text:
Yangsan
Yangsan (Hangul: 양산시; Hanja: 梁山市) a l'è una cità in del est de la pruvincia de Süd Gyeongsang in de la Curea del Süd. La cità la cunfina cun Busan (al süd), Ulsan (al nordest), Miryang (al nordoest), e Gimhae (al südest).
La gh'ha circa 250,000 abitant.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'era ciamada uriginalment Samnyang-ju sott el regn de Silla. In del 665, Samnyang-ju l'era pö dividüda in de trè part, cunt el teritori de la cità muderna cume part de Ryang-ju. In del 1414, dürant la dinastia Joseon, la regiun l'era renuminada cume Cuntea de Yangsan (양산군). La cuntea l'è devegnüda cità el 1 de marz del 1996.
Sit impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tongdosa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sitüada al nord de la cità a l'è 'l tempi de Tongdosa, un di tempi püssee impurtant del Budisem curean.
Trasport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feruvia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Yangsan el gh'ha dò staziun sü la Linia feruviaria Gyeongbu: la Staziun de Mulgeum (물금역) e la Staziun de Wondong (원동역).
Metrupulitana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La linia 2 de la Metrupulitana de Busan la serv la cità, cunt el funziunament atüal de quater staziun: Yangsan, Namyangsan, Campus de la Üniversità naziunala de Busan a Yangsan, e Hopo. Atüalment, dò növ staziun i hinn prupost.
Autobus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è servida da un sistema lucal e da lini intercity a Busan, Ulsan, e un quaj alter.
Autustrad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Autustrada Gyeongbu (#1) e la Bretela de l'Autustrada Jungang (#551) passen per la cità.
Edücaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Yangsan el gh'ha trè üniversità:
- el Campus de l'Üniversità naziunala de Busan a Yangsan
- l'Üniversita Yeongsan
- l'Üniversita de Yangsan.
El campus de l'Üniversità naziunala de Busan se dedica ai stüdi medegh, spezialment al nivell post-laurea.
Al nivel di scöl segundari, gh'è anca 10 licee in de la cità.
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Magnolia kobus
- Pianta: Chionanthus retusa
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de vott distret (dong; 동), vün eup (읍) e quater myeon (면).
- Deokgye-dong (덕계동; 德溪洞)
- Gangseo-dong (강서동; 江西洞)
- Jungang-dong (중앙동; 中央洞)
- Samseong-dong (삼성동; 三城洞)
- Seochang-dong (서창동; 西倉洞)
- Soju-dong (소주동; 焼酒洞)
- Pyeongsan-dong (평산동; 平山洞)
- Yangju-dong (양주동; 梁州洞)
- Mulgeum-eup (물금읍; 勿禁邑) (4 ri)
- Dong-myeon (동면; 東面) (8 ri)
- Sangbuk-myeon (상북면; 上北面) (9 ri)
- Wondong-myeon (원동면; 院東面) (8 ri)
- Habuk-myeon (하북면; 下北面) (8 ri)


c: text/html

text:
28 01
Ol dé 28 de zenér l'è 'l 28 dé de l'an del calendare gregorià; manca 338 (339 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 28 de zenér al è ul dí da pòost 28 dal an dal calendari gregurian; i manca 338 (339 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2004 - Barcelona: ul presideent da la Generalitaa da Catalunya, Pasqual Maragall, al aceta la renúnzia dal Josep-Lluís Carod-Rovira a la càrega da cunsejée in cap, dapress i conversazziun mantegnüde a Perpinyà cun dirigeent d'ETA; al sigüta, però, a vess cunsejée senza bursin.
- 1823 - Cili: Bernardo O'Higgins al abdica la càrega da diretuur süpremm dal paées.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vèner (astronoméia)
Artécol in dialèt arzân
Vèner (Venere in italiân) l'é al secònd pianēt dal Sistēma Solêr in ōrdin ed distânsa dal Sōl, cun un gîr ch' al dûra 224,7 di nôster dé. Al só sègn druvê int al stódi dal strèli l'é al disègn, fât cun pôch sègn, ed la mân ed la dèja Vèner ch' la tîn só un spèc (;Unicode: ♀). L'é, int al cēl ed nôt, al pûnt pió luşèint, a pêrt la Lûna, e al rîva fîn a -4,6 ed la mzûra ed la lûş ch' a 's vèd. Vèner al rîva a la só mâsima lûş un pô préma ed l' êlba o dôp al tramûnt, e per còst l'é ciamê despès: Stèla matutèina o Stèla ed la sîra.
Vèner l'é al pianēt pió chêld dal sistēma solêr e an gh'à mìa satèlit o anê e al gh'à un câmp magnètich dèbel.
Clasifichê cme un pianēt ch' al s' arvîşa a la Tèra, dal vôlti ciamê al "pianēt zmèl" ed la Tèra, sènd che i dû mònd în quêşi cumpâgn per còl che riguêrda critèri cme grandèsa e mâsa.


text:
Cugiar
El cugiar l'è ona possada per la tavola.
L'è faa su de on manegh e de ona paletta concava che la gh'ha la forma d'on oeuv. El serviss per portà a la bocca di mangià liquid o minga dur, ma anca per messedà (per esempi el zuccher in del caffè).
I cugiar de solet a hinn de metall: on temp de argent, loton o argenton, al dì d'incoeu soratutt de azzal. A gh'è anca cugiar de legn, de corno e de plastega. El gh'ha ona forma compagna del cazzuu, che però el gh'ha on manegh pussee longh e ona paletta pussee granda.


text:
Prunella
Prunella l'è 'n zèner botànich che fà part de la famìa de le Lamiaceae (cunusìde apò a col nòm de Labiatae)[1].
I è piànte a portamènt de èrba cunusìde perlopiö perchè dopràde 'n erburisterìa. I è uriginàre de l'Europa, Asia e Amèrica setentriunàla.
Le g'ha 'na nfiurescènsa bèla spèsa che se svelöpa 'nsìma al gambì. I fiùr i è dispunìcc a vertezèi e la bràtea i è bèle diferènte de le fòie. I fiùr i g'ha na coròla a du làer, chèl de sùra a capöcia e chèl de sóta co l'òrlo capetàt.
El zèner l'è furmàt de 7 a 15 spéci a segónt de l'autùr.
- Prunella albanica Pénzes
- Prunella asiatica Nakai
- Prunella grandiflora (L.) Scholler
- Prunella hastifolia
- Prunella hispida Bentham
- Prunella hyssopifolia L.
- Prunella japonica Makino
- Prunella laciniata (L.) L.
- Prunella orientalis Bornm.
- Prunella vulgaris L.


text:
Canton Friburgo
El Canton Friburgo l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera, l'è sitüàt endèla part ocidentàla del paés. El cunfìna a ucidènt col lach de Neuchâtel, che 'l la sepàra del Cantù de Neuchâtel, piö a sud el cunfìna col Canton Vaud e a nòrt e a èst el cunfìna col Canton Berna.
La popolasiù del cantù l'è 'n magiurànsa de religiù catòlica (73%). Endèl teretóre del canton Friburgo gh'è divèrsi convèncc, e gh'è apò a l'ünica Üniversità Catòlica de Svìsera, l'Üniversità de Friburgo.
El cantù 'l se tróa a la frontiéra linguìstica (Röstigraben) 'ntra la zòna che pàrla 'l fransés e chèla che pàrla 'n todèsch. El cunfì 'ntrà le dò àree l'è segnàt del fiöm Sarine (en todèsch: Saane), a ucidènt del fiöm gh'è i du tèrs de popolasiù che pàrla fransés e a èst el rèst che pàrla todèsch.
El Canton Friburgo 'l g'ha aderìt a la Confederasiù Svìsera zamò 'ndèl an 1481. l'è stat el prim cantù a magiurànsa de lèngua franséza.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù l'è spartìt en 7 distrècc:
- Broye, che g'ha per capitàl la citadìna de Estavayer-le-Lac
- Glâne, che g'ha per capitàl la citadìna de Romont
- Gruyère (en todèsch: Greyerz) , che g'ha per capitàl la citadìna de Bulle
- Sarine (en todèsch: Saane) , che g'ha per capitàl la cità de Friburgo
- See (en fransés: District du Lac) , che g'ha per capitàl la citadìna de Murten
- Sense (en fransés: Singine) , che g'ha per capitàl la citadìna de Tafers
- Veveyse (en todèsch: Vivisbach) , che g'ha per capitàl la citadìna de Châtel-Saint-Denis
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Statistics
- Sit Uficiàl (Franzés) (Todesch)
- Media relaa a Canton Friburgo al Wikimedia Commons


text:
Uznach
Uznach a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.55 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5911 abitant.
El cumün de Uznach al se tröva a una altitüden de 415 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Benken, Ernetschwil, Eschenbach, Gommiswald, Kaltbrunn, Sankt Gallenkappel, Schmerikon, Tuggen (SZ) . La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Uznach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 741 col nom de Uzinaa


text:
Metallica
I califurniàṅ Metallica i èṅ un grup speed/thrash metal americàṅ, mis insém a Los Angeles in dal 1981. I lór prim lavór, cun di pès dimóndi śvélt e rabî e pîṅ ad tecnicìśum, i i à purtâ ad èsar òṅ di espunènt più impurtànt dal trash metal insém a Slayer, Megadeth ed Anthrax.
In dal cōrs di an, i aṅ vins nóṿ Grammy Awards e sinc di sò àlbum i s èṅ piasâ al prim pòst dla casìfica Billboard 200 al prim cólp. Cun da piò ad 100 migliòṅ ad disc vindû (60 migliòṅ in di Stat Unî), i Metallica i èṅ cunsiderâ òṅ di grup più impurtànt dla stòria d'l heavy metal e dal rock dal dè 'd incō.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1981-1983)
Al grup al s è furmâ al 28 'd Utóbar dal 1981 par mèrit dal cantànt e chitarìsta James Hetfield e dal baterìsta danéś Lars Ulrich.
In di prim méś dal 1982 i Metallica i regìstran la lór prima cansòṅ, Hit the Lights, misa in dla racòlta Metal Massacre par vulér ad Lars, e pò i tóśan in dal grup Dave Mustaine cuma chitàra sulìsta. In Luj i regìstran al demo No Life 'Til Leather. Al pas sucesìṿ 'l è quél ad tór al basìsta Cliff Burton in di rang e ad spatinàr a San Francisco.
I prim àlbum (1983-1986)
In dal 1983 i quàtar i vànan a Rochester, New York, par tacàr a registràr al prim disc par la Megaforce Records ma Dave Mustaine al và via subìt par fundàr i Megadeth e al vèṅ rimpiasâ par Kirk Hammett, ex mémbar di Exodus. 'L àlbum al gh'iva da ciamàr-as Metal up your ass ma pò 'l à tòlt al nóm definitìṿ ad Kill 'Em All (Masâ-i tut). Al disc 'l è anc incō òṅ di più impurtànt dal thrash metal, cun di braṅ stòric cuma Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. In pòc tèmp al vénd 5 migliòṅ ad còpi.
In dal 1984 a vèṅ fóra al sécond àlbum Ride the Lightning (Cavàlca la silta), rigistrâ a Cupenàghen insém al prudutór Flemming Rasmussen dla Elektra Records. In cunfrònt a Kill 'em all, quést chè 'l è un disc più misć, cun di sòṅ melòdic in dal braṅ Fade to black, o di asói enérgic ad Kirk cuma in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anc i tèst i èṅ più curâ, quél ad For whom the bell tolls al s è ispirâ al sermòṅ ad John Donne (Par chi sòna la campàna). Ride the Lightning 'l à vindû 8 migliòṅ ad copì a 'l incirca.
La mòrt ad Cliff Burton (1986-1987)
In dal 1986 i Metallica i aṅ fat 'l àlbum che dimóndi gint la pénsa ch'al sia al mijór ad tut: Master of Puppets (Al buratinàr), prudót anc quést par Flemming Rasmussen e pîṅ ad cansòṅ dimóndi lunghi (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i dùran da piò 'd òt minùt). Dū dal sò canti i aṅ abû un sèrt sucès a la ràddio: la title track e Welcome Home (Sanitarium).
Al disc al s è piasâ a 'l vintnuvéśum pòst dla clasìfica americàna e 'l à vindû dódas migliòṅ ad còpi. Al tour prumusiunàł 'l à vdû al grup sunàr insém a Ozzy Osbourne.
Al 27 ad Setémbar dal 1986, durànt al tour europeo in Śvèsia, a sucéd na diśgràsia a Ljungby: al pulmèṅ di Metallica al ślìcia su na strada giasàda e al s arbàlta śò. In d'l incidènt, Cliff Burton al finìs fóra di finestrèṅ e al mōr schisâ.
'L è un brut cólp p'r al grup: i Metallica i pènsan anc ad lasàr-as ma la famìja ad Cliff l'è la prima a sustgnìr-i e a dar-ag al curàǵ p'r andàr avànti.
Dimóndi i èṅ i grup ch'i aṅ dedicâ dal cansòṅ a 'l basìsta acsè dasfurtunâ: gl'Anthrax, par dir-'n una, i aṅ fat Among the living mént'r i Megadeth i aṅ cantâ in sò unōr In my darkest hour (da 'l àlbum So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)
Al 28 'd Utóbar dal 1986 a vèṅ sarnî Jason Newsted par rimpiasàr Cliff. Cun al nóṿ basìsta, i Metallica i tàcan al Damaged Inc tour e i pùblican 'n EP (Garage Days Re-Revisited) ad cover ad grup metal e hardcore punk cuma Misfits e Diamond Head.
In dal 1988 al quartét califurniàṅ al fà gnir fóra al disc ...And Justice for All (...E giustìsia par tut). Al disc 'l è cunsiderâ, anc al dè 'd incō, al lavór più tècnic dal grup e 'l à vindû 14 migliòṅ ad còpi, anc p'r al mèrit dal Damaged Justice tour, òṅ di lór più bèi.
Da c'l àlbum chè 'l è stâ tòlt al prim sìngul di Metallica, One, un braṅ ispirâ al rumànś pacifìsta E Johnny al tulò al sćiòp ad Dalton Trumbo, un scritór ch'l iva subî 'l ostracìśum dal sò paéś e 'l éra stâ mis in parśòṅ in dal dòp guèra p'r ùndas méś parchè i pensàvan ch'al fus un cumunìsta. In dal vìddeo dla canta, a s véd di braṅ dal film umònim. Al tèst ad One al dascór 'd un suldâ ch'l iva pardû i bras e al gambi in dla secónda guèra mundiàla e 'l éra custrét a vìvar, sórd e òrub, su 'n lèt a 'l uśdàr.
'L àlbum al gh'à anc un braṅ dedicâ a Cliff, To Live Is To Die, 'l ùltim cumpóst da lò. Da nutàr anc Blackened (ch'la dascór dla mòrt) e Harvester of sorrow.
I prim an Nuànta (1991-1995)
In dal 1991 i Metallica i aṅ dat vita a un nóṿ àlbum, 'l umònim Metallica, prudót par Bob Rock, ch'l iva laurâ anc cun Mötley Crüe, Bon Jovi e Cher.
Al disc 'l è schisâ subìt al prim pòst dla clasìfica Billboard e 'l è cgnusû anc cuma black album (àlbum négar) par via dal culór dla cupertìna.
Metallica 'l è stâ al lór più grand sucès cumerciàl ad tut i tèmp (38 migliòṅ ad còpi vindùdi) anc par via di sìngui Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
A difarénsa dal disc precedènt, quést chè al gh'à dal parti ad bas dimóndi marcàdi, al chè al vōl dir ch'al cuntibùt ad Jason Newsted 'l è stâ bòṅ, anc par la crìtica. Anc se soquànt fans dal grup i n è minga stâ dimóndi cuntènt dal fat ch'a gh fus méno thrash da prima, al grup 'l à tucâ un sucès mai vist.
In dal 1992 i aṅ cantâ al Freddie Mercury Tribute a Wembley par ricurdàr al cantànt di Queen mòrt 'd AIDS Freddy Mercury insém a Robert Plant di Led Zeppelin, Elton John, David Bowie, Roger Daltrey di Who, George Michael, Zucchero, Liza Minnelli, Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
Fra Luj e Utóbar dal 1992, i Metallica i van in tour in di Stat Unî insém a i Guns N' Roses p'r al GNR-Metallica Stadium Tour. Durànt na data in Canada a Montreal, mèntar 'l è drē a cantàr Fade to black, Hetfield al patìs n'espluśiòṅ a i bras e in dal grugn par via ad 'n efèt speciàl andâ mal. Al cantànt 'l è custrét a lasàr lè ad sunàr p'r un pōc, al canta e basta e al s fà rimpiasàr par soquànti dati par John Marshall di Metal Church.
'L an dòp i tàcan al Nowhere Else To Roam Tour e al 22 ad Śugn i èṅ a Turèṅ. In Nuvémbar a vèṅ fóra al prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bèl disc ma ch'al custàva tròp.
Load and Reload (1996-1997)
In dal 1996 'l è la vòlta ad Load, un disc un pôc difarènt da chi àtar, cun di sòṅ ch'i s davśìnan a 'l hard rock e un lógo nóṿ ad paca. Anc 'l aspèt di Metallica al càmbia: i n pàran piò di metalâr ma piutòst di bui, cun di cavî curt, di tatuàǵ e di vistî da strada.
I tèst, scrit da Hetfield, i tràtan di argumènt persunài. Until it Sleeps, al prim sìngul, al dascór dla lòta pardùta fra sò màdar e al càncar, mèntar Mama Said al s riferìs al rapôrt minga tant fàcil fra lì lór du. Tut quést 'l è al ségn 'd un aluntanamènt da i téma impgnâ di àt'r àlbum. King nothing e Hero of the day i èṅ i àtar sìngui.
Al ritràt in cupertìna al s ciàma Semen and Blood III. 'L è stâ fat in dal 1990 da Andres Serrano, un futógraf americàṅ famóś p'r i sò lavór dimóndi discùs (cuma Piss Christ, na foto in du 'l à mis na crōś in dla sò pisa). In dal disc a s véd un lìqud misć furmâ da sangṿ ad bóv e dla sò śbòra misi insém in mèś a du fój ad plexiglas.
In prinsìpi Load 'l ira stâ pinsâ p'r èsar un disc dòpi ma pò al prudutór Bob Rock e i Mettalica i aṅ cambiâ idéa, sarnénd ad far gnir fóra 'l an dòp 'n àt'r àlbum: Reload. Dal punt ad vista artìstic, al disc 'l è dimóndi cumpàgn a c'l àtar, cun i sìngui The memory remains, Fuel e The unforgiven II.
Anc 'sta vòlta la cupertìna l'è 'd Andres Serrano (Piss and Blood) e la fà védar dla pisa misćiàda a sangṿ ad bò, sèmpar in mèś a du fój ad plexiglas.
I Metallica i s tóśan al sò tèmp (1998-2001)
In dal 1998 i quàt'r i faṅ vgnir fóra 'n àlbum dópi ad cover, Garage Inc.. Al prim CD al gh'à dènt'r ùndas braṅ inèdit cun dal canti di Black Sabbath, di Blue Öyster Cult, di Misfits e àt'r incóra e i sìngui Turn the page ad Bob Seger e Whiskey in the jar di Thin Lizzy (ch'l à vins al Grammy cuma Best Hard Rock Performance in dal 2000), tut rigistrâ in dal 1997 e in dal 1998. Al secónd CD al mét insém al sédas cansòṅ ad Garage days re-revisited e di àtar braṅ e b-side. Quéli più impurtànti, parchè sunàdi dimóndi vòlti da 'l viṿ, i èṅ Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dla punk band Anti-Nowhere League.
Dal 7 ad Mars dal 1999 i quàtar i faṅ part dla "Walk Of Fame" ad San Francisco e al sìndic 'd in alóra Willie Brown 'l à dit in manéra uficiàla che cal dè lè 'l éra al "dè di Metallica".
Al 21 e 22 'd Avrìl dal stés an, al grup 'l à fat n'eśibisiòṅ dal viṿ insém a l'urchéstra ad San Francisco, dirèta par Michael Kamen (ch'l iva bèla laurâ sèg a la canta Nothing Else Matters p'r al black àlbum). I vèṅ fati vint-i-òṅ cansòṅ, soquànti nóvi ad paca (No Leaf Clover e Human), atri piscàdi da i àlbum precedènt, cuma Of wolf and man o For whom the bell tolls. A gh'è anc la canta scrita p'r Ennio Morricone, The Ecstasy of Gold. Al cuncèrt 'l è pò gnû fóra in CD e DVD cun al nóm ad S&M (Symphony & Metallica).
In dal 2000 al quartét al vèṅ a savér che la sò canta I Disappear, ch'la gh'iva da gnir fóra in dla culóna sunòra dal film Mission Impossible II, l'éra stàda misa in d'l internet su Napster, un sit ch'al parmitìva ad dascargàr a gratis al cansòṅ in dal computer. Incasâ négar, i Metallica i gh faṅ cauśa e i dmàndan anc ch'i sìan casâ fóra i 335.000 utènt ch'i ivan dascargâ di sò braṅ in cal mèntar. In dal 2001, Metallica e Napster i càtan i s métan 'd acòrd e i la finìsan lè. Soquànt crìtic muśicài i tàcan però a ciàmar Ulrich, LAR$.
In dal 2001 al basìsta Jason Newsted al mòla al grup, uficialmènt par di mutìṿ persunài e ad salùt.
'N àtar brut cólp p'r al grup 'l è dal Luj dal stés an, quand Hetfield 'l è custrét a tacàr un prugràma ad riabilitasiòṅ còntar 'l alculìśum. Par 'n an a 'l incìrca, i Metallica i suspéndan tut i lavór e par cal mutìṿ chè i vaṅ in a risć ad mulàr-as.
I àlbum nóṿ di an Dumìla (2002-2010)
In dal 2002 Hetfield al s rimét e i Metallica i tàcan a lauràr al nóṿ àlbum insém a Bob Rock, ch'al sunàva al bas in cal mèntar, ma prima ch'al disc al gnis fóra, al grup al tōś al rimpiàs ad Newsted, Robert Trujillo ch'l iva laurâ in pasâ cun Ozzy Osbourne, Suicidal Tendencies e Infectious Grooves. St. Anger 'l è in di negòsi in dal Śugn dal 2003. 'L àlbum, più rabî e luntàṅ da quéi di an Nuànta, al vénd da più 'd un migliòṅ ad còpi in di Stat Unî ma al patìs anc dal crìtichi par via dal misàǵ minga tant gnû bèṅ p'r i fans. Quàtar i èṅ i sìngui estràt: St. Anger, Frantic, The unnamed feeling e Some kind of monster.
Dòp pòc méś, al grup al partìs par far di cuncèrt (al Summer Sanitarium Tour) insém a Limp Bizkit, Linkin Park, Mudvayne e Deftones. Sèmpar in dal 2003 i registràṅ na cansòṅ par la compilation in unór di Ramones We're a Happy Family: a s trata ad 53rd & 3rd.
In dal 2004 i faṅ gnir fóra al ducumentàri Some Kind of Monster ch'al dascór di mumènt dla registrasiòṅ dal disc.
Dòp avér rót al cuntràt cun al prudutór Bob Rock par pasàr cun Rick Rubin (famóś p'r i sò lavór cun i Red Hot Chili Peppers), in dal 2006 i tàcan incóra a sunàr dal viṿ. Al 22 ad Luj dal 2008 i èṅ a Bulógna.
Al 12 ad Setémbar dal 2008 a vèṅ fóra finalmènt al nòṅ àlbum in studi ciamâ Death magnetic, cun al prim sìngul estràt The day that never comes. A difarènsa ad St. Anger, Death Magnetic al gh'à na baterìa cun di sòṅ séc e dimóndi asói ad chitàra ad Kirk Hammett e riff ch'i faṅ gnir in a mènt i disc di an Utànta, specialmènt And justice for all. Anc al lógo 'l è turnâ quél da prima: quèl al vurà dir.
'L àlbum 'l à vindû da più ad 5 migliòṅ ad còpi e 'l è al quint di più vindû dal 2008. I àtar sìngui dal disc i èṅ: My apocalypse, Cyanide, The Judas kiss, All nightmare long e Broken, beat & scarred.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- James Hetfield - vóś e chitàra rìtmica (1981 - incō)
- Kirk Hammett - chitàra sulìsta (1983 - incō)
- Robert Trujillo - bas (2003 - incō)
- Lars Ulrich - baterìa (1981 - incō)
Ex-cumpunènt
- Lloyd Grant - chitàra sulìsta (1981)
- Ron McGovney - bas (1981/1982)
- Dave Mustaine - chitàra sulìsta (1981/1983)
- Cliff Burton - bas (1982/1986)
- Jason Newsted - bas (1986/2001)
- Bob Rock - bas (2001/2003)
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1983 - Kill 'Em All
- 1984 - Ride the Lightning
- 1986 - Master of Puppets
- 1988 - ...And Justice for All
- 1991 - Metallica
- 1996 - Load
- 1997 - Reload
- 2003 - St. Anger
- 2008 - Death Magnetic
Àlbum da 'l viṿ
- 1993 - Live Shit: Binge & Purge
- 1999 - S&M
Racòlti
- 1998 - Garage Inc.
EP
- 1987 - Garage Days Re-Revisited
- 2004 - Some Kind of Monster
Sìngui
- Whiplash
- Jump in the Fire
- Fade to Black
- Creeping Death
- For Whom the Bell Tolls
- Master of Puppets
- Battery
- Welcome Home (Sanitarium)
- Eye of the Beholder
- Harvester of Sorrow
- ...And Justice for All
- One
- Enter Sandman
- Don't Tread on Me
- The Unforgiven
- Nothing Else Matters
- Wherever I May Roam
- Sad But True
- Until It Sleeps
- Ain't My Bitch
- Hero of the Day
- Mama Said
- King Nothing
- Bleeding Me
- The Memory Remains
- The Unforgiven II
- Fuel
- Better Than You
- Turn the Page
- Whiskey in the Jar
- Die, Die My Darling
- Nothing Else Matters '99
- No Leaf Clover
- I Disappear
- St. Anger
- Frantic
- The Unnamed Feeling
- Some Kind of Monster
- The Day That Never Comes
- My Apocalypse
- Cyanide
- The Judas Kiss
- All Nightmare Long
Videugrafìa
- Cliff 'em All
- 2 of One
- A Year and a Half in the Life of Metallica
- Live Shit: Binge & Purge
- Cunning Stunts
- S&M
- Classic Albums: Metallica - The Black Album
- Some Kind of Monster
- The Videos 1989-2004
I Cuncèrt
- 1983 - Kill'Em All For One Tour
- 1985/1986 - Ride The Lightning Tour
- 1986/1987 - Damage, Inc. Tour
- 1988/1989 - Damaged Justice Tour
- 1991/1993 - Wherever We May Roam Tour
- 1993 - Nowhere Else To Roam Tour
- 1994 - Shit Hits The Sheds Tour
- 1995 - Escape From The Studio '95
- 1996/1997 - Poor Touring Me
- 1998/1999 - Poor Re-Touring Me
- 1999 - Garage Remains The Same Tour
- 2000 - Summer Sanitarium Tour
- 2003 - Summer Sanitarium Tour 2003
- 2003/2004 - Madly in Anger with the World Tour
- 2006 - Escape from the Studio '06
- 2007 - Sick of the Studio '07
- 2008/2010 - World Magnetic Tour


text:
Canton Ginevra
El Canton Ginevra (en todèsch: Kanton Genf, en fransés: Canton de Genève, en italià: Canton Ginevra, en romàncio: Chantun Genevra) l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera. L'è 'l piö ocidentàl e 'l piö picinì 'ntrà töcc i cantù svìser. L'è furmàt en sostànsa de la cità de Ginevra e de 'n enclàve pesenèt sö le spónde del Lach Lemàno (o Lach de Ginevra), en mès al teretóre del Canton Vaud. L'è stat giü dei öltem a ünìs a la Confederasiù Elvética.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ginevra l'è stàda na Repüblica 'ndependènta 'nfìna al 1798, ma l'ìa aleàda 'nsèma co la Confederasiù zamò del 1584. Endèl córs de le guère de Napuliù, Ginevra l'è stàda ocupàda e anitìda a la Francia. Dòpo de ìga utignìt l'endependènsa de la Francia, endèl 1813, Ginevra la g'ha decidìt de aderéser a la Confederasiù Svìsera 'ndèl 1815 come cantù nömer 22.
Colocasiù geogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Ginevra 'l cunfìna a nòrt e a Sud col dipartimènt fransés del Ain. A ocidènt el se tróa a ìga i mucc de la cadéna del Giüra e l'ünica vìa praticàbil per streersàl e rià 'n Francia l'è 'l pas de la Vaucluse. Pò a 'nvèrs sud gh'è de le montàgne de diensiù importànta ma piö izolàde e bàse che chèle a ocidènt. A èst el cantù de Ginevra 'l cunfìna col Lach Lemàno, del quàl vé fò la cuntinuasiù del fiöm Ròdano. L'óter fiöm de 'na sèrta 'mportànsa l'è 'l Arve.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Ginevra l'è mìa dividìt en distrècc e 'l cönta 44 cümü:
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Careàs (BG)
Careàs (Caravagg en Lumbàrd Ucidentàl; Careàcc in Cremunés; nòm uficiàl en italià: Caravaggio) a l'è 'n cumü 16 143 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la pruincia de Bèrghem. El cunfìna coi cümü de Barià, Brignà, Calvensà, Cavralba (CR), Furnööf, Misà, Murènch, Musanega, Pagasà, Sergnà (CR) e Treì.
Careàs l'è famùza per ìga dat el scötöm a giü dei pitùr piö 'mportàncc del '600, el Michelangelo Merisi, perchè i sò genitùr i ìa uriginàre del paés, ma pò i sìa trasferìcc a Milà 'ndóche pò el pitùr l'ìa nasìt. Per tat tép s'è pensàt che 'l födès nasìt pò a lü 'n paés, perchè lü stès endèn ducümènt uficiàl de l'Urden dei Cavaliér de Malta el ghìa deciaràt de éser nasìt a Careàs, e l'archìve de la Paròchia coi docümèncc de chèi agn (entùren al 1571) là l'ìa nat pèrt.
Tìtol de cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 22 de dezèmber del 1954, per decrét del Presidènt de la Repüblica Italiàna, Careàs l'è unuràda del tìtol de cità.
Andamènt demogràfegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Careàs l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
Galerìa futugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Martedé
Artécol in dialèt arzân
Martedé (Martedì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Lunedé e al Mercordé, dal latèin Martis dies, giōren dal dio Mêrt. L'inglèiş Tuesday (in svedèiş Tisdag) al deşvîn dal dio tedèsch Týr ch' l'é stê més pêra, a tgnîr cûnt dal só funsiòun, a Mêrt int al capés rumân.
I martedé specêl:
- Martedé grâs; l'ûltem giōren ed caranvêl, secònd la règola rumâna ed la Cēşa Catôlica.
- Martedé nîgher: druvê per sgnêr al 29 otòber 1929, giōren ed quând l'é andêda zò la Bōrsa valōr ed New York ch'l'à dê al via a còla che vîn viamê la "grôsa crîşi".
- Martedé eletorêl: ind i Stêt Unî ed sôlit al j elesiòun a vînen fâti ed martedé. Al j elesiòun federêli a vînen fâti al martedé dôp al prém lunedé ed novèmber.
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Martedé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Martedì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Ural
L'Ural l'è un fiümm dela Rüssia e del Kazakhstan, duperaa cunvenziunalmeent per segnà ul cunfin tra Europa e Asia.
Al nass in dii munt Urali, in Rüssia, 150 km a nòort de la citaa de Magnitogorsk e al va inver süüt fin a che al riva a bagnà Orsk; chighinscì al fa un curvun in direzziun òvest e al va innanz per circa 1.000 km , al bagna Orenburg e propi visin a la citaa de Ural'sk in Kazakistan al gira ammò inver süüt. Al curr in chela direzziun chì per 700 km in del desèrt fin a che al sa svöja deent in del Maar Caspiu a reent a la citaa de Atyrau, dopu 2.428 km de cuurs.
Ul sò basin imbrìfer al quata 231.000 km².


text:
Magrè sulla Strada del Vino
Magrè sulla Strada del Vino (Margreid an der Weinstrasse) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.181 abitàncc, 'na superfìce de 13 km² e 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cortaccia sulla Strada del Vino, Cortina sulla Strada del Vino, Egna, Roverè della Luna (TN), Salorno.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gráfica poblacional


text:
Eupili
Eupili (nom ufizial in italian: Eupilio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che gh'ha 2 743 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 6,5 km² e 'na densità de 422 ab./km²
El comprend i frazion de Carela, Cornén, Gajàn, Mariaga e Pensciàn. Se troeuva aj pee del mont Corniscioeu, in ona zòna prealpina cont on fracch de lagh e situada in de l'òlta Brianza. L'è staa loeugh d'on cas de cronaca negra in del giugn del 1975 per el rapiment de la Cristina Mazzotti, finii con la mòrt de la tosa, che adess l'è in del cimiteri de la frazion de Gajàn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Eupili l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Molin
On molin (ciamaa anca morin; in Lombard Oriental, mulin, parnonziaa [my'li] o [mø'li]) l'è on istrument che 'l produss on lavorà mecanegh.
Quell lavorà chì el pò vegnì foeura cont el drovà ona forza fada su de l'energia eletrega, de l'aqua, del vent, de l'omm o anca de ona bestia. Storegament i molin hinn staa drovaa per masnà i cereai o per fà su de la farina, ma gh'è on mucc de alter fonzion (per esempi, quell de trà foeura la saa).
Per estension, cont el termen molin s'intend anca tutta la costruzion che la contegn quell istrument chì.
I molin hinn spantegaa in tutt el mond e, a segonda di zonn, hann ciappaa di formi diferent. Per 'sta reson, per esempi, tutta l'Europa l'è piena de toponem ligaa ai molin: per esempi, la città alsaziana de Mulhouse (todesch: Mühlhausen, cioè cà di molin). In Lombardia, de solet, i molin fonzionen con l'aqua, che despess la ghe vegn portada di ronsg.
El mestee del mornee l'è proppi vegg, e de fatt a gh'è on fracch de personn che gh'hann on cognomm che le regorda: per esempi, a gh'è Miller in ingles, Müller in todesch, Mulder in bass todesch, Molinari in italian, Meunier in frances, Molnár in ungheres, Mjölnar in svedes, Molinero in spagnoeu.


text:
Monument Valley
La Monument Valley, che in Lumbàrt l’ völ dì la Al di Monümencc, l’è öna regiù del altipià del Colorado che la gh’à la particolarità de ìga öna bràca de grancc e ólcc Butte fài sö de arenaria. I Butte i è di culìne che i se tróa despelrùre ‘n mèss a öna pianüra o a ün altipià e i gh’à prìma di versàncc piö o méno ‘n pé che i dientà di mür verticài e ‘nfìna sö ‘n sìma i è piàte e i gh’à öna spéce de teràss metìt ach a 300 méter sùra ‘l lièl de la pianüra.
La Monument Valley la se tróa söl cunfì del Utah col nòrt del Arizòna (piö o méno), di bande di Quàter Cantù o Four Corners in inglés. La al l'é dèt in de la risèrva de la nasiù di Navajo e s’pöl riàga con la U.S. Highway 163. In de la lèngua di Navàjo la al l’è ciamàda Tsé Bii' Ndzisgaii che l’ völ dì la Al di Còrne o la Al di Préde.
Geologéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Monument Valley l’è ü tòch del altipià del Colorado. Ol paimènt de la al l’è fai sura de töt da la Cutler Red siltite o de la sò sabia lasàda zó da i fiöm töcc a cürve che i à scàt la al.
Ol colùr róss fórt l’ vé da i òsidi de fèr. I préde piö scüre de la al, chèle blö grìze, i ciàpa chèl culùr lé da i òsidi de manganés.
L’è mia malfà ‘ncórzes che i Butte i gh’à trì stràti principài: chèl piö ‘n bas l’è facc de öna préda de sedimènt ciamàda Organ Rock, chèl in del mès de arenaria ciamàda Chelly e chèl sura l’è töt de scisti Moenkopi cuarciài zó da siltite Shinarump.
Tra ‘l 1948 e ‘l 1967, dal tòch a mesdé de la Upwarp, ü di butte de la al, l’è stai tiràt fò ‘l uranio, che l’ se tróa dét di cléne de la la siltite Shinarump; i à tiràt fò ach ol vanadio e ‘l ram che i se tróa mes-ciài dèt ‘nsèma ‘nsèma a l’uranio.
La Monument Valley in di film[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Monument Valley l'è stàcia 'l sèt de tace film de s-ciopetì a partì dal 1930, i piö famùs de töcc i è stacc de sigür Se ta cati... ta copi! e Stagecoach del John Ford 'nterpretàcc dal John Wayne, ma gh'è stài giràt ach ol docümentàre de la Walt Disney söl dezèrt.
Se la èt ach in del film del Clint Eastwood ciamàt The Eiger Sanction, in del film de fantascènsa Back to the Future III, in di cartù animàcc, ad ezèmpe Chip n' Dale's Rescue Rangers, in del vìdeo de la cansù I Disappear di Metallica, ma ach in del telefilm MacGyver, sö i coertìne de tace lìber e DVD e pò ach in di vìdeo zöch.
Per saìn de piö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol sito del parch de la tribü di Navajo in de la Monument Valley
- La mapa de la Monument Valley
- Ön artìcol del giurnàl de Los Angeles, ol Los Angeles Times che l' parla de la Monument Valley
- Güida del süd èst di Stacc Ünicc
- Note de la Energy Information Administration sö estrasiù de l'uranio e la dismisiù del sito.
- Lésta de la IMDb co i film e i spetàcoi televisìf ambientàcc in de la Monument Valley- dal sito IMDb - Internet Movie Databse
- Artìcol ciapàt dal PopMatters.com che l' parla di film giràcc in de la Monument Valley
- Sömeànse de la Monument Valley
- Vìdeo de la Monument Valley


text:
Repüblica Araba Saharawi Demucratica
La Repübliga Araba Saharawi Demucratiga o RASD a l'è un paes de l'Africa del Nord.
A l'è tacada al Maroch, a l'Algeria e a la Mauritania e l'a bagna l'Ocean Atlantich.
La capital a l'è El Ayun, in de la part del paes che l'ha ucüpada el Maroch; la capital "ad interim" a l'è Bir Lehlu, ma 'l guern in esili a l'è a Tindouf, in Algeria.
La gh'ha una süperfiss de 266.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 270.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sahara Ocidental a l'è staa una culonia de la Spagna fina al 1976.
Quand che la Spagna la s'è ritirada, el Maroch l'ha ucüpaa i dü terz del paes, a nord, e la Mauritania la part püssee a süd.
El 27 de febrar del 1976 el Frunt Pulisari l'ha proclamaa l'indipendenza del paes, cunt el nom de RASD.
In del 1979 la Mauritania la s'è ritirada del Sahara e 'l Maroch l'ha ucüpaa un'altra part del paes.
Al di d'incö la RASD la cuntrola pressapoch el 20% dël teritori e un bel poo de Saharawi viven 'me profugh in del süd de l'Algeria.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repübliga Araba Saharawi Demucratiga la recugnussen un bel poo de paes de l'Africa e de l'América latina e la fa part de l'Üniun Africana.
EL president a l'è el Mohamed Abdelaziz (del 1976).
El prim minister a l'è l'Abdelkader Taleb Oumar (del 2003).


text:
Bahamas
I Bahamas a hinn un paes di Caraib.
La capital a l'è Nassau.
A gh'hann una süperfiss de 13.878 km² e una pupulaziun inturna ai 330.000 abitant.
I Bahamas a hinn un rosc de 700 isul in del Ucean Atlantich, a est de la Florida (Stat Ünì), a nòrd de Cuba e a ovest di isul Turks e Caicos.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Bahamas a eren un pussediment del Regn Ünì del 1783 fina al 1973, quand che hinn vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Bahamas (nom ufizial: Commonwealth of the Bahamas) a hinn un regn del Commonwealth e la regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è 'l Perry Christie (del 2012).


text:
Andy Roddick
Andrew Stephen Roddick, dit Andy, (Omaha, 30 'd Agóst dal 1982) 'l è stâ 'n tenìsta americàṅ prufesiunìsta da 'l 2000 a 'l 2012, nùmar òṅ dal mónd par trédas stmani, da 'l 3 ad Nuvémbar dal 2003 a 'l 1 ad Favràr dal 2004. 'L è élt 188 cm e al péśa 88 chilo.
In dla sò caréra Andy 'l à vins un tìtul dal Gran Slam (gl'US Open dal 2003) e sinc Masters 1000, p'r un tutàl ad trénta-dū turnèo ATP (al prim a Atlànta in d'l Avrìl dal 2001).
Al gh'à tri rècord, qvél di śōg purtâ a cà in na finàl dal Gran Slam (39 a Wimbledon 2009), qvél di tiebreak vins ad fila (18 in dal 2007) e qvél dal servìsi più fòrt in un Gran Slam (tirâ durànt gl'US Open dal 2004).
In dal sò caréra 'l à mis in bisàca da piò ad vint migliòṅ ad dòlar in tut, fra singulàr e dópi.
Caréra
In dal 2001 Andy al s fà nutàr a Miami in dua al riva in di quàrt baténd Marcelo Ríos e Pete Sampras ma pò al céd a Lleyton Hewitt par 3-6 2-6. Al fà incóra méj a Atlànta parchè al s pòrta a cà al tìtul mulànd un 6-2 6-4 in 69 minùt a Xavier Malisse. Al vins anc al turnèo sucesìṿ ad Houston. In séguit al bat Michael Chang a 'l Roland Garros in sinc sét 5-7 6-3 6-4 6-7 7-5 ma pò 'l è custrét a bandunàr cóntar Lleyton Hewitt (i éran un sét para). Al finìs 'l an vinsénd al tìtul ad Washington e dvintànd al nùmar 14 dal mónd.
In dal 2002 al śōga tri finàli vinsénd a Memphis cóntar James Blake par 6-4 3-6 7-5 e a Houston baténd Pete Sampras par 7-6 6-3 e pardénd a Delray Beach da 'l itagliàṅ Davide Sanguinetti par 4-6 6-4 4-6. In Maǵ al śōga par la prima vòlta a Róma. Dòp 'l incóntar vins cónt'r al spagnōl Álex Calatrava al dmanda a gl'urganiśadōr 'd a n śugàr piò in sal camp Pietrangeli parchè védar tut cal statṿi ad masć nûd da na banda a gh fava impresiòṅ. Al và pò avànti in fiṅ a la semifinàl in dua però al pèrd da Tommy Haas par 1-6 5-7. Al finìs 'l an da nùmar déś.
In dal 2003 al vins siē turnèo (St. Pölten cóntar Nikolaj Davydenko, Queen's cóntar Sébastien Grosjean, Indianapolis cóntar Paradorn Srichaphan, Montreal cóntar David Nalbandian, Cincinnati cóntar Mardy Fish e gl'US Open cóntar Juan Carlos Ferrero) e al dvénta acsè al nùmar òṅ dal mónd.
In séguit al śōga àtar quàtar finàli ad Gran Slam ma al li pèrd tuti cónt'r al śvìsar Roger Federer.


text:
Laives
Laives (Leifers) (Bavares: Laifors) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 15.238 abitàncc, 'na superfìce de 24 km² e 'na densità de 635 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolzano, Bronzolo, Nova Ponente, Vadena.
El se tröa un des chilometer a süd de Bulsan. Laives l'è la püssée giuena di vot cità de'l Südtirol e despö Bulsan 'l sit indua gh'è 'l toch püssée grand de gent che la parla in Talian.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Arzintèla
Artécol in dialèt arzân
L' arzintèla (lucertola in italiân - Lacertilia al só nòm sientéfich), ind i paèiş ed léngua latèina în pió cgnusû cme Sauri (Sauria, în 'na sòt categoréia 'd serpèint ed la categoréia Squamata).
Carateréstichi
Al j arzintèli a gh'àn la tèsta piâta e a teriângol, al côrp piât e 'na còva lònga. În per lo pió a quâter gâmbi, ânch cun dal gâmbi ch' an 's vèden mìa (int j aguidi cme l'urbèt), céchi (int i scincidi cme la Lusengola - l'arzintèla dal fèin) e gh'àn al j urèci d'ed fōra sèinsa al gîr ed l'urècia. J ôc a gh'àn al lumèli nîgri e la lûş ed l' ôc zâla e a gh'àn al palpēdri. La léngua l'é a dō pûnti e la sêrov a l'arzintèla cme ôrghen ed tâst e cme êrma ed câsa in quânt la saléia la tratîn al bestiulèini ch' la mâgna: insèt, bèigh e vêrem.
L' arzintèla la gh'à dō masèli rubósti e dō fîli ed dèint tót cumpâgn. Tr'al careteréstichi ed soquânt gróp, l' autotomia, oséia în bòuni, per inganêr chi 'gh dà la câsa, de stachêr la còva in chêş ed perécol, ed sôlit dōp l' a 'gh tōrna a crèser.
Ind i pió grând, ed cól gróp ché, la lunghèsa la pōl andêr da i pōch centémeter (quêlch geco di Caraibi) fîn a i trî mēter dal drêgh ed Komodo.
Al j arzintèli, in gèner, a gh'an 'na bòuna resistèinsa a j atâch ed chi 'gh dà la câsa, perché dal prōvi fâti in laboratôri, in pió ed turnêr a fêres la còva, în bòuni 'd arsanêres ânca cun dal grôsi frîdi. In pió în bòuni, sèimper in chêş ed perécol, ed fêr al fînti môrti cgnusûda cme fêlsa môrt, (in italiân: morte apparente o tanatosi).
Soquânti arzintèli în bòuni ed cambiêr culōr. Al chêş pió cgnusû l' é l' Arzintlòuna (Camaleonte in italiân) mó cla carateréstica ché égh l' àn ânch ed dièter gèner.
Ed sôlit a mâgnen ed j insèt o mâgne ed la chêrna. Soquânt gèner a mâgnen ed l'êrba o a mâgnen ed tót, un eşèimpi carateréstich ed quisché l' é l' Iguana, ch ' la mâgna sōl ed l'êrba.
Inrâsen 'na vôlta a l'ân ind la têrda primavèira. A mèten zò da 3 a 8 ōv in bûşi che schêven cun al sâmpi davânti, mèinter a cócen vìa la tèra scavêda cun al sâmpi dedrê. J ōv în céch e biancûş e al gós l' é alâstich. I céch a şbrêghen al gós cun un gèner ed dèint insém al mûş ch' al câsca subét dôp la nâsita.
La còva
Cme bèle dét, soquânt gróp 'd arzintèli a gh' àn la carateréstica ed prèir pêrder la còva s' égh vîn dê adôs da quelchidûn. La pêrta ed la còva stachêda la gh'à di cèinter nervōş relativamèint indipendèint dal servèl, ch' a pōlen cumbinêr un muvimèint 'd arvujamèint ânca se la còva l'é stachêda dal côrp. Còst al şluntâna l'atensiòun ed còl ch' al gh'é drē saltêr adôs ch' al crèd che la còva la sìa la metê vîva ed la bèstia, mèinter l'arzintèla, ch' l'armâgn fērma cme môrta, apèina la vèd al mumèint gióst la scâpa.
J arvujamèint ed la còva, pôch a la vôlta, a câlen int al mumèint che l' oségen int al vèini tajêdi al câla.
Al destâch ed la còva l'é cavşêda da 'n grôs artiramèint di móscol ch' a gh'é e la sucêd lòngh a di piân ed rotûra pervést tra i nōd dal filòun, ch' în al zôni pió dèbel dal filòun ed la schîna.
I móscol armâgnen artirê ânca dôp al destâch per bluchêr la moragìa fîn a quând la frîda l'é guarîda. Da sté frîda a gnirà arfâta 'na còva nōva. Quând la frîda an n' é mìa pêra dal vôlti a pōl sucêder ch'a vègna arfât pió ed 'na còva.
Galeréia ed fôto
Colegamèint d'ed fōra
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Lucertola trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Muntèc
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Muntèc (Montecchio Emilia in italiân) l'é un cmûn ed 8.737 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz pôst a 15 km a sîra ed Rèz
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Muntèc in di tèimp antîgh l'êra ciamê Monticulo, per la natûra dal trèin dóve l'é gnû só al paèiṣ, més insèm cun al culmêdi purtêdi dal j aluviòun dal j âcvi dal fióm Èinsa che gnîven zò da l 'Apenèin. Sōvra a chi muntarôt în gnûdi só al prémi abitasiòun ed quî che a ritgnîven al pôst sicûr dal j âcvi e i trèin aluvionêl dimòndi grâs e bòun pr' al cultûri agrécoli. Al teritôri l'é stê da préma sòta j etrósch e pó i rumân, època che, d'ed l'à ed 'na sitê di môrt, l'à lasê sègn in pcòun 'd uṣvéj, vêṣ, munèidi, i rèst ed 'na lâpida pr'arcurdêr un' ôvra póblica dal I e II sècol, 'na cruslèina petorêla laminêda in ôr ch'a's cuṣîven atâch al vistî i prém cristiân o suldê int al V e VI sècol. Al testimuniânsi pió antîghi in fâti da pugnêl da manarèin ed prêda particulêr ed la préma etê ed la prêda pó bagâj in brónz. I rèst dal séngi d'ed sôvra a fân vèder un cêr ṣvilóp dal brónz finêl a l' etê dal fèr. Muntèc medievêla cun al só furtificasiòun (bastiòun, mûri e rôchi) dimòndi difensîvi e ufènsîvi, mó ânca per la só puṣisiòun geogrâfica e stratègica, l'é stêda pó per sècol ambîda e cuntèiṣa, pasând cun vicèndi sfalsêdi dal pusès ed la Cēṣa a còl di Visconti, di Barbiani, di Sforza, di Gonzaga, di Farnese, di spagnôl, di francèiṣ, segvènd pó, in etê modêrna, al vicèndi dal Duchêt ed Mòdna e Rèz. Muntèc l'é numinêda in dimòndi ducumèint ch' în tgnû ind i archévi ed Rèz e Pèrma: ûn ed quî, un privilèg imperiêl, al pôrta la dâta ed l' 8 zógn 781. Al tôṣ pêrta a la Repóblica Cispadâna e còla Ciṣalpèina, per andêr a fêr pêrta ed l'Itâlia unîda, cme Cmûn cun al nòm "Montecchio Emilia" per arcgnósrel da di êter Muntèc, per mèz 'd un decrêt dal ditadōr Farini al 27 dicèmber 1859, dâta còsta ch' la cumbîna cun al prém cunséli cumunêl ed Muntèc.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Guido Bronzoni - Contributi alla stesura della storia più antica di Montecchio Emilia - Reggio Emilia : Tecnograf
- Guido Bronzoni - Dal pago romano alla chiesa romanicain Montecchio Emilia. - Parma : L. Battei,1976.
- Francesco Spaggiari - Montecchio Emilia : il Santuario della B. V. dell'Olmo 1484-1984 : Comitato promotore, 1984
- Francesco Spaggiari - Montecchio Emilia : segni del tempo, segni della storia - Montecchio Emilia : Comune, 1995
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Gravedona
Gravedòna (nom ufizial in italian: Gravedona ed Uniti) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 4 250 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 40,8 km² e ona densità de 104 ab./km².
El paes el se troeuva al sbocch del torrent Lir, in su la sponda de sira del Lagh de Còmm, al confin con la Provincia de Lecch (comun de Còlich). In del mes de fevree del 2011, al comun de Gravedona gh'è staa tacaa insema anca in comun de Germasen e San Gregori e in conseguenza de questa agregazion la denominazion ufizial del comun l'è passaa de Gravedona a Gravedona ed Uniti.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gravedòna l'è stada abitada fin de la preistòria: n'hinn ona proeuva i retrovament de sass cupelliform e tomb a cremazion tipich di popolazion celtich (secol V-IV a.C.). L'epoca romana l'è testimoniada di topònim de la zòna. Fondamental per el svilupp del paes in 'sto period l'è stada la presenza de l'antiga Via Regina, la strada che la collegava Milan a Ciavenna, passando per Còmm e per poeu finì in Svizzera.
De la dominazion longobarda resten pòcch regòrd, legaa soratutt a la parlada local (come la paròla godazz, che 'l voeur dì padrin; cf. Milanes arcaich guidazz).
Gravedòna l'ha partecipaa attivament a la guerra tra Còmm e Milan (1118-1127) e l'ha tòlt i part del segond; quella ròbba chì la fa pensà che la fuss part del territòri del Contad de Milan. La guerra l'ha portaa a la sconfitta e a la distruzion de Còmm, che l'è stada recostruida grazie a l'aiutt del Barbarossa, che 'l gh'aveva interess a ona leanza contra Milan. Quand, in del 1176, el Federich I l'è staa sconfiggiuu a Legnan, l'è scappaa vers la Germania pròppi a travers de Còmm e poeu in sul lagh cont i sò nav: la leggenda la cunta che, in del 1178, menter el scappava in sul lagh, el Barbarossa l'è staa fermaa de ona flòtta de barch de Gravedòna, che ghe hann robbaa la maggior part del bottin de guerra, oltra che a la coròna imperial. Se dis poeu che l'Imperador, in occasion de la firma de la Pas de Costanza, l'abbia ditt: Perdoni tucc, asca che i perfid Gravedones!.
In del 1335 Gravedòna l'è entrada drent al domini di Viscont e l'ha segutaa i sòrt del Ducaa de Milan. Tra el 1522 e 'l 1532 la zòna de la Valtellina e de Ciavenna l'è stada dominada del Gian Giacom Medegh, nominaa Signor di Tre Piev.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Gravedona ed Uniti l'è mustraa in de la tabela chi de sota.
Abitant censüü
I dati dal 1861 al 2001 i henn otegnüü de la suma di popolazion censüü in di ex cumün de Gravedona (barra celesta), San Grigoeu (barra lilla) e Germasen (barra grisa).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stein (AR)
Stein a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.38 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1359 abitant.
El cumün de Stein al se tröva a una altitüden de 827 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Herisau, Hundwil, San Gal (SG), Schlatt-Haslen (AI), Teufen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
(DE)


text:
Sön
Sön (Suna in Piemuntes; Suno in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara. El gh'ha ona popolaziun de 2 823 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,3 km² e ona densità de popolaziun de 133 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Cunturbia, Buégn, Cavajet, Cressa, Funtanei, Mismarich e Vavru.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sön l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gambia
El Gambia a l'è un paes de l'Àfrica ucidentala.
A l'è tacaa dumà al Senegal e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Banjul.
Al gh'ha una süperfiss de 10.380 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gambia a l'è staa un pussediment del Regn Ünii del 1783 al 1965, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gambia (nom ufizial: Republic of The Gambia) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Yahya Jammeh (del 1994).


text:
Longon
Longon (nom ufizial in italian: Longone al Segrino in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 853 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 1,5 km² e ona densità de 1 235 ab./km². L'è staa ciamaa in Italian "Segrino" per fà defferenzia cont el comun de Longon Sabin (Longone Sabino) che l'è situaa in de la Provincia de Rieti, in Lazzi.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Longon l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
- Süperfis: 2.255 km²
- Pupulaziun (2001): 159.040 ab.
- Densità: 71 ab./km²
- Nümer de cumün: 77
- Capital (pup. 2001): Verbania (30.128 ab.)
La Pruincia del Verban-Cüsi-Ossula (VB) l'è na pruincia del Piemunt che la gh'ha 162 mila abitant. La se tröva a nord del Piemunt e l'è tacaa a nord, ovest e a est a la Svizzera (Tisin e Vales), a est a la Lumbardia (Pruincia de Vares), a sud ai Pruinc de Nuara e Vercei. L'è nassüü dop che j'han metüü insema tri sit geugraficament separaa, ma che partegniven tücc a la pruincia nuaresa.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruincia la se tröva nela part püssee setentriunal del Piemunt e el so territori l'è principalment furmaa da muntegn. Geugraficament la pruincia l'è furmada da tre realtà: el Lagh Magiur, el Lagh d'Orta e la Val d'Ossula.
Lenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumpagn del rest de l'Italia, anca in del Verban-Cüsi-Ossula la lengua ufizial a l'è l'Italian. A bun cünt, la lengua regiunal a l'è 'l Lumbard, in di sò variant püssee ucidentai: in sül lagh Magiur se parlen dialet varesot e verbanes; püssee a süd, i parlà se messeden cunt el Nuvares e ciapen carater de transiziun cunt el Piemuntes (per esempi arent al Lagh d'Orta); in la Val d'Ossula se parla un dialet püssee alpin, che in di zonn setentriunai el ciapa i carateristigh del dialet ticines.
Inultra besogna minga desmentegà che in di paes de Macügnaga e de Furmazza l'è parlaa el Walser.
Cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula la gh'ha 77 cumün ([1]). De chest i pussee grand per pupulaziun i hinn:


text:
Prosciutto prosciutto
Prosciutto prosciutto (Parsùt parsùt) 'l è na cumèdia eròtica dal 1992 ad Juan José Bigas Luna che chè 'l à vins al Leòṅ 'd Argìnt a 'l 49śum Fèstival ad Venèsia. Al film 'l è stâ girâ in dal deśèrt ad Monegros, in di dintóran ad Saragòsa.
Sunt
La Silvia (Penélope Cruz) l'è na bèla śuvnòta ch'la śbarca 'l lunàri faghénd dal fritàdi p'r i lavuradōr dna fàbrica 'd indumènt ìntim par masć dla famìja ad José Luis (Jordi Mollà), in dal catalàṅ. 'L è anc fiōla dna dóna ch'la fava la putàna, la Carmen (Anna Galiena). Dòp avér saltâ dū marchéś, la capìs ch'la gh'à 'd avér fiōl e la 'l diś a 'l pàdar dal putèṅ ch'al gh'arà da nàsar, pròpria José. Lē la s aspèta che lò al s incasìs ma a n è briśa acsè parchè lò al al vōl tgnir e al gh prumét ch'al la turà cuma mujér, miténd-ag a 'l dî 'l anèl dna latìna catâ sù da par tèra. La Silvia l'è dimóndi cuntènta e la 'l mét via par tgnir-al dacàt.
La màdar dal ragàs, la Conchita (Stefania Sandrelli), invéci la n in vōl briśa savér, la s arlìa dimóndi anc parchè sò marè Manuel (Juan Diego) al n la juta minga. Chi lē la tōś in maṅ la situasiòṅ andànd a catàr Raúl (Javier Bardem), òṅ ch'al fà 'l mudèl par lē faghénd védar 'l mudàndi dl'aśiénda e al lavóra anc in un magaśèṅ ad parsùt, dmandànd-ag ad far da tut par far inamuràr ad lò la Silvia par far andàr a ròtui al matrimòni. Raúl al s mét acsè a far al galét sèg ma lē la n sa squàsa, sōl lò al taca a vlér-ag bèṅ dabòṅ. A finìs pò ch'l'è pròpria la Conchita a mét'r-ag i òć adòs e la gh śibìs da tut p'r andàr a lèt sèg: lò al sarnìs na mòta dla Yamaha.
In cal méntar la Silvia la taca a stufàr-as ad José Luis parchè lò al n s decìd minga a spuśàr-la sénsa 'l parmés ad sò màdar e alóra, vlénd 'n óm ch'al faga 'l óm, la taca a mustràr interès par Raúl. A cal punt lè José Luis al s incàsa e, dòp avér viulentâ la Silvia, al prumét ad masàr Raúl. Chi lōr dū i s daṅ acsè batàja a cólp ad parsùt.


text:
Colina d'Or
Colina d'Or a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 4 525 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 6.49 km², e al se tröva a una altitüden de 469 meter sura al livel del mar. L'è tacaa ai cumün de Agn, Carabieta, Granscia, Lügan, Majas, Müscian, Sorengh.
El cumün l'è staa istitüii in del mes de Abril del 2004, da la fusion dei cumün de Agra, Gentirin e Montagnöra.
Frazzion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De giunta ai center abitaa che prima del 2004 eren caplögh dei cumün indipendent (Agra, Gentilin e Muntagnöla), el cumün el cünta anca i frazziun de:
- Al Guast: frazziun de l'ex cumün de Muntagnöra;
- Aras: frazziun de l'ex cumün de Muntagnöra;
- Bigögn: frazziun de l'ex cumün de Agra;
- Cadepian: frazziun de l'ex cumün de Muntagnöra;
- Certenagh: frazziun de l'ex cumün de Muntagnöra;
- Pian Roncaa: frazziun de l'ex cumün de Muntagnöra;
- Scairö: frazziun de l'ex cumün de Muntagnöra;
- Vij: frazziun de l'ex cumün de Gentirin.
Andament demografegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament de la popolazione dei center abitaa che furmen el cumün de Collina d'Oro l'è mustraa in de la tabel chi de sutta:[2][3][4][5]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter
- ↑ Agra in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Gentilino in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Montagnola in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Collina d'Oro in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tö sü i sòld e scàpa via
Tö sü i sòld e scàpa via (Prendi i soldi e scappa, in Ingles Take the Money and Run), l'è un film american del 1969 dirèt da Woody Allen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è un fàls documentàri che'l cünta sü la vita de Virgil Starkwell, un làder falìd. L'è, praticamènt, tüta la storia de la sò vita, cüntàda sü in d'una versiòn comica asèè.
L'è stài mèss dal' American Film Institute in del' AFI's 100 Years... 100 Laughs (ì 100 film püsè da rìd per l'ann 2000 al 66º pòst).


text:
Bainvegni sin las paginas da la GiuRu!
La GiuRu (Giuventetgna Rumantscha) promova contacts tranter la giuventetgna da las differentas regiuns rumantschas e dad autras minoritads internaziunalas. Ella porscha a giuvnas rumantschas e giuvens rumantschs raps, communicaziun ed agid per la realisaziun da lur project cultural rumantsch.
In da quests projects è l’unica e megliera gasetta giuvna interrumantscha: las PUNTS.
Per buns projects novs duvrain nus tai e tias ideas. T’annunza e ta participescha!
Novitads
> Acziun da tatgaders «Per rumantsch?» – l'istorgia da success cuntinuescha
L'acziun politic-linguistica va cun «Nus discurrin rumantsch» en la proxima runda
Acziun nocturna per ina nova campagna sin il camp da la politica da linguas
A Laax èn var ventg giuvnas e giuvens sa rimnads per emprender a dar troccas.


text:
01 01
Ol dé 1 de zenér l'è 'l 1 dé de l'an del calendare gregorià; manca 365 (366 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 1 de zenér al è ul dí da pòost 1 dal an dal calendari gregurian; i manca 365 (366 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2000 - Barcelona: Lluís Maria Xirinacs al scumenza una piantada a la plaça de Sant Jaume par reclamá la independenza dij Paées Catalan; al ga restarà aprööf metaa an.
- 1999 - Europa: al va in viguur l'euro (€) in vündas di quíndas paées da la Üniun Eurupea, malgraa che sa i sigüta druvá i vegi muneet fin al primm da ginée dal 2002.
- 2002 - Europa: sa i ponn in circülazziun i muneet e bijett d'euro (€),in vündas di quíndas paées da la Üniun Eurupea.
- 1502 - ul Brasiil: Américo Vespucio al descuvriss la bàdia che dapress sa la cjamarà da Rio da Janeiro.
- 1574 - Cochabamba (Bolívia): ul cunchistaduur Spagnöö Santiago Barba da Padísula al funda la citaa cul nomm d'Oropesa, che la va mantegní fin al 1786.
- 1788 - Lundra (Anglaterra): sa ga al püblega ul primm nümar dal diari "The Times".
- 1791 - Lima (ul Perú): ga al pariss ul primm nümar dal diari "Ul Mercurio Peruano", dirigii par Hipólito Unanue.
- 1804 - Haiti: Gonaives Dessalines en pruclama la independenza e en restitüiss l'andeegh nomm indi.
- 1823 - Buenos Aires (l'Argentina): sa ga püblega ul primm nümar d'"El Argos da Buenos Aires", che al segnala una növa tapa íntal periudiism Argentin.
- 1841 - Honduras: i scerniss ul primm presideent da la al repüblega, ul generaal Francisco Ferrera.
- 1863 - i Statt Ünii: ga entra in viguur l'Att d'Emancipazziun paj s·cjaaf dal süüd.
- 1865 - Cili: sa ga stabiliss ul sistema métrich decimaal.
- 1871 - l'Argentina: ga va in viguur ul Còdas Civiil, redataa par Dalmacio Vélez Sársfields.
- 1899 - L'esèrcit Spagnöö al cunsegna l'ísula da Cuba aj Statt Ünii, ch'i n assümm ul guveern düraant trii agn.
- 1916 - Santiago da Querétaro (Querétaro, Mèssich): Venustiano Carranza ga al riva cun la suva geent e al pruclama la citaa capitala da la Repüblica (Revulüzziun Messicana).
- 1918 - Hollywood (Califòrnia, i Statt Ünii): l'atuur da cinema Anglées Charles Chaplin ga inaugura i söö propi stüdi cinematugràfich.
- 1921 - Nicaragua: Diego Manuel Chamorro ga al scumenza ul mandaa presidenziaal, caraterizaa par una custanta agitazziun.
- 1929 - Nicaragua: ul generaal José María Moncada, dal Partii Liberaal, n assümm la presidenza.
- 1938 - ul Brasiil: Getulio Vargas al inizzia ul muvimeent "Estado Novo", da tendenza fassista.
- 1943 - Guadalcanal: ga finiss la bataja che la deef ul nomm a l'ísula, cun la vitòria di USA sura i Gjapunées (II Guèra Mundiala).
- 1947 - ul Reegn Ünii: ul guveern laburista da Clement Attlee al nazziunaliza i mineer da carbun.
- 1948 - Europa: al entra in viguur, intra diveers paées, l'Acordi Generaal sura Tariff Duaneer e Cumeers (GATT).
- 1959 - Cuba: ga triunfa la revulüzziun castrista e Fulgencio Batista en al scapa vía.
- 1960 - Cuba: ul Guveern nazziunaliza la United Fruit Co.
- 1962 - la Repüblega Dominicana: dapress la mòort dal ditaduur Trujillo, ga assümm ul pudé ul Consejo da Estado, presidii par Joaquín Balaguer.
- 1976 - Venezzuela: ul guveern da Carlos Andrés Pérez al nazziunaliza l'esplutazziun dal petroli.
- 1989 - Al entra in viguur ul Prutocol da Montreal, ratificaa par 29 paées e la CEE, par prutegg la capa d'uzun.
- 1993 - Cecoslovàchia: cheest statt al desmett d'esiist dapress da 74 agn da stòria, e al sa diviit in düü nööf statt: Céchia e Slovàchia.
- 1994 - al entra in funziunament ul Spazzi Ecunòmich Eurupée (SEE) e ul Trataa da Líbar Cumeers (TLC) intra ul Canadà, i Statt Ünii e ul Mèssich.
- 1994 - Chiapas (Mèssich). In cuincidenza cun l'entrada in viguur dal TLC, l'Esèrcit Zapatista da Liberazziun Nazziunala sa al alza in aarm cuntra ul guveern messican.
- 2003 - ul Brasiil: Lula Ignácio da Silva al deventa presideent dal paées.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1823 - Sándor Petöfi, pueta Ungarées
- 1900:Xavier Cugat, müsich
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prinsipi d'an: festa da benvegnüü da l'an nööf.
La circuncisiun da Gesücriist: al è l'unumàstich da Manüeel e Manüéla par che l'àngel da l'Anunziazziun al pruclama che s'al cjamaress Emmanuel.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
The Grudge
The Grudge (Rancōr) 'l è 'n film ad scarésa dal 2004 ad Takashi Shimizu, arfacimènt dal film dal 2003 Ju-on: Rancore dal stés regìsta giapunéś, (呪怨).
C'n un cōst ad sōi déś migliòṅ ad dòlar, la pelìcula l'à frutâ dimóndi a i prudutōr Sam Raimi e Robert Tapert parchè l'à muciâ sù un quèl cuma sènt-utantasèt migliòṅ ad dòlar.
Al film al gh'à abû dū séguit: The Grudge 2 dal 2006 e The Grudge 3 dal 2009.
Sunt
Al prufesōr americàṅ Peter Kirk (Bill Pullman), ch'al viṿ in Giapòṅ insém a sò mujér, un dè al decìd ad butàr-as śò par na fnèstra, masànd-as sénsa mutìṿ. Dū an dòp na śóvna asistènta suciàla dal pòst, la Yoko (Yôko Maki), la và a cà dna vècia ucidentàla ch'la gh'à dimóndi prubléma ad salùt, l’Emma Williams (Grace Zabriskie). Chi lē la viṿ da par lē dòp che sò fiōl e sò nóra i èṅ sparî. Méntar la śóvna la dà śò la pólvra e la fà i fat, la sènt di stus in dal tasèl mòrt e la và sù a guardàr cuś a gh'è. Tut 'd un trat un putèṅ malfurmâ e śmòrt al la ciàpa sù ad pēs masànd-la.
A n avénd più nutìsi ad lē, par tgnir a drē a la vècia, Alex (Ted Raimi) a 'l sò pòst al gh manda na śóvna americàna ch'l'è drē a studiàr là p'r un scambi culturàl, la Karen Davis (Sarah Michelle Gellar). Sèg la gh'à 'l sò muróś Doug (Jason Behr).
Al prim dè ad lavōr la Karen la cata la cà insprucàda, rusc in gir e pólva, cuma se ninsòṅ 'l is fat gnint par di dè e l’Emma l'è in un stat catatònic. Dòp avér-la mis a lèt, la taca a mét'r a pòst quànd la sènt anca lē di ciòc daśvgìr da 'l tasèl. In na cambra la cata 'n armàri sarâ cun dal nàst'r adeśìv: i stus e i sîg i rìvan da lè dèntar. Vèrt al spurtèl, a salta fóra un putèṅ da la pèla biànca e cun un gat négar in bras. Chi lò al gh diś ad ciamàr-as Toshio (Yuya Ozeki) ma, sénsa spiegasiòṅ, al sparìs cuma 'l è vgnû.


text:
Tur Palaisina
Tur Palaisìna, che i abitàncc dèl pòst i ciamà de spès adóma Tur (nòm uficiàl en italià: Torre Pallavicina) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha presapóch 1 115 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 111 ab./km². El se tróa a presapóch 38 km de la sità de Bèrghem, a 95 méter söl lièl del mar e l'è bagnàt da l'Òi.
L'è l' öltem paìs de la basà bergamàsca, de fati l'è söl cunfì con i pruìnse de Cremùna e Bresa. El cunfìna coi cümü de Fontanèla, Cals, Rüdià (BS), Pümenèngh, Rocafrànca (BS) e Sunsì (CR)[2].
Andamènt demogràfech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Tur Palaisina l'è ilüstràt in de la tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ http://www.comune.torrepallavicina.bg.it


text:
Sant Antogn abaa
El Sant Antogn u Sant Antogn del Purscel, cugnussüü anca cunt un'oltra fila de nomm (el Grand, d' Egitt, del Foeugh, del Desert, l' eremita) l'è nassüü a Qumans 'dree al 251 e l'è mort indel desert de la Tebaid el 17 de ginee del 357. L'è staa un eremita egizzian, cunsideraa cumè 'l fundadur del muneghesim cristian e 'l primm di priur.
Grazzi a lüü s'hinn furmaa in pianta stabil ruscèt de munegh che, sot a la guida de un pader spiritüal, hann cunsacraa la sò vita de lur al servizzi del Dia.
La vita del Sant' Antogn l' è stada tramandada del sò scular Atanasi de Alessandria. Vee regurdaa in del tacuin di sancc da la Gesa catolega e de chela lüterana el 17 de ginee, ma la Gesa copta ghe fà memoria el 31, de ginee, che per lur l'è el 22 del mes de Tüba.
Cuntegnüü
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La vita del sant Antogn l' è cugnussüda per merit de la Vita Antoni, vegnüda fö indel 357, ad övra de l'Atanasi, vescuv de Alesandria che l'eva incuntraa l'Antogn e de lüü l' è staa vütaa a cumbat l'arianesim. L'è stada vultada in tanci lenguv e l' è deventada pupulara tant in Urient cumè in Ucident e la gh'ha daa un bel rüzzun ai vucaziun per la vita del munegh.
Indela Vita Anton féss impurtanta l'è la lota del sant cuntra i tentazziun del diaul. Un bel riferiment a la vita del Sant Antogn l'è denter in de la Vita sancti Paulii primi eremitae scrivüda del San Girolem 'dree al 375, indue se parla de l'incunter indel desert de la Tebaid tra el Sant' Antogn e 'l Paul de Tebe, püssee vegg. El racunt di raport tra i düü eremiti (cun la storia del sgurbat che le ghe porta la micheta per pacià, fintant che l' Antogn l'ha metüü via el Paul) l'è staa trà a man amò inde l'etaa de mezz, prima fra töcc la Legenda Aurea del Jacopo de Varagine.
L'Antogn l'è nassüü a Coma (in Egit) dree al 251, bagai de paisan cristian che gh'even mia i pè fregg. I sò resgiur hin crapaa fö che lüü el el gh'eva gnamò vint ann; desuramaross gh'eva una surela püssee piscinina de stagh adree, ma l'ha sentüü la vucaziun de viv confurma al [Vangel] "S' te vöret vess perfet và a vend chel che te gh'eet e daghel a i puaret" (Mt, 19-21). Iscé gh'ha daa töcc i sò danee a i puaret, l'ha menaa la surela in d'un cunvent de munegh femen e pö dopu l'ha faa cumpagn di olter eremiti e l'è naa a viv deperlüü in preghiera, puertà e castità in del desert inturnavia a la sò zitaa.
El dis iscé che gh'ha 'vüü una visiun indue un eremita cumè lüü l'impiendiva la giurnada cunt el pregà e cunt l'intrisià una corda. Iscé l'ha capii che 'l le gh'eva mia dumà de pregà ma anca de laurà per pudè pacià e fà la carità. In di prim agn de chesta vita l'è staa turmentaa de tentaziun fess fort e gh'ha 'vüü 'l dübi in söl valur de la sulitüdin, ma i sò soci gh'hann faa forza per nà inanz e gh'hann cunsejaa de destacàss püssee amò del mund. Alura, vestii sö de strasc, s'è 'l saraa de dent in d'una tumba scavada indela corna arent a Coma: chechisé el diaul gh'i ha sunaa de santa resun de manera che quij che ghe purtaven de mangià l'hann truaa cunsciaa 'me 'n stüin, l'hann purtaa in de la gesa del paes indue el le s' è riprendüü.
Dopu, l'Antogn l'è naa in de la regiun del Mar Ross söl munt Pispir, indue gh'eva una furtezza rumana derucada, cunt una surgent d' aqua. L' heva el 285 e ché l è restaa per 20 agn, cunt el mangià domà el pan che ghe mandaven gió un para de volt a l'ann per pürificàss del töt, anca se 'l diaul ghe dava mia requi.
Cunt el passà del temp semper püssee gent l'ha vurüü fass arent a lüü e i hann traa gió i mür per fal vegné fö del sò nascundili. Alura l'Antogn l'ha inviaa a guaré i malaa e a fà l'esurcista.
I sò scular s' hinn spartii fö in düü rosc: vün a urient chèl otro a ucident del fiöm Nilu. 'Sti Pader del desert i viveven in di grott ma semper sott a la direziun de un eremita püssee vegg e con l'Antogn cumè guida spirituala.
L'Antogn l'ha cuntribüii a spantegà in gir l'ancoretismu cuntrapost al cenubitismu.
Anca l'Ilariun in del 307 l' è nda a truà l'Antogn per ciamàgh di cünt per fundà el primm cunvent cristian a Gaza, in Palestina. Indel 311 la gh'è stada la persecüziun de l' imperadur Massimen Daia, iscé l'Antogn l'è turnaa a Alessandria per stàgh adree ai cristian perseguitaa. Lüü, gh'hann faa negot, ma ol sò amis Atanasi gh' haa scrivüü a l'imperadur Custantin I per interced in di sò cunfrunt. Balcaa el pericul s' è tegnüü in cuntat cunt l'Atanasi per cuntrastà l'Arianesim, ma 'l le s'è ritiraa a passà i sò ültem dé indel desert de la Tebaid per pregà e cultivà ol sò urtisel. L' è mort a 106 agn el 17 de Ginée del 357 e i sò scular l' hann sutraa in d' un lögh segret.
La devuzziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Indel 561 i reliqui hinn staa trasferii a Alesandria d' Egitt, indela Gesa de san Giuann. Dré al 635 quand ch' hinn rüaa i müsülman hinn sta purtaa a Costantinopul. 'Dré al 1.000 el nobil franzes Jocelin de Chateau Neuf gh ' i haa ' vüü de regal de l' imperadur e i haa purtaa in Franza indel Delfinaa e indel 1.070 el Guigues de Didier gh' haa faa fà sö indel vilacc de La Motte apröv a Vienne üna gesa induee hinn staa trasladi. Per la prima olta indela storia, indel Ginee del 2.006, in ucasiun del gibilee antunian, i reliqui del Sant' Antogn del Purscel hann lassaa la zitaa de Arles e hinn staa faa girà un poo per tüta l' Italia meridiunala.
Art sacra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di sacher rapresentaziun el sant' Antogn el le vé rafigüraa de spess cunt vün o piö de 'sti simbui: Crus a T (tau) squas semper russa, in sö la vesta o in scimma al bastun;
Bastun, se l' è vestii sö de munegh, de spess cunt una campanela
Pastural, se l' è vestii sös de priur, de spess cunt una campanela
Mitria, se representaa in cunvent, in crapa, a i pee o tegnüda sö de angei
Campanej, in man o ligaa là al bastun
Liber de la Sacra Scritüra, in man, de solit avert, dent per dent a i pee o tegnüü de angei
Fögh, in söl liber o a i pee
Purscel, a i pee, de spess insema a alter animai, cumè el scin
Serpeent, schisciaa cunt i pee
Curuna del rusari, in man o che la dunda gió del bastun
Aquila, a i pee
Patrunaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sant Antogn l' è staa sübet invucaa in Ucideent cumè prutetur de cervelee e fundeghee, paesan e alevadur e cumè prutetur di animai de cà. L' è cunsideraa un bun guaridur in cas de descasciaa i malatei püssee bröt.
I animai de cà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sant' Antogn l' è cunsideraa anca el prutetur di animai dumestegh, tant che de spess l' è rafigüraa cunt un purscel arent. El 17 de Ginee la gesa la benedes bestiam e stall. La tradizziun la ne vé del fatt che l' urden di Antunian gh ' heva 'vüü el permess de alevà i pursei in di lögh abitaa perchè el sò grass de lur le vegniva duperaa per cürà i malaa del fögh de sant' Antogn. I purscei i eren mantegnüü del cumün e naven in gir liber per el paes cunt una campanela al coll.
El fögh de Sant' Antogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc quij che gh' hann a che fà cunt el fögh vegnen metüü sott a la proteziun de Sant Antogn, perchè legenda vör che el sant medemm l' indess adritüra a l' inferna per cuntendegh al diaul i anim di pecadur.
Sichè, tra la gent che la cureva a cercagh grazzi e salöt, tanci i gh'even el maa di ardent, mej cugnussüü cumè fögh de sant' Antogn, che le curispund a dò malatei: l' ergotismu, pruvucaa de 'n fung parasita de la gremegna, e l' erpes zoster, pruvucaa del virüs varicèla – zoster ( o VZV, che 'l te taca quand che se sbassen i difes imünitari per via de l' etaa o de olter malatei). Töcc e düü salten fö cunt di iritazziun de la pell o vessighett e düren una quaj semana. L' aqua di vessigh l' è cuntagiusa. Una olta passaa l' erpes l' infiamazziun di gnerv l' è fastidiusa e el dulur pö ndà inanz anca per un an. I medesen antivirai ghe fann pocch o negot.
El paccià de Sant' Antogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Valmadrera ( o vall di béss o di crapun) che el dè de Sant' Antogn l' è la festa patrunala, gh' è l' üsanza de paregià i “uregiatt”; turtei impiendüü de carna e tajaa fö cunt un bücer a furma de grossa uregia, giüsto cünt. Impunemanch in Valsasna se prepara el “scapinasc”, turtel del saur dulzasc e a furma de scarpa.
Pruerbi e filastroch sura Sant Antogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sant Antoni de la barba bianca, fam truà quel che 'l me manca; Sant Antoni del Purscel, fam truà propi quel.
- Sant Antoni de la barba grisa, fam truà quel che gh'hoo miga.
- Sant Antoni de la barba grisa, met sü la maja sota la camisa.
- Sant Antoni de la barba bianca, i è rar i agn che manca.
- Natal el pass d'un gal, Pasqueta un'ureta, Sant Antoni un'ura bona.
- A Sant Antoni un'ura bona, el fa fregg e nu 'l cujona.
- Sant Antoni paduan, salva nüalter e 'l nost bes'ciam del fögh, di luf, di can e di mal cristian.
- Sant Antoni de la barba bianca, u che 'l fioca u poch el manca.
- Dopu Sant Antoni, tücc i dì i è del demoni.
- A Sant Antoni abat, el salta föra tücc i mat.
- Sant Agnesa e Sant Antoni i è mercantun de nev.
- Sant Andrea l'è un gran ladrun, Sant Antoni l'è un bun padrun.


text:
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu a l'è el nomm in dela lengua maori de 'na culina volta 350 metri s.l.m. sü l'Isula del nord in dela Növa Zelanda.
Quell nomm chì a l'è longh 85 letri e a l'è el püsee longh del mund scrivüü in abecee latin, tantu che l'è staa metüü dent anca in del libru Guiness di recurd.
Per cumuditaa però solitament el vee abreviaa in Taumata di gent del post.


text:
Sociolet
In linguistica, on sociolèt l'è ona varietaa d'ona lengoa che l'è specifica d'ona posizion social. La paròla (coniaa da l'ingles come sociolect) la deriva dai morfema socio-, ch'el voeur di "social" e “-lect”, derivaa da la parola "dialect" (dialet), overa una varietà de lengoa.
On dialet ch'el se svilupa per mutiv regional el peu ancasì lu diventà on sociolet. Presempi, l'italian l'è on dialet int el sens che l'è nativ de la Toscana; a l'istess moment, l'è anca un sociolet parchè vessinda diventaa la lengoa franca de la penisola italica e poeu dòp anca la lengoa oficial de l'Italia l'ha ciapaa i carateristich di lengov prestigios, e l'è parlaa da la gent di class elevaa e dai media.


text:
Custanta da Meissel-Mertens
La custanta da Meissel-Mertens a l'è una Custanta matemàtega, druvada principalameent in teuría di nümar, e a l'è definida cuma ul límit da la diférenza intra la séria armònega indúe i figüra noma i nümar primm e ul lugariitm natüraal dal lugariitm natüraal:
La suva valuur a l'è a-poch-aprööf
- M˜ 0,261497212847642783755426838608695859...
Chí, a l'è la célebra custanta d'Euler-Mascheroni, ch'a la gh'a una definizziú similara implicaant una suma sü töcc i nümar intreegh (mia noma sü i nümar primm).
Ul fatt che al esiist düü lugariitm (ln da ln) íntal límit par la custanta da Meissel-Mertens al pöö vess vidüü cuma una cunseguenza da la cumbinazziú dal teurema di nümar primm e dal límit da la custanta d'Euler-Mascheroni.
Chesta custanta a l'è da le völte cjamada sémplismeent la custanta da Mertens. In leteradüra matemàtega, a lìè referida a le völte cuma la custanta da Kronecker, u la custanta d'Hadamard-da la Vallée-Poussin, u la custanta di invèers di nümar primm.


text:
Tirol
Tirol a zo ur vro istorel en Alpoù hag ur rannvro europat (EuroRegion). Goude bezañ bet e dalc'h an Habsbourged abaoe 1369 e voe rannet etre Aostria hag Italia diwar emglev Saint Germain-en-Laye e 1919. Teir rannvro a zo bremañ :
- Stad kevredet Tirol (pe Tirol an Norzh hag ar Reter, Aostria),
- Su Tirol (Proviñs Bozen, Italia),
- Trentino (Proviñs Trento, Italia).
Menezioù uhelañ Tirol eo an Ortler (italianeg Ortles, 3 905 m) hag ar Großglockner (3 798 m). Teiryezhek eo ar vro : e Tirol an Norzh hag ar Reter e komzer alamaneg, e Su Tirol alamaneg, italianeg ha ladineg (reto-romaneg), hag en Trentino italianeg.


text:
Villorsonnens
Villorsonnens a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.50 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1275 abitant.
El cumün de Villorsonnens al se tröva a una altitüden de 699 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Autigny, Chénens, La Folliaz, Le Châtelard, Le Glèbe, Massonnens, Sorens e Villaz-Saint-Pierre.
Evoluzion de la popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament de la popolazion de Villorsonnens (e dei cumün agregaa) in del period dal 1850 al 2008[1] l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Evolution de la population des communes 1850-2000: Canton de Fribourg [archive] sur Office fédéral de la statistique. Consulté le 20 décembre 2008
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
Carlo Azeglio Ciampi
Carlo Azeglio Ciampi (Livorno, 9 de dezèmber del 1920) l'è 'n ecunumìsta e pulìtich italià. L'è el décimo presidènt de la Repüblica, en càrica del 18 de màgio del 1999 al 10 de màgio del 2006.
Endèl utùer del 1979 l'è stat numinàt Goernadùr de la Banca d'Italia e Presidènt de l'Ufìcio Italià dei Càmbe, puzisiù che 'l g'ha ricuprìt enfìna al 1993.
Endèl més de bril del 1993 e 'nfìna al més de màgio del 1994, l'è stat Presidènt del Consiglio d'en goèrno tècnich governo de tranzisiù, el prim Presidènt del Consiglio mìa parlamentàr de la stória de la Repüblica.
Dòpo l'esperiènsa de càpo del goèrno, el g'ha ricuprìt apò a l'encàrech de Minìster del Tezòro (del més de bril del 1996 enfìna al més de màgio del 1999) coi goèrni Prodi I e D'Alema I. En chèsto perìiodo el s'è doperàt per contègner el dèber püblic italià (che l'ìa riàt a leèi enòrmi) en vìsta de l'entràda endèl àrea che sotastà al tratàt de Maastricht e de l'entràda de l'Itàlia endèla monéda ünica europèa. El g'ha apò ambiàt là 'l procès de risanamènt de l'aziènda de le Pòste Italiàne.
Ai 13 de màgio del 1999 l'è stàt iligìt a Presidènt de la Repüblica Italiàna, a la prìma votasiù, condèna magiorànsa bèla làrga (707 vóti sö 1010).
El fà part del cuurdinamènt nasiunàl del Partìt Democràtich.


text:
Oliver Onions
Oliver Onions l’è ‘l nòm de la band müzegàla di fradèi Guido De Angelis e Maurizio De Angelis, cognusìcc come arangiadùr e scritùr de colòne sonòre in dei agn 70 e 80 del sécol XX. I à firmàt i sò laùr con i nòm de Oliver Onions, ma ach de Guido De Angelis e Maurizio De Angelis, M&G Orchestra, Dilly Dilly e con di óter nòm amò.
Cuntegnüü
La stòria di Oliver Onions[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I à tacàt a laurà in del 1963, quando i è riàcc a mandà ‘n stàmpa ol sò prim 45 gir per la CBS, Un vecchio macinino/La goccia d'acqua (püblicàt col nòm de Guido e Maurizio); i è stai pò ciapàcc a laurà a la RCA Italiana, ‘ndóe i a tacàt a fà i arangiadùr e i türnisti, di ólte töi dù ‘nsèma, di ólte ognü per sò cónt, ma i à seitàt l’istès a püblicà.
In del 1966 i à püblicàt per la ARC ün album de müzica beat.
Tra i tate colòne sonòre che i à cüràt i piö cognusìde i è chèle di film de Bud Spencer e de Terence Hill, compàgn de ... altrimenti ci arrabbiamo! (ol 45 gir ciapàt da la colòna sonòra, Dune Buggy, l’è stacc ü di sò piö grancc sücèsi), ...continuavano a chiamarlo Trinità e Anche gli angeli mangiano fagioli.
I è sèmper mèrito sò i colòne sonòre de tate série televizìe famùse che i è stàcie métide ‘n ónda da la RAI, compàgn de Sandokan, de Zorro, de Spazio 1999, de Orzowei e de Il corsaro nero e de tace cartù animàcc di agn 80 del sécol XX, compàgn de Galaxy Express, de I viaggi di Marco Polo, de Il Gatto Doraemon e de Rocky Joe (chèsta l’è stacia ‘ncìza col nòm de Gli Amici di Rocky Joe).
La sò cansù Santamaria l’è stàcia pròpe ü grant sücèso in Germania in del 1980.
La cansù de Zorro Is Back dal film Zorro (1975) l’è stacia metìda dét pò in de la colòna sonòra del film Un colpo da dilettanti (Bottle Rocket, 1996) del regista Wes Anderson.
Dezà che i à scricc e püblicàt pròpe tate cansù e colòne, i gh’à üt de bizògn de das tace suernòm per mia mandà fò i disch töcc co l’istès nòm e ‘ntazà isè ‘l mercàt, e pròpe per chèsto i sò produsiù discogràfeghe i è egnìde fò con tace nòm diferèncc, compàgn de Guido e Maurizio De Angelis, M&G Orchestra, Dilly Dilly, Oliver Onions; pròpe con chèsto nòm i à stampàt i cansù che i è piazìde de piö e che i à endìt de piö e l’è per chèsto che, de sólet, i è cognusìcc come Oliver Onions.
Come i a contàt sö piö de öna ólta, Oliver Onions (che tradüzìt in Lumbàrt l’è Oliviér Sigóle) l’éra ‘l nòm de ü romanzér ‘nglés, George Oliver Onions, e i l’là catàt fò dóma perché i dò paròle i sùna compàgn de come i se scrìf.
Ol de 3 noèmber del 2007 i è ‘ndài sö söl pàlch del Lucca Comics per ol sò prim consèrt dopo 25 agn de laurà.
Discograféa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
33 gir[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1966 - Beat melody (ARC, SA 19; püblicàt col nòm de The G. & M.)
- 1971 - Continuavano a chiarlo Trinità (colonna sonora) (RCA Original Cast, OLS 9; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1972 - E poi lo chiamarono il Magnifico (colòna sonòra) (Smash, SM 901; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - Più forte ragazzi (colòna sonòra) (RCA Original Cast, OLS 14; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - La polizia incrimina, la legge assolve (colòna sonòra) (Beat Records Company, LPF 020; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1974 - M&G Orchestra (RCA Italiana, TPL 1-1088; püblicàt col nòm de M&G Orchestra)
45 gir[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1963 - Un vecchio macinino/La goccia d'acqua (CBS, BA 121030; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio)
- 1971 - Trastevere/Kerry (It, ZT 7024; ol lato A l’è cantàt dal Nino Manfredi; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1972 - Fortuna sì, fortuna no/Fortune for Two (It, ZT 7036; ol lato A l’è cantàt dal Enrico Montesano; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1972 - When You Call My Name This Way/Remember (Smash, SM 6003; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - Mammasantissima/Il fox dell'irlandese (It, ZT 7050; ol lato A l’è cantàt dal Jenny Mc Kean; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - Sound and Voices/Wendy (RCA Original Cast, OC 30; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - Flying Through the Air/Plata and Salud (RCA Original Cast, OC 33; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - Afyon/Claude (Cinevox, MDF 038; ol prim disch ‘ndóe i à dovràt ol suernòm Oliver Onions)
- 1973 - Delitto di regime/Uno che seppe rispondere no (RCA Original Cast, OC 37; ol lato B l’è cantàt da Marianeve; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1973 - Freedom rainbow/Chino (RCA Original Cast, OC 41; ol lato A l’è cantàt dal Canary Jones; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1974 - (I'm) Footbal Crazy/Miss Elena (RCA Italiana, TBBO 1017; ol lato A l’è cantàt dal Giorgio Chinaglia; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
- 1974 - Dune Buggy/Across the Fields (RCA Italiana, TBBO 1026; püblicàt col nòm de Oliver Onions)
- 1974 - Una vita a metà/Mmm!?! (RCA Italiana, TBBO 1060; ol lato A l’è cantàt dal Giancarlo Giannini; püblicàt col nòm de Oliver Onions)
- 1974 - Why Is Everyone So Mad/London Town (RCA Italiana, TBBO 1072; püblicàt col nòm de Oliver Onions)
- 1974 - Verde/È difficile (RCA Italiana, TBBO 1074; püblicàt col nòm de M&G Orchestra)
- 1974 - White, Yellow and Black/Bump (Uba-lega-uga-la) (RCA Italiana, TBBO 1081; püblicàt col nòm de Dilly Dilly)
- 1975 - Zorro Is Back/To You mi chica (RCA Italiana, TBBO 1106; püblicàt col nòm de Oliver Onions)
- 1974 - Il marsigliese/Napoli oggi (RCA Original Cast, TBBO 1160; püblicàt col nòm de M&G Orchestra)
- 1976 - Sandokan/Sweet Lady Blue (RCA Italiana, TBBO 1168; püblicàt col nòm de Oliver Onions)
- 1977 - Orzowei/Le notti di Orzowei (RCA Original Cast, BB 6054; püblicàt col nòm de Oliver Onions)
- 1987 - Big Ocean/Cook (Kangaroo, ZB 41159; püblicàt col nòm de Guido e Maurizio De Angelis)
I arangiamèncc piö ‘mportàncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1970 - Terra di Gaibola per ol Lucio Dalla
- 1971 - Storie di casa mia per ol Lucio Dalla
- 1971 - ...E se fumarono a Zazá per la Gabriella Ferri
- 1971 - Anima/Pioverà pioverà (45 gir) per ol Nicola Di Bari
- 1972 - L'amore è facile, non è difficile per la Gabriella Ferri
- 1973 - Sempre per la Gabriella Ferri
- 1974 - Remedios per la Gabriella Ferri
- 1975 - Tu anima mia/L'isola per ol Patrizio Alluminio
- 1975 - Ti fa bella l'amore per ol Nicola Di Bari
Cansù scrìcie per di óter cantàncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1969 - Occhi buoni (45 gir) per i Beans
- 1970 - Tu felicità (45 gir) per la Angela Bini
- 1971 - Trinity Stand Tall/Remember (45 gir) per ol Gene Roman
- 1974 - Don't Loose Control (45 gir) per ol Patrizio Sandrelli
- 1974 - Goodbye My Friend/Drivin' All Around (45 gir) per Susy and Guy
- 1974 - Mañana/El barco de San Josè (45 gir) per i Barqueros
- 1975 - On My Way/Grey Hat (45 gir) per i Dream Bags
- ? - Lady of Germany... (bella bella tu), sigla di Action Now


text:
Türchia
La Türchia (Türkiye in türch; Tirkiye in cürd, Tourkía in grech; تركيا in arab; Türkiyə in azer; Թուրքիա in armen) l'é un paes cunt un teritori che'l se tröa 'l 97% in Asia (Anatòlia) e 'l 3% en Üropa (Tràcia Urientàla).
El 3% de teritori türch che'l se tröa in Üropa, l'inscí ciamada Tràcia Urientàla, int el vintesem secul l'è stáa dispüdáa e utegnüü de la Grecia (intra 'l 1920 e'l 1923), ma al didincö una dispüta ufiziala la gh'è pü.
La Türchia l'è tacada a la Grecia, a la Bülgaria, a la Georgia, a l'Armenia, a l'Azerbaigian, a l'Iran, a l'Irak e a la Siria.
La capital a l'è Ankara.
La gh'ha una süperfiss de 780.580 km² e una pupulaziun de pressapoch 68 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Türchia (nom ufizial: Türkiye Cumhuriyeti) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Abdullah Gül (dal 2007).
El prim minister a l'è el Recep Tayyip Erdoğan (dal 2003).
Gallery[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Carnaa
Carnaa (nom ufizial in italian: Carnate in Italian) al è ün cumün da la Pruincia da Munscia e Brianza de 7 422 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,5 km² e ona densità de 2 121 ab./km².
Al è gemelaa cunt ul cumün da Plaisance du Touch (Franza). Ul paes al cunfina cun la Pruincia da Lecch (cumün da Lumagna e Usnach) e al g'hà üna fraziun, ciamada Passiran.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Carnaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ikurriña
La Ikurriña l’è la bandéra del pòpol basch: L’è stacia ‘nventada in del 1894 da i fradèi Luis e Sabino Arana e l’è dientada a la svèlta ‘l sìmbol di Paìs Basch (Euskal Herria in basch) sia francés che spagnöi.
La bandéra l’à gh’à ü fónt rós, che l’è ‘l culùr de la Biscaia, con sura öna crus vérda de Sant Andrea che l’è ‘l sant patróno de la Biscaia e öna crus bianca che l’è ‘l sègn da la religiù catòlega.
La regórda ‘mpó la bandera del Règn Ünìt, ma fòrse i i fradèi Arana i à ciapàt esèmpe piö da la Scòsia e da la sò bandére che la gh’à öna crus de Sant Andrea stèsa dezà che i éra pròpe ‘namuràcc del paìs di cornamüze.
Ach la paròla Ikurriña l’è stacia ‘nventada da i fradèi Arana e la öl dì sìmbol e l’è dovrada ‘n basch per tradüs bandèra.
La Ikurriña l’à ciapàt a la svèlta ‘l pòst di sìmboi tradisiunai di Paìs Basch e sura de töt de l’aquila nigra del Règn de Pampluna. In del 1934 l’è dientada la bandéra del Partìt Nasiunalista Basch, PNV, fondàt dal Sabino Arana e in di agn ’70 del méla e nöf l’è dientada la bandéra üficiala de i Paìs Basch spagnöi.
La Ikurriña l’è ü di sìmboi che se l’ tróa pò ‘sö la bandéra de Saint-Pierre et Miquelon cümünità franséza e brétone che la gh’à di legàm istòrech e cültürai coi Paìs Basch, de fati sö la bandéra de Saint-Pierre et Miquelon se tróa pò la Gwenn Ha Du brétone e la bandéra de la Normandia.


text:
Wengi
Wengi a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.10 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 615 abitant.
El cumün de Wengi al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Messen (SO), Diessbach bei Büren, Grossaffoltern, Rapperswil, Ruppoldsried, Schnottwil (SO).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit de la comunità de Wengi (Todesch)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Belmont
Belmont a l'é 'l nòm:
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Isère
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dël Bass Ren
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Doubs
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Gers
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Àuta Marna
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Jura
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Canton Lüzerna
El Canton Lüzerna (en todèsch: Kanton Luzern) l'è giü dei 26 cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla Svìsera central e l'òcupa 'n àrea de 1493 km², e 'l g'ha 'na popolasiù de 381966 abitàncc (segónt i dàti del Dicember 2011). La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca o la sò variànt locàl ('ntra töt presapóch l'89%) e de religiù catòlica (presapóch el 71%). La capitàl del cantù l'è la cità de Lüzerna.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Lucerna l'è sitüàt endèla part centràl de la Svìsera (Mitelland). L'è streersàt dei fiöm Reuss e Kleine Emme. El teretóre del cantù 'l cunfìna a nort co le alpi svìsere e col Canton Argovia, a èst col Canton Zug e col Canton Svit, a sud coi cantù de Nidwalden e Obwalden e a ocidènt col Canton Berna. El mut piö alt l'è 'l Brienzer Rothorn che 'l rìa a 2350 méter de altèsa söl leèl del mar.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca o la sò variànt locàl ('ntra töt presapóch l'89%) e de religiù catòlica (presapóch el 71%).
Sistéma aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cantù de Lucerna l'è furmàt de sés distrècc (Ämter) e de 88 cümü.
I distrècc i è:
- Lüzern che g'ha per capolöch Lüzerna
- Hochdorf che g'ha per capolöch la citadìna de Hochdorf
- Sursee che g'ha per capolöch la citadìna de Sursee
- Willisau che g'ha per capolöch la citadìna de Willisau
- Entlebuch che g'ha per capolöch la citadìna de Schüpfheim
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lucerne (Canton) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Taula periodica
La taula periòdica dii elemeent l'è un taula cunt indicaa tütt i elemeent chímich, urdinaa per nümer atòmich cresceent. In de la taula sa pödenn catà föra difereent grupp de elemeent, caraterizaa dal vècch prupietà chímich e físich símel. Chii grupp chí a inn individüaa da i culònn (grupp) e i riich (períut). In generaal, i elemeent a pödenn vèss spartii in metàj (part de suta, a manzina), i minga metàj (part de suravía a drita), e in mèzz i mèzz-metàj.
A inn difereent i gas nòbil, ch'inn metüü a l'estrema dríta de la taula.
Püssee particulaar ammò a inn i elemeent trans-ürànich, ch'inn tütt artificiaj e inn staa descuvèert in dii ültimm ann.
La prima taula periòdica mudèrna l'è stada metüda in pè dal Mendelejev.
Chí de suta a gh'è una taula periòdica mudèrna, cunt i elemeent chímich cugnussüü.
Cudifica dii culur duperaa per i nümer atòmich:
- I elemeent cunt ul nümer atòmich scrivüü in blö a inn líquit a temperadüra e pressiun standard (TPS);
- Quii scrivüü in véert a inn gasuus a TPS;
- Quii scrivüü in negher a inn sòlit a TPS;
- Quii marcaa in russ a inn sintétich (tüti sòlit a TPS);
- Quii marcaa in gris ann munan de vèss staa descuvèert.
Prupietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Racc atòmich: in d'un àtum, l'è la distanza tra ul nücli e i eletrúni püssee de föra; in d'un grupp, la crèss al crèss del nümer atòmich Z.
- Vulüüm atòmich: ul spazzi ucüpaa da un àtum; in d'un grupp, al crèss insèma al nümer Z. In d'un períut, inveci, al crèss del nümer atòmich Z al sa sbàssa.
- Energía (putenziaal) de iunizazziun: energía ca ga vöör dàch a un àtum al staat gasuus per scarpàch via un eletrún; deent in d'un grupp, la diminüíss al crèss del nümer Z, inveci in d'un períut la crèss al crèss del nümer Z.
- Afinità eletrònica: energía ca la ciapa un àtum (in del staat gasuus) quant al ciapa un eletrún da un quaj ólter àtum e al passa a vèss un aniún; i gas nòbil, per la sò caraterística de vèss stàbil, ga n'ann minga. In d'un grupp, cunt ul crèss del nümer atòmich la sa sbàssa; ul cuntrari sa sa vàrdenn i períut.
- Eletru-negatività: tendénza a rüba i eletrúni a i olter àtumi; in d'un grupp la sa sbàssa al crèss de Z, al süceet ul cuntràri per i períut.
A vardà i caraterístich minzunaa chí de suravía, sa pöö mètt in evidénza dü caràter difereent dii àtum: metàlich e minga metàlich:
- Metàll: bàssa energía de iunizazziun, bàssa afinità eletrònica e bàssa eletru-negatività.
- Minga-metàll: vólta energía de iunizazziun, vólta afinità eletrònica e vólta eletru-negatività.


text:
Neunkirchen
Neunkirchen el pöl vìga chèsti significàcc:
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Neckar-Odenwald, Baden-Württemberg;
- Neunkirchen am Brand, cümü del circondàre de Forchheim, Baviera;
- Neunkirchen am Sand, cümü del circondàre de Nürnberger Land, Baviera;
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Miltenberg, Baviera;
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Siegen-Wittgenstein, Nord Reno-Westfalia
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Bernkastel-Wittlich, Renània-Palatinàto;
- Neunkirchen am Potzberg, cümü del circondàre de Kusel, Renània-Palatinàto;
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Westerwaldkreis, Renània-Palatinàto;
- Neunkirchen, citadìna del Saarland.


text:
Leopul
Leopul (L’viv/ЛbBiB in ücrain; L'vov/ЛbBoB in rüss; ЛbBoў/L'voŭ in bielurüss; Lwów in pulach; Lemberg in tudesch; Leopolis in latin; Leopoli in italian; Lavov in üngheres e serb; Liov in rumen; לעמבערג/Lemberik in yiddish) a l'è una cità de l'Ücraina ucidentala, de pressapoch 800.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Düranta la duminaziun austr-üngariga la cità la se ciamava Lemberg. Quand che l'è vegnüda pulunesa in del 1918, a l'hann ciamada Lwów. In del 1939 l'ha ciapada l'Üniun Suvietiga e l'ha faa part de l'Ücraina, e'l sò nom a l'è müdaa in L'vov, transcriüü del rüss.
Dopu de la decumpusiziun de l'Üniun Suvietiga a l'è stada ciamada Lviv, el nom che'l curispund a la parnunzia ücraina.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lviv a l'è gemelaa cun:
- Corning, Stat Ünì d'America
- Cracovia, Pulonia
- Winnipeg, Canada
- Wrocław, Pulonia
- Eskilstuna, Svezia
- Banja Luka, Bosnia e Erzegovina
- Novi Sad, Serbia
- Freiburg im Breisgau, Germania
- San Pederburgh, Rüssia
- Kutaisi, Georgia


text:
Courtedoux
Courtedoux a l'è un cumün sgüisser del distret de Porrentruy, in del Cantun Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.13 km² e in del Dicember 2010 el gh'eva una pupulassiun de 722 abitant.
El cumün de Courtedoux el se tröa a una altitüden de 470 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Porrentruy, Bressaucourt, Chevenez, Bure.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Courtedoux in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.