text:
En il film cun il titel original «Ma vie de courgette» vai per il buob Zucchini che ha nov onns. Sia mamma mora ed uschia ha el dad ir en la chasa d’uffants da madame Papineau. Viver ensemen cun ils auters uffants n’è betg adina simpel per Zucchini, ma els tegnan ensemen e dattan in a l’auter sustegn.
In bel di vegn la buoba Camille ella chasa d’uffants e Zucchini s’inamurescha in zichel en ella. Ma l’onda da Camille vul ils daners da sustegn e pervia da quai duess Camille puspè bandunar la chasa d’uffants ed ir tar sia onda a star. Cler, che Zucchini e ses amis n’èn betg cuntents cun quai ed emprovan d'impedir la catastrofa.
120'000 visitaders en Svizra romanda
Il film è nominà per in Oscar en la categoria da films animads – en 10 dis, ils 26 da favrer pudess «Ma vie de Courgette» purtar il premi en Svizra. En passa 60 terras è il film da famiglia gia vegnì mussà ed en la Svizra romanda han gia 120’000 persunas vesì il film.
Reschissur Claude Barras n'avess betg pensà ch'il film ch'era concepì per uffants avess uschè in success, ma sin il pli tard cura che l'invit per Cannes è vegnida eri cler, ch'il film po era intgantar ils creschids.
RR novitads 12:00
En ils kinos grischuns
Cuira, Kinocenter: Gi/Ve/Ma 14:00, Ve 14:30, So 13:45, Du 14:45 (tudestg), Ma 16:30 (franzos, suttitels tudestgs)
Tavau, Kino Arkaden: Gi 16:30, So/Me 16:00 (tudestg)
Glion, Cinema sil plaz: Me 16:30 (tudestg)
Pontresina, Rex: Gi 13:45, Ve/So/Ma 14:00, Du 16:30 (tudestg)


c: text/html

text:
Ranunculaceae
Le Ranunculaceae i è 'na famìa botànica che la töl dét piànte de portamènt vàrio: de sòlet i è erbàcee, méno de spès lianùze o arbustìve. Le piànte de chèsta famìa le crès endèle regiù temperàde e frède de l'emisfér stetntriunàl: en sèrte regiù temperàde frède le pöl rià a furmà l'elemènt duminànt de la flòra (compàgn che 'n Siberia, 20% de le Angiospermae).
Murfulugìa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fiùr, segónt le descrisiù clàsiche, el dimùstra caràter tipicamènte primitìf. I fiùr, en generàl, i è vistùs, con funsiù vesilìfera, de sòlet atinomòrf (iregolàr en sèrte zèner compàgn de Aconitum o Consolida). El pereànse l'è furmàt de giü o du vertezèi, de spès mìa diferensiàcc endèn càles e 'na coròla véra e pròpria: i sépali difàti i pöl ciapà 'na funsiù vesilìfera, envéce pétali i pöl mancà o éser mudificàcc mìa de póch. De spès i pétali i pöl véser trasfurmàcc en nétari. L'androcèo l'è furmàt de divèrsi stam, dispunìcc a spiràl, coi filamèncc lìber. L'ovàre l'è sùpero quàze sèmper furmàt de nömerùs carpèi, de sòlet lìber. Le fòie le pöl véser entréghe o dividìde a dispozisiù spiralàda o opòsta. El fröt l'è vàrio e l'è giü dei caràter dopràcc per sudivìder la famìa en sotafamìe e tribù. El pöl véser en achénio (trasformasiù de 'n ovàre con divèrsi carpèi che se sèra ognü de per sò cönt), en folìcol (trasformasiù d'en ovàre con póch carpèi con dét divèrsi òvuli), 'na càpsula o de rar 'na bàca.
folìcoi de Helleborus niger
Tasonomìa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per vìa de l'eterogeneità morfològica de le spéci de chèsta famìa, la tendènsa dei autùr piö recèncc l'è de redefenéser la tasonomìa. La famìa la vé mantognìda vàlida de töcc; el sistéma filogenétich APG el la mèt endèl ùrden de le Ranunculales endèl clàde Eudicotiledoni. Clasicamènte (Tamura, 1993 [1]) vignìa ricunusìt 5 sotafamìe sö la bàze de caràter cromozòmich e morfològich (Hydrastidoideae, Thalictroideae, Isopyroideae, Ranunculoideae, Helleboroideae). Segóndo i dàti molecolàr piö recèncc gh'è stat prupunìt el cladogràma ché sóta per le sudiviziù al intèrno de la famìa:
El zèner Glaucidium l'ìa stat asegnàt a 'na famìa a pàrte (Glaucidiaceae [2]) ma che l'è mìa tat l'è stat ricunusìt come 'n mèmber primitìf de le Ranunculaceae. Le sotafamìe Hydrastidoideae e Glaucidioideae i è furmàde de 'na spéce apéna (Hydrastis canadense e Glaucidium palmatum). Coptoideae la g'ha dét 17 spéci e Thalictroideae 450. Le ótre 2025 spéci (81% del totàl) i è asegnàde a le Ranunculoideae.
Üzi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèle Ranuncolaceae gh'è dét divèrse spéci vilinùze o condèna tosicità dèbola, vergöne le g'ha proprietà oficinài per vìa de la prezènsa de alcalòidi e glucòsidi. Divèrse spéci (compàgn de Anemone, Aconitum, Consolida, Clematis, Delphinium, Helleborus, Trollius) le vé cultiàde per la belèsa dei sò fiùr.
Zèner de la famìa de le Ranunculaceae[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa la töl dét presapóch 1500 spéci per 'na sinquantìna de zèner. I piö reprezentàcc i è: Ranunculus (600 spéci), Delphinium (365 spéci), Thalictrum (330 spéci), Clematis (325 spéci) e Aconitum (300 spéci).
Zèner a ólte mensiunàcc endèla leteradüra e cunsideràcc sinònim:
- Aconitella (= Delphinium)
- Alexeya (= Paraquilegia)
- Anemoclema (= Anemone)
- Anemonidium (= Anemone)
- Anetilla (= Anemone)
- Aphanostemma (= Ranunculus)
- Archiclematis (= Clematis)
- Arcteranthis (= Ranunculus)
- Arsenjevia (= Anemone)
- Aspidophyllum (= Ranunculus)
- Atragene (= Clematis)
- Batrachium (= Ranunculus)
- Beckwithia (= Ranunculus)
- Callianthemoides (= Ranunculus)
- Capethia (= Oreithales)
- Casalea (= Ranunculus)
- Ceratocephalus (= Ceratocephala)
- Clematopsis (= Clematis)
- Cyrtorhyncha (= Ranunculus)
- Diedropetala (= Delphinium)
- Eriocapitella (= Anemone)
- Ficaria (= Ranunculus)
- Gampsoceras (= Ranunculus)
- Garidella (= Nigella)
- Halerpestes (= Ranunculus)
- Jurtsevia (= Anemone)
- Komaroffia (= Nigella)
- Krapfia (= Ranunculus)
- Kumlienia (= Ranunculus)
- Megaleranthis (= Eranthis)
- Paropyrum (= Isopyrum)
- Piutta (= Thalictrum)
- Psycrophila (= Caltha)
- Rhopalopodium (= Ranunculus)
- Schlagintweitiella (= Thalictrum)
- Shibateranthis (= Eranthis)
- Stipularia (= Thalictrum)
- Syndesmon (= Anemonella)
- Viorna (= Clematis)
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ *Tamura M. (1993) "Ranunculaceae." en: Kubitzki, K., Rohwer, J.G. & Bittrich, V. (Editors). The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons.Springer-Verlag: Berlín ISBN 3-540-55509-9
- ↑ * Tamura (1972) Morphology and phyletic relationship of the Glaucidiaceae. Journal of Plant Research 85:29-41. [1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A partir dals 2 da november vegnan fin a 400 requirents d'asil a prender quartier en il champ per truppas da l'armada a Glaubenberg. Quai è bunamain duas giadas tant sco previs. Uschia èn sa cunvegnids la Confederaziun, il chantun e la vischnanca da Sarnen.
Ulteriurs centers federals dastgassan suandar
Sco quai che l’uffizi federal per migraziun communitgescha n’hajan ins anc betg fatg avunda sforzs per crear novs plazs per requirents d’asil. La primavaira stevan a disposiziun 2300 plazs, entant èn quai gia 3700.
RR novitads 08:00


text:
A partir dal 2032 duaja dar mintg'onn sgols al trabant dal mund, rapporta l'agentura da novitads Russa Ria Nowosti e sa basa sin in document da l'autoritad spaziala Roskosmos. Lura duai era in vehichel spezial per far excursiuns vegnì sgulà sin la glina.
Plinavant vul la Russia sa participar ad in project cun ils Stadis Unids. Quel prevesa ina staziun spaziala che duaja circular enturn la glina. Il 2034 pudess la construcziun cumenzar, hai num en il document da l'autoritad spaziala Roskosmos. La finamira è da far sgols che van pli profund en l'univers davent da quella staziun.
Suenter pannas tecnicas ils onns 1970 aveva la Russia mess en il truchlet ses plans per ina tschentada sin la glina.
RR novitads 14:00


text:
Il program che duai durar 4 onns basa sin il princip da l'emprendissadi svizzer. Cun agid d'in emprendissadi per fugitivs, duain fugitivs cun abilitads e motivads survegnir baud ina scolaziun linguistica e professiunala.
Il program sa drizza en emprima lingia a las branschas cun ina mancanza d’emprendists. Organisaziuns da l’economia e da las branschas, sco era singuls manaschis, duain gidar da tschertgar plazzas da praticum e da lavur.
Responsabel per il program da pilot è il Secretariat statal per la migraziun. Il project dastga custar maximalmain 54 milliuns francs.
RR Novitads 20:00


text:
Era in eventual consum da meds narcotics na stettia betg en in direct connex cun la mort da l’um ch’abitava en Svizra. Sco quai ch’il president communal Luzi Schutz ha ditg, saja la vischnanca il mument en contractivas cun ils organisaturs per planisar la proxima parti da Goa.
Sche tut va tenor plan, alura è quella era l’auter onn puspè a Filisur. Cura exact n’è betg anc cler. Il lieu duai esser il medem sco quest onn, cun intginas adattaziuns, ha Schutz ditg plinavant. Pervi da privel da bovas ha il lieu dal festival stuì vegnir dischlocà a curta vista.
RR novitads 17:00


text:
Il pèr aveva dumandà a Chiasso asil en Svizra. Il mardi è vegnì enconuschent, ch'ils dus requirents d'asil hajan da bandunar la Svizra.
Arrestaziun a Chiasso
Sin fundament d'in cumond d'arrest internaziunal eran ils dus requirents d'asil vegnids arrestads. Il contact supponì cun l'attentader da cuntè da Marseille, Ahmed Hannachi, è en il fratemp vegnì confermà da la polizia federala fedpol.
Attatga da cunté a Marseille
Tar l’attatga cun in cunté l’entschatta dal mais a Marseille eran vegnidas mazzadas duas dunnas. L’attentader sez era silsuenter vegnì sajettà al lieu da schuldads. Tenor la polizia franzosa sa tractavia dad in Tunesian ch’aveva set differentas identitads. La gruppa da terror Stadi islamic aveva surpiglià la responsabladad. Dapi l'entschatta october valan puspè mesiras da segirezza pli severas en l'entira Frantscha.
RR novitads 11.30


text: 1803 èn naschids il Grischun ed auters tschintg chantuns svizzers. L’Act da mediaziun dals 19 da favrer 1803, cuntanschì da l’emprim consul da la Republica franzosa tranter las partidas svizras, cumpigliava deschnov constituziuns chantunalas e l’Act federal. Napoleun Bonaparte (1769–1821) regiva da quel temp la Frantscha e l’Italia, cun la Vuclina, ed è pia vegnì er il chau suprem da Svizra. La mediaziun ha dà la pasch civila a la Svizra. Dentant n’astga il «mediatur» tuttina betg valair sco in filantrop: La Svizra, e cun ella blers auters pajais da l’Europa, han stuì patir fermamain da sias guerras. [Tenor LQ].


text:
Ils passlunghists svizzers enturn Dario Cologna èn vid mular vid ils davos detagls en vista a la nova stagiun che stat sut l’ensaina da corona.
Divers puncts culminants
La stagiun da la cuppa mundiala da passlung cumenza la fin da november a Ruka en la regiun da Kuusamo en la Finlanda. Mez december spetgan gia las cursas da Tavau Nordic – per ils atlets svizzers èn quai lur cursas da chasa che vegnan manadas atras quest onn avant tribunas vidas, pia senza fans ed aspectaturs. Il punct culminant è lura il campiunadi mundial la fin da favrer e l'entschatta da mars ad Oberstdorf en Germania.
Far il meglier en quella situaziun
Sche tut las cursas pon vegnir manadas atras sco planisà stat anc scrit en las stailas. Atletas ed atlets speran dentant che la pandemia da corona na mettia betg l’entira stagiun sutsura. I vala da tegnair en las prescripziuns, sa tegnair vid las reglas e far il meglier pussibel da mitschar saun tras la stagiun. I saja da far il meglier pussibel en questa situaziun, uschia Dario Cologna che spera sco tut ils auters da bainprest puspè pudair turnar enavos en ina vita normala.


text:
Da principi han ins duas pussaivladads, sch'ins vul far ina tura da viandar guidada durant la stad: Dumandar in guid da muntogna u, sche la tura è pli simpla, dumandar in guid da viandar. Ma nua è exact il cunfin da las cumpetenzas?
En la lescha èsi francà uschia che guids da viandar dastgan manar turas fin la difficultad da senda T3 (vias pretensiusas en la muntogna). Cun ina scolaziun supplementara han els schizunt la cumpetenza da manar turas fin T4 (vias alpinas, marcadas alv-blau-alv).
In vegl guid da muntogna che na po betg pli guidar turas grevas è spert en il medem sectur nua ch'in guid da viandar dastga lavurar.
E cunquai ch'ils guids da viandar èn pli bunmartgads e prendan tendenzial cun dapli persunas sin la tura, vegni tar ina concurrenza per ils guids da muntogna. Tuttina accentuescha Kasimir Schuler era ch'ins lavuria bleras giadas maun en maun. Bleras scolas d'alpinissem tschentian era en guids da viandar per che lezs possian surpigliar turas pli simplas ed ils guids da muntogna possian sa concentrar sin turas pli grevas.
Andy Niedermann, il vicepresident da l'Uniun grischuna dals guids da viandar, accentuescha che las clamadas sajan differentas. Tar ils guids da viandar vai plitost per mussar la cuntrada e porscher infurmaziuns e betg sco tar ils guids da muntogna da segirar ils giasts sin turas pli difficilas en ils auts:
Las duas clamadas porschan differentas chaussas. Schegea che las clamadas strivlan in zichel, ina concurrenza directa na datti betg.
Guids da muntogna e scolasts da skis
En general valitescha Kasimir Schuler la concurrenza l'enviern cun ils scolasts da skis per il mument sco pli gronda. Tras ina revisiun da la lescha da risico han ils scolasts da skis survegnì dapli cumpetenzas dad ir cun gruppas en la naiv entira:
La scolaziun dal scolast da skis d'ir cun skis sper pista va bler pli pauc lunsch che quella dal guid da muntogna. Sch'ins è qua cun surdar dapli cumpetenzas sin la dretga via, na sai jau betg.
La nova lescha saja scritta in zichel averta, conceda Curdin Malär ch'è responsabel per la scolaziun da scolasts da skis en il Grischun. Pia, sin tge pista da naiv entira dastga in scolast da skis anc ir exact? Adina saja quai en la pratica betg simpel da determinar. Dentant saja il pli impurtant principi dals scolasts da skis betg sa midà cun la lescha:
La fin finala è mintga scolast da skis lià vid l'obligaziun da mo ir sin quellas pistas cun ina gruppa ch'el sa senta segir cun sias abilitads.
Malär vesa la situaziun en general betg sco situaziun da concurrenza cun ils guids da muntogna. Gist en il chantun Grischun hajan ins avunda pussaivladads da guntgir in l'auter.
RR actualitad 07:00


text:
In'idea da project davart il sa nutrir e products regiunals, han ils giuvens e las giuvnas elavurà per mauns da la regenza grischuna.
Lura hajan els deliberà pliras petiziuns sco il president da la sessiun da giuvenils Nicola Stocker ha ditg envers RTR. Ina pretenda da sustegnair abunaments dal traffic public per giuvenils ch'èn en scolaziun. Ina segunda petiziun repeta la veglia pretensiun, da sbassar la vegliadetgna da votar sin 16 onns da nov dentant collià cun l'idea da meglierar la furmaziun politica.
A la fin da la sessiun dal parlament giuven grischun ha cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini prendì encunter tut las pretensiuns.
RR novitads 06:00


text:
La regenza grischuna scriva ch'i sajan cuntents da pudair communitgar che l'AutoDaPosta SA haja restituì ils daners. En tut ha il chantun survegnì 17 milliuns francs inclusiv tschains. Ulteriurs 6,4 milliuns ha l'AutoDaPosta SA pajà a las vischnancas e regiuns pertutgadas dal Grischun. Tut las vischnancas cun il dretg da survegnir daners, hajan survegnì lur cumpart entaifer il termin. Cun quai saja il cas definitivamain liquidà per la regenza.
RR novitads 09:00
Cuntrasts dals 27.03.2019
Tranter festa e tempesta
Il 15 da zercladur 1919 èn partids ils emprims dus Cars alpins da Reichenau en direcziun da Flem. 100 onns pli tard, en l’onn da giubileum, passenta l’interpresa AutoDaPosta dentant ina brava tempesta cun scandal da subvenziuns ed a Cuira l’incendi da la garascha da posta.


text:
La muntogna en la Val Bondasca en Bergiaglia è anc quieta. Durant ils ultims mais n’han ins mesirà nagins moviments marcants da la grippa e crappa. Tenor Martin Keiser da l’Uffizi per guaud e privels da natira, dettia trais scenaris pussaivels per ulteriuras bovas en la regiun:
- Absorbaziun dal glatscher e schliaziun dal glatsch causa l’energia termica producida da la collisiun da las particlas ch’èn en la bova.
- Absorbaziun da material ch’era gia en moviment l'onn 2011.
- Pressiun da las poras inducidas a maniera dinamica en ils sediments.
La gronda dumonda: èn las accumulaziuns da material propi impregnadas d'aua e sche gea, tge dimensiuns po la bova sviluppar?
Il sistem da pre-avertiment vegnia entant puspè observà mintga di regularmain. Durant l’enviern aveva l’uffizi reducì la controlla da las mesiraziuns. Uss cura che la primavaira cumenza plaunet er enturn il Piz Cengalo dovri puspè ina buna controlla. Per esser segir che tut funcziunia, datti ina emprova d’alarm per la populaziun bergiagliotta ils 9 da matg.
Renovar concessiun
Il permiss per il sistem da pre-avertiment dura anc fin la fin 2019. La vischnanca saja dentant gia vid instradar ils pass necessaris per prolungar el per ulteriurs tschintg onns. 80% dals custs vegnian surprendids dal chantun e da la Confederaziun, ha declerà la presidenta communala da la Bregaglia, Anna Giacometti. Ils custs per quella concessiun muntan a ca. in milliun francs.
Sasc Furä e bainbaud er Sciora ?
Ina nova senda d’access per la chamona dal CAS Sasc Furä vegn realisada apaina che l’aura permetta. La senda marcada blau-alv (autalpin) passa dador la zona da privel e custa tranter 45’000 e 50’000 francs. Ch’ins saja er vid tschertgar ina soluziun per la segunda chamona en la Val Bondasca. Ina via d’access per quella n’è anc betg realistica, uschia il deputà responsabel Gian Luca Giovanoli.
Concurrenza da project per Bondo
18 teams hajan inoltrà lur ideas, ina giuria ha entant selecziunà 10 projects e preschentà quests a la vischnanca da Bregaglia. Quella ha envidà ils finalists d'inoltrar fin la fin d’october lur projects concrets. Il november vegn decis tgenina varianta che vegn realisada per reconstruir la zona destruida da las bovas ils 23 d’avust 2017. Ils custs totals per la reconstrucziun muntan a 23 fin 25 milliuns francs. La vischnanca da Bregaglia ha da far quint cun custs da stgars 7 milliuns francs, uschia Anna Giacometti. La vischnanca po dentant far quint cun sustegn ord la cassa da donaziuns.
RR novitads 06:00


text:
Nova sfida per il club da hockey da Cuira: Suenter diversas stagiuns en l'emprima liga ha la meglra equipa grischuna dad amaturs fatg il pass en l'emprima liga superiura. La nova liga è vegnida stgaffida en vista a la nova stagiun e duess manar equipas ambiziusas anc pli datiers a la liga naziunala. Las quatter meglras equipas da las trais gruppas, ost, central e vest, èn vegnias unidas en l’emprima liga superiura.
Nov campiunadi cun adversaris enconuschents
En il campiunadi da l’emprima liga superiura s’entaupa l'EHC Cuira sco fin da qua cun Dübendorf, Bülach e cun Seewen, ma er cun novs adversaris sco Brandis, Wiki Münsigen, Sion e Neuchâtel. Il nivel, la qualitad ed era il tempo savessan esser anc pli intensiv sco fin qua en emprima liga.
Igl è adina la finamira da remplazzar giugaders che bandunan l’equipa cun giugaders anc pli ferms.
L'EHC Cuira parta en il nov campiunadi cun in'equipa fitg differenta a quella da la stagiun passada. Quasi diesch giugaders èn novs. Ils responsabels da Cuira emprovan natiralmain da sa participar cun ina equipa cumpetitiva al nov campiunadi. Quant lunsch ch'i tanscha mussan alura ils gieus.
RR actualitad 11:00


text:
Lavurs
Micromecanists e micromecanistas produceschan en lavur fitg precisa tocca singula ch’è savens minuscla. Questa tocca fitg pitschna vegn duvrada per exempel per utensils tecnics fins, parts d'uras e da computers, instruments da mesirar e controllar, pitschens apparats ed iseglia u protesas medicinal-tecnicas e.u.v.
Tut tenor product e dumber da la tocca tschernan micromecanistas in proceder da producziun adattà. Sco basa da lur lavur servan plans exacts. Cun elavurar quels prototips u pitschnas serias exclusivas resgian, furan, gliman, puleschan u fresan ellas cun iseglia a maun la tocca da metal u da materia sintetica. Tar tocca spezialmain delicata dovran els l’agid da maschinas dirigidas dal computer. Ellas controllan la tocca producida cun instruments da controlla mecanics ed electronics. Tut tenor il resultat obtegnì curregian ellas la producziun. Ultra da quai s'occupan ellas dal mantegniment e da la reparatura da las maschinas.
Tar serias pli grondas vegn la tocca tagliada ora. Micromecanists cun spezialisaziun "iseglia da punschar/cular" dovran apparats u maschinas dirigids dal computer tipics per lur champ spezial sco p.ex. pressas u electroerosiun. Cun quests apparats produceschan els differenta iseglia per punschar u differentas furmas per cular.
Micromecanistas cun spezialisaziun " décolletage" èn ablas da producir tocca en elavuraziun minuscla cun agid da turns automatics dirigids da curvas e garanteschan la producziun en quest sectur.
Per producir tocca pitschna e prototips cun agid da maschinas dirigidas dal computer (CNC) e da maschinas tradiziunalas èn responsabels micromecanists cun spezialisaziun "producziun e CNC".
Micromecanistas planiseschan ed organiseschan independentamain lur lavurs. Sch'ellas na pon betg ademplir in giavisch da la clientella u al pon ademplir mo per part, p.ex. per motivs da custs u per mancanza da materials u da maschinas, preschentan ellas alternativas praticas ed innovativas. Perquai che las tecnologias sa midan permanentamain en lur professiun, frequentan ellas adina puspè furmaziuns supplementaras. Durant lur lavurs garanteschan ellas che las prescripziuns da la segirezza da lavur e da la protecziun da la sanadad e da l’ambient vegnan observadas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 20-01-2020
Durada
4 onns
Direcziuns
- producziun e CNC
- décolletage
- iseglia da punschar/ cular
Furmaziun en la pratica (a partir dal 2. onn d'emprendissadi)
Ils emprendists / las emprendistas frequentan lur furmaziun pratica en ina scola a temp cumplain u en manaschis da la branscha da microtecnica u d'uras.
Furmaziun en scola
2 dis per emna (1. onn d'emprendissadi)
1 di per emna (2. fin 4. onn d'emprendissadi) a la scola professiunala
Roms professiunals
- micromecanica
- dissegn
- tecnica da mesirar
- tut tenor spezialisaziun: producziun e CNC, décolletage (lavurs da turnar en il micro-sectur) u iseglia da punschar e furmas da cular.
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar en la pratica las basas professiunalas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "micromecanist / micromecanista AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- examen d'admissiun en il manaschi d'emprendissadi ed en la scola professiunala
Pretensiuns
- mauns inschignaivels e ruassaivels per lavurar a moda fitg precisa
- chapientscha tecnica
- interess da la lavur cun maschinas e computers
- abilitad da leger plans e bun’imaginaziun spaziala
- pensar logic e metodic
- gronda abilitad da sa concentrar
- senn per urden e nettezza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas
Examen professiunal (EP)
Spezialist / spezialista da process cun certificat federal u commerziant tecnic / commerzianta tecnica cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
maister / maistra d’industria
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist / tecnicista dipl. SSS microtecnica, (furmaziun mo en franzos) / tecnicist / tecnicista dipl. SSS construcziun da maschinas (spezialisaziun tecnica da construcziun u da producziun)
Scola auta spezialisada (SAS)
p.ex. Bachelor of Science (SAS) en microtecnica, Bachelor of Science (SAS) en tecnica da maschinas
Cundiziuns da lavur
Micromecanists e micromecanistas chattan plazzas en tut las branschas che produceschan instruments d’auta precisiun (industria d’uras, optica, robotica, aviatica, informatica, electronica u telecommunicaziun).
Cun in'experientscha da lavur correspundenta pon els er surpigliar posiziuns da responsabladad, p.ex. sco schef u scheffa dal team u sco commerziantas u commerziants tecnics.
La microtecnica è ina branscha cun grond avegnir che survegn adina dapli impurtanza. Micromecanists e micromecanistas ch'en pronts da sa furmar vinavant han bunas schanzas sin il martgà da lavur. Las paucas plazzas d’emprendissadi en l’industria èn situadas en la regiun, nua ch’i vegnan producidas uras, pia tranter Genevra e Schaffusa.
Ulteriuras infurmaziuns
Center per la furmaziun professiunala Bienna
Scola tecnica spezialisada
Salzhausstr. 18
Chascha postala 4264
2500 Bienna 4
Tel: +41 32 344 38 11
URL: www.bbz-biel.ch
Associaziun svizra dals patruns da l'industria d'uras
Avenue Léopold-Robert 65
Chascha postala
2301 La Chaux-de-Fonds
Tel: +41 32 910 03 83
URL: www.cpih.ch


text:
En bun scomenciamënt por la sajun dla lüsa 2011/12
La gara de cualificaziun nazionala por les lüses sön pista naturala che é stada a Latzfons é stada por i atleć dl Uniun Sport Amatoriala da La Val na buna gara. Suradüt por Tschaffert Diego che á indô mustrè na gran forma destacan i aversarsc.
La gara é ince stada la prüma poscibilité por se cualifiché al “Grosser Preis von Europa” che sará de forá tla Germania. Ince sce le tëmp ne é nia stè le miú i dis dan la gara, è stá bugn i organisadusc da preparè na buna pista.
Bëgn 160 atleć á tut pert ala gara, sot la nëi. I vedli inoms da l’ann passè á indô dominè. Le plü bun tëmp dl dé è stè Diego Tschaffert (U.S. La Val) che á fat cun 1.11.01 dan Armin Forer (che è ince sot al U.S. La Val) cun en tëmp de 01.12.62. Erlacher Iris (U.S. La Val) á davagné pro les “aspiranti femminile”. Miribung Carlo á stlüt jö la gara cun en bun 3. post pro “Amatori Maschile 1”.
Por udëi düta la tlassifica trüca: Tlassifica_Cualificaziun_Nazionala.pdf


text:
La Cruazia (Hrvatska in cruat; Horvátország in üngheres; Croazia in Italian), uficialment Repüblica de Cruazia (Republika Hrvatska), l'è un pajis de l'Europa del sud central, tra la panüra de la Panonia e el Mar Mediterani. La so capital l'è Zagabria. La Cruazia l'è tacaa a nord ataca a la Sluenia e l'Üngaria; a nord-est ataca a la Serbia, a est ataca a la Bosnia e Erzegovina, e a süd-est ataca al Montenegher.
El president a l'è la Zoran Milanović (del 2020).
El Prim Minister a l'è 'l Andrej Plenković (del 2016).


text:
In attentader saja sa siglientà en l'aria sin in parcadi datiers dal tempel da Karnak, han perditgas ditg. La polizia n'ha dentant betg confermà quai. In policist saja vegnì blessà, medemamain quatter ulteriuras persunas egipzianas. Turists na sajan dentant betg vegnids blessads.
Attentat datiers da Gizeh
Per il mument n'ha anc nagin surpiglia la responsabladad per l'attentat. Avant in’emna aveva quai dà in attentat datiers da las piramidas da Gizeh a Cairo nua che dus umens han mazzà ils policists.
RR novitads 12:00


text:
Massachusetts
Al Massachusetts (a s lèś [mæsəˈtʃuːsɨts] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ dal New England e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1788. Al mùcia sù siē migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 27.334,74 km². La sò capitàl l'è Boston cun Worcester, Springfield, Lowell e Cambridge atri sità impurtànti.
Al sò mòt in latìn 'l è „Ense petit placidam sub libertate quietem“ (’L è cun la spada ch'a paschém la paś, ma na paś sōl sóta la libertà) mént'r al sò nóm al daśvîṅ da na paròla indiàna ch'la vōl dir „davśèṅ a la culìna granda“.
Al cunfìna a nòrd c'n al New Hampshire e c'n al Vermònt, a òvest c'n al stat ad New York, a sud c'n al Connecticut e c'n al Rhode Island, a èst cun 'l Ucèan Atlàntic. 'L è divìś in quatórdas cuntèi e in tarśènt-sinquànt'òṅ cumùṅ. In dal 1692 in dla sità ad Sàlem, e in di sò dintóran, a gh'è stada na casa a 'l strìi da far paùra.
Al stat 'l è dimóndi industrialiśâ, 'd arcurdàr specialmènt qvéla dal tèsil, dla carta, dal scarpi, dla letrònica, dla mecàniga e la navàla. Boston 'l è anc al prim pòrt dal pés dal paéś. Gl'università dal Massachusetts, cuma Harvard, i èṅ dimóndi famóśi e prestigióśi. Al sò PIL par parsòna 'l è 'l sèst più élt di Stat Unî.
Al sò guvernadōr, da 'l 2015, 'l è Charlie Baker dal partî republicàṅ.


text:
Adumbatten aveva lezza argumentà ch'ina tala obligaziun augmentass il squitsch sin ils furniturs da schliar pli spert in problem tecnic. L'access a l'internet ed era la pussaivladad da vegnir contactà per telefon sajan ozendi da gronda impurtanza per las interpresas. Dettia qua interrupziuns perdian las interpresas daners. Auters stadis sco la Finlanda e la Croazia ed a partir da l'auter onn era la Gronda Britannia possedian gia talas leschas.
Ils adversaris han argumentà ch'ils clients hajan in contract privat cun ils furniturs e stoppian perquai purtar plant tar ina dretgira sch'els vulan in'indemnisaziun pervi da l'interrupziun. Sch'ins creass tar la tlecommunicaziun ina tala obligaziun avess quai tut tenor era consequenzas per auters furniturs, per exempel da l'electricitad u da transport.
RR novitads 12:00


text:
Las pli grondas fermezzas da la Svizra sajan tar l'emprendissadi e la scolaziun da manager, dals expads qualifitgads aut sco era tar la remuneraziun. Ma er la Svizra ha sias flaivlezzas: Per exempel èn ils custs da viver fitg auts. Da 63 pajais examinads han be 5 custs anc pli auts.
Plinavant pudess la Svizra survegnir en l'avegnir concurrenza d’auters pajais pitschens e mesauns en l’Europa. La raschun è che quels pajais investeschan bler en la furmaziun ed han in'auta qualitad da vita, agiunta il center per cumpetitivitad.
RR novitads 17:00


text:
Wp/lld/Anpezo
Anpezo o Ampez é n comun dla provinzia de Belun olàche al vegn rejoné ladin. Anpezo é l comun plu grand dla Ladinia Dolomitica, cun ntourn 6000 abitanc. L é n zenter renomé dl turism internazional y dl jet-set. Storicamenter ova Anpezo derc importanc de autogovern tles Regoles, per la pastures, i bosc y la cuntrada aministrada dai Regolieres locai. Do i seculi sota l Patriarcat de Aquileia, é Anpezo rové sota Aunejia y dapò sota Maximilian I de Austria. I monumenc plu mportanc é la Dlijia de ploania cun n bel auter de Brustolon y n ciampanil scialdi aut de model venezian-furlan, simbol dl comun. Mpurtanta é ince la dlijia dla Madona dla Defesa. Storicamenter mpurtanc é i resc' dl Ciastel de Podestagn (Peutelstein) y la residenza De Zanna. De bela pitures murals é sun la vedla Ciasa de Comun y la Ciasa de Ra Regoles, che à n bel Museum local y la colezion de pitures Rimoldi de gran valuta artistica. Storicamenter nteressant é l Comun, che fova dant la senta dla Bezirkshauptmannschaft de Anpezo, Col y Fodom, la plu pitla dla Monarchia Austriaca. Tres la Olimpiades da d' invern dl 1956 é Anpezo gnì cunesciù soura dut l mond, cun infrastrutures y implanc de gran inom, coche l purtoi dles Tofanes, senta de garejedes internazionales de Copa dl Mond. Dal pont de veduda naturalistich recordons l Parch Natural dles Regoles de Anpezo te Traonanzes y Fanes.
Frazions
L zenter urban de Ampez é loghé plu o manco al zenter tla lergia ciavuelera ampezana, encertleda da dutes les pertes dai creps dolomitcs plu auc. Zacan fova l paisc partì su te na schira de viles sternudes fora te tradizionalmenter 28 frazions/viles che se à unì plu tert sot al inom Cortina, una dles viles logheda plu amesa ite. Les viles ampezanes é: Agabona, Cadelverzo, Ciadin, Cianpo, Ciamulera, Fiames, Fraina, Mortija, Pian da Lago, Pocol, Socus, Socol, Staulin, Zuel, Graa o Gnoche, Alverà, Ciae, Ronco, Lazedel, Col, Jilardon, Guargné, Cortina, Pezié, Doneà, Meleres, Crignes y Cianderìes. Con la orida dl turism tla seconda pert dl Nuefcent se à n valgunes de chestes viles deslarié tant che encuei ne ciàfien nia plu saurì da les cerne dal zenter de paisc.
Demé les viles plu dezes é restedes enfin a encuei a la vedla, dalonc dal fracac dl zenter. La streda plu conesciuda de Cortina é l Corso Italia (n iade Corso Vittorio Emanuele) y les stredes dlongia olàche an enconta n grum de boteighes renomedes (Bulgari, Benetton, Geox y e.i).
Un n simbol de Cortina é endere dutaorela la Cooperativa de Cortina metuda en pe dl 1893 sot al inom de "Consumverein Ampezzo". Te chest zenter comerzial, olàche al laora 200 persones, pòn compré ite n pue de dut, dal guant a la speisa enfin a feramenta. Plu inant tla plaza Venezia tròen l Café Lovat, un di plu conescius de Ampez y dlongia la Ciasa de ra Regoles, un di edifizes plu emportanc per la comunité ampezana con laite la aministrazion regoliera y n museum etnografich. Chilò végnel aministré i bens comuns, i bosc y les pastures, aladò de vedles regoles, clamedes laudes, che va bonamenter endour al temp di langobards. Tla ciavuelera ampezana y raions entournvia él 11 Regoles raionales desvalives: la Regola auta de Lareto, la Regola auta de Ambrizora, la Regola de Zuel, la Regola de Cianpo, la Regola de Pocol, la Regola de Rumerlo, la Regola de Ciadin, la Regola de Ciae, la Regola bassa de Lareto, la Regola de Mandres y la Regola de Freina.
Storia
Te temps preistorics fova la ciavuelera de Ampez bonanementer nuzeda d'isté da ciaciadours de cerfs y de ciamourc. Dl 1986 àn descorì tla picera fopa de Mondeval de Soura, dlongia la Croda da Lago a 2150 m, sot a n pedron ite na sepoltura dl temp castelnovian da chela che an à podù tré l prum iade conclujions sun la vita di ciaciadours alauta anter la fin dl Mesolitich y l scomenciament dl Neolitich (7000-8000 dant Crist). Dessegur ésen ence che tla Ciadoura él ruvé i Paleovenec, n popul indoeuroepich, dal VI secul dant Crist inant. Tl IV secul dant Crist él derot ite tribus celtiches.
Dl 225 dant Crist à i Romans metù man de gre en gre de tó ite la Gallia Cisalpina, dl 181 dant Crist él vegnù fondé la colonia latina de Aquileia desche stazion per les relazions con l regn norich di Celtesc. I "Carnesc" na tribù celtica tla Cergnia (encuei provinzia de Udin, Friul) é vegnus sotmetus dai romans en l ann 35 dant Crist. Entourn a chest aveniment dateien ence la romanisazion dl Ciadoura y dl raion ampezan che fajarà spo pert dl "municipium Julium Carnicum". Tl VI secul do Crist fondeia i Langobards l Ducat dl Friul che tol ite ence l ciadin ampezan. Dl 774 sotmet Carl Magn i langobards y l Ciadoura deventa na contea dl regn franch. Dl 1077 ti sourandà l re franch Enrì IV al patriarch de Aquileia Sigert dut l Friul con la Ciadoura y Ampez.
Enfin al 1335 fej Ampez pert dl raion di grofs trevisans de Camino. Tl temp anter l 1335 al 1420 giaud Ampez, deberieda con duta l Ciadoura, de n temp de autonomia sot a la giurisdizion de Aquileia. L patriarcat aquileian se desfej endere su y ruva sot al domine de Aunejia. En l ann 1511 tol ite l emperadour Massimilian dl'Austria do veres longes con la Serenissima Ampez y l confin vegn metù anter Ampez y San Vit de Ciadoura tla localité che an clama dutaorela Dogana Vedla. Condut che les dominazions se barata ju ti garétel a Ampez de mantegnì si "statuc" dl 1338, regoles y leges per stravardé sia autonomia legislativa y aministrativa, enceben sot a la giurisdizion dl Patriarch de Aquileia empruma y de Aunejia dedò. Ence i imperadours austriacs reconfermeia chisc privilegs. L comun de Ampez podova enscì se autogoverné a na maniera da envidié. An rejona ence di temps d'aur dla "republica ampezana". Tout fora na curta spana dal 1796 al 1813, entant les invajions napoleoniches, é Ampez sot al Imper austriach y Tirol per ben 400 agn, desche les autres valedes ladines enfin al 1918 tres dutes les veres y desgrazies che chest à ence comporté.
I ampezans é dagnora stés dret enjignoui ence devers les autorités austriaches. Canche dl 1968 él vegnù istituí te duta l'Austria i Capitanac y les bachetes se à i ampezans atira fat inant a Desproch per cialé de giaté na sia zircoscrizion politich-aministrativa, zenza messei jì a Bornech per formalités burocratiches. Deberieda con Fodom él enscí vegnù metù su l mender capitanat dl Imper Austroungarich y l soul dut ladin.
Na menzion se merita ence l Ciastel de Potestagn de chel che an afustia demé plu n valgunes ruines. Al se trata de na forteza medievala che é bonamenter vegnuda costruida dl 1077 dai patriarcs aquileians y passeda plu tert ai grofs trevisans de Camino. La rejoneda ampezana pertegn clermenter al dia-sistem linguistich ladin, enceben che ala à sourantout n valgunes inovazions dal aunejian, p.ej. l vocal final. Na carateristica che l ampezan partesc con l badiot, dantaldut l idiom mareo, é l rotazism, vuel dì l -l- deventa -r- anter does vocales: p.ej. scora vs. scola. L ampezan va ciamò n vare plu inant, ence l articul fenimin sona "ra".
Cie che la storiografia taliana ascon via é i movimenc autonomistics che peia via da Ampez do la pruma vera y dantaldut do la seconda vera mondiala. Sot al regim fascist é Ampez y Fodom dl 1923 vegnus metus pro la provinzia de Belun. Tla storia de Ampez fova chest l prum iade che al fova n folestier a cef dl comun y che ne respetova nia i vedli derc/privilegs ampezans. Pro les opzions dl 1939 ova gran pert di ampezans dé ju declarazions che sie lingaz ne fova mai sté l todesch, cie che fova ence veir. Demé n 4% di ampezans à opté forapert. Sot a la ocupazion todescia, "raion operazional Alpenvorland", anter l 1943 y l 1945, é Ampez deberieda con Fodom y Col endò ruvés pro la provinzia de Bulsan. Prums rais de speranza lomina a la fin dla seconda vera mondiala. Atira do la vera jia esponenc ampezans n rodul clef pro l prum moviment politich-cultural.
"Jent Ladina Dolomites y Union di Ladins"
Al é ampezans, i recordon Sisto Ghedina y Sisto de Bigontina (respetivamenter president y secreter), che se met a cef dl moviment "Zent Ladina Dolomites" che se damana n cianton autonom ladin dl tip svizer confederé a la provinzia de Bulsan. Les ghiranzes politiches metudes ju enlaouta dl 1946 deberieda con les unions di ladins fova:
- 1) reconesciment dl grup etnich ladin dles Dolomites (Ampez, Fodom y Col, Val Badia, Fascia y Gherdeina y enlaouta ciamò i ladins de Flem) desche popolazion con sie lingaz, sia cultura, sies tradizions, sie artejanat, sia industria, sies usanzes y si costums;
- 2) de fé pert integranta dla provinzia de Bulsan y perchel l'agregazion a chesta provinzia aministrativa dles bachetes de Ampez, de Fodom y de Col, de Fascia y enlaouta ence di ladins de Flem;
- 3) de ester liés tl destin con les popolazions dla provinzia de Bulsan, ajache liés a d'eles per rejons economiches, turistiches y someies etniches;
- 4) dert di ladins de sconé y de defene te sies valedes y dlonch si enteresc.
Chisc ponc vegn spo splighés tl menú tles anotazions.
Ai 15 de jugn dl 1946 se à raprejentanc de dutes les valedes ladines abiné sun jouf de Frera per mete su ofizialmenter l moviment politich "Zent Ladina Dolomites" che à arjont enuncheltant enfin a 10.000 adejions. L moviment laora deberieda con la Svp, mana fora memorandums, tol su contac con les autorités talianes, partesc fora jolantins, tegn y se damana n plebiscit y la reunificazion de duc i ladins sot a Bulsan. Via en Ampez arjonj "Zent Ladina Dolomites" dl 1946 la maioranza tl consei de comun. Ma la desfata dl 1948 fova antia. Tl statut nuef de autonomia per la region Trentin-Sudtirol végnel confermé i confins trac dal fascism dl 1923, Ampez y Fodom resta defora. L moviment "Zent Ladina Dolomites" dà su les ativités, ma la colaborazion y la identificazion con i ladins dl Sela é juda inant enfin a encuei con les unions di ladins che é nasciudes en chi agn damprovia te Gherdeina, tla Val Badia, te Fascia y ta Fodom.


text: Thomas, quindesch onns, è impedì da chaminar. Ses bab na vesa el strusch, sia mamma al cumonda enturn u al puprogna. Ad ella manca magari era la chapientscha per sia situaziun. Il frar pitschen da Thomas è sensibel ed ha difficultads en scola. Er el patescha pervi da la mamma dominanta. In di fa el suicidi. Ussa para la relaziun tranter Thomas e sia mamma dad ir dal tuttafatg en paglia. Il cudesch è adattà per il stgalim mesaun e superiur. A magistras e magisters stattan a disposiziun fegls da lavur accumpagnants che dattan impuls e tips co ch’ins pudess lavurar cun quest cudesch en scola.


text:
Udine
Udine (en furlà: Udin; en slovéno: Videm; en todèsch stòrich: Weiden; en latì: Utinum) l'è 'n cümü italià de 100.178 abitàncc, capolöch de la pruvincia omònima, part de la regiù Friuli-Venesia Giulia. La cità l'è 'l cör de n'area urbàna de piö o méno 174.000 abitàncc. L'è cunsideràda la capitàl stòrica del Friuli.
La cità l'è colocàda en mès a la regiù friulàna. La se tróa a póch de piö de 20 km en lìnea d'aria de la Slovenia, e 54 km de l'Austria, per cui l'è 'ndèna puzisiù stratégica, arènt a l'intersesiù de le diretrìci europèe est-ovest (Curidùr 5) e nord-sud (Via Iulia Augusta), sö la via che la mìna 'nvers l'Austria e l'Euròpa orientàla.
L'è postàda 'ntùren a 'n còl söl qual gh'è colocàt el castèl, a póch chilòmetri de le culìne, e le bagnàda del torènt Cormor a ovest e del torènt Torre a est.
Del cümü de Udine fà part apò a le frasiù de Baldasseria, Beivars, Casali Sartori, Chiavris, Cormor, Cussignacco, Gervasutta, Godia, Laipacco, Molin Nuovo, Paderno, Paparotti, Rizzi, San Bernardo, San Domenico, San Gottardo, Sant'Osvaldo, Sant'Ulderico, Vât e Villaggio del Sole.
De éder[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra i monümèncc piö famùs gh'è 'l castèl, postàt söndèl còl che 'l dòmina la cità, la catedràl, la Lòza del Lionello, la piàsa de la Libertà en stìle vèneto e la piàsa de San Giàcom, che la reprezènta 'l cör de la cità col Mercatovecchio.
Per chèl che riguàrda le òpere modèrne, de segnalà gh'è 'l Teatro Nöf Giovanni d'Udine.


text:
Il mument saja quai simplamain ina gronda pausa ed i saja da far lavurs d’administraziun. Quai din presidentas e presidents da differents chors tar la situaziun actuala dal coronavirus.
Las emprovas n’han betg lieu ed era concerts u excursiuns èn stritgads. En l’emissiun Noss chors dad oz raquintan commembras e commembers da sis chors, co els van enturn cun questa situaziun extraordinaria. Il chor maschadà Donata danturn, il chor maschadà da Valsot, il chor viril da Salouf, il chor maschadà da Samedan, il chor grischun da Turitg ed il chor maschadà da Rabius raquintan da lur sfidas durant il temp da corona.


text:
Ils plans, da construir in’ovra solara si sur St.Antönien derivan questa giada da las Ovras Electricas da Turitg EKZ. Quai ha confermà il pledader da medias da l’EKZ Noël Graber al schurnal regiunal da SRF. Il project nov è dentant auter ch’il vegl:
Ils moduls solars duajan vegnir montads vi dad ina construcziun a suga sur ils rempars da lavinas.
Per pudair montar ils panels vuli dentant in midament da la lescha da construcziun da la vischnanca da Luzein, a la quala che St. Antönien fa part. La dumonda correspundenta è publitgada en il fegl uffizial. Quant ch’il project vegn a custar per propi n’è betg anc vegnì publitgà. Il pledader da medias ha ditg unicamain, ch’i sa tractia dad ina summa da plirs milliuns.
La vischnanca da Luzein è cuntenta, che l’idea da l’ovra solara survegn nov schlantsch:
Nus n’avain betg fatg quint, ch’i dat uschia spert puspè interess per ina tal’ovra.
Il project nov ha tenor Kasper dus avantatgs: dad ina vart possian ins producir energia netta e da l’autra attrair visitaders che vulan vesair ina giada ina tal’ovra autalpina. Il zercladur è prevesida ina radunanza d’orientaziun in chaussa.
RR actualitad 07:10


text:
S'augmentads fermamain èn ils concurs en la Svizra sidoccidentala cun in plus da 21%. Il Tessin ha nudà in augment da 6%, Turitg in plus da 4% e la Svizra orientala in augment da 3%. Sa reducids èn ils concurs sulet en l'Espace Mittelland (-11%) ed en la Svizra centrala (-7%). L'analisa dals concurs mussa che firmas giuvnas han in pli grond ristg d'in concurs. Interpresas cun ina vegliadetga fin 5 onns fan ora 31% dal total da concurs.
Il Grischun ha damain insolvenzas
Dal schaner fin il zercladur ha il chantun Grischun nudà 62 concurs d'interpresas. L'onn 2015 era quai 86 uschia ch'il Grischun ha quasi in tschintgavel damain concurs.
Fundà firmas novas
Il dumber da novas fundaziuns d'interpresas è s'augmentà sin 21'158. Envers ils emprims sis mais dal 2015, cun 20'712 èn quai 2% dapli. Il Grischun ha registrà l'emprima mesadad da l'onn 538 fundaziuns da firmas novas, l'onn passà era quai 476.
RR novitads 10:00


text:
Investiziuns en il furtur
Per ils proxims onns, dal 2018 enfin il 2021 dettia quai in grond basegn d’investiziuns. Uschia èsi previs da renovar ils implants da sport a l’Obere Au cun radund 60 milliuns francs sco era sanar e construir da nov pliras chasas da scola per medemamain 60 milliuns francs, scriva la citad da Cuira. Per las vias duai vegnir investì radund 40 milliuns. Las investiziuns nettas per l'onn 2018 giaschan tar 34,6 milliuns.
Ils pli gronds projects èn duas plazzas da ballapè cun pastg artifizial, la sanaziun dal stgaudament e la dischlocaziun dal Mühlbach per il center da sport da l'Obere Au. Tar il lavuratori forestal vegl saja uras per la sanaziun da las deponias veglias, la nova biblioteca da la citad vegnia finida, las paraids ed ils mirs da la scola Nikolai vegnian sanadas e las lavurs vi dal Werkhof 2020 vegnia cumenzadas. Las investiziuns nettas pon vegnir finanziadas sezzas per 53,3%.
Divers posts da custs creschan
Ils custs creschian sur tut tar il persunal, ils custs materials e las expensas da gestiun, ils custs da transfer sco era tar ils custs extraordinaris. Ils custs tar il persunal derivian sur tut da la Scola da la citad, per gronda part per scolasts e la polizia da la citad. Ils custs materials e da gestiun creschia en diversas posiziuns a moda moderata. Ils custs da transfer creschian sur tut en las spartas da tgira ed ospital, la regiun Plesur sco era per la biblioteca da la citad.
Expensas extraordinarias datti pervi da la finanziaziun speziala da la «ARA ed aua persa». Là dovri ina prefinanziaziun per il project da la Confederaziun obligatoric «Eliminaziun da microcontaminaziuns». Las entradas supplementaras derivian sur tut da l'adattaziun da da las taxas per sereneras.
RR novitads 11:00


text:
Lavurs
Artisanas ed artisans da lain lavuran en turnarias e lavuratoris da vaschler. Là elavuran els tocs singuls e products da seria or da lain massiv. Els exequeschan incumbensas a moda autonoma, dal sboz a la producziun enfin a la vendita.
Per preparar la lavur planiseschan artisans da lain il temp e fan ina glistas da material, planiseschan il process da la producziun e da la lavur per products singuls e products da seria, fan skizzas e dissegns a maun liber sco era dissegns tecnics.
Artisans da lain spezialisads sin la turnaria fabritgeschan elements da turnaria e da resgiar: chommas da maisa e chommas da sutgas, gianigls dal tschabargal, pilasters ed auters elements da la construcziun interiura sco cuppas, stgadellas, plats, manetschs per utensils, gieus, objects d’art ed anc bler dapli. Fertant ch’intginas turnarias produceschan per gronda part objects d’art, sa concentreschan autras sin elements tecnics.
Artisans da lain spezialisads sin la turnaria fan las bleras lavurs al turn. Els tendan il toc da lain resgià ed elavuran il toc da lain che rotescha cun utensils da turnaria d’urs gizs. Uschia allontaneschan els stalizza per stalizza ed il toc nunelavurà survegn plaunsieu la furma giavischada. Per finir ina lavur gliman, sblatgeschan, empizzeschan, colureschan e dattan els si lac u mettan si ieli sin las surfatschas.
Artisans da lain spezialisads sin la vaschlaria s'occupan cun la producziun d’utensils or da lain ischi u lain pign cler. Oriundamain èn quai surtut products per l’economia da latgiras e d’alp: sadellas da latg, vaschs per paintg, tignas, e.u.v ch'èn savens entagliads. Ozendi tutgan er utensils da cuschina ed objects d’endrizzament, regals, souvenirs ed anc bler dapli tar il sortiment.
Per la producziun da vaschs taglian artisans da lain spezialisads sin la vaschlaria laina da pign e d’ischi a planettas da lain da furma speziala. Quellas uneschan e furman els a vaschella radunda u ovala. Tschertgels da lain u da metal ch'els han fabritgà sezs tegnan ensemen las planettas.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 5-12-2008 (stadi dal 1-1-2018)
Durada
4 onns
Direcziuns
- turnaria
- vaschlaria
Furmaziun en la pratica
En ina turnaria u ina vaschlaria
Furmaziun en scola
A la Scola da sculptura da lain a Brienz/BE (4 blocs à 2 emnas l'onn d’emprendissadi)
Roms professiunals
- incumbensa / administraziun
- producziun
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "artisan / artisana da lain AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mediocras u autas
Pretensiuns
- persuna inschignaivla
- bun sentiment per furmas
- buna imaginaziun dal spazi
- bun egl
- abilitads da dissegnar
- moda da lavurar exacta
- forza corporala
- nagina sensibladad cunter pulvra e canera da maschinas
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas, da scolas per art applitgà, da la Scola auta svizra per economia da lain a Bienna, sco era da l'Associaziun svizra dals maisters scrinaris e fabricants da mobiglias ASSFM
Examen professiunal (EP)
Creader / creadra d'artisanadi cun certificat professiunal federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en direcziuns spezialas parentadas, p.ex. creader / creadra products da design SSS, tecnicist / tecnicista dipl. SSS tecnica da lain
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en direcziuns spezialas parentadas, p.ex. Bachelor of Science (SAS) en tecnica da lain, Bachelor of Arts (SAS) en architectura d’interiurs u Bachelor of Arts (SAS) en design da products e d’industria
Cundiziuns da lavur
En Svizra na datti betg pli bleras turnarias e vaschlarias che scoleschan emprendists. La tschertga da plazzas d’emprendissadi pretenda per quest motiv flexibilitad pertutgant il lieu da lavur.
Artisans da lain han bunas premissas da lavurar independentamain, cunquai ch’ins dovra per in agen manaschi mo paucas maschinas.
Ulteriuras infurmaziuns
Scola da sculptura da lain
Schleegasse 1
3855 Brienz BE
Tel: 033 952 17 51
URL: www.holzbildhauerei.ch
Cuminanza d'interess artisanadi da lain IGKH
3855 Brienz BE
Tel: +41 33 952 17 51
URL: www.kunsthandwerk-holz.ch


text:
Sce le proponënt d’energia sona dui iadi
ZCS: Stravardesse da stipulaziuns de contrać dan porta
Ti ultimi tëmps é tröpes consumadësses y tröc consumadus dl raiun Burggrafenamt y dla Val Venosta jüs dala ZCS por se lascè dè informaziuns sön i contrać da ćiasa a ćiasa. Ai à damanè dantadöt do contrać dl'eletrizité y dl gas dla firma "Enel Energia Spa". Ti ultimi agn â la ZCS bele plü iadi dit che i rapresentanć de firmes d'eletrizité y gas ne laurâ nia sciöche al alda, sides canche ai stlujô jö contrać al telefonn, che pro porta.
I contrać dess de regola gnì stlüć jö do avëi fat na inrescida y chirì adöm informaziuns y mai spontaneamënter. I contrać da ćiasa a ćiasa ascogn dagnora le prigo da stlü jö contrać zënza ester informà, ajache le consumadù vëgn tut al’impreodüda y é suraćiarié cun la situaziun. Che che chir eletrizité y gas bunmarćé é a n bun punt cun le calcoladù „trovaofferte“ dl’Autorité de control por l'eletrizité y le gas sot www.autorita.energia.it.
Consëi: tl caje de contrać da ćiasa a ćiasa vel le dërt de retrata de 14 dis de calënder (formulars sot www.verbraucherzentrale.it).
L’Autorité de control dà na straufunga por avëi tignì sö la retrata
Do tröpes denunzies de consumadësses y consumadus à la Zentrala di Consumadus (ZCS) denunzié la firma Orchidea srl de Federica Pisana pro l’Autorité de control dla concorënza y dl marćé, ajache chësta firma à fat de döt por che les consumadësses y i consumadus, che orô s’anuzé dl dërt de retrata, ne foss nia bugn da le fà y à dè informaziuns falades por ći che reverda la retrata dal contrat a destanza.
Tröpes consumadësses y tröc consumadus nes à cuntè che ai â comanè l’ann passè, do na trasmisciun tla televijiun, guant, mo che le guant che ti é gnü ortié n’ê nia chël che ai â comanè. Porchël orôi s’anuzé dl dërt de retrata dal contrat, menan na lëtra racomanada cun avis de recioüda y ortian zoruch le patüc, sciöche preodü dala lege. Canche ai à damanè che al ti gniss retü i scioldi n’à la firma nia respognü y an à impormò ciafè na soluziun canche la ZCS é antergnüda.
Nosc consëi: pro cumpres dala televijiun – ater co sce ara se trata de marćianzia sön mosöra! – àn dagnora 14 dis dlaurela por se trà zoruch dal contrat y degöna tlausola de n contrat ne po restrënje le dërt de retüda dl prisc de cumpra. Pro de majeres cumpres pàiel dagnora la mëia da se fà fà de plü ofertes. Y a vigni moda él la ZCS che ves dà consëis.
Mudé le cunt corënt debann te 12 dis
ZCS: na majera concorënza danter les banches
Da n valgönes edemes él n terminn nü por mudé le cunt corënt: la banca à 12 dis por le fà y mëss ti rete ala tliënta/al tliënt le dann tl caje de intardiada (DL 3/2015). Y insciö vëgnel fat:
- an inćiaria la banca nöia da daurì n cunt y la autorisëia da mudé le cunt;
- cun l’autorisaziun po la banca nöia fà domanda pro la banca da denant y stlüje jö la domanda de mudaziun dl cunt;
- la vedla banca fej a na moda che düć i paiamënć bancars, i ordinns permanënć, i debić y le saldo vëgnes metüs sön le cunt nü (dal dé dè dant dala tliënta/dal tliënt);
- sce ara ne va nia da mudé le cunt corënt, mëss la banca ti le lascè atira alsavëi ala tliënta/al tliënt;
- la vedla banca se crüzia da stlüje le cunt corënt le dé dè dant dala tliënta/dal tliënt.
13 de forà dl 2015: „I me iluminëi demanco“
Sparagné eletrizité tres n comportamënt cosciënt
La regola d’or é: vigni aparat che ne vëgn nia adorè dess gnì destaché fora (nia lascè en stand-by). A chësta moda él sigü che al ne passes degöna eletrizité y che al ne vëgnes nia a s’al dè cosć por l’adoranza en standby: chisc fej fora mesanamënter 80 euro al ann a familia.
N valgügn consëis pratics por sparagné eletrizité:
- arbassè la temperatöra dl local de un n degré, olache al é aparać da desfridé y da dlacè ite porta pro a n sparagn dl 6% resp. 3%;
- desdlacè aparać da desfridé y da dlacè ite: 1 mm de dlacia alza l’adoranza de ca. le 6%;
- cujiné cun le cuertl porta pro a n sparagn de rodunt le 70%. L’adoranza de d’atri mesi, sciöche por ejëmpl da scialdè l’ega o cöje üs porta pro a arbassè ćiamò n iade i cosć;
- sce an mëss cö plü dî désson tó la fana a presciun. A chësta moda vara da sparagné eletrizité (rodunt le 60%) y tëmp;
- pro le frogorè y le furn déssel gnì adorè le ćialt che romagn;
De plü consëis por sparagné eletrizité é da ciafè sön www.verbraucherzentrale.it.
„La fujiun dla forza eletrica“ dess portè pro a de bugn prisc
La direziun dla ZCS arata che al vais debojëgn da agì debota por ći che reverda la fujiun danter Sel y Etschwerke, ajache le marćé dl eletrizité sconè dess gnì tut jö
Al pê che i laûrs por la fujiun dles sozietês d’energia SEL y Etschwerke sides a bun punt y che ai vëgnes portà inant cun lezitënza. Düć chi che fej para ne lascia nia da sotrissé che na fujiun danter SEL y Etschwerke portes para n valur ajuntè. La domanda che che che scona i consumadus se fej é “che” s’anüza pa dl valur ajuntè?
La direziun dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) s’à dè jö cun le tema y sotrissëia che la fujiun mëss a vigni moda portè pro a n vantaje diret por che che consumëia l’eletrizité, scenò vëgni stlüć fora y ciafa ma les frogores che romagn. Por chësta rajun ghira la direziun dla Zentrala di Consumadus che i responsabli lasces alsavëi adöm cun la fujiun inće na buna oferta por i prisc dl’eletrizité nüs.
Sce an ô tignì fora i fai di ultimi agn, mëss i prisc dl’eletrizité ester de bugn y trasparënć. Aladô dla proposta por la lege dla concorënza statala dess le marćé sconè gnì tut jö dal 2018 inant. Zirca l’85% di südtirolesc che consumëia eletrizité messess se chirì na tarifa sön le marćé lëde. La ZCS se tëm che chësc portes pro a na gran confujiun, porchël messéssel atira gnì dè dant n model dles tarifes trasparënt y adatè ala situaziun dl Südtirol dal „ pêr nü“.
La fujiun dl’eletrizité preodüda condüj zënza n valur ajuntè diret y na majera sconanza por i consumadus y les consumadësses a na gran conzentraziun dl marćé, che po deventè zënza cuntrapëisc debota n pëis por che che cumpra l’eletrizité.
Plüra porvia dles aziuns dla Cassa dl Sparagn
ZCS: i pici azionisć dla Cassa dl Sparagn dl Südtirol po dè jö lamentanzes
Dan da püć dis à n azionist dla Cassa dl Sparagn dl Südtirol, a chël che al ti ê gnü venü aziuns por feter 100.000 euro, inćiarié l’avocat dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) Massimo Cerniglia, don jö na plüra por rové indô pro la soma investida tles aziuns.
Sciöche an sa à la Cassa dl Sparagn lascè alsavëi da Nadè n gran arbassamënt dl valur dles aziuns de 195 euro a aziun, insciö che sparagnadus y sparagnadësses à pordü dër tröp. Implü él gnü lascè alsavëi dala Cassa dl Sparagn che les aziuns é „papiers de valur da n gran prigo“.
Aladô dla ZCS é le comportamënt dla Cassa dl Sparagn döt ater co da laldè, ajache al pê che la banca s’intënes impormò śëgn che i papiers de valur dà fora y plazà da d’ëra ti ultimi agn é de gran prigo, y chësc do che les aziuns ê gnüdes portades danter la jënt dl Südtirol, che minâ da investì te n produt finanziar sigü y zënza prigo.
I sparagnadus y la sparagnadësses atocà po jì dal sorvisc de consulënza dla Zentrala di Consumadus por informaziuns y consulënza. Hotline di consumadus: 0471-975597.
Le minister dla iustizia Orlando s’incunta cun les assoziaziuns di consumadus: Reforma dla Class Action
Na reforma dla „Class Action”, chël ô dì dla plüra cumulativa, por nen fà adinfora n stromënt concret por sconè les consumadësses y i consumadus: chësc é ći che les 18 zentrales di consumadus reconesciüdes tla Talia, pro chëstes la Zentrala di Consumadus dl Südtirol, ti à portè dant al minister dla iustizia Andrea Orlando. Al minister ti él gnü dè n documënt sotescrit da dötes les assoziaziuns cun la proposta de mudaziun dl art. 140 dl codesc dla sconanza dl consumadù, che regolamentëia la Class Action.
Les assoziaziuns di consumadus rengraziëia le minister por ti ester gnü adincuntra y por ti avëi impormetü da laurè fora tres n grup de laûr interministerial, che tol ite les assoziaziuns, na proposta. Ares à lascè alsavëi che ares spera che an pois regolamentè danü la materia tres na mudaziun dl dessëgn de lege sön la lege dla concorënza, por ti mëte debota a desposiziun ales consumadësses y ai consumadus y ales assoziaziuns n stromënt efiziënt por sconè sü dërć.
Patatines „che ingiana“: 1 miliun de euro de straufunga
Retlam che ingiana y informaziuns falades, chësta é la sentënza dl’Autorité de control. Tröc consumadus y tröpes consumadësses y la Zentrala di Consumadus nazionala „Unione Nazionale Consumatori” l’â lascè alsavëi. Śëgn él gnü straufè i produturs cun na straufunga de passa 1 miliun de euro: le grup San Carlo cun 350.000 euro, Amica Chips cun 300.000 euro, Pata cun 250.000 euro y Ica Foods cun 150.000 euro.
Tres formulaziuns y la grafica gnôl dè da capì che les patatines foss sanes y sostigniss l’alimentaziun, cossa che ne stimenëia nia, o che ares foss gnüdes fates a man, inće sce ares vëgn arjignades ca industrialmënter.


text:
Insè, co è’l fat, l’apparat o l’instrumaint linguistic ch’eu douvr, ch’eu dod in famiglia, in cumün, al radio, a la televisiun – cun vuschs, articulaziuns, ritems, accents, cantilenas o melodias in variaziuns praticamaing illimitadas? L’instrumaint ch’eu vez in fuorma scritta, ch’eu leg e ch’eu scriv qua o là eir svessa? Da che elemaints as cumpuona’l? Co funcziunan ils singuls elemaints tanter pêr? Co as müda l’instrumaint s’adattond al möd da viver, da pensar e da resentir da l’individuum e dal collectiv chi til douvra? Talas dumondas pon nascher praticamaing sainza chi’s vöglia, spontanmaing.
Culla lavur «Elemaints d’üna grammatica cumparatistica dal rumantsch – idioms e rumantsch grischun» prouva l’autur da respuonder a talas dumondas, da dar lapro ün’invista aint illa structura dals idioms e dal rumantsch grischun e da congualar las structuras tanter pêr, cun las linguas neolatinas e cul tudais-ch in Grischun.
Nada es la ruta pel viadi grammatical descrit in quista publicaziun cun quai cha l’autur, fingià dürant il stüdi, es stat fascinà impustüt eir da problems da sintaxa e lura, in sia vita professiunala, cun instruir linguas per ons ed ons, cun giodair dad observar e da descriver la vita da la lingua e dond ün cuors per creschüts cun partecipantas e partecipants da tuot ils idioms ils ons 1995–1998.
La decisiun da refar cumplettamaing il script per quel cuors, da til diversifichar ed actualisar per ch’el possa esser publichà, ha l’autur trat dal 2017. Davo duos ons da lavur intensiva, in marz dal 2019, ha il text redat pudü gnir preparà per la stampa.
Sperain cha la publicaziun chatta lecturas e lecturs interessats, eir scha’l term «grammatica» po svagliar resalvas – almain a prüma vista!


text:
La fotografia tradiziunala saja vegnida transmidada uschia per l'emprima giada en in maletg muventà per las medias digitalas, citescha l'agentura da novitads svizra SDA la communicaziun dal Cussegl federal.
L'animaziun è vegnida creada tenor il concept «Bundesart» ch'il president da la Confederaziun e minister da cultura Alain Berset ha dà en incumbensa. Ils artists èn oriunds dal chantun patria dad Alain Berset, da Fribourg.
Il maletg uffizial duai dentant er vegnir stampà e quai en 55'000 exemplars. A partir dals trais da schaner stat el a disposiziun en las loschas da la Chasa federala.
RR novitads 18:00


text:
Do la devënta de copa, chësc ultim mercui ai 11/09 cuntra le Aicha, é la scuadra da La Val buna de purtè a ćiasa 3 punc importanc. Na partida dër sintida, suradüt por l'alenadù Floriani che à alenè la scuadra dl Niederdorf por 2 agn.
I sogadusc da La Val röia sön le ćiamp cun na gran grinta y bele do da püc menüc tomel le gol dl 1 a 0. Sön n angolo éle Alex E. che ciafa le pal al limit dl' area y cun na bela trata sot la traversa portel la scuadra da La Val in vantaje.
A mëz le prüm tëmp éle Emanuel bun de radopié le resultat, sön n assist de Alexander éle bun de se controlè le pal, cun na gran finta ti sciampel al defensur aversar y cun na trata basa batel le portier.
I atacanć da La Val é bugn de tignì sö le pal y cun de beles combinaziuns esi bugn de ti sciampè plü iadi ala defenjiun aversara, mo sënza ester bugn de ji a conclujiun.
Püch dedo éle ciamò Micky che à na gran ocajiun, sön n bel preparativ röiel te area al dër mumënt, mo le tiro röia de püch sura porta fora.
Dan che le arbiter sciüra le prüm tëmp éle ciamò n atacant dl Niederdorf che abina de cé la stangia de porta sön na trata dal angolo.
Le prüm tëmp se stlüj jö sön le resultat de 2 a 0 por La Val.
Le secundo tëmp mët man cun n gran druch da pert dl Niederdorf, i sogadusc da La Val se stüda ia y se lascia fracé dala scuadra aversara.
Cun de beles aziuns röia la scuadra aversara deplü iadi dan porta y i sogadusc da La Val mëss aretrè y se parè cun dötes les forzes. Cun le gran assedio da pert dl Niederdorf garetl tosc le gol dl 2 a 1.
Sön n lancio éle dui defensurs che ne se capësc nia y röia a saltè adüm sön le pal che vëgn insciö spizoré y ti röia bel avisa al atacant aversar che cun n tiro bas é bun de bat le portier da La Val.
La nervosité crësc y la lucidité da do, i sogadusc mëss purvè a düc i cosć da defëne le resultat. Cun le gran laur de Emanuel che và a recuperè n grüm de pai sciurà demez y tëgn insciö sö le pal por che la scuadra pois se arlungé, ti garetl la dopietta al 82ˆ.
Sön n cross da na pert éle bun de se mët jö le pal de piet y cun na bela trata de ciamp sön le palo lunch siglëiel le resultat dl 3 a 1.
Al mancia ma plü püc menüc ala fin y i sogadusc da La Val stà plö defensiv por defënn le resultat.
Püch dedo él le arbiter che sciüra la fin. La partida se röia sön le resultat de 3 a 1 por La Val.
Cun chisc 3 punc davagnà se porta La Val al 3º post de tlassamënt.


text:
Marburgh
Marburgh (Marborg in de la lengua local; Marburg in todesch; Marburgo in italian, spagnoeu e portoghes; Marbourg in frances) a l'è ona città de la Germania central.
La città la fa part del Land de l'Assia, in del circondari de Marburgh-Biedenkopft, e la cunta 73 125 abitànt (dato del 31. Dic 2013). A Marburgh gh'è la tomba del Paul von Hindenburg, general, eròe de la Prima Guerra Mondial e president de la nazion in di ann 1925-1934.
Gemellagg[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Poitiers, Francia.
- Maribor, Slovenia.
- Sfax, Tunisia.
- Eisenach, Germania.
- Northampton, Regn Unii.
- Sibiu, Romania.


text:
Lavurs
Spezialists e spezialistas per il mantegniment dal manaschi èn responsabels per las apparaturas en ed enturn ils edifizis. Per ordinari lavuran els tar instituziuns publicas, en lavuratoris communals, manaschis gronds ed instituziuns sco chasas da tgira, chasas d’uffants, scolas e centers da sport. Là èn els responsabels per il nettegiament ed il mantegniment dals edifizis, dals spazis verds e da las vias.
Las incumbensas dals spezialists per il mantegniment dal manaschi èn multifaras. Tut tenor accent sa spezialiseschan els en Accent servetsch da chasa u servetsch tecnic. Tar l' Accent servetsch da chasa lavuran els per gronda part endadens, tar l' Accent servetsch tecnic plitost ordadora. Spezialists dad omaduas accents s’occupan cun nettegiar ils edifizis e conturns, tgirar curtins e dismetter ruments.
Spezialists per il mantegniment dal manaschi en servetsch da chasa controlleschan e repareschan ils indrizs tecnics dals edifizis. Els midan la stuppadira da las fanestras, midan pairs electrics, remplazzan serradiras e segiranzas, controlleschan il stgaudament e las installaziuns electricas u reparan spinas d’aua che daguttan. Reparaturas pitschnas fan els sezs. Per cas difficils vegnan spezialists consultads. Tenor basegn fan els era lavurs da miradurs, da picturs e da scrinaris, repareschan p.ex. mobiglias e colureschan saivs.
Spezialists per il mantegniment dal manaschi en servetsch tecnic lavuran per ordinari ordadora. Tranter auter èn els responsabels per il mantegniment da construcziun. Quai vul dir ch’els mettan en urden donns vi dals edifizis e vi dal conturn. Uschia gidan els a mantegnair la valita dals edifizis e la segirezza da manaschi. Sper il conturn verd tgiran els era vias. Latiers tutgi da trair ora zerclim, bittar ora naiv e reparar donns en il catram.
Spezialists per il mantegniment dal manaschi dovran differentas maschinas e vehichels sco apparats a pressiun auta e segapastgets. Quellas maschinas vegnan mantegnidas e nettegiadas ed era reparaturas pitschnas vi da las maschinas fan els sezs.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 8-9-2014 (stan 1-1-2018)
Durada
3 onns
Accents
- servetsch da chasa
- servetsch tecnic
Furmaziun en la pratica
En in manaschi grond, en in’instituziun pli gronda (scola, chasa da tgira, chasa d’uffants, ospital etc.), ina vischnanca, in uffizi da construcziun bassa etc.
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- organisaziun da las lavurs
- segirezza a la lavur, protecziun da la sanadad e da l’ambient
- preparar ed exequir lavurs da nettegiar, dismetter rument e tgirar il curtin e spazi verd
- preparar ed exequir lavurs da mantegniment e da controlla sco era il mantegniment dals edifizis e reparaturas
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "spezialist / spezialista per il mantegniment dal manaschi AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica e tecnica
- fidadadad
- movibilitad corporala e forza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco era da l’Associaziun professiunala mantegniment da manaschi (SFB)
Examen professiunal (EP)
pedel / pedella cun certificat professiunal federal u polier per il mantegniment da vias cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
nettegiader diplomà / nettegiunza diplomada, mainamantegniment diplomà u manader / manadra Facility Management
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en champs spezials parentads, p.ex. manader / manadra da gestiun dipl. en Facility Management (SSS)
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en champs spezials parentads, p.ex. Bachelor of Science (SAS) en Facility Management
Cundiziuns da lavur
Spezialists per il mantegniment dal manaschi lavuran en servetsch da chasa u en servetsch tecnic dad administraziun publicas, vischnancas, interpresas grondas u instituziuns sco ospitals, scolas, bogns ed auters implants da sport.
Ulteriuras infurmaziuns
SFB - Schweizerischer
Fachverband Betriebsunterhalt
Postfach
3076 Worb
Tel: +41 77 485 43 42
URL: www.betriebsunterhalt.ch


text:
RTR: Pertge na tanschi lura probablamain tuttina betg per Regula Rytz?
Adrian Camartin: Sper ils socialdemocrats sustegna be la Partida verda definitivamain sia candidata. Ils verd-liberals n'èn betg perina. E sch'ins quinta ensemen las vuschs dals Verds, da la PS e p. ex. la mesadad dals verd-liberals dat quai 91 vuschs. Quai è lunsch davent da la maioritad absoluta da 124 vuschs, prendì il cas che tuts fan era diever da lur vusch.
Da l'autra vart vegnan la Partida populara ed ils liberaldemocrats ensemen sin 103 vuschs. Ed era or da la fracziun dal center ch'unescha la PCD, la Partida evangelica e la PBD datti indizis ch'els vegnan a sustegnair per gronda part la reelecziun da cusseglier federal Ignazio Cassis. Er sche be la mesadad dals 44 parlamentaris dal center voteschan per il Tessinais tanschessi anc per sia reelecziun.
Pertge na survegnan il Verds betg dapli sustegn da tschellas partidas?
Qua datti pliras raschuns:
- Nagin sez è liber en il Cussegl federal.
- In elegì, en quest cas Ignazio Cassis, stuess bandunar sfurzadamain il Cussegl federal.
- Ch'in cusseglier federal n'è betg vegnì reelegì hai dà be quatter giadas en l'istorgia da la Confederaziun. Las ultimas duas giadas: Ruth Metzler ha stuì dar giu ses sez a Christoph Blocher il 2003. Ed il 2007 ha lez stuì dar giu ses sez ad Eveline Widmer-Schlumpf.
- Ina maioritad dal parlament vul en quest connex dapli constanza e ruaus en la regenza.
Uschia datti era la pretensiun che la Partida verda stoppia anc spetgar ed en in emprim pass confermar ses success a chaschun da las proximas elecziuns federalas en quatter onns. Sumegliant sco igl è ì cura che la PPS ha pretendì in segund sez en il Cussegl federal.
E cler vai era per pussanza. Nagina partida vul dar giu in sez en la regenza.
La «furmla magica» 2:2:2:1
Questa furmla stat per la repartiziun constanta dals sezs en il Cussegl federal. Dal 1959 fin il 2003 avevan la PS, la PCD e la PLD mintgamai dus sezs en la regenza. La PPS aveva in sez. Dapi l’elecziun da Christoph Blocher (PPS) che ha recaltgà il sez da Ruth Metzler (PCD) l’onn 2003 ha la PPS 2 sezs e la PCD be in. Quai correspunda meglier al principi da concordanza. Vul dir: ils sezs en il Cussegl federal vegnan repartids tenor la fermezza da las partidas en il parlament.
A las ultimas elecziuns naziunalas ha la Partida verda però pudì recaltgar 21 novs mandats en il parlament. Quai ha lura er lantschà las discussiuns davart la furmla magica. Tenor la fermezza actuala da las partidas avessan ils Verds il dretg d’in sez sin donn e cust dad in sez liberaldemocratic.
Quai vul dir ch'i dovra l'emprim ina discussiun davart l'avegnir da la «furmla magica»?
Exact. Questa discussiun gira gia. Ils socialdemocrats vulan p. ex. che las duas partidas fermas hajan en l'avegnir dus sezs. Ils ulteriurs sezs duain vegnir repartids sin las proximas trais partidas.
Gerhard Pfister, il president da la PCD, vegniss il pli gugent davent d'ina repartiziun stricta tenor fermezza da las partidas. El ha fatg la proposta da limitar il temp d'uffizi da mintga cusseglier federal sin otg onns. Quai avess l'avantatg ch'i dess mintga quatter onns gist plirs sezs che fissan d'occupar da nov. Uschia vegniss quai pli simpel da reflectar il resultat da las elecziuns federalas en la regenza.
RTR actualitad 17:00


text:
8° Europameisterschaften de lüsa
Ai 12 y ai 13 de furá él gnü organisé te Nordtirol Oberperfuss les otaves Europameisterschaften. La scuadra taliana é fata ma de "Südtiroleri y ladins", che á mustré de bugn resultać tratan les gares dl Südtirolcup 2011. I atleć á purté a ćiasa deplü medaies. Suradüt pro les ëres é stada Gamper Rheinhilde buna da defëne le titul da "Europameisterin". Pro i ëi él ince sté Andreas Ehammer da Österreich bun da defëne so titul. Tschaffert Diego (scuadra da La Val) é ruvé al bun 3. post.
Miribung Carlo (scuadra da La Val) é sté bun da davagné süa categoria. De bugn resultać él gnü dales categories di Juniores cun atleć de Südtirol che á davagné dütes les categories. Les proscimes "Europameisterschaften" gnará fates te Deutschland a Unterammergau, ulache la combatüda danter Talia y Österreich jará inant.
Por ciaré ala tlassifica drüca: Tlassifica.pdf


text:
26 01
Ol dé 26 de zenér l'è 'l 26 dé de l'an del calendare gregorià; manca 340 (341 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 26 de zenér al è ul dí da pòost 26 dal an dal calendari gregurian; i manca 340 (341 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1641 - Barcelona: i trüpp Francees e Catalann i trà giò a Montjuïc l'esèrcit Castejan dal Felip IV (bataja da Montjuïc, Guèra di Ranzaduur).
1939 - Barcelona: l'esèrcit franchista al ucüpa la citaa.
1347 - Praga (Céchia): Carl IV al funda la Üniversitaa Carolina da Praga.
1841 - Hong Kong (Cina): ul Reegn Ünii al ucüpa cheest enclavameent.
1950 - India: ul paées al cunseguiss la independenza dal Reegn Ünii.
Nassimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1960 - Sergi Pàmies, scrituur Catalan
1880 - Little Rock (Arkansas, SÜA): Douglas MacArthur, militaar Nòort-american.
Necrulogi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
2020 - Calabasas (California, USA): Kobe Bryant.
1979 - Barcelona: Martí Marco, refundaduur da i JERC e membru da Terra Lliure, mòort par la pulizzia Spagnöla.
1823 - Berkeley (Anglaterra): Edward Jenner, medi Anglées ch'al desvilüpa ul vacin cuntra ul varöl.
Fèest[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Quest'opera da Mozart sa basa sin in teater che Beaumarchais ha scrit l'onn 1784 e che stat en il spiert da la revoluziun. Il coc da quest teater sco er da l'opera è che tut ils carstgauns èn eguals. Sco il titel di gia vai per la nozza da Figaro e Susanna. Fin che lezs pon maridar, datti però numerusas intrigas, scumbigls e vendetgas – e quai sur tuttas classas ora.
En Le nozze di Figaro vai per amur, scuidanza e vendetga. Ils differents acturs da tut ils stans tracta Mozart tuttina – saja quai per exempel ils aristocrats en las rollas dal Cont e la Contessa u er Figaro e Susanna ch'èn lur servients.
L'element central da quell'opera è in segn per malgistadad, numnadamain la lescha «Jus primae noctis». Tenor quella avess in cont il dretg da passentar l'emprima notg cun sia servienta, suenter che quella marida. Il Conte dastgass pia insister da durmir cun Susanna suenter che lezza avess maridà Figaro. Figaro, medemamain in servient, vul però evitar quai cun tutta forza. Ed era la Contessa – la dunna dal Conte – è plain scuidanza che l'amur tranter ella e ses marì na saja betg pli uschè ferma.
A la fin dals quints chatta la societad però puspè l'armonia ed i dat in happy end: Figaro e Susanna pon finalmain maridar.


text:
La Smart Digitalization Group SA è il team d'experts che duai accumpagnar las regiuns grischunas per realisar l'internet a bindel ultralad. La regenza ha surdà questa incumbensa a l'interpresa cun sedia a Scuol per la perioda da l'avrigl 2019 fin il december 2023.
L'offerta da la Smart Digitalization Group haja persvadì e saja stada l'offerta economicamain la pli favuraivla, communitgescha il chantun. Per il project èn a disposiziun maximalmain 700'000 francs che vegnan purtads per mintgamai ina mesadad dal chantun e da la Confederaziun.
RR novitads 10:00


text:
Avant 10 onns è Nino Schurter daventà per l’emprima giada campiun mundial, quai a Canberra en l’Australia. Silsuenter ha el anc triumfà il 2012 a Saalfelden en l’Austria, il 2013 a Pietermaritzburg en l’Africa dal Sid, il 2015 a Vallnord en l’Andorra, il 2016 a Nové Mesto en Tschechia, il 2017 a Cairns en l’Australia e l’onn passà als campiunadis mundials da chasa a Lai.
Danovamain il grond favurit
La cursa da cross-country a Mont Sainte-Anne haja en questa stagiun absoluta prioritad, uschia Nino Schurter. Perquai haja el anc trenà il davos temp en l’autezza, en l’Engiadin’Ota.
Nino Schurter va sco il grond favurit a la partenza. Per l’ina manca ses pli grond rival, l’Ollandais Mathieu van der Poel che sa concentrescha sin ils campiunadis mundials cun il velo da via, e per l’autra è il percurs a Mont Sainte-Anne fitg pretensius, fitg tecnic, insatge che plascha a Schurter.
Adatg da Mathias Flückiger
Il grond concurrent da Nino Schurter sin via a ses 8avel titel da campiun mundial è gist ses cumpatriot Mathias Flückiger che sa chatta en ina grondiusa furma. Tranter auter ha Flückiger gia battì Schurter en duas cursas da la cuppa mundiala en questa stagiun e per l’autra ha Mathias Flückiger gudagnà avant in onn l’emprova generala a Mont Sainte-Anne en il Canada.
RR actualitad 06:00


text:
L'exposiziun veglia dar ina survista dals pli novs products e trends, scrivan ils organisaturs en ina communicaziun. E cun passa 8'000 visitaders sajan els cuntents.
Er attratg blera glieud haja l'exposiziun speziala da la ludra ed il campiunadi grischun da sajettar cun buis e pistola sur 10 meters. L'exposiziun PASSIUN saja stà ina buna plattafurma per preschentar lur sport, hai num tar l'associaziun grischuna da tiradurs da sport.
L'exposiziun è mintga dus onns a Cuira. La proxima, la tschintgavla, ha pia lieu il 2021.
RR novitads 21:00


text:
La resistenza cunter il vaccinar è tenor l'Organisaziun mundiala da la sanadad WHO il pli grond privel per la sanadad. Ella impedescha il svilup dal cumbat cunter malsognas ch'ins pudess impedir cun virolar. Cunter quest privel vul l’organisaziun far dapli quest onn. Cun virolar pon ins mintg'onn impedir var 3 milliuns mortoris. Ulteriurs 1,5 milliuns pudessan vegnir tiers, sche dapli persunas vegnissan viroladas sin l'entir mund. Ils motivs da betg vulair virolar èn multifars: negligientscha, difficil access al vaccin u mancanza da confidenza.
Finamiras per il 2019
L'Organisaziun mundiala da la sanadad WHO ha fixà trais finamiras: mintgamai ina milliarda umans dapli che fin uss duain avair access ad in’assicuranza da malsauns, esser protegids meglier cunter epidemias ed en general viver en in meglier stadi da sanadad.
RR novitads 15:00


text:
Il tunnel dal San Bernardino è sta l’emprim da la rait da las vias naziunalas svizras che traversan las Alps. Il schef dal departament chantunal da construcziun raquinta da quitads ed eveniments legraivels e main legraivels en connex cun la N13. Vinavant relata glieud sesenta al nord ed al sid sper la via naziunala da lur experientschas ed impressiuns.
Participants: Giachen Giusep Casaulta, Cristian Caviezel, Peter Cantieni, Peppino Giani, G. C. Demarmels, Alois Vincenz, Romano Fasani, Barbara Gubser
Redacziun: Ernst Denoth
Scuntrada 30-11-1977
Numer d’archiv: 500008
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Radund 20 uffants èn sa participads en ina gruppa speziala al til da Chalandamarz. La gronda part da quels aveva sco ils indigens era ina stgella ed in costum adattà. Lukas Moos da la scola da Lai ch’è responsabel per l’eveniment ha ditg, ch’ins haja ils davos onns adina puspè gì dumondas da giasts da Lai, sch’ils uffants na possian betg era sa participar al til. Perquai ch’il til tras vischnanca saja era mintgamai in eveniment fitg turistic, ins haja vulì integrar er uffants esters al Chalandamarz.
RR actualitad


text:
- La notg sin dumengia hai brischà a Cuira en ina chasa da pliras famiglias.
- Tenor emprimas enconuschientschas saja il fieu vegnì mess aposta.
- Ils pumpiers han chattà in um e ses dus uffants morts.
- Otg persunas han stuì ir a l'ospital pervi d'ina tissientada da fim.
- 48 persunas ord 38 abitaziuns èn vegnidas evacuadas.
La Polizia chantunala haja retschavì a las 03:05 l'alarm ch'i brischia en ina abitaziun d'ina chasada da pliras famiglias cun sis auzadas. Ils pumpiers hajan cumenzà a stizzar il fieu ed evacuà 48 persunas ord 38 abitaziuns. Durant las lavurs da stizzar hajan ils pumpiers chattà trais baras en l'abitaziun, nua ch'i brischava.
In um e dus uffants morts
Tar las baras sa tractia dad in um creschì da 33 ons da la Republica Dominicana e ses dus uffants – in mat da 3 onns ed ina matta dad 8 onns. L'identificaziun formala na saja anc betg vegnida fatga. En il center da las investigaziuns stat la tesa, ch’il bab avess pudì avair dà fieu intenziunadamain. Igl haja dà almain in’explosiun tras accelerader da fieu – scriva la polizia vinavant. Davart ils motivs vegni ussa investigà.
Tar sis abitants e dus pumpiers datti il suspect dad ina tissientada da fim. Quellas persunas èn vegnidas transportadas a l'ospital chantunal.
Acziun da salvament gronda
Il Care Team Grischun ha tgirà ils evacuads. Quels han chattà en ina localitad datiers da la chasa in suttetg. Ina part dals evacuads ha la bun'ura puspè pudì returnar en ses dachasa. Per ils ulteriurs abitants da la chasa vegn anc sclerì, schebain els pon returnar en lur dachasa u betg. Tenor la polizia dependia, schebain las abitaziuns da quellas persunas sajan suenter il brischament anc abitablas u betg.
Ils pumpiers da Cuira èn stads en acziun cun 70 persunas. Las lavurs da stizzar han pudì vegnir terminadas la bun'ura. Ambulanzas dals ospitals da Tusaun, Schiers e da Cuira èn stads en acziun. Ensemen cun la procura publica examinescha la la Polizia chantunala la causa da l'incendi.
RR novitads 06:00+


text:
Ulf Zimmermann era dapi il 1. dad october 2015 directur da la Biosfera Val Müstair. La cumissiun strategica dal parc da natira Biosfera Val Müstair deplorescha la decisiun dad Ulf Zimmermann. Ella vegnia a reglar pli svelt pussaivel la successiun. ll manaschi operativ vegnia entant manà vinavant.
Engiadina Ulf Zimmermann ha demissiunà sco directur da la Biosfera
Suenter be 16 mais banduna Ulf Zimmermann la Biosfera Val Müstair. Sco quai che la suprastanza da la Val Müstair scriva en ina communicaziun, haja Zimmermann demissiunà sin la fin da favrer 2017 ses uffizi. Motiv saja tranter auter ch'el na vesa betg da pudair realisar las finamiras definidas.
RTR/vr/ij


text:
Apucaliss Capitel Ses
ApucalissModifiché
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.
Capitel SesModifiché
1E huu vedüü quand el berìn l'ha dervii vün di sètt sigìj, e huu sentii vün di quater vèss vivént disend cuma un son[1] de trun: «Vegn».
2E huu vedüü, e varda, un bianch cavall, e lü che 'l s'en seta giò avendugh un arch e la gh'è dada una curona e l'è vegnüü föra vingend e perchè 'l vingèss.
3E quand l'ha dervii 'l segund sigìll, huu sentii 'l segund vèss vivént disend: «Vègn». 4E l'è vegnüü föra un alter ross cavall, e a lü che 'l s'en seta giò 'l gh'è daa de töj la pas de la tèra e perchè mazàssen i vün i alter e la gh'è dada una granda spada.
5E quand l'ha dervii 'l tèrz sigìll, huu sentii 'l tèrz vèss vivént disend: «Vègn». E huu vedüü, e varda, un négher cavall, e lü che 'l s'en seta giò avendugh un giúv in de la sua man. 6E huu sentii cuma un vús in del mèzz di quater vèss vivént hann dii: «Un chéniz[2] de furmént per un denari, e trii chéniz d'ordigh[3] per un denari, e l'oli e 'l vin te fasèsset no maa».
7E quand l'ha dervii 'l quart sigìll, huu sentii una vús del quart vèss vivént disend: «Vègn». 8E huu vedüü, e varda, un cavall vérd[4], e lü che 'l s'en seta giò, el sò nomm [l'era] la Mort, e l'Ades el vegniva 'dree cun lü, e 'l gh'era dada auturitaa sül quart de la tèra, per mazà cunt una spada e cunt una famm e cun [la] mort e di bestì de la tèra.
9E quand l'ha dervii 'l quint sigìll, huu vedüü suta l'altar i anemm de [quij che eren] mazaa per via de la parola de Diu e per via de la testimunianza che gh'aveven. 10E hann criaa cunt una granda vús, disend: «Fin a quand, el Signúr, sant e vér, te giüdeghee no e te vendichet el noster sangh de quij che stann de cà sü la tèra?». 11E l'era daa a lur, a ognidün, una bianca tünega, e l'era dii a lur che requiàssen ancamò un pocch témp, fin che füssen cumpletaa i lur culégh[5] e i lur fradèj che stann per vèzz mazaa cuma anca lur.
12E huu vedüü quand l'ha dervii 'l sèst sigìll, e l'è sücèss un gran teremòt, e 'l suu l'è devegnüü négher cuma un sacch de cavèj e l'intréga lüna l'è devegnüda cuma sangh, 13e i stèll del cél hann burlaa giò a la tèra, cuma un figh el büta i sò figh ghèrb quand l'è scoss d'un gran vént, 14e 'l cél l'è staa smezaa cuma un liber burelaa e ogni muntagna e ìsula hinn staa moss di sò lögh. 15E i rè de la tèra e i grand e i capitànn e i sciúr e i putént[6] e ogni sèrv e omm liber s'hinn scundüü in di grott e in di prèj di muntagn 16e disen a i muntagn e prèj: «Burlee giò sü di nünch e scundiim de la fàcia de lü che 'l se seta giò sül tronu e de l'ira del berìn, 17perchè l'è vegnüü 'l gran dì de la lur ira, e chi 'l pò stà sald?»


text:
Gros-de-Vaud (distret)
El Distret de Gros-de-Vaud (en fransés: District du Gros-de-Vaud) l'è giü dei dés distrècc del Canton Vaud. Endèl mes de Dicember 2012, la popolasiù totàl del distrèt l'ìa de 39 732. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Echallens.
Südiviziù aministratìva[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Gros-de-Vaud l'è furmàt dei 44 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
- Wendy Holdener 2:02,13 (SUI)
- Petra Vlhova +0,03 (SVK)
- Ragnhild Mowinckel +0,45 (NOR)
La Svizra ha surpassà il meglier temp da Vlhova ed ha gudagnà cun 3 tschinetavels avantatg sin la Slovaka. Tar la terza mesiraziun da temp è ella anc stada medem sperta sco Vlhova, suenter ha ella dentant anc pudì far bun temp. La finala hai tanschì. Ella gudogna aur als campiunadis mundials dad Are. Cun quai è ella l'emprima Svizra suenter Vreni Schneider che vegn da defender il titel.
Emprim percurs da l'avantmezdi
Wendy Holdener ha gì in retard da 0,42 secundas sin Ramona Siebenhofer ch'è stada la pli sperta en l'emprim percurs da la cumbinaziun. Er ina buna prestaziun en l'emprim percurs en la cumbinaziun ad Are avevan mussà tranter auter la Taliana Federica Brignone (+0,60) e la Slovaca Petra Vlhova (+0,72).
- Ramona Siebenhofer 1:12,71 (AUT)
- Ilka Stuhec +0,01 (SLO)
- Ragnhild Mowinckel +0,06 (NOR)
Corinne Suter è vegnida quarta en la cursa rapida, cun in retard da 0,34 secundas. En il slalom n'è ella dentant betg partida. Suter, Lara Gut-Behrami, Jasmine Flury e Joana Hählen han duvrà l'emprim percurs da la cumbinaziun sco trenament per la cursa rapida ch'è dumengia.
RR novitads 12:00


text:
24 07
Ol dé 24 de löi l'è 'l 205 ( 206 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 161 dé a finí l'an.
Ul dí 24 de löi al è ul dí da pòost 205 ( 206 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 161 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialeccModifiché
AenimencModifiché
1938 - Scumensa la Bataja de l'Ebre
NassimencModifiché
NecrolòseModifiché
FesteModifiché
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
A l’elecziun a l’urna èn elegids las suandantas persunas per il temp d’uffizi 2021 – 2024.
Elecziun suprastanza communala
Dus posts èn anc vacants. Quatter persunas han survegnì vuschs ma betg cuntanschì la maioritad absoluta, quai èn Annelise Albertin-Burri, Gisella Beretta, Ivo Lamprecht e Roman Oswald.
A la cumissiun sindicatura fan part Maya Repele, Isidor Sepp ed Armin Andri. En la cumissiun da fabrica èn elegids Curdin Bott, Corsin Canclini, Arno Forrer e Gabriel Greiner.
Ed al cussegl da scola fan part Cornelia Kuntner-Florin, Tamara Melcher-Tschenett, Aldo Rodigari e David Spinnler.
Ils segund scrutini per ils dus posts vacants en la suprastanza ha lieu ils 29 da november 2020.


text:
Grischun Central - Il bunker secret daventa museum
Tranter Surava ed Alvagni vischnanca sa zuppa il bunker dal post da commando da l'anteriura brigada da cunfin 12. Il 2020 vegnan las portas dal bunker avertas per mussar en in museum la rolla da la Svizra durant il temp da la guerra fraida.
«Enfin avant dus onns pensavan ils indigens che in spital militar sa chattia davos las portas », di Hans Stäbler da la fundaziun militaristorica dal Grischun. Il bunker ch'è vegnì construì tranter il 1963 ed il 1967 era en vardad il post da commando da la brigada da cunfin 12. «Ed uschia il cor militar grischun da la defaisa svizra cunter ina eventuala attatga dals Russ», tradescha Stäbler.
Il 2017 ha la fundaziun pudì surpigliar il bunker da l'armada Svizra e cun lavur cumina far pront per visitader futurs. En il museum vegn documentà la rolla da la Svizra durant il temp da la guerra fraida sco er la situaziun geografica e politica tranter la NATO ed il Patg da Varsovia. Cun il post da commando ad Alvagni possian ins documentar fitg bain quest temp ed il medem mument er porscher ina survista finala dals divers implants da defaisa militara en il Grischun, concluda Stäbler.


text:
Anc pli internaziunal?
Il gimnasi da la claustra fa gia parita internaziunala. Actualmain visitan trais scolars da la China il gimnasi da la claustra da Mustér. Els duajan dentant anc survegnir dapli collegas da l’exteriur. Tenor il rectur Bruno Hensler vul la scola empruvar da far vegnir scolars da l’Africa dal Sid, India, Corea dal Sid, Mexico, Namibia, Pologna, Italia ubain Germania a Mustér.
Las scolaras ed ils scolars ston avair en media almain ina nota da 5,5 (equivalent al sistem svizzer) ed en il rom flaivel 5,25. Vitiers vegn ch’els ston avair cumpetenzas socialas, vul dir els ston esser abels da viver lunsch davent da chasa.
Cuntanscher in nivel internaziunal
Il medem mument han era ils scolars indigens la chaschun d’emprender ad enconuscher autras scolas en l’exteriur respectivamain culturas estras. Proximamain van duas scolaras dal gimnasi a Mustér a Shanghai ed intgins scolars en l'Africa dal sid.
Cun questa mesira ha Mustér duas finamiras: Dad ina vart da cuntanscher a Mustér in gimnasi da nivel internaziunal per esser preparà per las universitads; da tschella vart d'egualisar cun scolars da l’exteriur il manco da scolars indigens.
RR actualitad 11:00


text:
Tenor la Procura publica federala èsi uschia pussaivel da cuntinuar las investigaziuns cunter Sonko. Ad el vegn rinfatschà d’avair commess crims cunter l’umanitad en la Gambia. Uschia saja el stà en ina posiziun da clav durant il reschim dal anteriur dictatur Yahya Jammeh. Era saja Sonko responsabel per tortura e repressiuns, ni ch’el savevi da quellas, scriva la Procura publica.
Dumandà asil en Svizra
La fin da schaner era Sonko vegnì arrestà a Lyss (BE). El aveva dumandà asil e viva en ina dimora per requirents d’asil. Sco motiv per l’arrestaziun numna la Procura publica ina dumonda d’arrest da l’organisaziun nunguvernamentala Trial.
RR novitads 12:00


text:
Śvèsia
Artéccol in dialètt mudnés
La Śvèsia (denuminasiòṅ uficiàla: Régn dla Śvèsia, in śvedéś Sverige, a s lèś /ˈsvæːɾ(i)jə/) l'è na nasiòṅ dl'Europa dal nòrd ch'la s cata in dla penìśula scadinàva. La gh'à na pupulasiòṅ ad nóṿ migliòṅ e mèś 'd abitànt, dagnóra tut muciâ in dal sità mént'r a 'l intèr'n a gh'è dimóndi furèsti, e na superfìsi ad 450.295 km² ch'la la mét a 'l quìnt pòst di paéś più grand dal cuntinènt dòp la Rùsia, l'Ucraìna, la Frància e la Spaggna.
In di tèmp antìg l'éra abitàda p'r al pòpul di Vichìng méntar l'à tacâ a fat part dl'Ugnòṅ Européa da 'l 1 ad Luj dal 1995.
La cunfìna cun la Nurvégia e òvest e cun la Finlàndia nòrd-èst. Da 'l an 2000 un pònt 'l unìs la sità 'd Malmö cun la sità danéśa ad Cupenàghen. La Śvèsia la gh'à tri regiòṅ, al Norrland (Tèra dal nòrd), al Svealand (Tèra di Śvedéś) e 'l Götaland (Tèra di Gôt), e vint-i-òṅ cuntèi ciamàdi län.
La sò capitàla l'è Stucólma mént'r àtar sènt'r impurtànt i èṅ Göteborg, Malmö e Uppsala. La léngua ufisiàla de facto dal stat 'l è 'l Śvedéś ma cuma léngui minuritàri i èṅ arcgnusùdi anc al Finlandéś, al Meänkieli, al Sami, al Romani e 'l Yiddish.
Fra i sò piàt più famóś a 'rcurdém al Köttbullar, pulpéti 'd carna, e la Nässelsoppa, na supa 'd urtìghi cun di óṿ sôd.
Persunàǵ famóś
In dal mónd dal cìnema i èṅ al regìsta Ingmar Bergman e gl'atōr Max von Sydow, la Greta Garbo, l'Ingrid Bergman e l'Anita Ekberg.
Dimóndi fòrt i ér'n anc i sò tenìsta masć cuma Bjorn Borg, èx marè dla Loredana Berté, Mats Wilander, Stefan Edberg, Joakim Nyström, Anders Järryd, Jonas Björkman, Thomas Enqvist, Magnus Gustafsson, Peter Lundgren, Magnus Norman e Robin Söderling. Soquànt di sò grup muśicài i aṅ fat furtùna in tut al móndi cuma gl'ABBA, gl'Europe e i Roxette. Gh'è anca Greta Thunberg, ativista.
Culegamènt estéran
Albania
Andorra
Armenia
Austria
Belgio
Bielorussia
Bosnia-Ezegovina
Bulgaria
Cipro
Croazia
Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
La nova lescha da chatscha sutmineschia la protecziun da spezias, crititgeschan las associaziuns Pro natura, WWF, BirdLife, Gruppa dal luf Svizra sco er zooschweiz en ina communicaziun. Er la Protecziun svizra dals animals veglia ramassar suttascripziuns. Tenor quellas organisaziuns sutmineschia la nova lescha la protecziun da spezias. Er lufs giuvens possian vegnir sajettads preventivamain. La lescha vertenta porschia in bun equiliber tranter protecziun e chatscha sin animals. Auters crititgeschan che la lescha giaja bler pli lunsch che quai ch’il Cussegl federal aveva proponì.
Las organisaziun d'ambient crititgeschan er ch'ils chantuns survegnian memia bleras cumpetenzas e che mintga chantun pudess lura far tge ch'el veglia.
Regular populaziun
Il parlament ha schluccà la protecziun dal luf pli fitg che quai ch'il Cussegl federal aveva proponì. Uss duai dentant vegnir lubì da sajettar in luf betg be sch'el ha stgarpà animals da niz, mabain gia sch'igl exista in privel ch'el pudess forsa chaschunar in donn.
Fitg probabel decida il suveran a l'urna
Ils adversaris han uss peda 100 dis per ramassar las suttascripziuns ch'èn necessarias per in referendum. Che quest referendum reussescha e che il pievel svizzer ha lura l'ultim pled a l'urna è tant sco segir, pertge ils Socialdemocrats ed ils Verds avevan gia annunzià en il parlament da sustegnair il referendum.
RR novitads 10:00


text:
Il Grischun saja dapli che mo vacanzas. Oz ha la Marca Grischun preschentà sia campagna da communicaziun «Enavant 4.0». La finamairan da quella è tenor il manader da la marca, Gieri Spescha, da posiziunar il Grischun sco chantun attractiv per lavurar e per viver. Il chantun sustegna questa campagna cun quatter milliuns francs. Il minister d'economia Marcus Caduff:
Part da la campagna da communicaziun fan er ils dus capricorns Gian e Giatgen che vegnan a discurrer tranter auter da la buna work-life-balance ch’ins haja en il Grischun. La campagna vegn fatga ensemen cun 7 firmas da high-tech grischunas che han difficultads da chattar persunal qualifitgà:
- Hamilton (Panaduz)
- Oblamatik (Cuira)
- Polycontact (Cuira)
- Integra Biosciences (Landquart)
- CEDES (Landquart)
- Trumpf (Grüsch)
- Gritec (Grüsch)
RR novitads 11:00


text:
Gion Deplazes è naschì e creschì si a Surrein. En la vegliadetgna da be 9 onns perda el sia mamma che mora dal 1927 suenter lunga malsogna. Ils onns 1933-39 ha Gion Deplazes frequentà la Scola claustrala a Mustér ed il Seminari da scolasts a Cuira. I suondan studis universitars en istorgia, germanistica e pedagogia a Friburg e Turitg, studis ch'el concluda cun ina dissertaziun. Durant ses studis ha el anc lavurà sco scolast primar e secundar. Da 1949 fin 1983 ha Gion Deplazes instruì al gimnasi a Cuira, lura sco conrectur a la Scola chantunala. Suenter sia pensiun ha el anc instruì 7 onns rumantsch a la Scola da dunnas a Cuira. Tranteren è el er stà lectur per litteratura e linguatg rumantsch a l'Universitad da Turitg ed a la Scol'auta da Son Gagl. Gion Deplazes viva oz a Cuira.
Gion Deplazes è s'engaschà en numerus uffizis per il moviment rumantsch. Tranter auter sco redactur da Nies Tschespet, sco suprastant en la Lia rumantscha, sco president da l'Uniun da scripturas e scripturs rumantschs u sco president da la Società retorumantscha. Gion Deplazes è in dals pli enconuschents auturs sursilvans. 1942 ha el cumenzà a publitgar, dapi il 2009 è sia cumplett'ovra litterara accessibla en 14 toms ("Ovra litterara"). Intginas da las ovras da Gion Deplazes èn vegnidas translatadas en tudestg, talian, franzos, svedais, rumen ed englais. D'impurtanza per la perscrutaziun litterara rumantscha èn era sias publicaziuns scientificas.
Schelta d'ovras:
Prosa:
- Cultura e pievel (1942)
- Marietta. Cuolpa u destin (1951)
- Il cavrer da Vigliuz (1958)
- Levzas petras (1961)
- Passiuns (1963)
- La bargia dil tschéss (1964)
- Marlengia (1980)
- Il nausch suspect (1990)
- Sco igl effel va ell'onza (2003)
- Viers autras rivas, prosa e poesia (2009)
Lirica:
- Rugada (1957)
- Schibettas (1965)
- Purgina (1976)
Dramatica:
- Sut cruschs (1950)
- Per ina negla (1961)
- Glisch nuviala (1988)
- Il glischun sil Crap Fraissen (1990)
Ovras istoric-litteraras:
- Spigias da nies èr. Cuort cumpendi litterar (1959)
- Funtaunas. Istorgias da la litteratura rumantscha per scola e pievel. Tom 1-4 (1987-1993)
- Die Rätoromanen und ihre Identität in der Literatur (1991)
Differentas antologias, artitgels e translaziuns.
Distincziuns:
- Premi da la Fundaziun Schiller, 1958 e 1980
- Premi da Radio e Televisiun, 1969
- Premi Fontaniva, 1970
- Premi grischun da cultura, 1998