text:
EPISTULA VI, 16[edit]
Gaius Plinius salida ses ami Tacitus
(1) Ti ma supplitgeschas da ta scriver davart la mort da mes aug, sinaquai che ti possias far palais quella a moda tant pli vardaivla a la posteritad. Jau t’engraziel persuenter; pertge che jau sai che sia mort vegn a cuntanscher gloria immortala, sch’ella vegn descritta da tai.
(2) Cumbain ch’el ha numnadamain pers la vita en questa terribla catastrofa ch’è vegnida sur da las pli bellas cuntradas e vegn uschia – sco l’entira populaziun e las citads pertutgadas da questa disgrazia memorabla – quasi a viver per adina, e cumbain ch’el ha sez scrit pliras ovras da valur durabla, sche vegn l’immortalitad da tias scrittiras tuttina a contribuir essenzialmain a perpetnisar ses num.
(3) Jau consideresch quels sco beads, als quals ils Dieus concedan ubain da far quai ch’è degn da vegnir scrit ubain da scriver si quai ch’è degn da vegnir legì; sco ils pli beads consideresch jau però quels che vegnan da far tant l’in sco l’auter. Tar quests ultims vegn a tutgar mes aug grazia a sias e tias scrittiras. Tant pli gugent ademplesch jau quai che ti giavischas, gea ta supplitgesch schizunt persuenter.
(4) El sa trategneva a Misenum, nua ch’el aveva persunalmain il commando da la flotta. Ils 24 d’avust vers las 13 uras ha mia mamma rendì attent el ch’i sa mussia in nivel d’ina grondezza e furma extraordinaria.
(5) El era stà a sulegl, aveva fatg in bogn fraid, mangià insatge giaschend e studegiava ussa. El ha fatg purtar sias sandalas ed è sa rendì sin la collina, da la quala ins pudeva observar il meglier quest’apparientscha remartgabla. Il nivel s’auzava – da tge muntogna na pudev’ins betg enconuscher precis da questa distanza (ch’i saja il Vesuv èn ins vegnì a savair pir pli tard) – en ina furma che na sa lascha cumparegliar cun nagina planta meglier che cun la pinia.
(6) Pertge ch’el sa stendeva sco in bist fitg lung e sa schlargiava alura en intgins roms; probablamain perquai ch’el vegniva l’emprim bittà ad aut tras la pressiun e sa sbassava alura, laschond quella suenter, respectivamain sa derasava en l’orizontala tras l’atgna gravitaziun. El era per part da colur alventa e per part tschuf e taclà, tut tenor sch’el cuntegneva terra u tschendra.
(7) Sco um erudit al ha quest’apparientscha parì impurtanta e degna da vegnir intercurida datiers. El ha fatg equipar in lev bastiment ed ha surlaschà a mai sche jau al veglia accumpagnar. Jau hai respundì che jau veglia pli gugent studegiar e per casualitad m’aveva el sez dà insatge da scriver.
(8) Sortind da chasa ha el retschet in scriver da Rectina, la dunna da Cascus, la quala era plain tema pervi dal privel smanatschant (ses bain sa chattava numnadamain al pe dal Vesuv ed ella pudeva be fugir cun la bartga); ella al ha supplitgà da la liberar dal grond privel.
(9) Quel ha midà ses plan ed ha uss exequì cun grond curaschi quai ch’el aveva cumenzà per interess scientific. El lascha metter ad aua ils bastiments a quatter rembladers e va sez a bord per vegnir en agid betg be a Rectina, mabain a tants (pertge che la costa era fitg populada pervi da ses aspect plaschaivel).
(10) Ed el festina en la direcziun da la quala auters fugian e tegna drizzà il timun directamain sin il privel, e quai a moda uschè temeraria ch’el ha dictà e fatg nudar tut ils midaments e las furmas da la disgrazia sco ch’el als ha vis.
(11) Gia crudava tschendra sin ils bastiments; pli datiers ch’els vegnivan e pli chauda e spessa che quella era. Alura era craps-spungia e craps tut nairs, ars ora e schluppettads dal fieu. La finala han in passadi pauc profund ed il material d’erupziun da la muntogna rendì inaccessibla la costa. In mument ha el ponderà, schebain el duaja navigar enavos, ma bainspert ha el ditg al timunier ch’al cussegliava da far quai: «La fortuna tutga als valurus, guida tar Pomponianus!»
(12) Quel sa chattava a Stabiae da l’autra vart dal golf (pertge che la mar sbucca là en la costa che la circumdescha faschond plaunsieu ina storta). Cumbain ch’il privel n’era là anc betg fitg datiers, sch’al avevan ins tuttina davant egl ed en vischinanza per cas ch’el avess gì da crescher; perquai aveva el fatg manar sia bagascha sin ils bastiments ed era decis da prender la fugia, uschespert ch’il vent cuntrari sa remettia. Suenter che mes aug aveva sbartgà là sut cundiziuns fitg favuraivlas, ha el embratschà il tremblond, al consolà ed encuraschà; e per prender a quel la tema tras sia buna speranza, ha el fatg manar sai en il bogn. Suenter avair fatg in bogn è el giaschì a maisa ed ha mangià da buna luna u almain – quai che vala tuttina bler – faschond buna tschera.
(13) En il fratemp glischavan or dal Vesuv en plirs lieus vastas flommas ed auts fieus, dals quals la glischur e clerezza vegnivan anc rinforzadas tras la stgiraglia da la notg. Per far frunt a la tema, ha mes aug pretendì che la glieud da la champagna haja abandunà ord spir anguscha ils fieus da lur fuainas ed ussa ardian lur chasas vidas en la solitariadad. Alura è el stà giu ed ha propi durmì stagn e bain; pertge che la glieud davant l’isch al han udì a trair flad, damai ch’el respirava grev e dad aut pervi da sia corpulenza.
(14) Uss è però l’avantcurt, da la quala ins arrivava en la chombra, vegnida emplenida uschè ad aut cun tschendra e craps-spungia ch’el n’avess betg pli pudì sortir da quella, sch’el fiss anc restà pli ditg lien. Suenter esser vegnì dasdà stat el si e sa renda tar Pomponianus ed ils auters ch’avevan veglià.
(15) Ensemen èn els sa cussegliads, schebain els duain restar en chasa ubain ir en il liber. Las chasas stremblivan numnadamain pervi da las squassadas frequentas ed intensivas e parevan quasi da s’auzar or da lur fund e da sa mover u da vegnir stuschadas baud en questa direcziun e baud en l’autra.
(16) Sut tschiel avert temev’ins percunter la crudada dals craps-spungia, quant levs e stgavorgiads che quels pudevan er esser. Pasond giu ils privels èn ins tuttina sa decidids per quest ultim. Tar mes aug ha in argument victorisà l’auter, tar tschels ina tema l’autra. Els han mess plimatschs sin il chau e lià quels cun tailas; quai serviva sco protecziun cunter la plievgia da crappa.
(17) En auters lieus eri gia di, là percunter eri notg, pli nair e somber che tuttas notgs; ma quella vegniva sclerida da blers tizuns e da glischs da tuttas sorts. Ins è sa decidì d’ir a la riva per guardar da datiers, schebain ins possia gia ristgar d’ir sin la mar; quella è però restada furiusa ed inaccessibla.
(18) Qua è el sa ruassà sin ina taila ch’era rasada ora, ha fatg purtar repetidamain aua fraida ed ha bavì quella. Sinaquai han las flommas e sco indizi da quellas la savur da zulper fatg prender ils auters la fugia; el percunter ha quai fatg levar en pe.
(19) Pusà sin dus sclavs è el stà si, ma è immediat puspè crudà per terra, sco che jau suppon stenschentà dal fim spess e perquai che la giargiatta è sa serrada, la quala era tar el da natira ennà flaivla e stretga e savens pertutgada da convulsiuns.
(20) Cura ch’igl ha fatg di, il terz quintà da l’ultim ch’el aveva vis, han ins chattà ses corp intact, senza blessuras e cuvert uschia sco ch’el era vestgì, ditg curt: plitost sco in che dorma che sco in ch’è mort.
(21) A medem temp eran jau e mia mamma a Misenum – ma quai na contribuescha nagut a l’istorgia e ti vulevas be savair insatge davart sia mort. Perquai vi jau finir qua.
(22) Jau vi be anc agiuntar che jau hai nudà tut quai che jau hai sez vis e quai che jau hai udì en quel mument, nua che la vardad vegn raquintada a moda la pli vardaivla. Ti vegns a tscherner il pli impurtant; pertge ch’igl è ina chaussa da scriver ina brev, in’autra da scriver istorgia, ina chaussa da scriver ad in ami, in’autra da scriver per tuts. Sta bain!
EPISTULA VI, 20[edit]
Gaius Plinius salida ses ami Tacitus
(1) Ti dis che la brev, la quala jau t’hai scrit sin tes giavisch davart la mort da mes aug, haja sveglià en tai il giavisch da vegnir a savair tge che jau haja fatg tras a Misenum, nua che jau era restà (qua aveva jau chalà), e quai betg mo areguard temas, mabain er areguard schabetgs. «Cumbain che mes spiert sa starmenta en vista a la regurdientscha, sche vi jau cumenzar.» [Verg. Aen. 2,12s.]
(2) Suenter che mes aug era ì davent, hai jau passentà l’ulteriur temp dal di cun mes studis, pertge che per quest motiv era jau restà enavos; sinaquai hai jau fatg bogn, mangià e durmì curt e malruassaivel.
(3) Il terratrembel ch’ins sentiva gia dapi plirs dis n’ans ha betg inquietà fitg, essend quai in eveniment usità en Campania. Lezza notg è el però daventà talmain ferm che tut na pareva betg mo da sa mover, mabain da dar ensemen.
(4) Mia mamma è currida en mia chombra. Jau era medemamain gist londervi da levar per clamar ella, per cas ch’ella avess anc gì da durmir. Nus essan sesids en la curt che spartiva a pitschna distanza las chasas da la mar vischina.
(5) Jau na sai betg sche jau duai numnar quai curaschi u levsenn, pertge che jau aveva da quel temp pir deschdotg onns. Jau m’hai fatg purtar l’istorgia da Titus Livius ed hai legì sco sche jau avess tutta peda ed hai er cuntinuà cun ils excerpts che jau aveva cumenzà. Tuttenina è cumparì in ami da mes aug, il qual era vegnì da curt tar el or da la Spagna, e vesend nus a seser là e mai schizunt a leger, ha el sbragì si per mai e mia mamma, si per ella pervi da sia pazienza e si per mai pervi da mes levsenn. Jau però hai legì vinavant betg main fervent.
(6) Igl era gia l’emprima ura da la damaun [las 6 da la damaun] ed il di sa mussava a moda tardivanta e stracca. Damai ch’ils edifizis vischinants balluccavan fitg ferm, era il privel d’ina sballunada fitg grond ed irrefusabel en questa stanza pitschna, cumbain averta.
(7) Pir uss essan nus ans decidids da bandunar la citad. Ina massa tementada ans è suandada, dond – quai che vala en la tema sco prudientscha – la preferenza a cussegl ester enstagl a l’agen, ed ans ha stumplà enavant en in’immensa colonna.
(8) Suenter avair laschà davos nus ils edifizis, essan nus ans fermads. Ma er qua èn suandads novs fenomens e novas sgarschurs. Pertge ch’ils chars che nus avevan fatg manar viadora vegnivan bittads vi e nà sin terren dal tuttafatg planiv e na stevan gnanc immovibels sch’ins metteva suten crappa.
(9) I pareva sco sche la mar traguttess sasezza e vegniss quasi bittada enavos sin sasezza tras las stremblidas. En tutta cas era la riva avanzada e tegneva enavos blers animals da la mar sin il sitg. Da l’autra vart schluppava in terribel nivel nair, bittond enturn sai massas da fieu en furma da serp e sa stgargiant en flommas lunghentas che vesevan ora sco chametgs, ma ch’eran pli grondas.
(10) Sinaquai è l’ami da la Spagna sa preschentà a moda pli energica ed insistenta: «Sche tes frar», ha el ditg, «sche tes aug è anc en vita, sche vul el savair che vus sajas salvs; e sch’el è mort, sche ha el vulì che vus al survivias. Tge targlinais pia cun vossa fugia?» Nus avain respundì che nus na sajan betg buns da procurar per noss salvament, uschè ditg che nus sajan en intschertezza areguard il ses.
(11) Uss n’è el betg sa fermà pli ditg, mabain è sa precipità davent, sa liberond en sperta cursa dal privel. Pauc pli tard è lez nivel sa sbassà sin la terra ed ha cuvert la mar. El aveva circumdà ed enzuglià Capri; ed er il cap situà davant Misenum n’era betg pli visibel.
(12) Vesend quai m’ha la mamma admonì, supplitgà, cumandà da fugir tenor meglier pudair: jau saja giuven e vegnia tgunschamain da mitschar; ella però, spussada da vegliadetgna e malsogna, veglia gugent murir, sch’ella be na saja betg la culpa da mia mort. Jau hai respundì che jau na veglia betg surviver senza ella, hai tschiffà ses maun e sfurzà ella d’ir pli spert; ella ma suonda navidas, sa faschond reproschas da ma tegnair si.
(13) Gia croda tschendra sin nus, ma anc adina be sporadic. Jau guard enavos. Ina fimera spessa ans suonda a moda smanatschanta davos noss dies, quasi sco in torrent che sa derasa sur la terra. «Ans lascha ir in pau da la vart», hai jau ditg, «uschè ditg sco che nus vesain anc insatge, sinaquai che nus na vegnian betg bittads enturn sin via e zappitschads en la stgiradetgna da la fulla.»
(14) Strusch che nus eran ans mess giu, èsi vegnì stgirenta notg – betg sco d’ina notg senza glina e nivlusa, mabain sco sch’ins stizza la glisch en stanzas serradas. Uss udiv’ins a cridar dunnas, a plirar uffants ed a sbragir umens; ils ins clamavan lur geniturs, auters lur uffants u lur consort; intgins han enconuschì in l’auter vi da las vuschs, quels han deplorà lur atgna disfortuna, ils auters quella da lur confamigliars e per spir tema da la mort desideravan intgins la mort.
(15) Blers auzavan ils mauns vers ils Dieus, auters pretendevan ch’i na dettia nagins Dieus pli e che la davosa e perpetna notg dal mund haja cumenzà. Er n’han betg mancà quels ch’engrondivan anc il privel real tras sgarschurs inventadas. Intgins han raquintà ch’a Misenum saja ina part en flommas ed ina part crudà ensemen; tut quai era fallà e tuttina vegniva tut cret.
(16) Igl è puspè vegnì in pau pli cler, quai che n’ans ha però betg parì sco di, mabain sco indizi ch’il fieu s’avischinia. Ma quel è tuttina restà sin distanza; la stgiradetgna è returnada e cun quella ina plievgia da tschendra uschè ferma e spessa che nus stuevan savens lavar en pe e la scurlattar giu per betg vegnir cuverts dad ella e smatgads da ses pais.
(17) Jau ma pudess gloriar ch’i na ma saja mitschà en quest grond privel gnanc in suspir, gnanc in schem nunviril, sche jau n’avess betg chattà en la spetga che jau vegnia ad ir sutsura cun il mund e quel cun mai la consolaziun manglusa, ma tuttina effizienta per mia mort.
(18) Finalmain è lezza stgiradetgna sa schliada en ina sort fim u nivel; igl è propi vegnì di, schizunt il sulegl è sa mussà, ma a moda tut fustga, sco tar ina stgiradetgna dal sulegl. Als egls, cumbain che quels guardavan anc intschert, pareva tut midà e cuvert cun tschendra sco cun naiv.
(19) Nus essan returnads a Misenum ed ans essan tgirads uschè bain sco pussaivel. La notg avain nus passentà en malruaus e stratgs vi e nà tranter tema e speranza. La tema ha dominà, pertge ch’il terratrembel ha cuntinuà ed intgins mez nars han sgiamià lur atgna disfortuna e quella dals auters cun terriblas profezias.
(20) Nus percunter, cumbain che nus enconuschevan uss il privel e stuevan far quint cun quel, n’avain er uss betg anc pudì ans resolver d’ir davent, enfin che nus hajan novas da l’aug. Ti vegns a leger quai senza resguardar en ti’istorgia, damai ch’i n’è betg degn da vegnir prendì si. Ma ti has dumandà lasuenter e perquai stos ti attribuir a tatez per cas ch’i na ta para gnanc degn d’ina brev. Sta bain!


c: text/html

text:
Il chantun sustegna il project cun radund 1,5 milliuns francs, la Confeceraziun cun prest 2 milliuns francs. En tut renconuscha la confederaziun custs subvenziunabels per quest project da svilup regiunal da prest 5 milliuns francs.
Quai communitgescha la chanzlia chantunala. Il preject da svilup regiunal en Val Müstair cumpiglia divers projects parzials: edifizi nov per la chascharia Val Müstair, acquisiziun da spazi per il fain, edifizi nov per l'elavuraziun da charn inclusiv in stabiliment da maz, center da rimnada per graun, installaziun dal marketing e commerzialisaziun dals products sco er gestiun e manaschament da projects.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
In automobilist charrava da Savognin en direcziun da Casti, cura ch'el è tenor atgna indicaziun sa durmentà curtamain. Ses auto è vegnì sin il vial oppost e collidà cun in auto che vegniva encunter. Sco la polizia chantunala scriva ha la Rega stuì transportar ina persuna cun grevas blessuras en l'ospital chantunal a Cuira. Ils ulteriurs blessads ins ha transportà en ils ospitals a Savognin e Cuira.
Grischun Central 5 blessads tar collisiun fruntala a Cunter
Datiers da Cunter èn 5 persunas vegnidas blessadas mesemna suentermezdi cura che dus autos èn collidads.


text:
La Surveglianza federala dals martgads da finanzas (FINMA) avertescha a sia conferenza da medias annuala ch'ils privels pervi dad attatgas da cyber creschian ad in crescher. Cunzunt per il martgà da finanzas sajan las attatgas in problem adina pli grond che pericliteschian la stabilitad dal sistem da finanzas.
Tenor Marc Branson, il directur da la FINMA, sajan las attatgas da cyber daventadas la ristga la pli gronda per las bancas svizras. Malgrà quai fetschia la Svizra pli pauc che auters pajais per proteger il sistem da finanzas. Uschia manchian per exempel in post central per la cumpetenza da cyber ed i na dettia nagins tests da segirezza per l’entir sistem. La FINMA saja pronta da surprender qua ina rolla pli ferma.
RR actualitad 12:00


text:
Lonza haja pliras giadas laschà sfundrar substanzas en il palantschieu u laschà cular quellas en auas ed uschia tschufragnà quellas. Quai pretenda il procuratur public dal chantun Vallais en l'acta d'accusaziun. Il dissolvent dal qual i sa tracta vegn duvrà per producir colurs e lac, pulvra da lavar, cosmetica ed insecticids.
Lonza na vesa nagin sbagls
Davart dal concern da chemia han ils responsabels accentuà ch'i n'hajan betg cuntrafatg a la lescha davart la protecziun da las auas. Ni la populaziun ni l'ambient sajan stads en privel. Il 2014 cura ch'ins haja chattà las substanzas en l'aua n'haja quai er anc betg dà limitas specificas per aua da baiver ed auas persas da l'industria.
RR novitads 17.00


text:
Guglielmo I d'Inghiltèra
Guglièlmo 'l Cunquistadùr (en inglés: William the Conqueror; en fransés: Guillaume le Conquérant), nasìt a Falaise, vers el 1027 e mórt a Rouen ai 9 de setèmber del 1087, l'è cunusìt apò coi nòm de Guglièlmo 'l Bastàrt (perchè fiöl ilegìtim), Guglièlmo II de Normandìa e Guglièlmo I d'Inghiltèra.
L'è 'l fiöl de Robèrto 'l Magnìfich e de «Herleva» o «Arlette», 'na frilla, cioè 'na segónda spùza segónt la tradisiù danéza (more danico).
Düca de Normandìa zà de l'età de òt agn (l'è stat el quint a ricéver formalmènt el tìtol de Düca de la Normandìa) col nòm de Guglielmo II, el g'ha portàt chèsto tìtol del 1035 enfìna al 1087.
Dopo la batàia de Hastings endèl utùer del 1066 el deènta 'l prim rè d'Inghiltèra de stìrpa Normàna e 'l regnarà dei 25 de dezèmber del 1066 enfìna al dé de la sò mórt, ai 9 de setèmber del 1087. L'è stat giü dei monàrchi piö 'mportàncc de l’Europa ucidentàla.


text:
Ciamener y ciamenes por mituns
Les domandes pëia ia pro la posiziun dl let: déssel ester da na pert, a ćiantun o amez? Y co dess pa ester l’armè? Gran, pice, alt o bas? Ma cun na consulënza menüda y do avëi ascutè sö avisa sciöche i patruns dla ćiasa é ausà da vire vara da trasformè le stangode te na dërta coa plomaciada. Let, armè y cassabanch é ma n valgügn di tòć d’aredamënt che se lascia combiné te n pice paraîsc.
N iade gnôl ma scialdè le stangode dl pere y dla uma. Incö la pënson atramënter. Dantadöt la ćiamena di mituns dess trasmëte n ambiënt sann y plajor. Mobiliar fat sön mosöra, che tëgn ite i bojëgns di mituns y che garantësc segurëza é n sëgn de cualité por na bona vita de familia. Ponsè ala sanité dla familia é un di mius investimënć che an pois fà.


text:
En il chantun Grischun datti 52 cussegliaders locals da privels da la natira. Els han da tegnair en egl en lur vischnanca u regiun ils lieus privlus da bovas, lavinas, inundaziuns euv. Ils cussegliaders datti dapi 2013. Davent da lura porscha il chantun Grischun era scolaziuns per els.
Per barattar experientschas è vegnì organisà ina scolaziun a Sedrun. Là ha il cussegliader local da privels da la natira da Tujetsch, Adrian Deragisch, declerà a ses collegas tge ch’el ha tut gì da far pervi da la bova ch’è ida a val la primavaira passada en la Val Strem.
Dapli material vegn anc a val
Igl è numnadamain cler ch’i vegn anc dapli material a val. Perquai ha Adrian Deragisch gì da far in concept. Quel definescha quant savens ch’i dovra controllas e nua. Mo era tge che sto tut vegnir protocollà regularmain. Uschia vegn adina protocollà l’aura e sch’i dat grondas plievgias vegn persequità l’aual che vegn ord la Val Strem. I è dentant era stà da definir nua ch’ils lavurers dastgan lavurar en la val e co i vegn avertì en cas ch’i avess da sa distatgar material.
Ils participants han laschà plaschair la scolaziun. Els possian profitar da questas infurmaziuns en cas ch’i avess da capitar insatge sumegliant en lur vischnanca, han els ditg a RTR.
In cussegliader per mintga vischnanca
Il chantun da sia vart vul scolar vinavant cussegliaders locals da privels da la natira. L’idea è tenor Urban Maissen da l’Uffizi da guaud e privels da la natira, che mintga vischnanca, u pliras vischnancas ensemen, hajan in tal cussegliader. Fin 2017 saja quai il cas tar 70% da las vischnancas dal chantun.
RR actualitad 17:00


text:
Quai è stà pussaivel perquai ch'in dals accusads lavurava sco informaticher d'economia tar la Repower. Quel ha tschentà ora quints fictivs a la Repower e lura fatg ils pajaments interns. In cumplizi che lavurava sco cussegliader d'EDV ha gidà el. Tut en tut èn stads accusads trais culpants.
Tschintg onns praschun per accusà principal
L'anteriur collavuratur da la Repower è vegnì sentenzià a tschintg onns praschun pervia da cugliunaria economica, sfalsificaziun da documents e lavada da daners. Plinavant sto el pajar in chastì da 26'400 francs. La dretgira parta dal fatg ch'el saja stà il delinquent principal. Sin ses conto èn er ids ina gronda part dals daners, numnadamain 3,8 milliuns francs. La dretgira ha dà ad el in mez onn dapli praschun che quai che la procura publica aveva dumandà.
Trais onns e mez praschun per cumplizi
Ses cumplizi è vegnì sentenzià a trais onns e mez praschun ed in chastì da 20'800 francs. In ulteriur accusà - in fiduziari - è vegnì declerà liber. En quest cas ha la dretgira decis tenor il principi: en cas da dubi per l'accusà.
Per ils dus accusads vegnì plinavant vitiers in plant civil da la Repower da 5,2 milliuns francs. La dretgira ha acceptà il plant, uschia ch'ils dus accusads ston star botta per la summa. La sentenzia da la dretgira regiunala a Landquart n'ha anc betg vigur legal e po vegnir contestada aifer diesch dis.
RR novitads 18:00


text:
Bing Crosby: «White Christmas»
- Venderdi, 23.12.2016, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 23.12.2016, 9:30, RTR
Bing Crosby era in dals gronds entertainers americans, che ha gì ses emprims hits ils onns 30. Ses pli grond è in da l'onn 1941, e quel vala er sco in dals pli gronds semperverds da tut ils temp, cun ina vendita sur 100 milliuns singles. Perquai che la registraziun originala era donnegiada hai da il 1947 ina segunda versiun da «White Christmas», puspè cun Bing Crosby e cun ils medems musicists, e quai è la versiun che va anc adina en tut ils radios.
Cumponist era Irving Berlin che na saveva ni leger ni scriver notas. La chanzun è naschida en California durant ina perioda da chaliras, e Berlin aveva il desideri ch'i vegniss la naiv. Cun white christmas ha el fatg ina chanzun che ha accumpagnà generaziuns, che vala anc adina sco ina da las pli bellas chanzuns da Nadal e che cumpara mintg'onn puspè danovmain.


text:
Da Michela Sutter (GiuRu) - Que es ils 25 meg. Auncha trais dis fin cha la scoula cumainza darcho. Plaunet tuornan tuots darcho da las vacanzas. Bgers sun stos in pajais esters, dalöntsch davent: in Indonesia, sün Bali u ill’America. Oters sun stos in Italia, Frauntscha, Spagnia e Germania. Bod üngün ho passanto trais eivnas a chesa. Il motiv per ir davent es suvenz l`ora, que saja memma fraid cò ill`Engiadina. Ed insomma, scha tuot ils oters sun davent, perche dess eau alura rester cò suletta? A vegnan paquettedas las valischs: «Chau Svizra!».
Cò tar nus a Samedan es que ün pô oter. Illa prüm`eivna da meg ho que nom per bgers iffaunts davent da la terza classa: «Chau mamma, chau bap!», ma na «chau Svizra». Ad esdarcho temp per il KiLa. Daspö bundant 30 ans ho quist champ da meg lö in differentas regiuns da la Svizra. Pudair giuver insembel aint il god, fer cuorsas sün plazzas da sport u schoglier ingiuvineras düraunt sairedas da quiz, que es be üna pitschna part da quelo cha dapü cu 50 iffaunts paun passanter.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Ün highlight es adüna la terza saira da quist`eivna. Alura cuschinainsa svess nossa tschaina sün ün fö. Sainza cha’ls mneders stöglian dir bger, surpiglia minch`iffaunt üna lezcha. Qualchün fo il fö, l`oter vo per ova, ün terz taglia la verdüra, oters vaun per laina ed ils ultims tscherchan bastuns adattos per fer a la fin il paun da serp.
Scu eir ils iffaunts ho mincha mneder sia lezcha: saja que dad organiser ün program per il di, ün gö, üna cuorsa, ün`istorgia u saja que d’esser pront cun ün implaster, scha qualchün es darcho crudo in gnif.
In quists bgers ans cha`l champ ho lö, s`ho müdo bger. Ma qualchosa restaregia adüna listess. Üna vouta cha s’ho participo, s’es infecto d’ün virus chi nu svanescha pü uschè svelt. Uschè daregia que eir l’an chi vain darcho iffaunts chi dscharegian: «Na mamma, illa prüm`eivna nu pudainsa nus aunch`ir in Italia, alura vegn eau aint il KiLa!»
Text: Michela Sutter (GiuRu)
Fotografia: www.pexels.com
Suonda LATABLA!
-
Festival da diversitad: Culla GiuRu en Frislandia Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina…10 d'october 2018499 giadas
-
5 chauns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da…19 da settember 2018682 giadas
-
5 bels pajais Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias…15 d'avust 20181093 giadas
-
Meilgranats e Baklava Da Naomi Arpagaus (GiuRu) - Igl ei ils 7 da fenadur e nus arrivein encunter sera ad ina staziun da bus bandunada.…08 d'avust 2018440 giadas


text:
Lindsey Vonn ha uschia gia gudagnà 82 cursas da la cuppa mundiala e vegn adina pli datiers dal record dal Svedais Ingemar Stenmark cun 86 victorias.
La victura olimpica Sofia Goggia è vegnida segunda, be sis tschientavels davos Vonn. Uschia ha ella pudì gudagnar la culla pitschna da la disciplina cun in avantatg da trais puncts. Goggia gudogna per l'emprima giada ina culla da cristal pitschna.
La Grischuna Jasmine Flury ha mussà sia meglra cursa rapida da la stagiun ed è meglra Svizra. Ella è vegnida tschintgavla ed ha pers sulet 9 tschientavels sin il podest. L'entschatta enviern ha Flury gudagnà si'emprima cursa en la cuppa mundiala, il Super-G a San Murezzan.
RR novitads 14:00


text:
Blers temas han dà da discutar en il Grischun Central durant quest onn. In dals puncts culminants per il Surses è stada la tur cotschna ch’il festival cultural Origen ha laschà construir sin il Pass dal Güglia.
En Valragn èn las Pendicularas Spleia Tambo SA adina puspè stadas in tema: il concurs pareva da manaivel, in nov cussegl d’administraziun ha dentant empruvà d'evitar in tal.
In Surrir dentant ed era testas cotschnas ha il scumond da fotografar en la vischnanca da Bravuogn chaschunà. Pli tard è sa mussà, ch’igl è mo stà ina sgnocca da reclama. In recurs che pretenda ch’il dretg surordinà saja vegnì surpassà, è anc adina pendent.
RR actualitad 08:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Autonomia en il center autonom per giuvenils a Bienna
Descripziun
Dapi sia creaziun vers la fin dals onns 1960 mussa il center autonom per giuvenils (Autonomes Jugendzentrum AJZ) a Bienna exemplaricamain tge che muntan autonomia e cundecisiun libra. L’AJZ è ina rait da projects socioculturals e dapi l’onn 1978 giuridicamain in’uniun. L’organ suprem è la radunanza plenara che vegn convocada en moda regulara. L’assamblea da las utilisadras e dals utilisaders s’occupa mintg’emna da las dumondas da las singulas gruppas e dals projects dal AJZ. Las sedutas èn publicas, funcziunan normalmain en moda democratica da basa e tenor consens. Gruppas d’activitad (sco l’alloschi d’urgenza «Sleep-In» ubain la scola da circus «Zircologik») organiseschan lur projects independentamain e per part en atgnas localitads. Las gruppas da lavur exequeschan las lavurs necessarias per il manaschi, sco per exempel l’organisaziun d’occurrenzas en il «Gaskessel», l’edifizi principal dal AJZ. Cun in dumber annual da 70 000 visitadras e visitaders che vegnan nà da l’entira Svizra è la «Coupole» respectivamain il «Chessu» daventà il center da cultura il pli impurtant da la regiun.
L’AJZ a Bienna guarda – sco in dals paucs spazis libers socioculturals – enavos sin bunamain tschuncanta onns istorgia. Igl era ed è anc adina in lieu, nua ch’ins po decider sez e nua ch’ins po realisar ideas, senza restricziuns tras convenziuns e reglas socialas, schebain ch’igl existan cunfins fixads internamain. Il lieu è avert per tuts che vulan participar e cundecider: la cumposiziun dal collectiv sa mida trasor, las valurs e la savida da projects vegnan transmessas cuntinuadamain. Uschia ha l’AJZ caracterisà pliras generaziuns en la regiun da Bienna: sco lieu d’inscunter da las alternativas e dals alternativs ubain sco lieu, nua che artistas ed artists, nunconformistas e nunconformists e blers auters han chattà in spazi liber per la realisaziun da sasez. La tradiziun dal AJZ represchenta l’autonomia, la toleranza visavi subculturas e gruppas marginalas sco er l’avertadad per novas chaussas.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
«Die Bieler Jugend bewegt», Film zur Geschichte der Anfänge des AJZ Biel-Bienne, 1968–1980 © AJZ-Archiv
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Renato Maurer, Damian Bugmann: Die Geschichte des AJZ Biel, Band 1: 1968-1981. Biel, 2008.
Renato Maurer: Die Geschichte des AJZ Biel, Band 2: 1981-1995 (im Druck)
Renato Maurer: 40 ans la Coupole - Autonomes Jugendzentrum Biel. Das älteste AJZ der Schweiz feiert 40 Jahre Betrieb und schon bald 50 Jahre Geschichte. In: Bieler Jahrbuch 2015. Biel, 2016. p. 173-177
Yves Niederhäuser: Beat-Soirées und Sit-ins: Popmusik und das AJZ im Biel der 1960er Jahre. In: Bernhard C. Schär et al. (Ed.): Bern 68. Lokalgeschichte eines globalen Aufbruchs - Ereignisse und Erinnerungen. Baden, 2008, p. 57-73
- Dossier
- Selbstverwaltung im AJZ Biel/Bienne
Ausführliche Beschreibung Valaivel a partir da: 29.05.2018
Dimensiun: 460 kb
Tip: PDF
- Selbstverwaltung im AJZ Biel/Bienne


text:
70 onns Mireille Mathieu
- Venderdi, 22.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 22.7.2016, 8:40, RTR
«La demoiselle d'Avignon» u bain « il pasler d'Avignon» è stada sora da 13 fragliuns, sia uffanza è stada difficila. Sia vita è sco ina paraula. Cun passa 190 milliuns albums vendids en passa diesch linguas è ella ina da las pli famusas chantaduras dal mund da la «Chanson».
Mireille Mathieu ha visità be paucs onns la scola. La situaziun famigliara ha sfurzà ella da lavurar gia da matta. Cun «La vie en rose» da la gronda Edith Piaf è ella sa participada ad ina concurrenza da chant l'onn 1964. Suenter la mort da la Piaf l'onn 1963, è Mireille Mathieu entrada en sia rolla.


text:
Bortunogh
Bertònegh (Bortunogh in del Lodesan dal post; Bertonico in Italian) l'è on comun de 1 143 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) de la Provincia de Lòd, situaa tra l'Adda e la Muzza, pòcch prima che 'sto canal el finissa in del fiumm.
El confina con la Provincia de Cremona.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bertònegh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Keylogger
El Keylogger (parola inglesa per Registrador de la tastadura) l'è on malware che 'l serviss a registrà i digitazzion de l'utent. [1]On keylogger el pò vess hardware[2] o software.
Keylogger hardware[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El keylogger hardware l'è on dispositiv elettronegh che 'l se taca in del cav de comunicazzion tra la tastadura e 'l computer. El keylogger el salva tucc i digitazion in de la soa memoria interna.[2]
El principal vantagg de la tecnega l'è quell de vess indipendent dal sistema operativ, che 'l vegn mia trovaa dai antivirus e che 'l registra anca la parola ciav del boot.
Keylogger software[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El keylogger software l'è on software desvilupaa per registrà tucc i digitazzion.[3] Despess el manda i daa ad on olter computer remot.
El principal vantagg de la tecnega l'è che gh'è mia bisogn de avegh el PC fisicament, ma gh'hinn anca di svantagg, 'me la dipendenza dal sistema operativ.


text:
The Nits: «Sketches of Spain»
- Mardi, 7.11.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 7.11.2017, 9:30, RTR
Da «Sketches of Spain» pudess ins quintar duas istorgias. Ina ha da far cun in disc, l'autra cun il hit d'ina band ollandaisa, che raquinta d'eveniments en Spagna, la fin dals onns 1930.
«Sketches of Spain» è ina giada in disc enconuschent che Miles Davis ha fatg il 1960. Quai è però er ina chanzun da la band ollandaisa The Nits, la band enturn il chantadur, ghitarrist e cumponist Henk Hofstede. Sin lur 6avel disc «Henk» cumparì il 1983 datti ina bella chanzun che descriva in temp terribel: la guerra civila en Spagna dal 1936 fin 1939. La han cumbattì ils republicans cunter ils naziunalists dal general Franco, che han gudagnà a la fin. Cun tuns sombers raquintan The Nits da scenas a Zaragoza e Barcelona, dad umens e da dunnas che attatgan stabiliments da crap cun dinamit e da vias emplenidas cun plievgia e sang:
The streets of Barcelona are filled with blood and rain
The war is rolling over Spain
Men and women running with sticks of dynamite
Storming stone buildings in the middle of the night
Il toc anti-guerra stgir e monoton daventa in hit, er en auters pajais, e surtut en Svizra han The Nits survegnì blers fans.


text:
Il plan da Felix Keller è da producir durant la bunatscha puspè naiv cun l'aua da naiv. Quai duai possibiltar in nov sistem dad ennavar che na dovra nagina energia electrica e che producescha naiv autonomamain: La lantscha inventada da la firma svizra Bächler Top Track SA producescha naiv mo cun il squitsch da l'aua.
Cun ina tala lantscha vul Felix Keller producir sper la chamona Lischana durant ils mais avrigl ni matg in mantun da naiv da var 30 meters autezza. Il mantun da naiv è il reservuar che duai lura furnir davent da l'avust l'aua a la chamona.
Sistem da lantscha vegn testà al Morteratsch
Durant quest enviern testa Felix Keller la lantscha dasper la staziun Morteratsch. Quai a l'ur dal vitget da las stupas da glatsch che duain sensibilisar per il tema da la mancanza da naiv.
Il project tar la chamona Lischana avess damai la medema incumbensa sco las stupas da glatsch en il Himalaya nua ch'ella èn vegnidas inventadas: da servir durant la primavaira e la stad sco reservuars d'aua.
RR actualitad 07:10


text:
Trais motivs èn stads decisivs per la decisiun da la firma Gammeter da dischlocar la stampa da la Posta Ladina. Els prevesan da tschertgar ina collavuraziun cun in dals gronds centers da stampa en Svizra.
Ils motivs per la dischlocaziun
Emprim motiv: La maschina da stampar gasettas è vegnida en ils onns, chattar tocs da reserva per quella è vegni adina pli grev.
Segund motiv: La tecnologia da stampa è sa midada fitg ferm ils ultims onns. La maschina da stampar gasettas na correspunda betg pli al standard d’ozendi.
Terz motiv: Ina maschina da stampar gasettas chaschuna blera canera. Quai disturba ils proprietaris en condomini cun la firma Gammeter Druck und Verlag AG.
Per la redacziun da la Posta Ladina maina quest midament era in avantatg. Fin ussa stevan els esser pronts a mezdi cun la part redacziunala per stampar suentermezdi. En l'avegnir basta era sch’els èn pronts pir la saira, uschia ch'els san era resguardar las ultimas novitads dal di.
Il prim da schaner 2018 vegn dimena la gasetta stampada extern. La decisiun nua ch’ella vegn squitschada segua la fin da la stad. La firma Gammeter n'è betg mo ina stamparia da gasettas. Lur gronda lavur è il stampar prospects, cartas da visita, flyers, rapports da gestiun e bler auter dapli. Quella part vulan els schlargiar cun realisar in’ulteriura sala da stampar en vischinanza da la firma existenta.
RR actualitad 12:00


text:
Il conflict haja donnegià il partenadi tranter il vest a la Russia. Cunvegnas impurtantas, per exempel davart controllas d’armas sajan messas en dumonda, hai num en ina communicaziun da ses departament. Per quai pleda Burkhalter per ina OSCE ferma. L’organisaziun per la segirezza e collavuraziun en l’Europa saja impurtanta per la segirezza da l’Europa. Rinforzar l’OSCE saja ina da las prioritads da la politica exteriura da la Svizra.
Difficultus e cumplex
Plinavant vegni la politica da segirtad da l’Europa adina pli difficultusa e cumplexa periva da la malsegirezza dal svilup da las relaziuns tranter ils Stadis Undis da l’America e la Russia.
RR actualitad 14:00


text:
Las Sursilvanas ed ils Sursilvans san planisar lur cumpra dals regals da Nadal. Ina curta retschertga sin via ha mussà, che la gronda part ha gia cumenzà cun las preparativas avant emnas e cumprà ils regals ad uras. Uss è tut pront ed els pon giudair ils davos dis avant Nadal senza stress.
Online e betg online
Ils tals che n'han anc betg cumprà ils regals, ston acceptar ch'i ha in zic dapli persunas en las stizuns quels dis. Buc ina situaziun empernaivla per far cumissiuns. L’alternativa fiss da cumprar en online, era ils regals da Nadal.
Quai fan dentant mo paucas e plitost giuvnas persunas. La maioritad preferescha anc adina butias e negozis. Ils gronds avantatgs: Ins sa tutgar la rauba e mintgatant dar ina baterlada cun in’autra persuna.


text:
Producir musica digitala a chasa
- Glindesdi, 27.3.2017, 6:30
La scola da musica Cuira porscha dapi curt temp il curs «Digitale Musikproduktion – Homerecording». Quai vul dir co producir l’atgna musica a chasa.
Il curs vegn adattà als giavischs e basegns dals participants. Ed uschia emprendan els da producir l’atgna musica a chasa. Andi Schnoz è il manader dal curs «Digitale Musikproduktion – Homerecording». Tras la scena da rock rumantsch ha Andi entschet cun 14 onns a far musica. Era oz è musica in grond tema en sia vita, en la professiun sco era en il temp liber.


text:
Di nternaziunel di Museums
17.05.2015
Di dla porta davierta Open day 11.00 - 18.00
Ntreda debant
Dan 25 ani mor Luis Trenker. Ėl ne fova nia mé atėur, scenejadėur y reghisser, ma dantaldut n alpinist de pascion. Cun si cunté stories tla televijion tudėscia fejel cunėscer Südtirol y si crėps sėura i cunfins ora.
11 h: Giaurida dla mostra nueva Luis Trenker y presentazion dl cudejel
14 - 18 h: Prugram per families y jėuni
Tl flucion de Luis Trenker azion de juesc cun Marie-Theres Thaler
Pludagiut ti dijoven cutter na udleda tl mond dl film mo dan l tėmp digitel cun l produtėur de films Matthias Höglinger
Mparé a fé grops per jģ a crėp cun jėuni alpinisć dla grupa GAG
Download Poster


text:
Quai ch'el haja stuì subir las ultimas emnas na giavischia el a nagin, ha Pierin Vincenz laschà communitgar via in'agentura da communicaziun. Tenor las circumstanzas giaja quai bain cun el, ed el engrazia a tuttas e tuts che l'hajan sustegnì en quest grev temp.
Jau ma sent bain – tenor las circumstanzas. Jau engraziel a tuttas e tuts ch'èn loials e ma sustegnan durant quest grev temp.
Il fatg ch'ins haja instradà ina procedura cunter el saja stà ina surpraisa, declera Pierin Vincenz vinavant. Na-necessari e na-commensurà saja stà l'arrest d'inquisiziun, di Vincenz, perquai che las transacziuns discutadas sajan gia veglias e documentadas fitg bain. Vincenz ha era repetì e punctuà ch'el renviescha tut las inculpaziuns en il rom da la procedura cunter el, e vegnia a sa dustar cun tut ils meds a disposiziun.
Jau renviesch anc adina las inculpaziuns en il rom da la procedura penala cunter mai, e vegn a ma dustar cun tut ils meds a disposiziun.
Vincenz era vegni arrestà la fin da favrer e seseva dapi lura en arrest d'inquisiziun – tranter auter pervi da suspect da gestiun malfidaivla en connex cun l'administraziun fiduziaria. Inculpaziuns che Pierin Vincenz sez ha adina dementì detschartamain.
Libertad cun cundiziuns «remplazzantas»
La procura publica suprema da Turitg ha dà enconuschent che l'anteriur partenari da fatschenta da Vincenz tar la societad da cartas da credit Aduno saja era liber. Las inquisiziuns sajan progredidas bain – e perquai dastgian els esser libers cun «differentas cundiziuns che remplazzan l'arrest». Pli concret n'ha la procura publica betg descrit las cundiziuns. Las inquisiziuns cunter tut las persunas inculpadas marschian vinavant.
RR novitads 06:00
Recapitulaziun
- Finma investighescha transacziuns da Aduno e Raiffeisen, nua che Pierin Vincenz gioga ina rolla (tar Aduno sco president dal Cussegl d'administraziun, tar Raiffeisen sco CEO). Da sclerir: Sch'i ha dà in cunflict d'interess ubain schizunt donns, cura che Raiffeisen ha cumprà Aduno.
- December 2017: Finma sistescha la procedura cunter Pierin Vincenz, suenter che lez è sa retratg da tut las funcziuns da manar tar la Helvetia.
- December 2017: Aduna e Raiffeisen fan denunzia penala cunter Pierin Vincenz ed in'ulteriur commember dal cussegl d'administraziun.
- 25-01-2018: Vincenz desista dal presidi en il Cussegl d'administraziun da la Repower.
- 27-02-2018: La polizia interroghescha Pierin Vincenz e fa perquisiziuns en pliras chasas. La procedura marscha cunter Vincenz e 4 ulteriuras persunas.
- 3-3-2018: Pierin Vincenz vegn en arrest d'inquisiziun.
- 16-5-2018: Dretgira prolunghescha arrest d'inquisiziun.
- 12-6-2018: Procura publica lascha liber Pierin Vincenz cun cundiziuns. Las inquisiziuns continueschan.


text:
Novitês
CONZERT ANGELO TREBO - 150 AGN DALA NASCIÜDA
Dan da 150 agn ai 24 de jenè dl 1862 nascêl a La Pli le poet lirich Angelo Trebo. Pur chësta ocajiun vëgnel inviè ia da pert dl Museum Ladin Ciastel de Tor y le Consëi de formaziun La Pli en conzert ai 1. de dezember dales 16.00 a La Pli de Mareo tla sala dles Uniuns pur recordè nosc compaejan.
I musicisc` Fonjo y Ulrich Willeit, Susy Rottonara, i scolars de La Pli cun Ludwig Rindler y Marion Palfrader, le Cor de dlijia de La Pli y l`Orchestra Val Badia Ves portarà dant `cianties y toc` adatà ales rimes dles poesies de Angelo Trebo.
Le Museum Ladin Ciastel de Tor y le Consëi de formaziun La Pli a le plajëi da Ves inviè a chësta sëra.
Can pa?: ai 01.12.2012 dales 16.00
Olà pa?: a La Pli de Mareo tla sala dles Uniuns
Entrada debann!


text:
Diversitad culturala en las regiuns
Manadra dal project
Murielle Perritaz
T +41 44 267 71 46
Infurmaziuns per las medias
La finamira da l’iniziativa «Diversitad culturala en las regiuns»
Gia il 2015 ha la Fundaziun Pro Helvetia lantschà l’iniziativa «Diversitad culturala en las regiuns» cun la finamira da rinforzar e da tgirar la purschida culturala ordaifer ils centers urbans. Promovidas vegnan mesiras che rendan visibla la producziun da cultura locala u regiunala e che megliereschan las cundiziuns da basa. Sustegnids vegnan projects da colliaziun e da residenza surregiunals, però era projects che rinforzan ed augmentan la diversitad da la purschida culturala, per exempel a maun da projects participativs u d’in engaschi finanzial sco il crowdfunding.
En stretga collavuraziun cun ils chantuns e las citads ha Pro Helvetia tschernì dudesch projects che sa qualifitgeschan grazia als suandants criteris per vegnir sustegnids en il rom da l’iniziativa «Diversitad culturala en las regiuns»:
- grond potenzial da colliaziun
- persistenza
- caracter da model
- reinterpretaziun da tradiziuns
Ils projects tschernids èn situads en tut la Svizra e sa repartan sin tut las quatter regiuns linguisticas. Els mettan en il center differentas fassettas da la cultura en las regiuns perifericas; lur finanziaziun è segirada.
Ils projects èn vegnids lantschads il fanadur 2015 e duran enfin la fin dal 2019.
Projects promovids
- Art en partage (VS)
- Creative Villages, Leytron (VS)
- Crowdfunding in der Kultur, Stadtmuseum Aarau (AG)
- Delémont, Cité de la BD, Delémont (JU)
- Kultur, Debatten und Begegnungen im Zentrum, Kulturlandsgemeinde Appenzell Ausserrhoden (AR)
- La cultura da bajegiar engiadinaisa ier ed oz – Davart l’ester en l’agen, NAIRS, Scuol (GR)
- Lebendige Traditionen in Bildern: Erneuern, teilen, verknüpfen, Musée Gruérien (FR)
- Numerik Games – Culture, Maison d’Ailleurs, Yverdon (VD)
- Projet Guillaume, Forum Culture, (BE)
- Residenze artistiche in Valle Verzasca, Verzasca Foto Festival, Sonogno (TI)
- Überkantonale kulturelle Kompetenzzentren (LU, NW, OW, SZ, UR, ZG)
- Verschiebungen 18/18. Eine szenografische Annäherung an den Landes-Generalstreik, Theater+ (SO)
Novitads ord las regiuns
Ils dudesch projects tschernids documenteschan differentas furmas da cultura en las regiuns ordaifer las grondas citads. Blers dals projects reageschan sin las consequenzas da la midada demografica da regiuns betg urbanas, sondeschan ed erueschan lur potenzials existents e furman novas raits. Tuts contribueschan independentamain in da l’auter a la varietad culturala en lur regiun.
Ils projects han las suandantas finamiras:
Rinforzar la varietad cultura d’ina regiun
Ils projects resumads qua mantegnan u rinforzan la purschida culturala regiunala e la producziun culturala ordaifer ils centers urbans. Plirs da quels projects focusseschan ina relaziun moderna cun l’ierta culturala da l’atgna regiun e da sias ragischs istoricas. Per rinforzar la diversitad culturala en la regiun respectiva dovri il sustegn communal e chantunal.
Colliaziuns per ils promoturs (DE)
Posiziunament e derasaziun
La lavur culturala contemporana ha da cumbatter en regiuns ordaifer ils centers urbans precis tuttina per l’attenziun sco quella en las citads grondas. Grazia a l’iniziativa «Diversitad culturala en las regiuns» pon projects sa posiziunar optimalmain en lur regiuns. Plinavant rinforzan els la visibilitad da la producziun da cultura regiunala ed augmentan l’identificaziun da la populaziun cun ils projects.
Ils projects:
Creative Villages; Delémont, Cité de la BD; fOrum culture; Kulturlandsgemeinde; Nairs – La cultura da bajegiar engiadinaisa; Numerik Games; Residenze artistiche in Valle Verzasca; Überkantonale kulturelle Kompetenzzentren
Colliaziuns per ils promoturs (DE)
In meglier access a la producziun da cultura
Plirs projects s’engaschan per in meglier access da la populaziun a la cultura en las regiuns ordaifer ils centers urbans. Per quest intent vegnan duvradas tranter auter metodas participativas.
Ils projects:
Art en partage – kulturelle Teilhabe; Creative Villages; Crowdfunding in der Kultur; Delémont, Cité de la BD; fOrum culture; Lebendige Traditionen in Bildern; Nairs – La cultura da bajegiar engiadinaisa; Numerik Games; Verschiebungen 18/18; Überkantonale kulturelle Kompetenzzentren
Ils dudesch projects tschernids dovran differents instruments e differentas metodas.
Schlargiar las raits
Raits per l’infrastructura e per servetschs èn ina basa impurtanta per che la diversitad culturala prospereschia en las regiuns perifericas. Plinavant gidan ellas a concepir a moda attractiva las cundiziuns da viver e da lavurar en ina regiun. La plipart dals projects promovids ha en mira da schlargiar talas raits, da promover cooperaziuns e d’intensivar il barat cun autras regiuns.
Ils projects:
Art en partage – kulturelle Teilhabe; Crowdfunding in der Kultur; fOrum culture; Kulturlandsgemeinde; Lebendige Traditionen in Bildern; Nairs – La cultura da bajegiar engiadinaisa; Numerik Games; Verschiebungen 18/18; Überkantonale kulturelle Kompetenzzentren
Colliaziuns per ils promoturs (DE)
Accentuar las particularitads
Per sviluppar l’identitad culturala d’in lieu e per far resortir sia spezialitad (p.ex. citad dal comic; citad dal film, etc.) sustegna l’iniziativa projects che pussibiliteschan ad in lieu ina spezialisaziun culturala.
Ils projects:
Creative Villages; Delémont, Cité de la BD; Numerik Games; Residenze artistiche in Valle Verzasca
Colliaziuns per ils promoturs (DE)
Porscher residenzas
Projects da residenza s’adattan spezialmain bain per francar activitads culturalas gia existentas u novas en ina regiun. D’ina vart resultan contacts persunals ed invistas en la lavur culturala regiunala, da l’autra vart contribueschan ils projects da residenza ad activar l’economia d’ina regiun. Trais projects sustegnids illustreschan co che projects da residenza pon fructifitgar la cultura d’ina regiun.
Ils projects:
Creative Villages; Delémont, Cité de la BD; Residenze artistiche in Valle Verzasca
Colliaziuns per ils promoturs (DE)
Promover la participaziun
Plirs projects han la finamira da rinforzar l’interess e l’acceptanza da la populaziun per la lavur culturala regiunala. A quest intent servan strategias e metodas participativas. La participaziun rinforza l’identificaziun da la populaziun cun ils projects e garantescha lur preschientscha publica.
Ils projects:
Art en partage – kulturelle Teilhabe; Crowdfunding in der Kultur; fOrum culture; Lebendige Traditionen in Bildern; Verschiebungen 18/18


text:
Enfin uss vegnivan ils pretschs dals medicaments renconuschids da las cassas da malsauns sulet giuditgads en ina cumparegliaziun cun ils pretschs en l’exteriur. Uschia eran differents pretschs per medicaments vegnids sbassads. Quai era tar radund 1’500 medicaments il cas. Las mesiras aveva purtà respargns da radund 600 milliuns francs, communitgescha il Cussegl federal.
Singulas interpresas da farma aveva fatg recurs cunter la reducziun dals pretschs tras il departament federal per la sanadad. En ina sentenzia dal Tribunal federal il december 2015 aveva quel decis ch’ina giudicaziun dals pretschs sulet cun ina cumparegliaziun cun ils pretschs da medicaments en l’exteriur na saja betg lubida.
Tenor il Tribunal federala sto uss ils pretschs da medicaments er vegnir giuditgads tenor ina bilantscha dal niz e dals custs e quai cun medicaments da la medema indicaziun cun sumegliant niz. Ultra da quai ston ils criteris da la rentabilitad e dal effect sco er da l’opportunitad vegnir controllads periodicamain. Il Cussegl federal ha decis da far controllas periodicas sur dals pretschs da medicaments tenor las ordinaziuns novas a partir da 2017.
Per generica duai dar a partir dal 2019 in sistem da pretschs da referenza. Il Cussegl federal ha incumbensà il departament federal da l'intern d'elavurar mesiras correspundentas.
RR novitads 14:00


text:
Il dirndl
- Sonda, 17.9.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 17.9.2016, 8:40, RTR
"Ozapft is" - oz cumenza a Minca la pli gronda festa populara dal mund, la festa d'october. E tar quella tutga sper il bier er il dretg outfit. Per las dunnas vul quai dir: trair en il dirndl.
Il num "dirndl" deriva dal pled tudestg "dirn", ina furma diminutiva per ina dunna giuvna. Enconuschent è "dirndl" dentant sco vestgì cun profund decoltée, rassa auta, taglia liada cun cordas ed in scussal. Quai n'è dentant betg in vestgì tradiziunal - lez vesaiva or tut auter. Il dirndl sco quai ch'el vegn purtà oz è vegnì formà en la segunda guerra mundiala.
Gertrud Pesendorfer è stada incumbensada dal Reich per costums tradiziunals. Ed ella ha liberà quels costums da la baselgia, ella ha "decatolisà" uscheditg ils costums cun prender davent il culier serrà, far pli curtas las mongias e cun aschuntar la taglia liada.


text:
Il pli impurtant en curt:
- Anita Mazzetta sa legra cunzunt sin ils blers contacts cun differenta glieud en sia funcziun sco pli auta dunna da Cuira – sco presidenta dal cussegl communal da Cuira.
- Ella è cuntenta cun il svilup da Cuira dals ultims onns, cunzunt quai che pertutga la qualitad da viver ed er cun projects sco la nova via da la staziun, la nova biblioteca euv.
- En ses onn presidial cun sia funcziun da represchentanta vul ella cunzunt engraziar per la blera lavur voluntara che vegn fatga dapertut.
«Metter la lavur voluntara en vitrina»
Mintgatant saja simplamain da metter la lavur voluntara en vitrina ed engraziar per quella. 40% da la populaziun s'engaschia voluntariamain en differentas furmas - da la societad da musica, sur la Crusch cotschna fin tar l'uniun da teater. Quai saja ina purschida ch'il maun public na vegniss mai da finanziar.
Sco pli auta dunna da Curia per l'onn 2018 veglia ella nizzegiar mintga chaschun da remunerar e far attent sin questa lavur, uschia Anita Mazzetta. Ella vul far quai d'ina vart a las occurenzas, nua ch'ella vegnia envidada, ma er cun sustegnair organisaziuns ed uniuns p. ex. cun metter a disposiziun localitads, material ed auter.
Sco politicra verda betg da principi cunter bajegiar
Candidà per il cussegl communal ha Anita Mazzetta adina sin la glista libra verda ensemen cun il cusseglier da la citad Tom Leibundgut ch'è ussa schef dal departament da bajegiar. Sut el è er vegnì bajegià bler: la nova via da la staziun, l'anteriura zona da peduns è vegnida midada, il svilup en il vest da Cuira – Projects ed ideas che Anita Mazzetta sustegna, malgrà ch'ella s'engascha uschiglio fermamain per la protecziun da la natira e savens er cunter projects da construcziun.
Cuira sco citad na saja betg ina zona verda, nua ch'i giaja be per mantegnair la natira, uschia Anita Mazzetta. I dovria tals projects, ideas e visiuns per augmentar e mantegnair la qualitad da viver ed er per pudair porscher insatge a la glieud. Sco politicra verda na saja ella betg da principi cunter il bajegiar, i dependia adina, co e cun tge intent ch'i vegnia bajegià.
Il pli impurtant è la scola rumantscha
Pertutgant il rumantsch a Cuira vesa Anita Mazzetta bain ina tscherta obligaziun er da sustegnair la lingua. Il Grischun saja in chantun triling e perquai tutgia er il rumantsch en la chapitala. Tuttina saja quella tudestga ed haja en quai senn nagina obligaziun da promover il rumantsch per tut pretsch. I saja er qua in tant lunsch il pensum dad organisaziuns, uniuns e voluntaris da promover il rumantsch en lur activitads.
Sco pli impurtant ord vista da la citad vesa Anita Mazzetta en quest connex las scolas bilinguas. Quellas stoppian vegnir mantegnidas. Pertge sch'i na dettia betg pli il rumantsch en scola, lura giaja quel a perder.
RR actualitad 07:00


text:
Gioni Coluccello – dal rebel tar il procuratur professiunal
- Sonda, 27.5.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 27.5.2017, 9:03, RTR
«Tschinc», rebel, filosof, visiunari, amatur da «Harley Davidson» ed anc bler auter è Gioni Coluccello. In giuven um (43) plain temperament e cun in grond cor.
Il pled «tschinc» ha el udì bler sco uffant , damai ch'el e ses quatter fragliuns eran ils emprims a Lumbrein cun in bab talian. Il giuven ha uschia emprendì fitg baud da sa dustar e rebellar.
In grev accident durant il militar ha dentant purtà ina vieuta en sia vita. Ord il tschentaplattas è daventà in pedagog social ed ord il pedagog social in procuratur professiunal. En il Profil raquinta il bab da duas figlias pitschnas tranter auter era da sias visiuns e sia passiun per il crap.


text:
Bain haja quai dà vischnancas cun dapli votums negativs, ma era autras cun dapli votums positivs, di Fabrizio Keller il president da l’Uniun Parc Adula. Surtut da la Surselva sajan vegnids ils pli blers votums negativs. A la saira d’infurmaziun da mesemna saira a Sumvitg, haja quai malgrà ina decisiun preliminara da la radunanza communala cunter il parc, dà blers votums positivs. Fabrizio Keller ha pia anc la speranza, che Sumvitg pudess tuttina anc approvar il parc.
Ils responsabels dal parc Adula han infurmà a Rossa, Olivone, Mesocco, Val, Vrin, Sumvitg e Valragn.
RR actualitad 07:00


text:
Macintosh XL
El Macintosh XL l'è staa on personal computer de la Apple venduu dal 1985: A l'era sostanzialment on Apple Lisa 2 cont on emulator del Macintosh dent ciamaa MacWorks XL.
Caratteristich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sistema el gh'aveva on floppy da 3,5" e 400 KB e on hard disk de 10 MB, estendibil cont alter 5 MB o 10 MB.
El doperava 'na CPU Motorola 68000 da 5 MHz e 512 KB de RAM. Per via del desvilupp strano, fondaa in sul Lisa, a l'era ciamaa Hackintosh, termen poeu doperaa per i PC Intel cont installaa abusivament Mac OS X.


text:
Intanto la mia famiglia si è ulteriormente "complicata" con due nipotini italo-indiani, un nipotino italo-cubano, un genero che ha un fratello adottivo albanese ecc. ecc. Ci converrà comperare un bus tutto per noi!
Tra l'altro ho parenti a Zurigo, a Parigi e in Canada. Purtroppo ho peso i contatti con quelli dell'Argentina e del Brasile. Poi dicono che cosa c'entriamo noi con l'immigrazione!
Però Salvini ne ha fatta di strada da allora! La cultura paga sempre!
11/05/2009
Per Matteo Salvini - Quesito (in dialetto): su che carrozza deve viaggiare la mia famiglia?
I mè do tusann però in indian (adutà)! La pusè granda adèss la specia un fiulìn. El papà del mascèt l'è propi briansoeu.
Se poeu vegn anca la mia neuda (la tusa de mia surèla) ven foeura un alter catabui (un casino) perché lé l'ha spusà un bagai de Cuba! Per furtuna per adess a gann no de fioeu e se risparmia un alter prublema.
Fam savè in che manéra podum andà in gir cui mèzi public. Tegn présént che i mè tusann gan la citadinansa italiana ma la pèl un pò scurèta e se ghè in gir i rundi (le Ronde leghiste) poeu dass che ghe tuca andà in la carosa di extracumunitari. El me neudin per adess el so no m'è 'l végnerà foeura!
Te sét un bel sacramént!
PS: ma ti te set propi de Milan o ariùs cumè l'ex diretùr de la Padania, la sindacalista Moro e la mié del Bossi? O magari te vegnet giò cun la pièna de la Val Brembana o i tò antenà purtaven i bricòi (contrabbandieri) in Val Telina...
Ma se ghe pensi ben, a la fin de la féra, me interèsa pu savè nagòt.
A bun cunt, fa un bel mesté.....SALVINI, TACHES AL TRAM! (dedré, inscì se incuntrum no!)
...


text:
Emanuel Müller da Basilea e Nina Zoller da Cuira han gudagnà il GP Val, il 34avel classicher da velo da Glion a Val sur 21,5 kilometers. Müller ha attatgà gia baud ed ha la finala triumfà solo en in temp da 38 minutas e 20 secundas.
Emanuel Müller – quart avant trais onns – è stà quest onn bun ina minuta pli sperts ch’il victur da l’onn passà, il mattadur local Vital Albin da Tersnaus. Terz è vegnì l’Austriac Christian Schmitt.
Nina Zoller emprima da las dunnas
Tar las dunnas ha la gronda favurita Nina Zoller triumfà en in temp da strusch 47 minutas. La ciclista da Cuira ha gudagnà il sprint final avant Laila Orenos che veva gudagnà l’onn passà l’Alpen Challenge a Lai. Terza cun in retard da passa duas minutas e mesa è vegnida Allesia Nay.
Tut en tut han 87 ciclistas e ciclists cuntanschì l’arrivada a Val. Il GP Val è la pli veglia cursa da velo en il Grischun.
RR novitads 15:00


text:
por stlü jö bun l' ann 2012
por stlü jö bun l' ann 2012
La Uniun di Ladins à albü le plajëi da podëi rové ia l'ann d'ativité cun la presentaziun dl'edizun nöia dl liber "An cunta che... Liëndes ladines" che tröc aspetâ bele dî. Le liber metü adöm dales maestres Lydia Zingerle y Emma Maneschg ê gnü dè fora dl 1985 y, deache al ê n liber da plajëi, cun de beles cunties che i plej a pici y gragn, êl rové tles scores y oramai te vigni familia. Al é porchël n liber tröp conesciü, mo che n'ê plü inió da ciafè. Porchël à la Uniun di Ladins, do 27 agn, dè fora n'ediziun nöia, adatan le test ales normes de grafia atuales. L'ediziun nöia é gnüda ćiarada jö da Sara Moling, Isabella Ties y Tone Gasser.
La presentaziun dl liber é dër garatada. Le presidënt dla Uniun, Werner Pescosta, à splighé ćiodì che la Uniun di Ladins à orü dè fora la secunda ediziun dl liber. Carlo Suani à spo cuntè dl'importanza dles cunties y dles liëndes, dantadöt te n contest de mendranza sciöche chëra ladina. La maestra Annamaria Chizzali à lit dant val' cuntia y liënda fora dl liber: i mituns ascutâ pro cun interès, pro i gragn descedâ les stories bele conesciüdes de bi recorć. Hilda Pizzinini, che ê presidënta dla Uniun di Ladins dl 1985, canch'al ê gnü dè fora le pröm iade le liber, à splighé la gran importanza de n te' liber dandaìa y al dedaincö. Döta la manifestaziun é gnüda animada dales beles melodies dles döes "ganes", Marlene Schuen y Maria Moling.
16 de jenà 2013
Presentaziun dl' ediziun nöia
Presentaziun dl' ediziun nöia
Do prësc 30 agn dala pröma ediziun, publichëia la Uniun di Ladins dla Val Badia la secunda ediziun dl liber de cunties y liëndes dal titul „An cunta che...“. Le liber che ê gnü dè fora dala Uniun dl 1985 é rové oramai te vigni ćiasa y te dötes les scores dla Val Badia, olach’al é gnü tut tles mans da cënc y milesc de scolari. Al é n liber de letöra interessant che i mituns lì ion y che ti plej inće ai gragn.
„An cunta che...“ vëgn porchël dè fora te na ediziun nöia, deach’al rapresentëia n scrin prezius y tres atual dla tradiziun leterara ladina. Ara se trata de na pert de valüta de nosta arpejun culturala, sc’an conscidrëia che chësc monn de ganes y salvans, de stries y striuns, draguns y ćiavaliers, animëia la fantasia di pici y di gragn da tröpes generaziuns incà.
Chësc patrimone spiritual, che n’é nia ma fat de sonns y de parores, mo inće de cherdënzes, valurs y vijiuns dl monn, à daidé pro da formè nosta sensibilité y nosta creativité, cun chëres ch’i viun, da dagnora incà, nosc raport cun la natöra y cun le monn suranatural.
Düć é dër bel invià da gnì ala presentaziun dl liber nü le vëndres, ai 21 de dezëmber, dales 18.00, tl salf dl Istitut Ladin "Micurà de Rü" a San Martin de Tor.
22 de novëmber 2012
adöm cun la Uniun di Ladins
adöm cun la Uniun di Ladins
Le marćé che vëgn bele tignì da tröc agn t'La Spona a Pidrô la pröma domënia d'Advënt é deventè n post d'incuntada dër aprijé da pici y gragn, dai amisc d'La Spona y da düć chi che chir y ô n pü' rové ite tl'atmosfera dl Advënt. Pro n tê ćialt y val' duciaria pon amiré i früć de mëisc de laûr y de preparaziun di lauranć cun sü maestri tla tiesceria, tla tistlaria, tla fujina y ti labors d'La Spona. Söl marćé él inće n pêr de mëses cun libri y publicaziuns dla Uniun Ladins Val Badia y dl Istitut Ladin Micurà de Rü.
Söl program dl marćé, che döra dales 10.00 ales 17.00, saràl inće n pü' de aurela cörta cun Simon Kostner y musiga d'intratenimënt cun Paul y Hilda Schuen da La Val, dales 13.30 inant. Al paia dessigü la möia da jì a chësc marćé y da se lascè afasciné dal bel ambiënt d'La Spona y dla leteratöra ladina.
16 de novëmber 2012
va inant ...
va inant ...
I clowns y le soldà i plej ai mituns, mo inće ai gragn... Le tòch teatral "Na cassa por dui" metü a jì cun la coordinaziun y la rejia de Simon Kostner da Corvara à albü n gran suzès tles scores elementares di paîsc dl'Alta Badia, da Calfosch ćina La Val, olache i maestri à spo tut l'ocajiun da ti splighé ai mituns i contignüs dl teater: l'importanza de valurs sciöche l'amizizia, la sinzirité y le tignì adöm danter bugn compagns.
Plajü ti àl inće al publich de adulć che à podü se gode la rapresentaziun ai tla Ćiasa J.B. Runcher a San Linert. L'esperiënza y le savëi dl regist, mo inće di 3 aturs, n'à lascè nia al cajo. Le tòch é gnü imparè ite ala perfeziun, sciöch'an vëiga inće dal'atenziun dl publich tratan la rapresentaziun...
Do Gnissant va la ligna de rapresentaziuns inant: al gnarà portè dant te dötes les scores elementares dla bassa Val Badia y sön paladina, impröma a Al Plan de Mareo, la jöbia ai 8 de novëmber y spo a San Martin de Tor, la sabeda ai 10 de novëmber. Düć é sambëgn bel invià da gnì a ti ćiarè!
29 de otober 2012
n teater por poci y gragn de Paul Maar
n teater por poci y gragn de Paul Maar
Por chësc altonn à la Uniun di Ladins tut sö ion la proposta dl regist badiot Simon Kostner, ormai tröp conesciü sides sciöche regist co sciöche atur, de fà n teater original adatè por pici y gragn.
„Na cassa por dui“ é la verjiun ladina de „Kikerikiste“, n tòch de teater da mituns dl autur todësch Paul Maar. Al é n tòch olach’ara nen va dantadöt dl valur y dl’importanza dl’amizizia: i protagonisć é dui amisc che vir, un dlungia l’ater, vignun te na gran cassa de lëgn; ai partësc dër tröp y passa prësc döt le dé deboriada – mo ai n’é nia dër bugn da se vijiné. Ćina ch’al röia adalerch na terza porsona che é buna da i baié sö un cuntra l’ater, da i ingianè y da ti arobè sües casses. Insciö impari tan important ch’al é da s’orëi bun, da se respetè y da tignì adöm.
De cer’ val’ se tratera de n teater da clown, cun tröpes scenes dër da plajëi, che fej deventè döt plü lisier y da ri. Impò s’adatëia le tòch dër bun por portè dant y daidé capì situaziuns y dinamiches atuales. Ara nen va nia ma de jüć danter mituns, mo inće de problems che i adulć mëss afrontè, de relaziuns danter porsones, condizionades da mobbing y bulism,...
Le tòch de teater „Na cassa por dui“ gnarà portè dant sides ai scolari tles scores elementares dla Val Badia sides ai gragn, en ocajiun de deplü sëres teatrales, da Silvia Liotto da La Ila, Egon Pescollderungg d'Al Plan y Veronica Irsara da San Ćiascian. L'artista Barbara Tavella da La Val se crüzia dl scenar y di costüms. La regia é de Simon Kostner da Corvara.
05 de otober 2012
Da d’aisciöda à la Uniun di Ladins dla Val Badia dè fora y presentè le liber „Ćiantè ladin“ de 390 plates cun 162 ćianties, n valgönes te deplü verjiuns, rovan indöt sön 219 composiziuns por cors. Śëgn che i cors, sides moscedà co de ëi y de ëres, à ciafè tles mans na leteratöra musicala dër ampla, da olach’ai po chirì fora ćianties profanes de vigni sort, é la Uniun di Ladins piada ia cun n’atra scomenciadia por ti dè vita al ćiantè ladin, en chësc iade cun na racoiüda de ćianties tla forma scëmpla a öna o döes usc, da ćiantè en compagnia, tles scores, t’ostaria y indlunch olach’al s’abina porsones che à vöia da ćiantè.
Al é indô gnü perié i auturs dl liber „Ćiantè ladin“, André Comploi, Iarone Chizzali y Bruno Rives, de abiné adöm y scrì jö les ćianties ladines dla Val Badia, adatades da gnì ćiantades a öna o a döes usc. Sambëgn ti vëgnel indô dè preferënza ales ćianties che n’à nia ma les parores ladines mo inće la melodia nasciüda te nosta valada o fora dla pëna de n compositur ladin. L’iniziativa de jì inant cun le proiet „Ćiantè ladin“ ô porchël inće ester n invit, dantadöt por talënć musicai jogn, da scrì y dè jö ćianties y composiziuns nöies.
Al vëgn perié dër bel i cors y i grups musicai, scriturs y componisć, mo inće porsones privates, che conësc ćianties che podess gnì publicades tl liber da ćianties nü, da les dè jö ala Uniun di Ladins dla Val Badia, San Linert 44, 39036 Badia ( info@uniunladins.it ), a un di trëi auturs bele nominà dessura o al presidënt dla uniun, Werner Pescosta.
22 de agost 2012
Ai 21 de jügn 2012 él gnü tignì la riuniun anuala di cronisć dla Val Badia che scrì le Sas dla Crusc. Te n bel tlima él gnü valuté le liber de cronica por l'ann 2011 gnü fora da püch y n valgönes propostes por miorè tres inant la publicaziun che é tres ćiamò danter les plü chirides y aprijades dala jënt dla Val Badia. Le liber da chësc ann é garatè n pü' plü sotì co chël da l'ann passè, inće deache al é gnü valuté cun plü atenziun ći ch'al paia la mëia da mëte ite y ći nia. Por l'ann che vëgn él gnü fat fora de ti dè ćiamò plü pëis ales cosses particolares y straordinares che sozéd y/o che vëgn fates da uniuns y porsones di 12 paîsc.
Le presidënt dla Uniun di Ladins dla Val Badia, Werner Pescosta, à tut l'ocajiun por rengrazié i cronisć y düć i colauradus por so laûr y dantadöt inće le maester en ponsiun Albert Daverda da Lungiarü che à indô fat daspavënt n bun laûr, portan le liber fora por les ćiases de döta la valada y ćinamai tles üties da munt. Por i auturs dla cronica "Sas dla Crusc" él porchël inće na sodesfaziun da ponsè a tan de porsones che tôl vigni ann tles mans le liber.
28 de jügn 2012
La Uniun di Ladins dla Val Badia Ves inviëia ala presentaziun dl liber "Ćiantè ladin. Racoiüda de ćianties dla Val Badia por cors a plü usc" en domënia, ai 15 d'aurì 2012, dales 15.00, tla Ćiasa de Cultura a La Ila.
André Comploi, Iarone Chizzali, Tone Gasser y Bruno Rives à curé l'ediziun dl liber che contëgn na racoiüda de passa 250 ćianties nia religioses a plü usc por cors moscedà, cors de ëi y cors de ëres. Les ćianties abinades adöm é en gran pert nasciüdes y chersciüdes sö tla Val Badia, chël ô dì ch’ares à n test original y la musiga de n componist de nosta valada. Sambëgn él inće ezeziuns, olache la melodia é gnüda surantuta da foradecà. Tl liber él inće da ciafè composiziuns jones di ultimi agn.
N iuvel important che abelësc y ti da ćiamò plü valüta a chësta racoiüda de ćianties é dessigü i dessëgns y les schizes de siur Angel Morlang (+ 2005), che é stè por tröc agn curat da San Martin, mo dantadöt inće n depenjadù, n poet y n scritur de romanns y de teater. Cun la publicaziun de chisc laûrs nia conesciüs unse inće orü le recordè y ti fà onur a na personalité importanta dl monn cultural ladin.
Le liber vëgn presentè cun la partezipaziun de deplü cors y grups, che ćianta n valgönes ćianties tutes fora dl liber nü.
03 de aurì 2012
Presentaziun dl liber
Presentaziun dl liber
Pontins y parores é le titul dl’opera poetica de Teresa Palfrader (da La Pli de Mareo), na publicaziun che cöi adöm oramai dötes les poesies che la poetëssa à scrit tl tëmp de passa 30 agn, testemonianza preziosa de n impëgn leterar lunch y apascionè. Le liber tôl ite plü co cënt poesies ladines, cun laprò la traduziun de incër trënta de chëstes poesies, tl todësch y/o tl talian. Al é inće n pêr de traduziuns ladines da originai todësc. L’opera é partida sö te cin’ seziuns, che porta le titul de: mans, stëres, mituns, roa, contrada. Le dr. Lois Craffonara à scrit les parores danfora, cun na picia presentaziun dl’auturia y de n valgügn aspeć dl’opera. L’artist Franz Kehrer à abelì la publicaziun cun cin’ dessëgns.
Pontins y parores mostra sö feter döt le percurs poetich de Teresa Palfrader, düć i früć de sües inrescides leterares, de sües proes poetiches y sperimentaziuns linguistiches.
Tröć é i aspeć de valüta che po gnì alzà fora de chësta opera, dantadöt la iesta linguistica dles poesies, y plü avisa i jüć de parores, i sonns che gareta da lì na parora dlungia a chë atra. An s’intënn propi dl laûr de archirida y de cerna che sta do les parores ia. An capësc fora deplëgn la morvëia, la forza y le strinët che les parores é bunes da cherié y da comuniché; an po se gode la sensibilité y la finëza cun chëres ch’al vëgn lité na parora plütosc co n’atra. N gröm é les figöres retoriches che arichësc les rimes: la poetëssa mostra de avëi dër ligrëza cun les aliteraziuns (la ripetiziun dl medemo sonn tla medemo rima), les anafores (la ripetiziun dles medemes parores tla medema rima o te de plü rimes) y les paronomàsies (la vijinanza de parores che à le medemo sonn, mo nia le medemo significat). Plata do plata vëgn la lita de na te’ sort de ‘belijies linguistiches’ tres maiù.
Da alzè fora él zënz’ater inće la richëza metaforica di tesć de Teresa Palfrader, so savëi da portè le lingaz concret, da vignidé – cun süa merscia sóta de vita da paur – a n livel astrat y universal.
Pontins y parores é veramënter n bel liber, de gran valüta poetica, che lascia zoruch te vigni letur n gran plajëi y n gran arichimënt.
29 de merz 2012


text:
Il surrir dal passà - sin ils fastizis da l'autenticitad
- Dumengia, 25.9.2016, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 25.9.2016, 8:06, RTR
Il teologn e filosof Martin Pernet viva dapi 45 onns en il Grischun ed è stà blers onns reverenda en il Grischun Central ed en l'Engiadina.
Sut il titel «Das Lächeln der Vergangenheit» cumpara quests dis ses sguard vers il passà, in cudesch autobiografic che n'è betg autobiografica, perquei ch'el metta en il center l'inscunter cun l'auter, cun il concarstgaun.
Martin Bernet è creschì si a Basilea, ma en las muntognas haja el chattà ina vita pli profunda, cun experientschas individualas che na sa perdian betg en la massa anonima, e cun ina natira che sforza il carstgaun d'acceptar adina puspè cunfins.
redacziun: Mathias Kundert
Contribuziuns
-
Predi da Dirk Jasinski


text:
I saja stà nairas uras per ina revisiun totala, cunquai che la lescha da vischnancas saja passa 40 onns veglia. Quai ha ditg la Barbara Janom Steiner suenter in maraton da debattas.
Dapi glindesdi suentermezdi han deputadas e deputads discutà la lescha da vischnancas, che regla tut ils dretgs ed incumbensas da las 112 vischnancas grischunas.
Las pli impurtantas midadas per las vischnancas:
- radunanzas communalas daventan publicas
- vischnancas burgaisas na dastgan betg transferir lur facultad en cas da fusiun
- il conto per il retgav or da la vendita da terren resta
- la suprastanza communala sto avair almain trais suprastants
La lescha da vischnancas va en vigur la stad 2018.
RR novitads 18:00


text:
Sco il servetsch da catastrofas dal pajas en il sidost da l'Asia ha entant confermà che passa 830 persunas èn mortas pervi dals terratrembels ed il tsunami da l'ultim venderdi. Il vicepresident da l'Indonesia, Jusuf Kalla, tema, ch'il dumber dad unfrendas pudess anc crescher sin plirs millis. Anc na dettia nagin contact tar las regiuns pertutgadas.
Bleras persunas sparidas
Il territori ch'è vegnì devastà dals terratrembels e dal tsunami saja bler pli grond che quai ch'era vegnì supponì l'emprim, han communitgà las autoritads. Anc adina valan bleras persunas sco sparidas. In grond dumber d'ellas pudess esser sutterrà sut las ruinas. Il provediment medicinal sin l'insla saja per gronda part crudà ensemen.
Undas da fin 6 meters autezza
Il segund terratrembel cun la fermezza da 7,5 sin la stgala da Richter aveva chaschunà il venderdi in Tsunami cun undas da fin 6 meters autezza a la costa da la citad da turists Palu ed il vitg da pestgaders Donggala. En omadus lieus vivan ensemen passa 600'000 persunas. Millis da chasas, clinicas, butias ed hotels sajan vegnidas destruidas.
RR novitads 10:00


text:
Lot (dipartiment)
Lot l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Midi-Pyrénées, che g'ha 174 754 abitancc, 'na superfìce de 5 217 per 'na densità de 33 Ab./km².
El dipartimènt de Lo (nömer identificatìf: FR-46) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 31 cantù e 340 cümü. I circondàre i è: Cahors, Figeac, Gourdon. La prefetüra l'è: Cahors.
Turìsmo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El turìsmo, per la regiù del Lot l'è 'na atività aconòmica de prìma 'mportànsa. La gròta de Pech-Merle a Cabrerets con dele pitüre rupèstri e l'òrido de Padirac i è de le atrasiù natüralìstiche e stòriche.
I paés de Autoire, Loubressac, Saint-Cirq-Lapopie e Carennac i è 'nserìcc endèla lista dei pio bèi paés de la Francia . Rocamadour (1 miliù de vizitadùr a l'an) l'è 'l segont pòst de pruvìncia pio vizitàt de töta la Francia dòpo mont Saint-Michel.
Viticültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sudòvest del dipartimènt (la àl del Lot) l'è giöna de le regiù vitìcole piö antìche de la Francia. I vì de Cahors i è cunusìcc en töt el mónt.


text:
L’economia spagnola vegnia quest onn a stgaffir ina mesa milliun plazzas novas, ha ditg Rajoy durant la debatta el parlament. Ils menders muments da la crisa sajan uss surmuntads. La finamira da stgaffir 3 milliuns plazzas novas ils proxims onns saja realistica, ha manegià il primminister spagnol.
Quest atun han lieu las proximas elecziuns dal parlament en la Spagna. Prognosas laschan supponer ch’i vegn a dar in cumbat electoral tranter la partida da protest sanestra Podemos, ina partida da medema tempra sco Syriza en la Grezia, e la partida dal pievel dal primminister Mariano Rajoy.
RR Novitads 17:00


text:
Actualmain na dettia quai nagin progress che giustifitgass da cumenzar cun la segunda fasa da tractativas, uschia Barnier la gievgia envers las medias.
A la fin da la tschintgavla runda da discurs, ma betg rivà vinavant
L’atmosfera dals discurs saja bain «constructiva», tuttina na dettia quai «nagins gronds pass vinavant».
Perquai na possia il schef-contractader da l’UE Michel Barnier betg recumandar a l’inscunter suprem da l’UE l’emna proxima, da cumenzar cun la segunda fasa dals discurs. En quella duai vegnir discutà da las relaziuns futuras. L’UE speria, che l’emprima fasa possia vegnir terminada enfin il december.
Brexit previs per la fin da mars 2019
La Gronda Britannia less sortir il mars 2019 da l’UE. Oriundamain vuleva l’UE sclerir las dumondas impurtantas tar il Brexit fin la mesadad d’october e discutar suenter davart las relaziuns futuras. Quai n’ha dentant betg funcziunà.
Rumpatesta fan las finanzas
Da discutar dattan tranter auter ils raps. Tenor funtaunas inuffizialas sa tracti da radund 100 milliardas euro che l’UE pretenda da la Gronda Britannia. Quai per conresponsabladad per obligaziuns che l'UE saja ida en durant ils 40 onns che la Gronda Britannia è stada commembra.
RR novitads 12:00


text:
Nùmer mia tucàbil
In dla teorìa di nùmer, un nùmer mia tucàbil 'l è 'n nùmer naturêl () ch'a 'l n's pōl mia scrìver c'ma la sòma di diviśōr propi ed 'n èter naturêl quèl ch'al sia (tolt dèint'r anca lò). A s pōl acsè scrìver che 'l nùmer mia tucàbil n 'l è: n≠ σ(x) - x .
Eśèimpi
P'r eśèimpi, se nuèt'r a tulòm al 4, a vdòm ch'l è la sòma di diviśōr propi dal 9, a dìr dl 1 e dal 3: 4=1+3 e dòunca al 4 al n'è mìa un mia tucàbil. Mo se invéci a stòm a tōr al 5, a psòm vèder ch'l è intucàbil perchè al n'corespònd briśa a la sòma di diviśōr propi 'd 'n èt'r intēr pośitîv: 5=1+4, mo s'a gh'è 'l 4 in di diviśōr propi 'd un nùmer, a gh'avrèv da èser per forsa anc al 2, e chè in dal 5 i 'n ghe stàn brìśa sia 'l 2 che 'l 4, dòunca in dal 5 a n'catòm brìśa cla sòma lè ch'a-j-òm serchê, cum'a vlìven fèr vèder (c.v.d.).
Soquànt nùmer mia tucàbil drē in fila j'ìn:
Proprietê
- A gh'è 'n nùmer infinî ed nùmer intucàbil.
- Al nùmer 5 infîn a incō al sembra èser 'l ùnic mia tucàbil ch'al sia despèra. S'a 'l fùs vera, alóra al 2 e 'l 5 i srèven i ùnic nùmer prìm a èser mia tucàbil.
- Nisùn nùmer perfêt 'l è mia tucàbil, send quìstchè per'a la sòma di lór stès diviśōr propi.
Colegamèint estèren
- (EN) I nùmer mia tucàbil in dal sit MathWorld.


text:
Las davosas tschintg fin d’emnas cun trid’aura han gì consequenzas negativas per las chamonas dal CAS en Grischun. Sco ch’il responsabel per la chamona dal CAS Bernina, Jachen Müller ha confermà ad RTR, avess la stagiun da stad en sasez cumenzà fitg bain ed empermess bunas cifras. Dentant haja la naiv dal settember ruinà tut.
Grondas perditas
Per la Chamona Linard en Engiadina Bassa signifitga quai radund in terz damain entradas en cumparaziun cun auters onns. La Chamona Tschierva ch'è il lieu da partenza per las grondas turas aut-alpinas sin il Bianco u il Piz Roseg, ha registrà durant il mais da settember be 80 pernottaziuns empè da 800 sco auters onns.
L’aura e las previsiuns sin ils telefonins
Il trend negativ suenter la naiv dal settember è represchentativ per tut las chamonas en Grischun. Il motiv principal è tenor las guardias-chamona en emprima lingia l’aura. L’avust ed il settember sajan fitg impurtants mais per la stagiun ch'è gia fitg curta cun be quatter mais. Gist en quels dus mais era l’aura nauscha cun plievgia e naiv, ha declerà Müller. Ultra da quai reageschan ils viandants ed alpinists bler pli spert sin previsiuns da l’aura. Empè da guardar or da fanestra, vegnia pli gugent consultà pliras applicaziuns sin il telefonin.
Accidents e la bova
Causa la naiv èn pliras turas sin ils auts impussiblas u fitg privlusas. Per exempel n’haja pli nagin fatg il Spitg dal Bianco dapli trais emnas, uschè Caroline Zimmermann, la guardiachamona da la Chamona Tschierva. Quai pervi da la blera naiv. Ma era ils quatter accidents mortals da questa stad en la regiun dal Bernina sajan per part la culpa che damain alpinists èn arrivads sin la muntogna per pernottar e betg dad emblidar è l’effect che las bovas a Bondo han gì ed influenzà ils plans dals giasts potenzials.
RR actualitad 12:00


text:
Els han provà a muossar Bündner Tütsch ad ün Zürcher: „I bin an Bündner Steibock“. Es han fat schnöss da las rotschas sportivas illas muntognas: „… Kondition, gäll du“. Han tradüt ün epos rumantsch davart il Grischun: „Also er said: dasch eifach huarra schön dadoba“, ed els san eir che stagiun chi vain davo l’inviern sü quia, na, apunta na la prümavaira, dimpersè: „… isch Summer.“ Ed uossa han Gian e Giachen, ils duos capricorns grischuns, chattà üna nouva domena per sai, els nu cugnuoschan be las differentas stagiuns, na, eir la meteorologia: „Hüt wird’s wieder schön, und wieder nit schön, und wieder schön…“
Quant cumpetents sun ils capricorns? Docter Georg Brosi, inspecter da chatscha, cugnuoscha bain las bes-chas ed eir lur cumpetenzas meteorologicas, o plütost sco chi’s po ler il deport da las bes-chas our d’ün’optica meteorologica . Pro las randulinas esa cler, sch’ellas svoulan bass vegna trid’ora. E’ls capricorns? Svolar nu svoulna, ils capricorns, our dal cumportar as po schon ler oura üna o tschella infuormaziun forsa, però güsta uschena chi plouva daman o nu plouva, uschè precis nu’s po dir ouravant our dal cumportar dals capricorns. Ils stambuochs nu saintan propcha l’ora, ma üna prognosa as possa listess far, grazia ad els: „Garanti as po lura verer our dal cumportar schi vegn la naiv o nu vegn, perche cha lura vana têr svelt aval.“


text:
En 45 chargias han gronds camiuns manà ils singuls tocs da la crana a Rehanau/La Punt. Metter ensemen ella ha durà plirs dis. Uss auza el elements da pliras tonnas en lur posiziun. Malgrà che la crana è ina da las pli gronds e fermas da l'Europa, dovra el pliras uras per quai, surtut pervi da motivs da segirezza.
La crana è in vehichel a tschinta. Cun quai è ella movibla ed ideala per talas acziuns. Manevrar el è dentant fitg cumplitgà. il manischunz sto esser fitg concentrà e lavurar plan, evitar in accident.
La punt «Sora giuvna»
La nova punt vegn construida directamain sper la veglia. La finamira è dad avair dus vials d'access per la staziun a Rehanau/La Punt. Uschè po la Viafier retica evitar ch'ils trens ston spetgar memia ditg.
Il november 2018 è la construcziun da la nova punt a fin. Lura renovescha la Viafier retica la punt veglia fertant ch'ils trens curseschan in onn be sur la nova punt.. Quellas lavurs duran enfin l'atun 2019.
RR actualitad 17:00


text:
Chignöl (BG)
Chignöl (nòm uficiàl en italià: Chignolo d'Isola) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 3 335 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 5,3 km² e 'na densità de 629 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bunàt Sura, Bunàt Sóta, Botanüch, Madù, Medulàch, Süìs e Téren.
El se tróa pròpe 'n del mès de l'Isola che l'è chèl tòcc de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 229 méter söl lièl del mar.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segont la tradisiù el paìs l' ciapa 'l sò nòm da l'arnès che l' gh'à l'istès nòm, bé apunto chignöl, che s'dóvra de mèt sóta i pórte per tègnele dervìde o che se 'nfila dét in d'ü sòch de lègna e ghe dòpo ghe se dà sö öna smarelàda per ispacà 'n dù 'l sòch.
Ol paìs de Chignöl l' ciapa chèsto nòm dezà che teritòre del paìs l' gh'à pròpe l'aspèt de ü chignöl de fati ol paìs, strècc e lónch, l'è stai fài sö sö 'n dü teràs de l'ólta pianüra strècc tra dù sariülì che i se 'ncontra pròpe a i sò pé e i ghe dà, a èdel dal cél, ün aspèt de triàngol.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol santuare de la Madóna de Lùrdes de la prima metà del XVIII sécol progetàt da l'architèt Gioàn Batista Caniana.
La césa parochiala de San Péder
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L’Uffizi per il svilup dal territori aveva dà raschun a las organisaziuns d’ambient, ch'avevan fatg recurs l’onn 2013 encunter il bajetg d’ina stalla nova da chauras.
3 generaziuns vivan dal bain puril ad Isola en la vischnanca Bregaglia. Sin il bain hai il mument 80 chauras, 2 asens e 2 chavals. La nova stalla fiss 62 meters lunga e planisada per 120 chauras.
Finamira da chattar cumpromiss
Sco quai che Vreni Cadurisch ha ditg, fissan els pronts da far midadas vi dal project. En la grondezza da la stalla èn els limitads, mo quai che pertutga aspects da construcziun sajan els averts. Tenor las famiglias pertutgadas han las chauras ad Isola ina gronda impurtanza, e la nova stalla saja necessaria, gea existenziala per ellas.
RR novitads 06:00


text:
Venderdi en damaun è la Lumnezia mo stada cuntanschibla sur la via d'alp a S. Carli. Ma er là ha i adina puspè dà bloccadas perquai ch'il traffic è stà surchargià. Da mezdi han ils responsabels pudì arver in vial da la via tranter Luven e Cumbel. Entant è er la via en Lumnezia-sut averta.
Rain maina bler'aua
Oz en damaun manava il Rain bler'aua. Malgrà quai ha i dà mo pitschens donns. Tranter Castrisch e Valendau è in aual ì suror. Plievgia intensiva ha i surtut er dà sissum la Surselva. Tenor SRF Meteo hai dà a Trun 98 liters per meter quadrat ed a Mustér 90 liters.
RR novitads 12:00++


text:
Igl è l'emprim urs selvadi dapi 190 onns en il chantun che porta er in urs en sia vopna. Quai saja in mument istoric, vegn Niklaus Blatter, l'inspectur da chatscha da Berna, cità en la communicaziun dal departament. L’ultim urs en libertad era vegnì observà l’onn 1823 en il Saanenland en vischinanza da Gstaad.
L’animal da vopna è turnà en il chantun Berna.
Tenor las autoritads sa tractia tar l’animal probablamain dad in giuven mastgel ch’è stà enfin uss extremamain discret e fitg timid. Uss èn ils organs da surveglianza da chatscha vi da sclerir l’identitad da l’urs.
Ils Bernais duajan annunziar sch'els vesan l'urs
Las autoritads han dumandà a la populaziun, cunzunt a quella en la regiun Eriz, dad annunziar observaziuns da l’urs e da far attenziun. L’urs è in animal stgarpant. Dentant pensia el, uschia Niklaus Blatter en in intervista cun radio SRF, che quest urs vegnia immediatamain a sa retrair tar in inscunter cun umans.
Ils urs fan entaifer curt temp lungas distanzas ed en il chantun Berna na san ins betg, sche l’urs è anc en la regiun. Tenor la communicaziun da Berna sa pudessi tractar tar il animal da quel ch’era vegnì vesì differentas giadas en il chantun Uri.
RR novitads 12:00


text: Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur. Günter Eich Inventur with Günter Eich Inventur.


text:
Da Lucerna a Memphis fin a Cologna
- Sonda, 5.3.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 5.3.2016, 19:00, RTR
Paul Etterlin: in champiun a la gitarra
Paul Etterlin è magister da musica a la scol'auta da pedagogia a Lucerna però sia gronda passiun è sia lavur sco musicist e ghitarrist. El ha fatg 15 discs, è stà musicist da studio tar 1000 autras producziuns ed ha sunà tar bands sco «BündnerflAisch», ubain «Angelheart». Dad el vegn er la chanzun «The Time is Now» ch'è vegnida duvrada da l'equipa svizra per ils gieus olimpics dal 2010 a Vancouver. E l'emettur da sport tudestg SPORT1 ha fatg il 2013 ina gronda campagna cun la chanzun da Paul Etterlin «MITTENDRIN». Quell'experientscha cun la Germania ha animà da far in disc cun chanzuns tudestgas. «Mittendrin und tiefer» ha el registrà a Cologna cun musicists da studio internaziunals. Er anc d'udir: Bumshankar, Pablo Nouvelle e Frost & Fog.
Redacziun: Jachen Prevost


text:
Tenor ils redacturs da l'ANR dovri per garantir ina gasetta quotidiana in'organisaziun purtadra. Quai pudess esser l'ANR sezza, la Pro Svizra Rumantscha, la Lia Rumantscha u in'autra organisaziun. Tenor ils redacturs surpigliass quella ils pensums organisatorics: la publicaziun en collavuraziun cun in editur, la stampa, la derasaziun e la tgira d'abunaments.
Plattafurma da barat digitala
Pertutgant ils cuntegns proponan ils redacturs e las redacturas da la ANR ch'i dettia ina plattafurma da barat digitala. Là pudessan RTR, l'ANR, sco er tut tenor la Posta Ladina e la Pagina da Surmeir, barattar cuntegns in cun l'auter. Quai garantiss ina vasta purschida schurnalistica, scrivan ils redacturs da l'ANR.
Per instradar tals projects saja necessari dad accelerar las lavurs, quai era per survegnir sustegn finanzial da la Confederaziun e dal chantun Grischun, scrivan ils redacturs vinavant.
Derasaziun dals idioms en scrit e forum d'opiniuns
Sco arguments per ina gasetta quotidiana numnan ils redacturs tranter auter ch'ella saja sa profilada sco forum d'opiniuns. Ultra da quai promovia ella sco suletta mintga di ils idioms en scrit. Perquai pledeschan ils redacturs cleramain per ina gasetta quotidiana en furma stampada e digitala.
Gasetta stampada 5 dis ad emna pauc realistica
Per la Lia Rumantscha sco organisaziun purtadra dal project Medias rumantschas 2019 è la gasetta surregiunala che cumpara tschintg giadas l'emna pauc realistica.
Schizunt cun il dubel [d'abunents] vegnissi probabel stretg per ina gasetta dal di. E lura far quella, quai dovra raps.
Ils bun 4'000 abunents che la Quotidiana haja actualmain na tanschian betg per mantegnair quella vinavant, uschia Johannes Flury il president da la Lia Rumantscha. Tenor el vegnissi schizunt stretg cun il dubel d'abunents.
«Il dialog n'ha betg gì lieu bain avunda»
Martin Gabriel, il president da la gruppa da lavur Medias rumantschas 2019 e fin il matg er anc president da la ANR, chapescha in tant ils quitads dals redacturs e da las redacturas.
Tuttina avess el gì pli gugent il dialog direct e betg sur las medias. Tant pli ch'ils redacturs e las redacturas da la ANR sajan vegnids infurmads davart il progress dal project anc ils 9 da favrer. Là avessan malsegirezzas pudì vegnir scleridas. Forsa hajan els fatg quai memia pauc.
Quai n'ha da far nagut cun disfidanza envers la Lia Rumantscha u la gruppa da lavur. Igl è simplamain uschia che nus avain vulì dir cleramain co nus vesain la situaziun.
Nagina disfidanza en la gruppa da lavur u la Lia Rumantscha
Sco quai ch'il redactur da la ANR Hans Huonder ha ditg envers RTR, hajan els sulettamain vulì exprimer cleramain lur posiziun en chaussa cun publitgar questa communicaziun. Els sajan persvadids che la gasetta stampada che cumparia mintga lavurdi saja la dretga furma per l'avegnir. Quai n'haja da far nagut cun disfidanza envers la Lia Rumantscha u en la gruppa da lavur dal project Medias rumantschas 2019.
RR novitads 06:00


text:
Sedrun Mustér Turissem duei daventar societad acziunara08.10.2018
DA HANS HUONDER / ANR
Las vischnauncas da Tujetsch e Mustér suttamettan ina nova cunvegnientscha da prestaziun a Sedrun Mustér Turissem. In dallas finamiras da quella ei da midar l’organisaziun en ina societad acziunara. Alla radunonza generala a Mustér la gievgia sera ei Silvio Schmid vegnius eligius en suprastonza. Sin fundament dalla gliesta da tractandas havess ins pudiu tertgar ch’ei detti ina radunonza ruasseivla da Sedrun Mustér Turissem. Quei ei denton buca stau il cass. Gia la tractanda 3 – il rapport annual – ha dau da discutar. El seigi buca cumplets, differentas impurtontas informaziuns maunchien, denter auter las discussiuns concernent il marketing cun ni senza pendicularas. Vegnius attaccaus ei era il directur partent Hans-Kaspar Schwarzenbach. Siu rapport annual seigi redigius en ina fuorma inacceptabla (mira finiastra). Igl ei tonaton buca vegniu fatg la proposta da returnar il rapport annual per surluvrar. La finfinala eis el vegnius approbaus. La presidenta Corinne Staub ha defendiu igl agir dalla suprastonza da Sedrun Mustér Turissem en connex cul marketing: «Nus havein ina cunvegnientscha da prestaziun cun las duas vischnauncas e sin fundament da quella havein nus buca saviu separticipar al pool dallas pendicularas. Medemamein ha il cantun buca lubiu quei.» La suprastonza beneventi la cooperaziun dallas pendicularas. Vegniu criticau ei era che Sedrun Mustér Turissem ha ussa reservas finanzialas da biebein 250000 francs. Quella critica ha Schwarzenbach refusau detschartamein: «Ina societad cun ina sviulta da bunamein dus milliuns francs sto haver reservas. Exempels dils davos onns muossan che quei ei necessari.» En lur diever seigien quels daners ligiai sin fundament dalla lescha da turissem.
Elecziuns caschunan discussiuns
Silvio Bernasconi per Mustér e Josi Russi per Tujetsch ein seretratgs dalla suprastonza da
Sedrun Mustér Turissem. Per Tujetsch ei il CEO dallas pendicularas d’Andermatt e Sedrun, Silvio Schmid, vegnius proponius ed eligius. El ei gia staus ina ga commember dalla suprastonza, gie ha schizun presidiau l’organisaziun da turissem. Schmid ei bein representant da Tujetsch, mo vegn a defender ella suprastonza ils interess dallas pendicularas d’AndermattSedrun e Mustér. «Jeu less luvrar constructiv ella suprastonza.» Dalla vart da Mustér ei Priska Müller, menadra dil resort dalla Reka a Mustér, vegnida proponida. Quella proposta ei denton buc ida a prau cun la gliesta da tractandas. Cura che quella ei vegnida distribuida era quella tscharna buca tractandada. Ultra da quei ein ils statuts vegni citai. Tenor quels ha la suprastonza d’esser paritetica, pia tuttina biars commembers da Mustér sco da Tujetsch. Cun l’elecziun da Müller fussi quei buc il cass. La presidenta Corinne Staub hagi ina habitaziun secundara a Mustér e vali per quei motiv sco representanta da leu. La finfinala ei vegniu decidiu da buca far quell’elecziun.
Nova cunvegnientscha
Sco quei che gerau Renato Decurtins, delegau dalla vischnaunca da Tujetsch ella suprastonza da Sedrun Mustér Turissem, ha orientau ei la nova cunvegnientscha da prestaziun dallas vischnauncas cun Sedrun Mustér Turissem vegnida approbada quels dis dallas duas suprastonzas communalas. Ella ei vegnida suttamessa alla suprastonza dall’organisaziun da turissem. Tenor Staub duei l’uniun d’ussa vegnir transferida en ina societad acziunara. Quei duei succeder el decuors da rodund treis onns. Sin fundament dalla cunvegnientscha, respectivamein quella midada, duess ei esser pusseivel da separticipar al pool da marketing cun las pendicularas. Danovamein sin tapet ei il diever dallas taxas da turissem vegnius. Ina tiarza da rodund 2,5 milliuns francs tegnien las vischnauncas anavos senza motivs giustificai. Quella renfatscha ei denton vegnida refusada. Las vischnauncas hagien quei dretg, la finfinala hagien ellas d’ademplir differentas incumbensas era en favur dil turissem. Per conclusiun dalla radunonza ein las mesiras da marketing per Mustér e Sedrun vegnidas presentadas dalla representanta da Grischun Vacanzas, Kerstin Sigron. Medemamein ei vegniu communicau la gievgia sera che la Viafier Matterhorn Gottard seigi egl avegnir era igl unviern part gratuita dalla carta da hosps.


text:
Tschients uras da ballape pon ils fans puspè consumar questa stad a la televisiun. SRF mussa tut ils 64 gieus dals campiunadis mundials en Russia. Mintga gol vegn mussà ord numerusas perspectivas e vegn repetì e repetì. Vitiers vegnan rundas da discussiun, analisas d’experts e documentaziuns davart la terra ospitanta. Dals stars datti intervistas ed oravant tut bleras flosclas. Mo propi co els èn e tge ch’els pensan zuppentan ils giugaders il pli savens. Fin da qua è quai è sta uschia tar ils trais frars Rodriguez. Mo ussa han els raquintà a l’autur Thomas Renggli lur istorgia da la vita, ina istorgia che muventa.
Trais frars, ina famiglia
Il cudesch «Roberto, Ricardo, Francisco Rodriguez - Drei Brüder - eine Familie», è ina biografia davart ils trais frars Rodriguez ch'èn tuts trais profis da ballape. Il pli enconuschent dad els è Ricardo Rodriguez da l'AC Milan, il giugader naziunal svizzer ch'è en sasez la culpa che la Svizra dat insumma als campiunadis mundials en Russia. En ils gieus da la «barrage» cunter l'Irlanda dal Nord ha Ricardo Rodriguez sajettà il sulet gol, quai penalti ch'ha muntà che la Svizra è sa qualifitgada.
Dapli che mo l’istorgia da gols impurtants
Ina biografia da ballapedists è savens in'enumeraziun da gols e gieus impurtants. La biografia dals trais frars Rodriguez è autra. Ella cumbinescha singulas istorgias dal ballape cun l’istorgia da la famiglia. Quai èn raquints persunals da lur uffanza modesta en in quartier multicultural a Turitg. Igl è l’istorgia da lur bab José ch'è oriunds da la Spagna e da lur mamma Marcela che deriva dal Chile ed è morta bler memia giuvna dal cancer. En memoria da lur mamma dattan ils trais frars cun il numer 68, l’annada da lur mamma. Il giuven Francisco dat tar Lucerna, il mesaun Ricardo tar l’AC Milan ed il vegl Roberto tar il FCZ.
Els han adina gì da cumbatter
La famiglia Rodriguez ha adina gì da cumbatter. Roberto auda mal e Ricardo fiss bunamain mort sco uffant pitschen. Mo era grazia a lur amur per il ballape han ils trais frars dumagnà tut ils problems. Lur ragischs han els dentant mai emblidà. Almain ina giada ad onn turnan els en la canorta da la scola ad Auzelg a l’ur da Turitg, nua ch’els han passentà lur uffanza.
Roberto, Ricardo, Francisco Rodriguez – Drei Brüder, eine Familie
RR Sportissimo 17:00


text:
Il medem mument ha la societad aviatica Swiss augmentà la svieuta per 10% sin 2,58 milliardas francs. Quai ha communitgà Swiss. Cunzunt la dumonda al martgà da chasa saja creschida. Ma er effects unics hajan contribuì a quest resultat.
Dal schaner enfin il zercladur 2018 sajan ils sgols en media stads occupads cun 81,5%, uschia la societad aviatica.
Per l'entir onn da fatschenta quinta Swiss cun in resultat en il rom da l'onn passà. Quai er pervi dals pretschs dad ieli che sajan s'augmentads.
RR novitads 12:00


text:
Viandar è daventà ils ultims onns in boom. Adina dapli persunas, giuven e vegl, tschertgan la libertad ed il contact cun la natira en las valladas e sin la muntogna dal Grischun.
Ina buna e segira viandada dovra dentant era ina preparaziun seriusa. I vala eleger ina ruta tenor l’agen pudair, verifitgar las prognosas da l’aura e decider tge material che vegn en il satgados. Fitg impurtant è era la schelta dals dretgs chalzers da viandar. E betg il davos datti era apps multifaras per il telefonin, che han per finamira da gidar la viandanta ni il viandant da chattar la via.


text:
La naiv ch'è vegnida uschè baud quest onn ha fatg in stritg tras il quint dals turistichers. La stgargiada è ina da las attracziuns d'atun per il turissem, ma ella n'ha betg gì lieu dapertut sco usità.
Sagogn ha tuttina organisà ina stgargiada ed ha uschia perfin pudì profitar da quai ch'auters n'han betg fatg la stgargiada. A Sagogn vegn la stgargiada cumbinà cun ina festa d'atun ellas giassas dal vitg.
La via atras Sagogn è stada fullanada la sonda vargada cun glieud che ha visità la fiera e spetgà sin la stgargiada. Gion Beeli il sulet pur da Sagogn, ha propi stuì laschar ora cups per pudair realisar la stgargiada da Sagogn. El ha transportà la damaun ina part dals animals ch’eran gia turnads da las alps puspè ensi. Il suentermezdi è el lura chaminà cun tut il muvel bain ornà tras vischnanca.
Ina dunna da Sagogn ha manegià: «Stgargià èsi cura che las vatgas èn idas tras vischnanca».
RR actualitad 06:00