text:
The Cure
The Cure (La Cura) 'l è 'l nóm 'd un grup muśicàl ingléś post punk, ch'l à eśurdî in dal 1976, durànt i an dla New Wave, in cumpagnìa ad bandi cuma Joy Division, Bauhaus, Sisters of Mercy, Cocteau Twins e Siouxsie and the Banshees.
Al grup, ch'l à cambiâ da spés furmasiòṅ in dal cōrs dal tèmp rivànd a muciàr sù siē elemènt a 'l màsim c'n un mìnim ad dū, l'à tucâ al punt più grand dal sucès in di an Utànta, c'n i sìngui Close to Me e Lullaby. Robert Smith, cantànt, chitarìsta, autōr di tèst e fundadōr dla banda, 'l è 'l ùnic mémbar c'l à sémpar fat part di Cure.
I Cure i èṅ dimóndi da spés mis incòst a i gènar gothic rock e dark, par via dla lōr figùra trista e decadènta, specialmènt in di prim an Utànta quand i aṅ muciâ sù part dla lór pupularità cun 'l àlbum Pornography, préda migliàra dabòṅ dal gènar. Robert Smith però 'l à sèmpar parâ via cla definisiòṅ lè, dgénd ch'i Cure i n èṅ mai stâ goth.
Biugrafìa
I prim an (1976-1982)
Robert Smith, leader sénsa dubi dal grup, al nas a Blackpool in dal Lancashire, al 21 'd Avrìl dal 1959, ma al crés a Crawley in dal West Sussex. Da pìcul al vliva dvintàr un scritōr e 'l iva garantî ch'al s sarés masâ prima ad cumpìr vint-sinc an, ma pò al s è curèt dgénd:
I sò prim grup i èṅ i The Obelisk e i Malice. In dal 1977 al dà vita a gl'Easy Cure e al dvènta 'l cantànt (prima a gh'éra un giurnalìsta ch'al s ciamàva Martin Creasy). La banda l'è furmàda da lò a la chitàra, Michael Dempsey a 'l bas, Lol Tolhurst a la baterìa e Porl Thompson, al fradèl dla muróśa ad Lol.
I nàs'n i The Cure
In d'l Avrìl dal stés an, la tedésca Hansa Records la fà 'n cuncōrs par catàr di talènt nóṿ e la i mét sóta cuntàt dand-ag mila starlìni, druàdi par cumpràr i strumènt muśicài e far i prim demo. Però sōl déś méś dòp gl’Easy Cure i vaṅ par cònt suo parchè i éran stuf ad patìr al presiòṅ dla cà discugràfica ch'la vliva sōl dal cover ad braṅ famóś.
In Maǵ Porl Thompson al mòla 'l grup parchè al vdiva ch'al stîl muśicàl sarnî 'l éra difarènt ad qvél ch'l arév vlû lò. In cal méntar ch'i àtar tri i càmbian nóm in The Cure.
La prima publicasiòṅ dla banda, par la cà discugràfica Small Wonder, l'è dal Dicémbar dal 1978. A s trata dal sìngul Killing an Arab (Masànd 'n àrab) e 'l sò tèst 'l à tòlt ispirasiòṅ da 'l lìbar Lo straniero 'd Albert Camus. La canta l'à fat sù un muć ad pulèmichi p'r al sò tìtul e, dimóndi vòlti, i Cure i èṅ stâ custrét a far dal dichiarasiòṅ uficiàli par dir ch'a n è minga véra ch'la cansòṅ la gh'à na 'n punt ad vista rasìsta o viulènt. Purtròp cla giustificasiòṅ chè a n è minga abàsta e la cansòṅ la sarà misa da na banda da 'l ràddio americàni in dal perìud dòp 'l 11 ad Setémbar e i Cure, par far in manéra ad casàr via al pulèmichi, a s pōl dar, i n l'aṅ più cantàda in fiṅ a l'Istâ dal 2005, quànd l'è turnàda indrē cun la piò 'lśéra Kissing an Arab.
Al prim àlbum
'L àlbum 'd eśòrdi, vgnû fóra in dal 1979 par la péna nada Fiction Records ad Chris Parry dla Polydor, al s intìtula Three Imaginary Boys (Tri ragàs imaginàri). I èṅ ciàr fin da subìt i riferimènt muśicài dla banda, al punk e 'l art rock ad David Bowie ma anc i trat minimalìsta e persunài. A s fà nutàr anc la cretinìśia ad So What? (E alóra?), cun un Robert Smith imbariàg ch'a n gh la cava minga a far-as vgnir in a mènt gnanc un tèst basta ch'a sia e alóra al lèś a 'l micròfun la reclàm 'd un sèt par la decurasiòṅ dal tórti a partìr da na cunfesiòṅ ad sùcar.
In Śugn i faṅ vgnir fóra al secónd sìngul Boys Don't Cry (I ragàs i n piànśan minga) che, insém a 'l canti fati dòp Lullaby e Close to Me, 'l è, a s pōl dar, òṅ di sìngui più cgnusû dal grup.
Al méś dòp Robert Smith al regìstra un sìngul cun un grup tirâ sù in cal mumènt, i «Cult Heroes», cun al pustèṅ 'd Horley Frank Bell cuma cantànt e al sò amìg Simon Gallup a 'l bas. Durànt la sesiòṅ ad registrasiòṅ, i s śóntan via via anc Porl Thompson, Janet Smith (ch'l'è pò la surèla ad Robert), e àtar dódas parsòni sèmpar 'd Horley, tuti lè a divertìr-as. Al sìngul I'm a Cult Hero/I Dig You al vénd bèn in Canada: 35.000 còpi.
In cal mèntar i Cure i cuntìnuan a far-'s i ós, sunànd a drē a i Wire, Generation X, The Police e Joy Division. Al 3 'd Agóst dal 1979, in particulàr, Robert Smith 'l incóntra al grup di Siouxsie and The Banshees e a gh fà subìt amicìsia. Quand impruviśamènt a Aberdeen al baterìsta e al chitarìsta di Banshees i mòlan lè al grup, Robert Smith al vèṅ tòlt da Siouxsie (al sècul Susan Ballion) cuma rimpiàs par cuntinuàr al tour.
Dòp la publicasiòṅ, in Nuvémbar, dal tèrs sìngul, Jumping Someone Else's Train (Sfrutànd qualchidòṅ àtar), Dempsey al vèṅ rimpiasâ par Simon Gallup parchè al n gh la cavàva minga a supurtàr 'l ategiamènt autoritàri ad Robert Smith.
'L an dòp, p'r al marcâ americàṅ, a vèṅ publicàda na versiòṅ difarénta d'l àlbum intitulàda Boys Don't Cry cun dèntar i tri sìngui (Killing an arab, Boys don't cry e Jumping Someone Else's Train) e àtar dū braṅ (Plastic passion e World war) al pòst ad Foxy Lady (na cover ad Jimi Hendrix), Meathook e It's Not You.
Al perìud dark (1980-1982)
Cun 'l ingrès ad Gallup e dal tasterìsta Matthieu Hartley (ex-Magspies cuma Simon), i tóṅ i sa scurìsan, incanalànd-as in dal melancónic Seventeen Seconds (Darsét secónd, 1980).
'L ùnic sìngul tirâ fóra da 'l àlbum 'l è A Forest, un clàsic dal grup sunâ sémpar in di cuncèrt e cun un vìdeo da i tòṅ dimóndi scur e claustrufòbic. Anc chi atri canti (cuma M, Play for today, At night, In your house o la title track) i èṅ pini ad cl'atmusféra lè pina dna tristésa dastacàda.
A cal punt lè, i Cure i ìvan bèla tacâ a giràr p'r al mónd in tour: Europa, Stat Unî e Austràglia. Na vólta turnâ a cà però Smith, Gallup e Tolhurst i s réndan cònt che Hartley a n è più adàt a restàr in dal grup e acsè al tastérista al và via.
'L è acsè che i Cure i s càtan incóra in tri quand 'l è óra 'd registràr al tèrs àlbum, Faith (Fēd, 1981), un lavōr incóra più trist e vilî dal precedènt, ch'al dascór dla fèd e dla fidùcia e dal rapòrt che la gint la gh'à sèg.
Dimóndi impurtànt in d'l àlbum 'l è al braṅ trist e melancònic The Holy Hour dedicâ al cantànt di Joy Division, Ian Curtis, ch'al s éra masâ da pòc. Al sìngul 'l è Primary ch'l'è stada sunàda in présia par far in manéra ch'a gh fus quèl ch'a s dastachìs un pôc dal rèst, in manéra da psér èsar trasmìsa a la ràddio. The funeral party, The drowning man o All cats are grey i n psiva minga èsar sarnìdi cun cal scòp lè.
In dla versiòṅ in caséta, al lât B al gh'à dèntar 'l inèdit Carnage Visors, un braṅ lung e strumentàl rigistrâ da Robert Smith par la culóna sunóra 'd un curtumetràǵ ad Ric Gallup, fradèl ad Simon. Carnage Visors 'l è stâ mis dèntar recentemènt in dla versiòṅ deluxe ad Faith.
In dal 1982 i Cure i faṅ gnir fóra Pornography (Purnugrafìa), al tèrs e ùltim àlbum ad na trilugìa ideàla tacàda cun Seventeen second. Però 'sta vòlta al disc 'l è scur fórt e pesimìsta, pîn 'd ràbbia (Lol al martèla a fónd cun la sò baterìa) e disperasiòṅ.
Al sìngul 'l è The hanging garden ma i s faṅ nutàr anc One hundred years (ch'la dascór dla guèra), The figurehead, Cold e A strange day, la stòria 'd 'n óm ch'al s dà la mòrt decidénd 'd andgàr-as in un dè straṅ.
In cal perìud lè, anc par cólpa dal dròghi e dal strès p'r i tròp impégn (Robert al sòna anc par Siouxsie and The Banshees), i rapòrt a 'l intéran dal grup i s fànan sèmpar più téś. Smith a s pìcia cun Gallup durant al Pornography tour e al basìsta al và via finìda la tournée.
Robert, dal cant suo, al s tōś un perìud ad vacansa ma in séguit al dirà che, in cal mumènt lè, i Cure i s éran lasâ ad fat.
Al perìud pop (1983-1986)
Dòpa la deflagrasiòṅ ad Pornography, Robert Smith, praticamènt da par lò, al registra un braṅ par la rivìsta "Flexipop Magazine" ch'al s intìtula Lament. Al parti di bas i èṅ sunàdi da Steven Severin. A s trata dna cansòṅ ch'la dascór incóra 'd 'n àtar persunàǵ angâ, dopa The drowning man e A strange day.
Cun i Cure siòlt ad fat, al prudutór Parry 'l incuràgia Smith e Tolhurst (pasâ a sunàr al tastèri) a cambiàr lìnnea, mulànd al dark p'r al pop e par dal cumpuśisiòṅ più alégri. 'L è acsè che i du Cure, insém al turnìsta Steve Goulding, i dan vita a Let's go to bed cun al videoclip girâ par Tim Pope, un regìsta ch'a s legherà a i Cure par dimondi tèmp.
Tra Mars e Maǵ dal 1983, Robert Smith al taca un prugèt paralél, insém al basìsta di Banshees Steven Severin, ciamâ The Glove (Al guant) dand vita al disc psichedèlic Blue Sunshine (Al sól al splénd ad blu) gnû fóra in Setémbar cun i sìngui Like an Animal e Punish Me with Kisses. Purtróp, par cólpa di problèma cuntratuài, Robert Smith al n pól minga èsar al cantànt e al parti vucàli i èṅ òpera 'd Jeanette Landray, la muróśa ad Budgie, baterìsta (e futùr marè) ad Siouxsie. Smith al canta sól in du braṅ: Mr. Alphabet Says e Perfect Murder.
Finìda l'esperiénsa di Glove Smith al cuntìnua a muciàr sù di àtar sìngui cun i Cure: The Walk e The lovecats ispiràda al film ad Walt Disney Gli Aristogatti. Insém a Phil Thornalley al bas e Andy Anderson a la baterìa (Lol 'l è cunfirmâ al tastèri), i Cure i tórnan a far di cuncèrt méntar la Fiction la fa sù i sìngui post-Pornography e l'imbastìs na racòlta ciamada Japanese Whispers (Bacajamènt giapunéś, 1983) ch'la cuntèn na nóva versiòṅ ad Lament e di atri b-sides.
'L an dòp a vèṅ fóra The Top (La sima, 1984), un lavór dimóndi variegâ ch'a véd turnàr in di rang Porl Thompson. Al sìngul 'l è The caterpillar.
I Cure i pàsan anc dal nòstri bandi: al 20 ad Maǵ dal 1984 i èṅ a Bulåggna.
In cal perìud chè Robert Smith a s masa ad fadìga: 'l è incóra mémbar di Banshees (in d'l '84 al dà na maṅ a 'l disc ad Siouxsie Hyaena) e in The top al scriv tut i braṅ, a i sóna anc (Phil Thornalley 'l éra in Austràglia cun i Duran Duran) tulénd da spés dal dròghi.
In Utóbar a vèṅ publicâ al prim disc da 'l viṿ, Concert: The Cure Live trat dal tapi ingléśi dal Maǵ dal 1984 ad Lóndra e Oxford dal «Top Tour». In dal lât B dla caséta, a s pól catàr na versiòṅ ad Forever, na canta ch'i Cure i faṅ impruviśànd sōl da 'l viṿ, cun Smith ch'al s invènta al paròli a 'l mumènt.
Durànt la tournée in Giapòṅ, al baterìsta négar Andy Anderson, alculiśâ pódag, al s buta adòs a chiàtar par piciàr-i ad nòt in 'n albèrg. Naturalmènt al vèṅ anc mandâ via. Al sò pòst a vèṅ tòlt par poc tèmp Vince Ely di Psychedelic Furs e pò, definitivamènt, Boris Williams di Thompson Twins. Sémpar in cal tour lè, Robert Smith a decìd ad mulàr definitivamènt i Banshees e la stésa ròba la sucéd a parti invertìdi cun Phil Thornalley ch'al lasa i Cure par sunàr da par lò. Par rimpiasàr-al, Smith a décid ad ciamàr indrē Simon Gallup (ch'al sunàva in cal méntar cun i Fools Dance). A 'l basìsta al gh và bèṅ acsè e al gh mét definitivamènt na préda in sima.
In dal 1985 i Cure nóṿ (Smith/Tolhurst/Gallup/Thompson/Williams) i pùblican 'n àt'r àlbum The Head on the Door (La tèsta in sima a 'l us) al lór più grand sucès cumerciàl fin lè, cun du sìngui dimóndi famóś anc in Itâglia: Inbetween Days e Close to Me, dal canti vludi apòsta alśéri, cun di vìddeo sèmpar girâ par Tim Pope.
Quél 'd Inbetween Days 'l è na viśiòṅ caleiduscòpica, cun di calsèṅ culurâ ch'i bàlan 'd intóran al grup e di culór flórésènt, méntar quél ad Close to Me, in prinsìpi cinsurâ par i mèddia, a véd i cumpunènt dal grup ch'i sónan cun di strumènt ad furtùna (Thompson, par dir-'n una, al sóna un pètan invèci che na tastéra), sarâ in 'n armàri ch'al casca śò da na sima e al finìs in dl'aqua. La part dark dal disc la tóca a A night like this e Sinking.
Un pas ulteriór vèrs la selebrità i Cure i 'l fànan cun la racòlta di sìngui Standing on a Beach - The Singles 1978-1985 (Stand in spiàgia - I sìngui 1978-1985) dal 1986 cuntenènt anc Charlotte sometimes, na canta dal 1981 mai misa in 'n àlbum prima 'd alóra, ispiràda al lìbar umónim dal 1969 dla scritóra Penelope Farmer, su na ragasa ch'la viaśa indrée in dal tèmp e la s cata in un córp ad na sò cuetanea dal 1918. Par l'ucaśiòṅ a vèṅ fata na registrasiòṅ nóva ad Boys Don't Cry. La versiòṅ su CD la s intìtula Staring at the Sea (Guardànd al mar) e la cuntèṅ di pes da piò, méntar la versiòṅ su caséta la gh'à anc tuti al B-sides in dal lâ B.
Par selebràr cal perìud lè ad sucès, a vèṅ filmâ al cuncèrt dal 9 'd Agóst al teàtar rumàṅ 'd Orange, in Pruvénsa, distribuî 'l an dòp in di cinéma cun al tìtul "The Cure in Orange".
Madurasiòṅ artìstica e cunsacrasiòṅ internasiunàla (1987-1993)
Al 5 ad Maǵ dal 1987 a vèṅ fóra al sètim lavōr dal grup ingléś, un disc dópi ad 18 canti ciamâ Kiss Me Kiss Me Kiss Me (Baś-am Baś-am Baś-am). La cupertìna d'l àlbum la móstra un prim piàṅ di làbar ad Smith, piṅ ad rusét 'd un ros ch'al dà a 'l òć in mèś a un sfónd arans viṿ.
Al disc 'l è dimóndi vari cun di pès rock (The kiss e Shiver and shake), psichedèlic (If only tonight we could sleep e The snakepit), pop (Why can't I be you?) e dark (One more time). Par di prubléma ad spasi, la canta Hey You!!! la n gh'è briśa in dla versiòṅ su CD dal lavōr, ma sōl in sal vinìl e in sla caséta. La s cata però in dla versiòṅ deluxe dal 2006.
A difarénsa di lavōr vèć, in c'l àlbum chè tut i mémbar i aṅ dâ al sò cuntribùt, difàti Icing Sugar e The Perfect Girl i vènan da di idéi ad Simon, Like Cockatoos, Fight e The Snakepit i èṅ stadi scriti da Porl e Boris mèntar A Thousand Hours l'è ad Tolhurst.
In Itâglia quést chè 'l è al secónd disc di Cure ch'a gh la cava a finìr in di prim vint pòst dal clasìfica (13śum). A la fiṅ d'l an al sarà al 54śum disc più vindû dal 1987.
Al vìddeo dal sìngul Just Like Heaven 'l è girâ in dla baja ad Beachy Head (cuma anc Close to Me) ch'l'è dvintàda famóśa tristemènt p'r i tant suicìdi.
In d'l àlbum a gh'è anc na canta ispiràda a Les yeux des pauvres (I òć di pòvar) ad Charles Baudelaire, How beautiful you are.
Cun c'l àlbum chè, preśentâ cun un tour mundiàl, i Cure i tàcan a far part definitivamènt ad 'l Olimpo muśicàl, méntar i fans i rìvan a di livèi 'd isterìśum mai vist. A Bruxelles, durànt al cuncèrt dal prim ad Nuvémbar, a s śònta 'n àtar mémbar, al tasterìsta Roger O'Donnell, tòlt sù par rimediàr al carénsi ad Lol, sémpar da piò inmisćiâ cun di prubléma 'd alcol. Al Kiss me tour al tóca anc 'l Emiglia-Rumàggna: al 29 and Nuvémbar dal 1987 i Cure i èṅ a Mòdna.
I Cure i tórnan preputentemènt al dark in dal Maǵ dal 1989 cun 'l àlbum Disintegration (Diśintegrasiòṅ), sèmpar prudót par la Fiction Records, un disc ad grand sucès cumerciàl (difàti 'l è stâ 'l prim di sò disc a entràr in di prim déś pòst in dla calsìfica itagliàna, tucànd al sètim pòst) cun al sìngul Lullaby lanciâ in tut al mónd par méś 'd un video inquietànt in dua Robert Smith, culgâ a lèt, al s impinìs via via ad tlarédi e pò al vèṅ magnâ da 'n ragnàs.
'L àlbum al misćia egregiamènt di braṅ rock, adàt a i cuncèrt (cuma Fascination street e Disintegration), di braṅ più persunài e intimìsta (cuma Plainsong, Pictures of you, Closedown e Homesick) a quéi più propriamènt dark (Prayers for rain e The same deep water as you).
In dal vinìl, i braṅ Last dance e Homesick i n gh'ènan minga par di mutìṿ ad spasi.
Durant al registrasiòṅ, Laurence «Lol» Tolhurst al vèṅ luntanâ dal grup sénsa però èsar rimpiasâ. In dal disc però al figùra cuma sunadōr 'd „àtar strumènt“, tant par dir ch'al sò lavōr 'l è stâ praticamènt nul.
In séguit, in dal 1994, Tolhurst (ch'l iva furmâ in cal méntar i Presence e fat gnir fóra sōl un disc, Inside) al farà n'asiòṅ legàla in di cunfrónt ad Smith par 'l utilìś dal nóm dal grup ma al perdarà la càuśa.
Dòp al grand sucès mis in bisàca cun Disintegration, Smith al spiàsa tut faghénd gnir fóra na racòlta ad braṅ rimixâ, Mixed up, cun 'l inèdit Never enough in cóa.
In dal 1992 i Cure i pùblican Wish (Deśidèri), al lór secónd àlbum ch'a finìs diretamènt in dla top ten itagliàna (nùmar òṅ in Gran Bretaggna e nùmar du in di Stat Unî) e ch'al mét 'd acòrd pùblic e critica. 'L è un disc misć in du a s pól catàr dal traci preggni ad malincunìa (Apart e To wish impossible things) ma anc alégri e scansunàdi cuma High, Doing the unstuck e Friday I'm in love, una dal canti più cgnusùdi dal grup. Al rock 'l è preśènt in Cut, End e Open, un braṅ devastànt ch'al gh'à un tèst dimóndi trist parchè al dascór dla depresiòṅ.
Dal Wish tour i Cure i regìstran du àlbum live: Show (Spetàcul) e Paris, tut i du dal 1993. Finî al tour, Thompson e Williams i làsan al grup, rimpiasâ par Roger O'Donnell, ch'al tórna indrē, e Jason Cooper. Par quàt'r an i Cure i n faṅ piò di àlbum ma sól di braṅ spars, dimóndi spés par di culòni sunòri o dal compilation: Purple Haze ad Jimi Hendrix p'r al tribùt Stone free, Burn p'r al film Il corvo (Al còruv), Young Americans ad David Bowie par la compilation 104.9 XFM.
I an recènt (1994-incō)
In dal 1996, dòp quàt'r an, a vèṅ fóra finalmènt al nóṿ àlbum 'd inèdit ad studi, Wild mood swings (Śbals 'd umór selvàdag). Pîn ad ridm e meludìi latinegiànti (cum al prim sìngul The 13th cun Robert Smith a lèt cun un travestî), al disc al spiasa e al delùd in gran part i fans più vèć ma 'l in càta anc di nóṿ.
Dal punt ad vista di tèst, quést chè 'l è 'n àlbum dimóndi fòrt, òṅ di mijór di ùltim tèmp: 'l è ispirâ in manéra ciàra a di esperiénsi persunàli (Strange Attraction o Want) o di sentimènt ch'a s prova ad èsar in un grup muśicàl par tant an (Club America, Round & Round & Round e Return).
Ma cun 'l andàr in avanti dal tour, al fiàsc cumerciàl d'l àlbum e dla stésa tournée, mis insém al sèns ad ripiegamènt che Robert Smith al sènt bèla da soquànt an, i s fànan sintìr sèmpar da piò.
'L an dòp la Fiction la fà gnir fóra la secónda racòlta di Cure, Galore - The Singles 1987-1997 cun i sìngui muciâ sù da Kiss me kiss me kiss me a Wild mood swing, cun da piò 'l inèdit Wrong number.
Robert Smith, però, a n vól minga butàr via la spuggna, dòp al mèś falimènt ad Wild Mood Swings, e acsè al taca a lauràr p'r al nóṿ àlbum. A 'l inìsi soquànt demo i van in dla diresiòṅ dal rock eletrònic e dimóndi péś ma dòp a gh vèṅ na śvòlta soft-acùstica e al riśultàt 'l è Bloodflowers (Fiór ad sangṿ, 2000), cun i braṅ ad punta Maybe Someday e Out of This World. Smith al cunsìdera al disc, numinâ cuma Wish par un Grammy Award in dla categurìa "Best Alternative Music Performance", cuma part ad n'ideàla "trilugìa gòtica" tacàda cun Pornography e purtàda avànti cun Disintegration.
Na versiòṅ rimixàda dal braṅ Watching me fall la s cata in dla culóna sunóra dal film American Psycho dla Mary Harron cun Christian Bale.
Bloodflowers al gh'à un bòṅ sucès tra i crìtic ma al vénditi i làsan a deśideràr anc se 'l enérgic "Dream Tour" al rivitàliśa 'l impégn dal cantànt in di cunfónt dal grup.
In dal 2001 i Cure i pùblican n'àtra racòlta Greatest Hits ch'la sancìs 'l abandòṅ par sèmpar a l'etichéta Fiction. Al disc al gh'à du canti nóvi Cut here e Just say yes.
In dal 2003 i Cure i tàcan a lauràr al nóṿ àlbum par la Geffen insém a Ross Robinson (prudutór di Korn e Slipknot) e in dal 2004 a vèṅ publicâ The Cure ch'al gh'à un sòṅ generalmènt pop ma anc di pès dur cuma Lost e The promise. Al disc a s difarènsia da i lavór precedènt p'r èsar piutòst vari e al mucia sù un discrét sucès cun al braṅ The end of the world sarnî cuma prim sìngul. I braṅ cumpòst durànt la sesiòṅ dal disc e minga mis dèntar a The Cure i s pólan catàr cuma b-sides di sìngui.
Al canàl televiśiv MTV a i sèlebra cun un speciàl preśentâ par Marylin Manson ciamâ MTV Icon cum éra bèla sucès prima par di àtar grup quai Aerosmith e Metallica. Durànt la traśmisiòṅ a s fa rivìvar la carèra dal grup e di àtar cantànt cuma Deftones e Blink 182 i càntan i lór braṅ.
In dal Maǵ dal 2005, Robert Smith al licensia O'Donnell e Bamonte, parchè a gh'è al caś ch'a gh interesìs andàr drē a na diresiòṅ difarènta arciamànd indrē Porl Thompson ch'l iva sunâ in cal mèntar cun i Led Zeppelin. In dal Setémbar dal 2005 a vèṅ fóra al film Se solo fosse vero (Se sól a fus véra) cun Mark Ruffalo e Reese Witherspoon. In dla culòna sunóra a s cata la cansòṅ Just like heaven anc parchè al tìtul uriginàl dal film al gh'à al stés nóm.
In dal 2008 i Cure i pùblican al lór tredicéśum àlbum ad studi intitulâ 4:13 Dream (4:13 Sogn) ch'al cuntèṅ trédas braṅ e un pugn ad bòni cansóni: l'atmusfèrica ouverture 'd Underneath The Stars, al carsénd sinìstar ad The Scream, la rabìda It's Over e al pop traśversàl ad Sleep When I'm Dead e Freakshow, in dua Thompson al pómpa i sò wah wah 'd efèt.
Prima ch'a gnis fóra 4:13 Dream, al grup 'l iva decìś ad publicàr bèṅ quàtar sìngui (The Only One, Freakshow, Sleep When I'm Dead e The Perfect Boy), un al méś al 13 ad tut i méś, con na mòsa cumerciàla inisialmènt mandàda śò a fadìga da la lór etichéta, la Suretone Records, sucursàla dla Geffen. Chi braṅ chè i aṅ abû un sèrt sucès in Spaggna e in di Stat Unî.
In dal 2011, in ucaśiòṅ d'l aniversàri di trént'an ad Faith, Lol Tolhurst al tórna a sunàr insém a i Cure durànt al spetàcul "The Cure Reflections" a 'l Vivid live festival ad Sidney.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Robert Smith vóś e chitàra - (1976-incō)
- Simon Gallup bas - (1980-1982, 1985-incō)
- Porl Thompson saxòfun e chitàra - (1976-1979, 1984-1993, 2006-incō)
- Jason Cooper baterìa - (1995-incō)
Ex cumpunènt
- Laurence Tolhurst baterìa e tastéri - (1976-1989)
- Michael Dempsey bas - (1976-1979)
- Matthieu Hartley tastéri - (1980)
- Phil Thornalley bas - (1983-1984)
- Andy Anderson baterìa - (1983-1984)
- Boris Williams baterìa - (1984-1993)
- Roger O'Donnell tastéri - (1987-1990, 1995-2005)
- Perry Bamonte tastéri, chitàra e bas - (1990-2005)
Discugrafìa
Àlbum
- 1979 - Three Imaginary Boys Fiction Records
- 1980 - Seventeen Seconds Fiction Records
- 1981 - Faith Fiction Records
- 1982 - Pornography Fiction Records
- 1984 - The Top Fiction Records
- 1985 - The Head on the Door Fiction Records
- 1987 - Kiss Me Kiss Me Kiss Me Fiction Records
- 1989 - Disintegration Fiction Records
- 1992 - Wish Fiction Records
- 1996 - Wild Mood Swings Fiction Records
- 2000 - Bloodflowers Fiction Records
- 2004 - The Cure Geffen Records
- 2008 - 4:13 Dream Suretone Records
dal Viṿ
- 1984 - Concert: The Cure Live Fiction Records
- 1991 - Entreat Fiction Records
- 1993 - Show Fiction Records
- 1993 - Paris Fiction Records
Racòlti
- 1980 - Boys don't cry Fiction Records
- 1981 - Happily Ever After A&M Records
- 1983 - Japanese Whispers Fiction Records
- 1986 - Standing on a Beach - The Singles 1978-1985 Fiction Records
- 1990 - Integration Elektra Records
- 1990 - Mixed Up Fiction Records
- 1997 - Galore - The Singles 1987-1997 Fiction Records
- 2001 - Greatest Hits Fiction Records
- 2004 - Join the Dots: B-sides and Rarities, 1978-2001 (The Fiction Years) Rhino/Universal Records
- 2006 - 4 Play Fiction Records
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo 'd A forest in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The caterpillar in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Boys don't cry in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Why can't I be you? in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The hanging garden in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Lullaby in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Love song in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad A strange day in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad 100 years in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad The drowning man in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad A strange day in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ 'd Open in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo dal viṿ ad Lost in sal Youtube


c: text/html

text:
Collecziun sistematica dal dretg federal
I. Relaschs federals en rumantsch
En quest lieu vegnan publitgads en rumantsch relaschs che han ina impurtanza speziala. La chanzlia federala determinescha quests relaschs suenter avair tadlà la chanzlia chantunala dal Grischun.
Actualmain stattan a disposiziun passa 40 relaschs federals en rumantsch, da la Constituziun federala sur il Dretg d'obligaziuns ed il Cudesch civil svizzer fin a la Convenziun da basa per proteger las minoritads naziunalas.
Ils relaschs federals rumantschs èn vegnids translatads e revedids dal servetsch da translaziuns da la chanzlia chantunala dal Grischun. En l'avegnir vegnan quests relaschs actualisads regularmain.
Areguard la valaivladad dals relaschs han mo las trais versiuns en tudestg, en franzos ed en talian la medema vigur giuridica. Dal rest n'èsi betg previs da translatar tut ils relaschs federals en rumantsch.
En rumantsch n'exista nagin fegl uffizial federal. Tuttina vegn la scursanida BBl (Bundesblatt) translatada cun «fegl uffizial federal». Las cifras en las translaziuns rumantschas sa refereschan pia al fegl uffizial federal tudestg. Il medem vala per CULF (collecziun uffiziala da las leschas federalas), per CRLF (collecziun repassada da las leschas ed ordinaziuns federalas 1848–1947) ed en tscherts cas er per CS (collecziun sistematica dal dretg federal).
II. Cuntegn dal dretg naziunal
- Stadi - Pievel - Autoritads
- Dretg privat - Giurisdicziun civila - Execuziun
- Dretg penal - Giurisdicziun penala - Execuziun
- Scola - Scienza - Cultura
- Defensiun naziunala
- Finanzas
- Ovras publicas - Energia - Traffic
- Sanadad - Lavur - Segirezza sociala
- Economia - Cooperaziun tecnica
Per propostas e per communicaziuns: Center da las publicaziuns uffizialas

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Untervaz
Untervaz a l'è un cumün svizzer del distret de Landquart. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 2353 abitant e una süperfiss de 27.72 km², e al se tröva a una altitüden de 564 meter sura al livel del mar.
El cumün de Untervaz a l'è tacaa ai cumün de Haldenstein, Mastrils, Pfäfers (SG), Trimmis, Zizers.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Untervaz l'è menziunaa la prima volta in dei docüment de l'ann 768-800 col nomm de Uaze.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Post de vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El catèl de Neuburg l'è staa fat sü in de la segonda part del secul XIII, prubabilment del baron Tumb von Neuburg (Vorarlberg). Inturen al 1450 l'è sota 'l control de Rudolf von Rappenstein, a quel temp l'eva conossüü come Mötteli. In del 1496 l'è staa vendüü al Vescuf de Coira. Pü innanz, in del 1577 el cumün l'ha cumpraa 'l castel e la baronia associada. In del secul XVI el sit l'è staa abandunaa e l'ha cuminciaa la ruìna.
Castei[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Höhlenburg Rappenstein l'è un castel faa sü in de una gròta in sül fianch de la montagna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Untervaz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Derf
Derv (nom ufizial in italian Dervio) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 2 694 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 11,7 km² e ona densità de 230 ab./km².
El se troeuva a est del Lagh de Còmm e'l confina con la provincia de Còmm.
Forsì el ciappa el sò nòmm de la citaa grega de Delf (Delfoí/Aeλφoί in Grech Antich) a causa de ona migrazion de colòni grech in quèsta region sòtta l'Imperi Roman.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Derf l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Basoden
El Basoden (parnonzia local: [ba'zɔdan][1]; italian: Basodino, scrivuu despess anca Basòdino; todesch istoregh: Basaldiner Horn) l'è ona montagna di Alp Lepontinn.
L'è alt 3.272 meter e 'l se troeuva a cavall in tra l'Italia (Piemont) e la Svizzera (Canton Tesin). Pussee precisament, el Basoden a l'è in de la cadena che la se troeuva a metà in tra la Val Formazza (Val d'Ossola) e la Val Bavona (Val Maggia).
In sul versant valmaggin a gh'è anca on giazzee bell important. Inoltra, di sò aves el vegn foeura on riaa che l'è vun di affluent de la Bavona. La via classega per rivàggh in scima la partiss de Formazza.
Font[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ottavio Lurati, Nomi di luogo e di famiglie e i loro "perché?", ed. Pietro Macchione, Vares, 2011


text:
Türì
Türì (Italià: Torino; Piemontés e 'n vàrie lèngue d'Euròpa: Turin; Portoghés: Turim; Olandés: Turijn) l'è öna sità de l'Italia Nord-Ucidentàl, capitàl de la regiù Piemùt, con 902 137 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfice de 130,2 km² e 'na densità de de 6 929 ab./km². La sò "area urbana" la rìa 'nfina a ü miliü e més d'abitàncc. I abitàncc i è ciamàcc Türinés.
Ol sò nóm 'l sömèa che vègne dal cèltich Tau ch'a 'l völ dì Mùt, pò latinizàt in Augusta Taurinorum, in onùr de l'imperadùr Aügüst.
In del sich-sent la sità l'è dientàda la capitàl del Dücàt de Savòia e de alùra 'nàcc la sò stòria l'è 'ndàca 'nacc compàgna de chèla de la faméa sabàuda. Türì l'è stàcia la prìma capitàl del Regn d'Italia, dal 1861 al 1865.
La sità la se tróa i pé di Alp e l'è traersàda fò dal Po e da la Dora Riparia che pròpe a Türì la se böta 'n del Po.
La sò economìa la stà 'n pé sö l'indüstria automobilìstica e la FIAT l'è la sò 'ndüstria piö grànda.
Ol sìmbol de la sità l'è la Mole Antonelliana, ü grand palàs nasìt per vèss öna sinagoga e che al sò tép l'éra 'l piö ólt del mónd.
Gh'è ach ol Müséo Egìsio, ol piö 'mpurtànt del mónd dòpo chél del Cairo.
Ol sìndech de Türì l'è 'l Piero Fassino.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc (en miér)
Links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Zel (MI)
Zel (nom ufizial in italian: Zelo Surrigone) l'è on cumün de la Provincia de Milan. El gh'ha 1 675 abitant e l'è tacaa ai cumün de Vermezz, Gud e Marmond. El se tröva a 19 km da Milan. La süperfis del teritori del cumün l'è de 4,4 km² e el se tröva a 114 meter sora el nivel del mar.
El nom par che 'l vegni de la parola latina "agellum", camp piscinin, forsi per el faa che el se tratava de un tuchel de terren afidaa cume liquidazion de un suldaa veteran anmò in de l'epuca dei Roman. La seconda part del nom la vegn de "Serugono" che l'è el nom de una fameja nobil medieval.
Curiosità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zel, insema cunt i cumün de Calvignasch (anca lü de la provincia de Milan) e de Alzano Scrivia (provincia de Alessandria), el pöö vess cunsideraa el cumün püssee pian d'Italia, perchè el gh'ha on dislivell massim del territori comunal de 1 meter.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Zel l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Paja
La paja l'è on lavorà agricol che 'l ven foeura di culmi (cioè i fust di cereai) quand che la pianta l'è maruda.
La pò vess considerada comè on sotta-produtt de la gricoltura, pechè l'è quell che 'l resta dopo avè battuu el forment. In tra i cereai de paja a gh'è 'l forment, el formenton, l'orz, l'avena, el ris, el mej, la seghel e 'l farr.
Se la ven regolta, la paja la ven anca imballada, anca se incoeu el suced meno despess (per reson economegh). I mucc de paja montonaa insemma se ciamen pajee.
La paja la pò avèggh anca di alter fonzion: la pò vess doperada per fà di tecc, di popp, capei, o anca di lavorà pussee artistegh.
Origin del nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Paja el vegn del latin palĕa. Quell nomm chì l'è spantegaa in tutt el domini neolatin (frances paille, italian paglia, spagnoeu e catalan palla, ocitan palha, sicilian pagghia).
In del latin classegh se ciamava stramen, che 'l se vesina al nomm doperaa in la pupart di lengov germanegh (ingles straw, todesch stroh, islandes strá, olandes stro). El s'è conservaa in del ladin e romancc stram/strom[1] e l'ha lassaa di trasc in del lombard stramm.


text:
Franca Cuntèa
La Franca Cuntèa (Franche Comté in Francéś) l'è na regiòṅ dla Frància ch'la s cata davśèṅ a la Śvisra. La sò capitàla l'è Besançon cun Belfort, Lons-le-Saunier e Vesoul atri sità impurtànti.
La mét insém quàtar dipartimènt: al Teritòri ad Belfort (90, Territoire de Belfort), Doubs (25), Saóna Élta (70, Haute-Saône) e Giùra (39, Jura). Ad dèntar la gh'à òt arrondissement, sènt-sédas cantòṅ e 1785 cumùṅ.
In tut la gh'à 1.168.208 abitànt e na superfìsi ad 16.202 km².
La presidénta dal cunsìli regiunàl l'è la Marie-Marguerite Dufay dal partî sucialìsta.
Persunàǵ famóś ligâ a la Franca Cuntèa i èṅ Victor Hugo e Louis Pasteur.


text:
1961
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 13 marz - Perpignan (Russigliun): sa püblica el prim nümar de la revista "Sant Joan i Barres".
- 11 lüj - Barcelona: sa funda Òmnium Cultural.
- 6 dicembar - Barcelona: sa püblica el primm nümar de la revista "Cavall Fort".
- 12 april - Üniun Sovietega: Jurij Sergeevič Gagarin, a bórd de la naf Vostok I, al deventa el primm omm ch'al sortiss in dal spazzi da föra de la Tera.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 18 utubar - Növa Orleans (Louisiana, SÜA): Wynton Marsalis, trompetista da jazz, fiöö d'Ellis Marsalis.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 10 01 - Növa York (SÜA): Dashiell Hammett, scritur Nort-american (n. 1894).
- 03 03 - Növa York (USA): Paul Wittgenstein, pianista Austriach (n. 1887).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
L'Accorc
"Te n spirit de ecuité yde comprejiun ..."
Le tratat de Paris ê stè n compromis pro les tratatives politich- diplomatiches dla conferënza de pêsc a Paris. Düć trëi i partners che â diretamënter da fà cun la chestiun, chël ô dì la Talia, l’Austria y la mendranza de Südtirol, messâ renunzié a sües ghiranzes mascimales. La Talia â ciafè na sovranité teritoriala limitada, liada ales impormetüdes dl contrat. L’Austria messâ renunzié a sües ghiranzes de reintegraziun dl teritore y ai südtirolesc ne ti gnôl nia conzedü de eserzité le dërt de autodeterminaziun. Aladô dla convinziun di stać che â davagné la Vera, ess le conflit por la mendranza todëscia tla Talia messü ciafè na soluziun, nia te n spostamënt di confins, mo tres le stromënt de na autonomia.
Suradöt la politica estera ingleja - sön chëra che la iniziativa diplomatica de chësc compromis é gnüda a s’al dè - odô le tratat de Paris te n majer constest de na colaboraziun austriaca-taliana y tla idea de na uniun europeica.
Inće sce ara â dorè ćiamò valgamia dî, ćina che an é rovà a na realisaziun dl tratat de Paris, à chësc impò ademplì sües ghiranzes, sides pro la debata de Südtirol dan la ONU tl 1960-1961 y pro la elaboraziun dl Secundo Statut de autonomia dl 1972 ćina ala fin dl conflit, ala “Streitbeilegungserklärung” dl 1992.


text:
Cassi Cherea
El Cassi Cherea (Latin: Cassius Chærea; 12 prima de Crist-41) a l'è staa on militar roman del I secol dòpo la nassida de Crist. Diventaa capp de la Guardia Pretoriana sòtta el Tiberi, l'è restaa con questa carega anca cont el Caligola. Ma el Cherea l'amava nò el noeuv imperador, che donca, cont el sostegn del Senaa, l'ha deciduu de massà. Ma quand l'è riessii a fà foeura el Caligola, con al soa miee Cesònia e la tosa Giulia Drusila, i Pretorian hann nominaa noeuv imperador el Claudi. Quest chì l'ha faa ciappà el Cherea e l'ha condanaa a mòrt.
El scrittor ingles Robert Graves in del sò liber I, Claudius (Mi, Claudi) l'ha inventaa la stòria che 'l Cassi Cherea el fudess vun di pòcch soldaa che s'eren salvaa de la sconfida romana de Teutoburgh .
Font[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Svetòni, I vid di dodes Ceser, "Caligola", LVI


text:
Partizion del Belgi
La partizion del Belgi o dissolozion del Belgi, consist ind la separazion dei region de Fiandre, de lengua olandesa, e Valonia, de lengua francesa. La tension intra le do comunità l'è nassuda per via dei profonds conflits culturai e economeg, originad dal fait che la pruma region l'è plussee arent ai Paes Bass e la segonda a la Francia.
A star a le stime, el 60% de la popolazion belga la parla olandes (ciamad coloquialment flameng o fiameng), inscambi el 40% la parla frances. La plupart dei 6.23 milion de parlants de olandes i viv ind la region setentrionala dei Fiandre, inscambi i 3,32 milion de francoparlants i se concentra ind el sud, ind la region de Valonia. La region de Brussel-capital, l'è oficialment bilingue, però el 85% de la popolazion la parla frances. Pœ, 73 mila persone al est de Valonia i forma la comunità de lengua todesca.
Grazie al poder politeg e economeg de l'aristocrazia francesa, el frances l'è staid catad fœ come lengua oficial de tœt el Belgi ind el 1898. Ancasiben qe g'è stad œna reazion forte de la popolazion de le Fiandre, l'olandes l'è miga staid deciarad ofiçal de qella region qe infina al 1921. En plu g'è stad anca la francesisazion de Brussel, cità indoe che l'olandes l'eva la lengua de la plupart de la popolazion, e qe al dé d'incœ l'è parlada noma del 15% de la jent.
Al dé d'incœ, la destra estrema del Vlaams Belang (interes flameng) e la conservadora Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA, Nœva Alleanza Flamenga), le suporta la independenza de le Fiandre
In prencepe la independenza l'è miga contemplada ind i tratads de la Union Europea, e i representants i g'ha afermad qe quand œn toc d'œn Stat member de la EU el riva a l'indipendenza, e al stes temp el vœl restar dent ind la Union, el g'hares de tornar a sollicitar el so ingress a unir-s, compagn che se el fœdess œn paes nœv[1] No-obstant qest, olter analists legai i opina qe i Staits resultants de la secession o dissoluzion d'œn Stait member i pœdares sœgetar a vesser Staits member de la Union Europea. [2] [3] Ind el 2012 l'è staid presentad œn sollicit a la Union Europea a lejislar sora qell lavor qé.[4]
Vista la diferenza cultural de la popolazion belga e i so afinità cont i paes tacads, g'è stad vergun che g'ha proponid la dissoluzion del Belgi e l'integrazion ind i paes arents: Fiandre ind i Paes Bass, Valonia ind la Francia e la comunità jermanofona cont la Germania. En qest cas, la cità de Brussell la deventares œn sojet federal diretament aministrad de la Union Europea, qe la fage la funzion de capital.


text:
Portable Document Format
El PDF (de l'ingles Portable Document Format, Furmaa de Ducüment Purtatil) a l'è un furmaa de imagazinament de ducüment, desvilüpaa de la dita Adobe.
Carateristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A l'è multi-piatafurma, al va ben in di sistema uperativ principaj: Windows, Linux o Mac, e l'è rispetaa l'aspet uriginal.
- Se pö vidè una cumbinaziun de test, grafegh, figür e anca müsega.
- A l'è vün di furmaa püssee difundüü in de l'Internet.
- Se pö cifrà el file per prutegg el sò cuntegnüü


text:
Santa Margherita Ligure
Santa Margherita Ligure (Santa Margaita in Lengua ligüra o anca Santa Marghèita, in antichitá: Pescino), l'é un Cumùn italian de 10.174 abitant, in Pruincia de Genua, ciamda anca la Perla del Tigullio.
Pubabilment, se g'ha nutisia de gent in chel teritori chi, béle in del III secul.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'é süla Riviera de Levante, in Ligüria, visìn a Portofino, e in del gùlf del Tigullio. L'é luntana 32 chilometri da Genua, e la sò vegetasión pricipal ienn i castégn e i ulìv. Un po' del sò teritòri el fa part del Parc natüral regiunal de Portofino.
L'é famusisima in tütt el mund cume center türistic de la Riviera del Levante.
In del dicember 2005 Santa Margherita Ligure l'è riesìd a ciapá el certificàt de Sistema de la gestión ambiental in cunfurmitá a la norma ISO 14001.
Citasión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Persunágg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra tüte le persüne famuse ch'ien pasade da Santa Margherita, se pöd ricurdá:
- Nicola Abbagnano, filosofo e pulìtic al Cumün de Milan
- Giuánn D'Anzi, müsicista de müsica ligéra e pitùr
- Ardito Desio, espluratùr e geòlug
- Andrea Doria
- Gilbért Govi, atùr còmic
- Vasilij Kandinskij, pitùr
- Alberto Lupo, atùr, l?é stai tanti ann a Santa Margherita
- Güglielm Marconi, inventùr e Fìsic
- Indro Montanelli, giurnalista
- Friedrich Nietzsche
- Evita Duarte de Perón, presidenta de l’Argentina
- Francésc Petrarca
- Gerolamo Schiaffino, pitùr


text:
Mario Balotelli
Mario Balotelli, (Palèrum, 12 'd Agóst dal 1990) 'l è 'n śugadór ad balòṅ itagliàṅ, nâ da di genitōr ganéś, i Barwuah. Al śóga da atacànt a 'l èstar, cun la squàdra ingléśa dal Manchester City. Al sò scutmàj 'l è Super Mario.
Biugrafìa
Nâ in Sicìglia, da pìcul al s trasferìs in dal cumùn bresàṅ ad Bagnōl Mèlla e al s pòrta a drē di distùrub a 'l budèli p'r i quài 'l è custrèt a far-'s uperàr. A dū an al ròbi i vaṅ méj ma 'l an dòp, anc su cunsìli di servìsi suciài parchè i sò genitōr i ér'n in buléta sparàda, al vèṅ dâ in afidamènt da 'l tribunàl di minōr a la famìjà Balotelli ad Cunséś. Mario al n à mai pardunâ i sò genitōr naturài ad cal fat lè, rinfaciànd-ag 'd ès'r-as sèmp'r in fargâ 'd lò.
A 18 an Mario al tōś la sitadinànsa itagliàna. In dal Luj dal 2012 la mudèla Raffaella Fico la fà savér ch'la gh'à 'd avér un fiōl da lò.
Caréra
Mario al taca a śugàr a balòṅ a sinc an in d'l uratòri ad Mumpiàṅ (un quartêr ad Brësa). In dal 2001 al pasa fra i śóvan dal Lumezzane par pò far al sò debùt fra i prufesiunìsta a séd'ś an in dla partìda ad C1 cónt'r al Padva. Al 31 'd Agóst dal 2006 al vèṅ cumprâ da 'l Inter. Cun i Milanéś ad Roberto Mancini al taca a śugàr in Serie A in dal Dicémbar dal 2007 cónt'r al Cagliari. Cun i lumbàrd al gh rèsta in fiṅ a 'l Istâ dal 2010, vinsénd 3 scudét e na Champions League sgnand in tut 20 gòi in campiunâ e 8 in dal cópi, par pò pasàr a 'l Manchester City in dua al vins al scudét dal 2011-2012.
Cun la nasiunàl al fà al sò debùt al 10 'd Agóst dal 2010 cóntar la Còsta 'd Avòri a Lóndra. Al séggna al sò prim gòl cun l'Itâglia 'l 11 ad Nuvémbar dal 2011 in Pulògna. A 'l Europeo dal 2012 al riva secónd da drē da la Spaggna pardénd la finàl par 4-0.
Culegamènt estéran
- (IT)(EN)(FR)(ES) Al sò Sit Uficiàl


text:
Altipian
In geugrafia un altipian, a l'è una süperfiss piana de tera che la se tröa a un'altitüdin granda. I altipian poden vess bej estendüü o anca piscinit. Se ciama altipian vulcanich un altipian che'l s'è furmaa per atività vulcaniga.
L'altipian püssee grant del mund a l'è l'Altipian Tibetan, ciamaa el tecc del mund, che'l s'è furmaa per la culisiun de la Placa Indo-Australiana adoss a quela Eurasiatiga. L'area de l'altipian Tibetan a l'è de 2,5 miliun de kilometer quadraa e la sò altitüdin a l'è de pressapoch 5000 meter in sül nivel del mar.
L'altipian püssee grant de l'Europa al se tröa in Venet e l'è l'Altipian de Asiagh o di Set cumün.


text:
Aosta
Aosta (en fransés Aoste; en valdostà: Aoûta, Aousta, Ohta o Veulla; en piemontés: Osta; en latì: Augusta Prætoria; en walser: Ougschta) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la regiù autònoma de la Val d'Aosta.
La g'ha 34 901 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 21 km² e 'na densità de 1 662 ab./km². El cunfìna coi cümü de Charvensod, Gignod, Gressan, Pollein, Roisan, Saint-Christophe, Sarre.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Saint-Christophe (omònim)
Saint-Christophe a l'é 'l nòm:
- d'un comun italian ant la Val d'Osta
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Allier
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Charente
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Creuse
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Tarn
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Vienne
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Crèma
Crèma (Crema in Italià e Latì; Krem in Tudèsch) l’è 'na cità da 34 284 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) da la Pruincia da Cremuna.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par che Crèma la sìes nasìda 'n da i témp di Lungubard, 'n dal 600 dòpo Gesö. Al sò nóm 'l vègn pròpi da 'na paròla lungubarda, "crèm" che la 'ól dì "dòs". 'Na tradisiù la disarès che la cità l'è nasìda al 15 d'agóst dal 570, quand le persune che le stàa sö l'isola Mòsa (o Isola Fulcheria) i è scapade so 'n dòs vizì 'l Sère. 'L capo da chèste persune 'l sa ciamàa Creméte, cunt da Palàs. Gh'è pò 'n ipotesi che la parla dala fundasiù che l'e stacia 'n dal 400, quand Milà l'era la capitàl da l'Impero Rumà ucidental. Gh'è po' 'n ótre stüde che 'l dìs che ché i stàa i cèlti, o magari i etruschi.
La pröma carta che la parla da Crèma però l'è dal méla e la dis che Crèma l'è 'na tèra che la partenìa ai Cunt da Camisà. Dòpo gh'è ignìt Bunifas da Tuscana e la sò fióla Matilda. 'N dal 1098 Matilda regala Crèma al Vèscof da Cremuna.
'N dal 1159, dopo che Crèma la sa aleàda con Milà e mia con Cremuna, la cità l'è stacia sbatìda zó dal Barbarósa, che 'l g'ha pò tacat fóch. L'asédio l'è stacc própe bröt: i tudèsch i g'ha pò tacat via dèle persune cremasche a le sò machine e tante persune i è mòrte.
'N dal 1185 gh'è ignìt la Pace da Custansa e la cità l'è stacia trada sö amò. Crèma la dienta 'n Libero Cümü e i gh'a facc da nóf le müra, i fòs e l pòrte (1199). 'N dal 1200 i gh'a tirat sö po' al Dòm e al palàs cümünal.
Crèma 'n dal 1335 la diènta pusés da Gian Galeas Viscunt. 'N chèi agn che (1361) sa ricorda pò la pèste. Tra al 1405 e 'l 1423 Crèma la diènta Signoria da la familia Benzuna. Dòpo Crèma la diénta amò pusès di Viscunt e 'nfine, 'n dal 1449, l'è 'n pusès da la Repüblica da Venesia.
Quanta Crèma l'è dientada 'na pruincia da la Repüblica da Venesia l'ecunumia l'è fiurida e i gh'a facc sü da nóf le müra, al palas cümünal e'l Palas di Nudar, che adès l'è dientat al Palas dal Vescof. 'N dal 1490 i ga tirat sö 'l Santüre da Santa Maréa e 'n dal 1580 i gh'a facc pò la Diocesi.
'N dal 1797 la finès la Repüblica da Venesia e 'n cità i vé i francés. 'N dal 1814 'l finés l'impero da Napuliù Bunapàrt e i ria i striaci e la vè facia la pruincia da Crèma e Lód.
'N dal 1861 Crèma la diènta italiana.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Monümènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Piasa dal Dòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le cése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La ècia césa da San Mènech, 1463-1471, che adès i ga facc déte 'l teatro.
- Al Santüare da Santa Maréa, 1490-1500.
- La ècia césa da San Spìret e Santa Madaléna, 1511 (adès l'è serada sö).
- La césa da Santa Ciara. 1514.
- La césa da San Bernardì 'n cità, 1518-1534.
- La césa da San Giùan Batista, 1583-1584.
- Al Santüare dèle Grasie, 1601-1611.
- La césa da San Benedèt 1621-1623.
- La capèla dal Quartierù 1717.
- La césa dala Trìnita 1737-1740.
- La ècia césa da Porta Ripalta, 1743.
- La césa da San Giàcom 1749.
- La césa da Sant'Intòne da Padua, metà dal '700.
- La cesìna da Santa Maréa Stèla 1834.
- La césa da San Piéro con la faciada trada sö 'n dal 1939.
Palàs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Palàs di Benzù (1627) (adès gh'è déte la Bibliotéca).
- Palàs di Maràs (1422).
- Palàs di Benzù (1504).
- Al vècc Palàs dal Munt da Pietà (1569).
- Palàs Cumpustèla (1585).
- Palàs di Vimercàt. (1602).
- Palàs di Fòia (1650).
- Palàs di Zurla (metà dal '600).
- Palàs di Crüèi (1663).
- Palàs di Bundént (sö la fine dal '600).
- Palàs di Vimercat-Zurla (pröma dal 1685).
- Palàs di Prèmol (sö la fine dal '600).
- Palàs di Buns (1710).
- Palàs di Tèrni (1711).
- Palàs di Albergù (1756).
- Palàs di Vailàt (1840).
Fére e fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al 2 da febràr gh'è la Madòna da la Serióla 'n du i sa benedés le candéle. Sö la fine da mars visì al santüare da Santa Maréa gh'è la féra. Al 10 da giögn sa fà la fèsta a San Pantigliù, co la procesiù. 'N da la metà d'agost gh'è la "turtelada", 'n du sa mangia i turtèi. A setémbre gh'è la sagra da la bertulina. La sera dal 12 da dicémbre gh'è la féra da Santa Lüséa, cò le bancarèle 'n Piasa dal Dòm. Dala metà da dicémbre a la fine da genàr gh'è 'l presepio di Sabiù.
La cüsina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc i cunós i turtèi: i ga 'l ripié duls e per fai i dróa i amarècc, le üghète, i mentì e 'l mustasì. Gh'è pò 'l salva, che l'è 'n furmài che l'è facc da chèste bande che. Sa parla pò da la spongarda e dala bertulina, che l'è facia co l'öa mericana. Quand gh'è 'l carneàl sa fa i chisói (o chisulì), fai sö co 'l limù, 'l póm e 'l strüt.
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
04 06
Ol dé 4 de zögn l'è 'l 155 ( 156 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 211 dé a finí l'an.
Ul dí 4 de zögn al è ul dí da pòost 155 ( 156 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 211 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1355 - València: Pröma prosessiú del Corpus a València.
1976 - Palma (Mallorca): s'al signa ol Pat Autonòmich di ísole Baleare.
1977 - Nederland (Colorado, SÜA): Supertramp i resitra, a Caribou Studios, Even in the Quietest Moments, che conté ol sò sössess Give a Little Bit.
1989 - Pequín (la Sina): seguint órden de Li Peng, öna colòna de car de combat la va det a la plassa de Tiananmen indóe gh'i era concentracc miér de sitadí, la masöransa Stödénc, ch'i demanàa l'avertüra del résim comünesta; intra 3.000 e 5.000 i en resölta morc, 10.000 fericc e sentenér arrestacc (facc de la plassa de Tiananmen (1989)).
2004 - l'Iraq: al mör ol soldat Stadünindench nümar 600 intat ch'i cress i crítegh contra Bush.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1975 Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Anzelina JoliI, atura Stadünidenca.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Berg am Irchel
Mudel:Other places3 Cuurdinàde: 47°34′N 8°36′E
Berg am Irchel a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.06 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 586 abitant.
El cumün de Berg am Irchel al se tröva a una altitüden de 410 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buch am Irchel, Flaach, Freienstein-Teufen, Rüdlingen (SH), Volken. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Berg am Irchel l'è menziunaa la prima volta inturen al 1100 col nom de Berga. In del 1243 l'è staa menziunaa col nom de Berge.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
- ^a insema a Gräslikon, che infina al 1855 l'eva part de Buch am Irchel.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Berg am Irchel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nìsa
Nisa (en fransés Nice; en ucità e 'n català Niça; en piemontés Nissa Marìtima; en lìgure Nissa; en italià e 'n todèsch: Nizza; en spagnöl Niza; en polàch Nicea; en latì Nicæa; en gréch Nιkaίa/Nikaía; en russ Hиццa) l'è 'na cità de la Frància meridiunàla che la g'ha 344 064 abitàncc, quìnta piö grànda de töta la Francia, e cèntro principàl de la Còsta Azzurra (Côte d'Azur). La fà part de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur e del dipartimènt de le Alpi Marìtime.
L'è póch delóns de la frontiéra co l'Itàlia e del pónt de vìsta geogràfich la fà part del bacìno idrogràfiche del fiöm Var, cunsideràt part de la regiù fìzica italiàna. Chèsta puzisiù de cunfì la g'ha fat en maniéra che Nìsa la pasès de spès de 'na duminasiù a l'ótra: l'è stàda cità de la Provènsa pò l'è pasàda sóta i Savoia endèl 1388 e piö tàrde al Regn Sardo-Piemontés. Cunquistàda del Napuliù, la tùrna sóta i Savoia dòpo che chèsto el g'ha perdìt le sò guère. La tùrna a deentà franséza ai 14 de zögn del 1860 dòpo de 'n plebiscìto contestàt e boicotàt dei sustignidùr de la permanènsa sóta 'l Regn Sardo-Piemontés. Ai tép dei Savoia l'ìa ciamàda uficialmènt Nizza Marittima per mìa cunfundìla co Nizza Monferrato.
Postàda 'ntra 'l mar e i mucc, Nìsa la pöl sfrötà dele atratìve natürài emportànte. El turìsmo, el comèrcio e l'aministrasù püblica i è le atività econòmiche piö 'mportànte de la cità. Nìsa la g'ha l'è segónda per capacità de ricesiù [1] e ògna an l'è vizitàda de 4 miliù de turìsti[2].
El sò aeropórt l'è 'l tèrs de töta la Frància dòpo i du de Parìgi (Paris-Orly e Paris-de-Gaulle)[3].
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cittaa de Nizza la vegn foeura de duu insediament assee important de l'antichitaa, l'empori grecch de Nikaia (latin: Nicæa), fondaa nel 250 A.C. dai abitant de Massalia, e 'l center roman de Cemenelum, assee important per 'vègh i Term e on stadi.
Apos de l'Ann Milla Nizza la fa part de la Contea de Provenza. L'è on port de ona quai importanza ma de sigur manch de Marseja, de Tolon e finna de Antiba. I rivolgiment polìtegh de la Contea de Provenza fann sì che a la fin, nel 1388, i nissard ghe fann att de dedizion al Duca de la Savoia per vess proteggiuu. In quell moment, a stà a ona stima, a Nizza gh'è 4.250 abitant[4], on terz del 1340 a cunt de la Pesta Negra de quarant'ann innanz.
La cittaa la viv insemma a la Savoia in de l'istessa entitaa polìtega infinna al 1860, anca se per dò volt la farà part de la Francia: la prima cont el Luis XIV, la segonda cont el Napoleon I ch'el annett la Contea de Nizza e la ciama "Departiment di Alp Marìttim". El passagg dal Regn de Sardegna a la Francia in del 1860 l'è preceduu da on referendum, cont el 99% di elettor nizzard (mas'c adult) che scernissen la scheda per l'annession (anca se l'è stada ona votazion dubbia, piena de sospett de broj). La cittaa la resterà on bel poo oggett di rivendicazzion nazzionalistegh italian, ma apos de la Segonda Guerra Mondial de rivendicazzion compagn ghe n'è staa puu. In cambi, gh'è di organizzazzion identitari 'me Nissa Rebela che voeuren l'indipendenza de la Contea de Nissa da la Francia, o almanch ona gran autonomia.
La lengua nizzarda (lou nissart) l'è ona lengua che la somija on bel poo a l'occitan e ai lengu del Nord Ovest de l'Italia, cont ona gran influenza de l'italian letterari e, in di ultemm temp, del francés.
La canzon de Nissa la se ciama "Nissa la bella" e la sò prima strofa la fa inscì: O la miéu bella Nissa / Regina de li flou / Li tiéu viehi taulissa / Iéu canterai toujou. / Canterai li mountagna / Lou tiéu tan rique decor / Li tiéu verdi campagna / Lou tiéu gran soulèu d'or..., che voltaa in lombard voeur dì: "O la mè bella Nissa, regina di fiór, mi cantaroo semper i tò vecc tecc. Cantaroo i montagn, el tò paesagg inscì ricch, i tò campagn (inscì) verd, el tò gran sô de or".
A Nizza gh'è nassuu el Giusepp Garibaldi, vun di pussee important patriotta italian, ma anca di alter patriota minor, compagn de l'Augusto Anfossi.
Muzèi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I muzèi piö 'mportàncc de Nìsa i è:
- El muzèo biblich de Marc Chagall.
- El muzèo Matisse.
- El muzèo de art modèrna.
- El muzèo Masséna
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nìsa ł'è 'nzemelàda co:
- Alicante, Spàgna
- Antananarivo, Madagascar
- Cape Town, Sudàfrica
- Cartagena, Colombia
- Cuneo, Italia
- Edinburgh, Scòsia, Regn Ünii
- Gdańsk, Polònia
- Hangzhou, Cina
- Houston, Texas, Stàti Ünìcc
- Kamakura, Giapù
- Laval, Quebec, Canada
- Libreville, Gabon
- Louisiana (state), Stàti Ünìcc
- Manila, Filipìne
- Miami, Florida, United States
- Netanya, Israele
- Nouméa, Nöa Caledonia
- Nurimberga, Germània
- Phuket, Tailandia
- Rio de Janeiro, Brazile
- Saint-Denis, Frància
- San Pietrobùrgo, Russia
- Santa Cruz de Tenerife, Spàgna
- Sorrento, Italia
- Szeged, Ungherìa
- Thessaloniki, Grécia
- Yalta, Ucraìna
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Un savoir-faire et un équipement complet en matière d’accueil, site de la CANCA
- ↑ Les chiffres clés du tourisme à Nice, site municipal
- ↑ Union des aéroports français - Résultats d'activité des aéroports français 2007 - Trafic passagers 2007 classement - page 8
- ↑ Alain Ruggiero (curador), Nouvelle histoire de Nice, Toulouse, Privat, 2006, 383 pagin.


text:
Pussy Riot
Al Pussy Riot (Pèpi arvèrsi) i èṅ un grup rus punk ad fémni rabìdi impgnàdi in pulìtica a Måssca, cgnusû p'r al sò manifestasiòṅ ad prutèsta fati cun di flash mob e eśibisiòṅ ad tant in tant. I dascóran dla situasiòṅ pulìtica in Rùsia e dla vita dal dóni là, dand anc còntra gl'elesiòṅ presidensiàli dal 2012, cun al pasàǵ a cap dal Stat ad Vladimir Putin che, in alóra, 'l éra prim minìstar.
In dal méś ad Mars dal 2012, tri dóni dal grup i èṅ stadi misi in arèst cun l'acùśa ad cumpurtamènt viulènt e ultragiōś p'r avér fat n'eśibisiòṅ còntra Putin sénsa parmés in dla Catedràla ad Crist Salvadōr. Che lōr, dòp ésar-'s fati al ségn dla cróś, i aṅ tacâ a sunàr na canta par dmandàr a la Madóna ad mandàr via Putin e puntànd al dî anc còntra Cirillo I parchè, a lōr giudìsi, lì lò al créd più a Putin che a Dio. Al guàrdi, in gnanc un minùt, i i aṅ paràdi fóra subìt.
A s trata ad:
- Maria Alyokhina, studénta ad 24 an a 'l quàrt an ad Giurnalìśum, la s dà da far par Greenpeace e in dal vuluntariâ. La gh'à 'n putèṅ;
- Yekaterina Samutsevich, prugramadōra ad computer ad 30 an, diplumàda in futugrafìa e in multimedia;
- Nadezhda Tolokonnikova, studénta ad 22 an, la stùddia filuśufìa a l'Università ad Måssca. L'è spuśàda cun Pyotr Verzilov e la gh'à na fiōla ad quàt'r an.
Da la lōr banda i s èṅ dit: Kate Nash, Red Hot Chili Peppers, Sting, Cornershop, Faith No More, Peter Gabriel, Jarvis Cocker, Pete Townshend, The Joy Formidable, Madonna, Björk, Neil Tennant di Pet Shop Boys, Alex Kapranos di Franz Ferdinand, Beastie Boys, Patti Smith, Genesis, Corinne Bailey Rae, Courtney Love, Paul McCartney, Yōko Ono, Refused, Elio e le Storie Tese, Zola Jesus, Billie Joe Armstrong di Green Day, Die Antwoord, Genesis, Tegan and Sara, Johnny Marr e àt'r incóra. L'Ugnòṅ Europea, par bóca ad Catherine Ashton, la s è dita in pinsēr p'r al cundisiòṅ duri ad detensiòṅ e par la manéra ad purtàr avànti al prucès.
I gh daṅ invéci adòs al Patriàrca dla Cèsa Urtudòsa, Cirillo I, e al regìsta Nikita Mikhalkov ch'al s è dit prònt fiṅ da subìt a firmàr na létra avèrta cònt'r ad lōr.
Dòp che la cantànta Madonna l'iva dâ al sò apòǵ a 'l grup durànt un sò cuncèrt in Rùsia, faghénd védar la scrita "Pussy Riot" in sla sò schina, al premier in secónda rus Dmitrij Rogozin al gh rispónd acsè: «Tut qvéli ch'i èṅ stadi dal r... ad sòlit i téndan a far in gir dal lesiòṅ su cuma a s fà a star a 'l mónd, specialmènt quànd la s cata a 'l èstar in tournée»[1]. Di asuciasiòṅ dla sità ad San Pirèṅbùrg i aṅ pò fat càuśa a lē e a gl'urganiśadōr dal cuncèrt, dmandànd-ag déś migliòṅ 'd euro p'r avér dascórs in favōr di gay e dal "Pussy Riot", andànd acsè, a sò dita, còntra la léǵ dla sità e a i sentimènt dal pòpul[2].
Mandàdi a giudìsi, dòp ch'i éran stadi tgnùdi dèntar par quàśi tri méś sénsa ch'a fus depuśitâ furmalmènt 'l at 'd acùśa, al 17 'd Agóst dal 2012 i giùdas rus i aṅ cundanâ al Pussy Riot a dū an ad parśòṅ par „TEPÌŚUM RELIGIŌŚ“[3]. In cal méntar al vèć campiòṅ ad scac Garry Kasparov, mémbar dal fòrsi 'd upuśisiòṅ ch'l éra preśènt ad fóra da 'l tribunàl par prutestàr, 'l è stâ farmâ par la pulisìa[4].
-
-
-
-
-
-
Al regìsta Nikita Mikhalkov
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Madonna: dòp Pussy Riot i fnòć. L'arlìa ad Mósca: "l'è na rója" Agenzia Giornalistica Italia, 10 'd Agóst dal 2012
- ↑ L'à uféś i sentimènt di fedèi, San Pirèṅbùrg al fà càuśa a la Madonna repubblica.it, 17 'd Agóst dal 2012
- ↑ Pussy Riot culpévuli ad tepìśum religiōś, cundanàdi a dū an ad parśòṅ corriere.it, 17 'd Agóst dal 2012
- ↑ Rùsia: Pussy Riot, davànt a 'l tribunàl farmâ Kasparov Agenzia Giornalistica Italia, 17 'd Agóst dal 2012


text:
Lindau (circundari)
El Circondàre de Lindau l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svévia, endèl stat federàl de la Baviera al cunfì co l'Austria (Vorarlberg). 'Na part del sò teretóre la tóca 'l Lach de Costànsa de là del quàl gh'è 'l Cantù de San Gal, en Svìsera. Quìndes dei sò disnöf cümü i è cunsideràcc part de la regiù geogràfica de l'Algovia Ucidentàla (Westallgäu), postàda a caàl 'ntra la Baviera e 'l Baden-Württemberg.
Cità e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(Nömer de abitàncc agiurnàt al 31. Dezèmber 2013[1])
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)


text:
Gironegh
Gironegh (Gironico) l'è ona frazion del comun comasch de Colverd.
El gh'ha ona popolazion de 2.038 abitant. El se troeuva a sud di paes de Drezz e Parè, i alter duu center del comun.
In del vegg territori comunal de Gironegh a gh'è i frazion de Gironegh al Mont e Salvadonega.
Storia e tradizion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El document pussee antigh che 'l testimonia l'esistenza del paes l'è del 962.
La parocchia, dedicada ai sant Nazar e Cels, l'è stada fondada in del 1455 cont el contribuu de la famiglia Rusca, che l'ha ottegnuu per quest el diritt de nomina del curaa. In l'Historia della Famiglia Rusca se legg: presso di me Gio Paolo Stoppano Notaro de Como vi è memoria del 1495 della fondatione e donatione fatta dalli signori Conti Ruschi della chiesa di San Nazario di Geronico. La gesa l'è stada consacrada el 29 settember 1775.
In del period napoleonegh (1809-1816) el comun l'è staa unii a Parè, Drezz e Montan. Tornaa indipendent cont el tornà di Austriegh, Gironegh l'è restaa on comun indeperlù fina al 2014.
De granda importanza l'è la festa de Gesù Bambin (ciamada ol Bambin da Gironegh), che la se tegn la segonda domenega dòpo l'Epifania e che la reciama on mucc de persònn con la soa procession.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Gironegh l'è mostraa in de la tabella chi de sotta
Abitant censüü


text:
7 (nùmer)
7 (sêt), ("sette" in itagliàn, "septem" in latèin) 'l è al nùmer naturêl () ch'al seguìs al 6 (sē) e 'l vin prìma dl 8 (ot). In dla numerasiòun di romàṅ antîg 'l era scrìt VII. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al sètim post.
Proprietê matemàtichi
Al 7 'l è al quèrt nùmer prìm, vgnènd dòp dal 2, dal 3 e dal 5.
Al nùmer 7 in dla geometrìa
Al polìgon ch'al gh'à sêt cô 'l è 'l eptàgon.
Al poliéder ch'al gh'à sêt faci in dal só estèren 'l è 'l prìśma pentagonêl e la piràmid eśagonêl
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su 7 (nùmer)
- (IT) La vóś in sìm'a 'l Wikisiunàri
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l Vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it


text:
Friburgh (Regierungsbezirk)
El Distret Goernatìf de Friburgo l'è giü dei quàter distrècc (en todèsch: Regierungsbezirke) del Baden-Württemberg, en Germania. La sò capitàl l'è la cità omònima de Fribùrgo 'n Brisgòvia.
Diviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dés circondàre i è ragrüpàcc en 3 sóta-regiù che 'n todèsch le g'ha nòm Regionalverband:
- Hochrhein-Bodensee: Costansa, Lörrach e Waldshut;
- Südlicher Oberrhein: Fribùrgo 'n Brisgòvia, Breisgau-Hochschwarzwald, Emmendingen e Ortenaukreis;
- Schwarzwald-Baar-Heuberg: Rottweil, Schwarzwald-Baar e Tuttlingen.


text:
Modjo
I Modjo a hinn un grüp frances de müsega house. Cume quas tücc i grüp frances del temp, sunaven un gener de house ciamada house francesa. I sò member a hinn el prudütur Romain Tranchart e'l cantant Yann Destagnol (cunt el nòm Yann Destal). El sò sücess püssee grant a l'è el singul "Lady (Hear Me Tonight)" del 2000 (canzun che la gh'ha dent un campiunament de Soup for One di Chic).
Dopu che aveven püblicaa el disch Modjo i düü hann laurà a alter pruget in deperlur: el Romain Tranchart el fa remix de canzun famus e'l Yann Destal l'ha faa un disch de cansun di Queen che'l gh'ha avüü un bun sücess.


text:
S-chanf
S-chanf (Scanevo in italian storich; Scanf in tudesch storich) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 747 abitant e una süperfiss de 137.90 km², e al se tröva a una altitüden de 1660 meter sura al livel del mar.
El cumün de S-chanf a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Davos, Livigno (IT-SO), Madulain, Susch, Zernez, Zuoz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
S-chanf l'è menziunaa per la prima volta in de l'ann 1137-39 col nomm de Scaneves, e dopu in del ann 1356 col nomm de Scanevo.[1]
L'andament storegh de la popolazion de S-chanf l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
11 05
Ol dé 11 de magio l'è 'l 131 ( 132 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 235 dé a finí l'an.
Ul dí 11 de magio al è ul dí da pòost 131 ( 132 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 235 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1245 - Corbeil (Ísola de Fransa, Fransa): i representanc de Jaume I e de Luís IX de Fransa i signa ol Tratat de Corbeil, in acorde a che Fransa la recognuss la piena independensa di Cuntà Català, in cambi de la renúnsia a la Provença.
330 - Costantinobla (atüala Istanbul, Türchia): sa la consagra chèsta sità che l'imperadur romà Costantí I ía fat costrüí sura i ruine de l'antiga Bisansi.
1977 - Spagna: ol goèrn al ratífega i pat internassiunaj signacc ol dé 30 04.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala de Badalona, a la comarca del Barcelonès
Festa locala de Tordera, a la comarca del Maresme
Sant Anastasi, Festa piö granda de Lleida
Memorial Internassiunal de la Sida: segond di du dé dedicacc a fá omas ai persone afetade per la sida, la pandémia plö graf del sécol XX.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sù (BG)
Sù (nòm uficiàl en italià: Azzone) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al de Scalf. El g'ha 'na popolasiù de 415 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 16,8 km² e 'na densità de popolasiù de 25 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 61km de la sità e a 973 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Àngol (BS), Bùren (BS), Còler, Scülpér, Vilminùr.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'òrido de la Via Mala e la cà sö la còrna.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Maria, mader de Gesü
Maria (in ebraich מרים Miryam, o Myriam, in aramaich Maryām, in grech di Setanta Mapίau, Maríam, o Mapίa, María, in arab: مريم, Maryam; ? - Gerüsalem o Efes, 42/45) a l'è la mader de Gesü.
Tücc i nom de Maria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è cugnussüda anca 'me Santa Maria, Vergin Maria e la Madona.
I catoligh e i urtudoss (che ghe dan el titul de Θeotόkoς, Theotókos) la veneren 'me Santissima Mader de Diu (theotókos el vör dì propi "mader de Diu"); anca la gesa anglicana e di ges prutestant 'me quela Lüterana recugnussen la sò Santità.
A la Madona i gh'hann dedicaa una sura del Curán, anca se in de l'Islam la gh'ha minga el titul de santa.


text:
Spìla da bâlia
La spìla da bâlia, dìta anca 'd sicurèsa, l' è cla spìla ch' la tîn strìc dū bandi 'd tisû mìa dimòndi gròsi, cun abàsta fermèsa: a s' dîś apòsta "da bâlia" perchè in tèimp mìa tròp luntâṅ la vgnìva druèda da la bâlia per tgnîr strìc el trī bandi di "triàngul" ed stòfa, panulèin di neonê.
L' è furmèda da 'n fîl d' asêr (piò raramèint ed fèr) crumê, arvujè sù per śvilupèr 'na tensiòun cuma 'd 'na mòla da cla banda lè dal rìs ch a gh' vîn, cun da 'n cô la punta (ardijòun) e da cl' èter cô saldê un férem a forma 'd calutèina, furgèda apòsta p'r uspitèr 'l ardijòun in cla manéra sicûra che nisùn al gh' àpia da pùnś'r-es.
A s' in càta 'd piò m'śûri, mo la piò urdinària l' è quèla 'd 22 mm. ed lunghèsa. A gh' è po' anca la spìla ch' la tîn sarê el bandi di kilt di scuséś, custruìda cun sol 'l arvujamèint dal stès fîl 'd asêr, sèinsa dagli ètri śunti 'd metâl, e 'd dimensiòun piò grosi.
A la spìla da bâlia, la crumadûra la gh' śùnta l' aspèt piò lustrê e bel da vèder (ch' la sìa cuma 'd argînt, 'd ôr, ed râm e 'd brònś) dòp che anca dl' ètra robustèsa, e la s' pōl anca catèr verniśèda, ed biànc, ed négher, u piò vìva s' la dév cumpagnèr cuma 'n acesòri un quêl studiê stilisticamèint.
La spìla da bâlia 'd lung al tèimp
I schèv dl' archiulugìa i àn purtê a la lûś dal spìli da bâlia druèdi fin da l' Éra dal Brònś, piò rudimentèli e grosi 'd quìli d' incō, mo listès pràtichi e apresèdi 'd lung i sècul anca per sulèr di mantē.


text:
1971
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
24 10 - seu de l'ONÜ (Növa York): Pau Casals al profita del conceert ch'al è drée a dirigí par fá cognoss al Moond la situazziun de Catalunya.
08 10 - la Granda Bretagna: John Lennon al püblica Imagine.
07 11 - Barcelona: sa fonda l'Assemblea de Catalunya a la gesa de Sant Agustí.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
18 09 - Plano (Texas, SÜA): Lance Armstrongh, ciclista Noort-american.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
03 07 - Pariis (Francja): James Douglas Morrison, cognossüü coma Jim Morrison, müsich de rock, cantaant de The Doors (n. 1943).
06 07 - Növa York (SÜA): Louis Armstrong, trombetista e cantaant de jazz Noort-american (n. 1901).
11 09 - Muscova (Rüssia) - Nikita Sergeevič Chruščëv, polítigh Soviétich, presideent del staa (n. 1894).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sumvitg
Sumvitg a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1258 abitant e una süperfiss de 101.88 km², e al se tröva a una altitüden de 1056 meter sura al livel del mar. L'è straversaa del fiüm Vorderrhein, che l'è vün dei du ram che püssee a val i se taca insema per furmà el Reno.
El cumün de Sumvitg a l'è tacaa ai cumün de Disentis/Mustér, Linthal (GL), Trun, Obersaxen, Lumbrein, Vrin e Medel (Lucmagn).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sumvitg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1175 col nom de in Summovico.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala del cumün de Sumvitg l'è el rumanc sursilvan.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial Mudel:Rm icon/(Todesch)


text:
Nimfidi Sabin
El Cai Nimfidi Sabin (Caius Nymphidius Sabinus; 35-68) l'è staa on prefett di pretorian intrattant che'l regnava l'imperador Neron e anca on poo dòpo la soa mòrt. L'ha faa 'sto mestee insema al Tigellin, che prima però el lavorava cont el Feni Ruff, mazzaa perchè 'l faseva part d'ona congiura contra l'imperador. A la fin di ann 60 del secol I, gh'hè staa tanti ribellion contra el Neron, e Sabin l'ha ciappaa part in d'ona di quij finai, con la speranza de vess nominaa imperador, ma l'è staa faa foeura di sò soldaa.
La soa vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è nassuu de ona dònna de la cort imperial, la Sabina, ma del pader se sa nagòtt. Quajvun el dis che l'era fioeu o d'on gladiator ciamaa Marzian o de l'imperador Caligola. Dòpo la congiura del 65 del Cai Calpurni Pison contra el Neron, i esecuzion di congiuraa hinn diventaa ona possbilitaa de ciappà podè a Roma e inscì l'è avegnuu per el Sabin, che l'ha ciappaa el pòst de pretor dòpo la condanna del Ruff. Donca l'è diventaa on òmm important in di pretorian e la soa promessa de ajuttà el Servi Sulpici Galba l'ha daa ona man a la fin del governo de Neron. In del interregnum, prima che 'l Galba el rivariss a Roma, el Sabin l'è diventaa l'unich prefett e l'ha cercaa de vess nominaa l'imperador noeuv (perchè diseva de vess el fioeu del Caligola). L'ha anca faa mazzà i sò rivaj possibil. Ma poeu i pretorian hann deciduu de sostegnì el Galba e questa l'è stada la fin del Sabin.


text:
Garbagna (AL)
Garbagna (isé pò 'n piemontés e 'n italià) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha 720 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 20,7 km² e 'na densità de 35 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Vurasca, Borghetto di Borbera, Bërgnàu e Frascà, Casasch, Castlania, Dernis, Sardigliano.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
12 03
Ol dé 12 de mars l'è 'l 71 ( 72 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 295 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de mars al è ul dí da pòost 71 ( 72 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 295 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1965 - Catalunya: despus i declarassiú fade a Le Monde ol 14 11 de 1963, in che al defendea la identità nassiunala Catalana, i autorità franchiste i espülsa l'abat Aureli Maria Escarré i Jané, che s'esilia a Milà, del stat Spagnöl.
2000 - Spagna: Ol Partit Popular adagna i elessiú a i corte generale per masöransa assolüda.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1890 - Kíev, Ucraina, (Impere Röss): Vaslav Nijinsky, balarí e coreògraf Röss, pàder de la dansa moderna.
1921 - Türí (ol Piemont): Giovanni Agneli, impresari, patriarca del gröp Fiat.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Maienfeld
Maienfeld (en romàncio: Maiavilla) a l'è un cumün svizzer del distret de Landquart. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 2612 abitant e una süperfiss de 32.34 km², e al se tröva a una altitüden de 504 meter sura al livel del mar.
El cumün de Maienfeld a l'è tacaa ai cumün de Bad Ragaz (SG), Balzers (LI), Fläsch, Igis, Jenins, Malans, Mastrils, Nenzing (AT-8), Schaan (LI), Seewis im Prättigau, Triesen (LI), Zizers.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Curiosità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'l post indue che l'eva ambientaa la storia de Heidi, el liber per pütei scrivüü de la Johanna Spyri.
Post de vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Maienfeld in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Maienfeld.
- Mudel:HLS


text:
Bourg-en-Lavaux
Bourg-en-Lavaux a l'è un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron. in del Canton Vaud. Al gh’ha pressapoch 5010 abitant e una süperfiss de 11.6 km², e al se tröva a una altitüden de 387 meter sura al livel del mar.
In del mes de mas del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Villette, Cully, Epesses, Grandvaux et Riex han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Bourg-en-Lavaux. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
El cumün de Bourg-en-Lavaux a l'è tacaa ai cumün de Forel, Lugrin (FR-74), Lutry, Meillerie (FR-74), Savigny.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Marco Simoncelli
Marco Simoncelli (Catòlga, 20 ad Śnar dal 1987 - Sepàng, 23 'd Utóbar dal 2011) 'l è stâ un curidōr ad mòti rumagnōl, campiòṅ dal mónd dla 250cc cun la Gilera in dal 2008. Cgnusû da tut par la sò tèsta pîna ad ris e p'r al sò dascórar in itagliàṅ cun n'acènt rumagnōl dimóndi pēś, al gh'iva un caràtar da gigiòṅ a la bòna, sćèt un muć, e al purtàva sèg al scutmàj ad Supersic (Sic, IPA /sitʃ/, 'l éra al còdas ch'al gh'iva dâ la Dorna par cgnós'r-al durànt al gari). 'L à catâ la mòrt in na manéra dasfurtunàda in dal sircùit ad Sepàng durànt na gara dla MotoGP dal 2011 a sōi vint-quàt'r an.
In dla sò caréra 'l à curs 151 vòlti in gari dal motomundiàl, vinsénd quatòrdas vòlti e finénd 31 vòlti in si pòdi, muciànd sù in tut 1255 punt, 15 pole position e nóṿ gir più śvélt. 'L à curs anc dū vòlti in Itàglia in dal mundiàl dla Superbyke in dal 2009, finénd anc in sal pòdi. Al sò nùmar ad gara 'l éra al 58.
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Nâ a Catòlga, al viṿ fiṅ da pìcul a Curièn. Al taca a cùrar a sèt an cun na minimòta in dal sò sità. A dód'ś an al vins al tìtul itagliàṅ, quèl ch'al fà anc in dal 2000, an in dua al cur p'r al tìtul europeo purtànd-'s a cà al secónd pòst. A quatórd'ś an al tōś part a 'l Trufèo Honda NR e al gh la cava a muntàr sù dū vòlti in sal pòdi e pò al s śibìs a 'l campiunàt itagliàṅ 125 GP.
Clas 125
In dal 2002 'l è campiòṅ europeo dla clas 125cc e in dal stés an, dòp ch'al s è fat i òs a livèl nasiunàl e europeo, al fà al sò debùt in dal Motomundiàl, clas 125, in dal Gran Prèmi dla Repùblica Céca in dal team dl'Aprilia CWF - Matteoni Racing a 'l pòst ad Jaroslav Huleš ch'l iva fat al salt in dla 250. Al sò cumpàgn in squàdra 'l è Chaz Davies. Al finìs la stagiòṅ cun tri punt (finénd 13śum in Purtugàl) a 'l 33śum pòst.
In dal 2003 al fà tut al campiunàt e al mùcia sù 31 punt, finénd 21śum in clasìfica e ciapànd un quàrt pòst in dal gran prèmi dla Cumunità Valensiàna.
In dal 2004 al riva al prim sucès a Jerez in sal mój, ma l'è na stagiòṅ cun di élt e di bas cun dū pole position (sémp'r in Spaggna e a Brno) ma cun sōl 79 punt in bisàca al finìs undicéśum in clasìfica, curént p'r al team Rauch Bravo insém a Steve Jenkner.
Al team Nocable.it Race al al tōś par la stagiòṅ 2005 par far còpia cun Joan Olivé. Marco al vins incóra a Jerez e al finìs àtar sinc vòlti in sal pòdi (secónd in Catalógna, tèrs in Germàgna, Repùblica Céca, Qatàr e Austràglia), cavànd-gh-la a star sèmpar fr'i prim ma lasànd prèst al tìtul par strada anc parchè al s è fat grand e al fà fadìga a giràr bèṅ in sla muturéta dla 250, faghénd però 177 punt, sèmpar méj.
Clas 250
In dal 2006 Supersic al pasa a la 250, curénd par la Gilera RSV 250 cun al tècnic cap Rossano Brazzi (ch'l iva laurâ in di an pasâ par Valentino Rossi e Marco Melandri) a sò dispuśisiòṅ. Purtròp chi lò al s mala subìt lasand-al da par lò par tuta la stagiòṅ. Marco al finìs al dècim pòst cun 92 punt sénsa mai far di riśultâ bòṅ, al gh la cava sōl a piasàr-as sést in Cina. Anc 'l an dòp 'l è da daśmindgàr: dècim pòst cun l’Aprilia RSW 250 LE e 97 punt in tut cun dū sèst pòst (Frància e Ulànda).
In dal 2008 finalmènt al ròbi i tàcan a giràr p'r al vèrs giùst p'r al Rumagnōl, ma minga a 'l inìsi parchè al casca dū vòlti réstànd a śèr punt e 'l è un pcâ, anc parchè a Jerez l' éra andâ in a risć ad vìnsar. In Purtugàl al ciàpa la pole position e al vins pò al dū gari a gnir: Mugello e Catalógna. A cal punt chè, i suo i gh daṅ na mòta uficiàla e Marco al vins incóra a 'l Sachsenring cun déś secónd ad vantàś sōvra Mika Kallio, e pò al s ripét tulénd al prim pòst anc a Motegi e a Phillip Island. Rivànd tèrs a Sepàng al dvénta campiòṅ dal mónd dla clas Duśèntsinquànta. La sò sréśa in sla tórta 'l è la vinsùda a Valencia in d'l ùltim gran prèmi dla stagiòṅ, quèl ch'al gh fà muciàr sù la belésa ad 281 punt, frut anc ad dū secónd pòst (in Frància e in dal Régn Unî) e ad àtar dū pòdi, in Ulànda e in dla Repùblica Céca. Simoncelli al partìs anc dal pâl sinc vòlti.
In dal 2009 al decìd ad restàr in du 'l è e la stagiòṅ la partìs mâl parchè al n pōl minga cùrar in dal prim gran prèmi in Qatàr p'r un infurtùni. Dòp soquànti gari fati mâl, Simoncelli al tórna a i sò livèi in Frància, vinsénd incóra na vòlta in sal mój e rivànd secónd da drē a Mattia Pasini in dal gran prèmi 'd Itàglia. Marco al s tōś la rivìncita a 'l Sachsenring vinsénd par la dècima vòlta in caréra, turnànd a lutàr p'r al tìtul, anc parchè al fà pò al pîṅ a Brno (baténd cla vòlta lè Mattia Pasini) e a Indianapolis. Cun chi sinquànt punt chè, Marco al s davśìna dimóndi a 'l giapunéś Hiroshi Aoyama e a 'l spagnōl Álvaro Bautista. In dal gran prèmi ad cà (Misèn) al fà un brut śbali cascànd par tèra ma pò al tórna sù in clasìfica, cun dū sucès ad fila in Purtugàl e Austràglia, purtànd-as a sōi dódas punt da Aoyama, cun dū gari incóra da far. Ma in Malèśia Hiroshi al vins lò mèntar Simoncelli 'l è custrét a 'l tèrs pòst da drē a Barberá ch'l éra rivâ a la fiṅ cun al sò stés tèmp a 'l traguàrd ma, par via 'd un gir più śvélt dal suo, al finìs lò secónd invéci ch'al Rumagnōl ch'al vèṅ dastacâ ad vint-i-òṅ punt da Aoyama. In d'l ultma gara Simoncelli al finìs incóra par tèra e 'l è custrét a lasàr al sò tìtul in dal maṅ dal giapunéś.
Clas MotoGP
In dal 2010 al pasa in dla clas MotoGP cun la RC212V dal team San Carlo Honda Gresini par far còpia cun al pilòta ad Ravêna Marco Melandri. Simoncelli al mùcia sù 125 punt, finénd utàṿ a la fiṅ, cun un quàrt pòst in Purtugàl.
In dal 2011 al résta in dla squadra ad Fausto Gresini cun sèg al giapunéś Hiroshi Aoyama ch'al gh'iva ciulâ al tìtul dla 250 dū an prima. Cun la stésa mòta sóta 'l cûl (na Honda uficiàla HRC), Marco al gh stà sèmpar davànti e al fà sù dū quìnt pòst (in Qatàr e in Frància in dua al finìs còntra Dani Pedrosa durànt un surpàs, faghénd-al cascàr śò) e dū pole position in Catalógna e Ulànda. A Brno Marco Simoncelli al gh la cava a finìr par la prima vòlta in sal pòdi in dla MotoGP rivànd tèrs. In dal gran prèmi ad San Marèṅ al lòta còntra Andrea Dovizioso e Ben Spies e al finìs quàrt. In Austràglia al fà un pas in avànti rivand da drē sōl a Casey Stoner in dla sò córsa ad cà.
Al 23 'd Utóbar dal 2011, durànt al gran prèmi dla Malèśia, Simoncelli al pèrd la sò mòta in dal secónd gir dla córsa, restànd-ag atàc. La mòta, invéci ad finìr fóra da la pista esternamènt cuma la fà ad sòlit in chi caś lè, la tira drit par la sò strada e la fà la curva mènt'r i éran drē a rivàr Colin Edwards e Valentino Rossi ch'i gh vaṅ adòs, a n cavànd-gh-la briśa a scansàr-al. Al casc ad Marco al vóla via e al pilòta dasfurunâ al vèṅ investî in pîṅ a la tèsta e a 'l còl da chi àtar dū. Al sò cōr al s férma e i dutōr i n pōlan far àtar che tōr at dla mòrt, tri quàrt d'óra dòp 'l incidènt.
I sò funerài i gh'èṅ stâ Giuidè 27 'd Utóbar dal 2011 in dal sò paéś in dal riminéś, cun di sò culéga ch'i èṅ andâ a catàr-al par l'ultma vòlta: Loris Capirossi, Mattia Pasini, Valentino Rossi, Andrea Dovizioso, Marco Melandri, Sete Gibernau, Andrea Iannone, Randy de Puniet e Jorge Lorenzo. Chi lò 'l à vlû èsar-gh e 'l à scrit in sal lìbar dal firmi in cēśa, cun un gèst ch'al gh fà unōr, „A t arcurdarò par sèmpar e pardòṅ-um p'r ès'r-um questiunâ tèg“. Dū dè dòp al còrp ad Marco 'l è stâ cremâ.
L'ASL ad Catòlga la fà savér ch'l'à tòlt la deciśiòṅ ad dedicàr al laburatòri ad biomecànica d'l uśdàr Cervesi a Marco che pròpria lè 'l éra nâ.


text:
Bee
Ben (nom ufizial in italian: Bene Lario in Italian; Bee intel dialett del loeugh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che'l cunta 335 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 5,7 km² e 'na densità de 59 ab./km²..
L'è tacaa ai comun de Carlasc, Grandola, Lenn e Porlezza
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fiumèlb
Artìcol in dialët piasintëin
Fiumèlb (Fiumalbo in Itagliàn e anca in dal sò dialëtt) l'é un paesëin italian ad 1.030 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Èlp
Artécol in dialèt arzân
'Al j Êlpi (Alpi in italiân dal plurêl in latèin Alpes, che pōl vrèir dîr "prēda", "culèina", "muntâgna", "biânch") în la cadèina ed mûnt pió impurtânta ed l'Europa. In francèiş a 's ciâmen Alpes, in ocitân Aups/Alps, in tedèsch Alpen, in rumânich Alps, in sluvèin Alpe. Sesto Pompeo Festo int al só Primo Libro al dichiâra che al nòm al deşvîn da Albus (biânch) che i Sabèin a pronunsiêven Alpus per spieghêr al culôr sèimper biânch ed la cadèina, pîna ed nèiva ânch ind l'istê.
Cme 'd acôrdi al j Êlpi a cumîncen a sîra dal Pâs ed Cadibona e a finésen a sîra ed la sitê ed Vièna, a quâcen 'na distânsa ed cîrca 1.300 chilômeter, a gh'à la fōrma 'd êrch e în tra pêrta êlta ed l'Itâlia, la pêrta tra mezdé e matèina ed la Frância, la Svésra, al Liechtenstein, l' Austria, mezdé ed la Germâgna, la Şlovènia, e matèina ed l' Ungheréia [1]. A gh' àn la larghèsa mâsima tra Veròuna e Monaco ed Baviera.
La séma pió êlta l'é al Munt Biânch che cun i sō 4.810 mēter l'é cunsiderê ânch al "tèg 'd Europa"; a drē a gh'é al Mûnt Rôşa (4.634 m.). al Dom (4.545 m.) al Weisshorn (4.505 m) e al Cervèin (4.476 m.). Êtri sémi impurtânti în: al Grân Paradîş (4.061 m.), al Bernina (4.049 m.), l' Ortles (3.902 m.) e al Monviso (3.842m.).
Int al j Êlpi a ghe stân ed cà 16 miliòun ed persòuni.
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ I Mûnt Sopron e i Mûnt Kőszeg ciamê Alpokalja
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Alpi trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Artéccol in dialatt bulgnais
Äli 'Èlp äli én una cadänna d'l Euròpa ed mónt ch'la dsunéss l' Itâglia a mezdé da un insàmm ed naziån d'l Euròpa centrèl: la Fränza, la Svézzra, l'Austria e la Slovéggna, ch'al s estànnden anch'a dî èter stèd cme la Germâgna, la Cruâzia, al Liechtenstein e al Prinzipè ed Monaco.
La vatta pió èlta l'è al Månt bianc a 4810 méter såura al mèr.


text:
Brasca
La brasca o brasa l'è quell che 'l resta del legn, del carbon o de alter materiai compost de carboni dopo che t'eet pizzaa on foeugh.
La lusiss domà quand che la riva a ona temperadura bella volta, e hinn cald anca dopo che 'l foeugh l'è staa smorzaa. La pò servì per cusinà (per esempi in di barbecue), ma anca per scaldà i cà: la brasca dent a ona brasera la spantega pussee calor che 'l foeugh, e in manera pussee costanta.
La brasca la vegn foeura dopo che 'l foeugh l'ha brusaa on tocch de carburant, e gh'è anmò de l'energia chimega che la pò vess drovada. Despess 'sto mestee 'l suced quand che l'energia chimega la se troeuva inscì dedent al carburant che l'aria l'è minga bona de rivàggh; donca la combustion a l'è in d'ona scala pussee piscinina. Quand che la brasca la finiss de brusà, la vegna scender.
Se gh'è in gir de la brasca anmò pizzada, la pò vess trasportada del vent e la pò fà saltà foeu di incendi.


text:
Se ciàmi Genesio o ho faa un pò tütt
puèta, spazzèn, astronauta e magütt
ho pirla per el muund fino all'ultimo chilometro
innàanz e indree cumè el mercurio nel termometro
Sun naa in söe la löena dumà cun't i öcc
ho sparaa cuntra el teemp e ho desfàa i urelòcc
ho pregà mìla voolt senza nà giò in genöcc
ho giraa cun't el smoking e a pee biùtt piee de piöcc
M'è tucaa imparà che la röeda la gira
che ogni tant se stravacca el büceer de la bìra
tra furtöena e scarogna gh'è una corda che tira
quaand che el diàvul el pìca el ciàpa la mira
Sun staa l'incüdin e quai volta el martèll
ho dato retta al cuore e quai volta a l'üsèll
nel böcc de la chitàra ho scondüü questa vita
sia i pàgin in rùss che quii scrivüü a matita
El curtèll in una man e nell'oltra un màzz de fiuu
perché l'amuur e la moort i henn sempre lè scundüü
ogni dè nàvi via cun un basèn o una pesciàda
cul destèn de dree di spàll per mulàmm 'na bastonàda
E de ogni mia dona se regòrdi el surìis
anca se cun nissöena sun rüvaa ai benììs
tanti donn che in sacòcia gh'eren scià el paradisi
insèma al rusètt hann lassa i cicatriis
Scapàvi e inseguivi senza mai ciapà fiaa
curiàndul nel veent fiuu senza un praa
una trottùla mata sempre in gir senza sosta
un boomerang ciùcch senza mai una risposta
Zìngher e sciuur sempre söel mè binari
suta un'alba e un tramuunt püssèe rùss del Campàri
ma i ricordi i hènn smagg e me spècia el dumànn
el me spècia incazzàa cun scià i buumb a màn
Sigarètt senza nomm e büceer senza storia
hann faa i ghirigori nella mia strana memoria
tatüagg invisìbil che me càgnen de nòcc
e una vita tiràda cumè un nastru de scotch
La mia ciciaràda làssa el teemp che la tröeva
vardi el cieel de nuvembra cun la sua löena nöeva
sun el Genesio e questu l'è tütt
cun qualsiasi vestii, suta sun biùtt


text:
Ravêna
Artìcol in dialètt rumagnòl
Ravêna (Ravenna) l'è un cumùn ad 151.055 abitant pió o menc. L'è sôta la pruvinza ad Ravêna.
Artéccol in dialatt bulgnais
Ravanna (in rumagnòl Ravêna) l'è na zitè dl'Emégglia-Rumâgna, chèplôgh d'la so pruvénzia. A i stàn ed cà stra sè e nå 151.055 abitànt.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Intè Medioêvo la iè stèda di mondi inpurtànta dacché Råma l'era andèda zå (stra e IV e e VIII sècol), tént ch'lé dvintèda préma capitèl d'l Inpêr rumàn ed sîra dal 402 sått a l'inperadår Onòri e dåp dî Ostrogòt sått Teodorîco dal 492.
Curiositè[modifica | mudéfica la surzéia]
A Bulåggna a i è al pruvêrbi: Zarchèr Marî par Ravanna, ch'as dîs quant'on al zairca un quèl indovv al n pôl brîsa èser.
Alinfunsèn · Bagnacavàl · Bagnèra · Brisighèla · Chèsla · Castèl Bulgnés · Zirvia · Cunsèls · Cudgnòla · Fënza · Fusgnàn · Lugh · La Màcia · Ravêna · Riòl · Rós · Sant'Èghta · Slaròl ·


text:
Carbun
El Carbun (anca Carbon o Carbù) a l'è un cumbüstibil fossil solid de culur negher o marun scür che'l se tröva in di rocc sedimentari. Anca lü'l se pö cunsideraa una rocia sedimentara, e l'antracite adiritüra una rocia metamorfiga perchè l'ha passaa un'espusiziun a temperadür e pressiun grand. El carbun a l'è faa per la püssee part de carboni e una quantità variabila de alter element 'me el sulfer, idrogen, ussigen e azot. El carbun al gh'ha urigin de la sedimentaziun de strat de piant e alter rest vegetaj, che prutegiüü de la biodegradaziun e de la ussidaziun de l'aria, s'hinn trasfurmaa dopu d'un frach de temp in del carboni.
El carbun a l'è la funt principala d'energia per la prudüziun d'eletricità in del mund (pressapoch el 40%).


text:
Coise-Saint-Jean-Pied-Gauthier
Coise-Saint-Jean-Pied-Gauthier l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. El fa part del cantù de Chamoux-sur-Gelon, del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
El g'ha 'na popolasiù de 1 190 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 10,38 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 268 méter a 'na altèsa màsima de 419 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Varkaus
Varkaus l'è ona città de la Finlandia center-oriental cont ona popolazion de pussee de 23.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Varkaus la se troeuva in de la Provincia de la Finlandia oriental e in de la Region del Savo meridional. L'è situada sora ona serie de isol sora el Lagh Saimaa.
La gh'ha trentases quarter, trai quai el vegg comun de Kangaslampi, che gh'è staa taccaa in del 2005.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ciamada inscì perchè la se troeuva sora ona serie de isolott e strett de terra in sul lagh (varkaus in finlandes antigh el voeur dì "strett").
Per la soa posizion, l'è venguda in del Vottcent on centro industrial indove che ghe se faseva sù la carta.
Duranta la Guerra Civil finlandesa l'era stada occupada di comunista ma, per la soa posizion isolada, l'è stada conquistada ben prest di contrarevoluzionari, che poeu hann faa ona repression bella dura.
Fina al 1929 l'era ciamada Warkaus.