text:
George Berkeley
Ol George Berkeley (Dysert, 12 mars 1685; Oxford 14 zenér 1753) a l'è stàcc ol pensadùr piö importàt a leèl anglosassone del Setsènt che, impegnàt in prema persona cuntra ol materialismo e l'ateismo e cuntra i libèr pensadùr, l'à tràcc in pé 'na dutréna uriginala féss, idealistéga e che la varda al Platù.
Biografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassìt in Irlanda indel 1685, de religiù anglicana, l' istüdìa a Düblì, doe pò l' à 'nsegnàt inféna al 1713, an che el vèd pò la fì de la prema laborassiù de la sò filoseféa, che l'è ducümentàda prensepalmét in trì scrécc de sto tép ché: Sagio sö 'na teoréa nöa de la isiù (1709), Tratàt in sö i prénsepe de la cugnussénsia ümana (1710), Ciciarade in tra l'Hylas e ol Filonous (1713); ol Berkeley al trà di righe bele ciare zamò co ste spissigade de zuèn.
Dopo sèrte agn dedegàcc a di laùr püblègh a Lundra e in zìr a strösa per l'Öropa, ol Berkeley al manda in stampa ol tratat in latì "De motu" (1721) doe gh' i a càssa là a i dutrene del Newton. L'è prope adess che al Berkeley ghe salta 'n mét de fundà ü colegio a i Bermüde per invià là i Nativ 'meregànegh; la sò idea de lü l'è tegnida sö de la persüasiù che la Bretagna Granda e l' Öropa intrega i era 'dré a scadì moralmèt, dóca meava guadegnaga a siiltà e religiù i forse nöe di zécc zuegn.
Issé indel 1729 ol Berkeley al va là in 'Merega, e 'ntat che 'l spiciaa i sólcc ch' i gh' ia stacc 'mprometicc d'ol parlamét bretanegh, a'l gh' è stacc adré a la campagna e l' à tracc insema i ciciarade de l'Alcifrù doe ghe teca zo la marsena a i dutrene di liber pensadur.
L'óvra la vé föra a Lundra indel 1732, dopo che ol filosef l' ia stacc buserat del parlamét che ghe n'à mandat là gnà ü, e issé gh'è tocat de turnà in Irlanda. Indel 1734 al vé nüminat vescov de Cloyne in Irlanda, e 'ntat che l'è lé in de sta sità l' istüdìa i platonegh andigh e moderni; e ol scrìt che a ' l vé fò indel 1744 e che 'l parla de 'na «cadena de riflessiù e de resérche filosofeghe sö i vertü de l' aqua de catràm» l'öbedes prope debù a di persüasiù ligade al platonismo. A 'l dìs defat che l' aqua de catràm, dovrada a brondò di Nativ 'mereganegh per cürà i malatee, la gh' à ü potére special che a' l ghe ria de Dio per mès de l' etere. In di ültem tép de la sò eta a'l va a sta de cà a Oxford doe 'l mör indel 1753.
Pensér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'enderéss de pensér che ol Berkeley a 'l 'brassa fin de zuen l'è ligat a la cunvinsiù che «la caüsa de töcc i laur materiai a l'è domà Dio» e doca «l' interesas di caüse segonde a l'è töt tép strasat». Dio l'è inviamét sensa fì che a'l ghe rüga det söbet indel mónd di fenomeni; i caüse segonde i ghe serviss a ü bel negót a Dio che a 'l se met in mostra diretamét co la realtà. Se però l' inviamét diì a 'l mena a tö zo valur de sostansa a i realtà del mónd, chesto el var miga per i spirècc fenicc che, acassibé in manera sótordenada rispèt a Dio, a i gh' à pò a lur inviamét e desidére.
Domà Dio e i spirècc fenicc a i è sènter de atiità; al cuntrare la natüra l'è pasìa e la gh' è perchè l' è ol tèrmen de l' atiità diina, i fenomeni e i fati natürai, prope perchè tèrmen de l' atiità diina, a i rend pasìv pò a 'l sentimét di omègn. In di sò scrécc de lü, ol Berkeley, a 'l ciariss i pucc cardinài de 'sto sistema de 'ntind la realtà che 'l ghe dà a met insema ü ciàr ategiamént religiùs e öna considerassiù sèntefega di fenomeni.
Ol prìm pónt a l'è chel che salta fò indela resérca sö la teorea de la isiù; «la mè idéa de mé, a l' iscriv ol Berkeley, l'è de spigà cumè che 'm fa nóter ed, co i öcc, distansa, grandessa e posissiù di laur»; distansa, grandessa e posissiù di laur i è domà ü vergót di tancc caratèr piö importancc del mónd de fò, i è sertedüne di face piö considerevole de chela realtà de fò e libera che a 's cred la ghe sées in di laur föra de nóter. Moral, la nosta percessiù de la distansa l'è fada issé:
- «Quan che notèr a 'm ghe arda co töcc e dù i öcc a ü laur apröv, a segond che lü a 'l se vesina o che 'l se slontana de notèr, notèr a 'm cambia la disposissiù di öcc, indel tö zó o cress sö ol spasse in tra i burline, 'sta disposissiù o müimét di öcc la se compagna viadré a ü sentì e l'è lü che 'l ghe da al servèl l'idéa de 'na distansa piö o meno granda»;
- «pö ü laur sistemat a öna sèrta distansa de l' öcc, che la larghessa di burline l'è con lé in d'ü rapòrt che 'l dis vergót, quand che a 'l vé isinat, l'è piö tat ciàr , e co piö a 'l vé derènt, piö la sò figüra l'è miga ciàra; dezà che se ed che a'l capita issé töte i ólte, a 's pöl pensà che 'l ghe sées ü ligam üsüàl in tra i tancc basèi de miga ed ciàr e de distansa, de manera che ol miga ed ciàr piö grand a'l ciame sèmper la distansa piö pisséna e ol miga ed ciàr piö pissén la distansa piö granda d'ol laur»;
- «tèrs pónt, quand che ü laur l'è de lontà e pò dopo a'l vé derènt a l' öcc, a'm pöl miga impedìga, almànch per ü petinì de tép, che la figüra la deènte miga ciàra e chèsto con de 'na sèrta tensiù de l' öcc; e alura 'sto sentì a 'l se cambia dét con chèl del ved mia tat ciàr indel ötà la crapa a zödegà la distansa d' ol laur, che l'è zödegat tat piö isì quat piö l'è granda la fadiga o la tensiù de l' öcc per rià a èdega ciàr>>.
Segónd ol Berkeley, chèl che 'l cünta l'è che:«gna ü di tacc cas ch' i ghe öta a fas l' idéa de distansa a ' l gh 'à, per natüra, di ligam che s' vöia co la distansa; 'sti cas a i è bù de cöntaga sö i basei de la distansa domà perchè la maléssia gh 'i à facc ved ligacc a i basei stèss». Dóca la percessiù de la distansa l' è miga ligada a öna distansa ira e la ghe fa mia de spècc; sichè gnà la percessiù de la distansa a 'm ghe da ol permèss de zürà sö öna distansa ira.
Ol Cartesio e ol Galilei a i gh'ìa riacc a la distinsiù di qualità ogetìe e sogetìe di laur pròpe co l' insest söl fat che sertedüne nòste percessiù i è miga ligade a öna realtà stèssa e corispondénta; ma 'ntàt che ol Cartesio e ol Galilei a i ghe rìa a chèsta conclüsiù col parlà de la natüra ciàra e quantitatìa o qualitatìa e miga ciàra di idée. Ol Berkeley a' l ghe rìa al stèss resöltàt co l' analés psicologega del cognóss; pò a lé la fa ed che aspècc importàncc de la percessiù del mónd de fò i ciama pròpe mia ü ligam col mónd de fò, ma i è ligade a di fùrme de atiìtà dol sogèt. Issé l' è francada la premèssa per l' imaterialìsmo d' ol Berkeley, var a dì per la negassiù de l' esistènsa d' öna sostànsa materiàl, che la té sö i facc che a 's dìs ess de fò.
I ogècc de la cognossènsa de l'òmen i è, a 'l dis amò ol Berkeley, o idèe stampade adèss in di sèns o idée percepide co 'l fa atensiù a i emossiù o a i acc d' ol sérvel, o pò a idée trade insèma de la memória e da l' imaginassiù söl teré di idèe risiìde indele dò fòze spigade prima.In piö di idée «a 'l gh' è pò ergót che 'l cognóss o 'l ricév chèle idèe e a 'l ghe fà adré di acc; chèst éser che 'l ricév e che 'l fà l'è ol mé; ol mé a l'è pròpe ü laùr del töt diferènt de töte i idée e i idée a i è in d' ol mé; var a dì i è risiìde; defat l'esistensa de 'n idéa la stà indel véss risiìda: esse est percipi».
Teoréa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dóca, mia domà i nòscc pensér e i nòscc sentimécc e i idée de l' imaginassiù i pö mia èssega sènsa la mét, ma chèsto a'l var pò a per i sensassiù: :«dise che ol taól che dovre per scrìv a 'l gh' è, var a dì che a 'l vede e a 'l toche; e se mé födèss fò del mè stöde diserèss che 'l gh' è: issè 'ntinde dì che pöderess percepél se mé födèss indel mè stöde, o mèi che 'l gh 'è quach otèr spirèt che 'l percepéss adèss; a'l gh 'ìa ün udùr, var a dì l' ìa sintìt; a 'l gh ' ìa ü sun, var a dì l' ìa ödìt; a 'l gh' ìa ü culùr o öna fórma e l' ìa ésta co i öcc o tocada co i mà; ecola, töt chèl che 's pöl intìnd co espressiù del zèner»; dóca a l'è «del töt incomprensìbel chèl che 'l se dìs de l' esistènsa sènsa fal di laùr ch ' i pensa mia, e sènsa gnach ü riferimét al fat ch 'i è percepécc; l' esse di laùr l' è ü percipi e l' è mia possebèl ch 'i pöde ìga üna quach esistènsa che se öl fò di có o di laùr inteligéncc ch 'i a percepéss».
Dóca, se notèr a 'm pénsa che di ogècc sensebél a i ghe seès sènsa besògn de ess percepécc, l' è fòrbe perchè notèr a 'm fà òvra de astrassiù che la deslìga la sò esistènsa dal sò èss percepécc; ma per ol Berkeley la teoréa del Locke de l' astrassiù l' è falàda; töte i nòste idée a i gh 'è pròpe debù e i è singóle; mé pöde mia ìga l' idèa o represantassiù de ü triangól che 'l seès gnach co i bande töte compàgne (equilatéro)o gnà co dù bande compàgne e üna dièrsa (isoscéle) o gnà co i trì bande töte dièrse (scaléno); ògne idèa l'è chèla particolàr idèa che l'è; notèr a 'm dìs che ön' idèa l'è zeneràl quan che 'm ciàpa ön' idèa particolàr e 'm la dovra per vardaga a töte i idée compàgne; dóca a 'm pöl mia fàs l' idéa de öna percessiù che la cömbase mia co i tate impressiù di sènsi: >. Móral, > La dutréna l' è confermàda di contradissiù ch 'i se nìa dét sia indela distinsiù tra qualità prìmare e segóndare, sia indela concessiù de la sóstansa materiàl. I idée di culùr, di saùr, di sùn etc..., i dìs i sostegnidùr de la distinsiù di qualità primàre e segóndare, a i rispècia mia di laùr ch 'i gh ' è fò del có; ma i idée de estensiù, de fórma, de muimét i rispècia di laùr ch' i gh 'è indela matéria. Ma mé pöde mia, a 'l dìs ol Berkeley >. Quat a l' idéa corént de la sostànsa materiàl, ol Berkeley a'l ciàma : >,  >. Del rèst, >. Netàt ol terè da la matéria , notèr a 'm gh 'à de fà üna distinsiù importànt fess tra i nòste idèe; sertedüne i è ligade pròpe debù a la fantàsia e i pöl vèss dessedade e cambiade come se öl; ma  >. I idée del séns i è mia domà piö fòrcc de chèle de l' imaginassiù; lùre a i gh 'à pò > e i dà lögh a >i bèle mage de chèsta cadèna, a 'l fenèss ol Berkeley, a i fà èd deperlùre ol saì e la bontà diìna, defàt i rególe fìsse, i möd dovràcc de la Mét, che notèr a' m ghe s'è ligàcc, per daga i idée del séns, a i se ciàma lége de natüra; e notèr m' i a impàra co la 'speriènsa che la ghe dìs che chèste o chèle idée a i se compàgna viadré con chèste o chèle oltre, indel córs normàl di laùr, chèsto a 'l ghe dà öna sèrta capassità de preisiù , che la ghe mèt in cas de regolà i nòscc acc a segónd di ocorènse de la eta; sènsa chèsta capassità a 'm sarèss sèmper in imbaràss e 'm pödarèss mai saì come dovrà i laùr che 's völ, che ol mangià a l' impienéss, che ol sónch a 'l póssa, che 'l fögh a 'l rescólda, che sómnà con furma l' è l' önègh sistèma per regòi ol gré ol mìs de zögn, in zeneràl che chèscc e chèscc mèssi i pórta a ìga 'sti resöltàcc, töt chèst notèr a 'm la sà mia perchè a 'm descovrìss ü quach lìgàm nesessare in tra i nòste idée, ma domà perchè 'm ghe stà atécc tat fess a i lege de natüra, che sènsa de lùre a 'm sarèss töcc mai sèrte de nigót e confüs, e ün omèn a 'l savarèss mia se fà indela eta de töcc i dé mèi de 'n s-cetì 'pena nassìt.
Dóca l' intensiù d' ol Berkeley l' è mia chèla de töga vià realtà a la natüra: >; l'önegh laùr che se dìs che 'l gh 'è mia l' è chèl  >; issé ghe se fà mia dispèt a l' ümanità, che la se n' incorzerà gnach del mancà de la sostànsa materiàl; e specialmét ghe se tö vià a l'ateo öna giöstificassiù >. Indel insèma i dutréne d' ol Berkeley a i è derécc a chèle d' ol Malebranche, ma al contràre de lü, ol Berkeley a 'l dìs che pò a i spirècc fenìcc i è atìv, issè come l'è atìv Dio, fossura, intat che ol Malebranche a 'l se möv dét indel cap del rassionalismo matematègh, ol Berkeley a'l rèsta ligàt a öna cognossènsa del reàl fondàda sö l' esperiènsa.
Sénsia e religiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Berkeley a 'l se ciàma se la sò concessiù idealistèga la scasse >e la ghe rüghe sö i ....(bösèche?)a > el fòrbe mia ìra che töcc i pass inacc fa de la sénsia i partéss del crèd che la ghe seès debù la sostànsa corporéa o matéria?  >. La sénsia de la natüra però la pöl piö, segónd ol Berkeley, distinguì fra tacc caratèr ch 'i tè sö ol mónd, de considerà obietiv, e di oltèr dati sensebèi de sbiótà, per fà saltà fò giöstomènta a ün ordenamét matematègh de la realtà; töt ol sensebèl e persepebèl l'è, adèss, de tegnéss per ugetìv issé cumè töt l' ubietiv l' è tal a l' istèss titól e a l' istèss leèl. Ol mónd fisègh a ' l vé issé svödat de la sostàssa, var a dì deleguat fò in di sò tacc elemènt sensebèi, töcc particular e mia metìcc insèma in sènter reai fèrmi; l' üniù di fenomèni l' è piö consideràda cumè determinada di sostasse, dóca de sostègni sconosicc; Lè la se risòlv, zà, in di sèmpe  > ligàcc in tra de lùr de l' ordèn stèss che 'l paregia pò a i fenoméni indela 'speriénsia. Ol mónd de la sénsia a 'l pèrd issé töcc i caratèr de sostassialità, de necesità, de 'solütèssa; la sénsia stèssa la rìa a èss üna sèmpe preisiù de chèl che 'l sarà, ligada a i tacc cas doe m' à tocàt con mà che a ü fenoméno ghe n' à egn dré ün oltèr; scassà la sostàssa materiàl l'öl dì scassà pò a 'l ligàm de caüsalità, 'ntìs cumè sègn de ü putér segréto in mà a i fósche sostàsse materiài, defat la caüsalità la é conservàda d' ol Berkeley domà in quat cadéna salda de fenoméni, var a dì quan che notèr a 'm dìs che A l' è caüsa de B, a 'm 'ntìnd dì domà che A e B i è mage sistemade üna in fila a chèl' oltra in chèla cadéna che 'm tóca co i mà.
I beghe d' ol Berkeley cóntra ol Newton i è domà ol resöltat de la manera nöa d' ol Berkeley de 'ntìnd la resèrca senteféga. Come se sà, ol Newton l' ìa dìcc che 's gh 'à de dàga piö realtà al spasse, al tép e al muimét sènsa fal de la matematéga, che gnach al spasse, tép e muimét relatìv, issè comè a i vé catàcc indela percessiù sensibèl. Al contrare per ol Berkeley ol tép, ol spasse e 'l muimét sènsa fal ai è domà laùr caiacc fò de la realtà o, mèi amò, paròle, che notèr a 'm ghe teca dré di percessiù particolàr, dóca a i se gh ' à mia oltèr spasse, tép e muimécc de chèi che 'm persepéss söbèt e 'm misüra indela 'speriènsia, pò a l' atrassiù üniversàl per lü l'è mia che ü nóm per ciamà la percessiù de sèrte ligàm.
Ciaramét indel Newton la matematéga, pör che la gh 'abìe mia ü particolàr significàt ontologègh, la se lìga là a üna isiù de la sénsia doe la sèmpe 'speriènsia la gh 'à besògn de èss intregàda (mia >  >), e l'è pròpe indela diressiù de chèsta intregassiù matematéga de la 'speriensia che la sènsia la deénta ressèrca di caüse, al contrare per ol Berkeley, scancelacc töcc i lìgàm in tra i laùr e i fenoméni, scancelade töte i prodüssiù caüsai, la sènsia la deénta descrissiù e mesürassiù püra e sèmpe di fenoméni.
Intensiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ültéma intensiù d' ol Berkeley, in chèsta ridüssiù fenomenéga de la portada de la sénsia, l'è de natüra religiusa, defat, quat piö la sénsia la se ristréns a cattà ol ligàm pür di fenoméni e la sò cadéna salda, tat piö l' è garantìda la isinansa de Dio a la natüra e a l' omèn e tat piö sigür ol passà dal fenìt a l' infenìt; pò a l' imaterialismo d' ol Berkeley a ' l gh ' à la sò raìs indel fat che la sostàssa matériàl la pöl servéga a i atèi e a i libèr pensadùr per tö vià ol mónd a l' assiù de Dio e ligàl là a ü prensépe fósch che l' iscancela la spiretüalità. La lòta cóntra i libèr pensadùr e i deisti l' è al sénter de töta la riflessiù d' ol vescóv de Cloyne; pò a se de 'na banda la crèss sö indel sircà de daga a la céra religiùsa ü pé sald indela cognossensa ümana e de chèl' oltra la se dèrvess fò indel reciàm fórt del valùr de la rivelassiù e del sò cumpèt de intregà i vedìde de la sénsia. Pò a 'l tentatìv de rend libéra l' etica del séns moràl, a 'l gh' à per ol Berkeley, ü significàt contràre a la religiù; defat lü l' è del parèr che domà la rivelassiù la seés in cas de daga a la lege moràl chèla stabilità che la ghe ocórr per pödì èss de aiöt indela lòta cóntra istìnti e passiù.Dio, issé, l' intervé a guidà l' omèn per dù diverse strade. chèla che, col stabilì i lege de natüra, la ghe dà stabilità e indà inàcc a i fenoméni, e chèla che la ghe sègna a l' omèn la strada de ciapà per rià a gòd la ìra contetèssa. Per chèl che 'l rearda la preöcupassiù de stabilé ü lìgàm sald in tra sénsia e religiù, a 's pöl dì che la strada de pensér ciapàda dal Berkeley la seés mia tròp de lontà de chèla d' ol Leibniz, pò a se ol vescóv anglicano a 'l rìa a cà con d' ün empirismo bel marcàt. Ol mèret piö gròss al spirèt de la cultüra 'lömenestéga l' è chèl che 'l vé fò, indel Berkeley, del sò daga 'dré a l' impiànt realistégh de la sénsia e dal sò vóltà la sènsia stèssa da ressèrca in sö i caüse a nèta descrissiù di fenoméni; ma per ol quadèr intrégh de la filosefea, per la sò preöcupassiù de brassà Dio e l' ünivèrs töt insèma, ol Berkely a 'l se rifà piötòst a i caratèr che la ressèrca filosofega a 'l la gh 'ìa ìt indel secól prima; miga per negót lü l' è ol pensadùr che, caiada fò in partènsa l' ispirassiù da la tradissiù nöa-platonèga de Cambridge, a 'l ghe tórna amò indré a lè in di ültèm agn de la sò eta co 'n d' üna nöa contetèssa, ol mónd a 'l ghe par sempèr piö com è ün organismo rödit insèma e viv doe Dio a 'l gh e cassa dèt la sò vertü mia fenìda.
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mario M. Rossi, Saggio su Berkeley, Edizioni Laterza, Bari 1955
- Mario M. Rossi, Introduzione a Berkeley, Edizioni Laterza, Bari 1970
- Paolo Mugnai, Segno e linguaggio in George Berkeley, Edizioni dell'Ateneo, Ruma 1979
- Luigi Neri, George Berkeley. Filosofia e critica dei linguaggi scientifici, CLUEB, Bulogna 1992
- Paolo Spinicci, La visione e il linguaggio. Considerazioni sull'applicabilità del modello linguistico all'esperienza, Guerini e Associati, Milàn 1992
- Silvia Parigi, Il mondo visibile. George Berkeley e la "perspectiva", Olschki, Firéns 1995
- Gaetano Chiurazzi, L'essere inutile. Il problema della mediazione in George Berkeley, nella rivista Filosofia, n.1, 1998 pp. 53-75
- Ornella Bellini, Berkeley e la critica al tempo assoluto newtoniano, in: Il tempo, pp. 199-215, Gesp, Città Di Castello 1999
- Daniele Bertini, Sentire Dio. L'immaterialismo come via per una interpretazione mistica dell'esperienza, Cittadella, Assisi 2007


c: text/html

text:
American Pie
American Pie (Tórta 'd póm) 'l è na cumèdia americàna dal 1999 ad Paul Weitz e ad Chris Weitz, dū fradèi chè a la lōr prima regìa.
Custa ùndas migliòṅ ad dòlar, al film al gh'à abû pò un sucès clamuróś e al 'n à fat sù da piò ad duśènt-trentasìnc migliòṅ. Par dasfrutàr-'n al sucès i vènan fóra in di an sucesìṿ sèt film fra séguit, pelìculi p'r al marcâ televiśìṿ e spin-off.
Par la culòna sunóra dal film, i Blink 182 i càntan dū pès, Mutt e Every time i look for you.
Sunt
Jim Levenstein (Jason Biggs), Kevin Myers (Thomas Ian Nicholas), Paul Finch (Eddie Kaye Thomas) e Chris Ostreicher dit Oz (Chris Klein) i èṅ quàtar śuvnòt ch'i vaṅ a scóla insém, i èṅ a 'l ùlt'm an, ma i gh'aṅ anc 'n àtar quèl in cumùṅ, qvél 'd ès'r incóra vìrgin. Dòp n'atra fèsta pasàda in biànc sénsa psēr puciàr al biscòt, gl'àmig i decìdan ad far un pat par jutàr-as a ciulàr prima ch'a finìs la scóla. I gh'aṅ n'ultma ucaśiòṅ durànt na fèsta a cà dal galét Steve Stifler (Seann William Scott).
Jim al vrév far-as na studènta céca, la Nadia (Shannon Elizabeth), ch'la gh piàś dimóndi. Al la tōś śò cun la webcam méntar la s cava śò ma sénsa vlér al la fà védar a tuta la scóla faghénd na figùra da ciòld cun tuti chi atri ragasōli, a part la Michelle (Alyson Hannigan), na sunadōra ad sibiōl fóra ad tèsta, ch'la gh la dà vluntéra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oberburg
Oberburg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Emmental, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.1 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2881 abitant.
El cumün de Oberburg al se tröva a una altitüden de 547 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Burgdorf, Hasle bei Burgdorf, Krauchthal, Lützelflüh, Mötschwil, Rüti bei Lyssach, Vechigen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberburg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1240 col nom de Obrunburc.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Musanega
Musanega (Italià: Mozzanica) l'è ü cümü de la bassa bergamasca de 4 589 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 9,3 km² e 'na densità de popolasiù de 493 ab./km².
El se tróa 'n de la pianüra, arènt al Sère, a presapóch a 26 chilometri de Berghem vers mesdé.
Andamènt demogràfegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Musanega l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Wikipedia:Cosa l'è minga Wikipedia
Wikipedia l'è ona enciclopedia online scrivuda de ona comunità de utent volontari (wikipedista); quella pagina chì la serviss inveci per spiegà quell che l'è minga Wikipedia.
Cuntegnüü
- 1 Wikipedia l'è minga...
- 1.1 ... on'enciclopedia de carta
- 1.2 ... on'enciclopedia regiunal
- 1.3 ... on dizionari o on librett de istruzion
- 1.4 ... on sit de discussion
- 1.5 ... una tribuna de propaganda
- 1.6 ... una manera comoda de fà reclam
- 1.7 ... on fornidor de spazzi web
- 1.8 ... on tutor
- 1.9 ... on romanz
- 1.10 ... on sitt protett
- 2 Abreviazion: Wikipedia a l'è no ...
- 3 Vus corlligaa
Wikipedia l'è minga...[mudìfica 'l sorgènt]
... on'enciclopedia de carta[mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia l'è minga fada de carta. Quell fatt chì el voeur dì che gh'è minga on limit al numer de argoment che pòden vess trattaa, foeura che i argoment che vann contra i pont presentaa in questa pagina.
Vun di limit l'è la dimension de ona vos, vist che vos tropp longh pòden creà problemma a i utent che gh'hann la connezzion lenta e pòden vess tropp pesant de legg; i vos che diventen tropp longh l'è mej spartij in tanti vos pussee piscininn.
... on'enciclopedia regiunal[mudìfica 'l sorgènt]
La Wikipedia lombarda l'è minga l'enciclopedia de la Lombardia ma ona enciclopedia in lombard e donca indipendenta de on paes o de ona region.
... on dizionari o on librett de istruzion[mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia l'è minga on dizionari. Donca, i vos de Wikipedia deven minga vess domà di definizion, ma gh'hann de trattà l'argoment cont on minim de bondanza. L'è anca mej scriv no di vos che hinn domà list de definizion. Tegn a ment che in Wikimedia gh'è di progett appòsta per scriv i dizionari.
Wikipedia l'è minga on librett de istruzion o on liber de cusinna. Scriv minga i vos per spiegà come se doperen i ròpp, come se prepara el risòtt, o quand la se dopera ona certa paròlla o ona certa espression.
... on sit de discussion[mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia l'è minga un gropp de discussion e gnanca on sacch de artucoj pu o manch organizzaa. Wikipedia l'è gnanca on forum de discussion e gnanca ona chat o un blog. Per contra a l'è possibil descorr insemma aj olter utent in su la pagina persunala o in su la pagina de discussion de on articol particular. Per i quistion pussee generaj, el sitt pussee indicaa a l'è el Grott.
... una tribuna de propaganda[mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia a l'è minga nassuda per fà cognoss on progett, on savè, ona personna, ona associazion o on quejcoss che l'è ignoraa di media o de l'opinion pubblega. Al contrari, Wikipedia la reporta el savè giamò cognossuu in su on quejcoss che'l respond a criteri de notorietaa.
... una manera comoda de fà reclam[mudìfica 'l sorgènt]
Wikipedia la pò minga vess drovada per inserì articoj de promozion comerciala de on artista, on debuttant, on avveniment, on marcaa, ona botia o on offizzi. Ij articoj che respunden minga a criteri de enciclopedicitaa o de ammissibilitaa prest o tard vegnaran traa via.
... on fornidor de spazzi web[mudìfica 'l sorgènt]
Se pò minga doperà Wikipedia comè proppi sitt o blog personal. Tucc i utent de Wikipedia gh'hann la sova pagina persunala che la vegn doprada per mett dent informazion inerent l'enciclopedia, ma la pò minga vess doprada per mett el curriculum vitae o per deposità dati o file inutij.
... on tutor[mudìfica 'l sorgènt]
I wikipedista hinn minga chì per respondet a tì, ma per scriv i vos; donca, dopera minga i pagin de discussion per ciamaggh on quejcoss a on quejvun. Se te gh'heet bisògn de savè on quajcòss, proeuva a doperà el motor de ricerca intern de wikipedia oppur, in alternativa, i motor de ricerca de foeura (per esempi Google o Yahoo).
Se pròppi pròppi l'è ona quistion de vitta o de mòrt, proeuva a fà on gir a l'oracol de Wikipedia.
... on romanz[mudìfica 'l sorgènt]
I vos de Wikipedia gh'hann de vess scrivuu per fòrza in d'ona manera enciclopedica; dì inscì el voeur dì che ghe voeur semper approfondì i argoment, per quattai mej ch'el sia possibil. El fatt che Wikipedia l'è minga on romanz el comporta anca che te gh'heet de scriv i vos in d'on stil succ, ch'el faga capì i concett, senza sbrodolà tròpp cont i paròll.


text:
Macrumulecula
Una macrumulecula a l'è una mulecula de dimensiun grand e pes mulecular elevaa. I macrumulecul a hinn cumün in di sistema vivent e in de la scienza di materiaj.
I macrumulecul a hinn despess di pulimer sintetigh, artifiziaj o nadüraj.
Per la IUPAC, però, "macrumulecula" 'l saria mej dupral dumà per i mulecul ünegh de dimensiun grand e minga per i pulimer, che se duvarien ciamaa dumà pulimer.
I macrumulecul biulogigh püssee impurtant a hinn:
- i polisacarid, che pertuchen ai glücid (per esempi la celülusa);
- i pruteinn;
- el DNA e 'l RNA, che hinn acid nücleigh;
- i lipid cumpless.


text:
Il bikini
- Mardi, 5.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 5.7.2016, 8:40, RTR
Il bikini ha giubileum: Oz avant 70 onns è l'emprim bikini vegnì preschentà a Paris.
La preschentaziun da l'emprim bikini è stà ina bumba. Betg mo en il senn metaforic, in scandal, perquai che dunnas han enfin lura anc quasi mai mussà uschè blera pel blutta, mabain er en il vair senn dal pled. Il num «bikini» deriva numnadamain d'ina bumba. Respectiv da l'atoll da Bikini nua ch'ils Stadis Unids han testà avant 70 onns ina bumba atomara.
Dentant il bikini ha duvrà in zic enfin ch'el è sa mess atras. Il Vatican ha scumandà il bikini en certs loghens. Pir cun il moviment dals onns 68 è lura il bikini sa derasà.


text:
透视
家庭的做法,我赶紧每天的主要任务之一是提供的角度来生病的人.疼痛和疾病的特点是抢劫代表在剧中担任主角,我们的意识上的不舒服的感觉,我们把我们的注意力.陪人继续他们的生活状况,它是必不可少的生活困难的时光,最好的方式帮助足够的希望和信心感更全景.这意味着很少给我们提供尖端的诊断技术,外科手术或药物豪华的奇迹,如果有病的人不能离开你的负担,如果你是无法看到超越.透视让我们向前看的疾病没有用完,把它放在我们的规模的体验空间的要求,我们不隐藏其余的人,情况和环境,塑造我们的世界,放大了我们的眼睛,有点不是失去了意义和方向.卫生系统的服务投资组合中不包括此功能,但许多卫生专业人士都知道,它是必不可少的,我们会尽力把它包括在照顾我们提供.我们不会在现代研究它,我们邀请创新单位.不需要.做正确的事,是足够的奖励.(机器翻译) .
Tòushì
Jiātíng de zuòfǎ, wǒ gǎnjǐn měitiān de zhǔyào rènwù zhī yī shì tígōng de jiǎodù lái shēngbìng de rén. Téngtòng hé jíbìng de tèdiǎn shì qiǎngjié dàibiǎo zài jù zhōng dānrèn zhǔjiǎo, wǒmen de yìshí shàng de bú shūfú de gǎnjué, wǒmen bǎ wǒmen de zhùyì lì. Péi rén jìxù tāmen de shēnghuó zhuàngkuàng, tā shì bì bùkě shǎo de shēnghuó kùnnán de shíguāng, zuì hǎo de fāngshì bāngzhù zúgòu de xīwàng hé xìnxīn gǎn gèng quánjǐng. Zhè yìwèizhe hěn shǎo gěi wǒmen tígōng jiānduān dì zhěnduàn jìshù, wàikē shǒushù huò yàowù háohuá de qíjī, rúguǒ yǒu bìng de rén bùnéng líkāi nǐ de fùdān, rúguǒ nǐ shì wúfǎ kàn dào chāoyuè. Tòushì ràng wǒmen xiàng qián kàn de jíbìng méiyǒu yòng wán, bǎ tā fàng zài wǒmen de guīmó de tǐyàn kōngjiān de yāoqiú, wǒmen bù yǐncáng qíyú de rén, qíngkuàng hé huánjìng, sùzào wǒmen de shìjiè, fàngdàle wǒmen de yǎnjīng, yǒudiǎn Bùshì shīqùle yìyì hé fāngxiàng.
Wèishēng xìtǒng de fúwù tóuzī zǔhé zhōng bù bāokuò cǐ gōngnéng, dàn xǔduō wèishēng zhuānyè rénshì dōu zhīdào, tā shì bì bùkě shǎo de, wǒmen huì jìnlì bǎ tā bāokuò zài zhàogù wǒmen tígōng. Wǒmen bù huì zài xiàndài yánjiū tā, wǒmen yāoqǐng chuàngxīn dānwèi. Bù xūyào. Zuò zhèngquè de shì, shì zúgòu de jiǎnglì.
(Jīqì fānyì).


text:
In raquint davart cordoli e tristezza che finescha bain / Tambornino descriva la malencurada senza contristar il lectur
- Jonas Messner
- vor 1 Jahren
- Abrufe
Transkript
1 In raquint davart cordoli e tristezza che finescha bain / Tambornino descriva la malencurada senza contristar il lectur Da Claudia Cadruvi / ANR Rico Tambornino raquinta en ses nov roman, tge che capita, sch ina frida dal destin tutg ins amez la vita. Jakob trapassa in onn dolorus. Malgrà che la tematica è trista, legian ins tgunsch il cudesch. Il titel Jakobs gestörtes Verhältnis zum Schnee fa endament ad ins l emprim in auter cudesch. Numnadamain Fräulein Smillas Gespür für Schnee da Peter Hoeg ch è stà ils onns novanta in bestsellers. Ma entant che Fräulein Smilla aveva ina affinitad per la naiv, perda Jakob Sandmann, il protagonist da Tambornino, il plaschair ch el aveva pli baud vi da navadas e vi dal far turas. Dad in di sin l auter resenta el la naiv sco insatge smanatschant e disgusts. Al zenit da la carriera Jakob fa carriera en ina banca privata a Turitg. El ha cumenzà sco pitschen emploià e vegn plaunsieu si da chau. L emprim daventa el schef da biro e lura manader da partiziun. Ins ha gugent el en banca, pertge el lavura bler ed è fitg rigurus cun sasez, ma sco schef è el tuttina in tip curteschaivel che chapescha da manar ses collavuraturs. Era a chasa vai bain. Jakob ha dunna, figlia, chasa e curtin. La lètg funcziuna bain anc suenter esser maridà blers onns. Cun 46 onns stat Jakob al zenit. El duai vegnir elegì en la direcziun da banca. Per quest ultim pass da carriera impuda el bler temp e n ha nagina peda da far las usitadas vacanzas da skis. Perquai persvada el sia dunna Marianne ch ella duess ir cun l amia Barbara per duas emnas en l Engiadina. Intgins dis suenter che la dunnas èn partidas, vegn Jakob disturbà en in impurtanta sesida dal directori da banca. In polizist grischun è al telefon e vul savair, sche Jakob haja dudì insatge da sia dunna entaifer las ultimas 24 uras. Ins tschertgia ella e sia amia. Ellas na sajan betg turnadas en l hotel suenter ina tura da skis. Las dunnas èn sparidas Jakob sa metta sin via en l Engiadina en il territori nua ch ins ha vesì l ultima giada las dunnas. Là less el immediat prender ils skis ed ir a la tschertga. Ma Baltermia, che maina la squadra da salvament, al tegna enavos. Jakob daventa pli palids che la naiv che cuvra il desert alpin. Fin uss ha el amà la naiv. Anc il di avant fiss la naiv traglischanta stada per el ina funtauna per novas forzas spiertalas e corporalas. Ed uss odiescha el tuttenina quest desert da glatsch.
2 Jakob sto ir en l hotel. En la chombra da sia dunna chatta el tut uschia, sco sch ella avess mo dabot bandunà la stanza - ils chaltschiels da saida per terra, en il bogn la pasta da dens averta. El passenta la notg en questa chombra, ma na dorma betg. Èn las dunnas insanua sut la naiv u forsa a salv en ina chamonna? L equipa da salvament na chatta era l auter di betg las dunnas. Ellas restan sparidas. Per Jakob suondan dis ed emnas ch el è sco paralisà e lura puspè plain gritta. El visita in pader en l Italia che duai posseder forzas surnatiralas e duess pudair dir, nua las dunnas sa chattan. Anc auters scharlatans emprovan da tair capital ord la situaziun da l um e dattan da crair ad el istorgias abstrusas da rapiments. Pir la stad vegnan las baras da las dunnas nanavant sut la naiv. En il labirint da la tristezza Il cudesch descriva il cordoli da Jakob. Co ch el sa regorda vi da sia vita cun Marianne e magari era vi da la relaziun pli baud cun Barbara. Tranteren èsi schizunt dolurs corporalas che mudregian l um. Sco lectur han ins il sentiment ch ins accumpognia Jakob atras in labirint che na po avair nagina finiziun. La glieud enturn Jakob na cuntanscha betg pli el, ed el refusa stinadamain in agid professiunal psicologic. El s enchava pli e pli profund en sia tristezza. Làtiers vegn ch el è in carstgaun fitg scrupulus, temelitg e deschent e na sa betg pli co sa dustar cunter ses basegns sexuals. Adina puspè ha Jakob inscunters cun la naiv che chaschuna ad el in malesser. Tuttina sa metta el in di durant ina spassegiada simplamain a durmir en la naiv forsa per schelar u murir. E schizunt quai n emporta nagut pli ad el. Chapientscha per glieud en malencurada Il raquint salva adina sia tensiun, era sch il roman na porscha naginas grondas acziuns. Ma sco lectur vul ins savair, co che Jakob surmunta ils differents rampins dal cordoli. Ins vul savair pli precis, tge ch era pli baud tranter Barbara ed el. Ed ins less era savair, sche Lena che ha era pers sia amur, vegn forsa da gidar Jakob, e sch els daventan in pèr. Sco lectur pudess ins quir quai a Jakob. Pertge el è malgrà sia passivadad e malsagidaivladad - u forsa gist perquai - ina figura ch ins ha gugent. Vers la fin dal cudesch chapita insatge nunspetgà che lascha finir bain il roman. I n è betg ina finiziun dultscha, plitost ina madira. Ed era cun la naiv fa Jakob puspè pasch. Cun serrar il cudesch han ins il sentiment d avair legì in raquint sincer in cudesch che sveglia chapientscha per ina persuna en malencurada e che salva cun linguatg e descripziun sin buna moda ina distanza duida. Rico Tambornino: Jakobs gestörtes Verhältnis zum Schnee. Terra Grischuna. 224 paginas. 34 francs. Cuira 2008.
3 Plirs cudeschs en rumantsch e tudestg Rico Tambornino è naschì il 1950 a Trun e viva a Cuira. El è scolast primar cun in diplom en pedagogia curativa. Per rumantsch èn fin uss cumparids suandants cudeschs da l autur: Igl uaul grond, Ratuzin, La tschendra dil temps, Fantoms da Firenza. Plinavant ha Tambornino scrit numerus raquints e gieus auditivs. Per tudestg è cumparì il 1998 Die Eiszeitjäger medemamain tar la chasa editura Terra Grischuna.
SMA 10 S- 92. esser in nomen in in adjectiv, e lu ei il secund era buc in object. Perquei hai jeu lu schau l'indicaziun generala.
SMA 10 S- 91 Nus eran vegni la davosa gada tochen tier la 'Remartga' da 258, ch'ei buc fetg clara en quella fuorma e vegn era buc pli clara culs exempels che vegnan indicai. Da tgei ch'ei setracta veinMehr
Tgi ha schon la grondezia da murir cun humor?
Marcus Tuor, Turitg Tgi ha schon la grondezia da murir cun humor? Leo Tuor, ditg 14 onns eis ti staus cheu mo cun in cudisch, lu ein duas ovras cumparidas relativamein spert, Onna Maria Tumera 2002 e SettembriniMehr
Furmaziun cuntinuada Rumantsch Curs da certificat (CAS) / Abilitad d instruir 2014 2015
Furmaziun cuntinuada Rumantsch Curs da certificat (CAS) / Abilitad d instruir 2014 2015 Furmaziun cuntinuada Rumantsch Curs da certificat (CAS) / Abilitad d instruir 2014 2015 Entschatta da la scolaziun:Mehr
Portfolio europeic da linguas per giuvenils e creschids
EDK CDIP CDPE CDEP Schweizerische Konferenz der kantonalen Erziehungsdirektoren Conférence suisse des directeurs cantonaux de l'instruction publique Conferenza svizzera dei direttori cantonali della pubblicaMehr
Excurs ill istorgia da la Val Müstair
Excurs ill istorgia da la Val Müstair Temp preistoric Sül areal da la clostra San Jon a Müstair han chattà ils archeologs numerusas perdüttas da dmuras permanentas dal temp da bruonz tampriv (ca. 2000Mehr
PROTOCOL. da la radunanza generela da la societed da chatscheders Droslöng dals 13 favrer 2015 a las uras 20.15 a l'hotel Veduta, Cinuos-chel
PROTOCOL da la radunanza generela da la societed da chatscheders Droslöng dals 13 favrer 2015 a las uras 20.15 a l'hotel Veduta, Cinuos-chel Preschaints: 23 S-chüsos: 4 Il president evra la radunanza eMehr
La vopna dal cumün da Sta. Maria Val Müstair GR
La vopna dal cumün da Sta. Maria Val Müstair GR Descripziun Sün fuond d'or e pè verd duos pins verds. Il sen da quista vopna as referischa al nom oriunt dal cumün, manzunà per la prüma jada in ün ducumaintMehr
Linda Castillo Die Zahlen der Toten
Unverkäufliche Leseprobe des Fischer Taschenbuch Verlages Linda Castillo Die Zahlen der Toten Preis (D) 8,95 (A) 9,20 SFR 15,90 ISBN: 978-3-596-18440-8 Roman, 432 Seiten, Broschur Fischer Taschenbuch VerlagMehr
11 Neue Statistiken zur Kindertagesbetreuung
Die vielfältigen und differenzierten Auswertungen zu den Angeboten der frühkindlichen Bil dung, Be treu ung und Er zie hung wur den wie viel fach in den Ka pi teln er wähnt erst dadurch möglich, dass dieMehr
MODUL I. Segment 2. Ja eben! = Appunto! /Infatti!/ È esattamente questo quello che intendevo.
MODUL I Segment 2 Wortschatz Seiten 140-141 schreiben (schrieb- geschrieben) = scrivere aus den Ferien = dalle ferie/dalle vacanze die Ferien (plurale) = der Urlaub ([e]s, e) = le ferie, le vacanze (cfr.Mehr
GEMEINDE ABTEI GEMEINDEPOLIZEI
COMUNE DI BADIA POLIZIA MUNICIPALE Provinzia Autonoma de Balsan GEMEINDE ABTEI GEMEINDEPOLIZEI Provincia Autonoma di Bolzano COMUN DE BADIA POLIZIA DE COMUN Autonome Provinz Bozen Regolamento comunaleMehr
La commedia del sacco
La commedia del sacco una storia italiana... Commedia dell arte, teatro, cinema... la cultura italiana ha creato delle belle storie, fra tutte, quella del design. Quella che vi raccontiamo ha festeggiatoMehr
Material und Spielaufbau. Carmen Kleinert. Für 2 bis 4 wühlfreudige Würmer ab 4 Jahren. 4 Steine zur Befestigung der Spielpläne
Carmen Kleinert Für 2 bis 4 wühlfreudige Würmer ab 4 Jahren. Ziel des Spiels In die Erde, fertig, los! Die erste Wurmwühlparty durch Nachbars Garten ist eröffnet. Lasst eure Würmer im Erdreich verschwindenMehr
Das Verb sich freuen und seine syntaktischen Mitspieler
Intrecci di lingua e cultura ISBN 978-88-548-5163-4 DOI 10.4399/978885485163417 pag. 261 286 (ottobre 2012) Das Verb sich freuen und seine syntaktischen Mitspieler (K)eine reine Freude aus kontrastiverMehr
Die Zauberflöte. (Il flauto magico) PERSONAGGI
(Il flauto magico) PERSONAGGI ORATORE PRIMO SACERDOTE SECONDO SACERDOTE TERZO SACERDOTE LA REGINA DELLA NOTTE PRIMA DAMA SECONDA DAMA TERZA DAMA PRIMO FANCIULLO SECONDO FANCIULLO TERZO FANCIULLO UNA VECCHIAMehr
KALTARBEITSSTAHL COLD WORK TOOL STEEL
KALTARBEITSSTAHL COLD WORK TOOL STEEL Qua li ta ti ver Vergleich der wich tigs ten Ei gen schafts merk ma le Qua li ta ti ve com pa ri son of the ma jor steel pro per ties Marke / Grade BÖHLER Ver schleißMehr
Ein Fall für Thomas Ein kooperatives Gedächtnis-Spiel für 2 4 kleine Thomas-Fans ab 4 Jahren von Thilo Hutzler Inhalt 5 Bahnhöfe, 32 Lok-Plättchen
Ein Fall für Thomas Ein kooperatives Gedächtnis-Spiel für 2 4 kleine Thomas-Fans ab 4 Jahren von Thilo Hutzler Inhalt 5 Bahnhöfe, 32 Lok-Plättchen (4x Percy, 4x Toby, 4x Gordon, 4x Mavis, 4x Emily, 4xMehr
Guida alla pensione italiana e tedesca. Ratgeber zur deutschen und italienischen Rente
Guida alla pensione italiana e tedesca Per sapere come muoversi tra burocrazia e diritti. Ratgeber zur deutschen und italienischen Rente Zur Orientierung zwischen Gesetz und Bürokratie. Comitato degliMehr
Entstehung der romanischen Idiome Graubündens
Entstehung der romanischen Idiome Graubündens Von Kuno Widmer, Redaktor am Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun (DRG), Chur (CH) 1. Dialekte und Idiome Vorgängig ist auf die fürs BündnerromanischeMehr
Ein deutsches Requiem
Ein deutsches Requiem nach Worten der Heiligen Schrift Johannes Brahms Op. 45 (1868) for soprano and baritone soli, SATB choir, and orchestra Arranged for organ by Andrew Raiskums Copyright 2006 AndrewMehr
AU.TR AU.TRL AUTOMATISMI PER CANCELLI AUTOMATISCHE SCHLEPPVORRICHTUNG FÜR SEKTIONALE TÜREN AUTOMATISME À ENTRAÎNEMENT POUR PORTES SECTIONNELLES
L8542012 Rev. 02/00/00 AUTOMATISMI PER CANCELLI AUTOMAZIONE A TRAINO PER PORTE SEZIONALI PULLING AUTOMATIC SYSTEM FOR SECTIONAL DOORS AUTOMATISCHE SCHLEPPVORRICHTUNG FÜR SEKTIONALE TÜREN AUTOMATISME ÀMehr
TURN- UND POLIZEISPORTVEREIN ENKENBACH. Jahresberichte. der Abteilungen
TURN- UND POLIZEISPORTVEREIN ENKENBACH Jahresberichte der Abteilungen 2009 1 2 Handball Die Ab tei lungs ver samm lung wählte am 19. Juni 2009 Rudi Scholl als Ab tei lungs - leiter und Ju gend lei ter,Mehr
THE JOB OF MY LIFE. Duale Berufsausbildung in Deutschland Sistema duale di formazione professionale in Germania
THE JOB OF MY LIFE Duale Berufsausbildung in Deutschland Sistema duale di formazione professionale in Germania AUSBILDUNG MIT BESTEN ZUKUNFTSPERSPEKTIVEN FORMAZIONE CON LE MIGLIORI PROSPETTIVE PER IL FUTUROMehr
Residenza Ai Faggi, Losone
Residenza Ai Faggi, Losone 2 Golf Gerre Losone Chiesa di San Lorenzo Losone Centro balneare Locarno Il comune di Losone Die Gemeinde Losone Il paese si trova tra Locarno e Ascona, i mezzi di trasportoMehr
Theodor Herzl. Der Judenstaat. Staatsschrift. ngiyaw ebooks für Pro jekt Guten berg-de
Theodor Herzl Der Judenstaat Staatsschrift n ngiyaw ebooks für Pro jekt Guten berg-de Nach der Aus gabe Theo dor Herzl Der Judenstaat Jüdi scher Ver lag, Ber lin, 8. Auf lage 1920 Diese Ausgabe unterliegtMehr
Lloyd Jones Mister Pip
Leseprobe aus: Lloyd Jones Mister Pip Copyright 2008 by Rowohlt Verlag GmbH, Reinbek A l le nann ten ihn Pop Eye. Schon da mals, als dünnes Ding von drei zehn Jah ren, dach te ich mir, er wer de diesenMehr
Substanzkonsum bei Schülerinnen und Schülern in der Schweiz im Jahr 2014 und Trend seit 1986
Lausanne, März 2015 Forschungsbericht Nr. 75 Substanzkonsum bei Schülerinnen und Schülern in der Schweiz im Jahr 2014 und Trend seit 1986 Resultate der Studie Health Behaviour in School-aged Children ()Mehr
Le vie della luce Wege des Licht
Le vie della luce Wege des Licht Le Vie della Luce realizzato dal Circolo Cultura e Stampa Bellunese in partenariato con il Comune di Aiello del Friuli e la Fachhochschule Kaernten di Spittal è un progettoMehr
Hotel Gardenia al Lago
Hotel Gardenia al Lago VILLA DI GARGNANO siamo seduti in un oliveto sul lago ed è il tramonto di un giorno mirabile. Le cime delle montagne sono di un colore rosa. Nel crepuscolo sul lago i pescatori remanoMehr
ITALY TERMO - BUILT IN - DSA
ISTRUZIONI PER L INSTALLAZIONE, L USO E LA MANUTENZIONE - IT INSTRUCTIONS FOR INSTALLATION, USE AND MAINTENANCE - EN ANWEISUNGEN FÜR DIE AUFSTELLUNG, DEN GEBRAUCH UND DIE WARTUNG - DE INSTRUCTIONS POURMehr


text:
Cornaceae
Le Cornaceae Dumort. i è 'na famìa de piànte angiospèrme dicotilédone. I è suratöt àlber o boscài de le regiù temperàde e subtropicài. Endèle zòne tropicài le colonìza le àree de mut.
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segónt la Clasificasiù APG II del 2003, la famìa de le Cornaceae l'è furmàda de 7 zèner:
- Cornus
- Alangium
- Davidia
- Camptotheca Decne.
- Diplopanax
- Mastixia
- Nyssa L.
I öltem 5 zèner i pöl véser discriìcc come part de 'n ótra famìa, chèla de le Nyssaceae.


text:
1Rü naxtaxaarü tocutüwa nangugü ga Gadaraanewa. 2Rü yexguma marü nguewa ínaxüegu ga Ngechuchu, rü yéma naxca̱x nixũ ga wüxi ga yatü ga ṉg̱oxo nawa yexmaxü̃. Rü yema yatü rü duü̃xẽgüchíque̱xewa ne naxũ, yerü yexma nixĩ ga yanaxauchigünexü̃xü̃. Rü taxúexü̃ma nanguxü̃ na tayanáĩxü̃, woo cadenamaã. 4Rü woo muẽ̱xpü̱xcüna cadenamaã nayana̱ĩ̱xparagü rü nayana̱ĩ̱xchacüügü, natürü nüma rü guxü̃guma íraxü̃gu inanacauü̃güama, rü yemaãcü taxúexü̃ma nanguxü̃. 5Rü ngunecü rü chütacü rü yuetachique̱xetanügu rü naxpü̱xgügu nanaxauchigüane. Rü yexma nanacaeane, rü nutamaã nügügu napogü. 6Natürü yexguma yaxü̃gutama Ngechuchuxü̃ nada̱u̱xgu, rü naxca̱x inañaãchi, rü nape̱xegu nayacaxã́pü̱xü. 7Rü aita naxüãcüma ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ nuã choxü̃ cuyachixewe, Pa Ngechuchux, Pa Tupanaxü̃chi Nanex? Rü Tupanaẽ́gagu cuxü̃ chaca̱a̱xü̃ na tama ngúxü̃ choxü̃ quingexẽẽxü̃ —ñanagürü. 8Rü yemaãcü nidexa ga yema ṉg̱oxo yerü Ngechuchu rü marü ñanagürü nüxü̃: —Pa Ṉg̱oxox, ¡ínaxũxü̃ nawa ya yima yatü! —ñanagürü. 9Rü yexguma ga Ngechuchu rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ i cuéga? —ñanagürü. Rü nüma ga ṉg̱oxo nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Muxũchixü̃ nixĩ i chauéga, erü tamu i tomax —ñanagürü. 10Rü poraãcü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü na tama ínawoxü̃ãxü̃ca̱x ga yema naãnewa. 11Rü yema nachicaarü ngaicamana ga naxpü̱xpechinüwa rü nayexmagü ga muxü̃ma ga cuchigü ga yéma chibüexü̃. 12Rü yemaca̱x ga yema ṉg̱oxogü rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü, rü ñanagürügü: —¡Ngẽ́ma cuchitanüwa toxü̃ namugü na nagu tachocuxü̃ca̱x! —ñanagürügü. 13Rü Ngechuchu rü: —Ngü̃ —ñanagürü. Rü yexguma ga yema ṉg̱oxogü rü guma yatüwa ínachoxü̃, rü yema cuchigügu nayachocu. Rü yema cuchigü ga maneca 2000 ixĩgüxü̃ rü inaxü̃ãchi, rü naxtaacutüarü ma̱xpǘxü̃wa nayarüyuxgü. Rü yexma nayi. 14Rü yema cuchigüarü dauruü̃gü rü ĩãnewa nabuxmü. Rü ĩãnewa rü yema ĩãneãrü ngaicamana ipeagüxü̃ ga duü̃xü̃gütanüwa nüxü̃ nayarüxugügü ga yema üpetüxü̃. Rü ga duü̃xü̃gü rü ínayadaugü. 15Rü yexguma Ngechuchu íyexmaxü̃wa nangugügu, rü yéma nüxü̃ nadaugü ga guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü. Rü yéma narüto, rü naxãxchiru, rü meãma naãẽxü̃ nacua̱x. Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga duü̃xü̃gü. 16Rü yema cuchigüarü dauruü̃gü ga nüxü̃ daugüxü̃ ga ṯacü na nüxü̃ ngupetüxü̃ ga guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü rü ṯacü nüxü̃ na ngupetüxü̃ ga yema cuchigü, rü yema nixĩ ga togü ga duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixugüexü̃ ga guxü̃ma ga yema ngupetüxü̃. 17Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu ga duü̃xü̃gü, rü inanaxügüe ga Ngechuchuxü̃ na naca̱a̱xü̃güxü̃ ga na ínaxũxü̃xü̃ca̱x ga yema naãnewa. 18Rü yexguma wenaxãrü nguegu yaxüegu ga Ngechuchu, rü guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü, rü nüxü̃ naca̱a̱xü̃ na Ngechuchuwe naxũxü̃ca̱x. 19Natürü ga Ngechuchu rü tama nanaxwa̱xe, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Cuchiü̃wa naxũ rü cutanüxü̃maã nüxü̃ yarüxu i guxü̃ma i ngẽma cuxca̱x naxüxü̃ ya Cori ya Tupana, rü ñuxãcü nüxü̃́ na cungechaü̃tümüü̃xü̃! —ñanagürü. 20Rü nüma ga guma yatü rü ínixũ. Rü inanaxügü ga guxü̃ma ga Decaporíchiuanewa yexmagüne ga ĩãnegüwa nüxü̃ na yaxuxü̃ ga yema Ngechuchu naxca̱x üxü̃. Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü naḇaixãchiãẽgü. 21Rü yexguma nguegu naxtaxaarü tocutüwa nataegugu ga Ngechuchu, rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü naxca̱x yéma nangutaque̱xegü. Rü nüma rü naxtaapechinüwa nayexma. 22Rü yexguma yéma nayexmayane, rü yéma naxü̃tawa nangu ga ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacü ga Yáirugu ãẽ́gacü. Rü yexguma Ngechuchuxü̃ nada̱u̱xgu, rü nape̱xegu nanangücuchi. 23Rü poraãcü nüxü̃ naca̱a̱xü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Chauxacü rü ituraxüchi. Rü chanaxwa̱xe i ngẽ́ma cuxũ na ngĩxü̃ cuyarüngõgüxü̃ca̱x na ngĩxca̱x yataanexü̃ca̱x rü namaxü̃xü̃ca̱x —ñanagürü. 24Rü yexguma ga Ngechuchu rü nawe narüxũ. Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ínayaxümücügü. Rü yéma nayaxũxtügü. 25Rü yema muxü̃ ga duü̃xü̃gütanüwa iyexma ga wüxi ga nge ga 12 ga taunecü iḏaawecü namaã ga na naxãgüechaxü̃. 26Rü muxü̃ma ga duturugü ngĩxü̃ naxüxü̃gü rü poraãcü ngúxü̃ ngĩxü̃ ningexẽẽgü. Rü yemaãcü natüca̱xma ngĩxü̃ igu̱xẽẽ ga gu̱xcü ga ngĩrü dĩẽru. Natürü tama ngĩxca̱x nitaaneẽ́ga, rü niyexeraguchigüama ga ngĩrü ḏaawe. 27Rü ü̃paacü togüa̱xwa Ngechuchuchigaxü̃ ixĩnü. Rü yemaca̱x yéma ixũ. Rü natanüwa ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü Ngechuchuweama ne ixũ rü naxchirugu iyangõgü. 28Yerü ñaxü̃gu irüxĩnü: —Ngẽxguma chi naxchiruxü̃mare chingõgügu, rü chi chauxca̱x nitaane —ñaxü̃gu iruxĩnü. 29Rü yexgumatama ínayachaxãchi ga ngĩgü, rü nüxü̃ iyacua̱xãchi ga ngĩxĩnewa ga marü na namexü̃ ga yema na yaḏaawexü̃. 30Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nicua̱xãchi ga na nawa ínaxũxü̃xü̃ ga pora. Rü naxca̱x nadauegu ga yema muxü̃ma ga duü̃xü̃gü, rü nüxna naca, rü ñanagürü: —¿Texé tixĩ ya chauxchirugu ingõgüxe? —ñanagürü. 31Rü norü ngúexü̃gü nanangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —Cuma nüxü̃ cudau i ñuxre i duü̃xü̃gü ngẽ́ma cuxü̃ na yaxũtügüxü̃ rü ngẽxguma rü ta: “¿Texé ya choxü̃ ingõgüxe?” ñacuxü̃ —ñanagürügü. 32Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nidaugüãchiama na tüxü̃ nadauxü̃ca̱x ga na texé na tiĩxü̃ ga guxema nüxü̃ ingõgüxe. 33Rü yexguma ga yema nge rü ngĩrü muü̃maã yadu̱ru̱xãcüma naxü̃tawa ingu, yerü nüxü̃ icua̱x ga ṯacü na ngĩxü̃ ngupetüxü̃. Rü nape̱xegu iyacaxã́pü̱xü, rü aixcümaxü̃chi namaã nüxü̃ iyaxu ga guxü̃ma. 34Rü nüma ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Pa Chauxacüx, curüme erü cuyaxõ. ¡Rü taãẽãcüma íixũ, erü marü naxüxü̃ i curü ḏaawe! —ñanagürü. 35Rü yexguma íyadexayane, yéma nangugü ga ñuxre ga natanüxü̃gü ga guma ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacü rü ñanagürügü nüxü̃: —Cuxacü rü marü iyu. ¿Tü̱xcüü̃ nüxü̃ cuchixeweecha ya Ngúexẽẽruü̃? —ñanagürügü. 36Natürü ga Ngechuchu rü tama nüxü̃ nacuáxchaü̃ ga yema duü̃xü̃güarü dexa. Rü yemaca̱x guma ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacüxü̃ ñanagürü: —¡Tãxṹ i cumuü̃xü̃, rü yaxõmare! —ñanagürü. 37Rü yexguma ga Ngechuchu rü ínayagagü ga Pedru rü Chaü̃tiágu rü Cuáü̃ ga Chaü̃tiágueneẽ. Natürü tama nanaxwa̱xe na texé ga togue nawe rüxĩxü̃. 38Rü yexguma guma ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacüpatawa nangugügu, rü Ngechuchu nüxü̃ nadau ga na íyacuxcuxü̃ rü poraãcü aita naxüeãcüma na naxauxexü̃ ga duü̃xü̃gü. 39Rü guma ĩpatagu naxücu ga Ngechuchu, rü ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ ípicuxcu rü ngẽmaãcü pexauxe? Ngẽma bucü rü tama iyu. Rü ipemare —ñanagürü. 40Rü nüxü̃ nacugüecüraxü̃ãma ga duü̃xü̃gü. Natürü nüma ga Ngechuchu rü ĩã̱xtüwa nanamugü ga guxü̃ma. Rü naxca̱x naca ga yema bucü ngĩnatü, rü ngĩẽ, rü yema namücügü, rü namaã nixücu ga ínayexmaxü̃wa ga yema bucü. 41Rü ngĩxme̱xgu nayayauxãchi, rü ñanagürü ngĩxü̃: —Tarita cumi —ñanagürü. Rü ngẽma ore rü ñaxü̃chiga nixĩ: “¡Inachi, Pa Bucü, ñacharügü cuxü̃!” ñaxü̃chiga nixĩ. 42Rü yexgumatama ga yema bucü ga 12 ga taunecü ngĩxü̃́ yexma̱xcü, rü íirüda rü iyaxũ. Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga duü̃xü̃gü. 43Natürü ga Ngechuchu rü poraãcü nüxna nanachu̱xu na taxúemaãma nüxü̃ yaxugüexü̃ca̱x ga yema ngupetüxü̃. Rü ñu̱xũchi nanamu na ngĩxü̃ naxüwemügüxü̃ca̱x ga yema bucü.
Copyright
Learn More


text:
Samantha Stosur
La Samantha Jane Stosur (Brisbane, 30 ad Mars dal 1984, a s lèś [səˈmænθə ˈstoʊzər] in ingléś) l'è na tenìsta austragliàna, vinsidōra d'l US Open dal 2011. La stà a Gold Coast.
L'è élta 172 cm, la péśa 65 chilo e l'è famóśa parchè la śōga cun di uciài da sōl adòs. La và dimóndi in palèstra tant ch'i gh'èṅ vgnû di mùscui in di bras ch'i pàran dal pagnòchi[1]. 'L è dimóndi brava a 'l servìsi e a tiràr di drit ma 'l sò arvèrs, che lē ad sòlit la culpìs tajâ, 'l è dimóndi lòfi.
L'è stada la nùmar quàtar dal mónd al 21 ad Favràr dal 2011. In dla sò caréra l'à vins sèt turnèo ad singulàr e vint-quàt'r in dópi.
Caréra
La Samantha la taca a śugàr in dal sircùit juniores in dal 1997 par pò tacàr la sò caréra anc in di turnèo WTA in dal 2000. In dal 2003 la vins lè al sò prim incòntar rivànd a 'l tèrs tùran a gl'Australian Open par pò pèrdar cóntar la Daniela Hantuchová. In dal 2005 la gh la cava a rivàr in finàl in dal Mondial Australian Women's Hardcourts pardénd-la cóntar la Patty Schnyder par 1–6, 6–3, 7–5. A la fiṅ d'l an l'è a 'l 46śum pòst dla clasìfica di singulàr e a 'l 2nd pòst in qvéla di dópi. In dal 2006 la và incóra méj par lē parchè l'è al nùmar 30 da par lē e prima in di dópi.
In dal 2007 la patìs un brut mâl, qvél ad Lyme, ch'al gh'è vgnû par na psigàda dna śéca. Sénsa fòrsi, la và fóra da spés in di prim tùran, ma la s tōś la sudisfasiòṅ ad bàtar a Róma la nùmar òṅ dal tablòṅ, la francéśa Amélie Mauresmo. Anc al 2008 l'è 'n an da pôc par lē.
In dal 2009 la s fà nutàr in dal turnèo ad Miami quànd la bat par 6–1, 6–4 la numàr dū dal tablòṅ, la Dinara Safina che, s'l'arés vins lē, la sarés dvintàda la numàr òṅ dal mónd. In di quàrt ad finàl però la vèṅ spasàda via 1-6 0-6 par la Viktoryja Azaranka. In sla tèra rósa dal Roland Garros la riva in semifinàl baténd via via la Francesca Schiavone, la Yanina Wickmayer, la numàr quàtar dal tablòṅ Elena Dement'eva, la Virginie Razzano e la Sorana Cîrstea pardénd invéci cun la Svetlana Kuznecova. Cun cal riśultâ chè in bisàca la riva finalmènt in dal primi vint śugadōri dal mónd. In sal cimènt califurgnàṅ di LA Women's Tennis Championships la riva in finàl batùta par la Flavia Pennetta cun al puntéǵ ad 4–6, 3–6. La s tōś l'arvìnsida in Utóbar cóntar l'atra itagliàna Francesca Schiavone, batùda 7–5, 6–1 in dla finàla 'd Uśàka. A la fiṅ d'l an la riva a èsar la nùmar trédas dal mónd.
In dal 2010, dòp 'l utàṿ ad finàl pardû a gl'Australian Open cóntar la Serena Williams, la china subìt la tèsta anc a la venesiàna Tathiana Garbin a Dubai. A i BNP Paribas Open ad Mars la riva in semifinàl pardénd da la Jelena Janković par 2–6, 4–6, faghénd 47 śbali gratuìt. Cun i punt purtâ a cà la riva a 'l dècim pòst dla clasìfica. In sla tèra vérda ad Charleston la vins lē dand la paga 6–0, 6–3 in finàl a la Vera Zvonarëva. Finàl anc a Stucàrda ma 'sta vòlta la pèrd cóntar la Justine Henin par 4–6, 6–2, 1–6. A 'l Roland Garros la fà fóra soquànti śugadōri ch'i èṅ stadi dal numri òṅ: la Justine Henin par 2–6, 6–1, 6–4, la Serena Williams 6-2, 6-7, 8-6 e la Jelena Janković par 6-1, 6-2. In finàl però la gh'à la méj la milanéśa Francesca Schiavone par 4–6, 6–7, prima itagliàna a vìns'r un Slam. Chi lōr dū però i bat'n un record a Wimbledon, andànd fóra tuti e dū a 'l prim tùran, un quèl mai sucès prima par dal finalìsti ad Parì. In Utóbar la pèrd a 'l WTA Tour Championships p'r òpra dla Kim Clijsters. La sèra 'l an cuma nùmar siē, a 'n tîr ad sćiòp da la Venus Williams.
In dal 2011, cun i quàrt ad Dubai la pòrta a cà al sò best-ranking, al nùmar 4. La n fà minga di bèi riśultâ in fiṅ ch'la riva in finàl a Róma, dòp avér fat fóra la Francesca Schiavone e la Na Li, ma lè la céd a la Marija Šarapova par 2–6, 4–6. I vaṅ mâl invéci i Slam ad Parì e Wimbledon. La Samantha la s préśénta a gl'US Open cuma tèsta ad serie nùmar 9. Chè la bat prima la Nadia Petrova e pò la Marija Kirilenko in di utàṿ, anc s'la pèrd sèg al tie-break più lung ad sèmpar par 15-17. In di quàrt la fà fóra la Vera Zvonarëva par 6–3, 6–3 e pò l'Angelique Kerber in semifinàl par 6–3, 2–6, 6–2. Rivàda in finàl cóntar la Serena Williams, la la bat in cà sua par 6–2, 6–3 vinsénd acsè al sò prim Slam.
In dal 2012 la riva in finàl a Doha ma la Viktoryja Azaranka la gh fà magnàr incóra na vòlta la pólvra (siē vòlti su siē sénsa pèrdar gnanc un set), vinsénd par 6–1, 6–2. A gl'Open ad Frància la riva in semifinàl ma la Sara Errani la la manda a cà cun al puntéǵ ad 5–7, 6–1, 3–6. La Stosur la tórna però a èsar la nùmar sinc dal mónd. Rivàda in di Stat Unî par difénd'r al tìtul d'l an prima, la gh'à 'd inchinàr-'s invéci incóra a la Viktoryja Azaranka par 6-1, 4-6, 7-6 in di quàrt ad finàl di US Open. A Tokio la bat la Marija Šarapova ma la pèrd la semifinàl cóntar la Nadia Petrova. A Måssca la pèrd in finàl cóntar la Caroline Wozniacki par 2–6, 6–4, 5–7 e la sèra 'l an a 'l nôn pòst.
'L inìsi dal 2013 in cà sua 'l è cum a 'l sòlit un diśàstar, prim tùr'n a Brisbane (6-7 5-7 da la Sofia Arvidsson) e pò prim e secónd tùr'n a Sydney e a Melbourne in dua l'è sèmpar la cinéśa Jie Zheng a bàtar-la. A Doha e a Dubai la riva invéci in di quàrt in dua la céd a la Marija Šarapova e a la Roberta Vinci. A Indian Wells la bat la Madison Keys, la Shuai Peng e la Mona Barthel ma pò la n pōl gnanc śugàr la sò partìda di quàrt cun l'Angelique Kerber p'r un prubléma a 'l pulpàs dèstar. La vèra mâł la stagiòṅ in sla tèra rósa andànd fóra subìt a Stucàrda e a Madrid ma a Róma l'è bòna ad scanślàr la Petra Kvitová prima ad céd'r in tri sèt a la Viktoryja Azaranka in di quàrt. A Wimbledon la pèrd a 'l tèrs tùran par 6-4 2-6 1-6 cun la bumbardéra Sabine Lisicki pò finalìsta. In Agóst la s mét in bisàca 'l tìtul ad Carlsbad baténd la Viktoryja Azaranka 6-2 6-3. In di àtar turnèo in sal cimènt ad Turònt e ad Cincinnati la và fóra in di utàṿ cun la Petra Kvitová e cun la Simona Halep. In Aṿtòṅ la pèrd par dū vòlti 'd fila cun la Lucie Šafářová in di utàṿ a Tokyo e a 'l prim tùr'n a Pechîṅ ma pò la riva par dū vòlti in finàl, vinsénd a Uśàka (3-6 7-5 6-2 a l'Eugenie Bouchard) e pardénd invéci a Mósca (6-7 2-6 da la Simona Halep). In dal “Master B” ad Sòfia la céd incóra na vòlta a la ruména in finàl, 6-2 2-6 2-6 al puntéǵ.
L'austragliàna la vèra al 2014 a Hobart. Dòp avér risćiâ 'd andàr a cà subìt cun la qualificàda Madison Brengle e cun la Kristina Mladenovic (la vins sōl a 'l tie-break dal tèrs sét), la Samantha la riva pò in semifinàl in dua la pèrd par 3-6 2-6 cun la Klára Koukalová. A Melbourne la riva a 'l tèrs tùran farmànd-as cun l'Ana Ivanović par 7-6 4-6 2-6. A Indian Wells l'è la Flavia Pennetta, pò vinsidōra dal turnèo, ch'la vins sèg in tri sét. A Madrid, a Róma e a 'l Roland Garros la riva sèmp'r in di utàṿ pardénd par dū vòlti cun la Marija Šarapova e na vòlta cun la Na Li. In sl'èrba ingléśa la bat sōl la Christina McHale a Birmingham pardénd invéci subìt a Eastbourne (5-7 4-6 da la Caroline Wozniacki) e a Wimbledon (3-6 4-6 da la Yanina Wickmayer). A Montréal e a Cincinnati la cata sèmpar la Serena Williams a 'l secónd tùr'n e la gh pèrd tut al vòlti ma almànc in di Stat Unî la la fà sudàr dimóndi śugànd dū tie-break tirâ finî 9-7 par la nùm'r òṅ dal mónd. A New Haven la céd in semifinàl a la Petra Kvitová (dòp avér batû l'Eugenie Bouchard e la Kirsten Flipkens) e la fà cumpàgn anc a Pechîṅ in dua la lasa strada a la céca par 3-6 7-5 2-6. L'austragliàna però la vins incóra 'l turnèo 'd Uśàka la stmana dòp baténd la Zarina Dijas par 7-6 6-3 ma in tut al manéri la sèra l'an par la prima vòlta da 'l 2008 fóra da 'l primi vint, a la puśisiòṅ nùmar vint-a-tri.
In dal 2015 la n è minga bòna ad pasàr al secónd tùr'n in di tri turnèo ad cà. A Indian Wells e a Miami la riva invéci a 'l tèrs tùran ma la và fóra cun la Flavia Pennetta (la sò bistiàsa négra parchè la l'à sèmpar batùda in di siē incóntar śugâ sèg) e la Venus Williams. A Róma la pèrd subìt cun l'Anastasija Pavljučenkova par 4-6 5-7 ma pò la stmana dòp la và a vìns'r al turnèo ad Straśbûrg in finàl su la Kristina Mladenovic c'n al puntéǵ ad 3-6 6-2 6-3. A Wimbledon la bèca la Coco Vandeweghe e na scòpla a 'l tèrs tùr'n in dua la patìs un 2-6 0-6 da l'americàna. Anc a Båstad la patìs al “bagel”, 'sta vòlta da la Lara Arruabarrena Vecino a 'l secónd tùran (7-6 6-0 par la basca).
Finàli in di Gran Slam
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Tennis building! A gl'Australian Open la Sam Stosur la fà véd'r al bras da Ercole ch'l à śbatû śò la ruména Niculescu dagospia.com, 20 ad Śnar dal 2015


text:
La Tène (NE)
La Tène a l'è un cumün svizzer del distret de Neuchâtel, in del Canton Neuchâtel. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.44 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4825 abitant.
El cumün de La Tène al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Cudrefin (VD), Gampelen (BE), Ins (BE), Saint-Blaise, Thielle-Wavre. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
El post l'è cognussüü in de l'ambient de l'archeulugia per via del ritrovament de un vilag che risal a l'etaa del fer.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Castelveccana
Castelveccana (en piemontés: Castelveccana) l'è un cumün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 1 999 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 20,9 km² e 'na densità de 9698 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brénta, Casàl Sciuìgn, Stì, Ghìfa (VB), Lavén Mumbèll, Ugébi (VB) e Pòrt Travàja.
L'è sitüaa in sü i riif d' ul Lach Magiur. Ul cumün a l'è nassüü in d' ul 1928 cunt la fusiün di antiigh cumün de Castèll de Travàja e de Vecàna.
Ul cumün de Castèll Vecàna a 'l gh'à in gir vari fraziùn: in sü i riif gh'è Caldé, bèll paes de lagh cunt 'n bèll portiröö; sora Caldé a gh'è la "Roca", 'n bricch de straa calcari verticaj sü 'l lagh. In sü la cima a gh'è 'n monumént a i Burlàj, fàj sü in d' ul sit in doa la gh'éva la végia turr d' ul castèll. De vidé in de la fraziùn de Sariich la gesèta de San Giòrg (1100). Tucc ul teritòri d' ul cumün, in particulari i riif e la strà pruinzàla, l'è pien de cà mudern e de giarditt vért.
Ogna istaa, intra la fin del mes de lüi e l'inizzi del mes de agost, la fraziùn de Caldé la organizza "Tutto è numero", vün di festival püsse impurtant in Italia per la cültüra e i giögh matemàtegh.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castèl Vecàna l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Aktuelle Position
Economicadad
Grazia a ses model da finanziaziun po la SSR porscher ses programs a moda independenta e fidada. L'aspect negativ: la reclama ed il sponsoring èn restrenschids legalmain. Uschia na po la SSR betg profitar da funtaunas d'entradas alternativas.
Cun 6100 emploiads è la SSR la pli gronda interpresa da radio e la segund gronda interpresa da medias en Svizra. Si'activitad ha consequenzas per tut ils champs da l'economia publica svizra: en differents lieus retira l'interpresa ina gronda dimensiun da servetschs publics e privats, da products e da material. Ed ils programs da radio e televisiun da la SSR offran ina plattafurma naziunala attractiva per sponsurs resp. per incumbensaders da reclama.
Il model da finanziaziun
Las chasadas svizras che consumeschan programs da radio e/u da televisiun ston pajar taxas da recepziun. Questas taxas segireschan la gronda part da las entradas annualas da la SSR:
- bundant dus terzs da las entradas sa cumponan da las taxas da recepziun
- betg dal tut in terz da las entradas deriva da retgavs commerzials e d'auters retgavs
Quest model da finanziaziun ha duas varts: el permetta bain l'independenza publicistica, maina però a restricziuns en la reclama ed il sponsoring. La SSR na dastga numnadamain betg profitar da las novas plattafurmas online da reclama e da sponsoring. Quest segment registrescha dentant ratas da creschientscha da duas cifras e vegn per part a remplazzar la reclama classica en la televisiun.
Il svilup da las taxas
Dapi il 2000 n'ha la SSR betg pudì profitar da l'augment da las taxas. La raschun: l'adattaziun da l'onn 2003 è surtut ida a favur dals retschaviders da prestaziuns supplementaras d'AI (liberaziun da las taxas) e da l'adattaziun l'onn 2007 han profità en emprima lingia ils purschiders privats da radio e televisiun (splitting da las taxas).
- Dapi l'onn 2000 èn las taxas da radio creschidas per 7.20 francs sin annualmain 169.20 francs (2009). Quai munta ad in augment nominal da 4,4 pertschient (la midada reala, rectifitgada da la chareschia, importa schizunt –4,0 pertschient).
- Dapi l'onn 2000 èn las taxas da televisiun s'augmentadas per 22.80 francs sin annualmain 292.80 francs (2009). Quai correspunda ad in augment nominal dad 8,4 pertschient (la midada reala, rectifitgada da la chareschia, munta a 0 pertschient).
Malgrà il rom finanzial pli stretg ha la SRG SSR nizzegià consequentamain las sinergias e mesiras da spargn distgargiar il quint annual. [cfr. Strategia d’interpresa, finamira 4: «La SSR scriva per regla cifras nairas.»). La strategia da finanzas deducescha da quai finamiras concretas (agens meds suffizients, limit maximal da debits, cashflow, e.u.v.).
Equiliber linguistic-regiunal
In aspect central dal service public da la SSR è l'equiliber linguistic-regiunal. Quel ha però ses pretsch: il provediment da quatter territoris linguistics cun programs qualitativamain equivalents ha consequenzas directas per las taxas da recepziun. Quellas fissan bunamain 40 pertschient pli bassas, sche la SSR produciss ses programs mo en ina lingua naziunala.
La cumparegliaziun internaziunala
L'autezza da las taxas da recepziun dat adina puspè da disctuar. En quel connex vegnan las taxas en Svizra gugent cumparegliadas cun quellas a l'exteriur. Questas cumparegliaziuns mussan ch'ils pajais cun ina gronda populaziun han taxas pli bassas, perquai ch'ils custs fixs (custs da persunal e d'infrastructura) sa repartan en pajais cun in aut dumber d'abitants sin dapli persunas u chasadas ch'en pajais cun paucs abitants. Per betg cumparegliar duas situaziuns dal tuttafatg differentas ston ins resguardar en cumparegliaziuns internaziunalas ils suandants facturs:
- la grondezza da la populaziun
- il dumber da las cuminanzas linguisticas resp. il basegn d'ina producziun individuala dal program
- la topografia dal pajais
- il nivel da pajas naziunal e la chareschia che han consequenzas surtut per ils custs da persunal e da distribuziun
- las pussaivladads da finanziaziun sur entradas commerzialas, la grondezza e la structura dal martgà da reclama, sco er eventualas restricziuns da reclama
- las contribuziuns directas e las subvenziuns dal stadi che vegnan pajadas supplementarmain a las taxas da recepziun, sco er autras funtaunas d'entradas.
La SSR dispona da var 1,65 milliardas francs per onn. Cun quels daners producescha ella en tut 17 programs da radio ed 7 programs da televisiun en 4 regiuns linguisticas. Perquai na sto ella avair nagina tema d'ina cumparegliaziun da las taxas cun auters purschiders dal service public; l'import finanzial generus per relaziuns svizras è en la cumparegliaziun internaziunala numnadamain plitost modest.
La transparenza e l'effizienza
Las entradas da las taxas èn suttamessas d'ina vart ad ina controlla interna severa. Da l'autra vart è la SRG SSR obligada da render quint a posts externs sco p.ex. al Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC). Cun il rapport da gestiun na preschenta la SRG SSR betg mo sias finanzas da l'onn passà, mabain ademplescha cun ses plan da tschintg onns er in'obligaziun da render quint orientada a l'avegnir.
La Controlla federala da finanzas (CFF) ha examinà la situaziun finanziala e l'economicadad da la SRG SSR ed è vegnida a la conclusiun che l'interpresa impunda las taxas a moda conscienziusa ed intenziunada. Ils resultats da l'examinaziun èn vegnids preschentads il 2006 en in rapport detaglià.


text:
Erbösch
Erbösch (en Italià: Erbusco), l'è 'n cümü de 8 633 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt ai pè del Mont'Òrfen, endèla zòna geogràfica ciamàda Franciacürta, a Sud del Lach d'Izé, a 24 km a Òvest de la cità de Brèsa.
El ritroamènt de repèrcc archeològich el testemógna la prezènsa de 'na atività ümàna zamò 'ndèl períot neolìtich (5000-2800 a.C.), atività che, 'ndel'età del bróns (prìma del sècol X a.C.), la se svelöparà sö dele palafìte tiràde 'n pé 'ndèla zòna ömeda che gh'ìa 'ntramès tra 'l Mont'Òrfen e le culìne moréniche.
El prìm insediamènt stàbil facilmènt el se troàa 'ndèla frasiù de Alì (adès ciamàda Sòch de sùra), pagus Romàno e pò, 'ndèl Medio Evo, piéf cristiàna, endóche zamò prìma del Mìla gh'ìa 'n castèl per dàga protesiù a la popolasiù de le incursiù dei Ùngari.
El paés el vé lüminàt per la prìma ólta 'ndèn docümènt del 1108. Ma mìa col nòm de Erbösch ma con chèl de Alì.
Erbösch al dé d'encö, l'è 'n cèntro importànte de la Franciacürta e l'è séde del Consórse dei vì de la Franciacürta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ulteriuras novitads dal Grischun
-
A Mustér emprendan ils requirents dad ir cun skis
Per ils requirents d’asil datti adina puspè pussaivladads da s'integrar, actualmain cun emprender dad ir cun skis.
-
Pass dal Lucmagn: Tegnair il glatsch ord via
Ditg hai dà be pauca naiv. Perquai è il pass tranter la Val Medel e la Val dal Blegn adina stà avert quest'enviern.
-
Ziràn-Reschen cun model da direcziun
Il december da quest onn duess ir en vigur il nov model da direcziun. Il mument vegn elavurada la constituziun.
-
Sedrun: Residenza da seniors dovra sustegn da la vischnanca
La residenza custa circa 8 milliuns francs. La vischnanca da Tujetsch sto sustegnair il project finanzialmain.
-
Gieus olimpics 2026 – quo vaditis?
Restais en Grischun u forsa betg? Al podium a Puntraschigna han radund 300 auditurs pudì tadlar las opiniuns
-
Marcel Friberg banduna Grischun Vacanzas
Friberg è dapi il 2012 president da l'organisaziun turistica. Il matg duai ses successur vegnir elegì.
-
Opposiziun cunter iniziativa «Montana» a Claustra
Be in na pussibiliteschia in svilup turistic andant da la vischnanca, argumenteschan ils adversaris da l'iniziativa.
-
Xi Jinping avra il WEF ensemen cun Doris Leuthard
Uss è il WEF uffizialmain avert – cun agid dal president da la China e la presidenta da la Confederaziun.


text:
Sils im Engadin/Segl
Sils im Engadin (Segl in rumanc), l'è ün cumün svizzer in del Cantùn di Grisùn che'l gh'ha 744 abitant.
El sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sils el se troeuva in de l'Alta Engadina, in sü la spunda manzina del fiüm Inn, in mezz ai lach de Sils e de Silvaplana. L'è a 10 km da Sankt Moritz, 41 da Ciavèna e 75 da Coira, la capitàal del Cantùn. La staziùn de la feruvia pussee visina l'è quèla de Sankt Moritz, gestida da la Feruvia Retica.
Il punt pussee olt del Cumün l'è el Piz Corvatsch (3451 m), sul cunfìn cunt Samedan.
El Cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Cumün de Sils el gh'ha quater fraziùn:
- Sils Baselgia, ciamada inscì perchè a gh'è la gesa (baselgia in rumanc) de San Lurenz, che l'è in mezz ad ün cimiteri piscinìn; in 'sta fraziùn chì la ghè anca la Biblioteca Engiadinaisa ("Bibliuteca engadinés");
- Sils Maria, in duvè ghè'l municipi (chesa cumünela in rumanc), la cà in duvè l'ha vissüü Friedrich Nietzsche e'l musée Robbi (dedicàa a Andrea Robbi, pitùr de Sils mort in del 1945);
- Val Fex, üna val che la cumincia dal Bernina e la finiss a Sils Maria; in 'sta val chì se poeu minga nà cunt i machini (ghè ün servizi de birocc tiràa da cavaj che'l part da Sils Maria) e gh'hin ün frach de baiti fadi sü in stil engadinés;
- Plaun da Lej, che l'è tra Sils Baselgia e Malögia, in sü la spunda ucidentàal del lach de Sils.
Olter a 'sti fraziùn chì, gh'hin anca i piscinìn center abitàa (aclas in rumanc) ciamàa Grevasalvas, Blaunca e Buaira.
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Friedrich Nietzsche (1844-1900), filosuf tudesch, gh'aveva üna cà de vacanza a Sils Maria, incoeu trasfurmada in musée;
- Giovanni Segantini (1858-1899), pitùr italiàn, l'ha vissüü in Engadina tra Sils e Malögia dal 1894 fin a la mort;
- Andrea Robbi (1864-1945), pitùr svizzer, l'è nasüü e l'è mort a Sils Maria;
- Marcel Proust (1871-1922), scritùr frances, el faseva i vacanz a Sils;
- Herman Hesse (1877-1962), scritùr tudesch, anca lüü'l faseva chì i vacanz.


text:
Samcheok
Samcheok (Hangul: 춘천시; Hanja: 春川市) a l'è una cità in del süd est de la pruincia de Gangwon-do in Curea del Süd. Al gh'ha una pupulaziun de 74.577 abitant (2004).
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rhododendron schlippenbachii
- Üsel: Gabian
- Pianta: Zelkova serrata
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de quater distret (dong; 동), dò eup (읍) e ses myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cuntea de Wangqing, Jilin, Cina
- Dongying, Shandong, Cina
- Kurobe, Toyama, Giapun
- Akabira, Hokkaido, Giapun
- Kanadamachi, Fukuoka, Giapun
- Kunguru, Rüssia
- Leesburg, Virginia, Stat Ünii d'America
- Sunbuk-gu, Seoul, Curea del Süd
- Yeonsu-gu, Incheon, Curea del Süd
- Guri, Gyeonggi, Curea del Süd


text:
Ucitàn
'L ucitàṅ o léngua 'd oc (da lōr: occitan, lenga d'òc) 'l è na lingua rumànśa ch'a s dascór in dal sud dla Frància, ovèst dal Piemònt e nord dla Catalùgna, in Spaggna, l'antìga Ucitàgna.
In chi pòst lè 'l ucitàṅ l'è na léngua arcgnusùda uficialmènt e prutèta da dal léǵ, a part la Frància in du al gh'à 'n apòǵ relatìṿ.
I èṅ du migliòṅ a 'l incìrca al parsòni ch'al dascóran mèntar a s pénsa ch'i sìan sèt migliòṅ quéi ch'i'l càpisan in manéra pasìva.
In d'l Ucitàṅ a gh'è al fenòmen dla sustitusiòṅ vucàlica, cum a sucéd da spés anc in Emigliàṅ. In dla puśisiòṅ àtuna, soqùanti vucàli i càmbian e i dvéntan più strichi:
- La vucàla tònica /ɛ/ la dvénta /e/ quand l'è àtuna.
- La vucàla tònica /ɔ/ la dvénta /u/ quand l'è àtuna.
Etimulugìa
Al nóm ucitàṅ al daśvèṅ da la paròla dal pòst òc ch'la vól dir sè.
'L è stâ Dante Alighieri a druàr cal critèri lè quànd al dascrivéva al lìngui ucitàna, francéśa e itagliàna par mèś dla manéra ad dir ad sè: òc, oïl (antìg oui) e sì.
Mèntar la paróla òc la daśvèṅ dal latìn hoc, la paróla oïl la nas dal latìn hoc ille.
Al tèrmin "lingua ucitàna" al s cata la prima vòlta in di tèst aministratìṿ dal 1300 ma fiṅ al sècul XX, l'éra ciamàda "lingua 'd òc" o anc pruvensàl.
Dal 1960 la paròla ucitàṅ l'è druàda abitualmènt mèntar pruvensàl al definìs 'l ucitàṅ ch'a s dascór in dla sóla Prunvénsa.
Règhli 'd scritùra
Un prubléma ch'al gh'à 'l ucitàṅ, cumpàgn a 'l emigliàṅ, 'l è quél ad catàr dal règuli fisi ad scritùra. Al band ch'l iva subî 'l ucitàṅ in dal XVI sècul 'l iva purtâ a un declîṅ ràpid dal sò nòrmi ad scritùra al punt che, in di sècui sucesìv, tut i druàvan na grafìa a piaśér, dimóndi spés cun dal règuli tòlti dal francéś (in gèrg "graphies patoisantes").
I prim tentatìṿ ad catàr un rimèdi a cal mòd lè selvàdag ad scrìvar i èṅ dla metà d'l Utsènt quànd Simon-Jude Honnorat 'l iva scrit in dal 1840 un disiunàri francéś-ucitàṅ cun un sistéma urtugràfic ch'al s davśinàva a quél di trubadór mèntar in dal 1854 soquànt puéta pruvensài i dàvan vita a la sucétà literària Félibrige, un sèntar indispensàbil par far nàsar incóra la lingua ucitàna.
Cunfrònt d'l ucitàṅ rispèt a chi atri lìngui rumànśi
'L ucitàṅ 'l à sèmpar abû na puśisiòṅ centràla a livèl geugràfic rispèt a chi atri lìngui rumànśi, derivàdi dal latìn. Ca-i chè soquànt eśémpi ad paragòṅ:
Al Paternòstar Ucitàṅ
Chè 'd sóta a gh'è al tèst dal Paternòstar in Ucitàṅ cun la tradusiòṅ in Emigliàṅ (Miranduléś).
Paire nòstre que siès dins lo cèl, (Pàdar nòstar ch'at sē in dal cēl)
que ton nom se santifique, (ch'a sia santificâ al tò nóm)
que ton rènhe nos avenga, (ch'a végna al tò régn)
que ta volontat se faga (ch'a sia fat al tò vulēr)
sus la tèrra coma dins lo cèl. (in sla tèra cum in dal cēl)
Dona-nos nòstre pan de cada jorn, (Dà-'s al nòstar paṅ ad tut i dè)
perdona-nos nòstres deutes (pardóna i nòstar dèbit)
coma nosautres perdonam als nòstres debitors (cuma nuàtar a i perduném a i nòstar debitōr)
e fai que tombèm pas dins la tentacion (e fà ch'a n caschém minga in dla tentasiòṅ)
mas deliura-nos del mal. (ma lìb'r-as dal mal)
Amen.


text:
Magrè sulla Strada del Vino
Magrè sulla Strada del Vino (Margreid an der Weinstrasse) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.181 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cortaccia sulla Strada del Vino, Cortina sulla Strada del Vino, Egna, Roverè della Luna (TN), Salorno.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gráfica poblacional


text:
Falmènte
Falmenta (inscì anca in Italian e Piemuntes; Falmènte in Verbanes) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 142 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 16,2 km² e ona densità de popolaziun de 9 ab./km².
El paes el se tröva in de la Val Canubina e 'l gh'ha una fraziun, ciamada Creala (cunt dumà 25 abitant). L'è tacaa ai cumün de Vran, Canöbi, Cavaj, Gür, Misgina e Trarich.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Falmènte l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Frauenfeld
Frauenfeld a l'è una citaa svizzera, capital del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 24119 abitant.
El cumün de Frauenfeld al se tröva a una altitüden de 417 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf, Bertschikon (ZH), Ellikon an der Thur (ZH), Felben-Wellhausen, Gachnang, Hagenbuch (ZH), Matzingen, Thundorf, Uesslingen-Buch, Warth-Weiningen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Media relaa a Frauenfeld al Wikimedia Commons
- Frauenfeld in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cadro
Cader (Cadro in ticines, parnonziaa ['kaːdru] o ['kaːdro]; parnonzia in de la Valsolda: ['kɛːdro]; in italian Cadro) l'è on quarter de la città de Lugan, in del Canton Tesin.
El paes el se troeuva a nord-est del centro comunal, dent a la Val Colla, minga lontan del Boglia. El confina coi paes de Sonvigh (nord), la Villa (nord-est), Davesch (sud). A est el confina con l'Italia (comun de Valsolda).
El someja che 'l sò nomm el vegna del latin quadrivium.
A l'è stai on comun indeperlù fina al 2013.


text:
Stmâna
Artécol in dialèt arzân
La stmâna (settimana in italiân) cme peréiod ed tèimp ch' al tōrna, regolêr e a l'istèsa manēra ed sèt giōren al dipènd dal lunâri ed j efèt cumbinê 'd la Lûna e dal Sōl,[1][2] dâto che l'unitê ménima in ōrdin ed tèimp, 'na sōla fêş ed la luna dal quâter principêli int al mèiş, int l'asiòun cumbinêda tra stì dû côrp celèst. La gh' à ânch un valōr sâcher in tóta la zôna ed la Mesopotamia, cûna ânch ed la cultûra ed j ebrèj a dal só lunâri in dó la stmâna la rişûlta óna dal j istituisiòun pió antîghi. Al rispèt dal sâbet (al sètim giōren) e l'anquâna 'd la stmâna în verifichêdi sōl dôp l'eşéli da Geruşalèm in dó j ebrèj în stê custrèt da la cunquésta di Babilonèiş dal 586 p.C., mó prubabilmèint al gnîva druvê da dimòndi tèimp préma.
Stôria
La stmâna e al rispèt dal sâbet cme dé ed l' arpûnsa da cunsacrêr a Dio, as pôgen insém a la Bébia (Genesi) e insém a i cumandamèint («Ricordati del giorno di sabato per santificarlo»: Esodo (20, 8).
La stmâna l'é stêda druvêda ânca da i Caldei, mó, cme l'ēra carateréstich ed la lōr cultûra, cun 'na letûra astrolôgica. I Caldei àn unî ógni ôra dal giōren a un pianēta, che a n' în stabilés la qualitê; acsé l'uniòun a un pianēta stabilî la rènd un' ôra adâta a l'irasiòun e a la religiòun, ed j êter pianēta a cuntròlen j afâri, a i sentimèint, a via acsé.La véta ed quî che gh' andêven a drē la cumparîva un pōó cumplichêda vést al şvêlt sucesiòun, cun al pasêr dal j ōri, dal diferèint pusébili ativitê.
I pianēt, oséia i côrp luşèint ch'a s mōven int al cēl dal strèli fési (dal grēch πλavaσθaι, ch' al vōl dîr "girundlêr") în, per l' astronoméia antîga:
Chi nòm ché în 'd urégin latèina e în i nòm rumân cumpâgn a quî grēch. Ânca l'ōrdin l'é còl druvê da j astrônom grēch, e l'é cumpâgna a l'ōrdin di peréiod di gîr o dal distânsi in câl da la Tèra, stabilî a Alessandria 'd Egét prubabilmèint int al II sècol p.C..
A vdòm che Satûren l'é pêder ed Giôve e Giôve l'é pêder 'd Apòl (ch' al gh'à unî al Sōl), ed Vèner e 'd Mercóri. Un rōl a pêrt l' al gh'à la Lûna int l' Olimpo grēch (Selene) e rumân.
Al pinêtra ch' al gvêrna la préma ōra l'é per i Caldei al pianêta ch' al cmânda la giurnêda a n' i carateréşa la qualitê, al giōren al tōş al nòm da sté pianēta. Da la sucesiòun di pianēta dal prémi ōri utgnòm la sucesiòun di dé 'd la stmâna. Se la préma ōra 'd incō l'é unîda a la Lûna a vōl dîr che incō l'é lunedé; int al pasêr al 24 ōri e la sfîlsa dal pianēta cumpâgn as vèd che la pré ōra de dmân l'é unîda a Mêrt; dòunca dmân l'é martedé e via acvsé.
A la bòuna l'ōrdin ed la sucesiòun di giōren ed la stmâna a 's utîn s' es và a drē i lê 'd la strèla a sèt pûnti ed cla figûra ché int al sèins ed la frècia. Da i Caldei atravêrs i grēc i nòm di giōren ed la stmâna în rivê a i rumân in latèin in cla fōrma ché:
Il lunâri ed la stmâna l'é stê fâta cnòser int la Ròma antîga e in tót l' Impēr Rumân; l' é stê al só valōr astrolôgich a decretêren al sucès e a fêren 'n' istitusiòun dal lunâri; int al I sècol p.C. l'ēra bèle druvê a Ròma; ed sicûr al l'ēra dōp la cunquésta ed l' Egét per mêrit 'd Augusto (30 p.C.) se mia prémna.
A i tèimp ed la Repóblica i Rumân a druvêven un gir 'd 8 giōren ciamê nundinum che vōl dîr (peréiod) ed nōv giōren, préma ed druvê da i mercânt: i lunâri rumân a sgnêve al giōren dal nundinae' cun 'na lètra (A-H) ch' la cumpagnêva tót i dé 'd l' ân. Al nundinae' în stêdi druvêdi fîn al II sècol p.C., la stmâna l'à pó tôt al só pôst.
I prém cristiâşn ēren 'd urégin ebràjca, a druvêven la stmâna ebràjca e a rispètêven al sâbet. Al şluntanêrs da l'uriginêla sôca ebràjca ch'l'à caraterişê al şvilóp dal cristianèişêm antîgh, al s'é fât vèder in dimòndi sistēma e ânch int la funsiòun ed la cēşa per la fèsta. Al giōren sâcher l'é còl in dó Crést l'é turnê al mònd e còst secònd i Vangēl l'é sucès in un giōren dōp al sâbet; d'ed ché la decişiòun ed fêr dvintêr giōren festîv al dé dôp al sâbet, oséia al dies Solis ch'l'é dvintê al dies Domini.
I cristiân àn cuntinvê a druvêr la stmâna, ânca per lōr un istitût ed Dio, mó àn cambiê al giōren dedichê al Sgnōr e dôp àn pruibî ed festegêr al sâbet (cuncéli ed Laodicea, 360 cîrca)
La stmâna ed j Ebrèj la se spustêda dòunca, cun i cambiamèint citê, in còla cristiâna, che a Ròma la s'é şmercêda cun còla astrolôgica. L' astrologéia la s'é sparpagnêda int l'Impēr rumân préma e pió a la şvêlta dal cristianèişem, e, quând la Cēşa l'à cunquistê la superioritê int la religiòun int l' Impēr (inési dal IV sècol) l'ûş l'ēra bèle bèin piantê. I cristiân àn serchê 'd impòner di nòm nōv in pôst di nòm pagân mó a gh'l' àn mia cavêda a cambiêr 'n uşansa popolêra bèle rinfursêda. A gh'l'àn cavêda invēci i Cristiân ortodôs, ch'àn mantgnû di nòm quêşi cumpâgn a quî ebràjch.
A i cunfîn ed l'Impēr, per eşèimpi Britannia e in Germâgna, al sparpagnamèint dal cristianèişem l'é sucès pió têrdi, e ché, i nòm astrolôgich, în scampê: né al sâbet né la dumènica în stê druvê. I pôpol ed l' êlta Germâgna e quî pió in êlta àn tradòt i nòm di dio latèin int i nòm di dio cumpâgn dal pôst:
- Mêrt in Týr,
- Mercóri in Woden - Odino,
- Giôve in Thor - Donar - Thunar,
- Vèner in Freyja - (opór in Frigg),
- Lûna in Màni - Mona.
Int l' Inglèiş dal dé d' incō al sâbet l'é dedichê al dio rumân Satûren (Saturday), mèinter int al tedèsch la parôla "mercordé" (Mittwoch) al vōl dîr "metê 'd la stmâna" (a cumincêr a cuntêr da la Dumènica).
Dòunca la stmâna astrolôgica che nuêter a druvòm incō l'é nasûda da un insèm 'd ajót:
- ebràjch: cme istitusiòun sâcra
- egiziân: la divişiòun dal giōren in 24 ōri
- caldeo: i rapôrt astrolôgich
- grēch: l'ōrdin di pianēta
- latèin: nòm di pianēta
- cristiân: şvilóp ed la raîş ebràjca, decişîva cunsacrasiòun e sparpagnamèint ed la stmâna
J Ebrèj a ciâmen al pianēta Satûren Shabtai, oséia al pianēta dal sâbet: àn druvê un critèri a l'arvêrsa ed còl di Caldei, àn dê al pianēta al nòm dal giōren ed la stmâna.
Ânca l' Islam l'à druvê la stmâna, ânca se cun cambiamèint dal giōren festîv e dal só nòm, cumpâgn a còl ch' àn fât i cristiân.
La stmâna adesa
Int i lunâri modêren la stmâna l'é cumpâgn a sèt giōren.
Un ân l'é fât ed 52 stmâni e pôch ed pió:
- 52 stmâni e un giōren
- 52 stmâni e dû giōren int j ân bişestîl
Secònd al standard internasionêl ISO 8601, in un ân agh'é 52 o 53 stmâni.
La stmâna 01 ed l'ân l'é la préma stmâna ch'la gh'à dèinter quâter o pió giōren dal nōv ân.
A pōl èser cumpâgn s' la vîn spieghêda ânca cme:
- la stmâna ch' la gh'à dèinter al prém giovedé ed l'ân
- la stmâna ch'la gh'à dèinter al 4 de znêr
- la stmâna ch' la cumîncia cun al lunedé fr'al 29 dicèmber e al 4 de znêr.
A n'în deşvîn che se al 1° de znêr l'é lunedé, martedé, mercordé o giovedé alōra l'é la stmâna 01. Se venerdé, sâbet o dumènica alōra l'é 'd l'ûltma stmâna (52^ o 53^) ed l'ân préma.
Êter ûş ed la parôla
- La stmâna sânta per i cristiân l'é la stmâna ch' la và da la dumènica ed la Pâsqua rôşa a la dumènica ed Pâsqua. La só puşisiòun dèinter a l'ân an n'é mia fésa, mó la dipènd da cunsiderasiòun astronômichi bèin precîşi 'd l 'uşansa cristiâna.
- Al dé 'd incō, per "stmâna biânca" a 's intènd un peréiod pasê in muntâgna, generalmèint 'd invêren, per dedichêres al scí; al tèimp de sté peréiod an n'é mia necesâri ch' al sia ed sèt giōren.
Nôti
- ↑ Paolo Sacchi, I calendari ebraici, in AA.VV., Il tempo e la Bibbia, Humanitas 59 (2, 2003), in particolêr pp. 255-6. ISBN 88-372-1940-7; ISBN 978-88-372-1940-6.
- ↑ Suddivisione in origine del mese lunare, in Treccani.it.
Elèinch di léber
- Xavier Tilliette, s.j., La Settimana Santa dei filosofi, Morcelliana, 2003
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Stmâna
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Settimana trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Ónbria
Artéccol in dialatt bulgnais
L'Ónbria l'è 'na regiån d'l Itâglia ed mèz con 834.210 abitànt (dal 2003), e al so chèplôg l'è Perûgia. Ed såura e a maténna la cunfénna col Mèrch, ed sîra e sänper ed såura pr'un pzulén cun la Tuschèna, ed såtta col Lâzi. La só superfézzi l'è ed 8.457 chmq. Al scutmâj d'l Ónbria l'è ed pulmån vaird d'l Itâglia tant ch'l'è pénna ed bûsc.
La s câta såura a la cadänna 'd muntâgn dî Apenén e l'è traversè dal fiómm Têver.
Cmónna[modifica | mudéfica la surzéia]
La regiån l'à dåu pruvénzi: qualla ed Perûgia (PG) con 59 cmónni e qualla ed Têren (TR) con 33 cmónni.


text:
Fòia
En botànica, la fòia (dal latì folia, plüràl de folium) l'è 'n órghen de le piànte, specializàt per fa la fotosìntezi. Per chèsta rizù, 'na fòia de sòlit l'è piàta e sitìla, isé la pöl mostràga i cloroplàsti, cuntignìcc endèle cèlule del parenchìma fotosintétic, ai ràgi del sul e fa sé che la lùce la fìltre dét bé bé 'ndèi tesùti.
La se 'nserés endel gamp de la piànta a l'altèsa dei gróp. A la sèa de la fòia se tróa 'l böt scundìt ciamàt böt de la sèa.
Le fòie però i è apò dei órghegn endóche 'ndèla magiùr part de le piànte, se té 'l procès de la respirasiù, la traspirasiù e la gotasiù (procès de eliminasiù de l'àiva che 'l permèt la traspirasiù quan che le cundisiù del tép i è mìa favorèvoi).
Le fòie le pöl apò 'nmagazinà i nütrimèncc e l'àiva e, 'n sèrte piànte, la fùrma la se mudìfica per svòlger de le ótre funsiù e isé le pöl ciapà la fùrma de spì, scàie, cavreöi (compàgn de chèi de la ìcc o del roaiòt), ecc. Strütüre che se 'nsömèa a fòie se le tróa 'ndèle féles e i è ciamàde frónde.
Cuntegnüü
Anatumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gambì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gambì de la fòia (endèla terminulugìa scentìfica l'è de sòlit ciamàt con dei nòm derivàcc del latì petiolus cioè pè picinì) l'è la part che la coléga a la làmina de la fòia al gàmp o al ram de la piànta. La strütüra anatòmica del gambì, coi masöi dei cundutùr dispunìcc segónt 'na simetrìa bilatéràl i testemógna sènsa döbe de la natüra coerènta có la fòia e mìa col gamp de la piànta.
Quan che 'l se slàrga fò 'nfìna a sostetöéser la fòia endèle sò funsiù, se pàrla de filóde. 'Na fòia sènsa gambì o col gambì cürt fés la se ciàma sèsila.
El gambì de sèrte piànte 'l g'ha dele funsiù specìfiche. Per ezèmpe:
- endèla Mimosa pudica, el permèt el müimènt de le fòie;
- endèla Trapa natans, el permèt a la pànta de stà a gàla.
La làmina de la fòia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La làmina de 'na fòia l'è furmàda de 'na fìbra vegetàl che la g'ha le parcc discriìde ché sóta:
- l'Epidèrmide de protesiù che la cuàrcia zó töta la superfìce de la fòia, de sùra e de sóta; de sòlit l'è furmàda d'en stràto ünic de cèlule che g'ha mìa dét dei cloroplàsti, àle ólte l'è cuarciàda zó apò a lé d'en óter stràto de protesiù estèrno, la cutìcola. Sèrte cèlule de l'epidèrmide le pöl trasfurmàs en péi.
Sö l'epidèrmide inferiùr gh'è i stòm, che i è dele spéci de puritì, furmàcc de dò cèlule a fùrma de mèze lüne, che i làsa 'ntramès 'ntra giöna e l'ótra 'na apertüra;
- El parenchìma, che l'è furmàt de du stràti:
- sóta l'epidèrmide süperiura, en parenchìma palisàdic, fìbra furmàda de divèrse fìle de cèlule dispunìde en perpendicolàr a la superfìce de la làmina e mitìde bèle strète giöna cùtra a l'ótra, sènsa lasà büs.
- entramès entrà chèsto e l'epidèrmide inferiùra gh'è 'n parenchìma lacunùs, con cèlule piö grànde che g'ha 'ntra de lùre 'na rét de büs (lacùne), che l'è colegàt ai stòm, e 'l permèt i scàmbe de gas co l'estèrno.
L'epidèrmide[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'epidèrmide l'è 'l stràto de cèlule estèrne de la fòia. L'è 'n stràto che de sòlit l'è trasperènte (le cèlule le g'ha mìa de cloroplàsti) e cuarciàda de 'na cutìcole che g'ha 'n aspèt cerùs e che 'l permèt mìa pèrder tròp tàta àiva quan che fa tròp calt. Endèle piàmte che vé sö 'ndèi clìmi sèc, chèsta cutìcola l'è piö spèsa. Ale ólte chèsta cutìcola l'è piö fìna sö l'epidèrmide inferiùra che 'n chèla süperiùra.
L'epidèrmide inferiùra l'è piéna de puritì ciamàcc stòm. Chèsti stòm i permèt a l'osìgeno e a l'anidrìde carbònica de nà dét e fò de la fòia. Pò a 'l vapùr el pàsa per i stòm durànte la traspirasiù. El dèrver e 'l sarà el stòm el dipènt de le cundisiù climàtiche (calùr, ümidità, ciarùr). Sèrte piànte (compàgn de le Crassulaceae) le dèrf i stòm apéna de nòt per fa isé che se despèrde mìa tròp tàta àiva.
El parenchìma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gròs de l'intèrno de la fòia , (cioè la part che gh'è 'ntramès entrà l'epidèrmide inferiùra e chèla süperiùra, l'è furmàt del parenchìma. Chèsta fìbra la g'ha 'n ruòlo 'n grànt importànte endèla fotosìntezi. L'è cumpunìt de dò parcc:
- vèrs la fàcia d'ensìma: el parenchìma palisàdic cumpunìt de cèlule verticàle, bislóghe e tacàde 'nsèma; le cèlule che i la costetöés le g'ha dét en möcc de cloroplàsti, L'è en chèsto parenchìma che vé fat la fotosìntezi;
- vérs la fàcia de sóta: el parenchìma lacunùs (o spugnùs), endóche le cèlule le g'ha 'na fùrma piö tónda e i è méno tacàde 'nsèma 'ntrà de lùre. I büs 'ntrà 'na cèlula e l'ótra i sèrf per emagazinà i gas che la fòia la scàmbia co l'atmosféra.
Le nervadüre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le nervadüre de 'na fòia i è 'l prolongamènt del gambì endèla làmina. Se pöl distìnguer la nervadüra centràl de chèle segondàrie che le se destàca de la primària. L'è al leèl de le nervadüre che 'l se tróa 'l gròs dei tübizì cundutùr de la lìnfa (xilémi e floémi), urganizàcc en masöi.
La dispuzisiù de le nervadüre l'è diferènta a segónda de la spéce o de la famìa botànica.
Descrisiù morfològica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Morfologìa generàl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La fòia la vé ciamàda sèmpe semai che la làmina l'è 'ntréga, o compòsta semài che l'è retaiàda en divèrse fòie piö pesène che le vé ciamàde fuiulìne. A segónda de la dispuzisiù de le fuiulìne sö l'as principàl de la fòia o ràchide, se dis che la fòia l'è:
- penàda, semài che le fuiulìne i è dispunìde compàgn de i pilizì de 'na piöma;
- imparipenàda se i è de nömer dìsper (la fòia la fenés condèna fuiulìna 'nsìma) ;
- paripenàda se i è de nömer pér;
- tripartìda semài che le fuiulìne i è trè (compàgn del trefòi) ;
- palmàda o digitàda semài che le fuiulìne i è dispunìde pompàgn dei dicc de 'na mà.
- pedàda semài che ògna fuiulìna la se 'nserés ensìma a la fuiulìna 'n bànda (compàgn del bucanéve) ;
La fòia la pöl vìga apò a le fuiulìne cumpunìde a divèrsi leèi;
-
- bipenàde semài che le fuiùlìne i è cumpunìde apò a lùre de fuiulìne piö picinìne amò;
- tripennée semài che le fuiulìne de segónt leèl i è cumpunìne apò a lùre.
Diviziù de la làmina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La làmina la pöl véser entréga u piö o méno retaiàda. En chèsto öltem càzo, se pöl precizà se la fòia l'è:
- lobàda (a), quan che i lòbi è mìa tat profóncc e i rìa a piö o méno 1/8 de la larghèsa de la fòia,
- penatolobàda (b), quan che i lòbi i è dispunìcc compàgn d'en pèten,
- palmatilobàda quan che i lòbi i g'ha 'na dispuzisiù palmàda.
- penatìfide o palmatìfide quan che le diviziù le rìa a 1/4 de la larghèsa de la fòia o adognimòdo de méno de la metà;
- penatipartìda (c), ou palmatipartìda quan che le scanaladüre le sorpàsa la metà de la fòia;
- penatisecàde (sinònim de compòsta penàda) o palmatisecàde (sinònim de compòste palmàde) semài che le diviziù le rìa 'nfìna al ràchide;
- laciniàde semài che la làmina l'è dividìda en sesiù filifórmi (compàgne de sèrte piànte aquàtiche).
L'òrlo de la làmina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'òrlo de la làmina el pöl véser entréc, ondulàt, sinuàt, capetàt, a capitìne fìne, dentàt o crenàt.
Tìpi de làmina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La làmina la vé ciamàda: cordifórme, quan che la g'ha la fùrma d'en cör, ovàl quan che la g'ha la fùrma d'en öf, lanceolàda, o palmàda quan che la g'ha la fùrma de 'na pàlma.
Divèrse ótre caraterìstiche le vé cunsideràde quan che se descrìf la fùrma de 'na fòia: falciforme (quan che la g'ha la fùrma d'en fiochèl), auriculàda (quan che la fòia la g'ha come de le uricìne a la bàze de la làmina), sagitàda (quan che la g'ha la fùrma de 'na frècia), peltàde (quan che 'l gambì el se 'nserés en mès a la làmina), decorènta quan che la làmina la se prolóngha söl gamp con dele alète, perfoiàda quan che le uricìne le se sàlda e le dà l'impresiù che 'l gamp el streèrse la làmina, conàde quan che dò fòie opòste le 'ha la làmina saldàda 'nsèma (compàgn de sèrte spéci del zèner Caprifolium).
Nervadüre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se pöl distìnguer tré tìpi principài de nervadüre:
- Le fòie a nervadüra penàda (peninèrve), endóche 'na nervadüra principàla, cuntinuasiù del gambì, la divìt la làmina 'n dò parcc idèntiche dré a 'n às de simetrìa e a pàrter de la qual le nervadüre segondàrie le se destàca segónt 'na dispuzisiù alternàda o opòsta.
- Le fòie a nervadüra palmàda (palmatinèrve) endóche divèrse nervadüre, en nömer dìsper, le se destàca del gambì endèl pónt de contàt co la làmina (ezèmpe: la fòia de la ìcc)
- Le fòie a nervadüra paraléla (paralelinèrve), che g'ha le nervadüre paraléle, compàgn che 'ndèle graminàcee (Poaceae), e de sòlit i è fòie sènsa gambì.
Dispuzisiù söl gamp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A segónda de cóme che le fòie le se tàca al gamp o al ram, se pàrla de:
- fòie alternàde, quan che le vé fò a giöna a giöna, giöna de 'na bànda e piö 'n sö, giöna de l'ótra bànda del gamp;
- fòie opòste, quan che le vé fò a dò a dò giöna 'n mìra a l'ótra;
- vertezelàde, semài che le vé fò a trè o de piö, en sércol töt entùren al gamp, a leèi diferèncc.


text:
C (letera)
La C o c, nom in lubard ce ['tʃe] (al dì d'incö anca italianizaa a ci) l'è la terza lettera de l'abecee latin e de quel lumbard.
In lumbard la C la gh'ha mia un valur funemich singul, perchè la rapresenta sia l'africada postalveulara surda [tʃ] (de suvent ciamada c dulza) che la plusiva velara surda [k] (ciamada anca c düra a seconda del cuntest funulogich.
La letera 'c' la rapresenta anca el son plusiv palatale surd int l'alfabet funetich internaziunal.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La ‹C› la vegn da l'istessa letera de la ‹g›. I Semitich i la ciamaven gimel, un segn che l'è stat prubabilment adataa dal geruglifich egizian che 'l rapresentava un tira sass. Un'oltra pussibilità l'è che la füdess el disegn d'un camel, che in semitich l'eva dit gamal.


text:
Enego
Enego (en vèneto: Enego; en cimber: Ghenebe; en todèsch: Jeneve) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Vicènsa. El g'ha presapóch 2.018 abitàncc, 'na superfìce de 52 km² e 'na densità de 39 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arsiè (BL), Asiago, Cismon del Grappa, Foza, Gallio, Grigno (TN), Valstagna.
Cuntegnüü
Il Cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Enego se troeuva in sü l'Altupiàn di Sett Cumün (ciamàa anca "Altupian de Asiàagh"), a 768 meter d'altezza. Ulter che'l paes de Enego, gh'hin anca olter fraziùn piscinini: Piovega, Culdarch, Foss, Valdifaber, Cost, Valdicina, Valgoda, Dori, Marcesina, Enego 2000 (staziùn sciistica) e Stoner, la pussee grand.
L'ecunumia de Enego la se basa sü l'agricultüra e su l'alevament di besti, specialment di vacch, chi fann el lacc ch'el vegn dupràa per fà el furmagg Asiàagh.
La storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Inturn a l'ann Milli hin rivàa da la Germania di pupulaziùn da lingua e tradiziùn cimbra che s'hin stanziàa in divers sitt de l'Altupian: inscì anca a Enego.
Tra'l 1310 e'l 1807 Enego l'ha fàa part de la Lega di Sett Cumün, insemm a Foza, Gaj, Asiàagh, Lusiana, Conch, Ruana e Rözz. 'Sta Lega chì l'ha mantegnüü üna certa autonomia anca quand la gh'èra la Repüblica Veneta.
In de la Prima Guera Mundiàal Enego l'è stada bumbardada pussee volt cunt i canùn piazzàa sül Munt Grappa.
Tra i düü gueri e dopu la Segunda Guera Mundiàal ün frach de Eneghees hin nàa a l'ester a lavurà (in Germania, Francia e Svizera), specialment cumè muradur.
I munument[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La gesa de Santa Giustina, che suvrasta'l paes; per fàa sü el sò noeuf campanil, in di ann Cinquanta del XX secul, han dupràa i matùn del Fort Lisser, fàa sü durant la Prima Guera Mundiàal. La gesa l'è stada seriament danegiada in del 1983 da'na trumba d'aria, che l'ha tiràa via la cupola e'l tecc. Dopu l'han sistemada.
- La tur del vecc castèl del XIII secul, incoeu demulìi, ch'el se truvava in duvè che incoeu ghè la piazza San March.
- Il Punt de la Val Gadena, il terz pusse vôlt d'Europa (175 meter), inauguràa in del 1990 e che'l culega Enego a Foza.
Persunagg famùs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Diego Dalla Palma (1950), trucadur famùs a livell internaziunàal;
- Lucio Boscardin, autur de "Ciao", la "mascotte" di Mundiai de calcio de Italia 1990.


text:
Cantharellus cibarius
El Cantharellus cibarius, mej cognossuu cont el nomm comun de Finferl, Finferlin, Gallinasc, o anca Gallett[1] (en lombàrt orientàl: Galüsì), l'è vun di fonsg pu cognossuu, casciaa e mansgiaa in tutt l'arch alpin e on poo depertutt.
Tratt Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I tratt caratteristegh di finferlitt hinn la forma e 'l color del capell e del gamb. El capell, che de sollet l'è d'on color che 'l va del sgioldolin al sgiold bell fort compagn del rosssumm de l'oeuv, a l'è largh di duu ai noeuv ghej (centimeter), anca se di voeult, ma proppi de rar, el riva finn a quindes centimeter de diameter. La sova forma la someja on poo quella d'on pedrioeu cont i pared ondulaa. El gamb, che l'è bell curtin, ciovè di trii a ses ghej (de rar, ma proppi de rar, el riva anca ai vott o nouev centimeter), el se slarga vers el coo e 'l se sfinna a la bas. La carna del finferlin l'è gnucca, "spagosa", ma minga dura e la gh'ha on savor linsgerin ma ponsgent. Quand ch'hinn bej fresch, i finferlitt gh'hann on odor compagn de quell di mognagh. I spoeur del corp spongios in del capell hinn bej piscinitt. [2].
Habitat e Diffusion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I finferl cressen su putost ben in di bosch de latifoeuj e conifer, soratutt in loeugh indovè che gh'è pesc. I finferlitt se troeuven despess in istaa e utunn In Uropa, Nordamerega, Sudamerega, e Asia.
Gastronomia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I finferlitt hinn staa drovaa in de la cusinaa uropeja degià de secoj e vegnen paciaa on poo depertutt in del Vegg Continent. Vegnen mansgiaa in soratutt in pitanz preparaa a la manera casciadora, e compagnen de sollet polenta, luganega, ris, e.i.v.
A l'è mej mansgiài minga cru i finferlitt perchè gh'hann dent la Chitina.[3]
Bollitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Refereriment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.naturamediterraneo.com/forum/topic.asp?TOPIC_ID=51211
- ↑ Edred John Henry Corner: A monograph of Cantharelloid fungi. Oxford University Press, London (UK). 1966
- ↑ WELT (online)