text:
Verba volant, scripta manent
Verba volant, scripta manent l' è na manéra 'd dir latèina ch' la vól significhèr a la lettra "El paròli i vólen via, mèinter che i scrìt i armàgnen", ch' a s pól intènder perchè, quànd el paròli i nn' în mìa scrìti, l' agìnt la fa présti a cambièr-i u a śminghèr-i, sèinsa vlér mo anca s' a gh' fa comed, meinter che invéci quand un al scrìv di quèl, el persòuni interesèdi i pólen sèimper turnèr lè a léś'r al scrìt p'r i riferimèint recìproc.
A s sà ch'l ìs dìt cla frèś chè anc' al senatōr romàṅ Caius Titus durànt na só orasiòun.
La paròla scrìta l' è anca la premèsa per tùt chī documèint ch' a se stùdia in dla storia, vist che sèinsa 'd lōr a-j-a'rès'n sèimper duvû tór e indvinèr egl' infurmasiòun 'd al pasê sól dai schèv archiulògic.


c: text/html

text:
Toomas Hendrik Ilves
El Toomas Hendrik Ilves (Stocolma, 26 de dicember del 1953) a l'è on politegh, giornalista e professor eston.
A l'è nassuu in Svezia perchè i sò vegg eren scappaa via de l'Estonia dopo de l'ocupazion sovietega. L'ha vivuu la pupart de la soa vita in Statt Unii (la segonda meta di sò resgiô) e lì l'ha studiaa e insegnaa.
Dopo l'indipendenza de l'Estonia, l'è staa el sò ambassador in di Statt Unii, in Canada e in Messich. Poeu l'è staa minister e parlamentar europee.
In del 2006 l'è staa eleggiuu president de la Repubblega, e l'è staa confermaa anca in del 2011.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Varz
Varz (Varzi in talian) l'è un cumün de 3.460 abitant int la pruincia de Pavia. U se tröva int l'Ultrepò Paves, int una conca in mezz a la vale Stafura, a la drita del turent, ins la statal del Penes. Al gh'ha 3 338 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 58,8 km² e ona densità de 57 ab./km².
Al cumün de Varz al cunfìna coi comün de Bagnèra, Fabrica Cüron (AL), Gremiasch (AL), Minchinigh, Pont Niza, Rumagnes, Santa Margarita, Val Nisa, Valverda, Zavataré.
Varz l'è famusa per el so salàm in tüta la Lumbardia 'ntrega.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Varz l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Delley-Portalban
Delley-Portalban a l'è un cumün svizzer del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.22 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 919 abitant.
El cumün de Delley-Portalban al se tröva a una altitüden de 497 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boudry (NE), Chabrey (VD), Gletterens, Neuchâtel (NE), Saint-Aubin, Vallon, Villars-le-Grand (VD).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Franzés)
- Delley in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (Edimburgo, 13 de zögn del 1831 – Cambridge, 5 de noèmber del 1879) l'è stat en matemàtich e fìzich scosés.
El g'ha elaburàt la prìma teorìa modèrna de l'eletromagnetìsmo, che la tignìa 'nsèma endèna teorìa ünica töte le oservasiù söi fenòmeni eletromagnétich che gh'ìa stat fat dei fìzich prim de lü, e pò a töcc i esperimèncc e töte le equasiù che prìma i éra mìa relasiunàde le öne co le ótre.
Le quàter equasiù de Maxwell le dimóstra che l'eletricità, el magnetìsmo e la lùce i è töte menifestasiù del stès fenòmeno: el camp eletromagnétich. De chèsto momènt en aànti, töte le ótre légi e equasiù clàsiche de chèste matérie se sarà rüdìde a càzi remplificàcc de le quàter equasiù fondamentài. L'òpera de Maxwell l'è stàda definìda la «segónda grant'ünificasiù de la fìzica»,[1] dòpo de chèla ezegüìda de l'Isaac Newton.
Maxwell el g'ha dimustràt che 'l camp elètrich e 'l camp magnétich i se propàga endèl spàsio sóta fùrma de ónde a la velocità costant de la lùce. Endèl 1864 el g'ha scriìt "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field" endóche per la prìma ólta 'l g'ha iputizàt che la natüra ondulatòria de la lùce la födès la càuza dei fenòmeni elètrich e magnétich. La sò matività 'ndèla redasiù de 'n modèl ünificàt per l'eletromagnetìsmo l'è cunsideràt giü dei rizültàcc piö 'mportàncc de la fìzica del sècol XIX.
Però, lü l'è sèmper restàt amò ligàt a la teorìa clàsica – al dé d'encö oramài bandunàda – de la propagasiù de la lùce enndèn mès ciamàt etere luminifero, de sostànsa che se pöl gne descrìer gne tratègner gne mizürà e che la g'harès empinìt töt el spàsio öt.
Le lìnee del pensér del Maxwell i éra:
- ricérca de l'ünità (ünificasiù)
- escluziù de ipòtezi microscòpiche
- ènfazi söi rezültàcc dei esperimèncc.
A mèret del método de investigasiù teòrica, el Maxwell el se bàza suratöt sö l'"analogia" perchè, degóndo lü, l'ìa 'n método bù per rià capéser vergót endèn quach matérie de la scènsa méno cunusìde, a pàrter de légi che goèrna dei fenòmeni che se conós piö bé. Ma apò a chèsto método, sèmper el Maxwell, l'ìa de éser dopràt con prüdènsa e consapeolèsa per mìa mandà a bàle töt el laurà e trasfurmà 'n strümènt ütil endèn föch de pàia.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Nahin, P.J., Spectrum, IEEE, Volume 29, Issue 3, March 1992 Page(s): 45 -


text:
Dopo Ardisun
Ventasel che i bei tusan te ghe sulevet i sutan e magari per dispett propi intant che pasa un pret Ventasel o palandran ma te smetet de fa el rufian dai che proeuvum e sulevà un belo steso in sul pasaa Ghe voeur giust un come ti liber d'es, d'andà e venì sensa debit né duver con questo o quel cento poter Vun che lu i guai del poi mica rischiando come noi a nomm d'un mort te provi a dì come i gobi dritti dritt A nom del Gianni, sai L'Ardisun sto mort trà la, in un cantun scomund a destra e a mansina a chi con l'idea se riemp la tasina Figlio di famiglia bene lu che l'ha prest i ball piena dei balosat de la sua class e insema a numm l'è 'gnu a schierass E insema a numm in piassa domm Gianni el vusava "Yankee go home" che "viva Cuba, viva Fidel" dio la madona gh'han fat la pell. Ventises d'utuber milnovcentsessantaduu in pieno centro li a Milan capitale morale de noen italian Gh'an fat la pel quei assassit del terzo celere, brut caìt int'una jeep in piumbà adoss che l'han ridott a un mucc de oss. Un mucc de oss che al lato pratic imbarassava gli apparati che adess la linea del partit era per gli Usa e gli URSS unit Ventasell che i fiur dei sces t'avean dispers su figliulet salven vun per l'Ardisun caduto sembra sensa resun Sui to al d'argent porta in gir el nostr lament per quel che mass e moeur a vent'ann mentre su in alt se dan la man. Ventasel fa curr la vus che seminare lut e cruss se finiss poi col ragoeuil spine, urtigh, gramigna e loeui Ventasell fai stremì digh che il Gianni l'è ancora qui e per un Gianni che lur massen in des, il Beppe ghe rimpiassen!! E per un Gianni che lur massen in cent, il Piero che rimpiassen!! e per un Gianni che lur massen in milan, il Mario che rimpiassen!!
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Per il presente canto sono disponibili le seguenti traduzioni:
Informazioni
Una ballata (in milanese) su Giovanni Ardizzone, lo studente ucciso il 27 ottobre 1962 durante una manifestazione per la pace.
Indicazioni bibliografiche
Fiorenzo Gualandris
Condividi
Strumenti
La storia cantata
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Ghenizah
La Genizah (scricc ach geniza o gheniza, in Ebràich גניזה, che l’ völ dì ol depózet, al pluràl genizot or genizoth or genizahs) l’è öna stansa sènsa pórte e sènsa finèstre fàcia sö de sólet ‘n banda a öna sinagòga e dèt in de la Ghenizah i Ebrei i ghe mèt dét töcc i docümèncc che i öcor piö, ma che i pöl mia ès mandàcc al màcero dezà che i gh’à scrit sö ‘l nòm Dio öpör öna di manére de ciàmàl. Pèr mèt i docümèncc dét in de la stànsa gh’è öna fesüra apòsta.
La Ghenizah piö famùza l’è chèla del Cairo che l’è stacia troàda in del 1952.


text:
Folk rock
El Folk Rock a l'è un gener de müsega che'l mes'ciaa el rock cun la müsega folk. El nom a l'è riferii a un gener che l'è nassüü in America e in Canada a la metà di agn '60, cunt artista cume el Bob Dylan eletrich e i Byrds. Carateristich a l'era el sun net de la ghitara eletriga (senza efet o distursiun) del ghitarista di Byrds, Roger McGuinn.
De tüta manera, el folk rock a l'è minga dumà una müsega americana, ma a hinn nassüü anca alter stil de folk rock ispiraa de la cultüra pupulara de alter paes. La püssé part di müsicista lumbard fann müsega folk o folk-rock.


text:
Brassica napus
La Brassica napus l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Brassicaceae e la sò cultivar de öle l'è cognusìda col nom de raisù a Bèrghem, de raviscion, ravuscion o ravetton 'ndi variàncc ocidentài (in italià ravizzone). Töte i brassicaceae i'è sùra de töt piànte cultiàde, però de spès s'tróa ach di ezemplàr selvàdech cresìcc despersocönt, fò sùra la Brassica napus l'è ach öna spéce artificiàla, dezà che l'è nasìda dal incruzià la Brassica rapa (20 cromozòmi) e la Brassica oleracea (18 cromozòmi) e de fati la gh'à 38 cromozòmi[1].
Cultivar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è dò varietà de Brassica napus, la Brassica napus var Napus ciamàda ach Brassica napus var Oleifera e la Brassica napus var Napobrassica. La prìma la gh'à öna raìs fìna fìna e l'è cultiàda per dàghela de maià a le bès•cie, ma ach, come 'l dis ol nòm, per caàn fò da la somésa 'n òio vegetàl alimentàr e per fà sö 'n tìpo de carbürànt, menimà la segónda la gh'à öna raìs bèla gròsa che l'è bùna de mangià.
Döbe sö i nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De spès s'confónt ol raissù col verzàch e de spès s'pènsa che i sìes la stèsa piànta, menimà i è dò spéce diferènte, acasìbè i sìes töte e dò cultivar de öle. Ach in italià s'confónt de spès ol raisù-ravizzone col verzàch-colza ach se 'l Dalla Fior 'l à ciarìt bé che 'l se ciàma ravizzone la cultivar de öle de la Brassica napus e colza la cultivar de öle de la Brassica campestris o Brassica rapa [2], nòm che bé o mal i è confermàcc dal Sandro Pignatti[3]. In töte i manére l'è mia malfà tróa di óter autùr, sùra de töt sö internet, che i se confónt e i dóvra chès-ce nòm mia a la stèsa manéra del Dalla Fior.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta erbacea che che la càmpa ün an, l'è sènsa péi o quàze, col gamp che pöl rià a 'n méter e mès de altèsa del teré, ramificàt sura de töt endèl tòch piö àlt.
Le fòie le pöl véser grànde 'nfìna a 40 ghèi, de culùr che tìra al gris-vért, mìa pilùse o de spès cigliàde sö le nervadüre o söi òrli. Le fòie piö 'n bàs le g'ha 'l gambì, de fùrma liràda, con 2÷5 pér de segmèncc laterài entréch e giü terminàl en bèl pó piö grant, capetàt ma 'n manéra mìa regolàra; chèle sö ensìma i è sènsa gambì, cioè sèsii o subamplesicàule, e i è oblónghe-lanceolàde e 'ntréghe.
La fà sö 'na sórt de spìga de 20÷60 fiùr, che i se dèrf a partì dal bas, ma i fiùr zamò deèrcc i rèsta piö 'n bas de i böcc che i gh'à amò de dervìs e chèsto l'è ü caràter botànech che 'l permèt de mia sconfónt la Brassica napus e la Brassica oleracea co la Brassica rapa che menimà la gh'à i fiùr deèrcc che i rèsta piö 'n vólt de i böcc [4]. Ògna fiùr 'l gh'à quàter sépai e quàter pétai metìcc a crùs compàgn de töte i crucifere, che l'è 'l nòm vècc di Brassicaceae. Quan che i è 'n fiùr i ciós cultiàcc a raisù, ma ach a verzàch i par en tapé zalt.
Ol sò fröt l'è strècc e lónch, l'è almànch 3 ólte piö lónch che larch, e l'è ciamàt siliqua, quan che l'è marüt 'l se dèrf despersocönt con dò linguète e isé la trèca fò la somésa.
Le ótre spéce de Brassica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Brassica oleracea, ol càol.
- Brassica rapa o Brassica campestris, cioè la ràa e 'l verzàch.


text:
17 08
Ol dé 17 de óst l'è 'l 229 ( 230 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 137 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de óst al è ul dí da pòost 229 ( 230 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 137 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1353 - mar Mediterane, daàt de l'Algher (Sardegna): la flota de Bernat de Cabrera la trà zò i Zenes in la bataja naval de Quart.
1358 - València: öna gran piena del Túria la assota l'Horta e la ghe causa plö de 400 vítime.
1705 - Dénia (la Marina Alta): ol maressal de camp Joan Baptista Basset i Ramos al desbarca a la éla, ocüpada per i filipis·c e, col söport de la popülassiú, al ghe proclama Carl III come rei lesítim (guèra de Sücessiú).
1930 - Sant Sebastià: i representac repüblicà de töt ol stat Spagnöl, i acorda, al Pat de Sant Sebastià, la istaurassiú de la Repüblega e de liquidá la monarchia borbònega.
1945 - Indonésia: ol paes al adagna la independensa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Trasadingen
Trasadingen a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 594 abitant e una süperfiss de 4.14 km², e al se tröva a una altitüden de 403 meter sura al livel del mar.
El cumün de Trasadingen a l'è tacaa ai cumün de Eggingen (DE-BW), Hallau, Klettgau (DE-BW), Wilchingen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ufizi Statistegh del Cantun Sciafüsa (Todesch) visitaa ai 2 de December del 2009


text:
Pescaa
Pescaa (nom ufizial in italian Pescate) l'è on comun de la Provincia de Lecch che 'l cunta 2 125 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 2,1 km² e ona densità de 1 012 ab./km². El se troeuva ai pee del Mont Barr e in su i spond del lagh de Garlaa, comun al qual l'è staa taccaa duranta el period fascista, fina al 1953.
L'è tacaa ai comun de Galbiaa, Garlaa, Lecch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pescaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Falera
Falera a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 589 abitant e una süperfiss de 22.35 km², e al se tröva a una altitüden de 1220 meter sura al livel del mar.
El cumün de Falera a l'è tacaa ai cumün de Laax, Ladir, Ruschein, Sagogn, Schluein, Schnaus.
El paes l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Falariae.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
-
-
-
-
-
Petroglyph from the megalith site
-
Menhir or standing stone (Megalith) with the Church of San Remigius
-
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)


text:
Üniun Eurupea
L'Üniun Eurupea (UE) a l'è un üniun suranaziunala de 28 stat de l'Europa. A l'è nassüda in del 1992 de la Cumünità Ecunomiga Eurupea cunt el Trataa de Maastricht. In del temp el nümer di stat a l'è vegnüü püssee grand e istess anca i sò cumpetenz.
L'UE a l'è vüna di entità ecunomigh e pulitigh püssee gross del mund, cunt i sò 494 miliun de personn e un GDP cumbinaa de €11.6 triliun (US$14.5) in del 2006.[1]
L'Üniun a l'è un marcaa ünegh cunt una pulitiga de cumerci cumüna.[2]. La püssee part di stat member al dupra una muneda ünega, l'euro.
La pulitiga furestera cumüna a l'è inscambi limitada.
L'Üniun Eurupea a l'è fada de 28 stat de l'Europa:
- Austria
- Belgi
- Bülgaria
- Ciper
- Cruazia
- Danimarca
- Estonia
- Finlandia
- Francia
- Germania
- Grecia
- Irlanda
- Italia
- Letonia
- Lituania
- Lüssemburgh
- Malta
- Üngheria
- Paes Bass
- Pulonia
- Purtugal
- Regn Ünii
- Repübliga Ceca
- Rumania
- Sluachia
- Sluenia
- Spagna
- Svezia
Urganizaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La presidenza de l'Üniun Eurupea la birla per ses mis intra i guern di stat member.
El president del parlament eurupee a l'è el Hans-Gert Pijttering.
Lenguv[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Üniun Eurupea la gh'ha vintitrì lenguv ufiziaj; i lenguv che dupren i funziunari de la cumissiun e del cunsej a hinn trì: l'ingles, el frances e 'ltudesch.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ EU nominal GDP 2006, International Monetary Fund, cuntrulaa el 17 d'April del 2007
- ↑ Activities of the European Union: Internal Market,EUROPA


text:
Rheinfelden (AG)
Rheinfelden (Aleman: Rhyfälde, [ˈɾiːˌfældə)]) a l'è un cumün svizzer, caplöch del distret de Rheinfelden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 11 960 abitant e una süperfiss de 16.12 km², e al se tröva a una altitüden de 280 meter sura al livel del mar. El se tróa 15 chilòmetri a est de Basilea.
El cumün de Rheinfelden a l'è tacaa ai cumün de Kaiseraugst, Magden, Möhlin, Olsberg, Rheinfelden (DE-BW), Schwörstadt (DE-BW).
La cità la se tróa sö la spónda svìsera del fiöm Réno en mira a la cità todèsca omònima, endèl Baden-Württemberg. Le dò cità i éra ünìde prìma che Napuliù Bonapart 'l stabilìes el cunfì 'ntra Germània e Svìsera söl fiöm Réno endèl 1802. Amò 'ncö le dò bànde i è ligàde del pont de vìsta sociàl e eeconòmich.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch) Sit ufizial
- (Inglés)La birerìa Feldschlösschen


text:
Tequila o kerosene,urmai, fa' mea differenza e vardi sta chitàra in soel muur de la mia stanza,
l'ho purtàda in tutt el muund, l'ho gratàda 'me na crusta, soe la pèll gh'emm tucc i straad cume' i culpi de 'na frusta
Una dona in valtelèna che parlava cun't i Saant, la m'ha dii che tucc i lègn se regòrden i so piaant,
che gh'è un lègn per fa' una cruus e un lègn per fa' una porta, per el lègn de 'na chitàra la sua pianta l'è mai morta.
La m'ha dii che 'sta chitàra l'ha viagiaa sura una barca e che forsi l'ha sunada anca un certo Garcìa Lorca,
l'è finìda soe in Irlanda da un ciuchee del Connemara, l'hann sunada anca in Camargue per el de' de Santa Sarah..
Quaand che l'ho incuntrada me, l'era in mann ad un jazzista, un gitano cui barbiis e un prublèma alla sinistra,
ma una nòcc ghe l'hann rubàda, forsi l'era troppa bèla l'ho ritruvada in Algeria cun deent un boecc de rivultèla..
L'ho curàda, l'ho guariida e la sunava pussee alègra, duve prema gh'era un boecc g'ho faa intarsià una roesa negra,
l'ho sunada in soe la naav quaand che i geent cambiaven tèra, l'ho dupràda 'me 'na spada per tajàcch el coo alla guèra,
un fioe del Minnesota l'era dree a scapà de ca', un dè el m'ha dumandaa se la pudèvi prestà,
l'ha faa una canzòn sura un trènu piee de geent cun deent una risposta che la bùfa ammò in del veent
ogni corda la disèva quell che 'l teemp purtava via, ogni mànegh de chitàra in fondo el paar 'na ferrovia,
la distanza la moev quel che 'l coer el spècia e semm bon de cambià nota senza mai cambià la facia.
Ho cantta canzòn de lena sura i sàss de la Sardègna, ho cantta canzòn fantasma dennaanz ai cruus de la Bretàgna,
ho sunaa per chi beveva senza mai desmentegà, ho sunaa per chi ne nava e per chi turnava a ca'
e hai suonato Rosanera, per far solletico a 'sto mondo, fuori dai cessi e dalle chiese, per il secrista e il vagabondo,
abbiam deciso di suonare senza pesare le persone solo chi spara a una chitarra non ha diritto a una canzone
solo chi spara a una chitarra non ha diritto a una canzone .


text:
9 settimane e ½
9 settimane e ½ (Nóṿ stmani e mèś) 'l è 'n film eròtic americaṅ dal 1986 'd Adrian Lyne girâ tut a New York e dvintâ famóś p'r al sò erutìśum patinâ. 'L atōr pòran Ron Jeremy 'l à dâ di cunsìli p'r al séni più spurcacióni.
Al film 'l à muciâ sù sōl 7 migliòṅ ad dòlar in di Stat Unî a frònt dna spéśa ad 17 migliòṅ ma al s è arfàt dimóndi bèṅ in dal rèst dal mónd rivànd a ciapàr-an sènt migliòṅ.
La culòna sunóna, scrita par Jack Nitzsche, la gh'à dènt'r anc di braṅ ad Stewart Copeland, John Taylor di Duran Duran, Devo, Bryan Ferry, Devo, Eurythmics, Jean Michel Jarre e Joe Cocker che chè al canta You Can Leave Your Hat On, druàda in dal méntar che la Kim Basinger la s cava śò.
Sunt
John Gray (Mickey Rourke), un pès grôs ch'al lavóra a Wall Street, e Elizabeth McGraw (Kim Basinger), na dóna divursiàda ch'la fà la galerìsta a New York, i s cgnósan un dè in un negòsi ad Chinatown ch'al vénd di pui aròst e i tàcan a frequentàr-as, miténd in pē un rapòrt eròtic dimóndi difìcil in dua John al la pòrta in du al vōl lò faghénd-ag far quél ch'a gh vèṅ in mènt.
L’Elizabeth la taca a 'ndàr fóra ad tèsta sèg, cun anc al risć ad dvintàr un putòć in dal sò maṅ. Quànd la cgnós al pitōr Farnsworth (Dwight Weist), 'n óm dal tut difarènt da c'l àtar, la taca a 'rvultàr-as in di sò cunfrònt, anc parchè in cal méntar la vèṅ a savér che lò al pésca da spés da far dal sès a pagamènt.
Dòp avér pasâ incóra na nòt bujénta sèg, lē la dà 'n taj a la relasiòṅ, duràda in tut nóṿ stmani e mèś, e la tórna cun al làgarmi a i òć a 'l sò lavōr in galerìa méntar John, ch'al n è briśa bòṅ ad dir-ag quél ch'al sènt par lē, 'l armàṅ in dal sò apartamènt sénsa psér far gnint par ciamàr-la indrē.


text:
Pelopunés
Ol Pelopunés (Πeλoπόvvnσoς in lèngua gréca) ciamàt ach Moréa a partì dal medioéf, l’è öna penìzula de la Grécia che la se tróa tra ‘l mar Ionio e ‘l mar Egéo e che l’éra tacàda al continènt ‘nfina al 1893 quando i à scaàt fò ‘l canàl de Corìnt, isé l’è dientàda, de fato, ön ìzola.
L’è ciamàda Pelopunés ach öna di 13 periferée de la Grécia; gh’è però öna bèla diferènsa tra la regiù geograféga Pelopunés e la periferéa Pelopunés, dezà che chèsta l’è dóma ‘l tòch a mesdé (süd) de la prima.
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pelopunés in lèngua gréca l’ völ dì ìzola de Pélope; Pélope, che l'éra ‘l s-cèt del Tantalo rè de la Lidia, l’éra ün eròe mitologìch gréch e l’avrès conquistàt per prim töt ol Pelopunés.
Moréa menimà l’è ‘l nòm che i gh’à dacc i Venesià e i cruziàcc al Pelopunés in del medioéf, dezà che chèsta penìzùla la ghe sömèa a öna fòia de Morus o Murù e dezà che la Moréa l’éra pièna de Murù.
La periferéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Pelopunés l’è öna di trédes periferée de la Grécia e la capitàl l’è Tripoli.
L’è facia sö da sich prefetüre, chèla de l’Arcadia, de l’Argolide, de la Corinsia, de la Laconia e de la Mesenia.
Chèsta periferéa la gh’à öna süperfìcie de 15.490 km² e öna popolasiù de 650.310 persùne al censimét del 2005.
La Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stòria del Pelopunés l’è ligàda al nòm de Sparta, la sità grèca de l’antichità che dòpo ì conquistàt ol Pelopunés la s'é scontràda con Atene in d’öna guèra che l’è tacàda in del 431 a.C. e che ‘è finìda 31 agn dòpo, in del 404 a.C. e che l’è cognusìda cóme la Guèra del Pelopunés.
Chèsta guèra, che l’è stàcia enzìda da Sparta, l’è stàcia combatüda da i dò polis (sità) piö ‘mportànte de la Grécia antiga, dezà che töte e dò i völia riàga a comandà sö töta la Grécia de alùra.
Piö tarde ol Pelopunés l’è finìt sóta i Macéduni e po’ sóta i Romà fina a ché ‘n del 396 l’è stacc traersàt da i Vizigòcc del Alarìch ch i l’l’à devàstàt. L'è po’ pasàt sóta ‘l contròl di Romà d’Oriènt ‘nfìna al 1204.
Co la quarta cruzàda l’è pasàt in di mà di cruziàcc dal 1204 ‘nfina al 1430 per turnà a i Romà d’Oriènt per öna quach agn prima de finì sóta i Türchi Otomà e restàga fina a l’indipendènsa de la Grécia fò che per öna trentìna d’agn tra ‘l 1685 e ‘l 1715 quando Venésia la gh’è riarda a portàghel vià a i Otomà co la Guèra de Moréa e la gh’è riàda a goernà ol Pelopunés ciamàt alùra Règn de Moréa.


text:
Villars-sous-Champvent
Villars-sous-Champvent a l'è staa, infina a la fin del 2011, un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 0.92 km² e in del Dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 59 abitant.
Dal prim de ginee del 2012 el cumün de Villars-sous-Champvent l'è minga pü un cumün desperlü ma l'è devegnü — insema anca al cumün de Essert-sous-Champvent — part del cumün de Champvent[1].
L'abitaa de Villars-sous-Champvent al se tröva a una altitüden de 464 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü l'eva tacaa ai cumün de Chamblon, Champvent, Essert-sous-Champvent, Montagny-près-Yverdon e Suscévaz.


text:
Ospitale di Cadore
Ospitale di Cadore (en vèneto: Ospedal de Cador) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 365 abitàncc, 'na superfìce de 40 km² e 'na densità de 9 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castellavazzo, Cibiana di Cadore, Erto e Casso (PN), Forno di Zoldo, Perarolo di Cadore, Valle di Cadore.
L'ospése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Ospitale, endèla part àlta del paés, gh'è giü dei palàs piö antìchi e prestigiùs dislocàcc söl Canàl del Piave, sede, 'na ólta, destinàda a dàga ospitalità ai viandàncc che pasàa per la àl. Encö l'edifìcio el consèrva amò la decorasiù de 'na bìfora en stìle gòtich, docümentàda zamò 'ndèl sècol XlV.


text:
Andy Warhol
Andy Warhol (6 òst, 1928 - 22 fevrér, 1987) a l'è stàcc ü pitùr 'mericà e fundadùr de la pop-art.
Ol sò nòm de batès l'éra Andrew Warhola, nasìt a Pittsburgh, Pennsylvania, USA, da d'i 'migracc sluacc. L'à stödiàt art de la reclàm al CIT (Carnegie Institute of Technology, che adès al se ciama Carnegie Mellon University) de Pittsburgh. Dopo che l'éra ciapat la laurea 'n dèl 1949, al s'è trasférit a New York. Lé l'à cuminsàt a laurà 'n de la reclàm de Vogue e Glamour.
In de la sò éta a l'à facc tante opere, perchè al dorvàa la sèrigrafia e al faa piö còpie de la stèsa. I sò òpere piö cunuside a i è di riprudussiù di someanse de: Marilyn Monroe, Mao Zedong, Che Guevara e tace óter.
Ol 23 löi dèl 1985 a l'à facc la reclàm a l'urdènadur de la Commodore: l'Amiga 1000. Mör a New York nel 1987 'ntàt che l'éra drè a sübì öna operassiù al pancreas.


text:
Sex is Comedy
Sex Is Comedy 'l è na cumèdia francéśa e purtughéśa dal 2002 dirèta par la Catherine Breillat.
Al film al fà riferimènt a n'atra pelìcula dla regìsta francéśa, A mia sorella! (A mè surèla!) dal 2001, in dua la gh'iva da giràr na séna dn'inculàda fata da Libero De Rienzo a la Roxane Mesquida che chè la fà la stésa part.
Sunt
La Jeanne (Anne Parillaud) l'è na regìsta ch'l'è drē a giràr un film eròtic ciamâ Scènes intimes in dua i dū atōr, al masć (Grégoire Colin) e la fémna (Roxane Mesquida), i gh'aṅ da far n'inculàda.
Ma a gh'è di prubléma parchè chi lōr i n vaṅ minga 'd acòrd. La fémna pò la n vōl minga giràr dal séni cavàda śò dal tut e lò al n vōl briśa far-as védar cun al cas dûr. La regìsta, jutàda da Léo (Ashley Wanniger), alóra la gh fà métar un pigugnìṅ ad plàstica.
La Jeanne l'inséggna a la śóvn'atōra cuma la gh'à da far e finalmènt la pōl tiràr śò la séna ch'la vliva, cun lē ch'la piànś méntar lò al gh al mét déntar. A n s capìs minga se dabòṅ o par finta ma a la fiṅ la regìsta la gh fà i cumplimènt dgénd ch'l'è stada dimóndi brava.


text:
Sedell
El sedell (o sedella, seggia, seccia[1]) l'è on contenidor de forma cilindrega o conega. El gh'ha on'avertura in alt e on fond piatt. De solet l'è taccaa a on manegh a semiserc.
I sedei hinn doperaa di temp pussee antigh, soratutt per regoeuj l'aqua di fiumm o di pozz, e per trasportàlla in baril o alter contenidor pussee gross. Poeuden vess doperaa anca per trasportà sabbia, vernis o robb de mangià (per esempi, el latt mongiuu).
I sedei poeuden vess de legn (ciamaa anca seggiott o seggin), de aramm, de ramera, de coramm o anca de plastega. L'è compagn del cadin.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla sedell la vegn del latin sitellum, e l'è doperada anca in frances ("seau"[2]).
El termen seggia inveci l'è derivaa del latin volgar *sĭcla, evoluzion del classegh sitŭla[3]. El termen l'è doperaa anca in italian ("secchio" e, antigament, anca "secchia"). "Sitellum" l'è on diminutiv de "situla".
La variant seccia l'è doperada in del Bressan.


text:
Emmental (circol aministrativ)
El Circol aministratif del Emmental (en todèsch: Verwaltungskreis Emmental; en fransés: Arrondissement administratif de l'Emmental) l'è giü dei dés cìrcoi aministratìf, custitüìcc el prim de zenér del 2010, del Canton Berna, en Svìsera. La popolasiù del cìrcol l'è de 93 677 (dato del Dicember 2010) e 'n magiurànsa de lèngua todèsca.
Ensèma al cìrcol aministratìf de Oberaargau el fùrma la regiù aministratìva del Emmental-Oberaargau e l'è furmàt dei 42 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Foresta Negra
La Forèsta Negra, (en todèsch: Schwarzwald; en latì Marciana Silva) l'è 'na zòna muntuùza de urìgin paleozòica sitüàda 'ndèla part sud-ocidentàl de la Germània, endèl stat federàl del Baden-Württemberg. L'è 'l piö grànt masìcio de la fàsa de mucc del Mittelgebirge.
Cuntegnüü
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Foresta Nera la và del Dreiländereck, che l'è la zòna 'ndóche se tóca le lìnee de cunfì de Svìsera, Frància e Germània en diresiù nord per presapóch 160 km, e la ghe cor dré a la fòsa Renana. Endèla part piö meridiunàla la rìa a ìga 'na larghèsa de 60 km, 'nvéce a nord l'è làrga apéna 30 km
El fiöm Kinzig el fà de cunfì 'ntra la Forèsta Négra setentriunàla (Nordschwarzwald) e la Forèsta Négra Central]] (Mittlerer Schwarzwald). El fiöm Dreisam envéce 'l sègna 'l cunfì co la Forèsta Négra meridiunàla (Südschwarzwald), 'ndóche gh'è le sìme piö àlte e l'è a le ólte ciamàda apò Forèsta Néra Alta (Hochschwarzwald)
Mucc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El mut piö alt de la Forèsta Négra l'è 'l Feldberg (1.493 m s.l.m.), übicàt endèla part meridiunàla. Endèla stèsa zòna gh'è apò 'l Seebuck (sìma segondària del Feldberg che rìa ai 1.448 m), el Herzogenhorn (1.415 m) e 'l Belchen (1.414 m). Endèla part setentriunàla la sìma piö àlta l'è 'l Hornisgrinde (1.164 m).
Fiöm e lach[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiöm piö 'mportàncc che nàs endèla Forèsta Négra i è l'Enz (105 km), el Neckar (367 km), el Wutach (118 km), el Kinzig (95 km), el Murg (96 km), el Nagold (92 km), el Wiese (55 km). De la Forèsta Négra nàs apò a 'l Brigach (43 km) e 'l Breg (49 km) che piö a oriènt (a Donaueschingen) i se önés e i fùrma 'l Danùbio.
I lach piö 'mportàncc i è 'l Schluchsee, el Titisee, el Feldsee, e 'l Mummelsee.
Pòscc türìstich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le cità de Fribùrgo 'n Brisgòvia e Baden-Baden i è le méte piö 'mportàncc del pónt de vìsta artìstich, ma apò a le citadìne de Gengenbach e Sasbachwalden, de Staufen e Schönwald im Schwarzwald.
Del pónt de vìsta paezagìstich envéce se segnàla i mucc Feldberg, Belchen, Kandel e 'l Schauinsland.
Praticament töta la zòna de la Forèsta Négra la fà part de du parch natürài. Chèl de la Foresta Nera centro-setentriunàla e chèl de la Forèsta Négra meridiunala. Con 3.750 km² e 3.700 km² i è 'l prim e 'l segónt per grandèsa de töta la Germània.
Óter progècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (fr) Sit uficiàl de l'ente per el turismo
- (de) stória e imàgini
- (IT) Fribùrgo e la Forèsta Négra
- (IT) St. Georgen Live Forèsta Négra
- (IT) Friburgo, cittadina da sogno
- (IT) http://biaraven.wordpress.com/2008/05/30/triberg-le-cascate-piu-alte-della-germania/
- (IT) http://biaraven.wordpress.com/2008/05/30/friburgoil-teutonico-borgo-cosmopolita/


text:
Rieti (Reate 'n latì; Riete 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità italiàna, de la regiù del Làsio, capolöch de la Pruvincia omònima.
El cümü de Rieti 'l g'ha 47 912 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 206 km² e 'na densità de 233 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belmonte in Sabina, Cantalice, Casperia, Castel Sant'Angelo, Cittaducale, Colli sul Velino, Concerviano, Contigliano, Greccio, Longone Sabino, Micigliano, Monte San Giovanni in Sabina, Montenero Sabino, Poggio Bustone, Rivodutri, Roccantica, Stroncone (TR), Terni (TR), Torricella in Sabina.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Oberhallau
Oberhallau a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 416 abitant e una süperfiss de 6.04 km², e al se tröva a una altitüden de 430 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberhallau a l'è tacaa ai cumün de Gächlingen, Hallau, Neunkirch, Schleitheim, Stühlingen (DE-BW).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tant Hallau 'me Oberhallau i hinn staa menziunaa la prima volta in de l'ann 1095 col nom de Hallaugia superiori et inferiori.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Oberhallau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Toggenburg (distret)
El Distret de Toggenburg l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera,
El distret de Toggenburg l'è sitüàt endèla la regiù centro-setentriunàla e ucidentàla del cantù. El cunfìna a nordèst col distrèt de Wil, a èst col Cantù Apenzèl de Dét, a sudèst col distrèt de Werdenberg, al sud col distrèt de Sarganserland, a sudòvest col distrèt de See-Gaster, a òvest coi distrècc de Hinwil e Pfäffikon (ZH), e al nordòvest col distrèt de Münchwilen (TG).
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La popolasiù totàl del distrèt l'è de 45070 abitàncc (stìme del Dicember 2011), repartìda 'n 16 cümü.
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Toggenburg (distret) al Wikimedia Commons


text:
Peschiera (VR)
Peschiera (Peschiera del Garda in Italian; Pischera in Verones) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Verùna. El g'ha 10 078 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) condena süperfìce de 17,6 km² e 'na densità de popolasiù de 573 ab./km²
L'è el paes pussee occidental del Vènet. El cunfìna coi cümü de Castelnuovo del Garda, Dezensà (BS), Ponti sul Mincio (MN), Posolènch (BS), Sirmiù (BS) e Valeggio sul Mincio
L'è gemelaa cont el comun de Ulà Tirso (Sardegna).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l’època di Aüstriaci (1815 - 1859) l'èra öna di quàter fortèse del quadrilàter 'nsèma a Màntoa, Erùna e Legnàch.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1502
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Defesa Catalana da Salses, atacada paj Francees
- 14 02 - Regnamm da Casteja e curòna d'Aragun: i Reis Catòlics ga i prumülga una legg par la quaal tücc i musulman s'a da batezá e i g'ha d'adutá la fée cristiana, sota pena d'Espülsiun.
- 01 01 - ul Brasil: Amérigo Vespucci al descuvriss la bàdia che dapress sa la numenarandaRio da Janeiro.
- 18 02 - Puerto Limunn (Costa Rica): Cristòful Culòomb, íntal sò quaart viaag a América, al riva indúe incöö a gh'è chesta çitaa.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 07 07 -Bulògna: Ugo Buoncompagni, che l' dienterà Papa col nòm de Gregori XIII, mórt in del 1585.


text:
Reykjavik
La citaa de Reykjavik l'è la capitaal e la citaa püssee pupulada de l'Islànda; la sa tröva in sü la Baja de Faxaflòi, in del südovest de l'isula. In de l'ann 2005, la gh'era 114.800 abitaant, anca se cunt la sò area metrupulitana la riva a quasi 190.000.
Ul sò nòmm al vöör dì Baja de la fümera, vist la presenza de surgeent còolt in de l'area inturnu.
La citaa l'è stada prubabilmeent fundada da Ingólfur Arnarson inturnu a l'ann 845 e praticameent fin al sécul XVIII l'era staa un paesinn de pescaduur e cuntaditt. Inturnu al 1750 al cumencja un cicinin de svilüpp indüstriaal (indüstria furestaal, pesca, minieer de zuulf, custrüzziun de naaf).
In del 1845 l'è staa spustaa ul parlameent islandees, l' Althingi, cha fin da l'ann 930 al surgeva a Thingvellir.
In dii ann '20 e '30 la citaa la s'è svilüpada cumé center de pesca; in de la segunda guèra mundiaal l'è stada ucüpada in d'una quaj ura da i aleaa, ca g'ann pöö fundaa dü aerupoort. Ul gròss de la sò pupulazziun de adess a l'è rivaa in dii ann dopu la guèra, quand la citaa l'è diventada meta de un muntun de gjuvin imigraant da i campagn de tüta l'Islànda, svujaa da l'emigrazziun pruvucada da la mecanizazziun (e cunsegueent disücupazziun) de l'agricultüra.
In dii ultim trent ann l'è cressüda l'impurtanza internazziunaal de la citaa.


text:
Cundiziuns
La biblioteca chantunala è publica ed accessibla a tut las persunas che sa tegnan vi da l’urden da diever. Ulteriuras disposiziuns sa chattan en il reglament da chasa.
La carta da biblioteca dat il dretg d'emprestar medias. Persunas che utiliseschan la biblioteca per l’emprima giada pon er s’annunziar online en il catalog da las bibliotecas dal Grischun.
Emprest e termins
Ils termins d'emprest èn: per medias stampadas 4 emnas, per nonbooks 2 emnas.
Sch'i na dat nagina reservaziun, vegn il termin d'emprest prolungà automaticamain duas giadas per mintgamai 4 emnas resp. 2 emnas. Sch'i na dat anc adina betg ina reservaziun, po il termin d'emprest dal conto d'utilisaziun vegnir prolungà tras l'utilisadra sezza u tras l'utilisader sez anc trais ulteriuras giadas. Las prolungaziuns dal termin fixeschan mintgamai in nov termin d'emprest garantì. Suenter maximalmain tschintg prolungaziuns dal termin d'emprest sto il medium emprestà vegnir preschentà a la biblioteca chantunala dal Grischun.
Excepziuns:
Documents ch'èn pli vegls che 100 onns, medias che na pon betg vegnir remplazzadas sco er ovras da consultaziun en il sectur a liber access ston vegnir consultads en la biblioteca.
Conto d'utilisaziun
En il conto d'utilisaziun persunal en il catalog d'uniun pudais Vus far sez las suandantas transacziuns:
prolungar las medias, midar l'adressa, midar il pled-clav.
Medias da la biblioteca chantunala ch'èn registradas en il catalog dad EED pon vegnir reservadas u empustadas directamain en il catalog d'uniun.
Currier da velo
Medias da la biblioteca chantunala ch'èn vegnidas empustadas en il catalog d'uniun, pudais Vus laschar furnir gratuitamain a la biblioteca dal center da furmaziun per la sanadad ed ils fatgs socials, da la scola auta da tecnica ed economia, da la scola auta da pedagogia u da la scola auta teologica. Là pudais Vus medemamain restituir Vossas medias da la biblioteca chantunala.
Consultaziun da stampas veglias e da raritads
Da stampas veglias e d'ovras d'ina valur speziala dastgan ins prender invista exclusivamain en la sala da lectura da l'archiv dal stadi e pia sut la surveglianza dal persunal responsabel. Las stampas veglias cumpiglian tut las ovras ch'èn vegnidas edidas avant l'onn 1800.
Las ovras ston vegnir empustadas en la biblioteca chantunala. L'utilisaziun percunter sa drizza tenor las uras d'avertura da l'archiv dal stadi:


text:
Beatenberg
Beatenberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1145 abitant.
El cumün de Beatenberg al se tröva a una altitüden de 1129 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Sigriswil, Unterseen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Beatenberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1275 col nom de super rupes. In del 1281 l'eva menziunaa come ob den fluen e in del 1357 col nom de Sant Beaten berge.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Offizielle Website der Municipality of Beatenberg
- Beatenberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Private Homepage with pictures and information


text:
Čeljabinsk
Čeljabinsk (ЧeлябиHck in russ, parnonziaa [ʨiˈlʲabinsk]; Чeлябi/Čeljabi in kazak; Чиләбe/Çiläbe in tater; Чeляб/Čeljab in baschir) l'è ona città de la Russia. La gh'ha pussee d'on milion de abitant (segond el censiment del 2002).
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in de l'oblast' con l'istess nomm, de la qual a l'è 'l capploeugh. La posizion de la città a l'è in Siberia, a sud-est di Urai, e minga de longg del confin cont el Kazakistan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fondada in del 1736 cont el nomm de Čeljaba: al temp l'eva domà 'na fortezza. L'è vegnuda ona città in del 1781. A partì del 1892 la gh'è passada la Transiberiana.
L'è cressuda de bon in di Agn Trenta, ai temp de l'industrializzazion sovietega. Duranta la Segonda Guerra Mondial, tanti fabbregh che staven al de là di Urai hinn staa spostaa in Siberia per fài minga borlà in di man di Todesch. Per via de la produzion proppi granda de carr armaa, Čeljabinsk la gh'ha 'vuu el soranomm de Tankograd. In quell period chì, Čeljabinsk l'è come se la fudess stada trada sù in pee ona segonda voeulta: de la città veggia a resta domà 'n queicoss in del centro storegh.
In del 1952 gh'è staa on incident nuclear bell gross, che l'ha faa morì di gent in tutt l'oblast'; per 'sta reson, fina al 1992 la gent foresta la podeva minga 'ndà dent al distrett de la città.
In del 2013 gh'è stada ona "pioeuva de meteorita" (in realtà domà vun, s'ceppaa in tanti tocchelitt) che l'ha coppaa e ferii on monton de personn e portaa dagn a tanti costruzion.


text:
Funtana
La Funtana l'è un dispusitiv dal qual l'é pusibil traa gio l'acqua, ca la riva a la funtana per mezz d'un impiant idric in dal cas che questa che la sia minga culucada arent a v'una surgent.
Funtan in Italia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Funtan in Lumbardia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Funtana da Piazza Indipendenza, (Munscia)
-
Funtana Giovinetta, (Munscia)
-
Funtana di Torri Bianche, (Vimercaa)
Funtan in Friuli Venezia Giulia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Funtana da Viale Gorizia, (Lignano Sabbiadoro)


text:
Snakes on a Plane
Snakes on a Plane (Bisi in d'l Aparéć) 'l è 'n thriller 'd asiòṅ americàṅ dal 2006 ad David R. Ellis. L'idéa dl'òpra l'è nada in sla réda internet in dua la gh'à abû dimóndi séguit prima che la New Line Cinema la dicidìs ad far-'n un film.
La pelìcula l'à fat sù da piò ad ssanta-dū migliòṅ ad dòlar esénd-an custàda sōl trénta-tri.
Sunt
Sean Jones (Nathan Phillips) 'l è stâ testimòni d'l umisìdi 'd un giùdas da part di óm dal gangster Eddie Kim (Byron Lawson). Par cal mutìṿ chè gl'agînt d'l FBI Neville Flynn (Samuel L. Jackson) e John Sanders (Mark Houghton) i 'l tōśan sóta la sò prutesiòṅ e i vànan sèg in dal vōl in aparéć ch'al gh'à da purtàr-al da Honolulu a Los Angeles par testimuniàr a 'l prucès. Par far-al fóra Kim al gh fà cargàr insìma na casa pîna ad sarpènt velenóś in manéra ad cupàr-al diretamènt o anc faghénd vgnir śò 'l aparéć.
Sean e la sò scòrta i viàś'n in prima clas, chi àtar in dla clas turìstica anc s'i aṅ pagâ al bijét pîṅ, cuma 'l rapper Three G's (Flex Alexander), ch'al gh'à 'l ciòld fis par la pulisìa, e i sò cumpàgn Troy (Kenan Thompson) e Big Leroy (Keith Dallas). A bōrd i gh'èṅ anc la Mercedes (Rachel Blanchard) c'n al sò caṅ, la Maria (Elsa Pataky) cun la sò putìna in bras, al campiòṅ ad kickboxing Chen Leong (Terry Chen), i spóś frésc Tyler (Tygh Runyan) e l’Ashley (Emily Holmes), 'l óm 'd afâr britànic Paul (Gerard Plunkett) e dū putèṅ da par lōr, Curtis (Casey Dubois) e Tommy Brown (Daniel Hogarth). 'L equipàǵ invéci al pōl cuntàr su gl'hostess Claire Miller (Julianna Margulies), Grace (Lin Shaye), a 'l sò ùltim vōl, e Tiffany (Sunny Mabrey) e su 'l steward Ken (Bruce James).
Pasâ la mità dal tragìt, la gàbia di sarpènt la s vèra e 'l bisi i tàcan a 'ndàr in gir par 'l aparéć. I prim a lasàr-'g al péni i èṅ na còpia ad muróś malnét, ch'i ér'n andâ a gusàr in dal lìcit. Cal bèsti lè i èṅ dimóndi rabìdi parchè i sèntan 'l udōr ad ferumòṅ stramnâ insìma a i fiōr dâ a i pasegēr.


text:
Berchter, che ha prestau biars survetschs alla Claustra, fatg si ina gronda facultad ad ella e ch' ei perfin daventaus commensal de quella 1692.
En quei document legin nus plinavon per l'emprema ga positivamein, che Avat Adalbert III de Funs seigi igl auctur della „Synopsis“ e ch' el hagi concepiu quella 1696. — En nies allegau manuscret ei vegniu purtau en diversas notizias entochen 1736, — igl onn, che P. Justus ei morts — denton havein nus anflau negliu remarcas sur la „Cuorta Memoria“. Ins astga forsa concluder ord quei, che quella seigi vegnida translatada e compilada pér suenter 1736.
Fertont ch' ins enconoscheva entochen dacheu mo paucas scartiras cul num digl auctur, las qualas ein daventadas in' unfrenda dils differents berschaments della Claustra (1387, 1514, cunzun 1799), vegnin nun fatg attents (pag. 11) sin auters novs nums, ils quals havevan schau anavos notizias sur fatgs de nossa patria. Denter quels sesanflan era Mistral Giachen Berchter e siu fegl Podestat Gion Berchter.
La schlateina Berchter ei ina dellas pli veglias ella Cadi. El dequors dil temps ha ella dau biars meriteivels umens pella patria e pella baselgia. — Colonel R. de Hess scriva en siu „Fragmen Genealogicum des Geschlechts Berther“:
„Ils Berthers ein senza dubi ina dellas pli veglias e distinguidas schlateinas dil cumin della Cadi. Gia el 14avel tschentaner vegnan els avon en documents de Tujetsch sut il num „da Cha Berchte“.[1] Dal 15avel tschentaner naven, scret „Berchter“, a Tujetsch, Mustér e Sumvitg. Depi il 19avel tschentaner, scret „Berther“, els medems loghens. Gia el 15avel tschentaner han ils Berchters dau mistrals al cumin della Cadi; ell' emprema mesadat dil 16avel tschentaner alla Ligia Grischa: Landrechters, q. v. Caus della republica della Ligia Grischa; el 16, 17 e 18avel tschentaner al cumin della Cadi in diember de mistrals, bandirels, scarvons; allura comissaris, podestats, scarvons della Ligia, delegai d' honur silla dieta ed a. v. Nus anflein ils Berchters fetg savens en scartiras stampadas de contegn historic, sco era en in grond diember de documents originals.“
- ↑ A Tujetsch anflein nus la schlateina Berchter per l'emprema ga en ina scartira de 1300, ils 26 de Fenadur. — Mira: Mohr, Regesten Nr. 75.


text:
2012
ATENZIUN: quela pagina chì l'è scrivüda in püssee d'una variant del Lumbard
ÒCIO, che chèla pàgina ché l'è scrìcia 'n piö manére de Lumbàrt
Cuntegnüü
'Se l'è sücess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In del 2012, cunt el titul de Düü Testimoni Scomod, l'è surtii la versiun in Lumbard, cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana) del cinema de rid Someone like it hot (A quaivün el ghe pias cald) con Marilyn Monroe, Jack Lemmon e Tony Curtis e diregiüü del Billy Wilder in del 1959.
Genar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de genar: abuliziun de la pena de mort in Letonia.
- 13 de zenér: la và a fónt, dòpo ès fìnìda sö öna sèca apröf a l'ìzola del Giglio (pruìnsa de Grosseto), la Costa Concordia, naf de crocéra de la Costa Crociere. I mör 30 persùne.
- 16 de genar: la finiss la cundana del giurnalista ed ex cap de Lotta Continua Adriano Sofri, che l'era in presun perchè ritegnüü el mandant de quei che aveven cupaa el cumissari Luigi Calabresi in del 1972.
- 22 de genar: in Cruazia la gent la scerniss cunt un referendum, cunt el 67,7% di SÌ, d'entrà in la ÜE.
- 23 de genar: in Libia, di suldaa fedei al vegg regim de Gheddafi cunquisten la cità de Bani Walid e pö tachen anca Bengasi.
- 24 de genar: l'Üniun Eurupea la fa un embargu cuntra l'Iran, cul dì che la cumprarà pü el sò petroli fina a quand l'Iran l'andarà dree a lavurà l'ürani, perchè se cred che ghe sia sota l'ubietiv de fà sü una bumba atomiga.
- 25 de zenér: teremòt a l'1 de nòcc a söl Lach de Gàrda verunés de mangnitùdo 4.2 e a i 9 de matìna di bànde de Brescello 'n pruìnsa de Règgio Emìlia de magnitùdo 4.9: töi dù i teremòcc i è stài sentiìcc ciàr e nècc pò ach in Lumbardéa.
- 27 de zenér: teremòt a i 3 e 53 del dòpo mesdé in del Frignàno de mangnitùdo 5.4; ol teremòt l'è stàcc sentìt ciàr e nèt pò ach in Lumbardéa.
- 28 de zenér: ol frècc e la nif che i rìa da la Siberia e che i è dré a tormentà 'l èst Eüròpa, sura de töt l'Ücraìna 'ndóe i è piö de 60 barbù che i mör de frècc, 'l rìa pò 'n Val Padàna, sura de töt in Piemùt e 'n Ligüria e sö la fì del mis pò ach in Emilia-Rumagna; pò 'n Lumbardéa 'l tàca a fiocà a la fì del mis, ma n'a é mia zó tròpa cóme di ótre bànde, menimà i mìnime i è stèse e i rìa a méno 10/12 pò in di sità.
- 31 de genar: in Senegal, dopu che la Curt Custitüziunal la gh'ha dit de sì a la terza candidadüra del President Abdoulaye Wade (anca se la növa Custitüziun la dis che 'l massim di mandaa hin düü) e intant la refüdaa quela del cantant Yossou N'Dour, tanta gent la se inrabiss e la ven giò in strada a prutestà. In di dì seguent la mör anca de la gent düranta i scunter, tant che gh'è chi che gh'ha paüra che la s'ciopa una guera civil.
Febrar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de fevrér: in Egìto a Pórt Said, a la fì de la partìda, i tifùs de la squàdra de fùbal de la sità i è saltài dèt in del cap e i è 'ndàcc sóta la cürva di tifùs de l'ótra squàdra, chèla del Cairo, per picài: l'è finìda con 74 mórcc e piö de 1.000 ferìcc. Sömèa che la polisìa l'àbie lasàt fà.
- 4 de fevrér:
- 'L và 'nàcc ol frècc récord sö töta l'Eüròpa, in Ücraìna i mórcc de frècc i pàsa urmài i 100, 'n Polònia i è piö de 20, ma ghe n'è pò ach in Germània e 'n Aüstria e ach a Milà s'cónta ü barbù mórt de frècc in de la nòcc tra 'l 2 e 'l 3 de fevrér.
- A Homs, in Siria, düranta una repressiun vurüda del guvernu de Assad, vegnen cupaa 337 personn, anca se 'l president el smentiss e 'l dis che a cupài hinn staa i ribei.
- 6 de febrar: la regina Elisabeta II del Regn Ünii la festegia i sò 60 agn de regn.
- 7 de fevrér:
- Ol TAS, ol tribunàl arbitràl del ispòrt de Losanna, dòpo 'l apèl de l'UCI, Üniù Ciclistica Internasionàla, e del WADA, l'agensìa mondiàla anti doping, l'à decidìt de squalificà per dù agn ol coridùr de bìci spagnöl Alberto Contador che i gh'éra troàt in còrp del clenbuterolo ol 21 de löi del 2010. La squalìfica de dù agn la part a turnà 'ndrè dal 5 de Agóst del 2010, isé i è scancelàde töte i sò vitòrie egnìde dòpo e 'l pèrt ol Tour del 2010 che 'l và al Andy Schleck e 'l Gir del 2011 che 'l pàsa al Michele Scarponi che i éra riàcc segóncc.
- Mohammed Nasheed, prim minister di Maldiv, el se dimet dopu i pressiun de part de l'upusiziun e de la pulizia, che tra l'alter l'ha ucüpaa la televisiun e la radiu de Stat.
- 12 de fevrér: ol parlamènt gréch 'l dis de sé al pià del goèrno per mia fà falì ol paìs e a Aténe 'l is-còpa fò ü quarantòt: i manifestàncc i se pìca co i polisiòcc e i dà föch a 45 palàs.
- 13 de fevrér: in del procès a la Eternit, ol tribünàl de Türì l'à condanàt a 16 agn de galéra 'l sguìser Stephan Schmidheiny e 'l bèlga Jean Louis Marie Ghislain de Cartier de Marchienne che i èra dù 'mportàncc dirigèncc de la dìta. I avrès fài negót per tègn de cónt la salüt di operàre e i avrès iscondìt che 'l amiànt l'è cancerògen tat che i mórcc per l'amiànt de la Eternit i sarès 2.191 e i malàcc 665, operàre de la dìta, ma ach zèt che la stàa de cà in di paìs intùren a i fàbriche: pròpe per chèsto i è stài condanàcc per omisiù dolùza de caütéle cóntra i 'ncidèncc söl laurà e dizàster dolùs. La decisiù del tribünàl de Türì la gh'avrès de fà giurisprudènsa, dezà che l'è la prìma sö chèsto argomènt e la pöderès dàga 'l là a tàte ótre càüze stèse in töt ol mónt sùra de töt in chi pàis 'ndóe l'amiànt l'è amò dovràt al dè de 'ncö.
- 14 de fevrér: ol goèrno Monti 'l dis de nò a la candidadüra de Roma a i zöch olìmpech del 2020, de fati per ol goèrno l'è mia 'l momènt de spènt di gran sólcc, ma gh'è piötòst de tègn in ùrden i cóncc de stàto.
- 17 de febrar: dimissiun del president tudesch Christian Wullf, dopu che l'era 'gnüü föra un scandul per un prestit che l'aveva ricevüü; el vint de febrar la cancelera Angela Merkel (che l'eva sustegnüü de brüt l'eleziun del Wulff) l'aceta che 'l növ president tudesch el sia el Joachim Gauck, un ex pastur prutestant che ghe pias anca a l'upusiziun.
- 22 de fevrér: disàster feruviàr in Argentìna a Buenos Aires i mórcc i è 50 i ferìcc piö de 700 e de chès-ce 200 i è metìcc pròpe mal.
- 25 de febrar: Ali Abdullah Saleh, el president del Yemen, dopu i prutest pupular ch'eren scuminciaa in del 2011, el se dimet de la sua carega. El növ president del paes, numinaa düü dì dopu, l'è 'l sò segund, Abd Rabbuh Mansur Al-Hadi.
Marz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de marz: in Iran a gh'è i eleziun del Parlament: già che i prugressista poden minga tö part a la cumpetiziun, a la fin di cünt l'è una sfida tra cunservadur. El vincc la faziun de Alì Khamenei, che inscì el bat el president Mahmud Ahmadinejad.
- 4 de mars: in Rùsia a i elesiù presidensiàle 'l vèns ol Vladimir Putin a la prìma turnàda e 'l diènta presidènt per la tèrsa ólta. Per i contràre ghe sarès istàcc di 'mbroiàde 'n del vóto.
- 14 de mars:in Sguìsera öna coriéra la se s-cèntra cóntra 'l mür d'öna galerìa, i mör 22 s-cècc bèlgi e 6 ótre persùne che i éra drè a turnàa a cà dòpo öna vacànsa sö la nif.
- 18 de marz: Joachim Gauck el vegn el növ president de la Germania, cunt una vutaziun de 991 preferenz (sura 1240) a l'Assemblea Federala Tudesca.
- 19 de marz: a Tulusa, in Francia, un om el riva denanz a una scöla giüdea e 'l taca a sparà. Mören un prufessur (un rabin), i sò düü fiö e un alter bagai. La pistola la saria l'istessa che un quai dì prima l'aveva cupaa trii suldaa frances de urigin magrebina. Düü dì dopu el salta föra che l'om che l'ha faa 'stu massacher l'è vün che 'l dis de lavurà per al Qaida, e che 'l dis che l'ha faa quei rob chì per vendicà i fiulit palestines.
- 22 de mars:
- a Tulùza, 'n Frànsa, dòpo piö de 30 ùre de asédio 'l mör ol Mohamed Merah, che l'avrès confesàt ciàr e nèt a ü giornalésta de ès istài lü a copà fò quach dé prìma di s-cetì ebrèi e ü sò profesùr, e prìma amò trì soldàcc francés uriginàre del Magrèb. Sèmper al giornalésta l'avrès dicc de ès ü militàn de Al Qaeda, ma sùra de töt che ghe dispiazìa de ìn mia copài fò amò de piö.
- Cólp de stat di militàr in Mali.
- Ol Giorgio Squinzi l'è 'l nöf presidènt de Confindustria, dòpo ì batìt 'l Alberto Bombassei.
- 25 de marz: i eleziun in Senegal, scuminciaa a febrar cun viulenz e acüs d'imbröj, finissen cun la vitoria al balutasg del cap de l'upusiziun Macky Sall, giamò prim minister (2004-2007) del vegg president Abdoulaye Wade.
- 26 de mars: ol minìster de la diféza de la Sguìsera, Ueli Maurer, 'l dis che se la Lumbardéa la dientès ü cantù sguìser per nóter 'l sarès mia ü probéma.
April[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de april: ai eleziun del Parlament in Birmania, el premi Nobel per la Pas Aung San Suu Kyi la vegn elegiüda, dopu vess stada ai arest dumiciliar per quindes agn per urden de la ditadüra del sò paes.
- 2 de april:
- A Oakland, in California, un om de quarant'agn el va dent a una scöla cristiana e 'l taca a sparà. Mören almanch cinch personn, menter gh'è una mota de ferii.
- Dimissiun del president üngheres Pál Schmitt: l'era saltaa föra che l'aveva cupiaa squasi tüta la sua tesi de laurea.
- 5 de avrìl: 'l Ümbèrto Bòsi dòpo piö de 22 agn a càpo de la Léga Nòrd 'l se dimèt da Segretàre Federàl e pò l'à spiegàt che 'l s'è dimetìt "per ol bé de la Lega". Pò l'à fài saì che 'l molà mia la polìtica e gnà la Léga. Al sò pòst, a càpo de la Léga i vé 'ncargàcc per ol momènt ol Roberto Maroni, ol Roberto Calderoli e la Manuela Dal Lago. Póch dé dòpo 'l se dimèt pò 'l sò s-cèt Renzo, consigliér regiunàl in Lombardéa, sospetàt de ì dovràt per lü di sólcc del partìt.
- 6 de april: in Mali i ribei tuareg deciaren l'indipendenza de la regiun de l'Azawad, in del nord del paes.
- 8 de avrìl: In del nòrt de la Nigéria ön aütobómba metìda da di terorìs-cc islàmech la cópa 20 cristià fò de öna céza dòpo la Mèsa de Pasqua.
- 10 de april: el candidaa ai primari repüblicann Rick Santorum el lassa perd la cumpetiziun per stàgh vesin a la sua tusa, che l'è malada de brüt.
- 11 de april: teremot in Indunesia (arent a l'isula de Sümatra), del gradu 8,6 de la scala Richter.
- 12 de april:
- El segund di düü italian rapii in India, el piemuntes Paolo Bosusco, el ven liberaa di sò rapidur.
- La mediaziun de l'UNÜ la pröva a fermà la guera civil in Siria, ma senza trop sücess.
- Golpe in Guinea-Bissau.
- 14 de avrìl: a Pescara 'l mör ol zögadùr de fùbal bergamàsch Piermario Morosini, pròpe 'ntat che l'è dré a zögà öna partìda de série B co la maièta del Liorno.
- 20 de avrìl: 'l bùrla zó ün aèreo 'n Pakistan, i mör in 118.
- 26 de april: el vegg president de la Libera, Charles Taylor, l'è recugnussüü culpevul de vündes gener de crimen de guera e cuntra l'ümanità.
- 27 de april:
- abuliziun de la pena de mort in Connecticut, Stat Ünii.
- in Ücraìna a Dnipropetrovs'k, sità 'ndóe l'è nasìda la Julija Tymošenko, i s-ciòpa 4 bómbe che i fà 27 ferìcc.
- in Nigéria i terorìsti islàmech i cópa almànch 16 catòlech in d'öna céza de Kano,
- in d'ü segónt atentàt sèmper in Nigéria i terorìsti i sbàra 'n d'öna céza de Maiduguri e i vé copàcc 5 catòlech, ol prét e 4 persùne che i scoltàa la Mèsa,
- in Kénya in d'ün óter atentàt öna granàda bötàda in d'öna céza de Nairobi la cópa 'l prét e la fà dés ferìcc.
- 30 de avrìl: la Tur de la Libertà de New York, che l'è dré a ègn sö al pòst del World Trade Center, la diènta 'l palàs piö ólt de la sità, ach se l'è gnamò finìda.
Magg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2 de Mas: a New York in d'öna àsta de Sotheby's l'è 'ndàcia endìda öna di quàter còpie del quàder "Ol cridùr" del pitùr norvegés Edvard Munch e l'è stàcia pagàda 119,92 miliù de dòlari, isé l'è dientàta l'òpera d'art piö pagàda al mónt. 3 de Mas:
-
- a Romà 'n del dòpo mesdé ün imprenditùr armàt de s-ciòp, che 'l ghe rìa mia a pagà di cartèle, 'l se sèra dét in di öfése de Equitalia e 'l ciàpa 'n ostàgio 15 persùne, 'l ne làsa 'ndà söbet 14 e pò a sìra 'l làsa 'ndà pò a'l öltìma e 'l se fà ciapà da i carabiniér.
- a Bèrghem 'l vé presentàt ol vocabulàre de Latì - Bergamàsch - Italià del Gioàn Batìsta Angelì, finìt de scrif in del 1740 e mia stampàt prìma, l'è 'l piö ècc vocabulàre de Lumbàrt de la stòria.
- János Áder el vegn el növ president de l'Üngheria, dopu i dimissiun del Pál Schmitt.
- 6 de magg:
- In Giapun desmeten de duperà el nüclear cume energia.
- François Hollande, dopu avè batüü Nicolas Sarkozy al balutagg, el vegn el növ president frances, el prim del Partii Sucialista (e, in general, de la sinistra) a partì del 1995.
- In Grecia i eleziun del Parlament porten minga a un quader bel precis, perchè nissün partii el gh'ha la magiuranza. El president Károlos Papoúlias el ghe da al cunservadur Antónēs Samarás l'incaregh de fà sü un guvernu növ. Dunca tachen sü in cunsültaziun tra i partii, per truvà un acordi.
- A Trièst la Juventus la èns per 2 a 0 söl Cagliari e dezà che 'l Mìlan 'l pèrt per 4 a 2 con Inter, la èns ol Campiunàt de fùbal de Serie A.
- 7 de magg:
- in Serbia van al balutagg per i eleziun presidenziai el president eurupeista Boris Tadić e 'l cunservadur Tomislav Nikolić. El prim a l'è un poo püssee in vantagg respet a l'alter.
- a i elesiù cümünàle i vèns o i è denàcc in di balotàgi per lo piö i candidàcc del centrosinistra, i ciàpa tàce vóti ach i òm del Beppe Grillo che i và al balotàgio a Parma e i ghe rìa a mèt sö 'l sò prim sìndech a Sarego; mal ol Pdl e mal la Lega che la se sàlva però a Verùna 'ndóe 'l Flavio Tosi l'è söbet sìndech.
- A Genuva ghe sparen ai gamb a un dirigent de l'Ansaldo, el sciur Roberto Adinolfi. Un quai dì dopu el salta föra un grüp de anarchegh che, cunt una letera, disen de vess staa lur a fà quel lavurà chì, e de vess staa cuntent de fàl.
- 8 de magg: in Grecia, Antónēs Samarás el rinüncia a l'incaregh de fà sü un guvernu, dopu el rebelot di eleziun de düü dì prima. La bala la passa a Aléxēs Tsípras, cap de la Cualiziun de la Sinistra Radical, el segund partii del paes.
- 9 de Mas: a Bùcarest 'l Atletico de Madrid 'l vèns per 3 a 0 la finàl de Europa League contra 'l Athletic Club de Bilbao con dò gòai del Radamel Falcao e 'l tèrs del Diego Ribas da Cunha.
- 11 de magg: dopu che anca Tsípras e 'l cap del Partii Sucialista Euággelos Benizélos hin minga riessii a fà sü un guvernu cunt un nümer grand assee de gent che le sustegna in Parlament, la Grecia a l'è per forza custringiüda a turnà a vutà, a giügn.
- 16 de magg: a L'Aja el scumincia el prucess a Ratko Mladić.
- 17 de magg: in Molise vegnen mandaa a muntun i eleziun regiunai del 2011.
- 19 de magg:
- a Brindisi la s'ciopa una bumba denanz a una scola, che la cupa una tusa de sedes agn e ne feriss un'altra. Se pensa che la sia stada la mafia püjesa.
- a Mònaco de Baviéra 'l Chelsea 'l vèns a i rigóri la finàl de la Còpa di Campiù contra 'l Bayern de Monaco.
- 20 de Mas:
- Teremòcc in de la nòcc tra Mòdena e Feràra che i se sènt bé ach a Milà e 'n Lumbardéa, ü a l'öna e ü quàrt de nòcc de 4.1 gràdi e ü apéna pasàt i quàter de 5.9 gràdi. I mör sèt persùne, de chèste 5 in Pruìnsa de Feràra, öna a Bondeno, ün operàre maruchì che l'è restàt sóta 'l capanù 'ndóe 'l lauràa e quàter a Sant'Agostino, amò trì operàre, pò a lùr restài sóta 'l tècc di fàbriche 'ndóe i éra de tùrno, e öna ègia de 103 agn, menimà 'n Pruìnsa de Bològna a Sant Albèrt de San Pietro in Casale l'è mórta de pùra öna sciùra todèsca de 37 agn.
- Al balutagg in Serbia el vincc el cap di naziunalista Tomislav Nikolić.
- 21 de magg: a San'a, in Yemen, la s'ciopa una bumba che la cupa 96 suldaa.
- 23 de magg: prim eleziun demucrategh in Egit dopu la fin del regim del Mubarak.
- 29 de Mas: amò ü fórt teremòt in pruìnsa de Mòdena, 5.8 gràdi Richter, con 17 mórcc söbet che i prim de zögn i diènta 20 per trè dòne ferìde che i ghe la fà mia. Tàce de chès-ce mórcc i è amò tùrna operàre che i lauràa 'n di capanù, ma gh'è ach ol preòst de Rovereto, frasiù de Novi di Modena menimà l'è adóma ferìt chèl de Carpi. I ferìcc i è 350 e i è piö de 8.000 i persùne fò de cà che i và a zontàs a i 7.500 che i èra zamò 'n di tènde dòpo 'l teremòt del 20. Tra i ferìcc ghe n'è 10 ach in Lumbardéa, 'n pruìnsa de Mantoa.
- 30 de magg: l'ex president de la Liberia Charles Taylor el ven cundanaa del tribünal de l'Aja a 50 agn de presun per i sò crimen de guera.
Giügn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prim de giügn - 3 de giügn: per el VII Incunter Internaziunal di Famili, el papa Benedet XVI el vegn a Milan. L'è 'l terz papa in tüta la storia de la Gesa che 'l vegn a visità la cità lumbarda, dopu Martin V e Giuvann Paul II.
- 2 de giügn: Hosni Mubarak, giamò president de l'Egit, el ven cundanaa a passà tüt el rest de la sua vita in presun per via di sò urdin ai suldaa de sparàgh adoss ai gent che prutestava l'an passaa cuntra el sò regim.
- 3 de zögn
- 8 de giügn: el taca el campiunaa eurupee de fulber, giügaa tra Pulonia e Ücraina.
- 10 de zögn: i terurìs-cc islàmech i fà dù atentàcc cóntra i céze di cristià e per i cristià 'n Nigéria l'è la segónda dümìnica de sanch de fìla. In del prim atentàt a Biu Town i terurìs-cc i sbàra sö i fedéi e i cópa almànch 5 persùne, Jos ü terurìst 'l s'è fà saltà 'n ària fò de la céza e pò di óter i và 'n céza a sbàra, tra bómba e balòtole i cópa 4 persùne. In di dù atentàcc i mör 9 persùne e de chès-ce tàte i è dòne e s-cècc.
- 13 de giügn: l'ex president tünisin Ben Alì l'è cundanaa a passà tüt el rest de la sua vita in presun per i sò urdin de sparàgh ai gent che prutestava in de l'an prima. Però lü al mument l'è in Arabia, dunca i cundann servissen a nagot.
- 17 de zögn:
- i terurés-cc islàmech per la tèrsa dümìnica de fìla i fà di atentàcc cóntra di cèze 'n del nòrt de la Nigéria. In de la sità de Zaria, 'n del istàt de Kaduna, ü terorést 'l se fà saltà 'n ària fò d'öna céza evangèlica, i mör tri fedéi, di óter terorés-cc i tìra di bómbe cóntra la catedràl catòlega de la sità e i cópa 4 is-cetì che i zögàa fò de la céza, i terorés-cc i vé fermàcc e copàcc da la zét rabiùza. Pò a Kaduna trè céze i vé ciapàde de mìra, amò di mórcc, ma sta ólta i cristià per fàghela pagà a i müsulmà i fèrma 'l tràfech sö l'autostràda per Abuja e i pàsa de màchina 'n màchiana a sircà i müsulmà per copài;
- a i elesiù 'n Grécia 'l vèns ol partìt de Nöa Democrasìa e piö 'n generàl i paìs che i è per l'eüro;
- in Frànsa al balotàgio i vèns i socialìsti che desperlùr i pasà 'l 50%; la pèrt i elesiù la Ségolène Royal, menimà i rià 'n parlamènt di depütàcc del Front National.
Lüj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- prim del löi:
- in Kenya di terorés-cc islàmech i tìra di granàde in dò céze cristiàne e i cópa 17 fedèi che i pregàa;
- ol Roberto Maroni 'l diènta 'l segretàre federàl de la Lega Nord;
- a Kiev la Spàgna la èns 4 a 0 cóntra l'Italia e la diènta, per la segónda ólta de fìla, campiùna d'Eüròpa.
- 4 de lüj: i scienziaa del CERN de Ginevra ghe disen al mund intregh d'avè truvaa el busun de Higgs, ciamaa anca de la gent la partesela de Diu.
6 de löi: in Nigéria in del istàt del Plateau sentinér de terorés-cc islàmech i à tacàt i paìs cristià de Kakuruk, Kuzen, Ngyo, Kogoduk, Ruk, Dogo, Kufang, Kpapkpiduk, Kai e adóma in de la céza de Matsai i è stài troàcc 50 cadàer brüzàcc. I terorés-cc i è turnàcc al füneràl d'öna quach de chès-ce mórcc, i à sbaràt sö la zét e i à copàt amò 20 persùne e tra chès-ce i à copàt ol Gyang Dantong, ü senadùr cristià.
- 20 de lüj: in d'un cine de Denver, el dì che 'l surtiva föra el növ film de Batman, un om vestii cume vün di cativ de la pelicula el riva cun 'na pistola e 'l cupa dudes personn.
- 24 de lüj: el vescuv de Vigeven Vincenzo Di Mauro el da i dimissiun per resun de salüd. El sò post el vegn ciapaa, per el periud de regenza, del Dionigi Tettamanzi (giamò arcivescuv de Milan, fina al 2011).
- 27 de lüj: tachen i Ulimpiad a Lundra.
- 31 de lüj: dopu tanti pulemegh inturna al bilansc de la regiun Sicilia, el president Raffaele Lombardo el ghe da i dimissiun.
Agust[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 6 de Óst:
- in Nigéria a Otite di terorés-cc islàmech i và dét in d'öna céza, i sèra fò i pórte per fà scapà nisü e i se mèt a sbarà sö i fedéi che i scólta la Mèsa de la sira: i ne cópa 19 e tànce i è i ferìcc.
- el rover de la NASA ciamaa "Curiosity", spedii in del spazzi el 26 de nuvember del 2011, el riva finalment sü Mart, senza che ghe sia di gross prublema.
- el salta föra che 'l marciadur italian (tirules) Alex Schwazer l'è staa becaa, ai esam antidoping del 30 de lüj, a ciapà de l'EPO per cur mej. Per quest el CONI le scascia via e 'l ghe impediss de segütà a cur.
- 12 de agust: finissen i Ulimpiad de Lundra.
- 17 de agust: i cantant rüss Nadežda Tolokonnikova, Ekaterina Samucevič e Marija Alëchina, member del grüp punk feminista Pussy Riot, vegnen cundanaa a dü agn de presun per 'vè interot una messa a la Catedral de Crist Salvadur (a Musca) cul cantà una preghiera cuntra el president de la Rüssia Vladimir Putin. El mund de la müsega internaziunal e quel di dirit üman el s'era s'ceraa cuntra el prucess, ma l'è servii a nagot.
Setember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 de setèmber: in Lìbia a Bengasi 'l vè copàt l'ambasciadùr di Stacc Ünicc Chris Stevens, ü diplomàtech e dù Marines che i mör sofegàcc dal föm dòpo che di manifestàncc islàmech i gh'à dài föch al consolàt. I manifestàncc i protestàa cóntra 'l film Innocence of Muslims che 'l sarès, a sènt lur, blasfémo e che l'è stài giràt in di Stacc Ünicc. Ol cadàer del ambasciadùr l'è pò stài portàt in gir in di stràde compàgn d'ü troféo da i manifestàncc islàmech.
- 23 de setèmber: in Nigéria ün atentadùr islàmech 'l se fà saltà 'n ària sö l'ös de öna céza catòlega de San Gioàn, a Wunti: i mórcc i è trì e tra chès-ce öna dòna e ü s-cetì.
- 24 de setember: la Renata Polverini, presidenta del Lazzi, la se dimet dopu ch'hin sultaa föra di scandul ligaa ai spes esageraa de un quai member de la sua magiuranza e dopu i pulemegh che n'hin vegnii föra anca a nivel naziunal.
- 30 de setèmber: in Kénya a Nairobi di terorés-cc islàmech i tìra di granàde cóntra öna céza 'ndóe se tegnìa öna Mèsa per s-cetì tra i 6 e i 10 agn: 'l mör ü s-cetì e 3 i vé ferìcc.
Utuber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de utuber: ai eleziun ministrativ in Georgia el vincc (e 'l vegn prim minister) el sciur Bidzina Ivanišvili, un miliunari cunsideraa amis di Rüss (al cuntrari del president Saakašvili, che cuntra de lur gh'ha faa anca una guera, in del 2008). El sò vice a l'è l'ex giügadur de balun K'achaber K'aladze.
- 4 de utuber: scunter al cunfin tra Türchia e Siria, in del cuntest de la guera civil che gh'è in del paes arabu (la Türchia la sustegna i ribei). I scunter següten anca in di dì dopu.
- 7 de utùer: - in Venesuéla 'l Hugo Chávez 'l vèns i elesiù col 54,4% e 'l diènta per la quàrta ólta 'l presidènt del paìs, però i sò opozìdùr, güidàcc dal Henrique Capriles Radonski, i pórta a cà ol rizultàt piö bù de sèmper.
- 11 de utuber: el papa el derviss l'An de la Fed.
- 14 de utùer:
- in del dezèrt del New Mexico 'l tùrna a mèt pé sö la tèra ol Felix Baumgartner dòpo ès dientàt ol prim òm che 'l gh'è rìat a rómp ol mür del suòno. Per riàga l'è saltàt zó da ü balù aerostàtech riàt fìna 'n de la troposféra a piö de 39.000 méter, isè l'à stabilìt ach ol nöf récord de sàlto col paracadüte.
- a Kaduna, in Nigeria, öna bànda de làder e de delinquèncc la à dét in d'öna moschéa del pòst e la cópa fò piö de 20 persùne. De dré gh'è mia di rezù ligàde a la religiù, menimà 'l sömèa che i làder i völès vedicàs per cóme l'éra 'ndàcia a finì öna quach dè prìma, quàndo i è 'ndàcc in d'ü paìs del pòst per robà, ma la zét la s'è rioltàda e i à casài vià.
- 14 de utùer: ol Papa Benedet XVI 'l proclàma 7 nöf sancc, tra chè-ce la gh'è la Kateri Tekakwitha, la prìma sànta pelirósa de la céza catòlega.
- 26 de utuber: l'ex prim minister Silvio Berlüscun el vegna cundanaa in prim gradu a quatr'agn per frode fiscal.
- 28 de utuber: ai eleziun regiunai siciliann el vincc el candidaa del centru-sinistra Rosario Crocetta ma, per la prima völta in la sua storia, el Muviment 5 Stel l'è 'l prim partii, cun püssee del 18%. L'astensiun l'è del 53%.
- 29 de utùer:
- söl circuìto de Phillip Island ol Jorge Lorenzo 'l dientà campiù del mónt de la Moto Gp per la seónda ólta.
- a Nöa York 'l rìa la tempèsta Sandy che 'l làsa 5 milù de cà sènsa lüce, i se fèrma töcc i traspòrcc püblich, sùra de töt ol metró. Seràde fò töte i scöle, i müzèi, la sède del Onu, la bórsa de Wall Street. I sità de Moonachie, Little Ferry e Carlstadt in del New Jersey i è fìnide sotàqua e töcc i abitàncc i à dözìt lasà i sò cà dòpo che l'è egnìt fò 'l fiöm Hudson e gh'è pùra per öna centràl nücleàr. Ol presidènt Barak Obama l'à diciaràt dizastràcc i stacc de Nöa York e del Nöf Jersey. In töcc i Stacc Ünicc i mórcc i è piö de 50.
- 31 de utuber: el guvernu italian el dis de sì al taj di Pruvincc, che inscì passaran de 86 a 51, a partì del 2014. In Lumbardia sparissen i pruvincc de Com e Vares (tacaa insema), quela de Lech (tacada a quela de Sundri), Munscia (che la turna a Milan, che la vegn una cità metrupulitana), Lod, Cremona e Mantuva (tacaa insema).
Nuvember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de nuvember: el vegn elegiüü el növ papa de la Gesa Copta (quel de 118), el vescuv Tawadros II.
- 6 de nuvember: ai eleziun presidenziai di Stat Ünii el vegn cunfermaa per alter quatr'agn el demucrategh Barack Obama, che 'l vincc cuntra el sò sfidant repüblican Mitt Romney: el resültaa l'è de 303 vut eleturai cuntra 206.
- 9 de nuvember: Justin Welby, vescuv de Durham, l'è ciamaa el növ arcivescuv de Canterbury, e dunca el vegna el növ cap spiritüal de la Gesa Anglicana.
- 14 de nuvember: el Cungress quel de 18 del Partii Cumünista Cines el scerniss el sücessur del segretari Hu Jintao, ciuè 'l sciur Xi Jinping.
- 25 de nuvember:
- In Italia se fa el prim turnu di eleziun primari per scernì el candidaa del centru-sinistra ai eleziun pulitegh de la primavera del 2013: passen el segretari del Partii Demucrategh Pierluigi Bersani (44%) e 'l sò aversari püssee impurtant, el sindegh de Fiurenza Matteo Renzi (36%). I alter sfidant a hin: Nichi Vendola, guvernadur de la Püja e cap del partii de sinistra SEL (15%), Laura Puppato, cunsijera regiunal del PD in del Venetu (3%) e Bruno Tabacci, assessur del bilansc a Milan e representant de l'API (1,2%). El balutagg l'è staa faa el 2 de dicember.
- In Catalogna i eleziun ministrativ fan vincc i partii autunumista.
- 29 de nuvember: l'UNÜ, cunt una resulüziun vutada de 138 stat sü 193 (9 cuntari, 41 astegnüü), la recugnuss la Palestina 'me stat usservadur. Israel l'è minga tant cuntent, e cun lü gnanca i Stat Ünii.
Dicember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de dezèmber: ol Pierluigi Bersani 'l vèns ol balotàgio di primàrie con piö del 60% e 'l diènta isé 'l candidàt del cèntro sinìstra a i elesiù del 2013.
- 21 de dicember: segund un poo de gent quela data chì la curespund a la fin del mund, in sü la bas de analisi de un calendari di Maya.
Chi gh'è nassüü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 de genar: Carlo Fruttero, scritur italian.
- 21 de genar: Etta James, cantanta blues americana.
- 24 de genar: Theo Angelopoulos, regista cinematugrafich grech.
- 24 de genar: Cecu Ferrari, pueta, atur teatral e scritur lumbard.
- 29 de genar: Oscar Luigi Scalfaro, magistràt, polìtich e Presidènt de la Repüblica Italiàna, chèl di 9, dal 1992 al 1999.
- 03 de fevrér: Ben Gazzara, atùr americà de famèa siciliàna.
- 11 de fevrér: Guido Fanti, òm polìtech bulognés del Partìt Comünìsta Italià, sìndech de Bològna, presidènt de la regiù Emilia-Romagna, depütàt, eüroparlamentàr e vìce presidènt del Parlamènt Eüropéo, prim òm polìtech a dovrà 'l concèt de Padania zamò in di agn '70.
- 11 de febrar: Whitney Houston, cantanta americana.
- 20 de febrar: Renato Dulbecco, dutur italian (natüralizaa 'merican), Premi Nobel de la Medesina in del 1975.
- 1 de marz: Lucio Dalla, cantant italian.
- 08 de mars: Domenico Sella, profesùr a la University of Wisconsin de Madison, fòrse 'l piö grant espèrt de la stòria econòmega lumbàrda del sécol XVII.
- 10 de mars: Jean Giraud, dizegnadùr de fümècc francès, che 'l se firmàa col nòm d'art Mœbius.
- 17 de marz:
- Ivan Mykolajovyč Dem'janjuk (mej cugnussüü mej 'me John Demjanjuk), criminal de guera ücrain.
- Shenouda III de Lissandria (nassüü Nazīr Jayyid Rūfāʾīl), papa quel de 117 de la Gesa Copta.
- 21 de marz: Tonino Guerra, pueta rumagnö.
- 24 de marz: Vigor Bovolenta, giügadur de palavolo italian.
- 25 de marz: Antonio Tabucchi, scritur italian.
- 1 de avrìl: Giorgio Chinaglia, ex zogadùr de fùbal de la Società Sportiva Lazio.
- 9 de avrìl: Maria Mafai, piö cognusìda col nòm de Miriam Mafai, giurnalésta, scritùra e politica che l'à fài nàs ol giurnàl La Repubblica.
- 14 de avrìl: Piermario Morosini, zögadùr de fùbal bergamàsch che 'l se sènt mal pròpe 'ntat che l'è dré a zögà öna partìda de série B.
- 17 de magg: Donna Summer, cantanta americana.
- 20 de magg:
- Abdelbaset al-Megrahi, terurista libigh, aütur de l'atentaa de Lockerbie in del 1988.
- Robin Gibb, cantant britanigh e member di Bee Gees.
- 6 de giügn: Ray Bradbury, scritur de fantascienza american.
- 3 de lüj: Sergio Pininfarina, imprenditur italian.
- 8 de lüj: Ernest Borgnine, atur american de urigin italiana (piemuntesa), Oscar in del 1956.
- 16 de lüj: Jon Lord, müsicista ingles, giamò member di Deep Purple.
- 22 de löi:
- Cesarino Monti, sindèch de Lasàt e senatùr de la Lega Nord;
- Romano Battaglia, gioranlìsta, scritùr e 'nventùr de la Versiliana.
- 23 de löi:
- Luigi Lazzaroni, imprenditùr de la famèa di Lazzaroni di amarècc de Saròn;
- Oswaldo Payà, òm polìtech e opozidùr del regìme de Castro a Cùba;
- 24 de lüj:
- Sally Ride, strunauta americana, la prima dona americana a 'ndà in del spazzi.
- John Atta Mills, president del Ghana.
- 1 de agust: Gore Vidal, scritur american.
- 10 de agust: Carlo Rambaldi, artista italian, che l'ha faa i disegn de E.T., l'extraterester del film del Steven Spielberg.
- 18 de agust: Scott McKenzie, cantant american.
- 19 de agust: Tony Scott, regista ingles.
- 25 de agust: Neil Armstrong, strunauta american, el prim om a met i pee in sü la Lüna.
- 31 de agust: Carlo Maria Martini, arcivescuv de Milan del 1979 al 2002.
- 1 de utuber:
- Shlomo Venezia, giüdee italian suravivüü al camp de stermini nazista de Auschwitz-Birkenau, induve l'era staa custringiüü a tö part a un sonderkommando.
- Eric Hobsbawm, storegh e scritur ingles.
- 15 de utuber: Norodom Sihanouk, re de Cambogia del 1941 al 1955, e pö del 1993 al 2004, president in del 1975 e prim minister per un muntun de völt (des) intra el 1945 e 'l 1961.
- 1 de nuvember: Gae Aulenti, architeta italiana.
- 2 de nuvember: Pino Rauti, pulitegh italian, espunent de la destra "estrema", giamò segretari del MSI tra el 1990 e 'l 1991 e pö cap de vari partii dopu la separaziun de Lianza Naziunal.
- 5 de dicember: Oscar Niemeyer, architet brasilian.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Gardù Riviéra
Gardù Riviéra (nom uficiàl en italià: Gardone Riviera) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa. El g'ha 2 693 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 20 km² e 'na densità de 125 ab./km². El cunfìna coi cümü de Salò, Torri del Benaco (VR), Toscolà-Madéren, Boàren. L'è colocàt sö la spónda bresàna del Lach de Gàrda a 40 km de la cità de Brèsa.
El monümènt piö cunusìt de Gardù Riviéra l'è de sigür el Vitoriàl (Il Vittoriale degli Italiani), rezidènsa del poeta Gabriele D'Annunzio, che del 1925 l'è cunsideràt monümènt nasiunàl, progetàt de l'architèt Giancarlo Maroni.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Gardù Riviéra l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Areb
Artéccol in dialatt bulgnais
L'Areb (الْعَرَبيّة al-ʿarabiyyah o sulameint عَرَبيْ ʿarabī) l'è 'na langua seméttica ch'as dscårr int'na bóna pèrt d'l èlta Africa e int'l Uriänt ed mèz. In tòtt, quî ch'î bacàjen in Areb sràn 60 migliòn. As pôl incuntrèr trai varietè d'la Langua: la varietè Mashrèq (dscåursa in tott l'Uriänt ed Mèz) e la varietè Maghreb (ch'î dscårren in totta l'Africa èreba). Pô ai é anch' la varietè egizièna ch'l è 'na vî ed mèz däl dåu varietè.
La Langua dal Curân l'è la langua classica, ch'as studia a scola e ch'l è druvè anch' par televisiån, int î giurnèl e par radio.


text:
Leonardo Di Caprio
Leonardo Wilhelm Di Caprio (Los Angeles, California, U.S.A., 11 Nuvembar dal 1974) l'è un atür american d'urigin italiana e tedesca. L'é rivà a la fama mundial a la fin di ann nuvanta cun ül ròl da prutagunista in dal film Titanic, e in di ultim ann l'ha lavurà principalment cun Martin Scorsese.
Vita privada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Di Caprio l'è stò fidansò cun tanti mudell: Gisele Bundchen dal 2001 al 2005, Bar Refaeli dal 2006 al 2011, Blake Lively in dal 2011 e Erin Heatherton in dal 2012.


text:
Rütschelen
Rütschelen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 578 abitant.
El cumün de Rütschelen al se tröva a una altitüden de 545 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bleienbach, Leimiswil, Lotzwil, Madiswil, Ochlenberg.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Raphus cucullatus
Ol Raphus cucullatus, cognusìt col nòm vulgàr de Dodo, l’è öna spéce animàl che al dé de ‘ncö la gh’è piö, de fati ‘l Dodo l’è estìnt.
Ol Dodo l’éra ün ozèl che l’ se troàa apéna sö l’ìzola Maurisius ‘n del ucèan indià, l’éra grant compàgn de ü pulì, col bèch gròss, lónch e a rampì, ma suradetöt l’ gh’ìa dò alète picinìne picinìne e pròpe per chèsta resù l’éra mia bù de gulà.
Quando che sö l’ìzola Maurisius i è riàcc i navigadùr e i marinér eüropéi i à tacàt a dàga la càsa a i Dodo per maiài e per lur l’è stai bèl fà copài fò, dezà che i Dodo i éra gròs, lèncc e i pudìa mia gulà.
Chi póch Dodi che i è mia stai copài fò da i òmegn i è stai copài fò da i cà e da i ciù (porsèi) che i òmegn i s'éra portài dré sö l’ìzola e che pò i è dientàcc saàdech. Isè l’öltem Dodo l’è mórt in del 1680 e al dé de ‘ncö ghe rèsta dóma öna crapa de Dòdo conservàda a Copenaghen e ü pé de Dodo conservàt a Londra.
Se pènsa che pò 'l Mylodon darwini l'abie facc la stèsa fì del Dodo.


text:
Potsdam
Potsdam (Podstupim in lüsazian inferiur e lüsazian süperiur; Postupim in cech; Poczdam o Postąpin in pulach) a l'è una cità de la Germania de 150.000 abitant (2008).
A l'è la capital del Land de Brandeburgh.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è 26 km a süd-ovest de Berlin in cità al passa el fiüm Havel.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Jann Jakobs.
Cità gemelà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Potsdam a l'é gemelà con:
- Bobigny, Francia
- Bonn, Germania
- Jyväskylä, Finlandia
- Lüzerna, Svizera
- Opole, Pulonia
- Perugia, Italia
- Sioux Falls, Stat Ünì d'America


text:
Volgograd
Volgograd (Boлrorpaд in rüss) a l’è una cità de la Rüssia.
Al gh'ha 986.400 abitant (2007).
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Volgograd a l'è in del toch ucidental de la Rüssia eurupea in sü la spunda drita del fiüm Volga.
Storia e nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
la cità la s'è desvilüpada inturna a una furteza, edificada in del 1589 per vardà i cunfin meridiunaj de la Rüssia, e la s'è ciamada Caricyn (ЦapицыH) fina al 1925.
In del 1925, in unur del Stalin, a l'ha ciapaa el nom de Stalingrad (CTaлиHrpaд).
Del 21 d'agust del 1942 al 2 de febrar del 1943 in cità la s'è cumbatüda la Bataja de Stalingrad, indue che l'Armada Russa l'ha fermaa l'esercit tudesch, cun püssee d'un miliun e mez de mort e ferii.
In del 1961 el nom de la cità a l'è vegnüü Volgograd.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Roman Georgievič Grebennikov.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Volgograd a l'è gemelaa cun:
- Chemnitz, Germania
- Chengdu, Cina
- Chennai, India
- Cleveland, Stat Ünì d'America
- Culonia, Germania
- Coventry, Regn Ünì
- Digiun, Francia
- Erevan, Armenia
- Hiroshima, Giapun
- Jilin, Cina
- Kemi, Finlandia
- Kruševac, Serbia
- Liège, Belgi
- Montreal, Canada
- Ostrava, Repüblica Ceca
- Port Said, Egit
- Ruse, Bülgaria
- Toronto, Canada
- Türin, Italia


text:
Giro 2010
Ol Giro del 2010 l'è stacc ol Giro d'Italia nömer 93, l'è partìt da da Amsterdam col "Crono Prologo" 'l 8 de Mas del 2010, l'è riàt ol 30 de Mas a Verùna e l'è stai venzìt dal Ivan Basso coridùr de bici de Varés.
I ótre màie i è menimà finìde sö i spàle de trì aüstralià: ol Cadel Evans, campiù del mónt e vincitùr de la tapa de Montalcino, l’à ciapàt la màia rósa de la clasìfica a póncc, ol Matthew Lloyd, che l’à enzìt la tapa a Carara (MS), l’à enzìt la màia érda del iscaladùr piö brào e ‘l Richie Porte, che l’è stacc ach trì dé ‘n màia ròza, l’à ciapàt la màia bianca del piö brào tra i zùegn.
La Cima Coppi l'è stacia 'l mut Gavia e 'l prim a riàga sö 'n sìma l'è stacc ol Johann Tschopp.


text:
Romà
Romà (nòm uficiàl en italià: Romano di Lombardia) l'è ü gròs cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la basa pianüra a la mansina del Sère.
El g'ha 'na popolasiù de 19 802 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 18,0 km² e 'na densità de popolasiù de 1 100 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 120 méter söl lièl del mar.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl di Viscóncc o la ròca viscontea.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Romà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Hor. sat. 1, 2, 11.
Da biars vegn el ludaus,
Dad auters scurvanaus.
Strusch ei il pievel della Cadi staus enzacuraus sin Cumin aschi agitaus e turbelaus sco igl onn 1656. Ei ha buca setractau cheu ton per personalitads politicas, che datan per ordinari il pli bia de far a nossas tschentadas, ed era buca pervia de caussas purmein politicas: anzi quei Cumin ha giu in caracter per aschia de dir totalmein religius-politic. Ei 'gl ei stau in Cumin, che ha manau e dau il davos stausch tiella decisiun, tgi che dei haver alla finala la jurisdicziun sur 18 pleivs della Surselva ed Ursera, igl Uestg de Cuera ne igl Avat de Muster.
Per saver seorientar en quella caussa e per saver capier il dequirs e la muntada de quei Cumin, lein nus sesprovar dedar ina quorta survista dellas relaziuns antecedentas e dellas rischuns, che han leventau e manau neutier plaun e plaun remarcabla burascla. Nus suondein en nossa diluvidazium las notizias della „Synopsis“[1] e „Cuorta Memoria“[2] della Claustra de Muster, las soletas fontaunas entochen ussa da quellas vards ord quei temps, e vegnin a publicar alla finala in niev dovument, entochen dacheu totalmein nunenconoschents, ord il qual ei seresultescha, che la historia ha entochen ussa buca gin en tuts risguards la vera e dretga idea dil dequors dil Cumin de 1656, cunzun buc ariguard la bulla de Papa Urban VIII e la personalitat de Mistral Giachen Berchter.
♣
- ↑ „Synopsis“ senumna in manuscret, che cuntegn ils principals datums ed eveniments ord la historia dalla Claustra da Muster entochen alla fin dil 17avel tschentaner. Quels ein vegni excerptai ord ils 7 volums dallas annalas dalla Claustra, ils quals ein i a piarder tier il berschament da 1799. La Synopsis exista en plirs exemplars ed ei scretta en lungatg latin.
- ↑ „Cuorta Memoria della Successiun u diember dils Avats, sco era dellas causas, las pli remarcablas, ch'en succedidas da tems cu tems cun la Claustra de Muster, ne faitg midadas enten nossa tiara.“ Edida 1881 da C. Decurtins egl Archivio glottologico italiano VII. T. p. 197–254. — La „Cuorta Memoria“ ei per la pli gronda part la translaziun verbala della „Synopsis“ cun remarcas subiectiv-moralas ed aschia de secundara valetta pella historia.


text:
Guglielmo Lissander di Paes Bass
El Guglielmo Lissander de Orange-Nassau (nomm intregh in olandes: Willem-Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau; Utrecht, 27 de april del 1967) l'è 'l re di Paes Bass.
A l'è 'l fioeu de la regina Beatris e del princip Claus von Amsberg. L'è vegnuu re in del 2013, dopo de l'abdicazion de la soa mader. L'è 'l primm re mas'c a partì del 1890.
El gh'ha duu fradei pussee piscinitt, ciamaa Friso e Costantin.
In del 2002 l'ha sposaa l'argentina Máxima Zorreguieta, de religion cattolega (lù l'è protestant). I duu gh'hann avuu tre tosann:


text:
Midi-Pyrénées
El Midi-Pyrénées (nòm uficiàl en fransés: Région Midi-Pyrénées ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 2,687,000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 45,348 km², per 'na densità de 59 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Midi-Pyrénées l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Ariège, Aveyron, Gers, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées, Lot, Tarn, Tarn-et-Garonne che i ragrùpa 22 circondàre (en fransés: arrondissements) e 3.020 cümü. La capital de la regiù l'è Tolosa.


text:
07 11
Ol dé 7 de noèmber l'è 'l 311 ( 312 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 55 dé a finí l'an.
Ul dí 7 de noèmber al è ul dí da pòost 311 ( 312 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 55 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1659 - Ísola di Faisans (riu Bidasoa, ol Paes Basch): s'al signa ol Tratat di Piriné. La monarchia ispànica la ced a Fransa chel che incö s'al cjama Catalunya del Nord: ol Rosselló, ol Conflent, ol Capcir, ol Vallespir e la meitat nord de la Cerdanya.
1893 - Barcelona: l'anarchesta Santiago Salvador al tira öna bomba a la platea del Liceu e gh'al causa 20 morc (bomba del Liceu).
1971 - Barcelona: se ghe la funda l'Assemblea de Catalunya a la gesa de Sant Agustin.
1917 - Impere Röss: la ghe scumensa la revolüssiú comünesta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1867 - Varsòvia (Polònia): Marie Curie, nassüda Marja Salomea Sklodowska, físega e chémega Fransesa d'orísen Polonesa, premi Nobel de Físega ol 1903 e de Chémega ol 1911.
1913 - Mondovi, (Algéria): Albert Camus, scritur (m. 1960)
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Madrid (Spagna): Juan José Menéndez Gutiérrez, cognossit come Juanjo Menéndez, atur Spagnöl.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Muttenz
Muttenz a l'è un cumün svizzer del distret de Arlesheim, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.64 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 17361 abitant.
El cumün de Muttenz al se tröva a una altitüden de 292 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arlesheim, Birsfelden, Pratteln, Münchenstein, Gempen (SO), Basilea (BL) e Grenzach-Wyhlen (Germania). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Archiv für Kunde österreichischer Geschichtsquellen, Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei 1851


text:
Frenzy
Frenzy (Atàc ad matéria) 'l è 'n thriller dal Régn Unî dal 1972 'd Alfred Hitchcock, penùltim di sò film. 'L è stâ preśentâ fóra cuncōrs a 'l 25śum Fèstival ad Cannes.
Sunt
Un manìac sesuàl da i cavìi rós, Robert Rusk dit Bob (Barry Foster), al stramna la paùra a Lóndra parchè al s è mis a stranglàr al dóni druànd la sò cruàta. Par na série ad mutìṿ dasfurtunâ, la pulisìa la gh'à di suspèt su òṅ ch'al n gh'èntra gnint, Richard Ian Blaney (Jon Finch), ex aviadōr 'd aparéć par la RAF ch'adès al tira avànti faghénd di lavursèṅ da pôc. Inóltar al léva da spés anc al gòmit par mandàr śò di bicér 'd alcool.
L'ultma vitma dal serial killer l'è pròpria la sò ex mujér, la Brenda (Barbara Leigh-Hunt), ch'la gh'iva n'agensìa matrimuniàla. Prima ch'al cadàvar al fus catâ, 'l è stâ vdû śluntanàr-as da lè e la segretària dla dóna la i à anc sintî litgàr-as. Cun la pulisìa ch'la gh'è adòs, Richard al s lóga a cà dla sò cumpàgna Barbara Jane Milligan (Anna Massey), Babs p'r i amìg, na camaréra dal bar in du lò 'l lavóra dal vòlti. Chi lē la vèṅ cupàda da Rusk e 'l óm al lóga pò al còrp in un sac ad patàchi. Ma la camaréra, prima ad murìr, l'iva fat in tèmp a śgranfgnàr-ag via la sò spila par tgnir sòdi la cruàta par pò tgnir-la strica in dal sò pugn.
In cal méntar Richard al vèṅ farmâ da la pulisìa. 'L asasèṅ invéci al gh'à da catàr, e in présia, al còrp dla Babs, finî in un càmion, par tōr indrē la spila o sinò 'l è frit.


text:
Bèrghem Baghèt
La Bèrghem Baghèt l’è la prima bànda de baghèt al mónt e l'è nasìda in del 2006 a Imbìer in Pruìnsa de Bèrghem, ma dal Utùer del 2009 la s’è spostàda a Palasàch ‘ndóe l’è ospitàda da la Banda "Gioacchino Rossini".
Cuntegnüü
La rezù de ès de la banda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bèrghem Baghèt la se dà de fà isè che ‘l baghèt, ma ach i cansù e i sunàde de la tradisiù, i vàghe mia perdìde e i vègne mia desmentegàde.
L’è per chèsto che i sunadùr de la Bèrghem Baghèt, per fà cognòs ol baghèt, i’à pensàt bé de tirà ‘nsèma öna bànda, dezà che chèsta l’è de sigür piö de efèt e la é ciamàda piö de spès che ü baghetér desperlü o öna quach baghetér che i sùna ògne tat quàndo ghe càpita.
I völìa ach troà ü mètodo e tirà ‘n pé öna scöla de müzéga stödiàda apòsta per ol baghèt, isé che ‘l baghèt l' vègne piö sunàt a orègia, ma l' sìes stödiàt compàgn de töcc i óter istrümèncc con d’öna sò tècnica particolàr e la giösta cültüra müzicàla.
L’öltem iscòpo de la banda l’è chèl de rènt la manéra de fà sö i baghècc sèmper piö bùna, isé de ìga di strömèncc sèmper piö de qualità.
Ol costöm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol costöm de la banda l’ nas da i stöde de l’azìenda Taglio Avion - "ol feder" che, metìt insèma chèl che i se regordàa amò i vècc i pastùr e troàt, pò ach con impó de fortüna, ü vestìt de l’època, la gh'è riàda a fà turnà ‘n véta i éstìcc di pastùr d'öna ólta.
I vestìcc de la Bèrghem Baghèt i è isé chèi di pastùr bergamàsch del prensépe del méla e nöf (1900) con in piö öna fàsa biànca co l’istèma de la bànda e di ghète ‘mpö piö belìne de chèle de l’època.
Ol tabàr, ol capèl nìgher, ol giché e la camìza i è pròpe chèi bergamàsch d'öna ólta, menimà i bràghe i ghe à dré a la manéra de estì di pastùr sguìser, dezà che l’éra normàl per i pastùr bergamàsch indà ‘n Sguìsera a portà a pascolà i pégore.
La scöla de baghèt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La scöla l’è a Palasàch, s’pöl iscrìes töt l’an e l’è dervìda a töcc, de fati per i piö picinèi gh’è di córs pensàcc apòsta per lur. Ol córs l’è bazàt sö trì bazèi.
Ol prìm lièl per i principiàncc l’è pensàt per insegnà i prim laùr sö la fìzica del baghèt, sö i manére de tègnel in ùrden e ‘ncordàt e se ‘mpàra pò a dovrà l’iströmènt isé ‘de tiràn fò ü suòno che l’ düre. Se ‘mpàra pò i prim insegnamèncc söl solfègio ritmico, a sunà i nòte e i prime sunàde col baghèt.
Ol segónt lièl per i pràtech l’è pensàt per rinforsàs in del solfègio ritmico e per tacà a ‘mparà chèl melòdech. Isé s’ cumìncia a stödià per dientà pròpe padrù del iströmènt: arpègi, salcc, dovrà i cromatìsm e la scàla müzicàla.
Ol tèrs lièl, la scöla müzicàla l’è pensàda per per imparà 'l repertòre de la Bèrghem Baghèt che l’ vè sunàt in di fèste religiùze e ‘n di manifestasiù, per imparà a marcià ‘nsèma e a ‘ntunàs co i óter sunadùr de la bànda.
Bergamo on Pipes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Bèrghem Baghèt l'à tiràt in pé ol Bergamo on Pipes ol prim fèstival internasiunàl de cornamüze che l' s'è tegnìt al Lazarèt de Bèrghem dal 17 al 19 de Setèmber del 2010. Chèsto fèstival l' gh'avrès de tègnes pò ògne dù agn.


text:
Delio Tessa
Delio Tessa (1886 - 1939) l'è staa on poetta de Milan. L'è staa el pussee grand scritor in lengua milanesa dòpo el Carl Porta.
L'originalità de la sò poesia l'è stada pussee in del sò espressionismo ossessiv e ne la soa manera allucinada e satirica de descriv la Mort. El sò capolavor l'è L'è el dì di Mort, alegher! (ona collezion di sò poesij, 1932).
I sò poesij pussee celebraa hinn A Carlo Porta, De là del mur (suj matt al manicomi de Mombell), El cavall de bara, La mort de la Gussona (on epitaffi ironegh a ona madàm de on bordell), La pobbia de Cà Colonnetta e el sò capolavor, L'è el dì di Mort, alegher, che'l fà on parallel fra la celebrazion di mort e la desfatta de Caporett, e el sò drama esistenzial.
Stilisticament, el Tessa el dopera regolarment l'"enjambement" e i frasi parentetigh; el mes'cia su el Milanes con l'Italian e i lengov forest com'el Frances o l'Ingles.
L'eva on antifascista e per quell, fintant che l'eva in vita, l'è staa semper confinà fouera de la coltura officialla. A part L'è el dì di Mort, alegher!, tutt i sò poesij e i sò oper hinn staa publicaa domà che l'eva mort. Adess el possa in del Famedio, al Cimiteri Monumental de Milan, visin al Lisander Manzon.


text:
Ziziphus zizyphus
El Ziziphus zizyphus l'è 'n boscàl spinùs uriginàre de la Cina, ma che 'l crès come negót apò a 'ndèle regiù del mediteràneo. El fröt, cunusìt col nòm de zöbia, l'è bù de maià, ma al dé d'encö l'è póc cunsideràt. L'è amò cultiàt evéce endèl Estrémo Oriènte endóche se 'n tróa 'n divèrse varietà.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'n àlber o arbùsto alt de 6 a 10 m coi ram spinùs (ma gh'è apò a de le varietà sènsa spì).
Le fòie i è càduche, bislónghe, co i òrli a capitìne fìne e condèle stìpole spinùze.
I fiùr i è pesègn e de culùr i tìra al zaldì, i ve fò a la sèa de le fòie.
El fröt, la zöbia, l'è 'na drùpa a fùrma de öf picinì, prìma zàlda e pò dòpo rósa quan che l'è madüra. La g'ha dét en giandì dür de fùrma elìtica. La pólpa l'è dólsa de 'n saùr dèbol.
Le zöbie le conté tàte vitamìne, suratöt vitamina A et C e per chèsto le vé doperàde de spès endèla preparasiù de midizìne.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ziziphus jujuba P. Mill.


text:
Gros
Gros (nom ufizial in talian: Grosio) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 4 541 abitant (dato del Dic 2013 [1]), 'na superfis de 127 km² e 'na densità de 36 ab./km². A l’è tacaa a Grosut, Mòn (BS), Sondel, Val de Dint, Val de Sot, Èza (BS).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Martinènch
Martinènch l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è 'n de la mèsa pianüra bergamasca sö la ria mansina del Sère e l'è sö la strada Bèrghem - Cremuna.
El g'ha 'na popolasiù de 10 334 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 21,7 km² e 'na densità de popolasiù de 476 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 19 km de la sità e a 149 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Seedàt, Cològn, Curt Nöa, Ghisalba, Morèngh, Mürnìgh, Palösch e Romà.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parte ègia del paìs de l'època del medioéf co i strade strécie, i cése e 'l castèl di Martinènch. Töt intùren al paìs ol fosàt fai scavà dal Bartolomé Coleù.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Martinènch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cassina (CO)
Cassina (nom ufizial in italian: Cassina Rizzardi) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 3 277 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 3,5 km² e 'na densità de 936 ab./km². El gh'ha tre frazion, var a dì Boffalòra, Montisell e Ronch.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Cassina (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Poitiers
Poitiers (Potchiers in pitaì; Limonum in latì; Piteus in aragonés; Peitieus in ocità) l’è öna sità de la Fransa che la se tróa söl fiöm Clain ‘n del dimpartimét de la Vienne e l’è la capitàl de la regiù del Poitou-Charentes. L’è ciamada la sità di sènto campanii.
La sità l’è tat cognusida, dezà che ‘n del 732, ol 10 de Otùer, gh’è stacia öna bataia pròpe 'mpurtanta tra i Franch e i Arabi. Dòpo che i Arabi guidàcc dal generàl Abd ar-Rahman i à tacàt a mèt a fèr e föch l’Aquitania, ol düca Odù de Aquitania 'l s'è facc ötà dal Carlo Martèl, che l'éra ol nóno del Carlo Magno. Isé i du ezerciti i s'è scontràcc a Poitiers, ol Carlo Martèl l’à ensìt, i arabi i s’è ritiràcc e ‘l Abd ar-Rahman l’è restàt sèch in de la bataia.
La bataia de Poitiers l'ha segnàt la fì de l’espansiù àraba ‘n Eüròpa.
A Poitiers la s'è cumbatida ach öna bataia de la Guèra dei Sènt Agn.