahr des Volontariates ausgerufen worden uns so hat unser Dekan, zusammen mit dem Pfarrgemeinderat, am 23. Oktober 2011 alle freiwilligen Helfer die in den verschiedenen Teilorganisationen unserer Pfarrgemeinde mitwirken zu einem Fest eingeladen. Bei den Gottesdiensten dankte der Dekan und der Vorsitzende des Pfarrgemeinderates allen für die wertvolle Arbeit, die mit viel Einsatz und Idealismus zum Wohle unserer Gemeinschaft geleistet wird.
Zu Mittag wurden alle freiwilligen Helfer im Kulturhaus Luis Trenker zu einem Mittagessen geladen, bei dem das Gesellige nicht zu kurz kam. Erfreulich ist die Tatsache wonach in unserer Pfarrgemeinde mehr als 300 Menschen freiwillig und unentgeltlich in den verschiedenen kirchlichen Organisationen, Vereinen und Verbänden mitarbeiten und zu deren Lebendigkeit beitragen. Der Pfarrgemeinderat dankt allen mit einem aufrichtigen vergelt‘s Gott!
Mostra de fotografies dal titul ” …y Die à udù che 1 fova bon” – 16.04 – 25.04 2012
L Cunsëi de Pluania de Urtijëi n culaburazion cun l Fotoclub Gherdëina a metù a jì dai 16 ai 25 de merz dl 2012 n cuncors de fotografia dal titul „y Die a udù che 1 fova bon“, tema tëut ora dal prim liber dla Bibia ulache Die à crià l mond te 7 dis. Duc i fotografs y apasciunei de fotografia de Gherdëina a pudù de ju 7 fotografies che conta di 7 dis dla Criazion. Na giuria de cumëmbri dl Cunsëi de Pluania y dl Fotoclub a cri ora la 6 plu bela series de fotografies, che ie unides metudes ora tla sala dla Lia Mostra d‘Ert a Urtijëi. Coche pest dl cuncors ie la fotografies di doi prim tlassifichei, Norbert Pitschieler y David Nogler Kostner unides stampedes te n bel cudejel che ie unì dat ora a duta la families dla pluanies de Gherdëina. CUDEJEL DLA MOSTRA
La fotos mostra su l lëur di fotografes che se à dat ju cun l test, ma l ne se trata perchël nia me de na tematica stluta ju. Aldidancuëi vëniel suvënz paredlà y muserà danter creazion y evoluzion, l vën rujenà truep dla natura y dla belëzes de nosta tiera, ma l vën ënghe ruinà y desdrù truep. A chësta dumandes ti iesen jic do te doi sëires ntan la mostra. L prof. Arnold Stiglmair nes à prejentà ai 21 de merz si pensieres cun descuscion sun la tematica “Ie pa l mond propi tan bon?”. Doi dis do à la Mag. Agnes Irsara tenì na sëira dal titul “l ciel conta dl unëur de Idie”. La belëza de chël che Idie à crià ie suvënz unida descrita da scritëures y cumponisć, nsci iel unì purtà ejëmpli cun mujiga ora dla „Creazion“ de Josef Haydn.
N sada ai 17.3 ie stata te dlieja de Urtijëi na santa mëssa di jëuni che à l medemo titul sciche chël dla mostra. Ntan la santa mëssa iel stat da udëi fotografies y l à ciantà l cor die jëuni de Urtijëi.
Bibelausstellung in St. Ulrich – 14. – 27. April 2012
Die Ausstellung wurde vom Pfarrgemeinderat St. Ulrich für die Seelsorgeeinheit Gröden organisiert, wobei das Bibelwerk unserer Diözese diese Wanderausstellung allen interessierten Pfarreien zur Verfügung gestellt hat. Mit dieser Initiative wollte man Besucherinnen und Besucher zum Lesen der Bibel sensibilisieren und den Gläubigen die Wirkungsstätten Jesu näher bringen. Ein modernes pädagogisches Konzept machte die Ausstellung besonders sehenswert und lehrreich, wobei die zahlreichen Besucherinnen und Besucher zu aktivem Mitmachen angeregt wurden. Besonders angesprochen wurden Schüler- und Schülerinnengruppen. Die Ausstellung fand vom 14. bis 27. April 2012 im Kulturhaus Luis Trenker in St. Ulrich statt. Verschiedene Mitglieder des Pfarrgemeinderates sowie andere Helfer besuchten einen vom Bibelwerk organisierten Einführungskurs um die Besucher mit Informationen und nützlichen Hinweisen begleiten zu können. Die Besucher des Kurses haben sämtliche Aufsichten während der gesamten Ausstellungszeit von insgesamt 51 Stunden übernommen.
Die Bibelausstellung war für Gröden ein voller Erfolg. Besucht wurde sie von Schülerinnen und Schülern sämtlicher Schulen des Tales und von Erwachsenen aus allen Gemeinden Grödens und aus den umliegenden Ortschaften. Insgesamt wurden ca. 1.000 Besucher gezählt.
La relichia de Giuani Paul II a Urtijëi ai 21 y 22 de auril 2012
Da mons. Giuseppe Bart, preve polach, che da plu de 30 ani fej cun si l’oma vacanzes a Urtijëi nes a dit che ël à giatà dal secreter dl Papa na pitla relichia dl Papa, na gota de sanch. Na muniga ova abinà su sanch dl Papa drët amalà, canche ël fova stat l’ultim iede tl spedel. Monsignor Bart nes a fat alsavëi che l unissa a Urtijëi cun la relichia dl Papa. Chësta pruposta ie unida tëuta su cun gran legrëza dal pluan, dal Cunsëi de pluania y dai culaburadëures dla pluania. La relichia ie unida dal Vatican, acumpagneda tlo da mons. Giuseppe Bart y ie ruveda a Urtijëi la sada domesdì ai 21 d’auril dl 2012. I prevesc, truepa jënt dla valeda, la mujiga de Urtijëi y autoriteies aspitova dan dlieja de San Antone sula relichia.
Te na gran pruzescion iela unida purteda su te dlieja de San Durich y metuda sun autere de San Ujep. Te dlieja a duc saludà cun legrëza, cunfort y speranza la relichia cul sanch dl beat Papa. L ie unì tenì na bela funzion de venerazion y de priera d’interzescion. Daldò ie unida zelebreda la santa mëssa dla sada sëira cun la perdica de mons. Bart sun la vita, la malatia, la pascion y la gran virtù dl beat Giuani Paul II. Mons. Do mëssa a la jënt pudù vijité y prië liberamënter dant ala relichia. La dlieja ie stata davierta fina mesa nuet y for ie ruveda jënt te dlieja a ti cialé y a prië.
La dumënia dala 7 daduman pona pudù jì inant cun la vijita y la venerazion dla relichia. Tla santa mësses dala 9 y dala 10.30 iel for unit mustrà su la vita virtuela y meritoria dl beat Papa. Tla mësses iel unì prià dassënn l’aiut, la benedescion, la grazia da pert dl Beat. Truepa jënt à prià cun devozion l’interzescion dl Papa per si ntenzions y per chëles de chëi de familia y dla pluanies. La dumënia domesdì iel mo unì zelebrà dan la relichia na funzion de venerazion y de supliches per prië l Papa che l nes jude a prijé la fede te Die. La 24 ëures cun la relichia a Urtijëi y l gran numer de persones che ie jites ala veneré y a prië l beat Papa de vel grazia, ie stat n event che jit a cuer a truepa persones.
Luis Comploj Purger nes à lascià – 15 ani diacon dla Pluania de Urtijëi – 2012
Chëst ann, ai 24 de setëmber 2012 nes à lascià nosc dìacon Dr. Luis Comploj Purger, na persona stimeda da duta la jënt de Urtijëi, stimà coche prufessëur y diretëur de scola, uem de politica y ambolt, dìacon y zitadin de unëur. N valgun ani do che l ie jit n pension iel unì damandà dal Digan da dant Seniëur Vitalis Delago sce l ëssa nteres de tò pert a cursc per deventé dìacon. Luis Comploj Purger che ie for stat na persona religëusa y che da jëunn à studià 2 ani teologia a Trënt, à mustrà nteres de jì chësta streda. A Persenon y te d’autri luesc se al pona njenià ca per deventé “Ständiger Diacon”, ncëria ududa dant dala diozeja per persones laiches sëura 35 ani coche lëur de ulentariat. Doi ani do, de cuareisma dl ann 1997 iel unì benedì dìacon dal vëscul Wilhelm Egger a Persenon adum cun 3 autri ulenteres de nosta Provinzia. N’ena do ie pona stata la festa de nseniamënt dl dìacon Luis Comploj Purger tla Pluania de Urtijëi. Te chëla ucajion al dat ju la ncëria da presidënt dl Cunsëi de Pluania che l ova abù per 2 ani, per se dediché al lëur da diacon. Da duc iel unì tëut su drët bën te chësta ncëria y ël à riesc desmustrà de fé drët bën l lëur da dìacon, cun legrëza, cunvinzion y savëi.
L servisc dl dìacon ie chël de cunedì la parola de Die. L dìacon possa cunzelebré la S. Mëssa lijan dant la parola de Die, liejer l vaniele y perdiché y fé truepa d’autra funzions de dlieja. L possa nce dé i sacramënc dl batëisum, dé adum chëi che uel se maridé y dé ora la santa cumenion.
Luis Comploj Purger nes à lascià chëst’ann per gauja de si malatia che l à supurtà cun gran sareinità tres la forza dla fede. Bën 15 ani iel stat a sevij dla pluania. Te si familia y nce tla pluania y per l pluan Vijo Pitscheider al lascià n gran uet. A duc nes resta l lecort de si bela perdiches che l teniva, dl tëmp che l à dat ca per i amalei y la jënt de tëmp, ti purtan nce la santa cumenion. Te duc chisc ani al nce batejà truep pitli. Suvënz fovel nce pra supeltures y pruzescions y l à nce judà ora tl’autra pluanies de Gherdëina. Nia da desmincë ie l bon raport y la simpatia cun i ministronc.
A nosc dìacon Luis Comploj Purger ti va n gran rengraziamënt da pert dl pluan Vijo Pitscheider y de duta la Pluania per l lëur che ël à fat a servisc dla Pluania. Si lecort coche na persona davierta y de gran fede nes resterà mo giut. Idie t’l paië.


text:
L’acziun da prevendita cun pretschs fitg bass haja gì pliras finamiras. Surtut hajan ins vulì pledentar la giuventetgna, uschia il directur da las pendicularas da Breil, Beat Zenklusen. Ins veglia dentant en general dumagnar dapli giasts sin il culm. Uschia possian ins era auzar las entradas en la gastronomia.
Sche l’acziun è fin la fin in success u betg, dependa da blers facturs. Uschia po era Beat Zenklusen anc betg trair in facit economic. Quai possia ins lura natiralmain pir far suenter l’enviern.
Canibalisaziun da pretschs
Il cussegliader Roland Zegg manegia che l’acziun pudess gartegiar. Dentant mo sche l’offensiva da pretschs vegnia era accumpagnada d'autras acziuns ed activitads. Uschiglio procuria l’acziun tut tenor per ina canibalisaziun dal pretsch. Ed era envers ils vischins da Sursaissa ed ils auters partenaris en Surselva saja quai tenor Zegg schon spezial da lantschar ina tala acziun.
RR actualitad 12:00


text:
Entant che 41% da las persunas indigenas fidan en il sistem politic èn quai tar ils immigrants 53%. Er en il sistem giuridic han persunas cun ina biografia da migraziun dapli fidanza che persunas senza. Sch'i va per la polizia han 65% dals indigens fidanza, tar ils immigrants èn quai 70%.
Immigrants dovran dapli agid social
La bainstanza n’ha dentant da far nagut che immigrants fidan pli fitg en las autoritads, cuntrari. Pertge talas persunas han trais giadas uschè gronds problems da sa tegnair sur l’aua che persunas senza ina biografia da migraziun. Quai sa mussa er en la quota da l’agid social ch’è tar immigrants bunamain trais giadas uschè gronda.
Ord l'archiv
Tgi vegn? Tgi resta? Mintg’onn cumenzan passa 100'000 persunas ina nova vita en Svizra. E mintg’onn turnan era pliras 10'000 persunas enavos en lur veglia patria.


text:
Fabbrega del Domm
La Fabbrega del Domm de Milan l'è on istitut con la responsabilità de valorizzà, mantegn e restaurà el Domm de Milan, senza nagott de spartì in di affari de la Gesa. Come part di sò fonzion la gh'ha la responsabilità de costodì l'edifizzi del Domm, e de gestì el sò patrimoni.
La storia de la Fabbrega del Domm la scomenza del 1387, quand che l'è stada istituida dal Gian Galeazz di Viscont per tegn d'oeugg la costruzion del Domm, sostituend la Superstantia de Santa Maria Maggior che l'eva stada fundada on ann indree da l'arcivesch Antonio da Saluzzo. Da quell moment là, la Fabbrega l'è divegnuda responsabila de tutt i fonzion relativ a la realizzazion del Domm, compres el lavor de reperì i fond necessari, ona responsabilità che la gh'ha anmò al dì d'incoeu. L'è stada proppi la fabbrega del Domm che l'ha deciduu de abandonà el progett de la costruzion in cott, tipica di ges lombard del XIV secol, e de inspiràss inscambi al moviment gotich che l'eva adree a ciappà pee in del rest de l'Europa, e soratutt in Franza.
CoriositàModifega
In milanes, e de conseguenza anca in tanta variant del lombard occidental, gh'è parecc moeud de dì che i se riferissen a la Fabbrega del Domm, con referenza al fatt che el sò lavorà el finiss mai:


text:
L’expert per turissem e hotellaria, Ernst Wyrsch, declera che las consequenzas vegnian spert ed ch’ellas sajan fatalas. Ussa ston ins far patratgs, co ch'ins po terminar la stagiun senz'avair memia gronds donns. I dettia dentant era tscherts hotels che possian profitar. Surtut hotels ch’han blera clientella ord la Svizra, che fa viadis individuals, pon sperar ch’els hajan nagina perdita totala. Auter guardia ora tar hotels ch’han entiras gruppas da viadi. Quellas possian ir marcantamain enavos e chaschunar gronds donns.
Cifras cotschnas
La possessura Daniela Aerni da l'hotel Corvatsch a San Murezzan haja tras l’annullaziun dal maraton engiadinais pers ina gronda part dals turists. Vinavant dettia mintgadi annullaziuns da gruppas da viadi. Blers da ses letgs restian il mument vids. Uschia stoppia ella reagir cun dar liber als collavuraturs u cun cumprar en pli pauc victualias per l’hotel.
Tscherts sentan nagins effects
Ladina Jann che posseda l’hotel Rosatsch a Schlarigna senta pauc dal coronavirus. Las pernottaziuns restian sin in aut stan. I dettia cunzunt era novas reservaziuns. I haja forsa dà damain truscha en il vitg, dentant tiran las bunas cundiziuns da las pistas anc adina la glieud a Schlarigna.
Terminar la stagiun cun in egl blau
Ernst Wyrsch di, che las vacanzas da Pasca pudessan anc ina giada dar schlantsch, dentant be sch’il coronavirus è fin lura passà. Lura sajan cunzunt ils Svizzers averts da restar en Svizra e da betg ir sur ils cunfins per far vacanzas. Plinavant fa el la prognosa ch’ins possia equilibrar las sperditas chaschunadas tras il virus, cun ils mais december e schaner che vegnan registrads sco mais positivs.


text:
Lengua rumagnöla
El Rumagnö (nom nativ: Rumagnol) a l'è un lenguagg neulatin, parlaa in Rumagna, in d'una quai part di pruvinz emilian de Bulogna e Ferara, e in de la Repüblega de San Marin. L'è caraterizàa da un gran nümer de vucài rispett a l'Italian. Bisogna dì che però gh'hinn un bun nümer de variant: el dialètt de Ravena l'è different de quell de Faenza ecc.
El Dant Alighiee el cunsiderava el center del Rumagnö la citaa de Furlì (Furlè in rumagnö).
DifüsiunModifega
A nord-ovest el rumagnöö el cunfina cui dialet emilian. El cunfin ucidental l'è marcaa dal riaa Sillaro (Selar in rumagnöö), che 'l spartiss la Pruvincia de Bulogna in düü toch: a ovest (Castel San Pietro Terme) se parla bulugnes, a est (Imola) se parla rumagnöö. 'Stu dialet, in la Pruvincia de Bulogna l'è parlaa in set cumün: Imola (Iomla), Castel del Rio (Castel d'e Rê), Mordano (Murdän), Fontanelice (Funtana), Borgo Tossignano (Borgh Tussgnan), Dozza (Dozza) e Casalfiumanese (Casäl Fiumanes).
A nord inveci el cunfin l'è marcaa del fiüm Reno, ultra al qual se parla el ferares.
A süd el cunfin lenguistigh l'è cul Dialet marchesan setentriunal parlàà in di March setentriunal. A bun cünt inflüenz rumagnöö poden vess truvaa anca in del nord de l'Ümbria.
Inultra un temp el rumagnöö l'era parlaa in d'un bel toch de Tuscana, che però adess l'è stada redota a poch cumün: Marradi (Marä), Palazzuolo sul Senio (Palazzol) e Firenzuola (Firenzola) in Pruvincia de Firenze; Badia Tedalda (La Badì) e Sestino in Pruvincia de Arezz. Per de pü, a Firenzuola el rumagnöö l'è parlaa dumà in di fraziun de San Pellegrino, Giugnola e Piancaldoli.
El Rumagnö el porta la sua inflüenza lenguistega anca föra del mund gal-italegh: de fat in d'un quai dialet de l'Ümbria del nord (per esempi a Perügia e a Città di Castello) se poden sentì di carateristegh rumagnö; e l'è istess per i parlà de muntagna de la Pruvincia de Arezz.
Evulüziun funetiga dal LatinModifega
I cità püssee impurtantModifega
Esempi de dialetModifega
Una parabula in d'una quai variant del VotcentModifega
- Faentin: U 'j fó un sgnor, ch'aveva dû ragäzz: un dé 'e pió pznen u 'j dess: “Bab, dem la mi pärt dla roba ch'a 'm toca!”. E 'e pädar e fé sobit a'e mod d'e fiol. E quand che l'eb e bel e che avû quel che oléva, 'e tos sò, e u 's mess a viazzär a mond, e a divartìsla a pió non poss.
- Ravenad: Un om l'aveva dû fiui. E 'e pió zoven d'lor dess a'e päder: “Bab, dasìm la mi pärt ch'a 'm toca!” E ló 'e fasè al pärt. Dop a puc dé e pió zoven, fat 'e fagot, u 's n'andè int un paes lontan, e dasè fond a tot, vivend da gran sgnorazz.
- Dialet de Lugo (Ravena): Un om l'aveva dû fiol. 'E pió pznen 'e dess a su pädar: “Bab, dasìm la pärt dla mi roba ch'a 'm toca!”. E ló 'e fasè al pärt tra d'ló dal su sustänz. Da lä a puch dè, mess insen ch'l'avét ogni cósa, u 's n'andè int un pajes luntän, e 'e strascinè tot quel ch'l'aveva int i vezzi.
- Imules: Un om l'aveva dû fiuó. E 'e pió zuvnazz u 'j dess: “Bab, deem la pärt dla roba ch'u 'm tocca!”. E ló u 'j fé la partizion dla roba. Dop puoch dé, cstó 'e tuosc só la só pärt, e u 's n'andè in viazz lontan lontan, e 'e dé 'e fom tota la só roba, fasend 'na vita da scausträ.
- Furlives: U 'j fop un om ch'l'avè dû fiul. E 'e piò pecul 'e giè a'e su bab: “Bab, ch'a nu 'm dasì la pärte 'd quel ch'u 'm toche?” E ló u 'j la dasè. Dopo a quäich dé, 'e piò pecul, racolt ch'l'avè tot quel ch'e su bab u j'aveva dä, e tuss só, e l'andèp int un pajes luntan, e ilè u 's strusciè ignaquäl, mnänd una vite da baracon.
- Rimines: J'era un zert om ch'l'aveva dô fiol. 'E più pznein d'lór 'e dess m'e pädre: “Bab, dasìm la pärta dla roba che 'm toca!”. E 'e sò bab 'e sparté la roba, e 'e 'j desè su pärta. E dop poch giorne e mané tot 'ni cosa st'fiol più pecul e 's mité in viazz, e l'andasé t'una zità da luntän, e ilà 'e strusciò tot la su roba, vivend cun un grän luss.
- Dialet de Cervia: Un zert om aveva dû fiul. 'E più zovan dess a'e pader: “O bab, dasìm la part ch'a 'm toca 'd mi porsion!” E ló 'e fez ai parti fra i dû fiul. Dop poch gioran fasè fagot 'e più zovan 'd tot ai su coss, e u 's portò vagand in lontan paes, dov'e strussiò tot al sò sostanzi, tnend una vita lussuriosa.
La deciaraziun di dirit de l'om in SanmarinesModifega
Tot i esseri umän i nass lebri e cumpagn in dignità e diret. Lou i è dutid ad rasoun e ad cuscinza e i ha da operä, ognun t'i cunfrunt at chii ilt, sa sentimint ad fratelänza.
El Pader NosterModifega
Dialet de ImulaModifega
Päder nostar, che 't sé in zel,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tänt in sel cumpägn in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debat,
cumpägn che nó a fè cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
Dialet de FaenzaModifega
Nostar bab, che 't sì 'n zil,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tant in zil, acsè in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debit,
cum nó a fasé cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
[1]
PruverbiModifega
- Dop avé dbû, ignun vô dì la su.
- Dai do ch'la pessa e lassa ch'la patessa.
- 'E Signor dla muntagna u li fa e pù u li acumpagna.
- I baioch i fa 'ndä l'aqua d'insó.
- Indov ch'u 's magna, u 's ragna.
- La dona l'è come l'arenga: l'è bona, ma u 't fa murèi.
- La piadena s'al parsat a la piäs un po' m'a tot.
- Dividëm da bun fradê: a té la cagna e a mé 'e pursel. S' t'ha paiura ch'a t'ingana, a mé 'e pursel e a té la cagna.
- L'è mej avè 'e cul sän sot i calzun rot che i calzun sän sovra 'e cul rot.
- 'E fugh, la tävla e 'e let i fa impigrì la zenta.
- 'E väl pió 'na bona fazza che 'na pussion.
- Ad carneväl, ogni burla väl.
- 'E sbaglia nänca 'e prit a d' la messa.
- Donca donca, par fär 'e murador u 'j vò la conca.
- Erchbalen da cant dla sera 'e fa ars'ciarä la vela, erchbalen da cant de la matena 'e fa rimpì la psculena.
- Contra i pinsir un gran rimedi l'è 'e bichir.
- L'aqua la fa mäl, 'e ven 'e fa cantä.
- Una bona bvuda la 't fa rompar mej l'äria e la 't fa vdé 'e mond pió bel.
- Fa' quel che dis 'e prit, ma non quel che fa!
- Quand che al nuval al va a Bulogna, 'e piov ch'u 'n s'vargogna.
- Chi dscur a tävla e t'al let, l'è un mat perfet.
- Chi ch'u n'ha, u 'j da, chi ch'u 'n n'ha a i guärda.
- I parint i è cume 'e pess, dop tre dé i pozza.
- La pulizia la sta ben d'impartot, a l'infura d'e portafoj.
- A lavurä s'la vanga e s'e badil, u 's magna poch e u 's cäga stil.
- L'è mej un mort ad cäsa che un marchigiän s'la porta.
- L'è mej campä un dé da lion che zent da pigra.
- Da chi trop spess i va a cunsä, bsogna sempra difidä.
- Pri campä sän, bsogna psä spess come i cän.
- La sera urs, la matena ärs.
- La sera leun, la matena quaun.
- Mej puzzä 'd ven che 'd zera.
- Se 't vò perd un amigh, vein poch bob e legna 'd figh.
- In cumpagnia l'ha tolt moj anche un frä.
- Chi 'n pessa in cumpagnia, l'è un lädri e 'na spia.
- L'erba cativa la 'n mor mai.
- Se t'an cägh, t'cagherè, se t'an pess, t'murirè.
- Se ta t'incazz, t'fé dopia fatiga.
- I sold l'è come i dulur, chi j'ha i s'i ten.
- Remin da navigä, Cesena da cantä, Furlé da balä, Ravena da magnä, Lugh da imbrujä, Jemula da fä l'amor.
- 'E sgnor 'e magna quand ch'l'ha fam; 'e puret quand ch'u n'ha.
- La nebia e i prit i 'n fa mai viazz par gnint.
- Chi ch'l'è sculazzä da la nebia, u 'l sculazza änca 'e vent.
GramatigaModifega
I leter de l'abeceeModifega
I leter che gh'ha minga spiegaziun se prunüncien cumpagn del curispundent lumbard.
- a
- à: son avert
- â: son nasal (dopu m, n, gn)
- b
- c
- d
- e
- ë: son multu avert, che in certi zonn el va vers la a.
- è: son avert
- ê: son saraa che 'l tend vers la a.
- é: son saraa bel slungaa
- f
- g
- gh: cumpagn del lumbard denanz a i, e. Püssee dulza de la gh lumbarda in finala.
- h
- i
- ì: acent tonigh
- î: son nasal
- j
- l
- m: in di terminaziun nasai l'è semimüda
- n: in di terminaziun nasai l'è müda, föra che dopu la ô.
- o
- ò: son avert
- ö: son semiavert cun terminaziun evanescent (dunca minga 'me la ö lumbarda, piemuntesa o piasentina)
- ô: son saraa che 'l tend a la u. Denanz a n el gh'ha un son nasal.
- p
- q
- r
- s
- ş: son cumpagn de la s de rösa
- s-c: son cumpagn de s'c
- t
- u
- v
- z: son dür cumpagn de la z de atenziun in del lumbard setentriunal
- ź: son dulz, cumpagn de la z de zücher in del lumbard setentriunal
I articulModifega
- Articul determinativ singular
- Mas'c: 'e/l'
- Feminn: la/l'
- Articul determinativ plüral
- Mas'c: i/j
- Feminn: al/agli
- Articul indeterminativ singular
- Mas'c: on
- Feminn: onna
- Articul indeterminativ plüral
- Mas'c:
- Feminn:
I sustantiv e i sò plüraiModifega
De norma al singular i nom maschil finissen per cunsunant e quei feminil cun la letera a.
Per el plüral i rob hin püssee cumplicaa.
- Nom maschil cun la a 'centada:
- Can => chen
- Gatt => ghett
- Car => chêr
- Ann => ènn
- Cumpagn => cumpegn
- Nom maschil cun la e averta 'centada
- Pèzz => pézz
- Prê => prë
- Mès => mis
- Nom maschil cun la e sarada 'centada
- Cavéll => cavéll
- Nom maschil con la o acentada
- Òcc => ócc
- Anvód => anvùd
- Òrt => urt
- Mónt => munt
- Óss => òss
- Öv => ôv
- Nom maschil cun la i o la u acentada
- Prit => prit
- Frut => frut
- Nom feminil che finissen in a
- Éla => él
- Pèrta => pêrt
- Nom feminil che pudrien avègh di ambiguità cul plüral maschil
- Êva => êvi
- Furmiga => furmighi
- Amiga => amighi
- Zovna => zovni
- Nom feminil cun particular grüp cunsunantigh a la fin di parol
- Èrma => èrum
- Serva => seruv
I verbModifega
Verb vess (ëssar/èssar/essr/ess)Modifega
- Indicativ present
- Indicativ imperfet
- Indicativ fütür
Vus curelaaModifega
Ligam de föraModifega
- dialettiromagnoli.it
- Giovanni Tozzoli, Dizionario domestico imolese-italiano, Imula, 1857
- Libero Ercolani, Vocabolario Romagnolo-Italiano
- L'argaza - 'E dialet rumagnol in linea
- Romagna Mania
- expina.it
- Puesii in rumagnö
- Sit cunt infurmaziun sura el dialet de Cattolica
- Infurmaziun sura el dialet de Saludecio
- Infurmaziun sura el dialet de Rimini
- Puesii in del dialet de Riccione
- Curs de Rumagnö


text:
Art. 1 Constituziun e num da la fundaziun
I vegn constitui ina fundaziun numnada "Fundaziun Linguatgs e Culturas"
Art. 2 Finamira da la fundaziun
La fundaziun ha sco finamira da promover il mantegniment e la derasaziun dals linguatgs e da las culturas ch'ella represchenta e d'encuraschar d'emprender ils linguatgs. Per cuntanscher quests scopos s'engascha la fundaziun:
- sco editura d'ina revista speziala per l'instrucziun linguistica, cunzunt per l'instrucziun da linguatgs esters;
- per promover e sustegnair iniziativas che favorischeschan e megliereschan las conuschientschas reciprocas dals linguatgs e da las culturas en Svizra;
- per promover e sustegnair la retschertga sin ils champs da la pedagogia e da la didactica dals linguatgs, da la psicolinguistica applitgada e da la sociolinguistica;
- per promover la scolaziun cuntinuada da las magistras e dals magisters da linguatg ed il dialog e la collavuraziun tranter retschertgaders ed instruiders.
Art. 3 Chapital da fundaziun
Il chapital da fundaziun sa cumpona da
a) contribuziuns libras da persunas singulas u d'instituziuns
b) subscripziuns publicas
c) subsidis d'instituziuns publicas e privatas
d) material da documentaziun
Art. 4 Sedia e durada da la fundaziun
La fundaziun ha sia sedia al Centro seminariale Monte Verità ad Ascona.
L'adressa uffiziala da la fundaziun è quella dal secretari en uffizi. La durada da la fundaziun è nunlimitada.
Art. 5 Organs da la fundaziun
Ils organs da la fundaziun in
a) il cussegl da fundaziun
b) il post da revisiun
Art. 6 Il cussegl da fundaziun
Il cussegl da fundaziun sa cumpona da 5 enfin 15 commembers. Almain 2 commembers da la redacziun da la revista duain far part dal cussegl da fundaziun. Ils quatter linguatgs naziunals ston esser represchentads en il cussegl.
Il cussegl da fundaziun numna en ses mez il president, il secretari ed il cassier. Els restan en uffizi 3 onns ed in reelegibels.
Il cussegl da fundaziun vegn convocà per regla ina giada l'onn dal president u dal secretari, u sin giavisch d'almain dus commembers.
Las resoluziuns dal cussegl da fundaziun vegnan pridas cun la maioritad absoluta dals commembers.
Mintga commember po, da cas en cas, autorisar in auter commember dal cussegl d'al represchentar, sch'el na po betg assister a las reuniuns. Il dumber da participants a las reuniuns dal cussegl da fundaziun (commembers preschents e quels represchentats) sto cuntanscher almain il pli absolut dals commembers dal cussegl.
En cas da paritad da las vuschs ha il president la vusch da tagl.
Art. 7 Cumpetenzas dal cussegl da fundaziun
Il cussegl da fundaziun
a) prenda tut las mesiras necessarias per segirar l'existenza da la fundaziun e per cuntanscher sias finamiras,
b) administrescha il capital da la fundaziun tenor las normas legalas,
c) decida davart eventualas contribuziuns da caracter general u particular betg previsas en art. 3,
d) procura la finanziaziun regulara da las expensas necessarias per cuntanscher l'intent da la fundaziun tenor art. 2 e decida eventuals pajaments da spesas als commembers da la fundaziun,
e) constituescha in comità da padrunadi, fixescha ses reglament e prova d'acquistar la commembranza d'instituziuns publicas e privatas e da persunalitads ord circuls culturals, politics, economics etc.,
f) elegia ils commembers da redacziun da la revista, fixescha il reglament da redacziun, suenter avair consultà ils redacturs e garantç la libertad scientifica,
g) po crear in center da documentaziun, sche quel serva a cuntanscher las finamiras da la fundaziun,
h) scriva il rapport annual ed il quint annual, l'emprima giada per ils 31 da december,
i) stabilescha e modifitgescha il reglament da la fundaziun,
l) represchenta la fundaziun envers l'exteriur cun la signatura collectiva dal president e dal secretari u d'in da quels dus ed il cassier.
Il cussegl da fundaziun dispona definitivamain dal capital da fundaziun e po constituir in fond da reserva e decider co che quel duai vegnir utilisà.
Art. 8 Post da revisiun
Il post da revisiun sa cumpona d'in commember da la fundaziun che na fa part dal cussegl da fundaziun e che vegn tschernç da quel. Sia obligaziun è da controllar ils quints tenor art. 727 ff. DO.
Art. 9 Secretari e cassier
Il secretari scriva il protocol da las sedutas dal cussegl da fundaziun. El exequescha las lavurs administrativas, archivescha las actas e sa fatschenta da la documentaziun.
Il cassier ha las cumpetenzas e la responsabladad tenor art. 957 ff. DO.
Art. 10 Demissiuns
Las demissiuns sco commember dal cussegl da fundaziun in da trametter en scrit, cun in preavis da trais mais, al president dal cussegl da fundaziun.
Art. 11 Reconstituziun dal cussegl da fundaziun
En cas da mort u da demissiun d'in u plirs commembers elegia il cussegl da fundaziun aifer dus mais ils novs commembers.
Art. 12 Dissoluziun da la fundaziun
En cas d'ina dissoluziun vegn il capital da fundaziun reparti entiramain a favur d'instituziuns u fundaziuns cun finamiras sumegliantas. Il cussegl da fundaziun decida cun ina maioritad da dus terzs.
Art. 13 Publicaziun uffiziala
L'organ da publicaziun è il fegl uffizial dal chantun da sedia.
Art. 14 Il statut preschent è vegni approvò ils 16.4.1993


text:
Tar la scola professiunala a Cuira, GBC, pon ils magisters decider sez, sch'els vulan turnar en stanza da scola u cuntinuar cun il sistem da l'instrucziun a distanza. Planisà è che classas pli grondas restan vinavant a chasa. Classas cun radund 15 scolars percunter duessan returnar en chasa da scola. In'excepziun datti tar las classas da maturitad professiunala. Tar quellas classas èsi cler che tuts restan a chasa fin la fin da l'onn.
Il Lyceum Alpinum a Zuoz avra las portas per tut quels che vulan. Quai vul dir che las lecziuns vegnan ad avair lieu tut normal cun magister en stanza da scola. Vitiers datti però er l'instrucziun digitala, perquai che blers scolars vivan en l'exteriur e n'han betg la pussaivladad da vegnir en Svizra. Uschia vegnan las lecziuns era registradas per che scolars en autras zonas d'urari na ston betg far scola da notg. Ils scolars n'èn betg sfurzads dad ir puspè a scola. Quels ch'han in nausch sentiment pon er restar a chasa e far instrucziun a distanza. Quels scolars che van però puspè a scola, quels han da far il test da corona per esser segirs ch'els n'èn betg s'infectads.


text:
Scrit ora da vender il chastè ha l'Axpo gia l'entschatta mars 2016. Dapi l'entschatta fanadur 2017 tutga il chastè da Böttstein ussa ad ina persuna privata ord la regiun da Turitg.
Nov possessur
Il nov possessur haja experientscha da plirs onns en la gastronomia e hotellaria, scriva l'Axpo. Dapi passa 40 onns hai ussa in hotel ed in restaurant en il chastè da Böttstein. Ed il nov possessur haja garantì, ch'il hotel ed il restaurant restia e ch'il persunal possia lavurar vinavant là.
Chastè Böttstein
Il chastè e la chaplutta stattan sut protecziun da monuments. Sin quest areal deva quai schon en il 11avel tschientaner in chastè. L'edifizi dad oz cun chasa signurila e chaplutta èn vegnids construids tranter 1615 e 1617. Il chastè tutgava blers onns a la famiglia Schmid.
Strategia Axpo
Cun la vendita dal chastè da Böttstein realisescha l'Axpo sia strategia da sa separar da bajetgs betg impurtants. Cumprà il chastè da Böttstein aveva l'antecessura da l'Axpo – la NOK – l'onn 1964 en connex cun la construcziun da l'ovra atomara Beznau.
RR novitads 12:00


text:
Ils participants e las participantas sajan stads vestgids per il pli en nair ed hajan tuts purtà mascras da protecziun. Per commemorar a l'Afroamerican mazzà Geoge Floyd, èn els giaschids 8 minutas e 46 secundas sin il palantschieu. Floyd era mort la fin matg en ils Stadis Unids, suenter ch'in policist da pel clera è stà uschè ditg cun ses schanugl sin il culiez da Floyd ed ha uschia smatgà el sin il palantschieu.
Suenter la commemoraziun han ils organisaturs prelegì pliras pretensiuns a las autoritads da la Svizra. Per exempel ch'i dovria in post per reclamaziuns independent tar violenza entras polizia u autoritads. Plinavant duai la Svizra s'exprimer a moda averta davart si'atgna participaziun al colonialissem e l'apartheid.


text:
Marina Eraković
La Marina Eraković (Spàlat, 6 ad Mars dal 1988) l'è na tenìsta dla Śelànda Nóva nada in Cruàsia. L'è élta 174 cm, la péśa 65 chilo e la stà a Auckland.
La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è prufesiunìsta da 'l 2006.
L'è stada la nùmar trénta-nóṿ dal mónd al 7 ad Maǵ dal 2012. In dla sò caréra l'à vins un turnèo WTA a Memphis e dódas ad qvéi ITF.
Caréra
La Marina la s fà nutàr a Auckland in dal Śnar dal 2008 quànd la riva in semifinàl baténd la Vera Zvonarëva. In Favràr la fà cumpàgn anc a Memphis, chè faghénd al qualificasiòṅ, ma pò la pèrd par 0-6 3-6 da la Lindsay Davenport. In Mars la riva a 'l tèrs tùran a Miami (2-6 1-6 da la Venus Williams) e pò incóra in semifinàl a Birmingham (3-6 2-6 da la Kateryna Bondarenko) e acsè la s insfìlsa in dal primi ssanta dal mónd. A Wimbledon la bat la Michaëlla Krajicek e la Julia Görges e la riva a 'l tèrs tùran in dua la pèrd in tri sét da la Tamarine Tanasugarn. La finìs mâl la stagiòṅ faghénd òt prim tùr'n ad fila, miténd-ag dènt'r anc gl'Ulimpìadi in dua la céd a la giapunéśa Ayumi Morita par 7-5 6-7 4-6.
In dal 2009 la riva in di quàrt a Memphis ma pò la gh'à da star férma par sèt méś p'r un prubléma a 'n galòṅ, crudànd śò a 'l 240śum pòst. A 'l inìsi dal 2010 la mét in fila tri scunfìti ad fila a Auckland (4-6 3-6 da l'Alizé Cornet), a Melbourne (2-6 0-6 da la Na Li) e a Pattaya City (6-7 5-7 da Sybille Bammer) e acsè la strabùca incóra più śò. A Birmingham la riva in di utàṿ ma pò la pèrd da la Sara Errani anc śugànd in sl'èrba.
In dal 2011 la s tira sù in clasìfica vinsénd tri turnèo ITF da vintsìnc-mila dòlar ad fila. A Réś invéci la céd in di quàrt cun la Sabine Lisicki par 3-6 7-5 2-6. In Luj la s tōś l'arvìnsida cun la Sara Errani a Birmingham baténd-la in di utàṿ ma pò la céd in tri sét a la Shuai Peng. In Luj a Stanford la pasa 'l qualificasiòṅ e pò la manda a cà la nùmar quàtar dal mónd, la Viktoryja Azaranka, in di utàṿ par pò èsar sćiancàda par 1-6 1-6 da la Dominika Cibulková. A Carlsbad la dà la paga a dū rusi, l'Elena Bovina e l'Elena Vesnina, prima ad cédar a 'l secónd tùran cun la Virginie Razzano. In Setémbar la śōga la prima finàla WTA dla sò caréra a Quebec City ma la la pèrd in tri sét cun la Barbora Záhlavová-Strýcová. La finìs 'l an a 'l ssantunéśum pòst.
In di prim quàtar turnèo dal 2012 la mùcia sù sōl di prim e di secónd tùran ma pò a Memphis la vins dimóndi baténd la Sloane Stephens 4-6 6-0 6-1, l'Evgenija Rodina 6-3 6-4, la Michaëlla Krajicek 6-4 6-7 6-4 e la Vera Duševina 6-1 4-6 6-4. Sōl in finàl cun la Sofia Arvidsson la gh'à da pigàr la tèsta par 3-6 4-6. Dòp un bèl sucès, la Marina la tórna c'n i pē par tèra parchè a Indian Wells la i bèca subìt da la Galina Voskoboeva. Dòp un tèrs tùr'n a Charleston (2-6 2-6 da la Serena Williams), la riva in semifinàl a Bùdapest pardénd par 2-6 4-6 da l'Elena Vesnina. Cun cal riśultâ chè la riva a 'l sò best ranking (39śum pòst) ma a Madrid la i ciàpa da la Petra Kvitová. In Śugn la và fóra a 'l secónd tùran cun la Roberta Vinci a Wimbledon. In Agóst la fà pèś a gl'US Open pardénd subìt cun la carta salvàdga Kristina Mladenovic e la finìs lè la stagiòṅ.
L’Eraković la tórna in si camp in dal Śnar dal 2013 a Auckland vinsénd cun la Stéphanie Dubois ma pardénd dòp cun la Jamie Hampton par 1-6 6-7. A Pattaya City la s férma in di quàrt cun la Sabine Lisicki c'n al puntéǵ ad 7-5 3-6 2-6. In Favràr però la s mét in bisàca par la prima vòlta un tìtul WTA a Memphis dand la paga via via a l'Annika Beck, a la Sofia Arvidsson, a la Jamie Hampton, a la Stefanie Vögele e a la Sabine Lisicki ch'la gh dà sù dòp avér pardû al prim sét par 1-6. La Marina la riva pò a 'l tèrs tùran a 'l Roland Garros (baténd la Dominika Cibulková e pardénd cun la Sloane Stephens), a Birmingham (6-7 3-6 da la Francesca Schiavone) e a Wimbledon (6-1 5-7 3-6 da la Laura Robson). In Agóst la bat subìt la Carla Suárez Navarro a Cincinnati ma pò la céd in tri sét a la Petra Kvitová. In Setémbar la śōga n'atra finàla WTA a Quebec City ma la céd par 4-6 3-6 a la Lucie Šafářová.
In dal 2014 la pèrd subìt a Auckland e a Hobart. A Melbourne la vins a 'l prim tùran cun la Sorana Cîrstea par 6-4 7-6 ma pò la và fóra cun la qualificàda Zarina Dijas.


text:
Eté dles descurides
L’Eté dles descurides, a chëra che al ti vëgn ince dit Eté moderna o Eté dl’esploraziun á metü man dl XV seco y é jüda inant cina ala fin dl XVIII seco. L’esploraziun dla tera á metü man cun les descurides di archipels de Madeira y dles Azores da pert di portogheji dl 1419, cun la navigaziun do les costes dl’Africa do le 1434 y la daurida de n percurs maritim cina tl’India dl 1498 da pert de Vasco da Gama, cun la descurida dl’America da pert de Cristoforo Colombo dl 1492 y la pröma zircumnavigaziun dla tera dal 1519 al 1522 da pert de Ferdinando Magellano. Tres les descurides él gnü a se le dé deplü spediziuns tres i Ozeans Atlantich, Pazifich y Indian cina dl XX seco cun les spediziuns ti raiuns polars. Al á metü man le colonialism di raiuns descuris, le globalism y le mercantilism tles politiches nazionales dl’Europa y ince da espanjiun dl cristianejim sura döt le monn.
Plates colegades[mudé | muda l codesc]


text:
Ed ils presidents da fracziun da la PLD, da la PBD e da la PS èn interessads vid ina collavuraziun cun il Grischun. Sulet la presidenta da fracziun dals Verds n’ha betg laschà persvader dals arguments. Esther Guyer è da l’avis che gieus olimpics sajan in memia grond gigantissem, ed i dettia pli impurtantas chaussas che gieus olimpics.
Fin sonda restan ils parlamentaris turitgais anc en il Grischun, ed han uschia anc peda da discutar ina pussaivla candidatura communabla per ils gieus olimpics 2026.


text:
Igl è stà ina curta debatta: La decisiun è crudada suenter ina discussiun da bun in'ura e mesa. Pliras deputadas e deputads han bain fatg attent ch'in sistem per votar electronic stoppia esser segir e fidà – il tenor è dentant stà cler ch'il Grischun stoppia far quest pass.
In'ulteriura opziun per vuschar
Il sistem dad e-voting duai esser la terza varianta per votar ed eleger. Quai vul dir che Grischunas e Grischuns duain era vinavant avair la pussaivladad da votar ordavant a scrit u il di da votaziun a l'urna.
La regenza grischuna numna plirs avantatgs:
- Pussaivel da vuschar independent dal lieu (via computer, tablet u telefonin)
- Persunas cun impediments da vesida pon vuschar senza agid
- Cedels da votar nunvalaivels na datti betg pli
- Biros d'elecziun na ston betg pli dumbrar a maun ils cedels
Premissa saja natiralmain ch'il sistem da votar electronic saja segir, quai ha era il president da la regenza Mario Cavigelli accentuà en la debatta.
Vischnancas èn autonomas
Era las vischnancas grischunas duain pudair decider sch'ellas vulan offrir a lur votantas e votants la pussaivladad da votar electronic u betg.
Las pussaivladads da las vischnancas:
Il sistem dad e-voting duai esser pront sin l'onn 2020 per ch'ins possia introducir quel en 6 vischnancas da pilot. A partir dal 2021 duain ulteriuras vischnancas interessadas pudair far diever dal votar electronic.
En l'entira Svizra vegn discutà l'introducziun dad e-voting. Il Grischun ha gia fatg part ils onns 2010 enfin 2015 ad in consorzi da 9 chantuns che han testà il votar electronic cun ils Svizzers che vivan en l'exteriur. Per il Cussegl federal n'era il sistem dentant betg segir avunda, uschia ch'el n'ha betg lubì quel per las elecziuns naziunalas 2015.
Ussa vul la regenza grischuna far ina nov'emprova. Tge sistem ch'il chantun introducescha (il product da La Posta u il sistem che vegn applitgà dal chantun Genevra) vegn decidì pir pli tard.
RR actualitad 20.00


text:
La lengua milanesa, al dì d’incoeu
Ma se parla ancamò el dialètt milanes?
De milanes ne restà pocc, e anca quei che per legg i quater ball che sunt chì a scriv, ciapen el vucabulari. Ma in tuti i alter città, ghe tegnen al so dialett, el parlen vòlentèra.
La storia l’è lunga. Prima in rivà i meridiunai, i venesian, i romani e còmpagnia, adess i extracomunitari, Milan l’è granda ghe stan tucc, inscì, per capiss em tacà a parla pulito, vòri dì in italiano.
El dialètt, anca per vess cortes cunt i alter, l’emm lasà andà .
Una volta da Milan vegneven fòra una mota de artistùni, che ghe dàven dent, cont el nost dialett.
El Bramieri, che’l cuntava i barzelètt.
El Walter, el parlava in italiano, ma se sentiva che l’era di noster. El Piero Mazzarella cunt i so cumedi.
El Parenti c’hel faseva el “gasista” .
El Gaber cunt el Jannacci quand cantaven insèma, “vengo anch’io, no tu noo….”a vegniva giò el teater.
I Gufi, un pù simpatich e un pu’ malnatt.
E la Wanda la vegneva giù del scalùn, piena de stràss e de pajett, e la cantava… intant la faseva vedè un pou’ i gamb.
Ma n’hò lassà indrè tanti che se po’ no scrivi tutti, se no se finiss pù.
I nòster cervelùni han fa la pensada: “Se ghe ne pocc de milanes, l’è inutil trasà i danè“ e saren su i teater in due faseven i còmedi in dialett.
Ma ai milanes che in ancamò chì, la memoria la resta. Perciò ministro della cultura perché in di scoeul ghe mettum minga un’ureta de dialett?
Em impienì la lengua italiana de parol ingles vedem de ricurdass anca di noster origin.
Fa nagot se in class insema ai noster fioeu g’hinn anca i african, i arabi e i cines, sem a Milan e tùtti imparen el milanes.


text:
Berlîṅ
Berlîṅ (Berlin in tedésc, a s lèś [bɛɐ̪ ˈliːn]) l'è la capitàl dla Germâgna e na sità-stat ad tri migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca (sènt-mila i èṅ i turc, sinquànta-mila i pulàc), al secónd cumùṅ più grand 'd Europa dòp Lóndra. La sità metrupulitàna la in fà sù invéci da piò ad siē. La s cata tut dènt'r a la regiòṅ dal Brandebûrg, in dal nòrd-èst dal paéś a stanta km da la Pulògna, e l'è divìśa in dódas distrét e nuànta-sinc quartēr. In mèś a gh pasa 'l fiùm Sprèa.
L'è sèmpar stada la sità più impurtànta dla regiòṅ dal Brandebûrg dvintànd la capitàl dla marca dal Brandebûrg in dal 1451, dal régn ad Prùsia in dal 1701 e d'l impēr tedésc in dal 1871. In dal 1920 l'à tirâ dèntar soquànt cumùṅ e sità lè darènt par dar vita a la „Berlîṅ Granda“. A la fiṅ dla secónda guèra mundiàla l'è stada divìsa in quàtar cantòṅ, i tri a òvest (Berlîṅ Òvest) sóta 'l cuntròl di Stat Unî, dal Régn Unî e dla Frància, qvél a èst (Berlîṅ Èst) in maṅ a la Rùsia e capitàl dla Germàgna d'l Èst. A divìd'r-i 'l è stâ tirâ sù 'n mur ch'al gh'è armàś in fiṅ a 'l 9 ad Nuvémbar dal 1989 quànd a s è psû mét'r insém incóra la Germâgna (Wiedervereinigung).
Fra i sò magnàr più famóś a gh'è 'l Currywurst, na salsìsa tajàda in tant cunsèṅ e cunsàda cun dal sûg ad pamdòr, e 'l Brezel, al sò paṅ tìpic.
Dimóndi impurtànt par la sità 'l è 'l turìśum ma anc i servìsi e 'l tecnulugìi dla cumunicasiòṅ. In sità i s càtan la Siemens (in dal distrét ad Spandau), la DaimlerChrysler, l'Allianz, la BMW e la Deutsche Bahn (trêṅ). In Favràr a gh'è 'n impurtànt fèstival dal cinéma ch'al dà 'l prèmi d'l “Órs 'd Òr”, bèstia c'l'è da sèmp'r anc al sìmbul dla sità.
I palàs e i parc prusiàṅ 'd Berlîṅ e dla sità 'd Potsdam i èṅ dvintâ patrimòni dl'umanità par 'l UNESCO (da 'l 1990) acsè cuma l'Ìśula di Muśèo (da 'l 1999). Da 'rcurdàr anc l'urchèstra di Berliner Philharmoniker cunsideràda una dal più impurtànti a 'l mónd. Al stadi dla sità 'l è 'l Olympiastadion, al stadi ulìmpig.
Al sò sìndig, da 'l 2014, 'l è al sucialìsta Michael Müller.
Persunàǵ ligâ a Berlîṅ
- Mike Nichols, regìsta
- Margarethe von Trotta, regìsta
- Ernst Lubitsch, regìsta
- Marlene Dietrich, atōra
- Nastassja Kinski, atōra
- Nina Hagen, cantànta
- Paul Landers, chitarìsta di Rammstein
- Christian Lorenz, tasterìsta di Rammstein
- Christoph Schneider, baterìsta di Rammstein
- Erik Zabel, ciclìsta
- Kevin-Prince Boateng, śugadōr ad fólbar
- Christian Ziege, śugadōr ad fólbar
- Thomas Häßler, śugadōr ad fólbar


text:
L'Austria vul daventar anc pli severa areguard la crisa da fugitivs. In onn sco il 2015 cura che 100millis da fugitivs èn vegnids en l'Europa dal vest na possia betg pli dar. Quai ha ditg il minister da l'intern austriac Wolfgang Sobotka. I stoppia esser cler a tuts che las undas da migraziun n’hajan nagina schanza dad arrivar en l'Austria. L'Austria ha per il mument 25'000 fugitivs ch'èn admess per la procedura d'asil. Cun quai è ella gist suenter la Germania che sto dumagnar il pli grond dumber da fugitivs en l'UE.
RR novitads 10:00


text:
Trump ha appellà a democrats e republicans en il congress, da collavurar. En ses emprim pled davant il congress ha il president dals Stadis Unids, Donald Trump, appellà il pajas ad optimissem, solidaritad e speranza. Il temp da cumbats banals saja a fin.
El ha intunà, ch’ils Stadis Unids veglian pasch dapertut là, nua che pasch saja pussaivla. Per quella finamira sajan ils stadis Unids er pronts, da chattar novs partenaris.
En ses discurs è/ha Donald Trump...
- ... s’exprimì cleramain a favur da la Nato. El ha dentant repetì la pretaisa, che tut ils commembers da l’uniun militara duajan pajar lur contribuziuns.
- ... annunzià ina «refurma da taglias istorica». Empraisas americanas duajan pajar en avegnir pli paucas taglias per pudair esser ablas da concurrer e da prosperar. Al medem mument duai la classa media dals americans pudair profitar da reducziuns da taglias. Co ch’el vul realisar quellas finamiras n’ha Trump dentant betg menziunà.
- ... accumpagnà da l’applaus dals deputads republicans confermà ch’el vegli construir il mir tranter ils Stadis Unids e Mexico.
- ... dumandà il congress da sustegnair ses plans da remplazzar «Obamacare». Per ina meglra prevenziun sanitara stoppia l’access vegnir schlargià, las pussaivladads d’eleger vegnir augmentadas ed ils custs vegnir reducids. Co ch'el vul dentant realisar tut quels puncts, n’ha Trump betg tradì.
- ... annunzià da vulair collavurar en il cumbat cunter la milissa terroristica «Stadi Islamic» cun ils alliads arabs. L’entschatta da l’emna ha il minister da defensiun, James Mattis, preschentà al president in plan per cumbatter la milissa. Ils detagls n’èn betg enconuschents. En il cumbat electoral aveva Trump empermess da destruir cumplettamain la milissa da terror.


text:
Ieragh cont Oragh
Ieragh cont Oragh (nom ufizial in italian: Jerago con Orago) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 5 173 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4 km² e 'na densità de 1 293 ab./km²..
I duu center che formen el paes, che l'è situaa in de l'Alt Milanes, on temp eren duu comun indeperlor.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Ieragh cont Oragh l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il favrer 1938 ha ina memorabla votaziun federala renconuschì il rumantsch sco linguatg naziunal. Ussa, 83 onns pli tard, resguarda schizunt l’Administraziun federala da duana il quart bratsch da la crusch svizra. Quai grazia a Rumantschs attents ed insistents. «Jau ma legrel da communitgar a
Vus ch’il linguatg rumantsch è uss cleramain pli preschententaiferl’Administraziun federala da la duana», ha Christian Bock respundì l’emna passada a cusseglier naziunal Martin Candinas. Leger vinavon: lq_2021-01-21
21.01.2021 / Medien / /
Consequent quadriling – er als cunfins
Il favrer 1938 ha ina memorabla votaziun federala renconuschì il rumantsch sco linguatg naziunal. Ussa, 83 onns pli tard, resguarda schizunt l’Administraziun federala da duana il quart bratsch da la crusch svizra. Quai grazia a Rumantschs attents ed insistents. «Jau ma legrel da communitgar a


text:
Er sche la Confederaziun na veglia betg intervegnir direct tar la reducziun da 40 plazzas da l'Agentura da novitads svizra SDA, ha la responsabla da medias en Svizra Doris Leuthard accentuà l'impurtanza da la SDA. I saja deplorabel sche la producziun sa sminueschia. La SDA saja impurtanta per las medias svizras – cunzunt per pli pitschnas.
La confederaziun na saja dentant nagin acziunari da l'interpresa ed uschia na saja betg l'incumbensa dal Cussegl federal d'intervegnir en dumondas da l'interpresa. I dettia bleras interpresas svizras che hajan problems.
Betg intervegnir direct – dentant in sustegn finanzial
Leuthard fa dentant endament che la Confederaziun prevesa da sustegnair la suletta agentura da novitads svizra cun dus milliuns francs ad onn en futur. Ins veglia segirar la qualitad da rapports regiunals a lunga vista – e la SDA contribueschia a quella, uschia il departament da medias l'october 2017.
RR novitads 06:00
Structura da la SDA
La SDA è ina societad d'aczias. La gronda part dals acziunaris èn interpresas da medias, damai clients da l'agentura.


text:
Ragazzi fuori
Ragazzi fuori (Ragàs fóra) 'l è 'n film dramàtic itagliàṅ dal 1990, séguit dal film Mary per sempre d'l an prima. 'L è stâ scrit e senegiâ insém a Aurelio Grimaldi mént'r al mùśichi i èṅ ad Giancarlo Bigazzi.
La pelìcula l'à purtâ a cà dū Dàvid ad Dunatèl dal 1991, qvél par la regìa e qvél p'r al prudutōr, Claudio Benivento.
Sunt
Soquànt ragàs dla parśòṅ par śōvan Malaspina ad Palèrum i èṅ mandâ lìbar ma la vita par lōr l'è dimóndi dura.
Natale Sperandeo (Francesco Benigno) al vrév tacàr a lauràr cuma muradōr in dal cantēr ad Giuseppe (Tano Cimarosa) ma chi lò al s tira indrē a 'l ùtim minùt dòp ch'l iva prumìs un pòst par lò a sò fradèl Salvo. La Mery (Alessandra Di Sanzo) l'è andàda a vìvar cun na sò culéga trans e par scampàr la fà sès par bèsi anc se sò màdar (Aurora Quattrocchi) la vrév ch'la cambìs vita. Antonio Patané (Roberto Mariano), ch'al gh'à dū putèṅ pìcui da tiràr sù, al vénd dal patàchi a 'l marcâ sénsa licénsa, ma anc dla dròga. Claudio Catalano (Maurizio Prollo) 'l à catâ lavōr cuma mecànig ma la sò ragàsa Vita (Enza Attardo) la spéta 'n putèṅ da lò e la 'l custrìnś a spuśàr-la. Inóltar chi lò al gh'à Carmelo Vella (Alfredo Li Bassi) in di garét parchè al gh la vōl far pagàr da quànd in rifurmatòri Claudio al gh'iva mulâ na sprangàda in cô faghénd-ag pèrdar 'n òć esénd-'s arvultâ sèg parchè al n à minga vlû far-as dar da lò.
Di àtar ragàs i tórn'n incóra a rubàr cuma Matteo Mondello (Filippo Genzardi) e Giovanni Trapani dit King Kong (Salvatore Termini) dòp ch'l iva pruâ, sénsa sucès, a far-as tōr cuma marangòṅ ad butéga finénd par far al camarēr.


text:
Andrea Berg è naschida l'onn 1966 a Krefeld en Germania ed ella fa dapi passa 25 onns musica. Ella è la chantadura cun il pli grond success en l'istorgia dals charts tudestgs. Fin oz ha ella vendì pli che tredesch milliuns portatuns e passa 900 emnas ès ella stada en ils charts en Germania! Oz tadlain nus ses 17avel album da studio «Mosaik».
Roland Kaiser, il mega star da la Germania fa gia dapi passa 40 onns cun grond success musica. Ses emprim disc è cumparì l'onn 1976. Dacurt ha ella publitgà ses 28avel album da studio «Alles oder dich». Co che quests dus discs tunan, pudais Vus tadlar en la Stailalva. E cun in zichel cletg savais Vus gudagnar il disc dad Andrea Berg. Bun divertiment e buna fortuna!?


text:
Quest onn festivescha il mund da la musica classica il giubileum dad in dals gronds cumponists, dad in che ha influenzà e marcà l'istorgia da musica sco mo paucs: Ludwig van Beethoven. Naschì è el a Bonn (Germania) ca. mez december 1770 (battegià 17-12-1770). Il bler da sia vita ha el vivì e lavurà a Vienna. Là è el mort ils 26 da mars 1827.
Quest onn sa fatschenta l'emissiun «La classica» ina giada al mais cun quest grond architect da musica. La terza part porta set da sias 11 uverturas. L'emprima datescha dal 1800 (Prometheus), la davosa dal 1822 (Zur Weihe des Hauses). Beethoven ha scrit uverturas vairas sco: Leonore I-III, Egmont e Fideli. Dad el datti era uverturas faussas che na stattan betg a l'entschatta d'ina opera, d'in oratori – savens è quai musica da program sco: «Zur Namesfeier» u «Zur Weihe des Hauses».
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Igl è stà ina casualitad che la possessura da la fatschenta «Uras e bischutaria Giger» a Mustér, Astrid Tuor, ha udì d’in giuven che fa sez anels. Sco ella di saja quai bel ch’in giuven prenda l’iniziativa e s’interesseschia per insatge che ha da far nagut cun il mastergn. Serafin Bundi è numnadamain serrer da professiun e lavura actualmain en la fatschenta da ses geniturs sco mecanist da maschinas agriculas. Suenter la lavur piglia el la chaschun da sa metter vid il banc da turnar e far anels ord atschal cromà.
El haja simplamain gì l’idea ed haja empruvà da far ils anels, di Serafin Bundi. El haja survegnì plaschair da far anels ed uschia è il nov hobi naschì. Duas fin trais uras è el londervi, fin ch’in anè è a fin. Mintgin è uschia in unicat. In pau losch è Serafin Bundi, ch’el dastga purtar sias creaziuns en la bischutaria d’Astrid Tuor, nua che quels anels pon vegnir cumprads, respectiv empustads.


text:
Castell
On castell l'è ona costruzzion fada de vun o pussee edifizzi fortificaa. Tipegh del Medioev, el serviss per ospità 'na guarnison de soldaa, cont el sò comandant e i sò gent. Despess el se troeuva in d'on sit strategich, compagn d'on bricch, per vess difenduu mej.
I castei hinn nassuu in del Medioev come sit per difendes di incursion di nemis, in d'on period indè che i città aveven perduu l'importanza soa de lor e eren pussee complicaa de protegg. I primm castei eren faa de legn, ma cont el passà del temp hinn staa mejoraa e costruii in preja. In certi cas, tutt intorna al castell el se faseva su on borgh, e ghe andava anca a viv el scior de la zona: demaneman el castell l'è deventaa anca on segn de la potenza di sciori. I castei hann conservaa la soa fonzion de difesa fina al XVI secol, quand i noeuv armi compagn di canon hann cambiaa tutta la strategia militar. De lì in poeu, i castei hinn deventaa soratutt i palazz e i residenz di nobei, opura preson e casermi.
Anca in Asia se poeuden trovà di castei, soratutt in quei paes (tant 'me el Giapon) che gh'hann avuu ona società feudal compagna de quella europea.
El nomm[Modifega | modifica 'l sorgent]
El termen castell el riva del latin castellum, diminutiv de castrum. El se troeuva anca in olter lengov neolatinn (frances château, italian castello, portoghes castelo, spagnoeu castillo, asturian castiellu, romanc chastè, ladin ciastel, sardegnoeu e sicilian casteddu) e l'è rivaa anca in olter lengov (ingles castle, olandes kasteel, galles castell, basch gaztelu, indonesian e giavanes kastil, islandes kastali). El termen castrum inscambi l'è passaa al grech (kástro) e de lì ai lengov turch (azer qəsr).
L'ha faa nass anca on quai toponem, compagn de Castell (in Valtolina).


text:
Il Cussegl naziunal pretenda ch'il Cussegl federal suttascriva la cunvegna per scumandar armas atomaras e ch'el laschia ratifitgar quella uschè spert sco pussaivel dal parlament. El ha acceptà ina moziun dal cusseglier naziunal socialdemocrat Carlo Sommaruga da Genevra cun 99 cunter 87 vuschs.
A chaschun da la radunanza generala da l'ONU a New York l'onn passà haja la Svizra votà per la cunvegna, ha ditg Carlo Sommaruga. I na saja perquai betg chapaivel ch'il Cussegl federal n’haja anc adina betg suttascrit quella.
Il Cusseglier federal Ignazio Cassis ha sinaquai respundì che la Svizra s’engaschia gia dapi daditg per in scumond e la destrucziun da las armas atomaras. Il problem saja ch’ils pajais che possedan gia armas atomaras na vegnian betg a suttascriver la cunvegna per in scumond da quellas. Per quels pajais sajan ellas da gronda muntada strategica. Avant che signar la cunvegna stoppia la Svizra perquai sclerir tge consequenzas che quella pudessi avair per las relaziuns internaziunalas. Impurtant saja da betg periclitar la cunvegna per impedir la derasaziun d’armas atomaras.
Ina stretga maioritad dal Cussegl naziunal na leva dentant betg spetgar ed ha sustegnì la moziun che va ussa el Cussegl dals chantuns.
RR novitads 17:00


text:
I na saja betg be ina gruppa da students che demonstreschia mabain glieud da tuttas direcziuns politicas, giuven sco vegl. E tuts veglian ch'i sa midia insatge.
Il pli surstà è Leander Albin da la violenza e quants che sustegnian las gruppas che demoleschian chaussas. El haja er discurrì cun glieud pli veglia che saja er sa participada a las demonstraziuns. Ed er là saja avant maun in grond sustegn per ils protests violents.
Violenza encunter Macron e malgiustia
Sonda passada saja quai stà in pau in caos a Toulouse ed ins n'haja gnanc propi savì tgi che demonstreschia uss per tge. Per il clima, per meglras cundiziuns da lavur u simplamain cunter il stadi e la polizia. Ma en general demonstreschian blers cunter lur president Emmanuel Macron ed il sistem politic:
Macron sa deporta plitost sc'in retg, dian ins qua.
Macron haja relaschà als ritgs la taglia sin possess ed augmentia la taglia sin benzin e diesel. Quei pertutgia tuts e blers sa sentian tractads malgistamain.
In mintga di tut auter che normal
Gist plirs dis sajan crudads ora bunamain tut ils bus, trams e trens a Toulouse, uschia il giuven da 26 onns. Ins dovria lura simplamain quai ch'ins haja, sco per exempel il velo enstagl dal tram u dal bus. Las butias hajan gì avert u serrà sonda passada tut tenor situaziun sin via. Ma la glieud paria bunamain sco dad esser disada vi da talas situaziuns.
Entant saja la situaziun sa calmada in pau er a Toulouse. Sche las demonstraziuns sajan uss a fin u betg, saja grev da dir per el. La opiniuns giajan ina ord l'autra: Ils ins quintan ch'ils protests tschessan, auters quintan cun anc pli grondas demonstraziuns vers la fin da l'onn.
RR actualitad 17:00


text:
Metanfetamìna
La metanfetamìna (N,a-dimetilfeniletilammina) l'è l'N-metil umòlug dl'anfetamìna ma, rispèt a lē, l'è 'n simpàtig-mimètig cun n'atività sentràla più élta.
Esénd ch'la lasa dal cateculamìni a livèl dal sinàpsi, specialmènt la dopamìna ch'la stìmula 'l piaśēr, l'è druàda cuma dròga in soquànti parti dal mónd, specialmènt in di Stat Unî, in Austràglia e in dal Filipìni. In dl'Európa d'l èst i la véndan cuma Pervitin (5 mg).
Fra i sò nóm in còdas a 'rcurdém "Ice", "Shaboo", "Shabu", "Blue sky" e "Crystal meth". Una dal metanfetamìni più cgnusùdi l'è 'l Ecstasy.
Quànd la s tōś, da spés scaldànd-la 'd dènt'r a na pipa 'd vēdar par tiràr i sò fum par la bóca quànd la s dasfà, la metanfetamìna la fà 'ndàr sù 'd gir, faghénd calàr 'l aptìt e lasànd daśdâ 'l sugèt par dimóndi tèmp. S'invéci 'd sparàr-'s-l' in véna o ad fumàr-la, la s tira sù p'r al naś o s'la s manda śò, i sò efèt i dùran da piò.
A lung andàr la dà dipendénsa, faghénd vgnir cunfuśiòṅ in tèsta, ànsia, paranòja, distùrub dla persunalità e di dan a 'l sarvèl.


text:
Budapest è la chapitala ed a medem temp la pli gronda citad da l’Ungaria. Cun bundant 1,7 milliuns abitants furma Budapest la novavel gronda citad da l’Uniun europeica. Tenor Euromonitor International tutga ella tar las ventg citads europeicas che vegnan frequentads il pli savens da turists. La vischnanca unitara Budapest è sa furmada l’onn 1873 tras fusiun da las citads fin là independentas Buda, Óbuda, omaduas situadas en il vest dal Danubi, e Pest en l’ost dal Danubi. [Tenor Vichipedia].
(Foto: Kontár Csaba Attila / CC BY-SA 3.0)


text:
Jack Kerouac
El Jack Kerouac (parnunziaa ˈkɛɹəwæk; 12 Marz 1922 – 21 Utuber 1969) a l'era un scritur e un pueta american de Lowell, Massachusetts. Insema al William S. Burroughs e l'Allen Ginsberg a l'è vün di artista püssee cugnussüü de la Beat Generation.
Anca se l'övra del Kerouac a l'era pupulara al sò temp, dumà poca critiga la gh'aveva daa stima al sò laurà. Incö a l'è cunsideraa vün di scritur püssé impurtant e inflüent del temp e l'ha ispiraa scritur 'me Hunter S. Thompson, Tom Robbins, Lester Bangs, Richard Brautigan, Ken Kesey, i gent del New Journalism e anca müsicista 'me The Beatles, Bob Dylan, The Barenaked Ladies, Tom Waits, Simon & Garfunkel, Ulf Lundell e Jim Morrison.
I sò liber püssé famus a hinn: On the Road (In sü la strada), The Dharma Bums (i vagabund del Dharma), Big Sur, The Subterraneans (I Suterani), and Visions of Cody (I visiun de Cody).


text:
Il concern da tecnologia – Apple ha vendì dapli iPhones l'ultim quartal. Oravant tut han ins vendì meglier che quintà il nov iPhone X. Uschia ha Apple pudì augmentar il gudogn da quartal sin prest 14 milliardas dollars. Il quartal, l'onn avant eran quai anc 11 milliardas. Quai communitgescha il concern american.
Grazia iPhones dapli gudogn e svieuta
Apple ha vendì totalmain 52,2 milliuns iPhones. Quai che munta in augment da 3%. La svieuta è schizunt creschida per 16% sin passa 61 milliardas dollars. La gronda part da quella va sin il conto dals iPhones.
Il pretsch en media d'in iPhone ha uschia cuntanschì 728 dollars. El è dentant restà sut il record da 796 dollas ord la vendita dal quartal da Nadal. Avant in onn era il pretsch en media anc 655 dollars.
RR novitads 09:00


text:
Asc
Asc (Azzio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 796 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,2 km² e 'na densità de 362 ab./km²..
El paes el se troeuva in su la banda a nòrd del Camp di Fior.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Asc l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
In automobilist (47) ch'era en viadi il glindesdi saira sin l'A13 en direcziun nord n'aveva betg realisà, ch'il traffic tar la sortida da Landquart sa stagnava – e quai malgrà l'admoniziun da colonnas electronica, scriva la polizia chantunala.
Cur che l'automobilist vuleva sortir da l'autostrada è el collidà perquai cun l'auto sin il vial da sortida e sinaquai cun in segund che charrava sin il vial normal. Lez auto è lura collidà cun in quart sin la sortida direcziun Landquart.
Perquai ch'il traffic ha stuì vegnir manà sin be in vial dasper l'accident vi hai dà colonnas.
RR novitads 15:00


text:
Lavurs
Constructurs e constructuras en metal elavureschan projects da la construcziun da metal, d’atschal, da fanestras e da fatschadas. Els construeschan e planiseschan verandas d’enviern, fanestras, ischs, portas, stgalas, tschabargals e construcziuns purtantas per edifizis sco fabricas, stadis da ballape, turs d’ascensurs sco era per fatschadas da metal e da vaider e fatschadas spezialas.
Constructurs en metal elavureschan documents per tut las fasas d’in project, da la preparaziun a la producziun fin a la montascha. Tar tut quai tutgan plans detagliads e documents cun indicaziuns davart las lunghezzas exactas, il dumber e davart la metoda d’elavuraziun. Durant lur calculaziuns resguardan els ils aspects economics, statics ed ils aspects pertutgant la fisica da construcziun sco per exempel l’isolaziun cunter la chalur e l’insonorisaziun.
Avant la planisaziun van constructurs en metal sin il plazzal e mesiran tut a moda exacta cun agid da guaffens da mesirar moderns. Silsuenter dissegnan els ils plans al computer cun programs CAD en 2-D u 3-D. Tar quai resguardan els las normas e prescripziuns. Sin basa da lur lavurs preparativas creeschan els las glistas da material e las glistas da la tocca ed ils documents d’empustaziun. Els èn er responsabels per la cumpra economica da las materialias.
Constructurs en metal lavuran stretgamain ensemen cun experts externs sco ils patruns da construcziun sco era ils architects ed inschigners. I po dar ch’els ston adattar ils documents a lur giavischs da midament. Plinavant èn els il post da contact en il project per ils posts interns, per la producziun e per la montascha.
Cura che edifizis existents ston vegnir renovads, planiseschan constructurs en metal la demontascha e la remontascha. Els empostan il material necessari, contracteschan cun ils furniturs ed administreschan il deposit da material.
En il lavuratori e sin il plazzal controlleschan constructurs en metal regularmain las lavurs fatgas per savair garantir che las mesiras constattan. Ultra da quai exequeschan els controllas posteriuras.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 20-12-2006
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in biro tecnic d’in manaschi da metal, d’atschal, da fanestras u da fatschadas, cumplettà entras in praticum en in lavuratori ed in praticum da montascha (mintgamai min. 2 mais)
Furmaziun en scola
En l’emprim onn 1 ½ dis, a partir dal 2. onn 1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- economia da manaschi ed organisaziun dal manaschi
- logistica ed economia da material
- ambient e segirezza
- construcziun
- fabricaziun
- montascha
- mantegniment
- tecnica da dissegn
- elavuraziun da plans e projects (tecnica da skizzar e d’illustraziun, organisaziun ed elavuraziun da plans, leger dissegns, illustraziun tenor directivas da dissegn, documents da project)
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "constructur / constructura en metal AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada, stgalim mesaun u superiur
- bunas prestaziuns en geometria, algebra, quint e dissegn tecnic
Pretensiuns
- imaginaziun spaziala
- enclegientscha tecnica
- plaschair vi dal quintar e vi dal planisar
- pazienza e perseveranza
- patratgar logic, senn per relaziuns abstractas
- talent d’organisaziun
- abilitad da communitgar
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas, scolas spezialisadas superiuras sco era d’associaziuns professiunalas, p.ex. la Schweiz. Metall-Union SMU
Furmaziun da basa scursanida
emprendissadi supplementar sco construider / construidra da metal AFQ (entrada en il 3. onn d’emprendissadi)
Examen professiunal (EP)
constructur / constructura en metal cun certificat federal
Examen professiunal superiur (EPS)
cun diplom federal: manader / manadra da project da construcziun en metal, maister / maistra da construcziun en metal
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada construcziun da metal
Scola auta spezialisada
tar scolaziun preliminara correspundenta, p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnica da construcziun, direcziun da profundaziun en paraids e mirs exteriurs (a la scola auta a Lucerna – tecnica ed architectura, Horw) u Bachelor of Arts (SAS) en architectura
Cundiziuns da lavur
Constructurs en metal lavuran en biros tecnics da manaschis da la construcziun da metal, d’atschal, da fatschadas e da fanestras. Il pli savens sa tracti da manaschis pitschens u mesauns. Per part porschan era biros d’inschigners u biros da planisaziun plazzas d’emprendissadi. Pervi da las lavurs variantas èn constructurs en metal adina puspè confruntads cun novs pensums. Sco liom tranter posts interns ed externs stattan els plinavant en stretg contact cun differents partenaris.
Constructurs en metal han bunas schanzas sin il martgà da lavur. La branscha è dentant dependenta da la situaziun economica da l’industria da construcziun.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Metall-Union SMU
Metallbau
Seestr. 105
Postfach
8027 Zürich
Tel: 044 285 77 30
URL: www.smu.ch
URL: www.go4metal.ch
Revista professiunala:
"Metall"


text:
La stailalva dad oz è emplenida cun melodias che fan omagi als culms ed a las muntognas.
Sper il tema amur en culms e muntognas er in tema che fascinescha las interpretas ed ils interprets dal schlagher popular ed uschia datti er bleras chanzuns che èn deditgadas a quest tema.
Il bainvegni fan oz il Original Bàrgland Wagges cun la chanzun «In den Bergen». Plinavant tadlain nus « Junge Bergfee», il hit «Ich zeig' dir die Berge», cun Jantje Smit ed Oswald Sattler e ed anc bleras autras bellas chanzuns.


text:
Referendum consultiv del 2017 in Lombardia
El 22 de ottober del 2017 gh'è staa in Lombardia on referendum consultiv in su la vertura di trattativ cont el governo italian per avègh pussee formi de autonomia, come previst de l'articol 116 de la Costituzion. El referendum, previst de l'articol 52 del Statut Regional, l'è staa faa cont la votazion elettronega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El referendum a l'è staa deciduu del Consili Regional cont delibera 17 febrar 2015, n. 638, poeu seguida de la legg regionala n. 3 del 23 febrar 2015, voruda del Movimento 5 Stelle, che l'ha autorizzaa el vot elettronich in di consultazion regionai.
El 29 de magg del 2017 a Cremona, per la Festa de la Lombardia, el Roberto Maroni l'ha firmaa el decrett de indizion offizial. El dì, concordaa cont el president del Veneto Luca Zaia, l'era giamò staa nonziaa a Berghem el 21 de april.
El 13 de giugn el Consili Regional l'ha approvaa 'na mozion in sul defàss se 'l vinc el sì.
Modalità del votà[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per la prima voeulta in Italia se votarà in manera elettronica. El sistema, progettaa de l'azienda olandesa SmartMatic, el preved el doperà di tablet per votà che hinn attivaa del President del Segg cont on interruttor dopo de 'vègh verificaa l'identità de l'elettor e, per privacy, el registra no l'ora esatta del vot per impedì de savè cossa che l'ha votaa on elettor.
I tablet, 24000, sarann lassaa in comodaa d'us ai scoeul, cont on investiment de 23 milion de Euro.
Per sicurezza in circa el numer de segg che corresponden al 5% di elettor ghe sarà la stampa del vot in su la carta, recolt automaticament in d'on urna e poeu scutaa a man per verificà la corrispondenza cont el vot elettronich.
Per votà la sarà minga doperada la tessera elettorala.
Posizion di Partii[Modifega | modifica 'l sorgent]
La pupart di partii la s'è s'cerada cont el sì. In la maggioranza, la Liga Nord e Forza Italia supporten el sì, anca Fratelli d'Italia - Alleanza Nazionale l'è per el sì, e l'ha auspicaa che la Lombardia la devegna ona Region a Statut Special, anca se la leader nazionala Giorgia Meloni l'ha parlaa contra del referendum.
In l'opposizion, el Moviment 5 Stell l'è per el sì, e l'ha parpognuu la domanda offiziala, in contrast a quella de la Liga che la domandava el Statut Special.
El Partito Democratico a l'è pussee spartii: La pupart di Democratich la considera el referendum inutil, ma la part ligada al Giorgio Gori a l'è per el sì, inveci i part ligaa a di alter personagg a hinn pussee per l'astension.
Foeura del Consili[Modifega | modifica 'l sorgent]
In tra i Partii foeura del Consili Regional s'hinn s'ceraa differentement.
Pro Lombardia e la sezion lombarda de Fare! hinn per el sì.
Sinistra Italiana l'ha supportaa sia l'astension che el no, inveci el Partii de la Refondazion Comunista l'è per el no.
El Moviment Nazional per la Sovranità a l'è per el sì.
Resultaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
I elettor ciamaa a votà in Lombardia hinn staa 7 897 056, dividii in 9 224 sezion elettoral de 1 523 comun.
I segg elettorai hinn dervii dai ore 7:00 a i 23:00 indela sola giornada de dominega 22 ottober 2017.
Affluenza[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vot[Modifega | modifica 'l sorgent]
Resultaa del vot per Provincia o Città Metropolitana[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vos corelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Referendum autonomia, Maroni acquista 24mila tablet per il voto elettronico: spesa complessiva 23 milioni
- Referendum, Maroni: firmato contratto per fornitura tablet, resteranno alle scuole
- Maroni firma il decreto, il referendum sull'autonomia della Lombardia si farà il 22 ottobre
- Referendum, Fava: consultazione di grande portata, in gioco rapporti Regioni-Stato
- Autonomia della Lombardia: cinquanta sfumature di “Sì”. Dalla Lega al Pd tutti sostengono il referendum
- Lombardia, referendum sull'autonomia: i sindaci pd disinnescano la Lega, "votiamo Sì"
- Sì al referendum in Lombardia e Veneto
- FdI: il referendum sull’autonomia lombarda è una vittoria della destra
- A PROPOSITO DEL REFERENDUM DEL 22 OTTOBRE
- Referendum per l’Autonomia della Lombardia: la Guida definitiva
- Referendum Lombardia e Veneto, il Movimento Nazionale schierato per il Sì all’autonomia
- Maroni: su Repubblica errore su scheda referendum autonomia Gli elettori non dovranno stamparla ma sarà fatto in automatico
- 'Meloni sbaglia sui referendum per l'autonomia di Lombardia e Veneto'
- Referendum Autonomia Lombardia, non serve la tessera elettorale
- Affluenza


text:
Ils davos onns ha Angelika Overath publitgà differents romans, reportaschas ed era trais volums cun poesias. Dacurt è cumparida ina publicaziun tematica che tracta il giabus.
Deditgà ha l’autura da Sent il nov cudesch a ses schanugl. Quel na fa betg pli mal, dapi che Angelika Overath fa cumpressas e baiva suc da giabus.
En il cudesch vegnan descrittas las differentas sorts dal giabus, ch’ins enconuscha per part era tar nus, ma era sorts singularas, giabus che daventan fitg auts e che vesan ora sco palmas.
L’autura tradescha era ses recept preferì e quinta dal crut asch ch’ella fa cun giabus cotschen.
Angelika Overath, Krautwelten, Insel Bücherei 2021.


text:
Era ina Grischuna batta da preschent per vuschs en la Gronda Britannia – a Brighton en il cirquit da Hove. Beatrice Bass sa ch’ella n’ha nagina schanza encunter ses pli ferm concurrent da la partida da Labour.
Tuttina cumbatta ella per mintga vusch. La finamira da la liberaldemocrata èsi da vegnir sin il segund plaz – era sch’ella na conquista uschia nagin sez en il parlament. Ma cun il segund meglier resultat en ses cirquit avess ella lura ina buna basa da partenza per la proxima elecziun.
Creschida si a Tavau
Beatrice Bass è creschida si a Tavau nua ch’ella posseda anc adina ina abitaziun, ed ella turna regularmain en vacanzas. Sco musicista da professiun ha ella sunà en pliras bands ed è vegnida per il mund enturn.
Avant 16 onns è ella sa chasada en la Gronda Britannia, ha studegià giurisprundenza ed è sa spezialisada sin dumondas da proprietad intellectuala, per exempel copyright u patents.
RTR actualitad 08:00


text:
Umegna
Umegna (nòm uficiàl in italian: Omegna) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 15 599 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 30,8 km² e ona densità de popolaziun de 506 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Armagn (NO), Cäsàal dlä Cort Cèrä, Germagn, Gignés, Gravaluna, Gnugn, Pitnasch (NO), Quarna de Sura, Quarna de Sot e Stresa.
A l'è sitüaa in scima al Lagh d'Orta. El cunfina cun la Pruvincia de Nuvara. El paes l'è gemelaa cun Lod.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Umegna l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.