text:
Tenor Puma è in sbagl da material la raschun ch'ils tricots èn ruts. Durant la producziun sajan tscherts fils vegnids donnegiads e quai haja gi per consequenza che la taila dals tricots finids saja vegnida pli flaivla. Il producent da tricots ha sincerà che quai na capitia betg pli durant il campiunadi europeic.
La chaussa ha muventà la cuminanza da twitter. Cun numerusas propostas ironicas e beffegiantas è vegnì commentà la «penibladad» che ha gia survegnì il num «Trikot-Gate».
Qua ina collecziun da tweets
Er il bal da gieu dad Adidas n'ha però betg tegnì ora las 90 minutas. Tar in duel ha quel pers l'aria.
RR novitads 12:00


c: text/html

text:
Dù pensionè is fàn el cunfidànz:
"Té cùmm vèla con la pensiàn? Ch'sa fèt tótt al dé?"
"Guèrda: a la matén-na apànna zdàzzd a fàgh 'na ciavadén-na, pò am lìv, a tóíi al cafà, a lèz al giurnèl e a fàgh v'gnìr mezdé. A màgn e pò a vàgh a lèt e a fàgh un'ètra ciavadén-na e dàpp am lìv e a vàgh a girèr par fèr v'gnìr l'àura ed zànna. A màgn, a guèrd la televisiàn, pò a vàgh a lèt a fàgh un'ètra ciavadén-na e am métt a durmìr".
"Sócc'mel, mó quant'él t'vè avànti con ch'la mùsica qué?"
"Ah, a tàch lonedé!".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adina pli paucs abunents, adina pli pauca reclama – in trend negativ ch'era La Quotidiana ha sentì adina pli fitg ils ultims onns. Uschia saja il gudogn ch’els hajan fatg cun La Quotidiana sa midà ils ultims onns en in deficit, ha ditg Silvio Lebrument, il manader da fatschenta da medias da la Somedia, la fin da mars. E quest deficit na sajan els da la Somedia betg pli pronts da surpigliar en il futur.
La smanatscha da chalar
La schliaziun per els era simpla: l'Agentura da novitads rumantscha (ANR). Quella duaja bain surpigliar la redacziun e cunquai era ils custs da bun 300'000 francs. Per dar dapli paisa a questa pretensiun han ils responsabels da la Somedia era fatg in ultimatum: Sche betg, saja quai finì cun la Quotidiana l'entschatta 2018.
La discussiun per ina nova entschatta
La smanatscha ha gì grond effect tar ils rumantschs e procurà per grondas discussiuns. D’ina vart tgi che duai en il futur pajar per far La Quotidiana e la fin finala era co ses futur duai insumma guardar ora – sch’i dovria anc l’emprima gasetta rumantscha quotidiana. Nus dain anc ina giada in sguard enavos sin quest onn turbulent, ch’ha pli probabel annunzià la fin da la Quotidiana – almain da la furma co nus enconuschain ella dapi 20 onns.
RR actualitad 11:00


text:
lls Floating Piers en il lai d'Iseo en l'Italia, il Reichstag enzuglià en taila u era ils 3'100 paraplievgias ch'els han laschà tschentar si en il Giapun e la California – quai èn be trais dals projects dal duo d'artists Christo e Jeanne-Claude. Damai che sia dunna è spartida ha Christo referì sulet en il forum Würth. I dettia ni in manual ni reglas per descriver co sias ideas neschian.
Sch'ins guarda dentant sin tut nossas lavurs pon ins identifitgar tscherts elements ch'ins chatta adina puspè er en auters projects. Uschia per exempel in'enorma preschientscha dad aua e terra che s'entaupan.
Quai saja il cas tar la costa da mar en l'Australia ch'els han enzuglià cun taila, il Pont Neuf a Paris ch'è medemamain vegnida enzugliada cun taila, la Running Fence en la California (ina saiv da bunamain 40 kilometers lunghezza che finescha en la mar), las indesch inslas a Miami ch'èn vegnidas enramadas cun taila pinca u era ils floating piers en il lai d'Iseo – lungas punts oranschas sin las qualas ins pudeva perfin spassegiar enturn.
Trais milliuns dollars per trais mais Central Park
La realisaziun da las ideas sajan adina nunditg cumplitgadas, constatescha l'artist american ch'è oriundamain da la Bulgaria.
La pli stentusa part è da survegnir la permissiun. Nus stuain era prender a fit ils spazis per las installaziuns. A la citad da New York avain nus pajà trais milliuns dollars tschains per avair il Central Parc per trais mais. Nus avain era prendì a fit il lai d'Iseo, ilPont Neuf ed il Reichstag.
Il punct il pli decisiv è tenor Christo dentant la permissiun. Senza permissiun nagin project. «En ils 50 onns che nus avain lavurà avain nus survegnì la permissiun per 23 projects. 47 projects n'èn betg vegnids permess. Auters èn vegnids refusads u che nus avain pers l'interess vi dad els.» Quant grev ch'i saja d'obtegnair permiss variescha da stadi tar stadi. Ils Floating Piers avevan nagins tschabargals ed il lai ha ina profunditad da 200 meters. Uschia insatge n'avessian ins mai pudì realisar en Germania, di l'um dad 82 onns e ri.
Independenza totala grazia ad atgna interpresa
Las lavurs da Christo n'èn betg mo immens grondas, ma er immens charas – ellas custan normalmain plirs milliuns dollars. Finanziadas na vegnan ellas dentant betg da sponsurs u entras donaziuns, mabain dad in'interpresa ch'ils consorts avevan fundà. «Ella è vegnida creada per vender mias autras lavurs d'art per alura pudair realisar ulteriurs projects cun quests daners.»
Fotografias dals projects fin uss realisads, skizzas u auters objects na dastgan betg simplamain vegnir duvrads uschia. Entras quai sistem èsi gartegià a Christo e Jeanne-Claude da restar independents. Uschia posseda Christo oz sez la pli gronda part da sias ovras d'art.
RR actualitad 08:00


text:
Avant 3 onns ha il Club Robinson vendì l’hotel a la LMEY Investment, in firma ollandaisa. Quella ha decidì quest onn, da serrar l’hotel per ils proxims 3 onns per pudair sanar el.
Suenter duai in’autra chadaina manar l’hotel. Tgenina che quai vegn ad esser n’è betg anc enconuschent.
In’era da 31 onns è ida a fin als 3 avrigl
Cun il Club Robinson na va betg mo a perder ina purschida turistica en regiun, ma surtut in impurtant factur economic.
La chasa cun 130 stanzas era ina da las pli grondas en la regiun Engiadina Bassa. Ella realisava 55’000 pernottaziuns ad onn ed era uschia ina da las valurs economicas pli segiras per il turissem en l'Engiadina Bassa.
Factur economic impurtant per l'Engiadina Bassa croda davent
Dal Club Robinson profitavan en emprima lingia las pendicularas Motta Naluns.
Sper ellas han dentant er la scola da skis, la plazza da golf, furniturs e na l'ultim era la vischnanca da Tarasp gì relaziuns impurtantas cun il Robinson.
Glieud da la regiun ha lavurà en e per la chasa, auters èn vegnids ad abitar e viver en regiun per pudair lavurar en il hotel da club.
RR novitads 18:00


text:
Dapi set onns è Toni Darms schefcuschinier da la cantina. Avant ha el manà il Hotel Rätia a Glion sco era la Stiva Veglia a Schnaus. Il schlet renum da la maglia da cantinas n'è tenor el betg legitim.
En las cantinas vegn per il solit cuschinà tut da frestg, fertant ch'i vegn preparà tut ordavant en las ustarias.
Il grev da cuschinar en claustra saja, ch'ins na possia betg simplamain cumprar ton sc'ins dovria u dar enavos. La claustra s'alimenteschia numnadamain da l'atgna producziun cun l'agen bain puril. En general saja pli interessant da cuschinar en ustarias, damai ch' ei saja pli variant. «Cura ch' ins ha allura passentà intgins onns e questas cuschinas sco jau era, è la lavur en cantina ina buna varianta.» En la cuschina d' ina cantina manchia numnadamain la hectica ch' ins saja disads da las ustarias.
Venderdi na datti nagina charn
En la cantina da las soras datti il venderdi nagina charn. Per las soras datti perquai in gratin cun paun, tomata ed ovs. Per ils giasts prepara il cuschinier in filet da sander. Gentà na vegn betg punct las dudesch, mabain in quart ura pli tard. Avant mangiar vegn numnadamain anc fatg uraziun. «La cantina è in lieu nua che nus soras s' entupain e pudain discurrer da nos gì u tadlar radio», quinta sora Ancilla ch' è gia dapi 56 onns en claustra. Il cuschinar na manchia betg ad ella ed ella gaudia da simplamain puder seser neu e laschar servir.
RR actualitad 11:00


text:
Berna rimna labels
- Dumengia, 28.2.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 28.2.2016, 12:45, RTR
Quant che quels labels u quellas etichettas portan propi a Berna è dispitaivel.
La citad veglia da Berna stat sut protecziun da l'Unesco «Patrimoni cultural mundial», ma Berna porta er ils labels «Citad d'energia» (Energiestadt-Label), «Citad da sport» e «Citad d'abitar» (Wohnstadt).
E bainprest duess Berna er avair las etichettas per ina «Citad da velo», per ina «Citad da geranis» e purtar il label «Fair Trade Town», dimena ina citad da commerci correct e gist. Cun auters pleds: Berna porta gia ussa uschè blers labels, ch'ins ha pers la survista. Ma tge porta tut quai insumma a la citad da Berna? Gist quai vegn actualmain discutà controvers en la chapitala da la Svizra. Nossa correspundenta a Berna, Romana Costa, s'ha fullà via tras la tschungla dals «labels».


text:
L’idea è en sasez simpla. Yvonne Gienal ha dumandà a mintgamai ina persuna da mintga regiun idiomatica per ina fotografia dad els da la naiv.
- Selina Gasparin, biatleta, puter
- Theo Haas, vischnanca burgaisa Domat, sutsilvan
- Benedetto Vigne, schurnalist ed autur, surmiran
- Gianna Olinda Cadonau, autura e promotura da la cultura, vallader
- Martin Candinas, politicher, sursilvan
Tiers quai ha ella anc agiuntà in'atgna fotografia per il rumantsch grischun. L’artista ha numnadamain avant insaquants onns emprendì rumantsch grischun. Ussa dat ella curs, scriva e fa l’administraziun per rumantsch grischun. Ella sa sentia uschia fitg famigliara cun la lingua.
Nagina art cun messadi politic
Er sche l’entira discussiun cun idioms ed il Rumantsch Grischun saja per mument in tema fitg actual, na veglia ella betg politisar cun l’object cun il num «NAIV È NAIV EI NEIV ES NEIV». I giaja plitost per mussar si la diversitad, ma er la cuminanza da tuts sis.
Art vegn ingiantà per La Quotidiana
Tut en tut ha Yvonne Gienal fatg sis exemplars. Quels vul ella ussa ingiantar, il link avra en ina nova fanestra. Il pretsch da partenza è 80 francs. Il gudogn che resulta or da l'ingiant, vul ella dar a La Quotidiana – sco act simbolic. Perquai che La Quotidiana fetschia tenor l’artista er ina lavur per la cuminanza rumantscha. Pia la tematica da l’ovra d’art exponida.
RR actualitad 08:00


text:
Quella cumenza a Tavau, maina sur il pass dal Sertig, la chamona dal Kesch fin a Zuoz entamez la vischnanca. Il segund di cuntinuescha per ils bun 100 participants a Samedan, nua ch’il traject va sur Trais Fluors, Glüna, Piz Nair fin a l’arrivada a Salastrains a San Murezzan. En tut han ils skiunzs da dumagnar radund 57 km e 5’110 meters d’autezza.
Difficil da chattar voluntaris
Per che l’organisaziun da la cursa funcziuna er bain, dovri bun 100 voluntaris lung il traject. Cun quai che l’occurrenza sa cruscha cun ils campiunadis svizzers da skis a San Murezzan, è la tschertga da gidanters daventada pli difficila.
Blers interessents per la cursa
L’interess per la nova cursa è tenor Reto Mattossi dal comité d’organisaziun fitg grond, e correspunda plainamain al trend da quest sport. La patruglia da skis 2015 cumenza ils 27 da mars e dura fin ils 29 da mars 2015.


text:
News
Inovaziun y Consulënza: "Storiesapp" da sëgn ince por Android
Mioré les conescënzes linguistiches te na manira plajora y arichí l’insegnamënt scolastich cun de plü formes didatiches y multimediales: chësc é le fin de "Storiesapp", l’aplicaziun interativa che Inovazion y Consulënza dl Departimënt Educazion y Cultura Ladina á dé fora da püch ince por Android. Por l’intendënt por la scora ladina Roland Verra é le proiet „na scomenciadia de gran valüta por la cumbinaziun danter plurilinguism y multimedia, che s’integrëia dër bun ince te nosc sistem scolastich che sostëgn te na manira mirada la pedagogia interativa“. Le bun anuzamënt dles apps svilupades por iOS, cun plü co 10.000 desćiariades te dui agn, desmostra por le Diretur dl Ciamp Inovaziun y Consulënza Felix Ploner „che l’interes é gran y che le sorvisc vëgn anuzé bun. Da ingröm de perts él gnü damané de mëte ince a desposiziun la verjiun android y chësta é sëgn dan man.“ Insciö pó ince i anuzadus di smartphones y tablets chirí fora danter indöt set stories dal titul: Lu, Paur, Pinsiers, Barbolo, Simeli, Desert, Crazacil.
Aladô dles inrescides de Inovaziun y Consulënza ti sál a tröc mituns/tröpes mitans dër bel da se dé jö cun cunties, lingac, mesi desvalis y rapresentaziuns grafiches. Le proiet "Stories" é insciö deventé n stromënt interatif che dá la poscibilité da lí y ascuté sö, mo ince da »aziché« les cunties. Storiesapp é adaté por mituns y mitans, dala scolina ala scora elementara y dla scora mesana por l’insegnamënt integré di lingac.
N ater vantaje de Storiesapp é che le sorvisc pó ince gní adoré a ciasa tres tablet o fonin, olache les apps vá da mëte da jí, y sce an pënsa che la maiú pert di injiuns vá cun le sistem android, spo é chësta dessigü na ocajiun por fá conësce chësc sorvisc ciamó deplü. Vigni cuntia é da aldí te 4 lingac: por ladin dla Val Badia, ladin de Gherdëna, talian, todësch y inglesc. Lapró él ince la posciliblité da imparé parores nöies che vëgn dant tles scenes dles stories.
Interessant é ince n valgügn dac che vëgn dala statistica: insciö é ti pröms önesc posć di downloads la Talia al pröm post, secunda la Germania, spo daldô él da ciafé les Naziuns Unides d’America, le Japan, la Cina, la Svizera, le Thailand, l’Austria, la Malaysia, l’India y l’Australia. Interessant é ince da odëi la tlassifica dles stories plü desćiariades: Lu, Barbolo, Simeli, Deserts, Crazacil, Pinsiers y Paur.
Co desciarié les stories sön i fonins y tablets: daurí la botëga virtuala "GooglePlay", dé ite la parora de chirida "pedagogich.it" y aspeté cina che les app se visualisëia. Druché spo sön "istalé". Deplü informaziuns sön le download é da ciafé sön le sit pedagogich.it
rc


text:
Sco che la suprastanza communala da Puntraschigna communitgescha, ha ella approvà l’introducziun dal project «La Maisa Plus». Ina gruppa da lavur aveva eruì a maun da retschertgas tar ils geniturs in basegn d’ina surveglianza professiunala per scolars er ord il temp d’urari da scola.
Da bun’ura a la saira
Uffants e giuvenils da la scolina fin il stgalim aut duain avair la pussaivladad da vegnir survegliads da las 07:30 fin a las 18:00 e quai durant dis libers da scola. Quai vala er per fins d’emna sco er durant las vacanzas. Sco che Puntraschigna scriva vinavant pon ils uffants frequentar ils singuls moduls che consistan da: avantmezdis, mezdis (cun gentar) e suentermezdis.
Pretsch dependent da salari
Ils custs per la purschida schlargiada vegnian purtadas da la vischnanca da Puntraschigna ed il geniturs. Las tariffas per ils geniturs sa basan a lur entradas. Per la vischnanca resultian custs tranter 18’400 e 33’000 francs. Tut tenor basegn vegnian engaschadas 1-2 persunas.
Er in’opziun per auters lieus
Gia durant quest atun pon ils geniturs annunziar lur uffants per la purschida «La Maisa Plus» per il proxim onn da scola. En cas ch’i dess anc plazzas libras vala la spierta er per uffants da las vischnancas vischinas.
RR novitads 12:00


text:
Guido Fanconi
El Guido Fanconi (Pos'ciav 1 de genar 1892 - 10 de otober 1979) l'è staa on dotor svizzero. L'è consideraa vun di fondator de la moderna pediatria.
El sò lavor in pediatria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Fanconi l'è praticament vun di inventor de la pediatria d'incoeu, tra i sò descovert pussee important gh'hinn:
- Anemia de Fanconi
- Sindrom de De Toni-Fanconi-Debré
- Sindrom de Fanconi-Albertini-Zellweger
- Descoverta de la manera de trasimssion de la brutura, che ha portaa a la vaccinazion obligatoria in Svizzera.
- Idea che la Sindrom de Down l'è causada da di alterazion ai cromosom, vint agn prima de la descoverta con dimostrazion.


text:
Blers giuvens da la Surselva e conturn han dastgà viver quest'emna quasi sco in Cristiano Ronaldo u in Lionel Messi. Da glindesdi fin venderdi è vegnì trenà mintga di duas giadas sin il plaz da ballape a Schluein. Ils uffants da scola han dastgà giudair trenaments tar differents trenaders, nua che differents exercizis èn stads sin il program. Uschia han ils buobs e las buobas era pudì testar con spert ch'els vegnan da sajettar. Plinavant han els era giugà in turnier.
Sa participads al camp da ballape n'èn betg mo giuvens e giuvnas che dattan ballape en in club, mabain era uffants che han simplamain vulì fufragnar in zic en il mund da ballape.
Sper il ballape han ils bun 140 uffants era giudì la cumpagnia. Mintga di han els gentà communabel, ed era activitads sco giugar lotto u giugar cartas èn stadas sin il program.
Iro Canal – il bab da quest camp da ballape
Uffants sajan per el quasi sco in elixier da viver, declera Iro Canal, ch'è dapi dus onns manader da camp tar MS Sports. Ins restia giuven sch'ins dastgia lavurar ensemen cun uffants.
Lavurar ensemen cun quests uffants è per mai sco in elixier da viver. Jau rest giuven uschia
L'um da 64 onns menziuna cun in surrir ch'intgins giuvens pensan ch'i sajan Messi u Ronaldo. Ma i ha era uffants ch'èn quasi anc mai stads sin in plaz da ballape e che veglian simplamain empruvar ora ina giada il sport. Natiralmain dovria era magari in zic pazienza cun tants uffants. Tut en tut saja dentant simplamain bel da vesair tants uffants che hajan in tal plausch vi dal sport da ballape, di Iro Canal.
RR actualitad 07:00


text:
In punct principal per pudair cuntanscher quella finamira saja che las regiuns hajan in provediment da basa segirà, sco per exempel per la digitalisaziun cun cabels da fibra da vaider. Quel provediment saja la basa per che l'economia possia sa sviluppar. Sche la glieud giuvna haja avunda pussibilitads da restar en las regiuns, hajan els era ina perspectiva per il futur vi da quel che era il futur da las regiuns da muntogna dependia.
La Gruppa svizra per las regiuns da muntogna appellescha dentant era a la solidaritad per pudair sminuir il foss tranter pajais e citad e tranter las differentas culturas e linguas.
Pliras activitads durant il 2018
La SAB è vegnida fundada ils 28 da matg 1943 a Berna. Ussa po ella festivar il 75avel anniversari. Per festivar quai anniversari ensemen cun commembers, partenaris ed amis en moda cunvegnenta, organisescha la SAB pliras activitads en il decurs da l'onn.
RR novitads 12:00


text:
Inhalt
Ulteriur Grischun
-
Cuira installescha nov'illuminaziun publica sin basa da LED
Cuira remplazza l'illuminaziun publica cun la tecnologia nova da LED. Il parlament da la chapitala grischuna aveva incumbensà l'IBC, il manaschi d'energia da Cuira, da remplazzar l'illuminaziun entaifer ils proxims 5 onns, scriva l’IBC.
Dapi la stad passada ha l'interpresa installà en in'emprim’etappa 200 chazzolas cun la tecnologia ecologica.
Cun la tecnologia nova quinta Cuira da reducir il consum d'energia per 80%. Il midament sin LED (light emitting diode) custa radund 2,9 milliuns francs e duai esser amortisà suenter ca. 10 onns.
RR novitads 08:30


text:
Il dretg canapé e la pasch en stiva è garantida
- Glindesdi, 28.5.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 28.5.2018, 11:15, RTR
Atgnamain avess il canapé d'esser la mobiglia la pli cumadaivla en l'entira chasa. Ma blers canapés n'èn betg propi cumadaivels. Co far da cumprar la dretga mobiglia per la stiva.
Da cumprar il dretg canapé è ina procedura pli lunga, e savens realisesch'ins pir a chasa ch'ins n'ha betg cumprà il dretg. El plascheva en stizun ma a chasa na fa il canapé betg propi ina buna figura ed è era anc malcumadaivel. Intgins tips per chattar il dretg canapé gia en stizun:
1. Laschar temp per tscherner il dretg canapé
Savens vesa il canapé ora bain en il catalog ni sin la pagina d'internet, ma cura ch'ins è en stizun da mobiglias n'è il canapé betg empernaivel da seser. Quai vul dir empruvar ora ils canapés che plaschan e cunzunt laschar temp. Sco il «Ktipp» scriva èsi da seser ina mes'ura sin il canapé ch'ins vul la finala, pir lura possian ins dir sch'ins sesa era cumadaivel.
2. Mirar sin la dretga profunditad dal canapé
Il cas ideal è ch'ins po seser bain si dretg ed il medem mument ston ils pes esser giun plaun. Per persunas pli pitschnas po quai esser lura ina lunga tscherna pervi ch'ils canapés moderns han savens ina gronda surfatscha da seser. Per persunas che giaschan pli gugent sin il canapé èsi dentant pli nizzaivel e cumadaivel d'avair ina gronda surfatscha da seser.
3. Canapés moderns èn savens memia bass
Canapés bass guardan savens ora fitg elegant. Ma cunzunt per persunas pli veglias, pli grevas ni per persunas ch'han problems cun la schanuglia èsi malempernaivel da star si dals canapés. Per far il test, èsi en stizun da star si dal canapé senza ch'ins sto duvrar ils mauns, lura è l'autezza ideala.
4. Mirar che la spunda ha la dretga autezza
Ils canapés moderns han spundas plitost bassas. Il dischavantatg è lura che la spunda na sustegn betg il dies e per part taglian quellas er en el dies. Plinavant datti spundas ch'èn quasi sidretg. Gliez n'è lura sur in lung temp da seser betg propi cumadaivel. Il cas ideal è che la spunda va fin a las spatlas e ch'ella sustegn uschia bain la crusch e la batschida.
5. Memia loma pulstrada da seser
L'emprim cura ch'ins sesa sin in canapé lom è quai fitg cumadaivel. Cun seser pli ditg vegn il seser malempernaivel. Sch'il corp na sfundra numnadamein betg correct en la pulstrada alura n'èn gia las pli simplas manadas betg pli pussaivlas. Il tip: Seser in mument sin il canapé giavischà e cura ch'ins stat puspè en pe ed ins po vesair bain nua ch'ins è gist sesì, alura è la pulstrada memia loma.


text:
La svalitaziun da las aczias che las Pendicularas Breil Vuorz Andiast han previs da far, ed ils novs investiders che vulan purtar cun la holding Anavon var 3 milliuns chapital, procuran tar ina retschertga en las vischnancas per pauc euforia.
Ils ins quintan ch’i vegnia truschà daners, auters manegian ch’i saja la suletta pussaivladad per pudair cuntinuar cun las pendicularas. La finala vegn dentant sperà ch’i giaja en il futur meglier cun las pendicularas, pertge igl è cler, senza las pendicularas na giessi betg bain cun las vischnancas.


text:
Ils tests sajan gartegiads ha ditg ad RTR il pledader dal stab da crisa da la vischnanca da Bregaglia, Christian Gartmann. Tant las sirenas ed ils alarms da glisch en ed enturn il vitg sco era ils signals per serrar la via chantunala hajan funcziunà. Ils spezialists hajan uss anc da far intginas adattaziuns vi dal sistem. Alura duai quel esser pront per ir en funcziun l'emna che vegn, quai sco Gartmann ha ditg.
Dapli temp per far evacuaziuns
Il segund sistem d'alarm per Bondo vegn plazzà entasum la Val Bondasca. Cun quel s'augmenta il temp per far evacuaziuns - il mument cunzunt da lavurants - da duas sin quatter minutas.
RR novitads 14:00


text:
Tujetsch, ils 4 da mars 1853
Sin il sura di ein stai seradunai ils cumissiunai dalla cumissiun pauperila ed han sedeliberau sur il co saver succuorar sin ina moda pli avantagiusa als paupers e perquei, suenter madira ponderaziun, anflau per bein da metter avon alla ludeivla vischnaunca la suandonta dubla proposiziun.
Ils motivs, ils quals han commuentau tier quellas proposiziuns ein stai la tresta exprientscha fatga cheu d'in per onns, numnadamein: che la voluntaria collecta caritativa, seigi notablamein sesminuida, da l'autra vart aber il diember dils paupers fetg e grevamein augmentaus ed aschia seigi buca pusseivel da puder succuorer els necessaris basegns dils apupers.
Plinavon ha era il patertgament, ch'il pauper sez, en schi lunsch sco sias forzas laian tier, seigi obligaus ton avon Diu sco lur cunscienzia da segidar sesez entras atgna lavur e perquei per gidar leutier e cheutras prevegnir alla lamentaschun da biars paupers ch'ei survegnien nuot da fadigiar, sche ha ins era vuliu empruar lur buna veglia e dar enta maun dad encurir en part lur susteniment entras lur atgna bratscha e cheutras era fatg las indicadas proposiziuns, las qualas fussen en general questas:
I. Ei duessi vegnir destinau entginas pastiras per quellas schar cultivar ils paupers, ils quals fussen habels tier la lavur, aber buca per proprietad, sunder mo per gudiment. Ellas duessien restar proprietad dil pauperesser e quellas fussen:
1. Selva. A Carmihut sul prau en ed ora e dadens il vitg ora sul prau en ed ora.
2. Rueras. Giu Mila dador la via e giudem Rueras. Dapli sin ils Trutgs.
3. Camischolas. U si nua che stat il clavau dil Vigeli Monn sil Crest ni sur il Curtin.
4. Sedrun. Giul Drun dadens la via.
5. Bugnei. Ol pastg Bagliel, suenter il prau giu e sut en sul prau Bagliel.
6. Surrein. Giu la Cungieppia.
7. Cavorgia. Sil prau dalla Paliu Crap.
8. Tschamut. Duess aunc vegnir intercuretg nua saver dar ora ni vender enzatgei suenter quella intenziun.
9. Gonda. Aschinavon che la cumissiun ha viu en ch'ils da Gonda seigi buca cumadeivel da saver dar pastira en loghens ch'ils paupers savessen vegnir tier cun il cultem, sche deigi per Sedrun e Gonda vegnir dau giul Drun ed en gliez cass duess ei vegnir indemnisau als da Sedrun, cun schar ira giu ils dretgs dils 5 dis vi Ruina Plauna.
Quellas localitads duessen vegnir inspizadas da dus umens experts, ils quals lura era duessen stigiar ora ils loghens e sorts, sco era mirar sin la pastira da Tschamut, nua ch'ei fussi da dar ora ni saver vender.
En risguard dallas classenas duessien quels als quals ei mess giu lur classena ni mirs per encunter indemnisar ella cassa pauperila in miez rensch per tschuncheisma e nua ch'ei savess vegnir fatg mirs, sche duei la vischnaunca far far ed ils respectivs paupers gidar dar neutier il material.
II. Aunc forza d'in pli grond avantatg havess la cumissiun secartiu ch'ei fussi da fixar ina casa pauperila enten la quala ils paupers veramein basignus vegniessen pri e manteni cun fixar ad els entgina pastira per quella cultivar e lura succuorer cun auter agid. La moda e maneira co quella casa duessi vegnir rugalada en e survigilada vegness ins lura era proponer alla vischnaunca, sch'ella anflas per il meglier da tschentar si quella.
Cun speronza pia che questas proposiziuns vegnien a vegnir bein ponderadas, ton per bien dalla ludeivla vischnaunca sco era per bien dils paupers e ch'il Segner benedeschi ton pli bein quella premura per agid e carezia cristianeivla en deliberaziun dalla ludeivla vischnaunca.
Ils protocols da vischnaunca da 1852/1853/1854 en connex cul pauperesser dattan plaid:
21 da mars 1852
Davart co serugalar cun ils paupers pigl onn ch'ha da vegnir, sco era davart las nuorsas vegnend neiv, che la vischnaunca stuess dar agid al nurser, ei refretg da schar luvrar ora ina cumissiun e lura rapportar sin la vischnaunca.
21 d'uorst 1852
Ariguard ils paupers ei era concludiu da prender si ina collecta voluntaria, classificar ils paupers, dar als veramein paupers. A quels aber che han sauna membra snegar l’almosna, vul dir, quels che ein el stan da fadigiar siu paun. Vesa la cumissiun lura che la collecta voluntaria ei sufficienta da vegnir en agid als paupers ei tier quella caschun per lura il temps da mirar sin tgei niev pei prender. La collecta duei vegnir tratga si questa jamna e sin sonda proxima vegnir dada en, nua che la cumissiun pauperila sin quei di ei danovamein cun ils collectonts vegnida clamada en.
12 da mars 1853
Ei era concludiu da dar ora zatgei pastiras per schar cultivar e runcar ora als paupers, buc aber sco proprietad, sonder mo per guder.
1. da matg 1853
Eis ei vegniu discussionau ditg e liung ariguard il dar ora pastira als paupers e suenter ina liunga discussun concludiu da mirar e spetgar tochen suenter Tschuncheismas, lura duei la caussa sin ina moda ni l’autra vegnir messa en moviment.
16 da matg 1853
Ei vegnida legida ora la cumissiun pauperila enten ils sequents persunals: Tumaisch Berther, Stiafen Schmedt, Giachen Fidel Cavegn, statalter Gion Andriu Berther, signur scarvon Monn e statalter Leci Mugli. Quels persunals dueien denter els leger ora in president. Era segnerfarrer ed ils auters spirituals, cun ils signurs geraus ein supplicai d’esser leutier
29 da matg 1853
Davart la cumissiun dils paupers, ni dils commembers che vulan buca esser tier quella, ei refretg.
22 da schaner 1854
Concludiu da trer si danovamein la collecta pils paupers ed en mintga liug nua ch’igl ei commembers dalla cumissiun pauperila, dueien quels trer si en siu vischinadi e nua ch’igl ei negin da quels, il cauvitg e purtar las gliestas sin dumengia proxima e remetter quellas al president pauperil. Lura ton pli gleiti dar uorden da prender si cadaster dalla facultad da mintgin. Il co prender si quel ei schau sura agl obercheit e che quel hagi l’autoritad da trer tier plirs per quella consultaziun als quals gl’ei obligatori da cumparer leutier.


text:
19 11
Ol dé 19 de noèmber l'è 'l 323 ( 324 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 43 dé a finí l'an.
Ul dí 19 de noèmber al è ul dí da pòost 323 ( 324 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 43 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Madrid (Spagna): María Teresa Fernández de la Vega, vicepresidenta pröma ministra e portavus del goèrn Spagnöl, la recognuss la ünità linguístega de la lengua Catalana nomenant-la come la "lengua che se la cognuss come Valencià a la Comünità Valensiana, e che come tal la figura al sò Statüt d'Autonoméa, e che se la coness con la denominassiú de Català a la comünità sientífega e üniversitària".
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1828 - Viena (Àustria): Franz Schubert, compositur Austríach.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dé nassiunal de Mònaco
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Accumpagnà els han il manader da fatschenta dal center da furmaziun Surselva Peter Kreiliger ed il manader dal program David Flepp. Sin il plaz scola han ils giuvenils creà Street-Art-Performance. Els han scrit fatgs e cifras da la Regiun Surselva cun in spray da cridas.
Integrar la populaziun
Plinavant han els fatg trais dumondas sur da la Regiun Surselva a glieud sin via. Sco Sarina Tonoli da Laax e Shania Ardüser da Laax han ditg ad RTR, hajan ils blers pudì respunder las dumondas. Ina persuna haja dentant pretendì che Sedrun n'appartegnia betg a l’organisaziun da Regiun Surselva.
L'avantmezdi han ils giuvenils preschentà la chanzun «il tun da la regiun» sin il plaz scola. Cun questa chanzun pon ils giuvenils exprimer tge che la Surselva munta per els. Sco Sarina Tonoli di, hajan els gia survegnì la melodia (dad Ivo Orlik) ed hajan uschia be anc stuì scriver in text. Ella di ch’ella sunia en ina gruppa; ed era Svenia Tuor da Breil suna e chanta dapi sis onns en ina gruppa. Questa lavur na saja perquai betg stada autra che quai ch’ella fetschia en sia gruppa da musica.
Scolars visitan 4 da las 17 vischnancas
Sco Peter Kreiliger di, sajan ils giuvenils ina part impurtanta da la populaziun en la Regiun Surselva. Els hajan fitg blers giuvenils che giajan a scola en il center da furmaziun Surselva a Glion. Per metter ensemen il program hajan els guardà, tge ch’ils giuvenils fetschian gugent, tge veglian els, tge possian els far e co veglian els tematisar la Regiun Surselva. Uschia saja sa sviluppà l’idea da crear dissegns e da cumponer la chanzun «il tun da la regiun».
Els fissan gugent stà preschents en l’entira Surselva. Mo els na hajan gì ils meds da far ina turnea en tut las 17 vischnancas. Perquai hajan els tschernì quatter lieus che sajan geograficamain a l’ur da la Surselva (Sedrun, Laax, Valendau, Val), lieus rumantschs e tudestgs. Quels quatter lieus visitan els quest’emna per mussar tge che la Regiun Surselva è e tge ch’ella fa.
RR actualitad 11:00


text:
La Cunvegna da Paris davart il clima less cunfinar il stgaudament da clima sin maximal dus grads en cumparegliaziun cun il temp preindustrial. Per cuntanscher quella finamira èn s'obligads ils stadis commembers – pia er la Svizra – dad investir er lur finanzas en favur dal clima.
Ils blers investiders rinforzian dentant tras lur investiziuns plitost in stgaudament dal clima da quatter fin sis grads. Quai tenor ina examinaziun voluntaria da l'institut «Think Tank 2°Investing Initiative» che l’Uffizi federal d’ambient (UFAM) ha publitgà.
Grondas differenzas tranter ils 79 instituts participants
Betg tut ils 79 instituts investeschan tuttina en il clima. Intgins investeschan gia tenor la finamira da la Cunvegna da Paris, auters dentant anc insumma betg. Cunzunt pertutgond las investiziuns en il svilup d’energias regenerablas han las assicuranzas e cassas da pensiun svizras retard sin la fiera mundiala.
Tar l'enquista èn vegnids analisads ils quatter secturs promoziun d’energia fossila, producziun d’electricitad, transport ed industria.
RR novitads 12:00


text:
Montserrat Caballé era dapi duas emnas en l'ospital da Barcelona. Ella ha dentant gì dapi onns problems cun la sanadad. Suenter ina cupitgada avant sis onns ha la mamma da dus uffants strusch pli pudì ir ed era visada sin ina sutga da rodas. La ceremonia da commemoraziun vegn ad avair lieu la dumengia ed il funeral glindesdi.
Al public forsa betg uschè interessà vid l'opera, è Caballé probablamain surtut stada enconuschenta pervi da la chanzun Barcelona, ch'ella ha chantà ensemen cun Freddy Mercury da Queen, sco imni per ils gieus olimpics da stad dal 1992 en la chapitala Catalana.
4000 preschentaziuns suenter debut a Basilea
La diva ch'è naschida ils 12 d'avrigl 1933 a Barcelona, datiers da la chadaina da muntognas Montserrat, María de Montserrat Bibiana Concepción Caballé i Folch ha dapi dal cumenzament da sia carriera l'onn 1956 a Basilea gì dapi che 4'000 preschentaziuns. Ella vala sco davosa gronda diva da l'opera.
Caballé era dal 1959 fin 1962 engaschada a Bremen. Suenter pliras registraziuns ha ella gì adina dapli fans en Spagna, dentant era en Germania, Austria e la Svizra. Il success internaziunal ha ella cuntanschì l'onn 1965 en la rolla da Donizettis «Lucrezia Borgia» en la Carnegie Hall a New York.
RR novitads 10:00


text:
Persunas ch'èn prechastiadas pervia da violenza domestica na duain en il stadi federativ New York posseder naginas armas pli. Quai ha il guvernatur Andre Cuomo communitgà.
Gia avant era scumandà per persunas cun tscherts chastis anteriurs da posseder armas. Persunas prechastiadas pervia da violenza faschevan però mo parzialmain part da la lescha. Uschia stuevan ellas mo dar giu las armas da maun. Il tiradur da Las Vegas ch'ha l'october passà mazzà 58 persunas saja per exempel stà in cas ch'era avant ses delict crudà en egl pervia da violenza cunter dunnas.
Reacziun sin sajettims
Cun rinforzar la lescha reagescha New York sin ils ultims cas da violenza cun armas en ils Stadis Unids. Cas sco l'attatga en ina scola a Parkland, ch'aveva gì per consequenza 17 morts ed in'unda da protests en tut ils Stadis Unids. Cuomo crititgescha en quest connex er la regenza dal president Donald Trump.
La nova unda da sajettims da massa è consternanta e che la regenza na sa metta betg en per leschas da la segirtad d'armas è insupportabel.
RR novitads 09:00


text:
Naiv hai quest onn gì avunda. Però per che las pendicularas hajan in bun onn da fatschenta dovra dapli che mo avunda naiv. Uschia è l'aura fitg impurtanta. E quella è quest onn betg adina stada perfetga. Perquai tira il vicepresident da las pendicularas grischunas Philipp Holenstein il facit, che la stagiun da skis 2017/ 2018 saja stada buna, ma betg excellenta.
Quai conferman era las cifras. Uschia han ins en cumparegliaziun cun l'onn avant gì in cler plus. Quai dentant er, perquai che las cifras eran l'onn avant fitg bassas. Visavi a la media dals ultims tschintg onns han ins numnadamain er quest onn gì 1,1% pli pauc giasts.
In bun enviern ha fatg bain
Er sche las cifras èn damai anc pli bassas ch'avant tschintg onns, e sco che Holenstein dei, perfin fitg lunsch davent dals davos diesch onns, haja il bun enviern cun la blera naiv fatg bain a pendicularas. Ins sappia uss, ch'i dettia anc buns e bels envierns.
Ed en las stagiuns difficilas ils davos onns hajan las pendicularas emprendì a cumbatter, uschia ch'ellas sajan prontas per la sfidas che vegnan.
RR actualitad 17:00


text:
Quest onn tanscha ina bursa fitg pitschna per ir a l’Open Air Lumnezia. Ils visitaders pon numnadamain pajar bavrondas e mangiativas mo in chip ch'è integrà en il bindel d'entrada. Sin quest chip pon els chargiar la summa giavischada, dentant sin il pli 250 francs per giada e vis sur l'entira fin d'emna ina summa totala da maximal 1'500 francs. Quai che la liongia e la bavronda custa, vegn lura simplamain tratg giu da quella summa cun tener il chip resp. il bindel vid in sensur installà tar ils stans.
Plirs avantatgs
Tenor la pledadra da l’Open Air Lumnezia, Catia Tschuor, ha quai sistem plirs avantatgs:
- Ils organisaturs na ston betg pli rimnar adina puspè ils daners bluts da las differentas bars.
- Els han ina survista actuala da quai che è vegni vendì sin ils differents stans.
- La controlla da vegliadetgna succeda automaticamain.
Cun tut quels avantatgs saja stà cler per il comité d’organisaziun, ch’els veglian manar en quai sistem a l’open air. Era auters festivals svizzers hajan gia fatg bunas experientschas cun quest sistem.
Chargiar ordavant
Ils organisaturs da l’open air recumondan da sa registrar ordavant online per quella funcziun dal bindel d’entrada. Uschia possian ils visitaders gia chargiar il bindel avant l’open air ed i saja era pussibel da sez chargiar suenter online daners sin il bindel durant il festival.
Suenter l’open air vegnian ils daners restants pajads enavos automaticamain sin il conto dal visitader. Plinavant sajan ils daners buc davent sch'il visitader perdi il bindel, perquai ch'els sappian quants daners ch'eran anc sin il bindel.
Il sulet dischavantatg da quest sistem da pajar electronic è tenor Catia Tschuor l'investiziun da plirs millis francs, che stoppia vegnir fatga per il sistem sez e per adattar la rait da WLAN e l'infrastructura electrica da l’open air.
RR actualitad 11:00


text:
Pinus mugo
Ils tieus alpins domineschan vastas parts dal guaud en il Parc Naziunal.
Il tieu alpin è la spezia la pli frequenta en la regiun dal Pass dal Fuorn. Nus pudain differenziar 2 geners da tieus: il tieu en pe ed il tieu per terra (il zunder). Ils sems dal tieu vegnan derasads dal vent e schermiglian era sin terrens sitgs e crappus. Il tieu è l’emprima spezia da plantas che ha prendì possess da quest territori, suenter in tagl cumplet en il tschientaner passà.
Il tieu alpin flurescha il zercladur. Cuntrari al schember ha il tieu alpin duas guglias curtas e diras en in tschof.
Il zunder ed il tieu alpin en pe èn differents en lur furma, lur puschas e lur spazis da viver. En il Parc Naziunal sa cruschan ils territoris da derasaziun dal tieu en pe (Alps occidentalas) e dal tieu per terra, il zunder, (Alps orientalas). Qua tras datti ina gronda varietad da furmas. Tieus per terra sa drizzan tuttenina a dretg si e surpiglian la furma dals tieus alpins en pe.
Il tieu alpin en pe furma en il Parc Naziunal ils vasts guauds da tieus alpins cun erica. Lur caracteristica è la roma sturschida sco in crutsch; qua tras als pon ins era differenziar dals schembers.
En la Val dal Botsch pon ins observar particularmain bain las differentas furmas da tieus alpins e lur cruschadas. Il tieu per terra, il zunder, crescha al cunfin dal guaud e sin spundas stippas.


text:
Curt e concis:
- Il 2018 duai quai dar dapli controllas betg annunziadas.
- Il 2017 hai tar 82% da las controlla dà naginas mancanzas.
- En in onn vegnan controllads var 12’000 manaschis en Svizra.
Il Cussegl federal ha annunzià en il pachet d'ordinaziuns per l'agricultura 2018 ch'i vegnia a dar dapli controllas betg annunziadas tar ils purs. Almain 40% da las controllas duain vegnir fatgas uschia. L' onn 2017 èn vegnids controllads varga 12'000 manaschis purils en Svizra, var in terz da quellas controllas èn vegnidas fatgas senza annunziar avant ellas. Tar 82% da quellas controllas hai dà naginas mancanzas, quai che pertutga la protecziun d’animals.
En favur da l'animal
La protecziun d’animals è in grond tema en la politica agrara, quai di Markus Ritter, president da l' Uniun da purs svizzers. L'onn passà haja dà plirs cas malempernaivels ord vista dal puresser, il pli enconuschent è stà quel en il chantun Turgovia, ils chavals da Hefenhofen.
Co vegn controllà
Tar las controllas betg annunziadas duai la regla da controllas, che sa basan sin la ristga, vegnir resguardadas pli fitg, manegia Markus Ritter. Quai vul dir, là nua ch'i ha dà reclamaziuns duai vegnir controllà pli rigurus e pli savens.
L'ordinaziun scriva avant che mintga manaschi cun animals en Svizra vegn controllà almain ina giada entaifer quatter onns e almain 10% da quellas controllas han da succeder senza annunzia.
RR actualitad 12:00


text:
Aerogèl
'L aerogèl 'l è na sustànsa in dal stêt solid cumpàgn'a 'n gel, mo in dû, a 'l post edla cumpunèinta lìquida, i gh' àn mìs un gas. Quel ch'a in vìn fóra 'l è na sćiùma sòlida cun dal proprietê specèli, e la più importànta l'è quèla 'd cavèr-'gh-la 'd iśolèr a 'l piò grand livêl. 'L aerogèl 'l è la sustànsa sòlida mèin dèinsa ch'a s cgnùsa, a dìr ch'l'è la piò alśéra dèintr'a 'l meter cûb; difàti 'l è furmê da 'l 99,8% 'd ària e da 'l 0,2% ed diòsid ed silîs, ch'l è quèl ch'a gh'è dàintr'in dal vēder. Al stès tèimp, 'l è 'n iśolànt tèrmic dimòndi bòun e 'l gh' à anca dimòndi robustèsa.
Al s ciàma anca fùm giasê, o fùm sòlid, o fùm blu per la só trasparèinsa; a tuchèr-el al fa gnìr in mèint dla goma-piùma.
Invintê per la prìma vôlta in dal 1931 da 'l Steven Kistler, per custruìr-el a s pōl druèr dimòndi materiē diferèint: a s' pōl catèr di aerogèl ed silîs, 'd alumìni, ed crôm, ed stagn e 'd carbòni.


text:
Il president american Donald Trump è da l'avis ch'ils Stadis Unids pajan als Palestinais plirs 100 milliuns ad onn senza da retschaiver renconuschientscha u respect. Ils palestinais na veglian gnanc negoziar davart d'ina cunvegna da pasch cun l'Israel. Uschia na vesia el betg pertge ch'ils Stadis Unids avessan en futur anc da sustegnair ils Palestinais finanzialmain.
Enfin ch'ils Palestinais na sajan betg pronts da negoziar duain quels vegnir stritgads, ha l'ambassadura dals Stadis Unids tar las Naziuns Unidas declerà a New York. I sa tracta dals passa 300 milliuns dollars cun quels ch'ils Stadis Unids sustegnan in'autoritad da las Naziuns Unidas che s'engascha per fugitivs en il territori palestinais.
Trump smanatscha er al Pakistan
Il glindesdi aveva Trump smanatschà al Pakistan da sistir ils 225 milliuns dollars daners d'agid. Els n'ageschian betg rigurus avunda cunter terrorists. En ses messadi da Bumaun aveva Trump renfatschà al Pakistan da dar refugi a terrorists.
RR novitads 06:00


text:
Renato Livers è Renisound! In DJ che metta si musica electronica e fa ballar il pievel. Sonda è il giuven DJ da Breil stà per l'emprima giada en sia vita a la pli gronda party da tecno dal mund, ma betg forsa be sco in tranter in milliun auters visitaders. Renisound ha mess si musica a la 27avla Streetparade. Sin in dals lovemobils ha ses sound mess en moviment las massas.
Svizra Per l’emprima giada Streetparade – e lura gist sco DJ!
Metter si musica a la pli gronda party da tecno dal mund, pli probabel il pli grond siemi da mintga DJ da musica electronica.


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Cunsiderànt ca la racunaschientscha da la dignitad da tut igls members da la famiglia humana a da lur dretgs eguals a nunmidevels furma igl fundamaint da la libertad, da la gisteia a da la pasch segl mund;
cunsiderànt ca la scanuschientscha ad igl spretsch digls dretgs humans ân mano ad acts da barbareia c’ofendan la cunzienzia da la humanitad a ca la creaziùn d’egn mund, an igl qual igls humans ân la libertad da discurer a da crer libers da terur a da miseria, e vagnida proclamada sco l’aspiraziùn suprema digl human;
cunsiderànt c’igl e essenzial da proteger igls dretgs humans cun leschas par c’igl carstgàn segi betga sfurzo d’aplitgear sco davos mied la revolta ancùnter la tiraneia a l’opressiùn;
cunsiderànt c’igl e essenzial da promover las relaziùns amitgevlas trànter las naziùns;
cunsiderànt c’igls pievels da las Naziùns Unidas ân proclamo danovameing an igl statut lur cardientscha an igls dretgs fundamentals digl carstgàn, an la dignitad ad an la valeta da la parsùna humana, an l’egualitad digls dretgs dad um a duna, a c’els ân sadeclaro dezisiv da favurisar igl progress sozial a d’instituir miglras cundiziùns da viver an egna libertad ple vasta;
cunsiderànt c’igls stadis comembers ân s’obligo da sirar, an cooperaziùn cun l’Organisaziùn da las Naziùns Unidas, igl respect universal ad efectiv digls dretgs humans a da las libertads fundamentalas;
cunsiderànt c’egna conzepziùn comunabla da quels dretgs a da quellas libertads e d’impurtànza suprema par ademplir cumplagnameing que angaschamaint,
proclamescha la Redunànza generala la preschainta declaraziùn universala digls dretgs humans sco ideal c’e da cuntànscher cuminevlameing da tut igls pievels a da tut las naziùns, par ca tut igls carstgàns a tut igls organs da la sozietad vegian adigna preschaint quella Declaraziùn, a sastaintian da promover an l’instrucziùn ad an l’educaziùn igl respect da quels dretgs a da quellas libertads a da sirar a quels cun masiras progressivas sen plàn naziunal ad internaziunal racunaschientscha ad aplicaziùn universala ad efectiva, tànt trànter las populaziùns digls stadis comembers sezs sco trànter igls teritoris sutamess a lur giurisdicziùn.
Tut igls humans neschan libers ad eguals an dignitad ad an dretgs. Els en dotos cun raschùn a cunzienzia a den agir egn anviers l’oter an spiert da fraternitad.
Mintga parsùna po far valer tut igls dretgs a tut las libertads proclamos an la Declaraziùn preschainta sainza distincziùn, particularmeing da raza, da calur, da gener, da religiùn, d’opiniùn politica near otra, d’origin naziunal near sozial, da possess, da naschientscha near d’otras zircumstànzas.
Plenavànt vean i fatg nigna distincziùn fundada segl statut politic, giuridic near internaziunal digls pajis near da teritori, da quel egna parsùna dariva, ca que pajis segi independent, sut vujeada, nun-autonom near sutamess ad egn’otra limitaziùn da suveranitad.
Mintga human â igl dretg da veta, da libertad a da sirtad da la parsùna.
Nign dastga vagnir tanieu an sclavareia near an fameglia; la sclavareia ad igl comerzi da sclavs en scumandos an tut las furmas.
Nign dastga vagnir sutamess a la tortura, near a pagnas near a tractamaints crudevels, inhumans near degradànts.
Mintga human â igl dretg da vagnir rancanuschieu dapertut sco parsunalitad giuridica.
Tut igls humans en eguals avànt la lescha ad ân sainza distincziùn igl dretg da protecziùn eguala ancùnter tuta discriminaziùn ca violass la Declaraziùn preschainta ad ancùnter tuta provocaziùn ad egna tala discriminaziùn.
Mintga parsùna â igl dretg da protecziùn legala avànt las giurisdicziùns naziunalas competentas ancùnter acts ca violeschan igls dretgs fundamentals garantieus an la constituziùn near an la lescha.
Nign dastga vagnir aresto, mess an arest near exiliieu arbitrariameing.
Mintga parsùna â igl dretg, an egualitad cumplagna, ca sieus cass vigni tracto gestameing a publicameing d’egn tribunal independent a nunpartaschànt, igl qual dazeda davart seas dretgs a sias obligaziùns near davart la valevladad da tuta tgisa penala drizada ancùnter ella.
1. Mintga parsùna tgisada d’egn act castievel e inozainta antocen ca sia cualpa e cumprovada legalmeing an egn prozess public, noua ca tut las garanzeias nezessarias par la sia defensiùn en vagnidas siradas ad ella.
2. Nign vean santanztgieu par acziùns near omissiùns ca valevan agl mumaint c’ellas en vagnidas cumessas betg sco act castievel tanor igl dretg naziunal ad internaziunal. Mademameing dastga la pagna betg easser ple grànda ca quella aplitgevla agl mumaint c’igl act castievel e vagnieu cumess.
Nign dastga davantar gl’object d’intervenziùns arbitrarias an sia veta privata, sia famiglia, sieus domizil near sia coraspundenza, near d’atatgas ancùnter sia anur a sia reputaziùn. Mintga human â igl dretg da protecziùn legala ancùnter talas intervenziùns near talas atatgas.
1. Mintga parsùna â igl dretg da zircular librameing a d’eliger igl sieus domizil an gl’intern d’egn stadi.
2. Mintga parsùna â igl dretg da bandunar mintga pajis, ear igl sieus agen, a da returnar agl sieus pajis.
1. An cass da persecuziùn â mintga parsùna igl dretg d’ancurir asil a da survagnir asil an oters pajis.
2. Que dretg po betg easser invoco an cass da persecuziùn parve da delicts nunpolitics near parve d’acziùns ca cunterfan a las fegnamiras ad agls prinzips da las Naziùns Unidas.
1. Mintga human â igl dretg d’egna naziunalitad.
2. Nign dastga vagnir privo arbitrariameing da la sia naziunalitad near digl dretg da midar naziunalitad.
1. Um a duna cun vigliadetgna adatada ân igl dretg da maridar a da fundar egna famiglia sainza restricziùns partutgànt la raza, la naziunalitad near la religiùn. Els ân igls madems dretgs arisguard la maridaglia, durànt la letg a tier igl sieus divorzi.
2. La maridaglia po easser conclus suletameing cugl cunsantimaint liber a cumplagn digls cunsorts futurs.
3. La famiglia e gl’elemaint natiral a fundamental da la sozietad a sto vagnir protegieu da la sozietad a digl stadi.
1. Mintga parsùna â igl dretg da ver egna proprietad atgna near cuminevla cun oters.
2. Nign dastga vagnir privo arbitrariameing da la sia proprietad.
Mintga parsùna â igl dretg da la libertad da patratg, da cunzienzia a da religiùn; que dretg cuntean la libertad da midar religiùn near parschuasiùn sco ear da manifestar l’atgna religiùn near l’atgna parschuasiùn sulet near an cuminànza, publicameing near privat, an l’instrucziùn, an la pratga, an igl cult ad an l’execuziùn da rituals.
Mintga parsùna â igl dretg da la libertad d’opiniùn a d’expressiùn, tge ca cuntean igl dretg da betg vagnir mulasto parve da l’atgna opiniùn sco ear igl dretg d’ancurir, ratschever, darasar, sainza risguardar cunfegns, las infurmaziùns a las ideias cun tut igls mieds d’expressiùn.
1. Mintga parsùna â igl dretg da la libertad da reuniùn a d’assoziaziùn paschevla.
2. Nign dastga vagnir obligo da far part d’egna assoziaziùn.
1. Mintga parsùna â igl dretg da partizipar an la regenza digl agen pajis, directameing near cun l’intermediaziùn da repraschantànts elegieus librameing.
2. Mintga parsùna â sut cundiziùns egualas igl dretg d’aczess a las funcziùns publicas digl sieus agen pajis.
3. La voluntad digl pievel e igl fundamaint da l’autoritad da las pussànzas publicas; quella voluntad de s’exprimer an elecziùns periodicas ad onestas cun dretg d’elecziùn general ad egual an votaziùn sacreta near tanor egna prozedura equivalenta ca garantescha la libertad da votar.
Mintga parsùna â sco comembra da la sozietad igl dretg da sirtad soziala; ella po pretender d’obtaner igls dretgs economics, sozials a culturals indispensabels par la sia dignitad a par igl svilup liber da la sia parsunalitad, quegl tras sforzs interns digl stadi ad an la cooperaziùn internaziunala, risguardànt l’organisaziùn a las resursas da mintga pajis.
1. Mintga parsùna â igl dretg da lavur, da tschearna libra da la sia lavur, da cundiziùns da lavur gestas a cunvagnaintas a da la protecziùn ancùnter dischocupaziùn.
2. Tuts ân igl dretg, sainza discriminaziùn, d’egn salari egual par lavur eguala.
3. Tgi ca lavura â igl dretg d’egna remuneraziùn gesta a comensurada ca sirescha ad el ad a la sia famiglia egn’existenza cunforma a la dignitad humana a ca vean cumpletada, scha nezessari, cun oters mieds da protecziùn sozials.
4. Mintga parsùna â igl dretg da fundar anzemel cun oters sindicats a da s’assoziear a sindicats par defender igls seas interess.
Mintga parsùna â igl dretg da repos, particularmeing d’egna limitaziùn raschunevla digl tains da lavur, a da vacànzas periodicas pajeadas.
1. Mintga human â igl dretg d’egn standard da viver sufiziaint par sirar la sanadad ad igl bagneasser da sasez a da la sia famiglia. Quegl cuntean particularmeing l’alimentaziùn, la vastgadira, l’abitaziùn, la tgira medizinala sco ear igls survetschs sozials nezessaris. El â igl dretg da sirtad an cass da dischocupaziùn, da malzogna, d’invaliditad, da vieuvànza, da vigliadetgna near an oters cass da spearsa da mieds da substànza tras zircumstànzas independentas da la sia voluntad.
2. Mama ad unfànt ân igl dretg d’agid a d’assistenza speziala. Tut igls unfànts, sch’els segian naschieus an la letg near ordainfer la letg, giodan la madema protecziùn soziala.
1. Mintga parsùna â igl dretg d’instrucziùn. L’instrucziùn sto easser gratuita, seglmains quegl ca cuntean l’instrucziùn elementara a fundamentala. L’instrucziùn elementara e obligatorica. L’instrucziùn tecnica a professiunala sto easser aczessibla a tuts; l’aczess agls studis superiurs sto easser liber a tuts an cumplagna egualitad tanor lur marets.
2. L’instrucziùn de ver an mira igl svilup cumplagn da la parsunalitad humana a rinforzar igl respect digls dretgs humans a da las libertads fundamentalas. Ella de promover la capientscha, la tolerànza a l’amizezia trànter tut las naziùns a tut las grupas da raza near da religiùn sco ear sustaner las activitads da las Naziùns Unidas par igl mantegnamaint da la pasch.
3. Igls geniturs ân da prioritad igl dretg d’eliger igl gener da l’instrucziùn par lur unfànts.
1. Mintga human â igl dretg da prender part librameing a la veta culturala da la cuminànza, da giuder igls arts a da partizipar agl progress szientific ad agls benefezis ca resulteschan da quel.
2. Mintga human â igl dretg da protecziùn digls interess morals a materials darivànts da tuta producziùn szientifica, literara near artistica, da la quala el e gl’autur.
Mintga parsùna â igl dretg c’i regia segl tgomp sozial a segl tgomp internaziunal egn urden, an igl qual igls dretgs a las libertads manzunadas an la preschainta Declaraziùn possian cuntànscher egn efect cumplagn.
1. Mintga human â duers anviers la cuminànza, an la quala suleta e pussevla igl svilup liber a cumplagn da la sia parsunalitad.
2. An la realisaziùn digls dretgs a da las libertads e mintga human sutamess suletameing a las limitas stabilisadas tras la lescha par sirar la racunaschientscha ad igl respect digls dretgs a da las libertads digls oters a par satisfar a las pratensiùns da la morala, digl urden public a digl bagneasser general an egna sozietad democratica.
3. Quels dretgs a quellas libertads dastgan an nign cass vagnir realisos ancùnter las fegnamiras ad igls prinzipis da las Naziùns Unidas.
Nigna disposiziùn da la preschainta Declaraziùn dastga vagnir interpretada ascheia c’egn stadi, egna grupa near egna parsùna vegi igl dretg da svilupar egn’activitad near d’ademplir egn act c’â an mira la destrucziùn digls dretgs a da las libertads manzunos an quella Declaraziùn.


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 19.12.2015, 12:30
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 19.12.2015, 12:30, RTR
Moviment en ils presidis da la Partida liberaldemocrata svizra e tar ils cristiandemocrats
Philipp Müller less ir cura ch'igl è il pli bel e Martin Candinas ponderescha sch'el less candidar per la successiun da Christophe Darbellay. Tge chamischa dastgan mes uffants trair en per na betg vegnir taxads sco rassistics? E co less la regenza sviluppar vinavant sistematicamain l'economia grischuna? Quai èn ils temas ch'occupeschan Gian Ramming e Bernard Bearth en il Palaver da quest'emna.


text:
En ses mintgadi senta Benedetg Cajacob, che lavura en l'Israel sco inschigner, strusch ina differenza cumpareglià cun la Svizra. El sa sentia segir ed insumma betg restrenschì en sia lavur ni en ses temp liber. El possia er ir en sortida enfin tard la notg senza avair tema. Uschia ch'il conflict tranter ils gidieus en l'Israel ed ils muslims en la Palestina saja strusch present.
Magari daventa il conflict palpabel
Dentant cun viver in temp en il pajais, tschintschar cun la glieud e far excursiuns sur ils cunfins d'Israel, ha Benedetg Cajacob resentì in zic l'odi che regia tranter l'Israel e la Palestina. Per exempel na possia el betg tematisar cun collegas da lavur israelians il conflict dal Proxim Orient ni auters temas religius ni politics. Quels sajan numnadamain da l'avis che l'Israel saja en il dretg e ch'ils Palestinais sajan ils nauschs. Er en Palestina nua ch'i dat era abitadis da Gidieus, dettia quai separaziuns strictas tranter las duas religiuns. Uschia datti quartiers, vitgs e vias mo per Gidieus ed auters mo per Muslims.
Adina puspè atmosfera tendida a Jerusalem
Era a Jerusalem datti adina puspè incidents tranter las religiuns. Questa stad hai adina puspè dà tumults ed era morts tar attatgas. Là numnadamain s'entaupan trais grondas religiuns – per ils Cristians, ils Muslims ed ils Gidieus è Jerusalem lieu da pelegrinadi. Però en tut las autras citads israelianas saja quai ruassaivel. Forsa schizunt pli ruassaivel ch'èn blers pajais da l'Europa, manegia Benedetg Cajacob.
RR actualitad 07:00


text:
Novitês
31/08/2007 Giaurida dla II Trenala Ladina y I Pest artistich Richard Agreiter
Inaugurazion dla II. Trienala Ladina cun l Minister per l’Intern dl Austria Günther Platter
Tan che dut ie anjenià ca per la II. Trienala Ladina y per la sëurandata dl I. Pest Artistich de scultura Richard Agreiter che unirà fata ai 31 de agost 2007 dala sies da sëira tl Museum Ladin Ciastel de Tor a San Martin de Tor.
La II. Trienala Ladina ie na mostra d’ert metuda a jì uni trëi ani y a chëla che l tol pert artsć ladins cris ora da na cumiscion de esperc de livel nternaziunel. Per pudëi fé pea à i nteressei pudù dé ju n curriculum o na documentazion de si lëures per se lascé depona valuté. Tla cumiscion fovel chëst’ann Guido Molinari, Alessandro Riva, Letizia Ragaglia, Ilse Thuile y l diretëur dl Museum Ladin Stefan Planker. I artisć che ie unì crì ora ie : Giancarlo Lamonaca, Ivan Lardschneider, Isabell Pitscheider, Roland Senoner y Willy Verginer.
La Trienala ie unida metuda a jì per l prim iede tl 2004 cun l fin de pudëi se fé cunëscer y se lascé udëi da esperc a chëi che n te ruvëssa nia tan saurì permez. Tla prima edizion ova la cumiscion trat ite Lois Anvidalfarëi, Thea Blaas, Aaron Demetz, Gehard Demetz, Philipp Messner y Walter Moroder.
L tema cun chël che i artisć se dajerà ju tla edizion 2007 ie chël dl juech, tema zentrel che vën tratà ntan dut l’ann tl Museum Ladin. Nsci juegherà uni artist a si maniera y cun si vijion estetica tla formes artistiche plu desferëntes: tla fotografia, tl dessëni, tla scultura y tla nstalazion.
Ntan la giaurida dla Trienala iel preudù la premiazion dl I.Pest artstich de scultura Richard Agreiter. La se trata de n pest dat ora dal Museum Ladin Ciastel de Tor su promozion dl artist Agreiter, a artisć dl Tirol storich cun l fin de na promozion artisica preududa per la scultura
L’artist Richard Agreiter, nasciù l’ann 1941 te na familia ladina dla Val Badia, ie ruà a Steinberg am Rofan tl’Austria ntan l opzion dl 1939.
L’individualism, la tendënza al etern y l’imutabiltà ie la carateristiches fundamenteles dla scultures de Richard Agreiter, che ie aldò de Goethe n scultëur tlassich. La figura umana y la natura à per ël na gran mpurtanza. Cun na gran sensibiltà descurel l mister dl’estistënza umana.
L’artist ulova giaté per si culezion artistica n post nuef. Se sentian lià a si ravises ladines ti àl surandàt si culeziun al Museum Ladin Ćiastel de Tor. Danter la Dolomites dla Val Badia à la scoltures de Richard Agreiter giatà n post ideal ulache les possa se spidlé.
N unëur a chësc gran artist iel unì metù a jì tl Museum Ladin chësc I. Pest artistich de scultura Richard Agreiter.
La cumiscion dl pest artistich fova metuda adum da Guido Molinari, Alessandro Riva, Letizia Ragaglia, Ilse Thuile y n rapresentanza de Agreiter nce Günther Moschig. La cumiscion à ulù de ora doi segondi pesc ex aequo a Gehard Demetz de Sëlva per si l lëur artistich “I want to be flexible”, per l fortl de ti dé ite n lingaz nuef ala scultura de lën. L lëur manuel ti vën metù dant ala dimenscion dl aspet da uni di, a chëla che l ti vën dat na gran ahta, zënza stlù ora n raport de balanz danter l monumentel y l ntimism psicologich; a Hubert Kostner de Ciastel, per si lëur artistich “Accessorie”, per l fortl de se cunfrunté creaticamënter cun la marueies natureles dla Dolomites. Te si proiet de sort cunzetuela vëniel inò tëut su la forza estetica dl mitel n con de material lià ala tradizion.
Per la gran ucajion iel unì nvià ghesć de unëur y danter l’auter l Minister per i Interns dl Austria dut. Günther Platter, l Presidënt dl Guviern Provinziel dut. Luis Durnwalder, l’Assessëur ala Cultura Ladina dut. Florian Mussner y l’assessëura ala Cultura Tudëscia y dut.a Kasslatter Mur. La ntroduzion dla mostra y dl pest artistich, dal pont de ududa storich artistich, unirà tenida dal cunesciù critich d’ert dut. Guido Molinari y da mag. Günther Moschig. Presënc sarà nce l Presidënt y l Vize presidënt di Museums Provinziai dut. Bruno Hosp y dut. Heinrich Huber ora che sambën l’artist Richard Agreiter.
L Museum Ladin nvieia duta la populazion a unì ala giaurida dla mostra, n vënderdi ai 31 de agost dala 6 da sëira tla sales dl Museum Ladin a San Martin de Tor. La mostra resterà davierta nchin ai 31 de utober dal merdi ala sada dala 10.00 – 18.00 y la dumënia dala 14.00 ala 18.00.


text:
En il segund scrutini han 32'448 votants dal chantun Friburg dà la vusch al candidat da la Partida liberaldemocratica (PLD) Didier Castella. Sia concurrenta da la Partida socialdemocrata (PS) ha obtegnì 25'446 vuschs. Cun radund 7'000 vuschs dapli daventa Castella damai il nov cusseglier da la citad. El entra il matg 2018 en uffizi.
L'emprim scrutini era stà ils 4 da mars. Gia là aveva Castella fatg las pli bleras vuschs – la maioritad absoluta mancava dentant.
Nova constellaziun
Sia victoria mida la constellaziun da la regenza chantunala. Uss fan tschintg politichers burgais e dus commembers da la PS part dal gremi. Enfin uss era il setavel sez occupà d'in politicher dals verds. Ed er la repartiziun dals sez sin ils geners sa mida: da nov sesa mo pli ina dunna en la regenza dal chantun Friburg. Castella remplazza Marie Garnier.
RR novitads 14:00


text:
Minisguard dals 14.04.2018
- Sonda, 14.4.2018, 17:40
Hiphop goes scola
Davant trais rapers e davos ils scolasts. Ina situaziun betg usitada per ils scolars da la Scola chantunala a Cuira. Ed uschia hai era duvrà in mument enfin ch'ils scolars èn sa stgaudads per lur lecziun da hip hop. Tge ch'els han lura emprendì en la teoria e co che quai tuna en la pratica, da vesair en il Minisguard.
Pertge èn tschertas interpresas aviaticas uschè favuraivlas?
Sch'ins less sgular entaifer l'Europa lura na sto quai betg custar bler. Grazia a «billig Airlines» custa in sgol ozendi bler pli pauc che pli baud. Ma co pon questas airlines surviver cun tals pretschs per bigliets? Ellas han bain inqual tric per anc far gudogn supplementar ed il Minsiguard mussa co.


text:
Las Viafiers federalas svizras vulan che lur staziuns vegnian pli schubras e segiras per ils passagiers. Perquai datti a partir dal favrer sis staziuns da test cun zonas, nua ch’igl è scumandà da fimar. Quai ha communitgà la SBB. Quests tests duain esser la basa per ina schliaziun unifitgada en staziuns da la SBB en l’entira Svizra.
Scumond a Cuira
Il scumond vala en l'edifizi da la staziun, en il plaun sutterran, en il sutpassadi, sin ils perruns e sin las colliaziuns dals perruns cun la staziun da posta.
Er Cuira è ina zona da test
Sper Basilea, Bellinzona, Neuschatel, Nyon e Turitg fa er la la staziun da Cuira part da la fasa d'emprova. Ils tests a Cuira han lieu en collavuraziun cun la Viafier retica e cun La Posta.
En pajais vischins sco la Germania, la Frantscha e l'Italia han ins gia introducì reglas pli severas davart il fimar en las staziuns. Las experientschas èn positivas.
RR novitads 14:00


text:
La scola ed ils geniturs pretendan adina dals uffants ch'els sajan sa concentrads e motivads. Savens han ils uffants ed ils giuvenils dentant lur patratgs tut insanua auter. È quai in fenomen da nossa societad? E co pon ins motivar il megler uffants e giuvenils? Be cun dar in lavachau n'èsi betg fatg. Savens dovran els in impuls. Pertge la basa per sa motivar èn emoziuns. Uffants e giuvenils ston avair la veglia da cuntanscher ina finamira ch'els desidereschan.
Il forum 2007-2008 La motivaziun
La scola ed ils geniturs pretendan adina dals uffants ch'els sajan sa concentrads e motivads. Savens han ils uffants ed ils giuvenils dentant lur patratgs tut insanua auter.


text:
Tenor il studi da la Pro Senectute è mintga quarta persuna sur 55 stada pertutgada da cugliunarias da facultad ils davos 5 onns, mintga tschintgavla persuna ha gì in donn finanzial. Las cugliunarias han fatg donns da tut en tut passa 400 milliuns francs per onn.
Las cugliunarias vegnan fatgas en differentas situaziuns: Quai va da enguladitschs en la publicitad, enguladitsch tar il prender giu daners, persunas nunenconuschentas che dumondan per daners, inserat falsifitgà en l'internet fin tar retschaiver rauba betg empustada.
Il studi mussa, che umens vegnan cugliunads pli savens che dunnas. La Svizra franzosa ha cun 36,5% ils pli blers cas da cugliunarias envers persunas sur 55 onns, suandà la la Svizra tudestga cun 22,8% e dal Tessin cun 11,7%. Plinavant vegnan persunas tranter 55 e 64 onns sco er quellas sur 85 onns cugliunadas pli savens che las persunas da las vegliadetgnas tranteren.
RR novitads 12:00


text:
L'onn 1975 è Fleming sa participada per la Germania a l'Eurovision Song contest cun la chanzun «Ein Lied kann eine Brücke sein». Quest titel ha fatg enconuschenta ella.
Passa 40 onns ha la chantadura e mamma da trais uffants vivì a Sinsheim, datiers da Mannheim, cun ses partenari franzos. Il 1970 aveva ella gì success cun ina chanzun da dialect da Mannheim, «Neckarbrückenblues».
Enfin l'ultim saja Fleming stada fitg activa. Ella haja fatg turneas internaziunalas, prendì si plattas ed haja lavurà mintga di vi da novas cumposiziuns en il studio, uschia ses partenari. Joy Fleming saja regularmain stada en televisiun ed haja lavurà cun l'academia da pop da Mannheim ed era dà lecziuns da chant.
RR novitads 16:00


text:
Las premias da las cassas da malsauns per giuvens creschids da 19-25 onns sajan savens ina greva chargia finanziala per famiglias, scriva il Cussegl federal. Cun duas mesiras vul el distgargiar ellas:
- Il Cussegl federal vul adattar il sistem da cumpensaziun dal ristg da las cassas da malsauns. Las cassas cun blers giuvens han da sustegnair autras cun blers segirads pli vegls che chaschunan per ordinari dapli custs. Questa cumpensaziun duai vegnir sbassada sin 50%; quai che pussibilitass ina reducziun reala da radund 90 francs il mais. Persuenter creschissan las premias da segirads creschids sur 26 onns per radund 10 francs.
- Sco segunda mesira duain ils chantuns dar a famiglias cun uffants ina pli gronda reducziun tar las premias da las cassas da malsauns. Concret han ils chantuns da reducir las premias per uffants per 80% enstagl dals 50% sco fin ussa.
Las mesiras han ils chantuns da realisar ils proxims onns – il pli tard fin il 2021.
RR novitads 12:00


text:
È il fax in'antiquitad che tutga en il museum?
- Glindesdi, 18.4.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 18.4.2016, 11:15, RTR
Ils onns 90 eran ils faxs ina necessitad en mintga biro modern. Han scanners ed internet remplazzà il fax dal tuttafatg?
Trametter documents uffizials cun suttascripziun fan ils il meglier per posta. Sch'i sto ir pli spert pon ins duvrar il fax, per mail na va quai betg. Dovran la polizia, advocats, bancas, dretgiras e procuraturs publics forsa anc il fax? U tutga quest apparat en il museum?


text:
Reto Caratsch è stà in um cun curaschi civil. Sco correspundent svizzer da la Neue Zürcher Zeitung ha el vivì dal 1930 fin il 1940 a Berlin. Sias ideas liberalas èn sa mussadas er en ses artitgels. El ha per exempel sco in dals emprims numnà Hitler in dictatur. Er pervi da quai han ils nazis observà Caratsch.
Ils nazis legian tut
Sche Reto Caratsch e sia dunna Irma n’eran betg al medem lieu, scrivevan els brevs in l’auter – adina en rumantsch. En il ses relasch, ch’è en il Archiv svizzer da litteratura a Berna, sa chattan dentant er brevs ch’èn scrittas en tudestg. Quellas èn vegnidas scrittas durant ses temp a Berlin.
Ils nazis avevan pretendì dad els dus da scriver en tudestg – uschiglio avessan ils nazis probabel simplamain betg tramess vinavant lur brevs. Quai fiss stà nausch per Reto ed Irma Caratsch, perquai che quai era ina da las sulettas manieras per restar en contact da quel temp.
Betg mo las brevs
Reto Caratsch saveva, ch’ils nazis tadlavan ses telefonats. Per trametter infurmaziuns delicatas telefonava Caratsch ad in collavuratur da la NZZ ch’era er in Rumantsch. Durant il telefonat deva el lura tras questas infurmaziuns uschè spert sco pussaivel, fin ch’ils nazis interrumpevan lur lingia.
Er ils telefonats privats controllavan els. Durant il temp che sia familia steva cun el a Berlin e che sia dunna Irma telefonava cun sia mamma an rumantsch, interrumpevan ils nazis regularmain lur conversaziun e pretendevan dad ellas da discurrer ina lingua chapibla.
Persona non grata
L’onn 1940 ha Reto Caratsch gì da bandunar la Germania pervi d’in artitgel che na plascheva betg als nazis; el aveva scrit che l’amicizia dals Tudestgs ed ils Soviets haja sfessas, avant che quai era uffizialmain uschia. El è daventà ina «persona non grata» ed ha stuì bandunar la Germania entaifer in’emna.
RTR Telesguard 17:40


text:
Dapi in onn valan reglas pli severas per repatriar esters criminals, in effect n'è dentant anc betg da registrar. La «SonntagsZeitung» ha dumandà 17 chantuns e las cifras mussan ch'il dumber d'esters criminals repatriads è pli u main tuttin'aut sco ils davos onns.
Aifer 12 mais repatrià 400 esters criminals
Entaifer 12 mais èsi vegnì tar var 450 sentenzias da repatriar esters criminals. La fin finala han quels 17 chantuns repatrià en tut 400 esters criminals en la perioda dal prim d'october 2016 fin il prim d'october 2017. Intgins chantuns han dentant manegià, ch'i saja in pau baud da far ina bilantscha. L'effect da la midada da la nova lescha vegnia er pir a sa mussar suenter dus u trais onns. Quai ch'è dentant oz gia segir, i na vegn dentant mai a vegnir tar 4'000 repatriaments ad onn. Questa cifra aveva l'Uffizi federal da statistica numnà durant la campagna da votaziun.
Las reglas pli severas aveva il parlament decidì per realisar l'iniziativa per il repatriament acceptada il 2010 dal suveran svizzer.
RR novitads 10:00


text:
La Partida populara svizra dal Grischun sustegna l'iniziativa dubla per ina buna scola en il Grischun. Quai ha la radunanza da delegads decidì mardi saira a Maiavilla. L'iniziativa pretenda ch’il pievel ed il Cussegl grond possian sa participar pli fitg en dumondas da furmaziun.
Plinavant ha la PPS grischuna era prendi posiziun tar l'iniziativa d'autodeterminaziun. Ina iniziativa naziunala ch'è vegnida lantschada da la PPS. Unanimamein ha la partida chantunala grischuna decis da sustegnair questa iniziativa.
Il suveran decida ils 25 da november davart omaduas iniziativas.
RR actualitad 07:00


text:
Hastings
Hastings l'è 'na citadìna del sud de l'Inghiltèra e pò a 'n distrèt de la contèa del East Sussex.
L'è stàda séde de du avenimèncc emportàncc:
- la Batàia de Hastings combatìda ai 14 de utùer del 1066 'ntra Guglièlmo 'l Cunquistadùr, e i Anglo-Sàsoni de Aròldo II d'Inghiltèra. La vitória de Guglièlmo la segnarà l'inìsio de la duminasiù normàna sö l'Inghiltèra.
- el rifùgio momentàneo de Napuliù III e de Eugénie de Montijo dòpo de la proclamasiù de la Repüblica Franséza ai 4 de setèmber del 1870..
Manifestasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Töcc i agn, endèl més de dezèmber, vé organizàt el tornèo 'nternasiunàl de scàchi. Chèsta manifestasiù la comèmora de la fì de la Prìma Guèra Mondiàl (1920), el prim gran tornèo de scàchi modèrno, cioè chèl zügàt a Hastings endèl 1895.
Pòsti de éder[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Hastings Country Park, acesìbil per mès de dò funivìe
- El Fisherman's museum, en muzèo dedicàt a la stória de la pèsca a Hastings. L'è 'n muzèo alestìt al intèrno de 'na ex-céza.


text:
Il 2016 saja stà in onn difficil, di Jürg Schmid, il directur da Svizra Turissem. Ma las perspectivas sajan malgrà tut empermettentas.
Nus avain in plus en las citads ed nus avain in minus en las Alps. Ma quai minus vegn pli pitschens. Nus chattain pia il funs suenter blers onns cun las consequenzas dal ferm franc svizzer
Vinavant sut squitsch è pia la hotellaria en las regiuns muntagnardas. Quai sa era il president da hotelleriesuisse, il Grischun Andreas Züllig.
'Supplement svizzer' sto davent
En trais secturs vulan els perquai augmentar lur stentas.
Primo la structura da custs. Impurtant sajan cooperaziuns da cumpra tranter ils hotels per uschia survegnir cundiziuns pli favuraivlas dals furniturs. E cunter l'augment da pretsch nungiustifitgà per products da l’exteriur cumbattian els cun l'iniziativa per pretschs gists (Fairpreis-Iniziative).
«Sche jau cumprel in furn per la cuschina che custa tranter 35’000 e 40’000 francs ed il medem producent venda quels en Germania per 10’000 enfin 15’000 euros pli favuraivel lura na pos jau betg cumprar en l'exteriur mabain stos cumprar tar il furnitur en Svizra e pajar in augment da 20% enfin 30%. Quai na va betg, cun quai stuain nus far fin».
Nova clamada multimediala
Secundo cumbattan els la mancanza da persunal qualifitgà cun la nova professiun da la spezialista ni il spezialist per la communicaziun d'hotel. Il futur ina funcziun clav en tut ils manaschis, è Züllig persvas.
«Las giuvnas ed ils giuvens na vulan betg pli far l’emprendissadi classic en il service ni en cuschina ni a la recepziun mabain ch’ins po lavurar ed haja era la survista da l’entir manaschi en in hotel». Abilitads da communitgar cun ils meds novs d'internet e social media ed enconuschientschas da linguas sajan adina pli fitg dumandadas. Il nov emprendissadi vegni encunter a la giuventetgna ed era als hotels che tschertgian urgentamain persunas cun in tal profil.
Cunter clausulas abusivas
E terzio vulan els cuntinuar lur cumbat cunter las cundiziuns discriminantas da las plattafurmas da cudeschar grondas. Els na sajan betg cunter talas plattafurmas, accentuescha Andreas Züllig. Per ils hotels pitschens e per cuntanscher novs clients sajan ellas impurtantas. Mo da scumandar als hotels da porscher sin lur atgna pagina internet precis pli favuraivels che quels sin la plattafurma na giaja simplamain betg.
«Quai fiss sco da dir ad in pur ch’el na dastga betg vender ses tartuffels en la butia da ses bain puril pli favuraivel che quai ch’el venda els al grossist. Quai è ina restricziun dal martgà. Nus stuain pudair offrir noss products per il pretsch che nus vulain e là nua che nus vulain». I saja impurtant da pudair rinforzar la atgna pagina internet. Ils pajais vischins hajan gia scumandà talas clausulas. La Svizra stoppia trair suenter per betg avair in dischavantatg, pretenda Züllig. Ella sessiun da primavaira tracta il parlament ina moziun correspundenta.
Tut en tut èn Jürg Schmid sco era Andreas Züllig da buna speranza ch'il 2017 vegn a purtar in lev plus tar las pernottaziuns. Mo sco adina el turissem dependi bler da l'aura. Sche lezza è buna lura saja gia bler pussaivel.


text:
Chavels grischs/alvs
- Venderdi, 25.5.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 25.5.2018, 8:40, RTR
Ils paucs han plaschair dad els, baud u tard survegn dentant mintgin chavels grischs u alvs. Magari han ins il sentiment che insatgi vegnia schizunt alv sur notg. Quai n'è betg pussaivel, i dat dentant in connex tranter stress e chavels grischs.
Scienziads americans da l'universitad d'Alabama Birmingham han chattà in connex tranter gens da la colur da chavels e gens dal sistem d'immunitad. Malsognas sco infecziuns, dentant era stress psichic cronic promovan il sistem d'immunitad. Quel n'attatga betg mo il virus, mabain era gruppas da cellas-tschep, ils melanocits. Senza melanocits van las cellas da pigment a frusta, ed uschia vegnan ils chavels grischs/alvs.
Evitar stress, sa muventar savens, mangiar sanadaivel e betg fimar po gidar da betg daventar alv sin il chau. E tgi ch'è propi curaschus po era experimentar cun suc da tschagulas.


text:
- Tar in exercizi cun in bittaminas èn quatter persunas vegnidas blessadas.
- In schuldà è vegnì blessà grevamain, trais levamain. Quai communitgescha l'armada svizra.
- La raschun da l'accident n'è anc betg clera. La giustia militara investighescha en chaussa.
In schuldà è vegnì blessà grevamain en la fatscha. Quai ha communitgà l'armada. Trais schuldads sajan sa blessads levamain.
L'accident è capità il mardi suentermezdi tar il sajettar da bittaminas datiers dal vitg dad Elm. La raschun da l'accident n'è anc betg cler. L'armada ha instradà investigaziuns.
RR novitads 06:00


text:
Las duas punts da l'inschignier Jürg Conzett en la chavorgia da la Viamala han in num: «Pùnts da tgavorgia». Suenter l'avertura da las punts cun il cumenzament da la stagiun da l'onn passà erani bain accessiblas al public. Propi in num hai però dà pir ussa. L'act da dar il num a la punt han ils responsabels da la ViamalaInfra sco societad gestiunara fatg cun aua dal Rain Posteriur.
Tuna simpel – n'èsi però betg stà
Entant che tschellas duas punts da Conzett en la Viamala portan il num da cultira, da nua ch'i stattan (Pùnt Traversina e Pùnt da Suransuns), n'è quai betg stà pussaivel tar las duas punts novas. En il conturn direct da las punts na datti nagin num da cultira. Rumantsch haja quai però stuì esser, communitgescha Viamala Turissem. Ed en collavuraziun cun la Lia Rumantscha sajan sa cristallisadas duas pussaivladads: «Pùnts soras» e «Pùnts da tgavorgia». Pervi dal tun elegant e melodic saja la giuria prest sa decidida per las «Pùnts da tgavorgia».


text:
San Zemiàn
Artéccol in dialètt mudnés
Sàn Žemiàn (Cugnìnt, 312 – Mòdna, 397), l'è stê väschev ed Mòdna e al vin cunsiderè un sànt da la Césa Catòlica.
L'è al sant protetór ed Mòdna e la sô fèsta l'è al 31 ed žnèr.
La vétta[modifica | mudéfica la surzéia]
Žemiàn l'éra ed famìa romàna. Al fò al diàcon dal väschev Antonio e al dvinté väschev quànd Antonio al muré. Al fò un ämm vutè a la religiòun, i fedél i l'arcórden pr'al potér ch'a s'giva ch'al gh'éssa sui dièvel; al fò per quäst ch'al gné ciamê a la córt ed Costantinòpoli, in-do l'andé a curèr la fióla dl'imperatór Gioviano. In dal 390 l'andé a un cuncéli cun Sant'Ambròš còuntra i ariàn: turnè indrê al s'fé aiutèr còuntra l'erešìa da di èter väschev ed la Rumàgna.
Miràcol[modifica | mudéfica la surzéia]
In pió dal viàž per curèr la fióla dl'imperatór, Sàn Žemiàn l'è cgnussù per èter dû miràcol.
In dal 452 Attila, al "flagèl ed Dio", gnù žò in Itàlia dal Vènet, al s'avšiné a Mòdna e al minaciò ed mätterla a fèr e fógh: i Mudnéš i dmandén aiùt a Sàn Žemiàn che cun del preghièr al fé gnìr žò la fumàna a lughèr la zitê: Attila a-n la vdé e al turnè indrê.
L'èter miràcol al fò quànd, in dal 1511, i francéš cmandè da Carlo d'Amboise i éren pròunt a atachèr Mòdna: la nòt tra 'l 17 e 'l 18 ed fervèr Sàn Žemiàn al s'parè davànti ai òç di francéš cùn l'aspèt dal dièvel. Inspavintè da ste apariziòun al capitàni e i suldè i scapén vìa a gàmb in spàla vérs Rubéra; e dimändi i murén andghè in Sèccia. Pòch tèimp däp anch al cmandànt al s'mazè a Curäžž.
Lébber[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- G. Boccolari, Aspetti di religiosita popolare nel culto di San Geminiano e di altri santi del modenese , Modena, ENAL-Universita del tempo libero, 1966.
- J. Molza, Alcuni miracoli e fatti all'ombra di San Geminiano, Modena, Stig, 1981.
- W. Montorsi, Geminiano e Zenone: due santi per una leggenda: con un cenno sulla Civitas Geminiana , Modena, Mucchi, 1993.


text:
Las investigaziuns cunter Kushner giajan da quai ora ch'el haja infurmaziuns relevantas. Las investigaziuns na muntian dentant betg che Kushner vegnia accusà d'esser in criminal u ch'el vegnia cità avant dretgira. I saja dentant n'er betg cler sche l'FBI haja gia contactà Kushner.
La Washington Post aveva gia l'emna passada rapportà ch'ina persuna che stettia datiers da Trump haja sveglià l'interess dals investigaders. Ussa scriva la gasetta ch'i s'interesseschian sur tut per intginas s'entupadas da Kushner cun l'ambassadur russ e cun in banchier da Moscau.
Um pussant davos las culissas
Jared Kushner è maridà cun Ivanka Trump, la figlia dal president. En la Chasa alva saja Kushner in um fitg pussant davos las culissas. El è tranter auter incumbensà cun il process da pasch en il Proxim Orient, las relaziuns cun la China, ina refurma dal dretg penal ed ina renovaziun da la regenza.
Svilup malempernaivel
Per Trump è quest svilup probablamain malempernaivel. Trump è il mument sin viadi en l'exteriur. El stat il mument davant ses emprim inscunter suprem dals G7. Ch'el pudess esser involvì cun la Russia engrevgescha gia dapi l'entschatta sia perioda d'uffizi.
Tenor resultats dad investigaziuns haja Moscau empruvà d'influenzar activamain las elecziuns a favur da Trump. En las investigaziuns dal FBI e quellas dal congress vai principalmain per la dumonda sch'i haja dà cunvegnas tranter commembers dal team d'elecziun da Trump e Moscau. Il ministeri da giustia ha l'emna passada mess en in investigader spezial che duai manar las investigaziuns dal FBI.
RR novitads 06:00


text:
A l'inscunter suprem a Singapur è il schef da stadi nordcorean Kim Jong Un sa professà ad in discharmament nuclear cumplet da la peninsla coreana.
Decleraziun cuminaivla suenter l'inscunter suprem
Quest discharmament nuclear saja uss la finamira. Ella saja cuntegnida en la declaraziun cuminaivla, ch'ils dus schefs da stadi Donald Trump e Kim Jong Un han suttascrit a la fin da lur inscunter a Singapur.
Persuenter garanteschia Trump a Kim segirezza, scrivan las agenturas da novitads.
Kim Jong Un di da princip «gea» – il «cura» resta avert
Kim Jong Un saja da princip perencletg da denuclearisar la Corea dal Nord «cumplettamain». La declaraziun suttascritta laschia dentant avert ils termins.
Il document saja plitost vag e determineschia be, ch'il minister da l'exteriur american Mike Pompeo vegnia a discutar «bainprest» cun la Corea dal Nord per metter enturn ils resultads da l'inscunter da maniera «speditiva».
Il president american Donald Trump n’ha betg laschà mitschar l’occasiun da publitgar sin il servetsch da messadis curts twitter in video da l’inscunter:
L'andament da l'inscunter suprem
L'emprim èn ils dus schefs da stadi sesids ensemen durant var ina mes'ura. Suenter han cumenzà discurs en ina runda pli gronda. Là sajan stads da la partida sper Donald Trump e Kim Jong Un ils ministers da l’exteriur dals dus pajais.
Suenter ils discurs, il gentar ed il inscunters han ils dus schefs da stadi sa chattads per ina spassegiada bain-inscenada tras il parc da l'hotel sin l'insla da vacanzas Sentosa a Singapur.
«Il grond problem» da las armas nuclearas
Tenor Trump saja l'inscunter stà «fitg bun». El haja ina «excellenta relaziun» cun il schef da stadi nordcorean Kim Jong Un ed els vegnan a resolver ensemen «il grond problem» da las armas nuclearas. Tge ch'è vegnì fatg giu concretamain n'è betg anc vegnì enconuschent.
Suenter decennis da tensiuns e provocaziuns militaras emprovan ils dus pajais da s'avischinar.
Curt avant l'inscunter aveva il president american Donald Trump ans s'exprimì via il servetsch da messadis curts twitter: «Nus vegnin tuts a vesair bainbaud, sch'i po dar in vair deal u betg» scriva el.
Avant l'inscunter suprem valitavan experts internaziunals gia il fatg, ch'il haja insumma lieu, sco success.
RR novitads 06:00


text:
Semperverds cun accent...!
- Glindesdi, 3.4.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 3.4.2017, 19:00, RTR
La gronda part dals stars da schlagher èn da lingua materna tudestga. I dat dentant er bleras chantaduras e chantadurs d'auters pajais ch'han gì gronds success cun schlaghers tudestgs.
En la stailalva dad oz tadlain nus ina schelta da quests interprets. L'entschatta faschain nus cun Bata Illic da la Serbia e sia «Michaela». Plinavant udin nus la Wencke Myhre da la Norvegia, Karel Gott da la Tschechia, Costa Cordalis da la Grezia cun «Anita» ed anc blers auters hits.


text:
Carlo Ghega
El Carlo Ghega (Venezia, 10 de genar 1802 – Vienna, 14 de marz 1860) a l'è staa on ingegnee austriegh.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassuu a Venezia di gent de origin albanesa, l'ha studiaa a Padova, indova che l'ha juttaa a fà su la Strada d'Alemagna.
Progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ghega a l'era famos per i sò progett di strad e ferrovij, soratutt la ferrovia del Semmering.
In del 1840 el gh'ha de progettà la Südbahn.
Romanz in su de lu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La soa vita l'ha ispiraa cinch romanz.


text:
Las Ouvras electricas d’Engiadina interpreteschan differents puncts tuttafatg auter che la Corporaziun dals cumüns concessiunaris. Nua che la corporaziun discurra d’energia supplementara discurra la OEE d’energia da rest, nua ch’els discurran da marschas, discurra la OEE da raps da transport – piculezzas che han però consequenzas.
Il capo da Valsot e represchentant per las vischnancas pertutgadas, Victor Peer, pretenda perquai ina discussiun a la maisa radunda. Per il president dal cussegl administrativ da la OEE Martin Schmid è ina buna collavuraziun tranter la OEE e las vischnancas da grond’impurtanza. El è persvadì da chattar soluziuns che resguardan ils basegns d’omadus.
La 62avla radunanza generala e vegnida manada tras a Sent senza auters incaps. Uschia han ils preschents approvà il gudogn da 1,8 milliuns francs, dà distgargia als organs responsabels ed era consentì diversas adattaziuns dals statuts da las OEE.
RR novitads 14:00


text:
«Sas anc?»: La Bernina
- Dumengia, 14.8.2016, 17:20
Betg forsa il Bernina, il piz, mabain la Bernina, è il tema da la penultima ediziun dal «Sas anc?» 2016.
La Bernina merita ses num feminin siond ch’ella fa miraculs: La maschina da cuser da Steckborn en il chantun Turgovia. Ella n’è betg mo ina maschina, na ella è la maschina da cuser, aveva Bertilla Giossi, l’autura dal film scrit en l’introducziun da ses film da la Bernina.
En 90% da las scolas grischunas han las scolaras ed ils scolars emprendì da cuser cun ella. En il center stattan dentant quatter dunnas e lur maschinas. La veglia (maschina) ha 60 onns, la giuvna quatter. Omaduas vegnan charezzadas e stimadas.
Il film mussa er in di da service cun trais mecanists e 100 maschinas. In film sur da l’amur per ina maschina.


text:
Il turissem da cruscheras fetschia donn al patrimoni cultural, ha l'organisaziun globala per il patrimoni cultural (Unesco) avertì.
Tenor l'organisaziun mundiala dal patrimoni cultural mundial dettia problems cun la polluziun da l'ambient entras ils bastiments e cun il «surturissem». La branscha da cruscheras stoppia s'engaschar pli fitg per proteger il patrimoni cultural. In emprim pass saja da sviluppar bastiments pli schubers.
Els donnegian ils lieus a quels ch'els pon engraziar lur fatschenta.
Citads istoricas betg fatgas per tants turists
Cunzunt en la citad da Venezia saja la situaziun critica. Ils gronds bastiments chaschunian grondas undas e quellas possian far donns vid ils edifizis. L'Unesco considerescha da metter Venezia sin la glista naira da las citads ch'èn periclitadas.
Ma era autras citads istoricas pateschian sut il grond dumber da turists. Questas citads na sajan betg fatgas per tants turists en ina giada.
RR novitads 14:00


text:
En ina pitschna exposiziun mussa la Biblioteca chantunala a Cuira actualmain stgazis or da l’archiv. Preschentads vegnan carnets OSL cun ina relaziun tar il Grischun: texts dad auturas ed auturs grischuns, carnets rumantschs e lavurs dad illustraturs enconuschents sco Turo Pedretti, Alois Carigiet u Constant Könz.
L’onn 1941 èn cumparids ils emprims OSL rumantschs. « Fats da l’istorgia 1291-1941 », ina scrittira da scleriment patriotica per la giuventetgna rumantscha e « Parevlas engiadinaisas », ina tscherna da paraulas puteras da Gian Bundi. Dapi lu èn suandads numerus carnets sur dals pli differents temas en tut ils idioms ed en Rumantsch Grischun.
In veritabel bestseller tranter ils carnets rumantschs è la collecziun da poesias « Corniglias/Alpendohlen » da la scriventa Angelika Overath da Sent. Dal carnet ch’è vegnì or l’atun passà e che cuntegna illustraziuns da Madlaina Janett, èn vegnids vendids en paucs mais bunamain 600 exemplars.
Or da l'archiv
RR actualitad 11:00


text:
1908
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Baix Penedès (Catalunya) - Sa la célebra la Copa Catalunya, la prima cumpetizziun autumubilístega in circüit urganizada a Catalunya e a Spagna, urganizada pal RACC.
Bòsnia-Erzegòvina: l'Imperi Austru-Ungarées sa al anessiuna ul paees, fin alura Repüblica independenta sota ul pruteturaa di Habsburg.
30 06 - Krasnoyarsk (la Sibéria): hi impata una cumeta (avenimeent da Tunguska).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
20 05: Indiana (Pennsilvània, SÜA): James Stewart, atuur Noort-americà
11 12 - Madrid, Spagna: Carlos Arias Navarro, Síndech da Madrid (1965-1973), Presideent dal Guveern Spagnöö (1973-1976) (m. Madrid, Spagna 1989).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
07 03 - l'Havana (Cuba): Manuel Curros Enríquez, scrituur Galiech.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Chants a la glina, pt. I
- Venderdi, 15.6.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 15.6.2018, 19:00, RTR
Yellow Moon? Blue Moon?
«Blue Moon» - la glina blaua, avevan cumponì ils auturs Richard Rogers e Lorenz Hart gia l'onn 1934, dechantond il fenomen da duas giadas glina plaina entaifer in mais. Ma i dat er ina glina melna (tar ils Neville Brothers), ina «Glüna plaina» (tar ils Nau), ina «ultima luna» (tar Lucio Dalla), ina nauscha glina (tar ils CCR) ed a la fin in um sin la glina (tar ils R.E.M.). Insumma – in program da chanzuns dal tut lunaticas, en questas Perlas dad oz.


text:
A partir da l’entschatta settember pon musicistas e musicists inoltrar lur chanzuns per il «Eurovision Song Contest 2018». Tar il process da selecziun dat quai midadas. Da nov na vegn quai betg tschertgà in interpret, mabain la chanzun. Pir suenter van ils responsabels a la tschertga per las vuschs idealas vitiers.
La selecziun da las chanzuns
Sco emprim èn ils cumponists e producents da musica dumandads. Enfin ils 22 da settember 2017 a las 8.00 uras pon els inoltrar chanzuns per la selecziun Svizra. Silsuenter elegia ina giuria d’experts da musica sis chanzuns che vegnan en dumonda per la represchentaziun da la Svizra. La giuria sa cumpona da musicists, collavuraturs da medias, fans da l'ESC ed ils telespectaturs. Els taidlan tuttas chanzuns inoltradas ed elegian entaifer pliras rundas da discussiun e decisiun sis chanzuns finalas. Las chanzuns n’èn betg accessiblas per il public.
L’elecziun da las vuschs
Pir suenter vegn tschertgada l’ideala vusch tar mintga chanzun. Ils interprets selecziunads preschentan lura en la show decisiva lur chanzun.
L’emissiun decisiva il favrer 2018
En la show da televisiun, ils 4 da fevrer 2018, preschentan ils interprets selecziunads lur chanzuns. A la fin decida ina giuria internaziunala ensemen cun ils teleaspectaturs che pon as participar entras televoting tgi che gudogna.
Il victur dastga represchentar la Svizra il matg en il Portugal a l'«Eurovision Song Contest 2018».
Il project «Eurovision Song Contest» 2018 è ina collavuraziun da RTR, SRF, RTS e RSI.


text:
Teater a Rueras
(Corr.) Danovamein sepresentan tscheu e leu en nossas valladas las uniuns dramaticas sin tribuna. Era ils da Rueras han puspei ughegiau da far quei pass. "Traditur e marter", in giug translataus da sur Giusep Durschei, ei il toc ch’ins astga persequitar per l'emprema ga da sogn Stiafen. Bein enqualin vegnan a ver patertgau, legend quei tetel, vid temps daditg vargai, vid temps ch’ein enconuschents a nus mo entras historia, forsa vid marters ord las retschas dils emprems cristians. E quei segir buca senza raschun. Pertgei fetg savens vegn ei dau la preferanza a tals teaters en tiara romontscha. Mo tgi che ha fatg cheu tals patratgs ei setrumpaus. L’uniun dramatica da Rueras ha uonn elegiu in tema ch’ei els davos onns e tuttavia oz actuals pli che mai. .
Il liug d’acziun ei China. Ils sempels purs e mistergners en lur vitg primitiv han tedlau la nuviala dils missiunaris ed ein daventai cristians. Mo da l’autra vart sguscha lur grond adversari: il communissem. Cun sias metodas satanicas mudregia el ils cristifideivels. Per certs muments par’ei che quella ductrina diabolica hagi success, denton alla fin victorisescha la perschuasiun cristiana.
Segir udin nus tras pressa, radio e televisiun savens da tals fatgs. Mo nus essan aschi endisai vid semegliontas actualitads, ch’ein per nus gleiti negina sensaziun pli e pon buca muentar nies intern. Ellas laien nus pli u meins freids. Cun nus va ei gie bein. Pertgei aunc patertgar vid nos frars davos las tendas fier? Mo ein quei buca era nos frars che piteschan? Tenor nossa opiniun vul il giug segir era rispunder a quella damonda. Quei reussescha als giugadurs ualti bein. Scadin aspectatur vegn a turnar‘a casa cun la perschuasiun che nus en tiara Svizra astgassien atgnamein buca selamentar, sche nus vesein veramein tgei che auters pievels ston pitir.
Serendi perquei a Rueras e mirei il toc e bein enqualin vegn suenter ad esser pli cuntents cun sia sort.
Teater a Rueras
«Traditur e marter» sepresenta uonn per l'emprema gada ella publicitad.Quei giug dramatic ei screts da nies zun capavel e meriteivel poet e scribent sur Giusep Durschei, plevon da Tujetsch. lgl ei il davos toc ch’igl autur ha scret per nossa tribuna romontscha. Igl interess da nies pievel per il bien teater seigi al scribent engraziament e nova stimulaziun.
«Traditur e marter» pren a mauns il medem tema sco la «Crusch zuppada»: la persecuziun dalla religiun cristiana en tiaras communistas, quellaga e ’China. Il fundament da quei giug dramatic ei tresta realitad ella quala nos frars e nossas soras vivan davos la tenda-fier.
Giosch, in sempel pur cristian d’in vitg chines vegn torturaus e tgerlentaus meins ora pervia da sia religiun, tochen ch’el suttascriva finalmein sut pressiun externa la snegaziun da sia cardientscha. El daventa externamein per ses vischins in traditur. Internamein denton ballontscha el. Sia dunna Ottilia, valerusa e profundamein cartenta, tegn sidretg el. E Giosch fa lu bien per siu malpass da fleivlezia e tschenta sias forzas sut prighel da veta en survetsch per sia religiun e ses vischins. El daventa in marter. Forza externa damogna buca forza interna.
Traditur e marter va totalmein la direcziun da nies temps. In temps che fa attents nus, che religiun ei decisiun persunala, buca rutina, buc ina caussa che secapescha da sesez, buca cumpromiss e ballabeina. Preziein nus digl Occident avunda nossa libertad? Teness nossa religiun la dira a torturas e schicanas senza fin? Sesentin nus uni e solidaris cun quels frars e soras che van tras la stgiradetgna da tonta dolur? — In bi e clar radi-sulegl resta en tut quei stgir e grev che nos trars digl Orient portan cun tonta curascha valerusa: Cardientscha vera e sincera ei buca da ragischar ora, pertgei sias ragischs ein en Diu e leu disdescha nauscha forza e violenza.
Alla premurada uniun dramatica da Rueras cun siu nunstunclenteivel regisseur Duri Battesta Venzin seigi engraziau gia ordavon per tut lur stenta el survetsch per cultura e bien spért da nies pievel. Possi ina buna participaziun da sogn Stiafen ed autras gadas esser engraziament e muossavias era per igl avegnir.
M.B.
Teater a Rueras
La nevada e cufla da dumengia vargada han era effectuau ch’ils da Rueras han buca saviu representar il drama «Traditur e marter". Per quella raschun vegn il toc aunc representaus, e quei per la davosa gada, dumengia proxima, ils 14 da schaner allas 20.30 uras.
Traditur e marter ei in drama sur la persecuziun dils cristians aranschaus per romontsch dil plevon dalla Val Tujetsch revendissim sur Giusep Durschei. Il toc sez sco la representaziun sut la valenta regia da sgr. Duri Battesta Venzin-Monn meretan ina sala pleina. Il toc ei da tempra seriusa, tragica cun plirs puncts culminonts e tensiun entochen la fin. In lungatg sempel e clar ei adattaus al cuntegn. Co eis ei pusseivel ch’in traditur ei ni daventa in marter?
Engraziament per la biala prestaziun auda al nunstunclenteivel regissur, als acturs cumprovai ed als acturs novs ch’ein sevivi en stupent en sias rollas. Speciala menziun mereta tuttina ina actura, che sco muamma da quater affons, ha aunc ton idealissem da surprender ina rolla pli gronda. A tuts, era a quels davos las culissas auda nossa cordiala renconuschietscha.
Vinavon bien success all’uniun dramatica da Rueras, che sco mintg’uniun dramatica en nos vitgs, ha el temps da radio e televisiun in bi pensum cultural e social!
Perquei giavischein nus dumengia proxima satisfacziun ad acturs ed aspectaturs.
M


text:
Il minister da l'exteriur Ignazio Cassis è arrivà il glindesdi Pasca a Peking, nua ch'el vegn a passentar ils proxims trais dis. Là è Cassis tenor ses departament s'inscuntrà cun Svizzers da l'exteriur e cun il president da la banca d'investiziun per infrastructura.
Ì a fin è l'emprim di da Cassis a Peking vid ina maisa radunda cun represchentants d'interpresas da la Svizra e da la China e lura er cun ina tschaina cun represchentants da l'universitad e dal sectur cultural.
Inscunter cun ses collega d'uffizi
Il mardi vegn Cassis lura a s'inscuntrar cun ses collega d'uffizi chinais Wang Yi. In tema central da l'inscunter vegn ad esser la collavuraziun dals dus pajais en connex realisaziun da las finamiras da persistenta 2030 ed las schanzas economicas d'in project d'ina nova via da Saida.
Dapi che Cassis è en uffizi è quai ses emprim viadi uffizial ordaifer l'Europa.
RR novitads 16:00


text:
La suprastanza dal club da hockey Engiadina è ensasez cuntenta cun la planisaziun da planisaziun da l’emprima squadra per la stagiun da return en segunda liga. Il minz da la squadra stat. Cun excepziun dad in giugader resta la squadra la stessa sco la stagiun passada.
Unic punct intschert è il post da goli
Plirs golis hajan mussà interess da vegnir en Engiadina Bassa ma la fin finala han alura tuts ditg na, uschia il president dal Cdh Engiadina Marco Ritzmann a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR. Ussa emprovan ins da chattar ina soluziun en collavuraziun cun auters clubs. Uschia spera il club da hockey Engiadina da tuttina anc chattar in goli cun nivel da segunda liga.
RR actualitad: 17:00