text:
Vladimir Vladimirovič Nabokov
Vladimir Vladimirovič Nabokov (en lèngua rùsa: BлaдиMиp BлaдиMиpoBич HaбokoB prununciàt [vlʌˈdʲimʲɪr nʌ'bokəf]; San Pietrobùrgo, 23 de bril del 1899 – Montreux, 2 de löi del 1977) l'è stat en scritùr, sagìsta, crìtich leteràre, entomòlogo, dramatùrgo e poéta ruso natüralizàt americà.
El g'ha scriìt i sò prim lìber en ruso, ma l'è stat coi sò romàns en inglés che l'è deentàt famùs.
L'òpera piö cunusìda de Nabokov l'è de isgür el romàns Lolita del 1955, de spès lüminàr come giü dei tèscc de naratìva piö 'mportàncc del sècol XX (l'è l'òpera de la quàla el regista Stanley Kubrick el g'ha tiràt fò 'l cine omònim).
El g'ha scriìt però apò a dei tescc sö argomèncc töt diferèncc, compàgn de sèrte stüde sö l'entomologìa e söl zöch dei scàchi.


c: text/html

text:
Il traffic public regiunal survegn l'onn 2012 contribuziuns chantunalas da circa 65 milliuns francs. Quai ha concludì la regenza grischuna. Plinavant ha ella nominà la manadra ed ils manaders da las tschintg novas autoritads da protecziun da l'uffant e da creschids.
Fixà las contribuziuns per il traffic public
La regenza grischuna ha fixà las contribuziuns chantunalas da l'onn 2012 per las interpresas ch'èn activas en il traffic public regiunal. Tut en tut importan las contribuziuns en las duas spartas "traffic" ed "infrastructura da las viafiers privatas" circa 65,17 milliuns francs. Da quels daners van circa 35,4 milliuns francs al traffic da persunas e da rauba, 28,47 milliuns francs a l'infrastructura da las viafiers privatas Viafier retica e Viafier Matterhorn-Gottard ed 1,3 milliuns francs a contribuziuns per consorzis tariffars.
Tenor la cunvegna da prestaziun actuala davart l'infrastructura pajan la confederaziun ed il chantun l'onn 2012 emprests da totalmain circa 52 milliuns francs per l'infrastructura da la Viafier retica, ils quals èn rembursabels sut cundiziuns. Vitiers vegnan contribuziuns chantunalas a la Viafier retica da totalmain 3,38 milliuns francs per segirar u per eliminar passadis da viafier a nivel, per adattar ils areals dals bus a chaschun da transfurmaziuns da staziuns e per promover il traffic da rauba sin la viafier, contribuziuns tenor la lescha davart l'egualitad da persunas cun impediments per adattar ils vehichels e las staziuns da la Viafier retica e da la Viafier Matterhorn-Gottard sco er circa 2,9 milliuns francs per renovar il material rullant da la Viafier retica. Ils meds finanzials necessaris èn cuntegnids en il preventiv 2012.
Nominà las direcziuns da las novas autoritads da protecziun da l'uffant e da creschids
Il nov dretg federal da protecziun da l'uffant e da creschids entra en vigur il 1. da schaner 2013. Il cussegl grond dal Grischun ha deliberà ils 7 da december 2011 il project per realisar il nov dretg da protecziun da l'uffant e da creschids en il chantun Grischun. Tenor quest project existan en il chantun a partir da l'onn 2013 da nov tschintg autoritads da protecziun da l'uffant e da creschids (APUC) ch'èn mintgamai responsablas per in fin trais districts. Quai èn las APUC Engiadina/vals dal sid, Grischun central/Moesa, Grischun dal nord, Partenz/Tavau e Surselva.
Per che las APUC sajan prontas a partir dal schaner 2013, vegnan fatgas lavurs preliminaras. Er ston singulas plazzas vegnir occupadas gia ussa. Quai vala en spezial per las direcziuns da las APUC. La regenza ha nominà la suandanta manadra ed ils suandants quatter manaders:
- Andrea Mathis, domicilià a Samedan, per la APUC Engiadina/vals dal sid
- Gabriella Hunziker, domiciliada a Cuira, per la APUC Grischun central/Moesa
- Peter Dörflinger, domicilià a Cuira, per la APUC Grischun dal nord
- Urs Werner, domicilià a Tavau Plaz, per la APUC Partenz/Tavau
- Giusep Defuns, domicilià a Trun, per la APUC Surselva
Las collavuraturas ed ils collavuraturs da las autoritads tutelaras actualas vegnan sche pussaivel surpigliads en las novas APUC. Fin la fin da l'onn 2012 ston las autoritads vertentas dentant anc ademplir cumplainamain lur incumbensas.
La lescha davart la furmaziun supplementara vegn beneventada da princip
La regenza grischuna ha prendì posiziun davart il sboz da la lescha federala davart la furmaziun supplementara. Sco che la regenza menziunescha en sia resposta a la confederaziun, beneventa ella la finamira dal sboz da la lescha da vulair stgaffir ina lescha generala che posiziunescha correctamain la furmaziun supplementara en il sistem da furmaziun svizzer e che regla ils princips fundamentals en quest connex.
La lescha davart la furmaziun supplementara tracta l'uschenumnada furmaziun betg formala (purschidas da furmaziun betg regladas dal stadi, sco curs u seminaris). Il stadi ha ina rolla subsidiara en quest sectur, quai vul dir sia incumbensa è principalmain quella d'eliminar disfuncziuns dal martgà da la furmaziun supplementara e d'ordinar la relaziun da la furmaziun supplementara envers il sistem da furmaziun formal che stat sut sia responsabladad. Tenor l'avis da la regenza grischuna arriva il sboz da la lescha d'ademplir tut en tut questa funcziun.
In basegn d'agir exista areguard l'adattaziun dals titels e dals diploms da la furmaziun professiunala superiura a las designaziuns internaziunalas en englais. Tenor la regenza manchenta la lescha davart la furmaziun supplementara la schanza da pussibilitar – tras ina midada correspundenta da la lescha davart la furmaziun professiunala – ina meglieraziun necessaria dals titels e dals diploms da la furmaziun professiunala superiura. In'assimilaziun a las designaziuns internaziunalas stoppia vegnir realisada urgentamain. Quai per eliminar ils dischavantatgs dals diploms da la furmaziun professiunala superiura che vegnan pli e pli evidents en il barat internaziunal ed en il rom da la libra circulaziun da persunas.
Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns
- Uniun "Kulturraum Viamala": A l'uniun "Kulturraum Viamala" conceda il chantun ina contribuziun da maximalmain 345'000 francs als custs totals per segirar e per puspè cuvrir il cumplex da baselgia dal temp da l'antica tardiva resp. dal temp medieval tempriv a Reziòlta sur Tusaun. La confederaziun paja ina contribuziun da 165'000 francs.
Projects da vias
La regenza ha approvà 4'983'000 francs per lavurs da construcziun sin ils suandants trajects:
- via da Breil: lavurs d'impressari, Dardin – Breil
- via da la Lumnezia: lavurs d'impressari, Glion – Vrin
- via da la Lumnezia: lavurs d'impressari, Glion – Valgronda
- via da Val S. Pieder: lavurs d'impressari, Val S. Pieder, entaifer il vitg
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bun 5 emnas avant il referendum en Gronda Britannia sur dal restar en l’Uniun europeica u betg paran ils promoturs da restar en l’UE d’esser en avantatg. Per extrar da l’UE èn il mument 40% da las vuschs, quai mussan las retschertgas da l'institut da perscrutaziun ORB fatgs per incumbensa da la gasetta Telegraph.
Las votaziuns vegnan ad esser ils 23 da zercladur, ma en la summa na mussan las retschertgas enfin uss anc nagina tendenza segira. Il primminister da la Gronda Britannia David Cameron vul restar en l’UE, l’anteriur president da la chapitala Londra Boris Johnson promova d’extrar da l’UE.
RR novitads 06:30


text:
Fluras tratgas a la lunga, bists lungs e curts cun sisum inqual feglia sco la curuna d'ina planta e lura tranter en in um cun chommas lungas, sco sch'el stess sin chommas da lain. Prest surreal para l'entira fatschada a l'entrada dal bajetg principal da l'Arche Nova a Landquart. Ils sgrafits nairs sin la fatschada cler-verda, n’èn dentant betg vegnids fatgs tenor l’idea da la firma engiadinaisa ch'è vegnida incumbensada da far quels, mabain dals abitants dal bajetg – pia da las persunas cun impediments spiertals.
«Carstgauns sgulants e chauns cun il chau engiu»
L’idea è naschida cun la dumonda co ins duess integrar ils cussadents en l’entira renovaziun dal bajetg principal a Landquart, che sa chatta gist sper il Plantahof. Sin dumonda da l’architect Jon Ritter hai lura dà in workshop, nua ch’ils cussadents han pudì malegiar e gidar da concepir ideas per ina fatschada. «Igl ha dà fitg interessants maletgs, era selvadis cun carstgauns sgulants ni chauns cun il chau engiu», uschia Ritter ch’ha concepì l’engrondiment e la renovaziun dal bajetg. «Nus avain lura fatg ina selecziun ed anc adattà per part ils maletgs.»
Pli cler ed accessibel
La suletta pretensiun saja stada ch’i na guardia betg ora sco sche uffants avessan fatg in maletg gigantic. «E gliez è era gartegià cun nossa cumposiziun», manegia Jon Rittter ch’aveva avant 15 onns gia lavurà vid la concepziun dal vegl bajetg principal.
Insumma haja el giudì prest tuttas libertads da renovar ed engrondir il bajetg principal a Landquart – era quai che pertutga l’intern. Cundiziuns haja quai dà paucas. «Ina è per exempel stada ch'i stoppia esser tut accessibel cun la sutga da rodas, in'autra ch'i stoppia esser cler.»
La glieud po mirar viaden
Ralph Lang, il manader dal center da dimora per persunas cun impediments spiertals a Landquart, è cuntent cun il resultat final. Cunzunt ch'igl è ussa uschè cler en il bajetg. Insatge ch'el percorschia per ussa. Saja quai en ils lungs corridors cun lur paraids alvas e palantschieus cler-blaus da linoleum, u era en ses biro.
Quai vala era per la nova sala multifara en il bajetg amplifitgà cun palantschieu da lain, grondas fanestras e cuschina che vegn duvrada per gentar e star da cuminanza. «Las fanestras èn uschè grondas ch’ins po trasora guardar giuadora sin il prà verd dadora», sa legra Lang. «E vitiers vegn che la glieud che passa, sa era mirar tar nus viaden.» Insatge che far era plaschair al manader.
Cler concept da las stanzas
E cler ch’era tut las autras midadas fan plaschair ad el. Uschia sajan ins vegnì pli moderns cun pudair far conferenzas da video ni grazia ad ina gronda televisiun en la sala multifara ch’ins possia manischar davent dal biro. Grond plaschair fetschia ad el era che tut saja vegnì accessibel per persunas che n’èn betg uschè moviblas. Saja quai cun ina bognera sburflanta ch’ins sa avrir ina porta per entrar, ni cun il nov concept da repartir las stanzas. Uschia eran per exempel avant las stanzas da lavurar repartidas sin duas auzadas – ussa èn quellas be pli sin il plaunterren. Er la signalisaziun da las singulas stanzas è pli clera. La stanza da malegiar è per exempel signalisada cun in penel e trais vaschs da colurs.
Gruppa d’abitar Schiers fa midada
Cun l’engrondiment dal bajetg datti ussa era dapli plaz. Uschia ch’era ils cussadents da la gruppa d’abitar da Schiers midan a Landquart. En tut porscha il center «Arche Nova» cun ses bajetgs a Landquart, Igis e Vaz Sut plaz d’abitar per 26 persunas e plaz per 30 persunas cun impediments spiertals che dovran ina structura dal di.
RR actualitad 08:00


text:
Il minister da defensiun Guy Parmelin na vesa nagin conflict d’interess. El è s’engaschà en il Cussegl federal che purs na ston betg pajar taglia federala sin gudogns ord la vendita da terren. Fin ils 5 da mars era el sez possessur da terren agricul, oz tutga il funs a ses frar.
I na dettia nagins plans da vendita, ha ditg Parmelin il venderdi. Ni el ni ses frar profiteschian.
Quai ha ditg il minister da defensiun il suentermezdi davant las medias a Berna. Ses frar cultiveschia anc adina vignas sin la parcella e vegnia er vinavant a far quai.
Parmelin: «Ni jau ni mes frar profitain»
Sin la dumonda sch’el n’avessi betg meglier prendì recusaziun ha ditg Parmelin: Na, pertge durant quest temp era ses frar gia il cultivatur dal manaschi agricul. El n’haja lura er betg discutà la dumonda cun in giurist.
Tenor retschertgas dal «Blick» era Parmelin fin avant dus mais sez cumproprietari dals terrens agriculs. Il transfer a ses frar haja el gia instradà intgins dis avant l’elecziun en la regenza, scriva il departament da Defensiun en ina posiziun.
I haja duvrà pliras sesidas per preparar la vendita. Ils contracts hajan ins suttascrit ils 5 da mars, en vigur retroactiva per il prim da schaner 2016. Tar il terren vendì sa tractia quai da terren cultivà e d’ina vigna. Omaduas parcellas èn tenor il Departament da defensiun suttamessas al dretg da terren agricul.
Il venderdi aveva la gasetta «Blick» rapportà che Parmelin era s'engaschà en il Cussegl federal ch'ils purs na stoppian betg pajar taglia federala sin ils gudogns ord la vendita da terren.
Pajar taglia sin gudogn ord vendita da terren
Concret vai per ina midada da la lescha ch’il Cussegl naziunal ha approvà l’emna passada en ina sessiun extraordinaria.
Durant blers decennis na stuevan ils purs pajar nagina taglia sin gudogns ord la vendita da terren. Il 2011 aveva il Tribunal federal restrenschì quest privilegi sin suloms ch’appartegnan tenor lescha federala al dretg da sulom puril.
Dapi lura ston ils purs pajar la cumplaina taglia sin gudogns ord la vendita da reservas da terren da bajegiar.
RR novitads 6:00
Dar pled e fatg a cumissun
Dumondas n’han betg mo ils schurnalists. Il glindesdi vul er la cumissiun da gestiun dal parlament citar il minister da defensiun. Quai ha confermà il president da la cumissiun Hans Stöckli envers il «Blick».


text:
Microscope
Ol microscope (de micro-, uιkpo, picinì e scopeo, σkoπew, ardà) l'è ön strüment che permèt de ardà laur che i'è trop pesegn per veser véscc a öcc nüt.
Gh'è deerse tipulugie de microscope:
Ol microscope otich l'è ol piö cümü, e ol prüm a veser stat anventat. L'è ön strüment otich che 'l conté dò o piö lencc che permet de votègner öna imagen sgrandìda del ogèt, e che funsiùna per refrassiù. La sciènsa che anvestiga i ogecc picinì che dòpra chèl strüment ché la sa ciàma microscopéa
Ol `poder de amplificasiù d'ön microscope l'è regulàt da tri lencc:
- condensadur: al serf per regulà la quantesa de lüs
- ubietif: ghe n'è tre (10x, 40x, 100x). An del 100x ol méde l'è mia argia, ma oj
- öcülàr: sgrandess la imagen de 10
Ol poder de resolusiù de ön microscope l'è la capasità de deferensià du póncc adiacencc cumé separacc. L'è mizüràt cont de chèla fòrmula ché:
d=x/(n·sinθ)
d = distansa
x = lönzitüd de unda (lüs visibila 400nm)
n = indes de refrasiù del méde (argia=1, oi>>1)
θ = metà angol de dervidüra del ubietìf


text:
Sco parsura da la nova baselgia ha la radunanza elegì il metropolit Epifani da Perejaslaw ch'è vegnì preschentà persunalmain dal president ucranais Petro Poroschenko.
Pervi da la fundaziun da la nova baselgia independenta da la Russia datti ils ultims mais grondas dispitas tranter la baselgia ortodoxa russa ed il patriarch ecumen da Constantinopel. La baselgia russa sa dosta cunter la perdita da blers cartents. Per l'Ucraina munta quai la partenza en l'independenza religiusa senza Moscau.
RR novitads 20:00


text:
Tenor il teolog Hans Förster datti mo paucs fatgs. La bibla na numna nagina data. Dapi bunamain 1700 onns è ils 25 december dentant il di da Nadal. Daco n'è betg cumprovà, i dat mo ipotesas.
Ipotesas en discussiun
- L'ipotesa la pli enconuschenta: Ils 25 da december era pli baud ina festa pajauna. Cun quai che la religiun cristiana era gia prest la religiun statala, han ins mess Nadal sin ils 25 per betg stuair midar las disas da la populaziun.
- Ina autra è scritta tranter auter en in cudesch da papa Benedetg XVI. La ipotesa sa referescha sin il giudaissem. Tenor quel moran persunas senza sbagls (tud: «vollkommen») il medem di ch'els eran vegnids concepdis. Jesus è mort tenor chalender giulian ils 28 da mars – pia era concepì quel di. Sch'ins dumbra latiers ils 9 mais da la gravidanza da Maria, lura resulta sco data da naschientscha ils 25 da december.
RR Actualitad 06:00


text:
Cura che la gruppa da corns da chatscha Scuol envida ad in concert sin Plaz a S-charl, n’è la data dal cumenzament da la chatscha grischuna era betg lunsch davent. Per ils chatschaders è quel inscunter perquai er ina sort ritual.
Nus sunain en la chatscha ed avertin ils tschiervs cun noss tuns ch’i na va betg pli ditg fin che ina pluna da chatschaders èn per ils guauds enturn.
Tar pli u main mintgin dals 13 umens è il puls gia pli aut en vista a las trais emnas da chatscha. E l’inscunter entasum la Val S-charl ils dettia adina puspè anc in stumpelin en pli, circumscriva Mario Duschèn da Scuol il stadi dal chatschader.
La gruppa da corns da chatscha Scuol ch'exista dapi il 1984 consista actualmain da 13 cornists. Anc adina da la partida è er Ruodi Duschletta, in dals co-fundaturs da la gruppa. Commembers èn tut umens, ils statuts na lubeschan numnadamain naginas dunnas.


text:
A Dublin ha Fabian Schär sajettà en la 74avla minuta il gol per la Svizra. 10 minutas pli tard han ils Irlandais egualisà.
En la gruppa D resta l'Irlanda uschia a la testa da la tabella cun 11 puncts ord 5 gieus. La Svizra resta sin plazza 3 cun 5 puncts, dentant era cun 2 gieus damain.
Ils proxims gieus
Ina decisiun preliminara per ils dus bigliets vegni a dar l’october, cura che la Svizra gioga entaifer 3 dis a Kopenhagen cunter il Danemarc ed a chasa, danovamain cunter l’Irlanda. Il proxim gieu dat la Svizra dumengia a Sion cunter Gibraltar.
RR novitads 23:00


text:
Uschia vegnian stgaffidas las premissas per che Inventx possia crescher vinavant a Cuira. Actualmain lavuran radund 140 persunas per la firma a Cuira. Cun il nov project sin l'areal ch'è dapi 30 onns vid, duai dar radund 60 novas plazzas da lavur.
Entaifer in onn vegn l'interpresa ad elavurar sin agens custs in project cun la finamira da survegnir ina lubientscha da bajegiar. La citad mettess lura a disposiziun il terren cun dretg da bajegiar.
L'interpresa cun sedia a Cuira ha clientella sco la Banca chantunala, autras bancas chantunalas, la banca da la Migros e la Swiss Life.
RR novtiads 14:00


text:
2009
El 2009 (MMIX cun i nümer ruman) l'è un ann che l'è scuminciaa de giuvedì andanda adree al calendari gregurian.
Gh'è söcedìtModifega
- Int el 2009, col tìtul de Se ta cati... ta copi!, l'è sturtii la version in Lumbard cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana) del cinema western The searchers (I cercaduu) diret dal John Ford in del 1956.
AvrìlModifega
- 6 de Avrìl - Ü teremòt de 6,2 gradi de la scala Richter, a i ure 3.32 de la nòccla pruìnsa de l'Aquila, i mórcc i è 308, 1.500 i ferìcc e 65.000 chèi restàcc sènsa cà.
Chi gh'è nasìtModifega
Chi gh'è mórtModifega
18 Dicember - Tavo Burat, giurnalista, pueta e maester de scöla piemuntes, che l'ha militaa per la difesa di lenguv minuritari e di popul minaciaa.


text:
Barsenun
Barsenun (Bavares: Brixn; Talian Bressanone; Tudesch Brixen; Ladin Persenon o Porsenù; Latin Brixina; ciamada a nivel üfizial fin al 1919 Brixen am Eisack) a l'è un cumün de la Val de l'Isargh in Südtirol, un 40 chilometer a nord de Bulsan e 45 chilometer a süd de'l Pass de'l Brenner a la furcia intra l'Isargh e 'l Riensa. Barsenun, giamò menziunada int l'an 901 D.C. cunt el nom "Prihsna" a l'è la püssée vegia cità de tüt el Tirol, el lögh püssée impurtant de la Val de l'Isargh, e al didincö, cunt i sö 19.000 abitant, el ters cumün püssée gross de'l Südtirol. A l'e anca la sed de'l Vescuáa.
Situazion lenguìstega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evoluzion demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
Beiva Runals SA han fatg l’onn da fatschenta 2014/15 in retgav da manaschi da 929’155 francs. Quai è 31’214 francs pli pauc che l’onn da fatschenta avant. Tar las frequenzas hai dà ina reducziun da 10% tar in total da 36’000 persunas. Sco quai che Marco Fasciati, il mainafatschenta da Beiva Runals scriva en il rapport annual 2014/15, sajan ils giasts stads cuntent cun las bunas pistas, era sche la naiv saja vegnida plitost tard.
Donn saja, che tranter Nadal e Bumaun ins haja betg fatg buns affars, uschia che la fin dal 2014 mancavan 100’000 francs en la cassa da la Beiva Runals SA. A partir dals 18 da schaner 2015 sajan las relaziuns stadas optimalas e tuttina na saja betg stà pussaivel da cumpensar qua tras ils dis che sajan stads pli maghers, menziunescha Marco Fasciati.


text:
La Under 8 a n dumėnia ai 22 de jené inņ fat pea pra n turnoi te si girone. Ė ie jic a jughé a Kaltern, iló ąi fat trėi partides: contra l Kaltern, l Renon y pona mo contra l Bulsan Accademy. Udon che chėsta scuadra jėuna y nueva vėn da juech a juech for miėura y che la ueia de fé pea pra chisc turnoies ie granda. N rengraziamėnt ti va nce al trainadėur Marco Senoner che ą judą ora pra chėsc turnoi.
La Under 10 ą jugą n dumėnia ai 22 de jené pra n turnoi n cėsa contra la scuadres dl HC Bulsan Foxes Junior vencian per 4:0 (goi de Arik Kasslatter, Tobias Santifaller, Alan Schwingshackl y Matteo Senoner), pona contra l HC Toblach perdan per 0:3 y l HC Alta Badia perdan tl ultimo menut per 2:3 (goi de Jonas Kostner y Jonas Piccolruaz). I mutons ą jugą drėt bėn y ą mustrą cie che i ą mparą ntan duc i alenamėnc de chėsta sajon. Na gran lauda ti va nce al verdiaporta Arik Plancker.
U14 Renon - Gherdėina 9:3 (3:2, 2:1, 4:0)
La scuadra dla Under 14 ą jugą n dumėnia ai 22 de jené n cėsa contra la scuadra dl Renon. I mutons ne ną nia jugą bėn y ą perdł plutosc sėch per 3:9. I trėi goi per l Gherdėina fova de Leo Messner.
U19 Gherdėina - Fascia 3:0 (2:0, 1:0, 0:0)
La scuadra dla Under 19 ą jugą n dumėnia n cėsa contra l Fascia, che fova ala fin dla prima pert dl campiunat a cė dla tlassifica. L fova na partida scialdi nteressanta cun de bela azions da tramedoi pertes. L Gherdėina ą ala fin vencił per 3:0 contra la bona scuadra dl Fascia. Na gran lauda nce al verdiaporta Leo Kostner che ą fat n partiton. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Samuel Moroder (2) y Damian Bergmeister.
Serie C: Gherdėina - Pieve 10:3 (4:1, 3:1, 3:1)
Na bona partida ą nce fat la scuadra dla serie C n vėnderdi ai 20 de jené contra l Pieve, cun chėi che l Gherdėina ą ntan chėsta sajon nce bele perdł. Na bela partida cun n gran publich a cialé pro, che ą pona nce abł la sudesfazion de udėi de biei goi. Vėnta zėnzauter meriteda per 10:3. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Simon Vinatzer (4), Patrick Nocker (2), Patrick Kelder, Gabriel Senoner, Samuel Moroder y Damian Bergmeister.
U19 Pergine - Gherdėina 1:2 (1:0, 0:1, 0:0, 0:1)
N merdi ai 24 de jené ie la Under 19 furneda a Pergine per fé na partida. L ie unģ jugą bėndebņ dur y la partida fova scialdi cumbatuda. L Gherdėina ie bėn trėi iedesc ruvą sėul dan cassa dl averser, ma la scipa ne ulova nia jģ ite. Doi iedesc ąi nce tucą l pel y nsci stajņvela do l tėmp reguler 1:1. Mé mpue plu de n menut dl "Overtime" ti iel al Gherdėina garatą, cun n gol de Andreas Vinatzer, la bela vėnta. I doi goi per l Gherdėina fova de Andreas Vinatzer.
Proscima partides di jėuni n cėsa:
N sada ai 28 de jené dala 11.15 iel n turnoi U12. For duman sada ai 28 de jené dala 15.00 juega la U16 contra l Eppan. N dumėnia ai 29 de jené dala 17.30 fej la U19 contra l Asiago.


text:
Oz ans tradescha Gion Cajacob ils rituals per crear in bun ambient ed el ans cusseglia davart il vin che va bain a prà tar ina grillada.
Rituals e bun vin
Grillar cun la famiglia e cun amis, giudair il temp senza stuair guardar sin l'ura e simplamain passentar in bun mument cun bunas chaussas cuschinadas sin il tschertgel da fieu. Quai è qualitad da viver.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
3° partida campionat 2010/2011
In dumenia ai 19 de Setëmber él gnü sughé la terza partida dl campionat 2010/2011 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada fora de ćiasa cuntra le Percha (scuadra che ai á belo abiné te copa provinzia y ulache La Val á davagné 1 a 0 te ćiasa). La partida è jüda fora 0 a 0. Ala fin dla partida mëssun indô dí che La Val éss mirité da davagné, mo sciöche la situaziun é al mumënt, se stënta i atacanć da La Val da fá goi.
Deplü bunes ocajuns ne é nia gnüdes scfrutades indô, lascian insciö 2 punô zoruch, che éss oghé por la tlassifica. Da mët man la partida è La Val che süga damí co le Percha. Rubatscher Florian röia da sú cuntra le portier, mo ala fin röia le pal sura la traversa fora.
La Val pro tres cun le pal bas da se fá inant, mo al é ri da superé le mür da Percha y ruvé a conclujiuns. Deplü bi crosc de Sottara Werner röia ite a mesa l'area di aversars, mo degügn sogadusc da La Val ne é bugn da spizuré ite le pal te porta. Le Percha é ma bugn da rinvié sö lunć dala divesa. Le prüm tëmp se stlösc jö sön le 0 a 0. Tl secundo tëmp é La Val che aumentëia le druch, le Percha se stlüsc ma plü zoruch, defendon insciö le pareggio. A mesa le secundo tëmp davagna le Percha na bela poniziun de püch fora dl area. La poniziun vëgn trata dër bun, mo Sani Sandro é bun cun na beliscima parada da devié la pala te angolo. Ala fin dla partida pro ciamó La Val da fa le goal che ti portass la vitoria, mo le pal ne röia nia te porta. Marco Castlunger y Verginer Franzi éss ince ciamó la poscibilité da fa goal, mo i dui tiri é massa debli y insicö á le portier da Percha saurí da paré. La partida se stlüsc jö sön le 0 a 0. La Val á mustré en bun y bel calcio, mo al mancia madër ciamó i goi sön dütes les beles oportunites che la scuadra é buna da crié.
La formaziun titolara dla partida:
In cürt ciamó les sostituziuns dla partida:
al 45 Tolpeit Daniel por Tavella Jordan
al 65° Elzenbaumer Alex por Sottara Freddy
al 70° Verginer Franzi por Frenes Michael
al 80° Castlunger Marco por Rubatscher Florian
Por ciaré ala tlassifica y i resultać dles artres partides clicca. Resultać y tlassifica
Por ćiaré ales foto dla partida y dla festa dedô clicca. FOTO


text:
cuntegn
Engiadina
-
Cumenzament grategià per decana Cornelia Camichel Bromeis
L‘emprima decana grischuna è dapi in mez onn in uffizi e po trair ina buna bilantscha. Cornelia Camichel Bromeis ha pudì manar per l’emprima giada la sinoda grischuna che ha gì lieu quest onn a Bondo en la Val Bergiaglia.
Durant la conferenza dals reverendas e las reverendessas refurmadas ha la decana er pudì pigliar si ad 11 novs commembers da la sinoda grischuna.
Precis avant in onn era la reverendessa vegnida elegida sco successura dal decan Thomas Gottschall.


text:
Basa per la smanatscha da Moskau da boicottar il WEF 2019 era in scumond dals organisaturs dal WEF: Cun quai ch'ils Staids Unids avevan decretà sancziuns cunter trais oligarchs russ, aveva il WEF scumandà a quels da vegnir a Tavau. Sinaquai aveva il primminister Dmitri Medwedew smanatschà il november che la Russia boicotteschia l'occurrenza.
Uss haja il WEF abolì las sancziuns ed il directur dal WEF, Alois Zwinggi, sa legria che la Russia tramettia ina delegaziun da la regenza a Tavau. Quai rapporta la SDA tenor las gasettas «NZZ am Sonntag» e «Financial Times» che sa basan sezzas sin l'agentura da novitads statala russa.
Ils trais oligarchs amez la discussiun èn Viktor Vekselberg (Renova), Oleg Deripaska (EN+ Group), ed Andrej Kostin (VTB Bank). Vekselberg è acziunari grond tar pliras interpresas svizras.
RR novitads 06:00


text:
La FIS, la Federaziun internaziunala da skis, ha silsuenter confermà la decisiun. La regiun Venezia, en la quala sa chatta Cortina d'Ampezzo, è ina da la regiuns las pli pertutgadas dal coronavirus.
Feuz per la terza giada
Pervi da questa decisiun èsi er gia cler che la Svizra gudogna duas ulteriuras cullas pitschnas: Beat Feuz gudogna la culla pitschna en la disciplina cursa rapida. Quai per la terza giada en seria.
Duas cullas per Suter
Tar las dunnas gudogna Corinne Suter suenter quella en la cursa rapida er la culla pitschna dal super-G. L’ultima giada ch’ina skiunza svizra ha gudagnà omaduas cullas en las disciplinas spertas è stada Michela Figini il 1988.
RTR novitads 20:00


text:
Il Grischun è puspè stà tema en l’entira Svizra. U meglier ditg IN Grischun. Cun las acziuns da polizia è vegnì fatg entiert ad Adam Quadroni. U meglier ditg ad «AQ», sco quai che politichers ed experts han formulà cun tutta premura da respectar l’anonimitad dal whistleblower. Item. Bunas notas na survegnan tscherts uffizis ed uffizials propi betg. Quai mussa il crimi da 270 paginas che la PUK ha publitgà sco lectura d’advent.
Ed uss? Uss èsi da spetgar la cuntinuaziun. Pir là vegn – almain en in bun crimi – caracterisà tut las fassettas dal protagonist. E pir là vegn era relevà detagls da la culissa e dal conturn, nua ch’il crimi gioga.
Impressum
Illustraziuns: Jon Bischoff
Selecziun: Flavio Bundi
Text: Nadja Cadonau
Elavuraziun: Ursin Cadisch/Carla Gartmann


text:
Ils negaholics vesan tut mo negativ e derasan quest il negativ sco la grippa da quest enviern. Els èn encunter ils gieus olimpics, encunter il parc Adula, encunter il far naiv, encunter la pendiculara sin il Cuolm Vi.
In pau far encunter è in pau, vid la furtga cun il negativissem e cun ils negaholics.
Ils derschaders da la dretgira nauscha han proclamà
La dretgira nauscha ha i dà quest onn per la 29avla giada, ella ha mintgamai lieu a Mustér il glindesdis tschaiver. Vid la furtga vegn pendì, tgi ni tge ch'è crudà en egl durant l'onn. Uschia è pli baud vegnida pendida la Posta ni la lescha da bajegiar da Mustér. In onn è perfin vegnì pendì vid la furtga son Pieder.
Quai ha lura gì per consequenza ch’ils derschaders han demissiunà. L’onn suenter èn il derschaders, ch'avevan pendì son Pieder, sez vegnids pendids perquai ch’els avevan fatg nausch cun il son.
In gaudi cabaretistic
La tradiziun da la dretgira nauscha carmala plunas da glieud sin plaz scola da Mustér. Igl è in gaudi cabaretistic nua che tut vegn tratg atras il tscharesch, tenor il motto «sche ti ta vilentas, lura eras ti manegià».


text:
La differenza da paja che na saja betg da declerar cun scolaziun u experienza da lavur saja en media 600 francs il mais, uschia ha Sandra Locher Benguarel, la presidenta da la magistraglia grischuna ditg oz a Cuira.
Il president da la PS, Christian Levrat ha fatg in admissiun a ses collegas parlamentaris a Friburg: I na dettia naginas stgisas marschas. La discriminaziun da pajas tranter umens e dunnas exista e stoppia finalmain vegnir cumbattida.
A Basilea ha tranter auter Regula Bühlmann da l'Uniun sindicala svizra tegnì in pled. L'egualitad da pajas tranter umens e dunnas saja dapi 37 onns scritta en la Constituziun e las dunnas sajan anc adina vi dal spetgar che quella egualitad vegnia realitad.
RR novitads 16:00


text:
Torné final U-8 a La Val - 28 de otober 2017
Cun i 28 de otober s'à stlüt jö la sajun d'altonn por la scuadra dl U8 y dl U9 da La Val. Le torné final é gnü tigní sön le ciamp "Plans" a La Val.
Cun i 23 de setëmber al metü man la sajun d'altonn por les scuadres di mituns dl'U-8 y dl'U-9 da La Val. Le campionat di mituns dl' U-8 é struturé atramënter co le campionat U-9, vigni fin dl’edema vëgnel organisé sön en ater ciamp n torné anter deplö scuadres che se mosöra üna cun l’atra te trëi o cater partides. Bëgn sis tornei é gnüs organisà tartan i mëisc de setëmber y otober.
Le U-9 deperpo se mosöra vigni fin dl'edma cun na scuadra sora tres sön le ciamp plö meinder, indere cun temps de jüch plö lunc.
Por stlü jö le campionat, él gnü tigní l'ultim torné a La Val, daulache deplö scuadres dl' U-8 (La Val, Alta Badia, Reischach, Burnech brüm, Burnech arance) s'à mosoré te cinch partides da dui tëmpc da 15 menüc. Ince cun temperatüres plö da d'invern él ruvé adalerch en bel publich por dé sostëgn ai mituns y a daidé fa garaté le danmisdé.
Le U-9 à ince sughé süa ultima partida por chësc altonn, l'aversar é sté le Obopuschtra Puma che à albü la miú por 2 a 1. I ladins se posizionëia insciö al buniscimo terzo post de tlassifica.
En gran giulan ti va ai alenadùs Monica Moling (U-9) y Alex Elzenbaumer (U-8) dles döes scuadres di pici, che à alené cun lezitënza i mituns fora por düt l'altonn.
En giulan ti va ince ai geniturs y a düc i acompagnadus che porta i mituns ales partides o da só contribut ala scuadra. Giulan y ma inant insciö!
A chesc linch ciafen i resultac y la tlassifica dl' U-9: tlassifica
Chilò dessot val foto dl torné:
In dumënia ai 09.03.2014 él gnü organisé dal Uniun dl Sport Amatoriala da La Val la terza ediziun dla gara de schi alpinism in memorial de Alexander Ellecosta. Les condiziuns tlimatiches ne podô ester damì, le cîl senza na niura à fat da cornisc al bel event sön armentara.


text:
Campion (CO)
Campion (nom ufizial in italian: Campione d'Italia; cognossuu anca cont el nòmm de Campione) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 1 995 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2,6 km² e 'na densità de 767 ab./km².
El costituiss on'exclave italiana in del Canton Tisin, perchè el se troeuva isolaa e separaa de l'Italia a causa del Lagh de Lugan e di montagn.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Campion d l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ins veglia però persequitar vinavant il project che saja da gronda impurtanza per la regiun da vacanzas. Il projet da 100 milliuns francs avess previs in ressort da vacanzas cun 96 abitaziuns, in hotel cun 200 letgs ed in bogn da divertiment public.
Crap da stgarpitsch è stada la planisaziun en detagl tranter l'investider principal da l'Austria Manfred Moschner, il sviluppader dal project ed il manader. I na saja betg reussì da sa cunvegnir davart questa planisaziun entaifer temp util, uschia ch'ils investider sajan sa decidids da s'orientar autramain, scriva la vischnanca da Savognin.
La vischnanca ha er terminà ils discurs cun il manader pussaivel dal project, Rudolf Tucek. Motiv è tenor la vischnanca che las tractativas sajan idas en ina direcziun betg acceptabla per la vischnanca.
Projects pli pitschens a curta vista
D'ina vart vul la vischnanca persequitar vinavant ed adattar il project grond ensemen cun il sviluppader. Prioritad haja la tschertga d'in nov manader e d'investiders. Previs è er ina optimaziun da construcziun e da concept dal project per cuntanscher ina reducziun dals custs. Fin cura che quai vegn fatg n'è betg anc cler.
Da l'autra vart vul la vischnanca persequitar en il fratemp la realisaziun da projects pli pitschens. Per exempel in hotel da quatter stailas cun radund 70 letgs en il conturn da Sandeilas, in parc da velos en il territori da skis da Somtgant a Tigignas u er l'engrondiment dal center da passlung a Rona.
RR novitads 11:00


text:
cuntegn
Occurrenzas
-
Il «Minisguard» visita la scola da Segl
Dals 30-09 fin ils 03-10 visita il «Minisguard» ils scolars e las scolaras da Segl. Ensemen cun las collavuraturas ed ils collavuraturs da RTR preparan e realiseschan ils uffants lur atgna emissiun che vegn emessa sonda, ils 05-10-2019 a las 17:40 sin SRF1.
Autur:
Tamara Deflorin / Madlaina Niggli
Maletg
1 / 6
Legenda:
Emprima emprova vi da la camera durant la visita da Minisguard a Trin.
RTR, Mirco Manetsch
Maletg
2 / 6
Legenda:
Il team social dal Minisguard sin visita a Trin è a guardar il material per il proxim post.
RTR, Dominik Hardegger
Maletg
3 / 6
Legenda:
Ils umens da camera fan lur emprimas filmadas.
RTR, Mirco Manetsch
Maletg
4 / 6
Legenda:
Era il president da vischnanca Trin sto prender posiziun.
RTR, Domnik Hardegger
Maletg
5 / 6
Legenda:
Ils scolars e las scolaras da la scola Trin fan lur emprim Storyboard.
RTR, Mirco Manetsch
Maletg
6 / 6
Legenda:
In scolar da Trin fa sia emprima intervista.
RTR, Mirco Manetsch
Co vegn l'emissiun da «Minisguard» realisada? Co fan ins intervistas? Tge dovri tut per far uschia in'emissiun? Collavuraturas e collavuraturs da RTR mussan e realiseschan ensemen cun ils scolars e las scolaras da Segl l'emissiun per il «Minisguard» da sonda, ils 05-10-2019.
Ils uffants emprendan durant differents workshops co far contribuziuns, creeschan e decoreschan il «studio» extern, modereschan ed emprendan co che la tecnica funcziuna.
Pre-registraziun da l'emissiun
La gievgia, ils 03-10-2019, registrescha RTR ensemen cun ils uffants l'emissiun. Geniturs, parents ed enconuschents èn cordialmain envidads da participar a la registraziun che ha lieu las 17:30 en chasa da scola.
L'emissiun da «Minisguard» producida tuttafatg en la scola da Segl vesais Vus lura sonda, ils 05-10-2019, a las 17:40 sin SRF1 ubain cura e nua che Vus vulais sin rtr.ch u via l’app «Play RTR».
Bun divertiment cul «Minisguard» producì dals uffants per Vus!


text:
Il cudesch è scrit per uffants tranter 5 e 7 onns e sa basa sin la lavur da matura da Valeria Cathomen. Sco ella di, saja ella dentant era stada en scolina a Breil per sviluppar cun ils uffants in bun ed in nausch animal: Il bun è la tschitta ed il nausch ina serp. Per ella èsi sta cler ch’ella raquinta in'istorgia cun animals perquai ch’ella aveva gia gugent las fablas sco uffant.
Il panda ha adina fascinà mai, ed jau vuleva far attent ils uffants ch'i na dettia pli blers sin quest mund.
Lavur dad A fin Z
Valeria Cathomen ha 18 onns ed ha scrit il text en sursilvan e tudestg. Ella ha era creà las 12 illustraziuns cun colur dad ieli. Il cudesch ha 28 paginas, e la giuvna ha edì el en sia atgna chasa editura.
RR actualitad 08:00


text:
Ses messadi è cler: Mantegnir l’independenza da la Svizra, far ina politica d’immigraziun restrictiva e cumbatter la birocrazia. El saja apunta 100% PPS, di Albert Rösti da sasez. Il figl d’in pur da l’Oberland Bernais ha chattà ses dachasa politic dapli 18 onns en la Partida populara svizra.
La finamira: mantegnair la quota d'electurs
Sco manader dal cumbat electoral 2015 ha el gidà da cuntanschì in resultat da record per la PPS: 29,4% quota d’electurs. E questa quota vala quai uss da mantegnair sco president da partida.
Che quai è ina sfida, sa era Albert Rösti. Ma el saja ina persuna ch’utiliseschia schanzas – e da daventar president dal PPS è ina tala schanza. El vul manar enavant la partida sco enfin uss – «ina via da success n’esi betg da bandunar».
«Rösti n’è betg Brunner»
E tuttina manass el in auter tun a la testa da la partida. «Rösti n’è betg Brunner», di Rösti. Ma quai pertutga be il stil e la retorica – tar ils cuntegns e las finamiras da la partida na sa mida bler. Cun la tscherna dad Albert Rösti ha tscherni la PPS la via da cuntinuitad.


text:
Dapi l'ultima relegaziun en quarta liga dà il CB Schlarigna uss gia la tschintgavla stagiun en questa liga. Quasi adina durant ils ultims onns era l’equipa da l’Engiadina Ota in candidat da promoziun en terza liga. E mintgamai han mancà be in per paucs puncts per fa il pass ensi en terza liga.
Puspè n'haja betg tanschì en terza liga
Er durant questa stagiun na tanschi betg: Il CB Schlarigna na terminescha il campiunadi da la quarta liga betg sin l’emprima plazza, e n'è uschia betg qualifitgà per la terza liga:
Al principi dal campiunadi n'eri la finamira betg da far il pass en terza liga.
Suenter la runda d’atun saja dentant creschida la quaida da far il pass ensi en la terza liga. Il CB Schlarigna ha terminà la runda d’atun sin plazza in. Suenter la mesadad dal campiunadi n'aveva l’equipa pers gnanc'ina partida.
Uschia han ins cret anc pli fitg vi dad ina pussaivla promoziun en ina liga pli auta. La runda da primavaira n'è lura però betg pli gartegiada uschè bain.
Duas sconfittas encunter il CB Surses ed encunter Domat era duos sconfittas memia bler.
RR actualitad 17:40


text:
Ils schabetgs sajan attatgas faigas cunter il stadi da dretg e la populaziun civilisada, uschia Obama.
Trais policists moran tar sajettada a Baton Rouge
En la citad americana Baton Rouge en il stadi federativ american da Louisiana èn plirs poizists vegnids tutgads d'ina sajettada. Trais dad els en vegnids mazzads, in sa chatta anc en privel da vita.
In pledader da la polizia ha confermà ch'in delinquent saja vegnì mazzà. La polizia era l'emprim partida dal fatg ch'i haja dà plirs delinquents.
Pir avant 10 dis èn vegnids mazzads tschintg policists en la citad da Dallas.
Sajettà dus giuven nairs avant paucs dis
A Baton Rouge avev'in policist sajettà giu avant paucs dis in giuven nair. Il medem è capità a Minessota. Quai aveva chaschunà protestas. En numerusas citads eran sinaquai millis ids sin via per demonstrar cunter la violenza da la polizia.
I ha adina puspè dà tumults tranter policists e demonstrants. Sulettamain a Baton Rouge èn quasi 200 persunas vegnidas arrestadas.
RR novitads 18:00 / 18.07.2016 – 06:00


text:
Sch'il Cussegl federal avess annunzià il lockdown in'emna pli tard fissan 6'000 persunas dapli mortas. Quai è il resultat d'ina calculaziun da l'universitad da Berna ch'il «Tagesanzeiger» ha publitgà.
In team enturn l'epidemiolog Christian Althaus da l'universitad da Berna, ch'aveva gia il schaner avertì da betg sutstimar il coronavirus, ha tschentà la dumonda tge che fiss capità, sch'il lockdown fiss vegnì annunzià in'emna avant u pli tard ch'ils 16 da mars. Cunquai ch'il dumber d'infecziuns cun il coronavirus prendeva da lez temp tiers per il quadrupel aifer in'emna, avess gia l'annunzia in di pli tard chaschunà 500 unfrendas dapli.
Tenor las calculaziuns fissi stà pussibel da salvar 1600 vitas, sch'il Cussegl federal avess annunzià il scumond da sortir gia in'emna pli baud. Tenor l'Uffizi federal da sanadad èn fin uss passa 1'700 persunas mortas en Svizra en consequenza da Covid-19.


text:
digl iev al pluschein
In di havein nus purtau en scoletta ina scaffa brina cun ina porta transparenta. Ils affons han cumparegliau ei cun in furnel. Ei era denton buc in furnel per metter en pettas ni paun, mobein ina cuera che duei remplazzar la funcziun dalla clutscha. Bufatg havein nus tschentau ella cuera ovs che nus havein survegniu da dus purs che possedan gaglinas cun tgiet. Ils affons han giu massa damondas ed observau cun grond intress il schabetg.
Ils ovs ston digl emprem tochen il 18avel di haver moviment per ch’il pluschein tachi buca vid la crosa duront ch’el sesviluppescha e crescha. Quella lavur fina fa la cuera automaticamein; en gaglianer fagess la gaglina instinctivamein quei. Impurtont eis ei era ch’ils ovs hagien ina temperatura constanta da ca. 37 grads, ina humiditad d’aria da ca. 50-60% ed era empau oxigen. Tener en balontscha quei clima ei nuota aschi sempel. Ei fa adina puspei smarvegliar tgei lavur che la natira fa.
Tochen il 18avel di ei buca schabegiau bia. Mo uss vegn il di ch’ils pluscheins havessen da sesluitar pli e pli datier. Naven dil 18avel di sto la humiditad vegnir alzada sin ca. 70% ed ils ovs drovan ruaus - pia negin moviment pli. Aschia sa il pluschein encurir la dretga posiziun per sesluitar.
Il 21avel di ei arrivaus e punctualmein sil di han entgins ovs en ina pintga ruosna - e cun tedlar bein audan ins ferms schulitgems dils pluscheins ch’ein aunc egl iev. Cun gronda agitaziun han ils affons cuchegiau en la cuera per forsa schon veser enzatgei. Mo era tier la naschientscha da nos pluscheins ei gronda pazienzia dumandada. Quei di havein nus buca survegniu ad egl pli bia... ir a casa e sperar che nus veseien l’auter di dapli.
La damaun han ils affons astgau admirar quater pluscheins ch’eran sesluitai duront la notg. Ei era in mellen e treis ners. All’entschatta ein els fetg fleivels e bletschs, mo semuentan e sescrolan tudi per vegnir schetgs. Cura ch’ils pigns carins pluscheins ein stai schetgs havein nus bufatg saviu metter ils quater pluscheins en siu dacasa che nus havevan preparau cun bia premura. Era l’auter di havein nus astgau beneventar treis ulteriurs pluscheins ed il di sissu aunc in.
En tut havein nus uss otg pluscheins che fan a nus di per di grond plascher. Els cuoran sco rachetas pil strom entuorn, maglian e beiban, fan legher ensemen e mintgaton sepeclan els perfin.
Tener enta maun enzatgei aschi fin e pign sco in pluschein ei ina zun carina caussa. Denton buca mintg’affon vul ed ughegia, mo cun observar ed adina puspei empruar gartegia ei la finala adina che tuts ughegian e vulan carsinar e tener ils pluscheins.
Nos otg pluscheins astgan star tier nus tochen circa da Pastgas e silsuenter astgan els turnar tier la pura Irma da Surrein en gaglianer.
fotografias da Romana Deragisch-Hendry


text:
Cun quai pon ils medis differenziar meglier tumors buns da nauschs.
Cun quai duain medis pudair decider pli simpel davart examinaziuns da rutina e far pli paucas biopsias. Il fond naziunal svizzer ha sustegnì il project. La nova metoda mesira enstagl da l'intensitad la spertadad dal sun. Uschia possian ils medis giuditgar pli simpel ils maletgs, ha ditg Orçun Göksel, in dals perscrutaders da l'ETH.
Plinavant na duvrassan ils medis betg in nov apparat, la midada pertucca la software che po vegnir actualisada.
RR novitads 20:00


text:
Quella prevesa in cubus da trais auzadas cun l'opziun da duas auzadas dapli sche quai faschess da basegn in di ni l'auter, uschia il president communal da Samedan Jon Fadri Huder. El maina la gruppa da lavur per ina nova chasa da tgira Promulins.
Fin d'avust duain las vischnancas Puntraschigna fin S-chanf decider davart il credit da planisaziun. Quel è totalmain tar 1.5 fin 2 milliuns francs.
Abitaziuns per abitar assistì dattan da discutar
Anc avert saja, uschia Jon Fadri Huder sche bain i vegn a dar abitaziuns per abitar assistidas u betg. Las opiniuns davart il tema giajan ordlonder tar las suprastanzas communalas. Quai d'ina vart pervi da la dumonda sche bain quai fa da basegn e da l'autra vart l'aspect finanzial. Sche quai sa rendia.
RR actualitad 07:00


text:
Pagliara
Pagliara l'è ün cumün da la Pruvincia de Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa a c.ca 180 km a est da Palermo e 25 km a südoest da Messina. Al 31 Dezember dal 2004, al gh'eiva üna popülazion da 1.223 e üna area da 14,6 km².[1]
Al cumün da Pagliara al cuntegn lan frazion da Rocchenere e Locadi.
Pagliara al è arent a Furci Siculo, Mandanici, Roccalumera e Santa Lucia del Mela.
Demografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
References[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lian da dador[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il bajetg existent vegn restructurà e las installaziuns sanitaras e quellas d’electricitad vegnan renovadas. Il medem mument vegn il bajetg er engrondì. Era il conturn vegn furmà da nov e fatg pli attractiv. Las lavurs vegnan exequidas l’atun 2018 e la primavaira 2019, per betg chaschunar in'interrupziun dal travagl durant la stagiun da stad.
Surses stat sin chommas finanzialas solidas
La radunanza communala da Surses ha approvà unanimamain il rendaquint 2017. Tar entradas da radund 33,6 milliuns ed expensas da radund 29,4 milliuns serra quel cun in surpli d’entradas da radund 4,2 milliuns francs. Quest resultat positiv vegn declerà cun entradas supplementaras da 340'000 or dal manaschi e cun il meglier resultat da finanziaziun dad 1,4 milliuns francs. Plinavant ha la vischnanca era survegnì ina dividenda da 247'000 francs da las Ovras electricas Ragn d’Err SA. Las investiziuns bruttas muntan a radund 4,6 milliuns francs (investiziuns nettas 3,1 milliuns francs) e pertutgan surtut las spartas traffic ed economia publica.
Ulteriurs affars
La radunanza communala ha approvà senza discussiun il reglament davart l’execuziun da la meglieraziun generala per la vischnanca da Sur. L’anteriura vischnanca da Sur aveva gia relaschà in tal reglament. Causa da la fusiun èsi stà necessari d’adattar quel a la situaziun actuala.
Ed il davos ha la radunanza communala er approvà senza cuntravusch in credit brut da 285'000 francs per la sanaziun da la via da guaud Spegnas a Rona. Suenter deducziun da las contribuziuns forestalas da chantun e confederaziun ed ina contribuziun da la Corporaziun Spegnas, sco proprietaria da la gronda part da la via, restan per la vischnanca anc custs da radund 53'000 francs. Quel project n’era betg resguardà en il preventiv 2018. Per evitar ulteriurs donns vi da la via, ins ha tuttina decidì da realisar la sanaziun anc quest onn.
Vinavant bus d’enviern a Radons
Sut varia ha il president communal Leo Thomann infurmà, ch’il bus da Savognin a Radons curseschia era l’auter enviern. Ins examineschia sch’i dovria midadas vi da l’urari e magari saja era pussaivel ch’il bus vegnia in pau pli char. Durant la fasa da pilot l’enviern passà han radund 2'400 persunas nizzegià il bus. Igl haja dà bleras reacziuns positivas, ma era intginas negativas. Uschia vegniva per exempel crititgà ch’il bus custia memia bler (ca 65’000 francs), ed ils chatschaders crititgavan ils disturbis per la selvaschina, surtut cura ch’i vegnian siglientadas lavinas.
Plinavant ha il president communal infurmà davart la nova lescha d’aua, auas persas e rument che duai ir en votaziun l’avust da quest onn. 20 consultaziuns sajan vegnidas inoltradas, uschia che la gruppa da lavur ha fatg intginas midadas.
RR novitads 06:00


text:
Basilea-Champagna saja in chantun progressiv ed haja il dretg sin in sez en il Cussegl federal, ha ditg Schneider-Schneiter. Sco cussegliera federala s'engaschass ella per las valurs da la Svizra e defendess ils interess da la Svizra a moda offensiva, ha ella ditg. Sias experientschas en la politica exteriura sajan impurtantas per tut ils departaments.
Schneider-Schneiter è dapi il 2010 en il Cussegl naziunal. Il 2015 è ella vegnida reelegida per pauc. Il mument è ella la presidenta da la cumissiun per affars da la politica exteriura en il Cussegl naziunal. Ella fa er part dal presidi da la PCD da la Svizra.
Las partidas chantunalas da la PCD pon anc inoltrar candidaturas fin ils 25 d'october. Fin uss vulan gia Heidi Z'graggen e Peter Hegglin entrar en il cumbat per il sez en il Cussegl federal.
RR novitads 20:00


text:
Acre
Artìcol in dialët piaṡintëin
Al Stä dlAcre (in Portoghês: Estado do Acra) l'è voin d'i 26 Stä Federäi dal Brasil, c'al fa part ad'la Regiòun Norte.
In dal 2016 al g'hava 816.687 d'abitänt e 'na süparfìs ad 164.122,28km²; la sò capitäla all'è Rio Branco.
Indios[modifica | mudéfica la surzéia]
In dl'Acre gh' a bota la furesta amasònica sfrütà par via ad'la gùma. Al Fiüm Acre all'è al cunfëin cun la Bulìvia. Cal Stä chè all'è abità da'i Indios Kashinawa, i Jaminawa e i Xanenawa, ch'i parlan al Pano. Dòpa a gh' i Madiha (Kulina) ch'i palran Arawà; i Yine (Manchineri) e i Ashaninka (Kampa) ch'i parlan Arawak.


text:
Tenor emprimas enconuschientschas da la polizia vuleva l’um midar la saira ina buttiglia da gas. Cun far quai saja gas vegnì or ed explodì. L'um è vegnì blessà talamain ch'el è anc mort al lieu. Ensemen cun la procura publica investighescha la Polizia chantunala las exactas circumstanzas dal accident.
Arvigo Accident mortal en tegia da culm
En la Val Calanca han ins chattà in um mort en ina tegia da culm sur Arvigo. Tar ina explosiun da gas saja el vegnì blessà uschè grev ch’el è mort en consequenza.
RTR novitads 15:00


text:
In bun chalzer da viandar sto era tegnair ora l’aua. In avantatg saja sch’il chalzer haja ina membrana da goretex. Quella funcziuna sco nossa pel, ella respira e tegn ora l’aua. En cas ch’il chalzer vegn bletsch suenter ina tura datti in spray per unscher en, e quai mantegnia il tgirom. In chalzer possian ins duvrar ca. 180 dis.
Parts impurtantas dal chalzer èn era las soccas e las solas ch’ins metta endadens. I dat solas ch’èn gia fatgas u ch’ins po laschar far tenor la furma dal pe. Uschia pon ins adattar la sola al pe e quai dettia in tschert confort, di Urban Carigiet.
Ina buna socca prendia si il suaditsch e laschia transpirar quel enavant al chalzer. En ina socca normala stettia il suaditsch en quella, ed alura possian ins avair vaschias suenter ina tura.


text:
Las abitantas ed ils abitants vivan fitg derasà – e magari schizunt in pau zuppads – ed uschia na lascha era betg surstar, che la pli lunga ruta per reparter la posta en Svizra è en nossas valladas, en il pli grond chantun da la Svizra.
La postina Anna Egger entschaiva mintga di enturn las 6:00 e prepara tut las gasettas, brevs e pachets per sia ruta. Per ch'ella cuntanscha la finamira da reparter tut la posta enfin mezdi, sto ella adina esser en moviment. E tuttina na po ella en quel temp – ed en quels 103 kilometers – betg vegnir tar tut las chasadas en la vallada. Perquai survegn la postina sustegn d'ina collega che surprenda ina part da la scharscha e porta quella en ina part dals vitgs.
Da mantegner il servetsch saja fitg impurtant per la glieud en la vallada perifera, perquai che bleras autras purschidas han serrà ils davos onns. Vinavant saja per Anna Egger era bel dad esser en contact cun la glieud che sa legria adina puspè da baterlar cun la postina.


text:
Suenter la Chombra pitschna ha oz era il Cussegl naziunal approvà la moziun dal cusseglier dals stans Erich Ettlin (PCD/Sursilvania), quai cun 112 cunter 70 vuschs ed ina abstenziun. Il Cussegl federal, ch’era cunter la moziun, sto ussa elavurar ina proposta per midar la lescha correspundenta.
La maioritad dal Parlament federal è pia da l'opiniun ch’i duai en il futur esser pussaivel da pajar suenter las contribuziuns, sch'ins n’ha betg mintg'onn pudì pajar la summa maximala da 6’826 francs en la 3. pitga. Quai n’è oz betg pussaivel.
I dat dentant limitas. Pajar suenter pon ins mo mintga tschintg onns. E lura era mo maximalmain la summa ch'ina persuna senza cassa da pensiun dastga pajar en in onn ella 3. pitga. Quest onn èn quai 34’128 francs.
Classa mesauna profitescha
Las rentas ord la cassa da pensiun vegnan adina pli pitschnas, argumentescha Ettlin. Ensemen cun la renta d'AVS na tanschan ellas en futur betg pli per garantir il standard da viver, sco quai ch'el è definì en la Constituziun federala.
L'idea dad Ettlin, ch'è dal reminent cussegliader da taglia, è da cumpensar quai cun rinforzar la 3. pitga. Da quai profiteschian en emprima lingia la classa mesauna, di el. Per exempel persunas che han en giuvens onns gudagnà pli pauc, per exempel pervia da scolaziun u lavur parziala. Ubain era mammas che han reducì lur pensum da lavur. Els ed ellas pon pli tard, cura ch'els gudognan meglier emplenir quellas largias en la 3. pitga ed uschia meglierar lur situaziun, cura ch'els vegnan pensiunads.
Bainstants pon optimar las taglias
L’Uffizi federal da statistica mussa dentant che mo in terz da quellas persunas che possedan insumma in conto da prevenziun da la 3. pitga pon era pajar en la summa maximala. Perquai profiteschian en emprima lingia las persunas bainstantas da la midada, argumenteschan ils adversaris da la moziun.
Era per pudair pajar suenter las contribuziuns dovr’ins avunda entradas. E quellas persunas possedian en general era gia ina buna cassa da pensiun.
Ultra da quai vegnia uschia creà ina nova pussaivladad da spargnar taglia. La moziun prevesa numnadamain da pudair trair giu sper la contribuziun annuala normala era gist anc la summa ch'ins paja suenter da las taglias. E pli blera taglia ch'ina persuna u in pèr paja e pli grond è era l'effect da spargn, crititgeschan ils adversaris. E quels daners manchian lura en la cassa da vischnancas, chantuns e la Confederaziun.
Erich Ettlin na lascha dentant betg valair quels arguments e di che las persunas bainstantas che hajan adina pajà en il maximum pussaivel en la 3. pitga, na possian betg profitar da la midada ed el craja che las perditas da taglia sajan limitadas e survesaivlas.


text:
Sara Errani
La Sara Errani (Bulógna, 20 'd Avrìl dal 1987, a s lèś [ˈsara erˈrani] in Itagliàn) l'è na tenìsta rumagnōla prufesiunìsta da 'l 2002.
L'è élta 164 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è alenàda par Pablo Lozano e David Andres e la stà a Bulógna, dòp èsar carsùda a La Màcia, in Rumàgna. I la ciàman anc Sarita.
L'è bòna ad dascórar in Itagliàn, in Spagnōl e in Ingléś. A gh piàś dimóndi lèśar, guardàr di film, scultàr dla mùśica (specialmènt qvéla pop), tgnir a drē a 'l śōg dal balòṅ e a 'l basket e śugàr a Monopoli, a 'l carti e a i śōg vìddeo.
Al 20 ad Maǵ dal 2013 l'è rivàda a èsar la nùmar sinc dal mónd, mént'r in dópi, insém a la Roberta Vinci, l'è la nùmar òṅ da 'l déś ad Setémbar dal 2012. In dla sò caréra l'à mis in bisàca sèt tìtui WTA in singulàr e daśnóṿ in dópi, in mèś a i quài i gh'èṅ anc i tìtui dal Gran Slam dal Roland Garros (2012), di US Open (2012) e di Australian Open (2013). Da par lē l'è rivàda in dal 2012 in finàl a 'l Roland Garros (pardénd da la Marija Šarapova) e in semifinàl a gl'US Open dal 2012 e a 'l Roland Garros dal 2013, pardénd sèmpar in na manéra ciàra da la Serena Williams.
La tîṅ sòdi la rachéta a la manéra western, al cólp ch'a gh piàś druàr da piò 'l è 'l drit. La s cata bèṅ a śugàr in sla tèra rósa. Al sò servìsi l'è òṅ di più débui dal sircùit ma almànc la mét in camp da spés la prima. La ś mōv in présia in sal camp e la n gh dà mai sù, curénd a drē a tut al bucìni. La preferìs far pôc śbali piutòst che pascàr di cólp vinsènt, a part la bucìna curta ch'la fà dimóndi bèṅ.
Caréra
In dal 2005 la Sara la śōga sōl in dal sircùit ITF, a n cavànd-'g-la mai a pasàr al qualificasiòṅ in qvéi WTA. In Favràr la s pòrta a cà al tìtul a Melilla in Spaggna.
In dal 2006, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la riva a 'l secónd tùran dal turnèo WTA ad Bugutà, batùda par l'argintìna Gisela Dulko 4-6 3-6. La pasa al qualificasiòṅ anc a Róma ma pò la cata la Martina Hingis e la pèrd subìt par 0-6 1-6. In Luj la tōś part a 'l turnèo a Bùdapest. In dal qualificasiòṅ la dà la paga prima a l'Urzula Radwańska par 7-6 0-6 6-1 e pò anc a sò surèla Agnieszka par 6-4 6-0, tulénd al vist p'r al tablòṅ prinsipàl. Chè la rumagnōla la bat prima l'Ágnes Szávay e pò anc la Yuliana Fedak, prima ad cédar in di quàrt a l'ulandéśa Michaëlla Krajicek. La finìs 'l an a 'l nùmar 171 dal mónd.
In dal 2007 la próa a qualificàr-as a Auckland e a gl'Australian Open ma la n gh la cava briśa parchè la vins sōl cun la Melanie South. A Bugutà la và fóra subìt pardénd 6-4 1-6 3-6 da la Lourdes Domínguez Lino. A Acapûlc la gh śōga p'r avér pasâ 'l qualificasiòṅ. A 'l prim tùran la fà fóra la Sybille Bammer par 6-2 7-6 e pò la bat anc la Kaia Kanepi 1-6 6-3 6-4 e l'itagliàna Tathiana Garbin, in alóra nùmar vint-sèt dal mónd, par 5-7 7-6 6-3. La pèrd in semifinàl cun la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 2-6 4-6. In Maǵ la pèrd incóra a 'l prim tùran a Róma cun la Kateryna Bondarenko in tri sét. In Maǵ la vìns al tìtul ITF ad Galatìna da 25.000 dòlar. A Palèrum i gh dànan na carta salvàdga e lē la s in prufìta a la granda mulànd un 6-2 6-0 prima a la francéśa Virginie Razzano e pò anc a l'Eva Birnerová e a la Lourdes Domínguez Lino, prima ad cédar in semifinàl a l'Ágnes Szávay par 6-7 1-6. A Los Angeles, a Turònt e a New Haven la n pasa minga 'l qualificasiòṅ pardénd subìt da la Tiantian Sun, da la Galina Voskoboeva e da l'Elena Bovina. Cuma nùmar 105 dal mónd la śōga diretamènt gl'US Open in dua la pèrd a 'l secónd tùran da la Marion Bartoli. In Setémbar la riva incóra in semifinàl in un turnèo WTA a Bali, baténd l'Anabel Medina Garrigues e l'Aiko Nakamura, ma la gh'à da lasàr strada incóra na vòlta a la Lindsay Davenport par 1-6 3-6. La sèra la stagiòṅ a 'l stantéśum pòst.
In dal 2008 la cata incóra la Davenport in di quàrt a Auckland e la pèrd incóra sèg par 3-6 3-6. A gl'Australian Open la la pésca incóra a 'l prim tùran e 'sta vòlta, prima ad cédar, la la fà sudàr dimóndi purtànd-la a 'l tèrs sét: 6-2 3-6 7-5. In Favràr la pèrd par dū vòlti da la spagnōla Nuria Llagostera Vives a Vigna dal Mar e a Bugutà. In Mars la pasa dū tùran a Miami, dand la paga prima a la giapunéśa Akiko Morigami 6-2 3-6 6-4 e pò anc a la Marija Kirilenko par 6-4 4-6 7-6. A la fiṅ la gh'à da lasàr strada a la nùmar òṅ dal mónd, la Justine Henin. A Amelia Island la pòrta a 'l tèrs sét la Viktoryja Azaranka ma l'è pò chi lē a pasàr al prim tùran par 3-6 7-5 6-4. A Róma la Sara la riva par la prima vòlta a 'l tèrs tùran in dua la pèrd par 4-6 3-6 da la Serena Williams. In Śugn la pasa dū tùran anc a Barcelóna (6-3 6-2 a la Lourdes Domínguez Lino e 6-4 7-5 a la Varvara Lepchenko) ma pò la pèrd incóra da la Nuria Llagostera Vives 6-2 2-6 3-6. In Luj la Errani la s pòrta a cà i sò prim dū tìtui WTA dla caréra. A Palèrum la bat in di quàrt la Carla Suárez Navarro 4-1 bandòṅ e pò la Flavia Pennetta 7-5 6-3 e in finàl la Marija Korytceva par 6-2 6-3. A Pòrtrōś invéci la manda a cà la Maria Elena Camerin 6-7 6-2 6-1, la Mara Santangelo 6-2 6-4, la Marija Kirilenko 6-1 7-5, la Caroline Wozniacki 6-4 6-4 e in finàl la valensiàna Anabel Medina Garrigues par 6-3 6-3. A New Haven la pasa 'l qualificasiòṅ ma pò la pèrd a 'l secónd tùran da l'Ágnes Szávay 4-6 7-6 4-6. A gl'US Open e a Bali la fà cumpàgn, ciapànd la paga da la Na Li 6-4 2-6 0-6 e da la Tamira Paszek 0-6 6-7. A Mósca, tacànd da 'l qualificasiòṅ, la cata sōl di ex suviètichi. Baténd la Galina Voskoboeva par 6-3 6-3, la riva in dal tablòṅ prinsipàl in dua la manda a cà anc la Viktoryja Azaranka par 1-6 6-4 6-3 ma pò la pèrd da la nùmar sèt dal mónd, la Svetlana Kuznecova, par 6-7 1-6. La sèra 'l an in Lussembûrg in dua la bat la Marina Eraković prima ad cédar a la Sorana Cîrstea, finénd acsè in dla puśisiòṅ nùmar 42 dal mónd.
La bulgnéśa la taca bèṅ la stagiòṅ 2009 rivànd in semifinàl a Brisbane, cun i sucès su la Daniela Hantuchová 6-7 6-4 6-0, su la Cvetana Pironkova 6-7 7-5 6-3 e su l'Ol'ga Govorcova 6-3 6-3, ma lè la pèrd par 3-6 1-6 da la Viktoryja Azaranka. A Sydney invéci la pèrd a 'l secónd tùran da la Serena Williams. A gl'Australian Open l’Errani la dà incóra la paga a la Marija Kirilenko par 6-0 6-4 e pò anc a la ruména Monica Niculescu par 6-2 6-3. A 'l tèrs tùran la pésca la nùmar sèt dal mónd Vera Zvonarëva e la n gh pōl far gnint cun la rusa ch'la và avànti par 6-4 6-1. In Favràr la rumagnōla la bat l'Amélie Mauresmo in Fed Cup par 6-3 6-4 ma dū dè dòp la gh pèrd a Parì a 'l quèrt par 2-6 0-6. La stmana dòp la fà sudàr dimóndi la Serena Williams in Dubai ma a la lunga l'è l'americàna a 'vér-ag la méj a 'l secónd tùran par 4-6 6-2 6-0. Dòp i quàrt a Marbella (2-6 7-6 5-7 da la Anabel Medina Garrigues) la fà sù pôc, sōl di prim e di secónd tùran. La s tira sù incóra a Palèrum e a Pòrtrōś rivànd incóra in finàl ma 'sta vòlta la gh'à da 'lvàr la bandéra biànca cun la Flavia Pennetta par 1-6 2-6 e cun la Dinara Safina, nùmar òṅ dal mónd, par 7-6 1-6 5-7. Dòp tri prim tùran a Cincinnati (6-3 3-6 1-6 da la Daniela Hantuchová), a Turònt (4-6 2-6 da la Dominika Cibulková) e a New Haven (1-6 4-6 da la Varvara Lepchenko), la riva a 'l tèrs tùran a gl'US Open in dua la pèrd da la Yanina Wickmayer par 3-6 4-6. La pèrd sèg anc in di quàrt ad Linz. La Errani la fà un pas a 'l indrē, śliciànd a 'l 48śum pòst.
In dal 2010 la pèrd subìt a Brisbane da la Roberta Vinci par 4-6 6-2 2-6. A Hobart la riva in semifinàl baténd la Kirsten Flipkens par 6-3 6-4 ma pò la céd a la Shahar Peer 2-6 0-6. A gl'Australian Open la bat la Klára Zakopalová par 6-2 7-6 e pò l'Ekaterina Makarova par 6-2 6-3 prima ad lasàr strada, incóra na vòlta, a la Yanina Wickmayer in tri sét. La Errani la n pòrta a cà gnint in di turnèo sudamericàṅ in sla tèra rósa. A Indian Wells e a Miami invéci la riva sèmp'r a 'l tèrs tùran, pardénd pò da la Jelena Janković 6-2 6-7 4-6 e da la Vera Zvonarëva 2-6 3-6. A Marbella la s insfìlsa in semifinàl (1-6 1-6 da la Flavia Pennetta) ma pò la śōga mâl in chi àtar turnèo in sla tèra, rivànd sōl na vòlta a 'l tèrs tùran a Varsàvia in dua la bèca un 2-6 1-6 da la Na Li. In sl'èrba la riva in di quàrt a Birmingham (6-7 5-7 da la Aravane Rezaï) e a 'l tèrs tùran a Wimbledon (3-6 1-6 da l'Agnieszka Radwańska). A Palèrum la và fóra in di quàrt ad òpra dla Kaia Kanepi 2-6 2-6 e pò la fà secónd tùran a Pòrtrōś, a San Diego e a Cincinnati, pèś a Montreal in dua la và a cà subìt pardénd da l'Iveta Benešová. A New Haven e a gl'US Open l'è la Samantha Stosur a vìnsar sèg. In Utóbar la tōś part a i turnèo ad Pechîṅ, ad Linz e ad Mósca, miténd insém dū secónd tùran e un quàrt in Àustria (7-5 3-6 4-6 da la Roberta Vinci). La sèra 'l an a 'l nùmar quarànta-tri dal mónd.
A Birsbane la mùcia sù n'atra scunfìta pēśa da la Dominika Cibulkova in dal Śnar dal 2011 (3-6 0-6). A Hobart la bat prima l'Anna Čakvetadze par 7-6 6-3 e pò la padróna ad cà, l'Alicia Molik, par 6-1 6-0 prima ad patìr un 1-6 3-6 da la cinéśa Shuai Peng. Dòp un prim tùran a Melbourne (3-6 2-6 da la Venus Williams), la tōś part a 'l turnèo ad Pattaya City in Favràr. Chè la bat la Kai-Chen Chang par 4-6 6-2 6-4, l'Ayumi Morita par 2-6 7-5 6-2, la Galina Voskoboeva par 2-6 6-3 6-2 e pò la Roberta Vinci par 6-1 6-4. In finàl però la vèṅ sćiancàda da la Daniela Hantuchová cun al puntéǵ ad 6-0 6-2. A Indian Wells la pèrd a 'l tèrs tùran da la Kim Clijsters, nùmar dū dal mónd, par 3-6 6-2 4-6, a Miami invéci la và a cà subìt sóta i cólp dla Jaroslava Švedova ch'la la spunta par 6-3 5-7 7-6. A Marbella e a Barcelóna la riva in semifinàl pardénd 2-6 1-6 da la Viktoryja Azaranka e 1-6 5-7 da la Lucie Hradecká. In di turnèo più impurtànt dla stagiòṅ in sla tèra rósa la n gh la cava minga a 'ndàr da 'd là da 'l secónd tùran, pardénd da la Francesca Schiavone a Madrid, da la Viktoryja Azaranka a Róma e da la Daniela Hantuchová a 'l Roland Garros. Parcōrs cumpàgn anc in sl'èrba, cun la bulgnéśa ch'la bat la Christina McHale a Birmingham par 7-6 4-6 6-2, la Kiki Bertens a 'S-Hertogenbosch par 7-6 6-1 e la Kaia Kanepi a Wimbledon par 6-1 6-4 prima ad cédar dòp a la Marina Eraković 7-5 4-6 3-6, a la Svetlana Kuznecova 6-3 6-7 1-6 e a la Kateryna Bondarenko 4-6 7-5 2-6. In Luj la riva in di quàrt a Bùdapest e a Palèrum. A Carlsbad e a Cincinnati la céd par dū vòlti incóra a la Shuai Peng ma almànc in Ohio la dà na scòpla a la carta salvàdga Sloane Stephens par 6-1 7-5. A New Haven e a gl'US Open la mét in fila dū prim tùran da la Marija Kirilenko e da la Svetlana Kuznecova. La sèra 'l an pardénd incóra da la Dominika Cibulková a Linz e da la Kaia Kanepi a Mósca, finénd acsè la stagiòṅ da nùmar quartànta-sinc.
Rivàda in dal 2012, dòp quàt'r an, a pâr ch'la rumagnōla la n pòsa briśa dasćiuldàr-as da na puśisiòṅ ch'la vaga da la quarànta a la sinquànta. La taca la stagiòṅ bèṅ, rivànd in di quàrt a Auckland baténd la sò bistiàsa négra, la Yanina Wickmayer, par 4-6 6-1 6-1, par pò pèrdar da la Svetlana Kuznecova par 4-6 3-6. Dòp avér pardû da l'Angelique Kerber a 'l secónd tùran a Hobart, la riva par la prima vòlta in di quàrt anc in un turnèo dal Gran Slam in Austràglia, cedénd par 4-6 4-6 a la nùmar dū dal mónd, la Petra Kvitová. In Favràr la śōga dū turnèo in sla tèra rósa in Mèsic. Al prim 'l è qvél ad Monterrey in dua la riva in semifinàl (4-6 7-6 4-6 da l'ungheréśa Tímea Babos). Al secónd 'l è qvél 'd Acapûlc e lē la vins al tìtul baténd la Roberta Vinci in semifinàl par 6-4 6-1 e pò la Flavia Pennetta in finàl par 5-7 7-6 6-0. In di Stat Unî in sal dûr (Indian Wells e Miami) invéci la và fóra subìt, pardénd da la Vania King e da la Sloane Stephens. In Avrìl la fà suo anc al tìtul ad Barcelóna baténd in di quàrt la Julia Görges par 6-2 6-3, in semifinàl la Carla Suárez Navarro par 6-1 6-2 e in finàl la śluvàca Dominika Cibulková par 6-2 6-2. Cun i duśènt-utànta punt mis in bisàca la gh la cava a dvintàr una dal primi trénta śugadōri dal mónd. Al 5 ad Maǵ la vins al sò tèrs turnèo ad fila a Bùdapest dand la paga a l'Elena Vesnina par 7-5 6-4. La sò sfilaràda ad vìnsiti la s férma a 'l secónd tùran in dal WTA Mandatory ad Madrid (tèra blù) in dua, dòp avér mandâ a cà la Chanelle Scheepers, la patìs un 0-6 1-6 da l'Agnieszka Radwańska. Anc a Róma la fà secónd tùran, lasànd strada a la Samantha Stosur par 3-6 5-7. A la fiṅ 'd Maǵ la và a śugàr a 'l Roland Garros. Dòp avér batû in di prim tùran la Casey Dellacqua 4-6 6-2 6-2 e la Melanie Oudin 6-2 6-3, par la rumagnōla i tàc'n i tùran dûr ma lē la i fà fóra tuti, parténd da l'Ana Ivanović pigàda a la lunga par 1-6 7-5 6-3. In di utàṿ a cróda la tèsta dla Svetlana Kuznecova 6-0 7-5 e pò qvéla dl'Angelique Kerber par 6-3 7-6. Vinsénd cun la tedésca, la Errani la gh la cava finalmènt a bàtar na top déś, un quèl mai sucès in dla sò caréra. Al 7 ad Śugn, baténd par 7-5 1-6 6-3 la Samantha Stosur, la riva in finàl ma lè la céd a la Marija Šarapova par 3-6 2-6. Cun cal sucès lè, la siberiàna la dvènta la nóva nùmar òṅ dal mónd, méntar la Sara la fà al sò ingrès in dal primi déś. A Wimbledon la bulgnéśa la s férma a 'l tèrs tùran ad òpra dla Jaroslava Švedova ma qvél ch'a fà 'rmàgnar l'è al puntéǵ dal prim sét in dua l'itagliàna la n è bòna ad far gnanc un punt, finénd pò cun al pèrdar par 0-6 4-6. Catànd incóra la tèra rósa ad Palèrum la Errani la tórna incóra a vìnsar, 6-1 6-3 in finàl cun la Barbora Záhlavová-Strýcová. In Agóst la sa spòsta in Nordamèrica par śugàr a Montreal e a Cincinnati, rivànd sèmp'r a i utàṿ, pardénd prima da la Na Li 4-6 2-6 e pò da la Venus Williams par 3-6 0-6. A New Haven la riva invéci in semifinàl, dand via via la paga a la Bethanie Mattek-Sands 6-4 7-5, a la Carla Suárez Navarro 6-4 6-3 e a cal grintèṅ dla Marion Bartoli 6-4 6-2. La patìs pò un 1-6 3-6 da la nùmar sinc dal mónd, la Petra Kvitová. La tōś pò part a gl'US Open cuma tèsta ad série nùmar déś. Lung la strada la bat fàcil la spagnōla Garbiñe Muguruza Blanco cun al puntéǵ ad di 6-3 6-7 6-1. A 'l secónd tùran la manda a cà la rusa Vera Duševina asfaltànd-la par 6-1 6-0, e pò la s cumpórta cumpàgn anc cun cl'atra rusa, l'Ol'ga Alekseevna Pučkova, sćiancàda 6-1 6-1. In di utàṿ la manda a cà par la secónda vòlta in un Slam la nùmar siē dal mónd, l'Angelique Kerber, par 7-6 6-3. In semifinàl però la n pōl gnint cun la Serena Williams ch'la vins sèg 6-1 6-2. Cun i nuvsènt punt purtâ a cà, la Sara la dvènta la nùmar sèt dal mónd. In Setémbar, baténd incóra la Marion Bartoli a Tokyo, la riva in di quàrt dal turnèo aśiàtic par pò pèrdar par 6-3 5-7 3-6 da la Nadia Petrova. Chi lē la gh dà anc cóntar dgénd ch'al sò śōg al fà vgnir al lat a i śnòć. A Pechîn la Sara la s fà mâl durànt al prim sét d'l incóntar dal prim tùran cun la Camila Giorgi e la gh'à da bandunàr. In Utóbar la tōś part a i WTA Championships 'd Ìstanbul. Dòp avér pardû cun la Marija Šarapova par 3-6 2-6 e avér vins cun la Samantha Stosur par 6-3 2-6 6-0, par qualificàr-as la gh'arév da bàtar in d'l ùlt'm incóntar la pulàca Agnieszka Radwańska. Dòp tri óri e mèś ad lòta però la céd par 7-6 5-7 4-6, finénd listés 'l an da nùmar siē dal mónd.
La Errani la taca dimóndi mâl la stagiòṅ 2013 in Austràglia in dua la pèrd a 'l secónd tùran a Brisbane da la Daniela Hantuchová par 6-4 1-6 5-7 e in di quàrt a Sydney cóntar la Dominika Cibulková par 2-6 1-6, dòp avér duminâ la Karolína Plíšková 6-1 6-3 e la Marija Kirilenko 6-1 6-1. Incóra pèś la fà a gl'Australian Open parchè la gh pèrd subìt da la Carla Suárez Navarro par 4-6 4-6 in nuànta-sèt minùt ad śōg. La rumagnōla la ś tōś l'arvìnsida sèg baténd-la in di quàrt a Parì (a 'l quèrt) 7-5 4-6 7-5 in un turnèo in dua la riva pò in finàl, amprufitànd-'s anc di bandòṅ in dal prim sét dla Magdaléna Rybáriková e dla Kiki Bertens che però i éran bèla sóta par 0-4 e 0-5. In finàl la Sarita la gh'à da pigàr-as a la Mona Barthel par 5-7 6-7 ma almànc la bat un cólp purtànd-'s a cà al tìtul in dópi cun la Roberta Vinci. Dòp avér śugâ in Fed Cup a Rìmin cónt'r i Stat Unî, in dua la bat fàcil la Jamie Hampton ma la pèrd da la Varvara Lepchenko, la tōś part in Favràr a 'l turnèo ad Doha in dua la riva in di quàrt baténd par 7-5 5-7 6-2 la śluvàca Daniela Hantuchová ma dòp la gh'à da cédar par 2-6 2-6 a la nùmar òṅ dal mónd, la Viktoryja Azaranka. I rìvan par lē pò dū finàli in Dubai e a Acapûlc. In di Emirâ Àrab Unî la bat una a drē a cl'atra la Julia Görges 6-3 4-6 6-4, la Sorana Cîrstea 6-4 6-4, la Nadia Petrova 6-4 0-6 6-3 e la Roberta Vinci 6-3 6-3 par pò pèrdar da la Petra Kvitová par 2-6 6-1 1-6. In Mèsic invéci la mét in riga l'Alexandra Cadanțu 6-3 6-2, l'Eugenie Bouchard 7-6 6-2, la Kiki Bertens 6-4 6-4, l'Alizé Cornet 6-2 6-1 e la Carla Suárez Navarro in d'l ùlt'm incóntar par 6-0 6-4. A Indian Wells e a Miami la pèrd par dū vòlti in di quàrt da la Marija Šarapova in dū partìdi tiràdi, prima par 6-7 2-6 e pò par 5-7 5-7 (chè la gh'à abû anc tri bucìni p'r al sét), ma la s tōś la sudisfasiòṅ ad bàtar dal śugadōri cuma la Marion Bartoli, la Daniela Hantuchová, la Simona Halep (qvésta chè asfaltàda par 6-1 6-0 in quarant'òt minùt) e l'Ana Ivanović. In Avrìl la śōga a Palèrum la semifinàl cóntar la Repùblica céca, nasiòṅ campiòna in carga, cun dū tìtui in bisàca ad fila. In dal prim incóntar la bulgnéśa la bat la Lucie Šafářová in dū sét e pò la mét sóta a 'l inìsi anc la Petra Kvitová, purtànd-'s avànti par 6-2 2-1 ma pò a sa śmòrsa la luś e lē la pèrd ùndas śōg ad fila e la partìda par 6-2 2-6 0-6. Cuma nùmar quàtar dal tablòṅ (e sèt dal mónd) la gh'à 'l dirìt ad saltàr al prim tùran dal turnèo ad Stucàrda. A 'l secónd tùran la pésca la qualificàda, nùmar 104 dal mónd, Bethanie Mattek-Sands. L'americàna la s pòrta a cà al prim sét in na manéra ciàra 6-0 (par l’Errani a s trata acsè dna sfilaràda ad darsèt śōg pardû òṅ a drē a c'l àtar) par pò patìr la reasiòṅ dl'itagliàna ch'la paréśa i cònt 6-4 e pò la gh tōś anc al servìsi a 'l inìsi dal tèrs sét. A cal punt lè a la Mattek a gh tórna però al diav'l adòs e la fà sua la partìta par 6-0 4-6 6-1. A Madrid la Errani la tórna subìt a i sò livèi faghénd dimóndi strada in dal turnèo mandànd a cà l'Urszula Radwańska 6-3 6-1, la Sorana Cîrstea 7-5 2-6 6-4 (in 'n incóntar tirâ sù p'r i cavìi, cun la ruména ch'la piànś a la fiṅ par l'ucaśiòṅ butàda in dal rusc), la Varvara Lepchenko 7-5 6-3 ('l éra sóta 1-4 pēś in dal prim sét) e l'Ekaterina Makarova par 6-4 6-3. In semifinàl l’Errani la partìs bèṅ cun la nùmar òṅ dal mónd Serena Williams purtànd-as in vantàś par 3-1 par pò pèrdar a sò vòlta al servìsi. Dòp avér mancâ la bucìna dal 5-3 par lē, l'americàna la prila la partìta vinsénd-la par 7-5 6-2. Cun i quatarsènt-sinquànta punt dal turnèo spagnōl, la rumagnōla la pasa l'Angelique Kerber a 'l sèst pòst dal ranking WTA. A Róma, dòp un bye, la cata la Christina McHale ch'la la fà sudàr dimóndi prima ad cédar sèg dòp dū óri e sinquànta minùt par 7-5 5-7 6-2. L'itagliàna la dasfrùta pò i bandòṅ dal rusi Marija Kirilenko (in sal 6-3 2-0 par la bulgnéśa) e Marija Šarapova (sénsa gnanc śugàr parchè la gh'iva al mamòṅ) par rivàr in semifinàl cun la Viktoryja Azaranka. La bielurùsa la n gh lasa scamp in dal prim sét duminâ 6-0 e gnanc in dal secónd in dua però la Sara l'éra andàda a sarvìr in sal 5-4 par lē par pò cédar 0-6 5-7. Cun la scunfìta prèst dla Na Li cun la Jelena Janković, la rumagnōla la dvénta la nùmar sinc dal mónd a 'l sò pòst. A la fiṅ 'd Maǵ la Sara la tōś part a 'l Roland Garros in dua la gh'à da diféndar al sò best ranking e la finàla d'l an prima. In di prim tùran la sćiànca l'Arantxa Rus 6-1 6-2, la Julija Putinceva 6-1 6-1 e la Sabine Lisicki 6-0 6-4, avénd anc mancâ 2 bucìni dla partìda in sal 5-2 e servìsi a sò dispuśisiòṅ. In di utàṿ invéci la gh'à da patìr dimóndi prima 'd avér-ag la méj su la Carla Suárez Navarro batùda dòp dū óri e mèś par 5-7 6-4 6-3. In di quàrt, par la prima vòlta dòp vint-i-òt tintatìṿ andâ a vōd, la bat finalmènt na top 5, la nùmar quàtar dal mónd Agnieszka Radwańska par 6-4 7-6. In semifinàl però la patìs n'umiliasiòṅ ad c'l àtar mónd cun la Serena Williams ch'la gh lasa sōl al briśi, sćiancànd-la par 6-0 6-1 in quarànta-siē minùt ad śōg. La bulgnéśa la rèsta listés a 'l nùmar sinc dal mónd parchè la Na Li la và fóra a 'l secónd tùran ad òpra dla Bethanie Mattek-Sands. A Wimbledon però la và fóra subìt (3-6 2-6 da la nùmar ssanta-sinc dal mónd, la Mónica Puig) e l'è custréta a cédar al sò pòst a la cinéśa. A la fiṅ la rumagnōla la fà savér ch'la fà dimóndi fadìga a móv'r-as in si camp in èrba. In Luj la tōś part a 'l turnèo ad Palèrum da tèsta ad série nùmar òṅ, dmandànd na carta salvàdga. In dal prim tùran la fà patìr un pēś 6-0 6-1 a l'americàna Julia Cohen e pò la s ripét baténd 6-3 6-2 la finalìsta d'l an prima sèg, la Barbora Záhlavová-Strýcová. In di quàrt, sóta 3-4 in dal prim sét, l'insfìlsa na sfilaràda ad nóṿ śōg cunsecutìṿ par bàtar la Silvia Soler Espinosa. Dimóndi più difìcil par lē 'l incóntar ad semifinàl in dua la la spunta a fadìga par 6-4 6-4 cun la Klára Zakopalová, pasànd anc da 1-3 a 5-3 in dal secónd sét. In dla finàl la cata la nùmar ùndas dal mónd, la sò cumpàgna ad dópi Roberta Vinci, ch'la gh'à la méj sèg dòp sinc partìdi pardùdi ad fila. La pugléśa la s fà śgranfgnàr i dū break ad vantàś in dal tèrs sèt (cun anc na bucìna p'r al 5-0) prima ad saràr listés cun al puntéǵ ad 6-3 3-6 6-3.
Al sò inìsi dal 2014 'l è da arbgàt: secónd tùr'n a Shenzhen (6-2 6-7 3-6 da la Vania King dòp avér batû a fadìga 7-6 a 'l tèrs la carta salvàdga Saisai Zheng), tèrs tùr'n a Sydney (6-7 3-6 da la Cvetana Pironkova) e prim tur'n a Melbourne in dua la céd in dū sét a la Julia Görges. Dimóndi méj a Parì a 'l quèrt in dua la riva incóra in finàł pardénd da l'Anastasija Pavljučenkova par 6-3 2-6 3-6. A Doha la patìs in di quàrt un pēś 2-6 0-6 da la Simona Halep e pò l'è cl'atra ruména, la Sorana Cîrstea, a bat'r-la subìt in Dubai. A Indian Wells e a Miami la riva a 'l tèrs tùr'n in dua la céd a l'Eugenie Bouchard e a l'Ekaterina Makarova. La rumagnōla la riva pò in di quàrt a Charleston in dua la pèrd par 6-4 2-6 1-6 da la śōvna śvisra Belinda Bencic. Cum al sòlit la tèra rósa la gh pòrta dimóndi furtùna parchè la riva in semifinàł a Stucàrda e in finàł a Róma dand la paga a la Chanelle Scheepers par 7-5 6-3, a l'Ekaterina Makarova par 6-2 6-3, a la Petra Cetkovská par 6-4 7-6, a la Na Li (nùmar dū dal mónd) par 6-3 4-6 6-2 e a la Jelena Janković par 6-3 7-5 ma pò la s fà mâł a la còsa cóntar la Serena Williams in sal puntéǵ ad 3-4. Par psēr śugàr la finàł ad dópi più tard, sprand ch'la gamba la gh faga manc mâł, la riva fiṅ in fónd pardénd 3-6 0-6. A 'l Roland Garros la riva in di quàrt in dua la pèrd par 2-6 2-6 su 'n camp mój e pēś cun l'Andrea Petković batùda tri stmani prima a Madrid. In sl'èrba ingléśa la pèrd subìt a Eastbourne cun la Lauren Davis e a Wimbledon cun la Caroline Garcia par 6-2 6-7 5-7 butànd in dal rusc un match point. Chè almànc la vins cun la Roberta Vinci al turnèo ad dópi fagénd acsè al “Career Grand Slam”. La tórna a śugàr in sla tèra ad Bad Gastein in Luj ma la pèrd in semifinàł da la bumbardéra Shelby Rogers, incóra na vòlta su 'n camp pēś in dua la fà fadìga a śliciàr bèṅ. Fóra da 'l primi déś dal mónd, la Errani la pèrd par dū vòlti in Agóst da la Sabine Lisicki a Montreal e a Cincinnati. A la fiṅ dal méś la bat la Venus Williams a gl'US Open par 6-0 0-6 7-6 e pò anc la Mirjana Lučić-Baroni par 6-3 2-6 6-0 rivànd acsè in di quàrt in dua però la vèṅ spasàda via da la danéśa Caroline Wozniacki ch'la gh lasa sōl un śōg. La finìs mâł 'l an pardénd pò tri di quàtar incónt'r aśiàtic śugâ.
Sucès in dópi
In dópi la tenìsta bulgnéśa l'è stata bòna ad vìnsar vint-quàtar tìtui, dagnóra tut cun la sò amìga la Roberta Vinci. Sèg l'à anc purtâ a cà tut i quàtar tìtui dal Gran Slam fra 'l 2002 e 'l 2004 faghénd qvél ch'a s ciàma “Career Grand Slam”[1].
Finàli in di Gran Slam
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Wimbledon, Errani e Vinci in dla stòria c'n al surìś: "Career slam, ag bèl lavōr!" oktennis.it, 5 ad Luj dal 2014


text:
Colgiàt
Colgiàt (Colsàt in Bergamasch standard; Colzate in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Seriana.
El g'ha 'na popolasiù de 1 668 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 6,7 km² e 'na densità de popolasiù de 249 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Casnìch, Góren, Onéda e Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Colgiàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sester Levànt
Sester Levànt (Sestri Levante in italian, Sèstri in ligur) l'è ün cumün de 18 682 abitant in de la Liguria, Pruvincia de Genua. Per la sò particulàar pusiziùn geografica l'è ciamàa "la cità dij düü mar".
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sester la se tröva in de la Rivera de Levànt e l'è vüna dij cità pussee a uriént del Tigùli. L'è fàda sü in sü la piana furmàda in dij ànn dal turént Gròmul, cunter al prumuntòri ciamàa "Isula", che l'è tacàa a la teraferma da 'na striscia de tèra che partìss la "Baia dij Fàvul" (inscì ciamàda perchè chì gh'ha vissüü Hans Christian Andersen in del 1835) da la "Baia del Silenzi".
El center storich el se tröva tra i dò baij e la striscia de tèra; la part pussee muderna la se gh'ha svilupàda in sü la piana del Gròmul.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sester l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità l'è stàda fundàda dai Ligur, ciamàa anca "Tigùli" (da chì el nòmm de quèla zona), cumè anca i olter paes del teritòri.
Ün temp Sester l'era fàa sü sunt ün isulòt, quèl che incöö l'è diventàa ün prumuntòri. La striscia de tèra che incoeu culega 'l prumuntòri a la piana el se gh'ha fàa sü cunt i depòset dij turént Gromul e Petròni e cunt l'aziùn del mar.
Sester l'era cugnusüda in de l'età dij Rumàn cunt el nòmm de Segesta Tigulliorum u dumà Segeste. In 'sta epuca chì l'è diventàda ün impurtant center de cumerci marìtim: vist che l'era arent ai stràdi che purtàven al Pass del Bracch e al Col de Velva, i merci rivàven al port e nàven in dij vàl Petròni, Gravéja, Vara e in de la Lunigiana; in pü, i materij prìmm rivàven daij zoni interni fin a Sester sèmper sü 'sti stràdi chì.
Sester l'è stada citàda in del "Diploma de Berengàri" del 909, quand l'è stàda dàda a la Basilica de San Giuàn de Pavia; dopu l'è stàda dàda a l'Abazìa de San Culumbàn de Bobi.
In del Mediuef la cità la gh'ha cuminciàa a svilupàss in de la piana.
In del 1133 i Fiesch de Lavagna gh'hànn pruvàa a ciapà Sester, ma la Republica Ligura l'è reusìda a batij e gh'ha metüü el burgh sòt la sò pruteziùn militàar e pulìtica in de l'ànn dopu.
In del 1145 l'è stàda ciapàda da l'Abazia de San Culumbàn la part pussee vôlta del teritòri, che l'è stàda trasfurmàda int ün castèll da Genua.
I naf de Pisa gh'hànn tacàa 'l Tigùli in del 1170, ma, cumè anca olter paes de la zona, Sester gh'ha minga cedüü aij atàcch dij Pisàn e la se gh'ha salvàda. In del 1172 i famìli Malaspina e Fiesch s'hin metüü insèma e gh'hànn ucupàa Sester al post dij Genués. In del 1212 gh'hànn creàa la "Pudesteria de Sester Levànt".
In del 1327 el Sciur de Lucca Castruccio Castracani gh'ha pruàa a ciapà el burgh, ma l'è minga stàa bun; al cuntrari, l'ucupaziùn l'è nàda a bun fin per i Viscunt de Milàn in del 1365. Venezia gh'ha pruàa a ciapà Sester in del 1432, ma anca lée l'è minga stàda buna.
Sester, cumè anca olter burgh del Tigùli, l'è stàda sachegiàda daj Turch in del 1542 e daj Saracén in del 1607.
Quand gh'èra Napuleun, Sester l'èra stàda metüda in del Dipartimént dij Apenìn. Dopu el Cungress de Viena del 1815 l'è pasàda al Règn de Sardegna e, in del 1861 l'è nàda a fà part del Règn d'Italia.
Sìmbul[Modifega | modifica 'l sorgent]
Stèma[Modifega | modifica 'l sorgent]
El stèma de Sester Levànt gh'ha sü ün isula ruciùsa cunt sü düü tur merlàdi sü sfund azur; sura la gh'è 'na curuna e sot ram de querc e de ulif.
Gunfalùn[Modifega | modifica 'l sorgent]
El gunfalùn l'è azur, urlàa de or, e gh'ha in mèz el stèma del cumün.
Munument e olter sitt interessànt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gesi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Santa Maria de Nazareth[Modifega | modifica 'l sorgent]
La gesa l'è stàda fàda sü tra'l 1604 e'l 1616 da l'architet Gio. Batta Carbone cumè nööva gesa paruchiàal, dopu che gh'han sistemàa'l culegament tra l'Isula e la piana. Fin al 1957 l'è stàda co-catedràal de la diocesi de Brügnàa; dopu Sester l'è pasàdaa la diocesi de Chiavari.
La faciàda, de stil neoclassich, prugetàda da Giambattista Prato, l'è del 1837-1840. Denter gh'hin teli de l'età barocca e'na Pietà de lègn de Anton Maria Maragliano.
San Nicolò de l'Isula[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è la gesa pussee vègia de Sester: l'è stàda fàda sü in del 1151 in de la part ciamàda Isula. Fin al XVII secul l'è stàda la paruchiàal de Sester (incöö l'è Santa Maria de Nazareth).
El prìmm edifizi l'èra de stil rumanich, ma in del XV secul l'è stàa fàa sü de nööf in stil barocch. Il campanìl, cul tec piramidàal, gh'ha finèster a bìfuri. Denter l'è de stil gotich e gh'ha trè navàdi.
San Stèven del Punt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Anca se i primi nutizi hin del XI secul, 'sta gesa chì l'è stàda fàda sü del tücc in del XVIII secul; dopu l'è stàda ingrandìda, gh'han fàa sü'l Batisteri, ün nööf paviment de marm e i decuraziùn sü la faciàda, in duvè gh'han anca metüü sü la statua de San Stèven.
Denter gh'ha trè navàdi e trìi altàar (quèl in mèzz de San Stèven, i olter düü de la Madòna del Càrmen e de San Giusèpp); la navàda de mèzz la finìss cunt üna granda abside.
Sant'Antòni[Modifega | modifica 'l sorgent]
La gesa cumè l'è adèss l'è dij ànn Sesanta del XX secul, ma 'na vòlta gh'èren in quel sitt olter gesi.
A l'inìzi gh'èra 'n oratòri dedicàa a Giuànn Evangelista e Antòni, ma in del 1647 i fràa gh'han fàa sü 'na nööva gesa. In del 1948 l'è diventàda gesa paruchiàal.
Gesa de l'Imaculàda[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fàda sü arent la Baia del Silenzi, l'è 'na gesa del 1688 de stil mediuevàal cunt la faciàda che la gh'ha i strìss bianch e negher urizuntaj. Arent gh'è'l cunvent dij Capucìn.
Denter gh'è 'na statua de lègn de l'Imaculàda del XVIII secul metüda in sü l'altàar magiùr, 'na pitüra de Domenico Fiasella cunt sü'l Miràcul de Sant'Antòni de Padua e'na tela, semper de l'istess pitùr, cunt sü San Felìs de Cantalìs che ciàpa'l Bambinèl da la Madòna.
Gesa de l'Istitüt dij Suori Maestri Pij[Modifega | modifica 'l sorgent]
Üna vòlta l'èra la gesa dij Suori Turchini, rivàde a Sester in del 1658 e che l'han fàda sü sübit dopu. La gesa l'è stada fàda sü nööva ün frach de vòlt, ma in del 1798 l'è stàda abandunàda per la sò supresiùn, vörüda da Napoleun Bunapart.
Dal 1829 hin denter i Suori de la Presentaziùn.
San Peder in Cadènn[Modifega | modifica 'l sorgent]
La gesa, del 1640, la se tröva in del center storich, in vich Macelli, cunt arent ün cunvent dij Capucìn. Cunt la sistemaziùn de la cità el sitt el diventava minga isulàa assee, alura i Fràa gh'hànn dàa la gesa ai Prevet de San Peder in Cadènn in del 1686 e hin andàa in ün olter sitt.
In dij ànn la gesa l'è stàda sistemàda e ingrandìda pussee vòlt, anca perchè gh'ha avüü ün frach de dànn dopu l'arivi de Napuleun Bunapart e dopu che l'è s-ciupàda 'na bumba in d'ün edifizi arent in del 1951.
San Bartulumeu de la Ginestra[Modifega | modifica 'l sorgent]
La gesa la se tröva in del sitt cunt l'istess nomm e l'è anca cugnusüda cumè gesa de la Madòna del Sucurs dopu'l 1750. La gesa cumè l'è adèss l'è del 1838.
Oltri gesi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- San Giàchem in Loto, del 1540
- Santa Vitoria in Lobiöla, fundàda daj Fràa Culumbaniàn in del XI secul in de la fraziùn Lobiöla
- San Bernàrd dij Cassini, del 1151 ma fàda sü de nööf in del 1636
- San Paul in Pila, cunsacràda el 26 utuber 1980
- Santa Margherìda in Fossalupara, che ün temp la se trövava in duvè che incöö gh'è 'l cimiteri de Fossalupara e che l'è stàda tràda a bass in del 1739, cunsacràda el 27 agust 1958
- Cunvent de l'Anunciàda, del XV secul, diventàda dopu 'na culonia marina e che incöö l'è 'n sitt in duvè fànn cunferenzi culturaj
- Santa Caterina, del 1578 e tràda a bass daj bumbardament in del 1944.
Palàzz[Modifega | modifica 'l sorgent]
Palàzz Durazzo Pallavicini[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fàa sü in del XVII secul, incöö l'è el sitt in duvè gh'è la Casa Cumünàal. El se tröva in de la piazza Matteotti, in del burgh mediuevàal de Sester, arent la gesa de Santa Maria de Nazareth.
In de la Sala del Cunsìli Cumünàal,al segund pian, gh'è 'na pitüra de Francesco Bassano de l'Aduraziùn dij Màag.
Palàzz Cattaneo de la Volta[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è 'n palàzz del XVII secul e gh'ha 'na capelèta del XVIII secul.
Denter gh'hin dij nicchi in dij pilaster de la cupola, cunt in cima ün lanternìn cunt sü i statui dij sant Ana, Giuachìn, Elisabèta e Giusèpp cunt el Bambinèl.
Oltri palàzz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Palàzz Fascie Rossi, in duvè incöö gh'è la Bibliuteca
- Vila Sertorio
- Vila Rimassa
- Vila Serlupi d'Ongran
- Vila Balbi
- Vila Gualino, incöö "Hotel dei Castelli"
- Castel Gandolfo
Castèll[Modifega | modifica 'l sorgent]
Arent a l'Isula, in duvè che incöö gh'è 'l parch de l'Hotel dei Castelli, gh'èra ün castèll fàa sü in del 1145 da la Republica Ligura. In del 1440 l'è stàda in part fàda sü de nööf e in del 1810 l'è diventàa 'n cimiteri. L'è stàa tràa a bass del tücc in de l'inizi del XX secul.
Tra'l 1925 e'l 1928 han fàa sü i "Castèll Gualino", vili de stil mediuevàal che incöö hin albergh.
Purtàj[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del center storich de Sester gh'hin ün frach de purtàj de ardesia del XIV secul, in particulàar in de la via XXV Aprìl, ciamàda anca "caruggio", la strada pussee impurtant de la zona vègia.
Pinacotechi[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de la Pinacoteca Rizzi gh'hin quader de pitùr dij Fiandri e'n frach de ceramichi lìguri.
Persunàgg famùs[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nasüü e uriginàri de Sester[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Luigi Lambruschini (1776-1854), Cardinal Segretari de Stàat
- Giovanni Descalzo (1902-1951), pueta: la Baia del Silenzi, el gulf ad est de Sester, le stàda ciamàda inscì da lüü
- Giorgio Bo (1905-1980), pulitich e minister
- Carlo Bo (1911-2001), critich leterari
- Ferdinando Lambruschini (1911-1981), arcivescuf de Perugia
- Eraldo Fico (1915-1959), partigiàn ciamàa cunt el nòmm de bataja "Virgola"
- Fosco Becattini (1925), calciadùr
- Mino Bozzano (1933-2008), pugil
- Renzo Uzzecchini (1935), calciadùr e alenadùr
- Bruno Baveni (1939), calciadùr
- Ermes Paterlini (1947), calciadùr
- Claudio Agnetti (1950), calciadùr
- Silvino Chiappara (1954), calciadùr
- Andrea De Marco (1973), nasüü a Genua ma uriginàri de Sester, àrbiter de balùn e imprenditùr
- Aldo Traversaro (1948), nasüü a Chiavari ma uriginàri de Sester, pugil
- Samuele Podestà (1976), giugadùr de balacanèster
- Rodolfo Benevento (1943-1991), matematich
- Marcello Rezzano (1929), pitùr
- Vincenzo Gueglio (1946), scritùr, editùr e sagista
- Giovanni Magnelli (1910-1994), inventùr de la "Barcarolata" e promotùr del "Premi Andersen"
Ligàa a Sester[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Hans Christian Andersen (1805-1875), scritùr e pueta danes: la Baia dij Fàvul, a ucident, la gh'ha 'stu nòmm in sò regord
- Dina Bellotti (Alessandria 1911 - Roma 2003), pitrìs. La stava de cà a Sester, che la gh'ha dedicàa 'na piazèta
- George Gordon Byron, pueta ingles
- Mary Wollstonecraft Shelley scritrìs inglesa
- Emanuele Narducci, latinista, cuurdinadùr del Centro di Studi sulla Fortuna dell'Antico de Sester Levànt
- Alberto Grilli, latinista, cunsulent del Centro di Studi sulla Fortuna dell'Antico de Sester Levànt
Manifestaziùn[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Fera de San Giusèpp, a marz, cunt ün esposiziùn de fiùr e pianti
- Festival del Blues e del Soul, il 1 magg
- Premi Andersen, a la fin de magg; l'è 'n premi leteràri de lìber per bagaj
- Pàli marinàar del Tigùli, che la se tègn tra i Cumün de Santa Margherita Ligur, San Michee de Pagana, Rapàll, Zuaj, Chiavari, Lavagna e Sester Levànt in del mar innanz a 'sti sitt chì a rutaziùn in ciascün ànn tra lüj e agust
- Bagnun, la penultima setimana de lüj in de la spiàgia urientàal de Riva Trigùs; a tücc i dànn i sardi in del brudètt in sül biscott de pan
- Barcarolata, l'ultima dumenega de lüj; l'è 'na sfilàda de barchi in de la Baia del Silenzi, cunt ün premi per la barca pussee mej adubàda
- Festa de la Madòna del Càrmen, in lüj; i fànn 'na prucesiùn cunt dij grand crucifìss e 'na statua de la Madòna, adubàda cunt l'üga fàda madurà prima del temp
- Fera de San Stèven, el 26 dicember.
Ecunumia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sester Levànt la vif per la magiùr part de turism. L'è svilupàa 'l setùr balneàr, che'l pò fà cunt sü düü spiàgi e 'na sculièra tipica dij sitt lìgur.
Üna vòlta l'ecunumia la se fundava sü la custruziùn dij "leudi", barchi a vela latina; incöö gh'è 'na barca del gener in de la spiàgia dij Balin, in de la Baia dij Fàvul.
A Riva Trigùs gh'è la fàbrica de naf de la "Fincantieri", che la fà naf de guèra; dopu 'n mument de crisi, incöö l'è anca anò in funziùn.
Trasport[Modifega | modifica 'l sorgent]
Stràdi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sester Levànt l'è sü la Via Aurelia, Strada Pruvinciàal (üna vòlta Statàal) 1; in pü gh'è anca 'na surtìda de l'Autostrada A12 Genua-Rusignàn.
Feruvij[Modifega | modifica 'l sorgent]
La staziùn de Sester Levànt la se tröva in sü la linea Genua-Pisa; anca la sò fraziùn Riva Trigùs la gh'ha 'na staziùn in sü l'istessa linea.
Gemelàgg[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sester Levànt l'è gemelàda cunt la cità francesa de Dole dal 1983; la fraziùn de Riva Trigùs l'è gemelàda dal 2002 cunt Santa Cruz, in dij Stat Ünii.
Sport[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Sester Levànt giùghen i squadri "Unione Sportiva Sestri Levante" (balùn, serie D) e "Centro Basket Sestri Levante" (balacanèster).
Olter prugètt[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Eculugia
L'eculugia a l'è una scénza ca la stüdia i relazziun ca g'inn tra i urganism e ul sò munt inturn e tra i diferent urganism tra de lur; a l'è una bròca de la biulugia. Ul cuncètt de bas dii stüdi eculògich al sa ciama ecusistéma, c'al cumprent la cumünità biulògica (biucenuus), ul sitt fìsich indue a vívenn e i relazziun ca g'hinn tra lur, cumpagn dal traspòrt de matéria e de energía.
L'eculugìa a l'è una scénza mültidisciplinar, ca la ciapa cuncètt e mecanism da i ólter scenz cumpagn de la fìsica, la chìmica, uviament la biulugia, la geulugia. La paròla eculugìa l'è stada creàda in del 1866 da l'Ernst Hackel, ca l'à ciapaa i paròll greech oιkoς (oikos, cà) e λόYoς (logos, discuurs). In dii ültimm trent'ann la paròla eculugìa l'è stada duperàda de spèss per dii muvimeent (ciamaa eculugist) ca g'erenn per ubietiif un puu de cuntròl in matéria de ambient, suratütt cunt i guvèrn a tütt i livèj (varda per esémpi Greenpeace u WWF); püssee in general, in di chí ültim ann generalment la gent la sa scunfunt de spèss tra eculugìa e ambient, ch'inn no la stèssa ròba.