text:
Minisguard dals 22.09.2018
- Sonda, 22.9.2018, 17:40
Tge fa in spiun?
«Mes num è Bond, James Bond ed jau baiv mes Martini mo scurlattà e betg maschadà.» Gea, la vita dad in agent u spiun... quella n'è definitiv betg uschia. Nus declerain, tge ch'in spiun fa propi. E tge ch'è forsa tuttina sumegliant sco en in film.
Arena tectonica Sardona – in dals lieus ils pli specials
Nagut n'è pli sco ch’igl era ina giada. Tut è sa midà. Là nua ch'igl aveva pli baud ina gronda mar èn uss nossas Alps. Sco è quai capità? Nus ans essan mess sin ils fastizs dal svilup dals continents e tut quai che tutga latiers. E nus essan stads en quel lieu, nua ch’ins vesa quest svilup uschè bain sco nagliur auter sin il mund.


c: text/html

text:
Pruvincia de Nuvara
La pruvincia de Nuvara (nuvares: pruvincia da Nuara; piemuntes: provinsa ëd Noara; Italian: provincia di Novara) l'è ona pruvincia del Piemont che la cunta pussee de 373 abitanti e per quèst motiv l'è la settima pruvincia pussee popolada del Piemont.
- Süperfiss: 1.339 km²
- Pupulazziun (2001): 343.040 ab.
- Densitaa: 256 ab./km²
- Nümer de cumün: 88
- Capitaal (pup. 2001): Nuara (100.910 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
I lenguv lucai parlaa in sül teritori hinn el lumbard e 'l piemuntes. El lumbard l'è parlaa in del caplögh (in d'una variant pütost milanesizada, anca se cunt un quai punt de cuntat cunt el piemuntes), in sü la riva del Tesin, del Lagh Magiur e del Lagh d'Orta e a süd, in direziun de la Lümelina. I dialet lumbard arius del Nuares hinn de tipu ucidental, ma cun di carater "pruinciai" diferent del mudel milanes. El cunfin cunt el piemuntes l'è atestaa in tra la Gogna e la Sesia.
Inultra gh'è un rosc de dialet che presenten di carateristegh bei uriginai, che se sluntanen de bun del standard lenguistegh lumbard e piemuntes: hinn i dialett de Gajaa, Trecaa, Camra (zona lumbarda) e Burbanee (zona de transiziun cunt el piemuntes).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La cumissiun da l'UE aveva fatg ina proposta ch'è dentant fitg dispitaivla tar intgins pajais. Ella preveda tranter auter, che la protecziun da cunfin communabla po era intervegnir cunter la veglia d'in pajais commember da l’UE, sche quel na protegia betg bain avunda ses cunfins exteriurs.
Gist avant l’entschatta da l’inscunter ha il president dil cussegl da l’UE Donald Tusk ditg, che quai dovra «pass dolorus» per puspè pudair proteger ils cunfins dal spazi da Schengen a moda effectiva.
Plinavant han ils presidents da stadi e da regenza supplitgà la cumissiun da proponer ina refurma dal sistem da Dublin per proceduras d'asil.
RR novitads 06:00
Fullas a l'Eurotunnel
La gievgia han fugitivs datiers da la citad Calais empruvà da cuntanscher la Gronda Britannia tras l'Eurotunnel. Tenor la polizia han fin 1'000 persunas empruvà da franar il traffic, per pudair sa zuppar en camiuns. Policists han fatg diever da gas lacrimogen. A Calais duain viver 4'500 fugitivs en champs improvisads.


text:
Ina varianta prevesa ch’i dettia sco a Cuira, duas lecziuns rumantsch sco rom facultativ. La segunda varianta fiss sco a Glion nua che las lecziuns da carstgaun ed ambient sco er da musica vegnan instruidas per rumantsch - e la terza varianta suandass al model da Trin/Flem, nua ch’ils uffants sa decidan en la terza primara per u cunter il rumantsch che cuntinuescha lura er en il stgalim superiur - quella furma vegn numnada rom opziunal obligatoric (Wahlpflichtfach).
La varianta cun rumantsch sco rom facultativ vegnia en mintga cass purschida cura ch'ils emprims uffants da las classas bilinguas midian da la primara en il stgalim superiur. Per las ulteriuras variantas dovri anc scleriments cun l'Uffizi per la scola populara ed il sport, uschia Gabriela Büchel-Aschwanden.
Grond interess ma tuttina memia pauc uffants
Domat ha introducì las classas bilinguas sin l'onn da scola 2013/2014. L'interess è stà pli grond che spetgà, uschia ch'ins ha schizunt pudì far pliras classas da scoletta e da scola. L'onn da scola 2016/2017 visitan 98 uffants las classas bilinguas da l'emprima scolina fin la quarta primara.
Per cuntinuar cun las classas bilinguas er sin il stgalim superiur na cuntanschian els dentant betg il dumber minimal d’uffants prescrit en la lescha, ha ditg la presidenta dal cussegl da scola Gabriela Büchel-Aschwanden. La lescha perscriva minimalmain set scolaras e scolars per ina classa bilingua sin il stgalim superiur. La gronda part dals uffants sa decidia sin il stgalim superiur per il tudestg u giaja a la scola chantunala, uschia la presidenta dal cussegl da scola.
In ulteriur motiv che sclauda la varianta da cuntinuar cun las classas bilinguas en il stgalim surperiur: En autras vischnancas hajan ins constatà ch'in instrucziun biligua fiss memia cumplitgada anc sper la differenziaziun cun nivels ch'è prescritta.
Or da l'archiv dal Telesguard
RR novitads 16:00


text:
Las contribuziuns tras la lescha da tschigulatta per products d’export sco zutger e latg per far tschigulatta cuntrafan a las reglas da l’Organisaziun mundiala da commerzi WTO.
Uss vul il Cussegl dals chantuns enstagl da var 200 milliuns francs per las novas subvenziuns, sco proponì dal Cussegl federal, anc 80 milliuns francs dapli per latg e graun da far paun.
Uschia duajan star a disposiziun tuttina blers daners sco fin uss tras las contribuziuns veglias, argumentescha la maioritad en il Cussegl dals chantuns.
Sco proxim vegn uss il Cussegl naziunal a tractar la fatschenta.
RR novitads 11:00


text:
Neom
- Gievgia, 26.10.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 26.10.2017, 8:40, RTR
Il vice-prinzi ereditar da l'Arabia Saudita, Mohammed bin Salam planisescha in project gigantic per promover l'economia. La zona planisada ha num «Neom» e duai vegnir realisada en il nord vest da l'Arabia Saudita.
Mohammed bin Salam da la famiglia roiala saudiaraba lavura vid il futur. En ina citad futuristica less el crear ina zona d'economia per fatschentas modernas ed uschia crear alternativas tar l'ieli en l'Arabia Saudita. Plinavant duai «Neom» stgaffir millis plazzas per indigens.
Zona autonoma
La citad duai esser independenta da l'Arabia Saudita, avair in agen sistem giuridic sco er in agen sistem da taglia. Al prinzi bin Salam èsi impurtant ch'il sistem resta transparent betg sco il regime da l'Arabia Saudita.
500 milliardas francs
Enfin lonn 2030 quintia Mohammed bin Salam d'investir 500 milliardas dollars. Ils daners duain vegnir dal reginavel saudiarab, ord in fond statal sco er dad investiders da l'exteriur. Uss sto il prinzi chattar investiders per ch'el cuntanschia lura er sia finamira da vegnir a la fin cun l'emprima etappa da construcziun da «Neom» il 2025.


text:
Put San Piéro
Put San Piéro l'è ü cümü de la pruìnsa de Bèrghem che l' se tróa a 7 Km de la sità e a 224 méter söl lièl del mar e l'è n de l'ólta pianüra bergamàsca.
El g'ha 'na popolasiù de 11 478 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,6 km² e 'na densità de popolasiù de 2 495 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bunàt Sura, Brembàt de Sura, Cüren, Mapèl, Mós, Prezès, Albrèmb.
Cuntegnüü
Fiöm e sariulì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol paìs de Put San Piéro l'è traersàt fò dal Bremb, ma 'n del teritòre cümünàl la pàsa pò la Lésna, tra Locàt e Put san Piéro, e la Quisa che pròpe a Put San Piéro la se böta dét in del Brèmb.
Strade e ferovìe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per Put San Piéro i pàsa:
- la Strada Statàl n° 342 mèi cognusìda col nòm de Briantéa che la à da Bèrghem a Còm e Varés,
- l'As Interürbà de Bèrghem,
- la ferovìa che la gh'à dò lìnée, la Bèrghem - Lèch e la Bèrghem - Mónsa - Milà.
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è ciamàt Put San Piéro da i sò abitàncc, ma de spès l'è ciamàt ach Put San Péder sura de töt da i abitàncc di paìs che i ghe st'à 'ntùren: Brembàt de Sura, Mapèl, Prezès, Bunàt Sóta, ecc. De spès l'è ciamàt adóma Put.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ol sagràt baròch de la ègia céza parochiàl di Sancc Piero e Pól col parapèt de prèda lauràda e sura öna lónga filéna de stàtüe de sancc.
- Ol put de Briöl
- Ol stal lónch
- La éla di cóncc Mapelli Mozzi
- L'izolòt, lèngua de tèra strécia tra 'l Brèmb e la Quisa che i se 'ncóntra pròpe a mesdé de l'izolòt, 'ndó i crès di èrbe rare e de la vegetaziù endemica.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Put San Piéro l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Put San Piéro l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
07 01
Ol dé 7 de zenér l'è 'l 7 dé de l'an del calendare gregorià; manca 359 (360 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 7 de zenér al è ul dí da pòost 7 dal an dal calendari gregurian; i manca 359 (360 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1325 - Portugal: Alfons IV al va sü al tron.
1558 - Calais (Pas-da-Calais, Francja): i trupp Francées i ucüpa chesta citaa, la darera pussessiun continentala Anglesa, cun che la finiss definitivament la Guèra di Cent Agn.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1964 - Long Beach (Califòrnia, SÜA): Nicholas Kim Coppola, cugnussüü cuma Nicolas Cage, atuur da cinema Nòort-american.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1989 - Tòquio (ul Gjapun): Hiro Hito, imperaduur dal Gjapun.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Mesemna suentermezdi hai dà in accident tar l’entrada da l’autostrada A13 a La Punt/Reichenau. In camiun vuleva vegnir sin l’autostrada per ir en direcziun da Tusaun. Suenter ch'il camiun era glischnà en il caraun aveva il manischunz pers la controlla sur dal vehichel e quel è glischnà sur l’autostrada, rapporta la polizia chantunala.
Il manischunz grischun da 38 onns n’è betg sa blessà, il donn vid il camiun è grond. Las lavurs da rumida han causà suenter impediments da traffic tar la sortida La Punt/Reichenau fin en per la saira.
RR novitads 18:00


text:
Passa 80% dals dumandads èn da l'opiniun ch'i dovra vinavant ina gasetta rumantscha quotidiana. I tanschess dentant era sche la gasetta cumparess mo duas fin trais giadas l'emna.
Plinavant sorta da la retschertga che 44% dals lecturs èn sur 60 onns. Be 16% èn sut 35 onns. Legida vegn la Quotidiana principalmain pervi dals temas locals. Er pon passa la mesadad dals lecturs s'imaginar ch'i dess en l'avegnir la gasetta be pli online. La retschertga è vegnida preschentada la sonda a la radunanza da delegads da la Lia Rumantscha.
Tge giavischs han ils delegads per la Quotidiana dal futur?
Ina gasetta online u vinavant ina gasetta stampada? Ina gasetta rumantscha en la rait saja il futur, dentant saja i vinavant impurtant da porscher ina gasetta stampada, è il tenor da las delegadas e dals delegads.
Proxims pass
Sco proxim sa metta la gruppa Medias Rumantschas 2019 vid la lavur. Sco emprim saja da contractar cun il chantun e la confederaziun davart il plan da termins, declera Martin Gabriel, secretari general da la Lia Rumantscha e manader dal project Medias Rumantschas 2019. Plinavant vegni era tschertgà il discurs cun l’editur da la Quotidiana per guardar sche la gasetta vegniss era anc squitschada il 2019 per avair uschia dapli temp per planisar il futur.
Silsuenter èsi planisà dad ir en las differentas regiuns rumantschas per sentir il puls e per dumandar tge che vegn spetgà en il futur dad ina gasetta rumantscha.
Iniziativa «No-Billag»
Plinavant èsi vegnì decidì da sustegnair activitads cunter l'iniziativa No-Billag cun 100'000 francs. Plirs votums hajan demussà la necessitad da mobilisar la populaziun cunter l'iniziativa, scriva la Lia Rumantscha. L'iniziativa da No-Billag vul abolir las taxas da radio e televisiun.
RR novitads 14:00++


text:
Meteurulugía
La meteurulugía a l'è una bròca dii sceenz de l'atmusféra ca la stüdia ul teemp atmusférich; i meteuròluch g'ann de uservà e misürà i fenòmen atmusférich, elaburà chii daat chí cunt i elaburaduur e mètt giú i previsiun del teemp.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La paròla meteurulugía la vègn dal greech antích e la vöör dí discuurs (lògos) a prupòsitt dii ròpp ca búrlenn giú dal cèl (metéur); metéura la g'à un urígin püssee prufúnda ammò, vist ca (sémper in greech) la vöör dí ròpp c'al stà in cèl cunt ul Signúr.
I primm tentatiff de prevedè ul teemp a i ann fà i greech antích, ma fin al sécul passaa la meteurulugía a l'era minga vista bègn da i geent, suratütt i paisànn, ca cunsideràvenn ul teemp cumè la vuluntà del Signúr. Ul teemp al sa prevedéva minga, fursi dumè da un dí a chel ólter; sa vardàvenn i scrizítt, per esémpi i níver de un culuur pütòost ca de un ólter, ul veent c'al giràva in d'una manéra invéci de un óltra, e.v.i.
A l'è dumè da una quaj desèna de ann ca la meteurulugía a l'è duperàda in manéra scentífica per vütà i geent in dii sò atività.
Istrümeent de la meteurulugía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I meteuròluch a càtenn un muntún de daat per mèt giú i previsiun, e per catài a dupérenn difereent istrümeent:
- Baròmeter, per misüra la pressiun atmusférica;
- Termòmeter, per la temperadüra;
- Igròmeter, per misüra l'ümidità;
- Plüviòmeter, de misüra i precipitazziun (piöva, fiòca, sguàzz);
- Anemòmeter, per ul veent.
Sa dupérenn anca istrümeent per catà i daat anca in de l'atmusféra:
- Balún sunda, per vardà la paart vólta de l'atmusféra;
- Satèlit meteurulògich, per vardà i níver, misüra la temperadüra a distànza, e.v.i.;
- Radar.
I previsiun del teemp[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpu l'uservazziun dii fenòmen meteurulògich e dii variàbil meteurulògich (temperadüra, pressiun, e.v.i.) e la sò trascrizziun, ul previsuur del teemp al scriff giú chii daat chí in sü la càrta del teemp, induè a l'è pussíbil vèch, in d'una ugiàda, la sitüazziun meteu de una quaj àrea (suratütt, sa mètenn giú i isòbar e sa mètenn in evidénza i fruunt).
Cunt i gròss elaburaduur sa fann curr i mudèj, ca inn dii algurítmi de calcuul per prevedè i cundizziun futüür de l'atmusféra dopu elaburaa i daat misüraa.
A segunda de quànt a l'è grànda l'àrea de stüdi i previsiun sa spartíssenn in:
- p. lucàj;
- p. regiunàj;
- p. nazziunàj;
- p. cuntinentàj;
- p. glubàj.
Uviameent, cunt püsse l'àrea l'è grànda, cunt mègn i previsiun a inn preciis.
A segunda invéci de quantu teemp a vàrenn, i divisiun a inn:
- cuurt: (24-48 uur);
- médi: (una setimàna);
- lünch: (püssee de una setimàna);
- stagiunàj.
Anca chí, altertaant uviameent, cunt püssee ul períut a l'è lünch mègn la vaar la previsiun; al dí d'incöö a l'è minga pussíbil fà previsiun giüüst per i períut de teemp püssee de dées dí; da una stagiun a l'óltra sa parla pü de previsiun, ma dumè de línea de tendénza.
Bròch de la meteurulugía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A segunda dii istrümeent duperaa e de l'ubietiif ca ga sa curr adree, la meteurulugía la pö vèss spartída in:
- agrumeteurulugía, ca la vàrda ul teemp in relazziun cunt l'agricultüra;
- meteurulugía dinàmica, ca la pröva a dàch una spiegazziun a i fenòmen uservaa, duperaant i equazziun de Eüleer de la mecànica dii flüiit.
- meteurulugía da satèlit, ca la dupéra i daat mandaa a tèra da i satèlit;
- meteurulugía radar, istèss de chèla da satèlit dumè ca, uviameent, la dupéra ul radar;


text:
Duas giadas han nunenconuschents demolì infrastructura publica e quai adina la fin d’emna. La vischnanca da Scuol ha perquai annunzià ils cas tar la Polizia chantunala.
Bancs da seser, saivs ed oravant tut las pitschnas chamonas, vul dir las tualettas per lung la senda da chaminar da Scuol en direcziun Nairs èn pertutgads.
Donns da sprayer
Ils pli gronds donns èn quels vid las fatschadas da las tualettas. Quellas èn vegnidas coluradas cun vapurisaders. L’autezza dal donn è anc nunenconuschent, la vischnanca è vidlonder d'analisar la situaziun.
Cun l’annunzia tar la Polizia chantunala spera la vischnanca da vegnir in pass enavant e da chattar ils delinquents.
Betg l'emprima giada ch'il vandalissem fatschenta a Scuol:


text:
Grazia a vastas mesiras da spargn èsi gartegià a l'ospital da Tusaun l'onn passà d'evitar in grond minus. L'enviern 2016 hajan mancà frequenzas, uschia ch'els spetgavan il mez da l'onn in aut deficit, ha ditg il directur da l'ospital a chaschun da la radunanza da delegads. Cun spargnar e grazia a fitg bunas frequenzas la segunda mesadad da l'onn, saja il minus la finala stà la mesadad pli pitschen che budgetà.
Ils delegads da l'ospital Tusaun han lura approvà il quint 2016 cun ina perdita da 212'000 francs.
RR novitads 12:00


text:
Ina giada Rumantschs – adina Rumantschs?
Da Heinrich Böll datti il pled a sia collega Christa Wolf: «Tgi che è stà ina giada catolic e tgi che e stà ina giada communist, quel na vegn mai liber da quai».
Pudess ins pretender il medem era dals Rumantschs? Ina giada Rumantschs – adina Rumantschs? Lur pissiun – u èsi ina passiun? – per s’alterar en dumondas da linguatg pudess laschar vegnir ad ina tala conclusiun. È quai «la spina en la spatla» per dir cun Gion Deplazes, che cutizza nus? È quai in cumplex d’inferiuradad nutrì dal fatg che nus essan paucs e che paucs sviluppeschan in reflex da defensiun per tut quai che pudess periclitar lur «da chasa»? U è quai in’ identificaziun ed in engaschi exagerà per la chara lingua da la mamma?
Ina giada Rumantschs – adina Rumantschs! Atgnamain ina bella maxima. Cuntradir ad ella fiss sco da cuntradir a quai che munta per nus patria.
Mo tant il communissem sco era il catolicissem – per restar tar Böll – n’èn betg pli quai ch’els eran ina giada. En l’Europa è il communissem tant sco cupitgà ed il catolicissem viva actualmain sia pli gronda crisa.
E la Svizra rumantscha?


text:
La reducziun da la prestaziun da l'ovra atomara duai procurar per la segirezza necessaria per carstgaun ed ambient. Uschia duai vegnir evità «dryouts» critics. La prestaziun termica da l'ovra vegnia ad esser a l'entschatta tar maximalmain 95% e lura sa sbassar vers fin dal ciclus sin 88%.
Mesiras da segirezza
En cas ch'i avess da dar en il proxim ciclus da lavur donns vi dals bastuns nuclears e da lavar ora material radioactiv en il med sfradentant vegniss quai immediat registrà dals apparats da mesiraziun. Ulteriura cundiziun per puspè metter a la rait Leibstadt saja stà che l'ovra nucleara stoppia vegnir serrada giu immediatamain sch'i vegnia registrà in augment da svapurs radioactivas. Sche quai capitia numnadamain sche saja da far quint ch'in dals bastuns nuclears saja donnegià. Lura stoppian ins intercurrir quels.
Significaziun «pitschna»
Normalmain na vegniss in ovra atomara betg tschentada giu pervi d'uschia in problem cun ils bastuns nuclears. Tar la proxima revisiun annuala vegniss quest bastun simplamain inspectà pli detagliadamain.
RR novitads 18:00


text:
Coeur
El coeur (parnonziaa [ker] in Val Vigezz, Cent Vai e Mesolcina; [kɔːr] in del Novares e in certi band del Canton Tesin) l'è on orghen che gh'hann quasi tucc i animai.
L'è l'orghen central de l'aparaa circolatori, e l'è compagn d'ona pompa che l'è bona de fà ona pression inscì granda de permett la circolazion del sangh. Donca l'è vun di orghen pussee important de l'organismo.
Per la soa importanza, a l'è staa consideraa despess anca la cà di sentiment (despess in oposizion al cervell, la cà de la Reson), e la soa imagin stilizzada l'è vun di simboi pussee cognossuu de l'Amor.


text:
Il cumbat da Reto Gurtner encunter il center transitoric per requirents d’asil a Laax en il hotel Rustico è enconuschent. Pli pauc enconuschent è, che la Arena Alva ha engaschà requirents d’asil. Per il mument èn quai 8 persunas.
Requirents d'asil èn bain vegnids a Laax
Sco quai che Reto Gurtner di, haja quai da far nagut cun ses cumbat encunter il center transitoric per requirents d’asil a Laax.
El haja cumbattì la tenuta dal chantun da concentrar en Surselva ed ella Foppa gest dus centers per requirents d’asil. El na haja mai cumbattì ils requirents sco tals.
Sche abitants d’in dals centers survegnan la lubientscha da lavurar, saja el pront d’engaschar quels. Dal reminent haja el engaschà requirents d’asil gia ditg avant che il center a Laax saja vegnì avert.


text:
Suenter la sconfitta dad 1:3 encunter l’equipa da Panaduz è cler, che il CB Scuol vegn relegà a la fin da questa stagiun. L’equipa da l’Engiadina Bassa ha da far il pass aval en tschintgavla liga. Gia dapi il principi da la stagiun cumbatta la squadra cunter la relegaziun – questa giada senza success. Scuol dat la proxima stagiun en tschintgavla liga.
Mo trais paris en 17 partidas
Il CB Scuol ha gudagnà fin qua mo trais puncts or da tuttas partidas dal campiunadi en quarta liga. Quai è sa chapescha memia pauc. Uschia na'èsi betg pli pussaivel per Scuol da restar en quarta liga. Gia trais giadas durant las ultimas trais stagiuns è l’equipa sa salvada mo per il nair da l’ungla. A la fin da questa stagiun na tanschi betg pli. Scuol vegn relegà ed ha da prender cumià da la quarta liga.
RR Sportissimo 12:00


text:
Profil cun Matias Oswald
- Sonda, 11.6.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 11.6.2016, 9:03, RTR
Ina vita multifara a favur da la Val Müstair.
Famiglia, musica e politica giogan ina rolla impurtanta en la vita da l'um da 79 onns. L'interpresa da transports Oswald SA è enconuschenta sur ils cunfins da la Val Müstair ora, ed è entant gia en ils mauns da la terza generaziun dapi la fundaziun il 1928. Sper la musica instrumentala, per la quala l'anteriur president communal da Müstair è stà activ durant onns sco dirigent e musicant, giauda il non oz surtut la vita da famiglia cun ils 8 biadis.


text:
Quai success è cunzunt d'engraziar ad in nov abunament da l'onn favuraivel. Per ordinari avevan las pendicularas da Cuira radund 250 abunaments d'enviern. Cun la campagna da l'abunament annual «Uffa» cun pretschs bass per indigens è l'abunament uss vegnì vendì 1'750 giadas.
Pendicularas al cunfin da lur capacitad
L'autra vart da la medaglia: quai ha chaschunà colonnas davant l'emprima pendiculara da ir sin il «Känzeli» che han tanschì enfin en il Welschdörfli. Il temp da spetga muntava uschia ennfin 75 minutas. Chaschunà las colonnas ha dentant pir la segunda pendiculara, la veglia gondla da quatter. Là vegnan numnadamain ensemen ils skiunz, quels che van a spass sco er quels che van a scarsolar. Planisà è er da remplazzar quella, quai dovra dentant il sustegn dal suveran da Cuira.
RR actualitad 12:00


text:
La gruppaziun militanta curda TAK è sa separada da la partida da lavurers scumandada curda PKK. Sco la gruppaziun militanta curda TAK scriva vulevan els agir en il cor dal stadi tirc. Tar l'attentader da suicidi sa tractia quai d’in cumbattant da la TAK ord la citad Van en l’ost da la Tirchia. La TAK ha anc annunzià ulteriurs attentats er en lieus turistics e averti a turists da viagiar en Tirchia.
La regenza tirca fa responsabels ils Curds sirians
La regenza da la Tirchia fa dentant responsabla la milissa curda en Siria YPG. Il primminister tirc Ahmet Davutoglu ha ditg che l’attentader saja in cumbattant da la YPG ord il nord da la Siria. La milissa curda en Siria YPG ha refusa la responsabladad e numna las rinfatschas ina stgisa per attatgar la YPG en Siria.
Tar l’attatga sin in convoi militar en la chapitala da la Tirchia Ankara eran 28 persunas mortas.
RR novitads 20:00


text:
Il chantun ha prendì posiziun en chaussa nova concessiun per la societad svizra da radio e televisiun SSR SRG. Da valitar a moda positiva saja en spezial, che la SSR SRG vegnia obligada da dar dapli pais al barat tranter las regiuns linguisticas. Plinavant sustegnia la regenza il fatg, che dapli purschidas duain vegnir concepidas er per gruppas giuvnas da la populaziun. Quai scriva la regenza en ina communicaziun a las medias.
Ultra da quai dat la regenza in'attenziun speziala a l'idea da stritgar in dals dus programs da televisiun da la regiun linguistica taliana. Ella pretenda ch'i stoppia en mintga cas esser garantì da retschaiver ina purschida multimediala correspundenta en tut las parts da la regiun linguistica taliana.
Consultaziun da la Confederaziun
La nova concessiun prevesa che las pretensiuns envers il service public da la SSR SRG vegnian augmentadas e precisadas. Il sboz da la concessiun prescriva tranter auter che almain 50 pertschient da las entradas da taxas duain vegnir impundidas per l'infurmaziun.
RR novitads 10:00


text:
L’october ha purschì temperaturas da stad cun 20 e dapli grads. El ha envidà d’ir ordadora per viandar, spassegiar e giudair la natira. In mais da record n’è l’october dentant betg, di Thomas Kleiber dad SRF Meteo. Sch’il mais fiss a fin vegniss el sin il pli sin la plazza quatter. Il pli chaud october saja stà quel da l’onn 2006.
I vegn pli fraid
Sch’il stgaudament dal clima ha gì influenza sin quest mais n'è betg cler. Per dir quai stuess ins cumparegliar tozzels octobers. Ed insumma, il mais n'è anc betg finì, el vegn pli frestgs. Il cunfin da naiv sa sbassa la dumengia sin 1’100 meters ed i vegn radund 10 grads pli frestg.
Munta in bel october in enviern criv?
Ina regla da purs di, sche l’october è chaud e bel lura datti in enviern criv. Il meteorolog Thomas Kleiber è sceptic. Quellas reglas na constettian savens betg. Ins na sappia betg dir sch’i dettia paca u massa naiv, in enviern fraid u plitost chaud. Uschia resti nagut auter che da giudair ils davos dis chauds, avant ch’i vegn fraid. Il rest è ina surpraisa.
La Viafier retica ha profità da l'october d'aur
Ils 11 d'october ha ella rinforzà ils trens cun dapli vaguns. A partir dals 13 d'october eran tut ils vaguns en acziun. Las lingias dal Bernina e da l'Albula èn stadas frequentadas il pli fitg, ha ditg la Viafier retica sin dumonda dad RTR. Il di da record è stà ils 15 d'october. 2'500 persunas èn vegnidas transportadas entaifer duas uras da l'Engiadina a Cuira u Landquart. Tanta glieud datti uschiglio mo il favrer. In tren ha transportà 515 persunas da San Murezzan a Cuira, quai è record da l'onn. Normalmain ha quai tren capacitads per 300 persunas.
Sin il Calanda...
Er en la regiun da Cuira han blers nezzegià ina da las ultimas schanzas per viagair sin il Calanda. Sin il culm sa senti ins pli libers, la vista ch'ins haja l'atun saja simplamain fantastica e las colurs bellezia. Uschia las viandantas ed ils viandants. Quai fetschia or da l'atun lur stagiun favurita.
RR actualitad 17:00


text:
Omadus vehichels èn charrads en direcziun Laax, l’auto davant. Gist suenter la sortida da Schluein ha l’auto vulì ir a sanestra sin ina guntgida. En il fratemp ha la motociclista vulì surpassar. Uschia èn ils dus vehichels collidads da la vart.
La sanitad ha purtà la motociclista en l’ospital. Omadus vehichels han donns.
Avant duas emnas accident per medem motiv
Avant radund duas emnas, ils 23 da mars avevi gia dà en il medem lieu in sumegliant accident. Là aveva in um da 56 onns era vulì surpassar in auter auto. Quel ha dentant era vulì ir a sanestra sin la guntgida, uschia ch'i è vegnì tar l'accident.
RR novitads 18:00


text:
47°13′N 7°47′E
Langenthal a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 14938 abitant.
El cumün de Langenthal al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aarwangen, Bleienbach, Lotzwil, Obersteckholz, Roggwil, Thunstetten e Pfaffnau (LU).
El prim de ginee del 2010 el cumün fina alura independent de Untersteckholz l'è staa agregaa a Langenthal[1].


text:
Il senat dals Stadis unids ha votà per ina lescha che prevesa ch’il congress american haja in dretg da cogestiun en la cunvegna d’atom cun l’Iran.
In pledader dal president american Barack Obama ha gia ditg ch’il president vegnia ad approvar la lescha.
Kerry optimistic
Il minister da l'exteriur american John Kerry è optimistic ch'il congress vegn ad approvar la cunvegna d'atom cun l'Iran. Quai ha el ditg a l’ur dal inscunter dals ministers da l'exteriur G7 a Lübeck en il nord da la Germania.
Ulteriurs temas da discussiun al G7 èn la crisa en l’Ucraina ed ils conflicts en l’Irac, en Siria, il Jemen e la Libia.
RR novitads 11.00


text:
Sco quai ch’ins vesia sin las cameras da surveglianza, haja quai dà il glindesdi ina gronda explosiun sin in cruschada bain frequentada, uschia la polizia. Lasuenter sajan ils peduns currids en tuttas direcziuns davent.
Evacuà centers da cumpra
Ils centers da cumpra en la vischinanza sajan vegnids evacuads ed ins haja tschertga ulteriuras bumbas. Tenor perditgas ha quai era dà plirs blessads. I sa tracta d’ina gronda cruschada en il cirquit da Ratchaprasong. En in chantun da la cruschada sa chatta il reliquiari dad Erivan che blers turists visitan.
RR novitads 16:00


text:
«Ils abitants da Sedrun e conturn telefonavan surtut pervi da la canera e pervi da la pulvra», di Antonia Casutt che lavurava tar la societad d’inschigniers da la direcziun da construcziun. «Jau nudava num ed adressa da la persuna ch'aveva reclamà, e quella survegniva alura ina resposta.»
Els hajan adina empruvà da schliar ils problems, perquai ch’els sa chapivan bain cun la populaziun da Tujetsch e na vulevan betg periclitar quai, di Alfred Seiler, il responsabel per il sectur Sedrun tar l’Alptransit Gottard SA.
Reclamaziuns haja quai dà surtut ils emprims onns, e suenter pli e pli pauc. Il telefon per quitads è anc en funcziun, uss tar il biro d’inschigners Cavigelli a Glion. Sco Alfred Seiler di, stoppian els anc finir las lavurs ordaifer il tunnel, e quai duria probabel anc almain in fin in onn e mez.


text:
Wangen-Brüttisellen
Wangen-Brüttisellen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Uster, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 7 582 abitant.
El cumün de Wangen-Brüttisellen al se tröva a una altitüden de 465 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bassersdorf, Dietlikon, Dübendorf, Lindau, Volketswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Cooperaziun Val de Puster
La „Kooperation Pustertal - Cooperaziun Val de Puster“ é gnüda metüda sö por renforzè le barat y la colaboraziun danter i sorvisc, les scores y les assoziaziuns che laôra te Puster.
Le laûr de rëi dla Cooperaziun Val de Puster dess pité sc'al é debojëgn n sostëgn y n aiüt plü ch'ara va concret y asvelt por mitans y mituns, jones y jogn y inće le personal spezialisé dess gnì acompagné y renforzè te so laûr da vigni dé y tla realisaziun di traverć che al s'à tut dant.
Dlungia la homepage metüda adöm deboriada vëgn le laûr da vigni dé di sorvisc, dles assoziaziuns y scores arichì dala gran rëi dla Cooperaziun Val de Puster y inće dales sotrëis che se dà jö cun tematiches spezifiches. Implü organisëia la Cooperaziun Val de Puster vigni ann n convëgn por le personal insegnant y por chël spezialisé.


text:
Svizzers n'han betg persvadì
Meglier Svizzer è Didier Défago. Il campiun olimpic da Vancouver è vegnì 9avel cun in retard da 47 tschientavels sin Hannes Reichelt. Sper Défago ha sulettamain anc il campiun mundial Patrick Küng pudì far il pass sut ils top 15. Il Glarunais è vegnì 12avel cun in retard da 57 tschientavels.
Tut ils auters Svizzers n’han betg propi persvas. Carlo Janka ha stuì sa cuntentar cun il 23avel plaz. Beat Feuz è vegnì 27avel ed in punct da la cuppa mundiala hai anc dà per Mauro Caviezel ch’è vegnì 30avel.
Super-g da las dunnas è vegnì ditg giu
Pervi da la tschajera è la cursa vegnida spustada pliras giada e la finala vegnida scursanida. Il super-g da las dunnas a Bansko en Bulgaria è vegnì ditg giu definitivamain, era pervi da tschajera. La cursa, ch'avess oriundamain gì lieu gia venderdi, era l'emprim vegnida spustada pliras giadas. Suenter 13 skiunzas manava la Taliana Elena Curtoni. La Svizra Dominique Gisin era quarta.
RR novitads a las 15:00


text:
La regenza ha decis da sustegnair in ospizi a Maiavilla cun in import maximal da 400’00 francs mintg’onn. Quai per ils onns 2019 fin 2021. La fundaziun Center da persunas attempadas dal Signuradi vegn a manar quest ospizi. Sco la chanzlia chantunala scriva, sto il credit anc vegnir approvà dal Cussegl grond.
Plinavant dovra l’ospizi er anc la permissiun da manaschi. La finamira da l’ospizi a Maiavilla è d’offrir in dachasa a persunas en lur ultima fasa da vita. In’autra lezia da l’ ospizi è d’accumpagnar e cussegliar confamigliars.
L'idea per manar in ospizi en il chantun Grischun è vegnida tematisada ils ultims onns da differentas persunas ed organisaziuns. Correspundentamain èn vegnidas fatgas diversas activitads e scleriments per stgaffir ina tala purschida.
RR novitads 10:00


text:
Forgon
On forgon l'è ona vettura con dedree ona cabina per trasportà e menà in gir i robb, despess per reson comerciai.
L'ha scominciaa a fàss vedè in gir intorna ai Agn Sessanta del secol passaa.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla (parnonzia milanesa: [fur'gũː]) l'è minga rivada de l'italian furgone, ma del frances fourgon (IPA: [fuʁ'gɔ̃]), che l'è 'l vocabol originari. Anca el termen italian el riva del frances, compagn del spagnoeu furgón, el russ furgon, el portoghes furgão. L'origin de la parolla però l'è minga cognossuda.
Del frances fourgonette (al dì d'incoeu pussee drovaa de fourgon) el riva el termen spagnoeu, catalan, basch furgoneta e 'l romen furgonetă.


text:
Largäntän
Largäntän (nam calöfik: Republik Largäntänik ü República Argentina) binon län lä dil sulüdik Sulüda-Merop. Binon ma sürfat län balid Sulüda-Meropa ä jölid vola. Ätegon km² 2.766.890 vü belem: Andes vesüdo e Latlantean sulüdik lofüdo e sulüdo. Miedon nolüdo Paragvayäni e Boliväni, nolüda-lofüdo Brasiläni e Luruguyäni, e vesüdo Ciläni. Largäntän vilon gitäti topäda nisulas: Falkland (ü Malvinas), ed i nisul: South Georgia sa nisuls di Sandwich sulüdik. Vilon i dili Tarkopa i fa Cilän e Greta-Britän pavilöli.


text:
La participaziun vid Uber è ina part dal plan da l’Arabia Saudita da daventar independenta da las entradas d’ieli. Da l'autra vart survegn Uber cun l'Arabia Saudita in impurtant partenari per pudair expander pli fitg en il Proxim Orient Avant curt avevan ils Saudis gia fixà ina cooperaziun cun il gigant d’industria american General Electric.
Tenor atgnas indicaziuns saja Uber represchentà en quasi 70 pajas e vegnia valità cun 62,5 milliardas dollars. L’Orient Central e l’Africa dal Nord èn ils martgads nua che Uber crescha actualmain il pli svelt. 19’000 manischunzs duain lavurar per Uber. En l’Arabia Saudita è Uber represchentà dapi il 2014.
RR novitads 06:00


text:
Acantaméba
L’Acantaméba l'è n'améba a vita libra dla famìja di “Hartmannellidae”. La s cata in di àqui dólsi o anc in dla pólvra. Al cèluli, ad fórma uvàla o a triàngul quànd i s mōvan, i èṅ pìculi esénd ad sòlit fra i 15 e i 35 µm. La sumìlia dimóndi a la Balamuthia mandrillaris e cuma lē la s sèra dènt'r a na cisti quànd al cundisiòṅ d'l ambînt in du la s cata i n èṅ briśa favurévuli. Al cìcclo invéci l'arcòrda qvél dla Neglèria fowleri a part al fat che l’Acantaméba la n gh'à mia un stadi flagelâ e ch'la n supòrta minga gl'àqui caldi.
L’Acantaméba castellanii la gh'à 'n rōl dimóndi impurtànt par la tèra parchè magnànd di batēr, di funś e di àtar protozoo l'è bòna ad far di enśìma ch'i èṅ ùtii a 'l cìcclo micròbic.
Ad suo l’Acantaméba la magna vluntéra di batēr par scampàr ma s'la s cata in dal còrp umàṅ, in dua la gh riva ad travèrs dal fridi o da 'l naś, la dvènta 'n parasìta ch'al ciàpa a 'l vōl l'ucaśiòṅ. In d'l óm la pōl difàti far vgnir dū brut mâi: in dal sarvèl l'Encefalìte Granulomatóśa Amèbica ch'la masa dagnóra sèmpar (da piò dal 95% di caś), specialmènt in di sugèt ch'i gh'aṅ al diféśi imunitàri basi, e n'infesiòṅ a la còrnea ch'la pōl rénd'r òrub[1], facilmènt in dal parsòni ch'i pòrt'n al lénti a cuntàt lavàdi cun dl'àqua e minga c'n i sò prudót specìfic.
Nòti
- ↑ Acantaméba perìcul inviśìbil: al batēr ch'al fà vgnir òrub e ch'la s traśmét c'n al lénti a cuntàt Infooggi.it, 29 ad Mars dal 2013
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Acantaméba
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Acantaméba


text:
Sco quai che Gian Sonder ha ditg, haja la URS gì contact cun la Somedia, ch’edescha tranter auter la gasetta regiunala «Novitats». Eventualmain dessi pussaivladads dad integrar la gasetta rumantscha «La Pagina da Surmeir» en la gasetta tudestga «Novitats».
Ina gasetta che cumpara mintga di, na vesa Sonder betg sco buna opziun, ils lecturs èn sa disads vi dal ritmus emnil. Sch'i fiss pussaivel era en l’avegnir da survegnir subvenziuns, lura vuless la URS vinavant edir sezza la Pagina da Surmeir, uschia Sonder. Il mument survegn la Pagina da Surmeir 100’000 francs ad onn da l’Agentura da Novitads Rumantscha ANR per ils artitgels che la gasetta surmirana surdat a l'ANR. Questa summa saja anc garantida enfin la fin dal 2019, ha ditg Sonder.
Pagina da Surmeir chaschuna deficit
Il quint da gudogn e sperdita da l’Uniun rumantscha da Surmeir da l’onn 2017 è negativ. Cun expensas da 343’186 francs è sa resultà in minus da 8'217 francs. La fin dal 2017 ha la URS gì activas da 48’252 francs. Per l’onn 2018 prevesa la URS cun expensas da 343’000 francs da far in minus da 7’200 francs. Cunquai che la Pagina da Surmeir ha midà avant curt la producziun sin in auter palpiri, spera la suprastanza da la URS dentant da vegnir ora cun ina nulla naira la fin da l’onn.
RR actualitad 07:00


text:
Suenter in pled da passa 30 minutas dal president regiunal Carles Puigdemont avant il parlament regiunal a Barcelona sa sfadian ils observaders da tut las varts d'interpretar il discurs.
Puigdemont: «Nus vegnin ad avair in stadi»
En ses discurs ha Puigdemont menziunà duas giadas, ch'els na veglian betg rumper la lescha, ma che la Catalugna veglia entrar en in discurs cun la Spagna. El ha dentant er discurrì fitg bler da l'istorgia da la Catalugna e sia situaziun en la Spagna, cun segirar «Nus vegnin ad avair in stadi».
Puigdemont ha punctuà differentas giadas da vulair contribuir a la deescalaziun – tuttina na veglia el betg renunziar ad in stadi independent.
Lescha catalana: Proclamaziun da l'independenza aifer 48 uras suenter «gea»
La lescha catalana davart la votaziun dal 1. d’october aveva fixà, che ad in «gea» haja da seguir entaifer 48 uras ina decleraziun da l’independenza. Intgins represchentants da l’uniun da partidas da Puigdemont avevan dentant declerà avant, d'esser pronts per in cumpromiss.
Madrid refusescha
La regenza spagnola ha silsuenter refusà la decleraziun dal president regiunal da la Catalugna. In pledader da la regenza a Madrid ha ditg che la decleraziun zuppada da l'independenza catalana saja in act betg lubì.
Reacziun il decurs da mesemna
Il primminister Mariano Rajoy vegnia a prender posiziun tar las decleraziuns da Puigdemont. L'avantmezdi sa raduna il primminister da la Spagna Mariano Rajoy cun ses cabinet ed il suentermezdi las 4 è quintà ch'el prenda posiziun avant la chombra da represchentants. Quai ha ditg la presidenta da la chombra Ana Pastor.
La dumonda da la regenza catalana per in dialog, aveva il primminister Rajoy gia refusà pliras giadas. Ed era in'intermediaziun internaziunala na vegn per el betg en dumonda.
RR novitads 18:00++


text:
Ils astro-fisichers da l'observatori Ligo dals Stadis Unids han preschentà lur scuverta a Washington. La scuverta saja degna ad in premi Nobel e marcheschia il cumenzament dad in’era nova da l’astronomia, lauda il mund da la perscrutaziun lur scuverta.
Nus avain construì ina sort da telescop ed avert in champ dil tuttafatg nov.
Ella saja cumparabla al mument, nua che Galileo Galilei haja drizzà per l’emprima giada in perspectiv envers il tschiel.
Las undas èn ina part centrala da la teoria da la relatividad
Cun lur scuverta hajan ils perscrutaders dal spazi cumprovà ina predicziun ch’il fisicher legendar Albert Einstein aveva fat avant 100 onns. Ellas tutgan tar las predicziuns spectacularas da la teoria generala da la relativitad ed èn ina part centrala da quella.
Da pudair mesirar ellas signifitga dad avair in instrument fundamentalmain nov per mesirar il spazi, di la directura dal Max-Planck-Institut per fisica da gravitaziun a Potsdam, Alessandra Buonanno. Dapi passa 50 onns tschertgan fisichers la cumprova per las undas da gravitaziun.
Undas da gravitaziun defurmeschan il spazi
Undas da gravitaziun datti en emprima lingia lura, cura che objects gronds sco stailas vegnan acceleradas. Lura stendan e smatgan ellas ensemen il spazi. Ellas sa derasan cun la sveltezza da la glisch e defurmeschan il spazi. Dapli massa che vegn muentada, pli fermas che las undas èn.
Da congualar è quel effect cun las undas ch’igl dat sin ina surfatscha, cura ch’in crap vegn bittà en l’aua. Tenor Einstein causescha mintga corp accelerà undas da gravitaziun. Quai vala dimena era per in automobilist, ch’accelerescha avant in’ampla.
Cunquai ch’ellas èn dentant savens fitg pitschnas, supponiva Einstein sez, chi’ns na vegni mai da pudair mesirar ellas.
Pudair mesirar undas da gravitaziun avra in’era nova
Il observatori spezial LIGO a Livingston e Hanford en ils Stadis Unids ha mesirà la signatura da 2 foras nairas che fusiuneschan. Quai saja betg mo la conferma per l’existenza dad undas da gravitaziun, ma era l’inizi dad ina nova era da l’astronomia.
“Nus avain construì ina sort da telescop ed avert in champ dil tuttafatg nov” di in dals fundaturs dal LIGO, Rainer Weiss, dal Massachusetts Institute of Technology MIT.
RR novitads 17:00


text:
Lo & Leduc: «079»
- Venderdi, 13.4.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 13.4.2018, 9:30, RTR
Dapi diesch onns fan ils dus bernais Lorenz Häberli e Luc Oggier ensemen musica. Sco Lo & Leduc han els uss publitgà lur sisavel album «Update 4.0». Ina da las singles da quest album è «079». Ina chanzun che tuna tar l'emprima giada tadlar sco in simpel hit per ils radios. Ma il text è construì sc'ina tragedia classica. Uschia era per exempel il protagonist gia davent da l'entschatta destinà a la disditga e mora er a la fin.


text:
Emprender d'ir cun auto - Tgi dastga seser dasperas?
- Glindesdi, 5.9.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 5.9.2016, 11:15, RTR
Tranter 80 e 110 francs custa ozendi ina lecziun d'ir cun l'auto. Perquai èsi bun da dad ir uschè bler sco pussaivel cun ils geniturs dasperas sin via.
Perquai èsi bun dad ir uschè bler sco pussaivel cun ils geniturs dasperas sin via, per rimnar experientschas ed uschia tegnair a bass il dumber da lecziuns cun scolast. Betg mo geniturs astgan accumpagnar il noviz dad ir cun auto, ma tgi è quai anc e tge ston ins resguardar?


text:
In defect vi dad in cabel da tensiun media la notg passada a las 04:35 ha procurà per ina interrupziun dal current electric en las vischnancas da Laax, Sagogn e Valendau, scriva la Repower. En tut sajan stads pertutgads radund 1'500 chasadas.
En la vischnanca da Laax è il current stà interrut per radund 5,5 uras, en las vischnancas da Sagogn e Valendau era il defect reparà suenter radund 2 uras.
Gia ier era il current electric stà interrut per in ura en grondas parts da la Lumnezia.
RR novitads 12:00


text:
Rumantschs al 27avel Besson Swiss Open Contest
- Mesemna, 28.9.2016, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 28.9.2016, 19:00, RTR
Sonda, ils 24 da settember, è il KKL a Lucerna puspè stà lieu da sentupada per la scena da brass svizra.
Il Besson Swiss Open Contest ha envidà per la 27avla giada diesch da las meglras brass bands svizras per concurrenzar per il titel «Swiss Open Champion».
Tranter las retschas da quellas diesch furmaziuns chatt'ins era in u l'auter rumantsch: Corsin Tuor dirigent da la «Brass Band Berner Oberland», Duri Cathomen principal cornettist da la «Brass Band Bürgermusik Luzern» e gist plirs rumantschs han sunà tar la «Wallberg band». Oz pudais vus tadlar las producziuns da quellas trais furmaziuns e natiralmain vegnan ils Rumantschs era a pled.
Redacziun: F. Tuor


text:
La ABB e la vischnanca da Tavaun èn partenaris per ina mobilitad persistenta cun tecnologia d'emprima qualitad svizra. Per il temp dal Forum mundial d'economia circuleschia a Tavau il bus da record mundial TOSA.
Tecnologia extraordinaria
La tecnologia da chargiar è vegnida sviluppada dad ABB. Tras quella possia la battaria dal bus vegnir chargiada en be 20 secundas – durant ch'ils passagiers entrian en il bus. La tecnologia da TOSA ha retschavì il premi d'energia svizzer 2018 «Watt d'Or».
Fin uss circuleschia il buc cun tecnica da record a Genevra. A Tavau vegnia a sa mussar sch'il bus funcziunia era sut cundiziuns d'enviern extremas.
Otg plazzas da chargiar per autos
Plinavant possian er autos electrics privats chargiar lur battarias vid otg plazzas da chargiar. L'infrastructura da chargiar è installada en lieus frequentads a Tavau.
RR novitads 15:00


text:
Firefox OS
Firefox OS l'è staa on sistema operativ open source per i telefonin cellular.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Firefox OS, cont el nomm de Boot 2 Gecko el nass longh el luj 2011 [1].
El sò obiettiv l'era de fà on sistema che el va anca in su i celular ch'i costèn pocch.
Firefox OS el drova minga ròba proprietaria, drova domà standard verti, soratutt el HTML 5. [1]
Dal 8 dicember del 2015 Mozilla l'ha annunciaa che el OS el sarà minga puu distribuii cont i provider, ma che 'l sigutarànn a desvilupàll.
Inveci, a febrar del 2017, la vegn nonziada la fin del progett.
Version[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Firefox OS 1.x[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm version del Firefox OS i eren assee limitaa, per esempi el se podea minga fà el copia incolla.
Firefox OS 2.5[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La version 2.5 l'è assee innanza e mett di noeuv funzion.
El vegn fà on noeuv launcher, che 'l gh'hà on fonizionament different da quel dei sò predecessor. El se pò passà dai tri ai quater colònn domà movend el dit e scancelà i prugramadura l'è pussee facil. [2]
Struttura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Firefox OS el gh'ha tri strat [1] :
Gonk[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gonk l'è el kernel Linux, che 'l conètt i prugramadura al telefonin. [1]
Gecko[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gecko l'è el engine del Firefox, che interpreta el HTML. Gh'i hinn i Web Api. [1]
Gaia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gaia l'è l'interfaccia grafega del Firefox OS, desvilupada in HTML5. [1]
App[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I app per el Firefox OS se scarighen dal Marketplace. [3]
El sistema gh'hà ona quaj app preinstalada 'me on calendari, on browser (Firefox), on urelòcc e on client email. [4]


text:
Gronds egls ha il rappunz Bligg fatg, cura che noss moderatur Ivo Orlik ha declerà ad el, ch'el haja constatà che quai chor d'uffants chantia rumantsch en l'emprima part da sia chanzun «Ja, aber...». Ensemen èn els ids atras il text e Bligg ha survegnì la translaziun tudestga. Bligg è immediatamain stà intgantà da quella casualitad e perfin cuntent da finalmain avair sclerì il misteri da questa passascha. Pertge el è gia vegnì confruntà pliras giadas cun la dumonda, tge che quai chor chantia.
Jau na sai simplamain betg. Nus avain cumprà quella sequenza en l'internet senza savair tge, co e cum
Tut be ina finta
I fiss ina propi bella istorgia: Bligg registrescha ina nova chanzun e bajegia viaden ina part d'ina chanzun chantada d'in chor d'uffants rumantsch. Bligg na sa dentant insumma betg, tge che vegn chantà e danunder che quella chanzun deriva. Sinaquai scuvra RTR il misteri e deliberescha Bligg da la situaziun malsegira cun quella passascha. Mo deplorablamain è l'istorgia ina sgnocca. Il moderatur Ivo Orlik ha inventà ina bella finta per far crair Bligg ch'el haja duvrà ina chanzun rumantscha per ses nov hit.
Igl ha schont fatg in pau mal da tradir la sgnocca, cura ch'jau hai vesì il plaschair tar Bligg.
Nov album suenter lunga pausa
In onn e mez è Bligg sa retratgs da la publicitad per far ina pausa artistica. El ha nizzegià quella per passentar dapli temp cun sia famiglia, viagiar per il mund enturn e per cumenzar a lavurar pass per pass vid il nov album. Cun «Ja, aber...» turna el enavos e preschenta l'emprima single giu da l'album nov che vegn ad avair num «KombiNation». Cumparair duai'l l'entschatta avrigl.
As regurdais anc?
RR actualitad 08:00


text:
442.11
Rumantsch è ina lingua naziunala, ma ina lingua parzialmain uffiziala da la Confederaziun, numnadamain en la correspundenza cun persunas da lingua rumantscha. La translaziun d'in decret federal serva a l'infurmaziun, n'ha dentant nagina validitad legala.
Ordinaziun davart la promoziun da la cultura
(OPCu)1
dals 23 da november 2011 (versiun dal 11. da zercladur 2013)
Il Cussegl federal svizzer,
sa basond sin l'artitgel 46 da la Lescha federala dals 11 da december 20092 davart la promoziun da la cultura (LPCu),
ordinescha:
1. part Coordinaziun e collavuraziun
(Art. 5 LPCu)
Art. 1
La collavuraziun tranter la Confederaziun ed ils chantuns, las citads e las vischnancas ha lieu en furma d'in dialog cultural naziunal. Ils detagls dal dialog cultural vegnan reglads en ina cunvegna tranter questas communitads. Ils circuls interessads, en spezial instituziuns culturalas betg statalas, vegnan integrads en furma adequata en il dialog cultural.
2. part Projects accessibels publicamain3
(Art. 7 LPCu)
Art. 2 ...1
I vegnan sustegnids mo projects che na fan betg dependent l'access al public da l'appartegnientscha ad ina gruppa d'interess speziala.
1 Abolì tras la cifra I da l'O dals 7 da nov. 2012, cun effect dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6079).
2a. part Mesiras da promoziun e da sustegn4
Art. 2a1Segirezza sociala per persunas che lavuran en il champ cultural
(Art. 9 LPCu)
1 L'artitgel 9 LPCu po vegnir applitgà per persunas che lavuran en il champ cultural e ch'èn assicuradas tar l'Assicuranza federala per vegls e survivents (AVS).
2 Per las mesiras tenor l'artitgel 9 LPCu èn responsabels l'Uffizi federal da cultura (UFC) e la fundaziun Pro Helvetia.
3 La procentuala dals subsidis tenor l'alinea 1 da l'artitgel 9 LPCu importa 12 procent da la lavur subvenziunada. Per la calculaziun na vegnan betg resguardadas spaisas e custs cumparegliabels. Sch'i n'è betg pussaivel d'identifitgar las spaisas ed ils custs cumparegliabels entaifer temp util vala ina deducziun pauschala da 20 procent da la prestaziun. Imports sut 50 francs na vegnan betg pajads.
4 Las persunas ch'inoltreschan ina dumonda communitgeschan al UFC ed a la fundaziun Pro Helvetia las infurmaziuns necessarias per transferir ils subsidis il mument ch'ellas inoltreschan lur dumonda ubain il pli tard 60 dis suenter la communicaziun d'ina decisiun positiva davart la finanziaziun. Avant d'avair retschavì questas infurmaziuns na vegnan pajads nagins subsidis.
5 Sche l'UFC na survegn betg questas infurmaziuns fin tschintg onns suenter la communicaziun d'ina decisiun davart la finanziaziun, vegnan ils subsidis transferids al fond social da l'associaziun Suisseculture Sociale. Ulteriuras pretensiuns da subsidis da l'UFC scadan.
1 Integrà tras la cifra I da l'O dals 7 da nov. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6079).
Art. 3 Mesiras per conservar il patrimoni cultural
(Art. 10 LPCu)
1 Sco raits d'instituziuns independentas valan fusiuns d'instituziuns ordaifer l'administraziun federala che s'engaschan communablamain per la conservaziun, per l'avertura u per l'intermediaziun dal patrimoni cultural.
2 Sco custs da project valan expensas che resultan per in museum u per ina collecziun tras servetschs d'instituziuns independentas che vegnan furnids per mantegnair bains culturals.
3 Sco custs da gestiun valan tut las expensas per il manaschi constant d'in museum, d'ina collecziun u d'ina rait d'instituziuns independentas.
Art. 4 Promoziun da la generaziun giuvna
(Art. 11 LPCu)
Sco generaziun giuvna valan persunas sut 35 onns:
- a.
- che han - il mument ch'ellas inoltreschan la dumonda da promoziun - terminà lur furmaziun professiunala artistica en la disciplina correspundenta avant maximalmain 5 onns; u
- b.
- che han - il mument ch'ellas inoltreschan la dumonda da promoziun - preschentà per l'emprima giada publicamain in'ovra avant maximalmain 5 onns, sch'ellas n'han betg absolvì ina furmaziun professiunala u sch'ellas han absolvì quella en in'autra disciplina artistica.
Art. 5 Premis, distincziuns ed acquisiziuns
(Art. 13 LPCu)
1 Premis e distincziuns vegnan surdads per lavurs culturalas ch'èn gia vegnidas realisadas.
2 Premis vegnan concedids a basa d'ina publicaziun. Els vegnan surdads en furma d'ina summa da daners u d'ina prestaziun en natiralias. La summa da daners vegn pajada a la persuna premiada u ad ina terza persuna che ha prestà in servetsch a favur da la persuna premiada.
3 Distincziuns vegnan surdadas tras nominaziun. Ellas vegnan concedidas en furma d'ina summa da daners.
4 Las ovras d'art e las lavurs da design acquistadas fan part da la collecziun d'art federala e vegnan tgiradas da quella.
Art. 6 Sustegn d'organisaziuns culturalas
(Art. 14 LPCu)
1 Sustegnidas vegnan organisaziuns da persunas che lavuran professiunalmain en il champ cultural ed organisaziuns da persunas laicas activas en il champ cultural.
2 Sco persunas che lavuran professiunalmain en il champ cultural valan persunas natiralas che finanzieschan cun lur activitad artistica almain la mesadad da lur custs da viver ubain persunas che impundan almain la mesadad dal temp da lavur normal per lur activitad artistica. Gruppaziuns libras da persunas che lavuran professiunalmain en il champ cultural, sco gruppas da saut u furmaziuns da musica, han il medem status sco persunas natiralas.
3 Sco persunas laicas activas en il champ cultural valan persunas che pratitgeschan regularmain in'activitad culturala, ma che n'adempleschan betg las premissas tenor l'alinea 2.
4 Contribuziuns structuralas da la Confederaziun na vegnan betg concedidas ad ina federaziun tetgala d'organisaziuns culturalas ed a medem temp ad in commember da questa federaziun tetgala.
Art. 7 Occurrenzas culturalas e projects
(Art. 16 LPCu)
1 Occurrenzas valan sco singularas, sch'ellas han ina concepziun unica.
2 Sco unicas valan er festas da la cultura populara che sa drizzan ad in vast public.
3 In project vala sco spezialmain innovativ, sch'el cuntegna elements essenzials, novs u progressivs areguard l'intermediaziun d'art, areguard la lavur culturala u areguard il barat cultural.
Art. 8 Promoziun da l'intermediaziun da l'art
(Art. 19 LPCu)
Sco mesiras da l'intermediaziun da l'art valan mesiras che animeschan il public da s'occupar autonomamain da l'art e che rendan uschia pli enconuschentas las ovras e las preschentaziuns artisticas.
Art. 9 Lavur artistica
(Art. 20 LPCu)
1 Contribuziuns ad ovras permettan la realisaziun d'ovras d'art.
2 Contribuziuns a projects promovan la preschentaziun, l'intermediaziun e la derasaziun d'ovras d'art.
3 Contribuziuns ad ovras ed a projects pon vegnir surdadas en furma d'incumbensas.
3. part Cumissiuns extraparlamentaras e giurias
Art. 10 Cumissiun federala d'art e Cumissiun federala per design
1 La Cumissiun federala d'art (CFA) è cumpetenta per la surdada da premis e da distincziuns e per acquisiziuns en il sectur da l'art figurativ. Ella cusseglia l'Uffizi federal da cultura (UFC) davart tut las mesiras da promoziun en il sectur da l'art contemporan e da l'architectura sco er l'Uffizi federal per edifizis e logistica en il sectur da l'art vi d'edifizis.1
2 La Cumissiun federala per design (CFD) è cumpetenta per la surdada da premis e da distincziuns e per acquisiziuns en il sectur dal design.
3 La CFA e la CFD èn cumissiuns extraparlamentaras en il senn da l'artitgel 8a alinea 2 da l'Ordinaziun dals 25 da november 19982 davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun.
4 Il Cussegl federal elegia il president ed ils ulteriurs commembers da la CFA e da la CFD.
5 La perioda d'uffizi dals commembers da la CFA e da la CFD è limitada ad 8 onns.
6 La CFA e la CFD s'organiseschan sezzas.
Art. 11 Giurias per la litteratura, per il saut, per il teater e per la musica
1 Per la surdada da premis e da distincziuns en ils secturs da la litteratura, dal saut, dal teater e da la musica engascha il Departament federal da l'intern (DFI) ina giuria per sparta. Questas giurias han il status da gremis da cussegliaziun en il senn da l'artitgel 57 da la Lescha dals 21 da mars 19971 davart l'organisaziun da la regenza e da l'administraziun.
2 Il Cussegl federal nominescha il president ed ils ulteriurs commembers da las giurias. El procura per ina represchentanza adequata dals singuls secturs spezials, da las schlattainas e da las regiuns linguisticas.
3 Ils commembers da las giurias vegnan tschernids per ina perioda da 2 onns. L'activitad da cussegliaziun è limitada a totalmain 6 onns.
4 Il DFI po revocar commembers da las giurias per motivs impurtants.
5 Ils commembers da las giurias vegnan indemnisads a basa d'in mandat.
6 Las giurias s'organiseschan sezzas. Il DFI approvescha ils reglaments da gestiun da las giurias.
1 SR 172.010
Art. 12 Cumposiziun da las cumissiuns e da las giurias e recusaziun da commembers
1 Las cumissiuns e las giurias sa cumponan da 7 fin 9 commembers qualifitgads.
2 Ellas pon nominar ord lur circul giuntas per incumbensas specificas.
3 En il cas singul e cun il consentiment da l'UFC pon ellas consultar ulteriuras persunas spezialisadas.
4 Per la recusaziun da commembers da las cumissiuns e da las giurias sco er da persunas spezialisadas consultadas vala l'artitgel 10 da la Lescha federala dals 20 da december 19681 davart la procedura administrativa confurm al senn.
1 SR 172.021
Art. 13 Procedura da decisiun
1 L'UFC decida davart l'adempliment da las premissas da promoziun formalas, en spezial l'observaziun dals termins d'inoltraziun u las prescripziuns davart il domicil, senza che las cumissiuns e las giurias fetschian ina proposta.
2 Las cumissiuns e las giurias examineschan las premissas da promoziun materialas e fan ina proposta a l'UFC concernent las singulas mesiras da promoziun tenor ils artitgels 10 ed 11. Ellas protocolleschan lur discussiuns e lur propostas.
3 Las decisiuns da l'UFC pon divergiar da las propostas da las cumissiuns e da las giurias. Las decisiuns divergentas ston vegnir motivadas.
4 L'UFC maina il secretariat da las cumissiuns e da las giurias. In represchentant da l'UFC sa participescha senza dretg da votar a las sesidas da las cumissiuns e da las giurias.
5 En cas d'acquisiziuns sa participescha il manader da la collecziun federala d'art cun dretg da votar a las sesidas da las cumissiuns.
4. part Disposiziuns finalas
Art. 14 Aboliziun dal dretg vertent
Las suandantas ordinaziuns vegnan abolidas:
- 1.
- Ordinaziun dals 16 da mars 20011 davart il gudogn dal batter munaida;
- 2.
- Ordinaziun dals 29 da settember 19242 davart la protecziun da l'art tras la Confederaziun;
- 3.
- Ordinaziun dals 7 da december 20073 davart la promoziun dal design.
Art. 15 Entrada en vigur
Questa ordinaziun entra en vigur il 1. da schaner 2012.
1 La rectificaziun dal 11 da zer. 2013, concerna mo il text franzos (AS 2013 1599).2 SR 442.13 Versiun tenor la cifra I da l'O dals 7 da nov. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6079).4 Integrà tras la cifra I da l'O dals 7 da nov. 2012, en vigur dapi il 1. da schan. 2013 (AS 2012 6079).
Per propostas e per communicaziuns: Center da las publicaziuns uffizialas
Tar il cumenzament da la paginaDavosa actualisaziun: 20.10.2018


text:
En tut han 106'600 persunas suttascrit l'iniziativa «Gea al scumond da cuvrir la fatscha». La Svizra saja obligada a la libertad, ha communitgà il comité ch'aveva gia lantschà l'iniziativa d'anti-minarets. Tar la libertad tutgia ch'ins guardia in a l'auter en la fatscha.
Comité sa referescha a Tribunal europeic
Schizunt il Tribunal europeic vesi la cuvrida da fatscha religiusa en il spazi public sco cuntradicziun a la convivenza en ina societad libra, uschia scriva il comité. Il scumond pretendì saja perquai giustifitgà, na discrimineschia nagin e violeschia ni la libertad da cretta ni la libertad d’opiniun.
Pliras raschuns per in scumond
L'iniziativa «Gea al scumond da cuvrir la fatscha» na sa drizzia betg mo envers il cuvrir la fatscha ord motivs religius, mabain era cunter il zuppentar la fatscha ord motivs criminals u tar cas da vandalissem, ha aschuntà il comité d’Egerkingen. Fin uss enconuscha mo il chantun Tessin in scumond da cuvrir la fatscha.
RR novitads 16:00


text:
Plinavant sa retarda il project per la construcziun d’ina nova chasa da parcar. Sco quai che Johann Gruber, il chanzlist da Vaz ha ditg sin dumonda da RTR, dettia uschia 1,6 milliuns francs damain investiziuns per l’auter onn. L’emprim duessan ussa vegnir fatgas las correcturas. Quellas vegnan preschentadas a la sesida dal cussegl communal extraordinaria dals 17 da november. La radunanza communala che tracta silsuenter il preventiv adattà, è vegnida spustada sin ils 18 da december.
Nagin «shopping» da Nadal
Plinavant ha il cussegl communal da Vaz tractà la lescha da firads. Butias cun excepziun da furnarias e conditorias duain era en l’avegnir stuair avair serrà durant ils firads uffizials. Quai èn venderdi sontg, dumengia da Pasca, dumengia da Tschuncaisma, il di da rogaziun ed il di da Nadal. La fatschenta va ussa per mauns da l’urna.


text:
Digiòṅ
Digiòṅ (in Francéś Dijon, di'ʒɔ̃) l'è na sità francéśa ad 151.212 abitànt ch'la s cata in dal dipartimènt dla Còsta 'd Òr in dla regiòṅ dla Burgóggna. L'è divìśa in ùndas quartēr.
Al sò sìndic 'l è al sucialìsta François Rebsamen, in carga da 'l 2001 (mandâ cunfermâ in dal 2008), prim sìndic ad sinìstra dla sità in dla quinta repùblica.
Dijon l'è famóśa par la sò mustàrda e p'r al sò dialét, al burgugnéś, ch'a s pōl arcgnósar scultànd la manéra ad dir la R e par la lunghésa ad sèrt funéma cuma la EU e la A. In sità i n dìśan minga «chenil» (cucia) ma «chnil».
Stòria
L'è nada cuma 'n "castrum" rumàṅ ciamâ Divio in sla strada ch'la purtàva a Magónśa da Liòṅ. In dal tèrs sècul 'l imperadōr Auregliàṅ al l'à furtificàda. In dal quìnt sècul l'è pasàda a i Burgùnd par pò dvintàr la capitàla dla regiòṅ e dal Ducâ ad Burgóggna. In dal 1477 l'è pasàda a 'l régn ad Frància.
In dal 1963 la s è śmlada cun la sità emigliàna ad Réś.
Persunàǵ famóś ligâ a Digiòṅ
- La tenìsta Virginie Razzano
- 'L inśgnēr Gustave Eiffel
- 'L architét Jacques Cellerier
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Digiòṅ


text:
Romà
Romà (nòm uficiàl en italià: Romano di Lombardia) l'è ü gròs cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la basa pianüra a la mansina del Sère.
El g'ha 'na popolasiù de 20 217 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 18,0 km² e 'na densità de popolasiù de 1 123 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 120 méter söl lièl del mar.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol castèl di Viscóncc o la ròca viscontea.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Romà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La cifra – 783
- Mesemna, 3.10.2018, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 3.10.2018, 10:15, RTR
En uschè blers pleds ha Alfred Nobel formulà en scrit ses testament. En quel stat scret, ch'el vul ina fundaziun che premiescha persunas che fan insatge bun per l'umanitad.
Pertge ch'il Svedais Alfred Nobel vuleva che ses raps giajan a favur da scienzads e bainfatturs, n'è betg sclerì. In motiv pussibel pudess esser la schletta conscienza. Alfred Nobel ha numnadamain inventà il dinamit. Quel ha dad ina vart purtà grond progress en las minieras. Da l'autra vart è dinamit er in'arma fitg brutala. Nobel aveva tema, che sia invenziun fetschia dapli donn a l'umanitad, che quai ch'ella gidia.
In'autra pussaivladad: Tenor il magazin renumà «Life Science» carteva Alfred Nobel, che las persunas ch'ertian, daventian lieders. Cun in premi vegnissan dentant premiads quels, ch'han gia prestà insatge.


text:
Tag Archives: cuntaints
Pac cuntaints cun TESSVM
(anr/mfo) Dürant la radunanza cumünala da marcurdi saira es la populaziun da la Val Müstair eir gnüda infuormada dal stadi da las trattativas pella prolungaziun dal contrat da collavuraziun culla TESSVM. Den ganzen Bericht lesen unter: La Quotidiana
Tots èn cuntaints
(anr/gns) Igl final dalla Coppa mundiala da skis 2013 a Lai è gio istorgia. Igl interess per chel è sto fitg grond cun neir igls fans gist an rotscha allas cursas. Den ganzen Bericht lesen unter: La Quotidiana
Stos fitg cuntaints
(anr/gns) L’emda passada on las biatletas ed igls biatlets dalla Norvegia gia en camp da trenamaint a Lantsch. La delegaziun norvegesa è stada incantada dallas relaziuns optimalas per sa preparar sen igls gis olimpics a Sotschi. Den ganzen Bericht lesen


text:
L’emna passada aveva la regenza a Washington decis d’ordinar dazis supplementars sin rauba ord la China cun in volumen dad ulteriuras 200 milliardas dollars. Gia ordinads eran dazis da multa en la valita da 50 milliardas dollars.
Ils novs dazis muntan a 10%. A partir da l’auter onn duajan els vegnir augmentads sin 25%. Betg pertutgads da quests dazis èn tranter auter tscherts products dad Apple.
La China ha reagi immediatamain ed era ordinà dazis supplementars sin imports dals Stadis Unids. Quai cun in volumen da bun 60 milliardas dollars. L'effect ed il volumen dals dazis da la China è pli pitschen perquai ch'ils Stadis Unids n'exporteschan betg uschè blera rauba en la China.
RR novitads 09:00


text:
Schwerin
Schwerin (Suerinum in latin) a l'è una cità del nord de la Germania de 91 583 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A l'è la capital del Land Meclenburgh-Pumerania Ucidentala.
Munüment de la cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Castel a l'è el munüment simbul de la cità, per secuj la residenza di Düch del Meclembürgh e incö la sede del Parlament e del Stat.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Schwerin a l'è gemelaa cun:
- Odense, Danimarca
- Piła, Pulonia
- Rez de l'Emilia, Italia
- Tallinn, Estonia
- Vaasa, Finlandia
- Växjö, Svezia
- Wuppertal, Germania
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Hasler banduna il FC Vaduz
L’FC Vaduz sa separa per immediat da ses trenader d’assistenza Daniel Hasler e betg pir la stad. Hasler era dapi il 2012 trenader d’assistenza tar l’FC Vaduz ed aveva surpiglià questa primavaira per 2 gieus la funcziun da schef-trenader.
Quai suenter che Giorgio Contini aveva bandunà l’FC Vaduz il mars passà.
Il FC Vaduz, cun il trenader Roland Vrabec, ha quatter rundas avant la fin dal campiunadi svizzer tschintg puncts retard sin il segund davos da la tabella, Lausanne-Sports.
RR novitads 17:00


text:
Il Cussegl federal vul barattar automaticamain datas da contos cun 41 ulteriurs pajais. Il Cussegl naziunal ha dentand mo ratifitgà 39 contracts. Cun l'Arabia Saudita na vul el nagin contract e quel da la nova Zelandia duai anc ina giada vegnir controllà dal cussegl federal.
Tranter ils pajais èn era stadis dispitaivels sco Mexico, la Brasilia ni la Russia. Ina part dal Cussegl naziunal è dentant sceptic e vul reglas pli concretas per il barat cun stadis cun regenzas corruptas. Els teman extorsiun, expropriaziun u perfin mazzaments.
Surtut opposiziun da la PPS
Opposiziun vegn oravant tut da la PPS. Dentant era tar la PCD e la PLD datti vuschs criticas. Crititgà sajan els pervi dals privels che sa dattan cun collavurar cun stadis ch'han regenzas corruptas. Ils stadis pudessan duvrar las datas da banca encunter las persunas ch'han in conto da banca en Svizra u Svizzers che vivan a l'exteriur. Stadis cun regenzas corruptas pudessan malduvrar las datas. Tranter auter teman ils pertutgads extorsiun, expropriaziun u perfin mazzaments davart da las regenzas. Mintga pajais survegn las infurmaziuns da las persunas ch'han en quest pajais lur domicil.
Gia l'emna passada aveva la cumissiun dal Cussegl naziunal crititgà ils contracts. Tuttina duai il Cussegl federal controllar ch'ils stadis cun quels che las datas vegnan barattadas adempleschian ils criteris. Dentant na bastia quai betg a la cumissiun. Quella pretenda dapli reglas e quai pli concretas. Uschia duai vegnir garantì che dretgs umans na vegnian betg violads pervi da las datas barratadas. Era vul la cumissiun dal Cussegl naziunal vegnir infurmada pli precis e pudair dar lur opiniun tar novs contracts.
Dentant saja la Svizra obligada per il barat automatic, tranter auter per evitar omissiuns fiscalas sur cunfins. Dasper la Svizra èn anc radund 100 pajais s'obligads da barattar las datas. Dentant duain ils pajais che barattan datas avair ina cunvegna bilaterala in cun l’auter.
Cun 38 pajais ha la Svizra gia in barat automatic che va in vigur a partir dal onn che vegn.
RR actualitad 12:00
Tge datas vegnan barattadas?
Tar il barat d'infurmaziuns automatic cun auters pajais dattan bancas svizras infurmaziuns sur da lur clients da l’exteriur ad auters pajais. Tranter auter èn quai: Num, adressa, domicil, anniversari, lieu da naschientscha, numer da conto, num e numer dad identificaziun da la banca, saldo da conto e numer da taglia.


text:
Róncola
La Róncola l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l'se tróa al prensépe de la Al d'Emagna sö ün altopià del mut Albènsa (o Linsù, 1392 méter ). L'è mia de confónt co la Róncola de Treviöl.
El g'ha 'na popolasiù de 766 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,1 km² e 'na densità de popolasiù de 150 ab./km².
Ol paìs l' se tróa a 20 km de la sità e a 854 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de San Bartolomé, Bedoléta, Capisù, Cavrì, Còsta Imagna, Palasàch, Sant Imbù, Stròsa e Torr de Bus (LC).
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da la Róncola s' gót d'ü gran bèl panoràma sö la Al d'Emagna e sö l'ólta pianüra bergamàsca, ma se la giurnàda l'è pròpe bèla e 'l cél l'è nèt l'è mia malfà èt pò ach i Apenini.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Róncola l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Mudel:Demografia/Roncola (Italia)
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tgi che vul contemplar sto cumbatter
Il pli emprim s'empleneschan – logicamain – las planiras. Betg mintga plaz sin la planira è dentant tuttina popular: Cunzunt ils plazs sper ils passagis èn tschertgads. E quai cunzunt perquai che quests plazs èn adattads bain per contemplar l'autra glieud che passa.
Tgi che vul in da quests plazs populars sto dentant esser pront da dar cun ils cumbels e cumbatter. Uschia datti visitaders che defineschan lur cunfins cun bindels ed i dat perfin pitschnas dispitas da territori. La fin finala vegnan ils visitaders però perina e mintgin ch'ha ses plaz.
Ina giada in plaz – adina in plaz
E per fortuna n'han betg tuts il medem gust. Uschia datti er blers che desidereschan da metter si lur tenda en in spazi pli ruassaivel, nua ch'ins è pli lunsch davent da la musica e da las grondas massas da glieud.
I n'importa betg tge preferientschas ch'ins ha, i para che tgi ch'è ina giada sa decidì per in plaz, stat er fidaivel a quel. Uschia vul la gronda part dals visitaders metter si la tenda en il medem lieu sco ils onns avant.
RR open air Lumnezia live


text:
Bain han ils directurs da polizia l’intenziun da trametter policists per quest eveniment, ma la dumonda dals custs divida las opiniuns. La decisiun prendan alura las singulas regenzas chantunalas. Il Vallais aveva dumandà ils chantuns avant in'emna e mez per la medema varianta sco quai ch'il turnier da ballape da l'EURO 2008 ha gì. Là han tut ils chantuns tramess policists, dentant n'han els betg quintà giu ils custs da 600 francs per policist e di previs tenor la cunvegna interchantunala per servetschs da polizists (IKAPOL).
Duvrà vegnissan 190'000 policists per di, plus ina reserva da 30%. Da quels stuessan 133'000 vegnir dumandads tar chantuns che n'han nagins lieus d'occurenza. Quai fissan lura custs da 79 milliuns francs. Damai che la Confederaziun surpigliass 20% dals custs, fiss il quint maximalmain 63,8 milliuns aut.
RR novitads 18:00


text:
Avant in onn ha il politicher Beath Nay da Cuira candidà suenter il 2012 la segunda giada per il cussegl da la citad da Cuira. Pervia d'in eclat era Beath Nay lura sa retratg per immediat sco president da la PPS Cuira ed era sortì da la partida locala. La raschun eran famas davart sia vita privata. A Cuira gieva da lezzas uras la fama ch'i dettia ina procedura penala cunter Nay pervi da violenza a chasa. Confermadas n'èn questas famas dentant mai vegnidas.
Nay è turnà en la PPS
Uss è l'um da 47 onns puspè enavos en la PPS, sco ch'el ha confermà envers la Südostschweiz. El è entrà l'onn 2006 en la partida. L'um da Cuira era dal 2013 fin il 2016 en il cussegl communal da Cuira. Dapi il 2014 è el era commember dal Cussegl grond.
Ils commembers da la PPS Cuira han decidì glindesdi saira davart la nov'entrada da Nay a chaschun da lur radunanza da commembers.
RR novitads 14:00


text:
Quercus
El Quercus l'è 'l zèner de la famìa botànica de le Fagaceae 'ndóche gh'è dét le piànte che s'è üs ciamà rùer (in Bergamàsch róer - rùer - lùer; en Lombàrt Ucidentàl: rùgura).
Chèsto zèner l'è uriginàre del emisféro nòrt, e gh'è dét piànte che fa crödà le fòie 'n envéren e piànte che le fòie i a té sö. Le spéci de chèsto zèner se le tróa de le latitùdegn frède 'nfìna a l'Asia tropicàl e 'n America.
Endèl'Itàlia setentriunàl le spéci che i è piö fàcii de troà i è
la Q. pubescens,
la Q. robur,
la Q. petraea,
la Q. cerris.
Se tróa però apò a dèle spéci ezòtiche, doperàde come ornamentài e che adès i è dré a natüralizàs
la Q. ilex,
la Q. rubra ('mpó natüralisada),
e la Q. palustris ('mpó natüralisada).
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl zèner Quercus gh'è dét divèrse spéci de piànte che vé sö spontànee 'n Itàlia. De spès el portamènt l'è de àlber gràncc ma gh'è apò a dèle spéci che g'ha portamènt de boscài (arbüstif). Le fòie, altèrne, de spès i è lobàde, a ólte capetàde e söndèna stèsa piànta se pöl troà fùrme de fòia diferènte, per vìa de la diferènsa che gh'è 'ntra le fòie zùine e chèle piö ècie.
Le piànte del zèner Quercus i è monòiche, (sö la stèsa piànta gh'è tat i fiùr mascc come i fiùr fèmina). I fiùr mascc i è reünìcc en amèncc de culùr zalt, chèi fèmina i è de culùr vért.
El fröt l'è 'na giànda, furmàda de 'na cùpola de scàie töt entùren a la bàze de la nus.
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En chèsto zèner gh'è dét presapóc 400 spéci. Le vé clasificàde en du sotazèner (Quercus e Cyclobalanopsis). El sotazèner Quercus l'è ac dividìt en sesiù: Quercus, Mesobalanus, Cerris, Protobalanus e Erythrobalanus (ciamàt apò Lobatae). Le spéci che se tróa piö facilmènt endèl'Itàlia del nòrt de sòlit le aparté al sotazèner Quercus, sesiù Quercus.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Flora of North America - Quercus
- Flora of China - Quercus
- Flora of China - Cyclobalanopsis
- Americanredoak.info
- Quercus robur
- ADDENDA, flora de Spàgna y Portogàl
- Flora of North America - Quercus (en inglés)
- Flora of China - Quercus (en inglés)
- Flora of China - Cyclobalanopsis (en inglés)
- Foti de Nothofagus obliqua, el rùer del Cile e de l'Argentina
- Rùer del bosch de Bialowieza (inglés)


text:
Età Antìca
L'Età Antìca (ach Évo antìch, Antichità o adóma stòria antìca) l'è la prima època de la stòria. De convensiù se lìga ol sò prensépe con l'invensiù de la scritüra (intùren ol XXXI secòl a.C.) e la sò fì con la tóma de l'Impéro Romà (476 d.C.).[1]
Cuntegnüü
Datassiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per ol prensépe la gh'è mia öna data precìsa: i stòrech i à fàcc la sièlta de distinguì stòria e preistòria con l'invensiù de la scritüra, ü procèss comensàt in de la segonda metà del IV milèn a.C.
Per la fì, l'è mia dovràt adóma 'l 476, ma i è stàcie proponìde ach:
- Ol 410, an del sach de Róma da part di Alarico.[2]
- L'espansiù àraba e la fì de l'üniù del Mediteràneo in del VII sècol.[3]
- L'incoronassiù de Carlo Magno in del 800.
Divisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In de l'Antichità d'ordinare se fà distinsiù 'ntra l'Età Clàsseca (Grécia e Róma antìche) e chèla pre-Clàsseca. I agn de transissiù col Medioévo i è ciamàt ach Tarda Antichità.
Siiltà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fóncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ storiche, età - Treccani
- ↑ Medioevo - Enciclopedia dei ragazzi Treccani]
- ↑ Henri Pirenne, Maometto e Carlomagno, 1937


text:
Martin Johnsrud Sundby era gia partì en il final dal Tour de Ski en la Val di Fiemme cun grond avantatg. Quest ha el anc pudì bajegiar ora tar l'ascensiun da l'Alpe Cermis. La finala arriva è'l passa 3 minutas avant ses cumpatriot Finn Haagen Krogh. Terz daventa il Russ Sergej Ustjugow.
Meglier Svizzer è stà Jonas Baumann ch'ha finì il Tour de Ski sin plaz 20. Ils ulteriurs Svizzers: Toni Livers (23.) e Curdin Perl (30.). Dario Cologna aveva stuì bandunar il Tour de Ski suenter la segunddavosa etappa da sonda, pervia d'ina blessura.
Johaug gudogna il Tour de Ski 2015
Il Tour de Ski daventa la finala tuttina ina clera chaussa per la passlunghista norvegiaisa Therese Johaug. En la part stippa da la davosa etappa en la Val di Fiemme surpassa Johaug spertamain sia cumpatriota Ingvild Flugstad Östberg. Ella gudogna cun in avanatg da 2 minutas e 20 secundas. Terza vegn in'ulteriura Norvegiaisa: Heidi Weng.
La Svizra Natalie von Siebenthal mussa ina fitg buna cursa da la plaunca si e sa meglierescha da plazza 23 sin plazza 15.
RR novitads 15:00


text:
Durant las proximas duas emnas (05-05 fin 21-05) vegn cumbattì en la chapitala franzosa ed a Cologna en Germania per il titel da campiun mundial. Il defensur dal titel è il Canada.
Terrada tar l'emprova generala
L’equipa dal trenader Patrick Fischer ha fatg il viadi a Paris cun buna confidenza. Dals 9 gieus da preparaziun han ils Svizzers gudagnà 6 e per part propi mussar in hockey excellent. Sulet il davos gieu da test nua ch’ils Svizzers han pers a Genevra cun 1:4 encunter il Canada è i en la chautschas. En quest gieu n’ha la Svizra giu nagina schanza.
Canada, Tschechia, Finlanda
Schanza da far meglier encunter ils Canadais survegnan ils Svizzers gia en la fasa da gruppa dals campiunadis mundials. Sper il Canada frunta la Svizra en questa fasa tranter auter er sin la Finlanda e la Tschechia, dus ulteriurs gronds ord il mund dal hockey. Liber per l’equipa da Patrick Fischer vai la sonda, ils 6 da matg a las 12:15 uras encunter la Slovenia. La finamira è almain da cuntanscher ils quart-finals ed uschia udir tranter las meglras otg equipas dal mund.


text:
Auguri di Natale 2017: La Locomotiva canta Happy Xmas
Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim.
10 esempi su come la solidarietà cambia tutto
10 esempi su come la solidarietà cambia tutto Lorem ipsum dolor sit ets amet, consectetur adipiscing elit sed do
Parte un nuovo treno
Benvenuti sul nuovo sito della Coop. La Locomotiva Onlus Lorem ipsum dolor sit ets amet, consectetur adipiscing elit sed
La Locomotiva, un treno di solidrietà
La Locomotiva, un treno di solidrietà Lorem ipsum dolor sit ets amet, consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor


text:
I ha dà referats d’input e workshops davart il tema: digitalisaziun dal mountainbike. En il focus eran ils e-mountainbikes. Er envidadas eran las destinaziuns turisticas.
Il svilup dals e-mountainbikes
Ils e-mountainbikes vegnan adina pli populars. Las stizuns en il chantun Grischun conferman in augment da dumondas ed ellas hajan vendì questa stad dapli e-mountainbikes che l’onn passà. Cun l’e-mountainbike na dovr’ins betg exnum cundiziun per ir en las muntognas cun velo ed ins po cuntanscher rutas pli grevas.
Ina reacziun sin il trend dad e-mountainbikes
In participant è Claudio Daguati, il responsabel per il sectur bike en il territori Scuol, Samignun e Val Müstair di ch’i dettia adina dapli e-mountainbikers en la regiun da l’Engiadina Bassa. L’interess na saja dentant anc betg uschè grond ch’els hajan adattà la purschida spezialmain per ils e-mountainbikers. Ils hotels stuessan porscher staziuns da chargiar. El e vegnia al congress per guardar tge trends ch’i dettia sin il martgà. Dentant vul el era persequitar il svilup e spetgar giu avant che reagir.
Situaziun tar las destinaziuns da turissem en il Grischun
Ir cun mountainbike en il Grischun è fitg attractiv – en cumparegliaziun cun auters chantuns en Svizra è il svilup en il Grischun il pli lunsch. Il Grischun haja bunas rutas ed ina buna infrastructura. In bun exempel è Lai, che promova exemplaricamain il sport da mountainbike. I dettia dentant era destinaziuns che na fetschian betg diever dal potenzial avant maun. Las regiuns pitschnas, per exempel la Val Müstair, dormian anc.
Immens potenzial per turissem da stad
Il sport da mountainbike haja in immens potenzial per il turissem da stad, di Darco Cazin. El è fundatur dad Allegra Turissem AG, in’interpresa che sviluppescha rutas da mountainbike e che cusseglia destinaziuns turisticas sin l’entir mund. Ed el di era ch’il Grischun na dastgia betg manchentar da reagir sin il trend dad e-mountainbikes. I saja impurtant da construir ina infrastructura per ils mountainbikes motorisads. Guardar co che las differentas destinaziuns reageschian sin il trend e quant spazi ch’ellas dettian a la nova attracziun sportiva dals e-mountainbikes.


text:
Adina dapli glieud surtut quella pli giuvna s’infurmescha be pli en medias socialas. Questa uschenumnada «plattafurmisaziun» tras Google e Facebook mettia las redacziuns professiunalas sut squitsch.
Funcziun da controlla tras redacziuns professiunalas «pli impurtanta che mai»
Il squitsch resultia numnadamain dal fatg, ch’adina dapli raps da reclama giajan tar ils intermediaturs tecnics globals e betg pli tar las chasas da medias.
Quai succeda en ina situaziun, nua che redacziuns professiunalas che surpiglian ina funcziun da controlla en la tschungla d’infurmaziuns fissan «pli impurtantas che mai» concludan ils experts.
Qualitad tar ils gronds è sa meglierada
La scena da medias en la rait è en la Svizra tudestga per 71% en ils mauns da trais purschiders professiunals – numnadamain da Ringier, Tamedia e la SRG SSR. En la Romandie ed en il Tessin è la dominanza dals gronds anc pli explicita.
En ina cumparegliaziun da trais onns attesteschan ils experts dentant als purschiders professiunals dad avair ameglierà la qualitad da lur rapportaziuns.
Blers novs, dentant tuttina be ina «pseudo-diversitad»
Sper las chasas da medias tradiziunalas s’etableschan pli e pli purschiders novs. Intgins dad els accumpleschian ils criteris da qualitad, auters dentant betg, di Mark Eisenegger, president da l’institut da perscrutaziun «Publicitad e societad» da l’universitad da Turitg.
Perquai discurrissan els en lur publicaziun dad ina «pseudo-diversitad».
RR novitads 15:00


text:
Di naziunal da vaccinaziun cunter la grippa
- Venderdi, 3.11.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 3.11.2017, 11:15, RTR
Ils trais da november pon ins laschar dar la virola cunter la grippa en diversas praticas da medi sco er apotecas en l'entira Svizra. La virola pon ins far senza preannunzia e per in pretsch reducì.
L'Uffizi federal da sanadad publica cusseglia la vaccinaziun cunzunt a persunas che savessan survegnir cumplicaziuns, en cas ch'els survegnan la grippa. Tar quellas saudan dunnas en speranza, persunas attempadas, persunas cun malsognas cronicas u er pops pigns. Er per tut quels ch'èn savens enturn quellas persunas èsi recumandà da far la virola.
Appel al persunal da sanadad
Cunzunt a persunas che lavuran en il sectur da sanadad appellescha il schef dal departament da sanadad dal Grischun Christian Rathgeb da laschar dar la virola da grippa. Quai betg mo per proteger sasez, mabain era per proteger pazientas e pazients enturn els.
Venderdi ils 3 da november èsi pussaivel da far la vaccinaziun en diversas praticas ed apotecas en l'entira Svizra. Sin la pagina dal collegi da medis da chasa (link sutvart) pon ins guardar tge praticas ed apotecas che fan part da l'acziun da vaccinaziun da l'Uffizi federal da sanadad publica. Quels porschan la virola per in pretsch reducì da 30 francs.


text:
Dad Annatina Nay - Ils carstgauns vulan tudi categorisar, metter en truchets per capir. Tut quei ch’ins sa numnar pil num ei capeivel. Tut quei ch’ins sa exprimer san ins era capir. Nus essan diversitad heterogena. Affons, carschi, glieud veglia. Ils foss denter generaziuns ein profunds. La capientscha in per l’auter – savens forsa empau pintga?
Stuess buca tut flessegiar? Stuess buc tut esser en moviment? Nies mund – in mund pleins da generaziuns fluidas? Enstagl da quei: in mund plein carstgauns vegls cun spérts giuvens e giuvens che sedattan vegls e conservativs en lur patertgar. E lu dat ei aunc carstgauns che suondan neginas vias classicas – vivan senza cunvenziuns. En tgei truchet pomai metter lezs?
X, y ni z?
Generaziun x, generaziun y, generaziun z.
Tgei bustab eis ti?
X – la generaziun che selai buca secategorisar – tut che semischeida, tut en moviment, tut ei pusseivel – po buca sefixar.
Y – la generaziun „why“ – quels che damondan adina suenter il daco e dacum ed insumma.
Ni z? Datti gia ina generaziun z? Il rest, la fin?
Nus – carstgauns digl emprem mund astgein adina sedecider – per ni encunter: in studi, per ni encunter: l’amur, maridar, haver affons, far carriera, far negina carriera. Per ni encunter: haver raps, ni haver temps, viagiar, star a casa, prender drogas, far sport, consumar, spargnar. Decider, senza stuer prender risguard sin finanzas, situaziuns politicas, repressiun – tut ei avon maun – e quei en abundonza.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Ed jeu?
Ed uss sesenflar in mund nua che tut ei pusseival – in pensum per veta duronta. Sun jeu uss x, y, z? Forsa in tec da tut e tuttina nuot? En quei forsa x, en tschei in tec y, en zatgei auter forsa tut normala ... in dilemma.
Tgei sun jeu uss propi? Nua stun jeu? Jeu sun bia e tuttina nuot endretg. Forsa sun jeu tut enina? E lu entscheivel a sesanflar, jeu sun quei e quei e quei, in tec quei, massa quei e lu aunc tschei. Jeu sun ina summa da bia.
Sligiaziun slash!
Jeu sun slash. Slash, il streh cursiv denter dus plaids. In segn d’interpuncziun che vegn duvraus savens per sparter ni per enumerar. Jeu sun ina dunna /slash/ jeu lavurel sco grafichera independenta /slash/ forsa mintgaton era sco artista /slash/ jeu dun scola /slash/ jeu hai biars interess /slash/ jeu vi scriver /slash/ jeu vi viagiar /slash/ jeu vi buca schar metter mei en in truchet /slash/ vinavon, anavon, adina en moviment, adina fluid: viers gl’infinit ...
Text e fotografia: (c) Annatina Nay, http://www.annatinanay.ch/
Suonda LATABLA!


text:
Mary Peer Murphy è oriunda da Thomasville (North Carolina), Stadis Unids da l’America. Dal 1984 es ella partida per la Svizra e ha maridà a Tönet Peer da Ftan. Ensemen han els las figlias Annamaria, 29 onns e Daniela, 26 onns che vivan oz a Turitg e Friburg. Mary Peer Murphy giauda il temp liber cun viagiar, viandar cun il chaun e far Nordic Walking. L’oriunda americana es fitg sportiva e passenta bler temp en il center da fitness. Ensemen cun ina buna amia maina Mary Peer Murphy dapi 15 onns in pitschen affar da nettegiar in Engiadina.
Suvlaki, Gyros e Capretta Spezialitads dals Stadis Unids da l'America
Mary Peer Murphy preschenta tschintg recepts da sia patria North Carolina.


text:
Venderdi suentermezdi era in pèr en descensiun dal Piz Terri sur Vrin. Curt suenter las 16:00 è la dunna glischnada ora en l'autezza da 2'870 meter sur mar suenter ina stretga e crudada var 220 meter en la profunditad. Ella è vegnida blessada mortalmain, communitgescha la polizia chantunala.
La REGA ed ils spezialists da salvament dal club alpin svizzer hajan chattà l'alpinista morta. La procura publica e la polizia chantunala sclereschan ussa la raschun exacta per la disgrazia.
RR novitads 10:00


text:
Ils skelets da roma per dus stupas da glatsch stattan entant sin il prà vis-à-vis da la staziun da tren Morteratsch. Ulteriurs otg duain sche pussaivel suandar anc avant che la naiv riva. Cun quai duai crescher «la pli bella vischnanca da glatsch en Svizra». Quai en mintga cas il giavisch dal glaziolog Felix Keller.
Ils stupas da glatsch duain en emprima lingia sensibilisar per la problematica da la mancanza d'aua. Els duain dentant era vegnir inscenads turisticamain, tranter auter cun excursiuns regularas che la vischnanca da Puntraschigna organisescha.
Il nov lieu ch'è accessibel cun auto e tren è per quest intent ideal. Il stupa ch'è vegnì installà l'onn passà en la Val Roseg saja stà memia lunsch davent per nizzegiar quel turisticamain, uschia Keller.
Reservuars d'aua
Inventà il stupa da glatsch ha l'inschegner Sonam Wangchuk da Ladakh en l'India. El ha survegnì per sia invenziun il Rolex Award for Enterprises l'onn passà e collavura stretg cun il project a Morteratsch.
La finamira dal stupa è da rimnar aua durant l'enviern e crear ina sort da glatscher artifizial che serva la primavaira sco reservuar d'aua.
RR actualitad 17:00


text:
Cun l’onn nov furnescha Rhiienergie 33,2 uras gigawatt (GWh) energia ordaifer ses territori da provediment, sco quai che l'interpresa communitgescha. Quai saja in augment da 51%. En tut ha Rhiienergie pudì acquirir 5 novs clients gronds ordaifer ses territori da provediment. In da quels è l’interpresa Planzer Transport SA che retira passa 10 GWh energia.
En total furnescha l'interpresa da Tumein quest onn radund 90 GWh energia a ses clients aifer ed ordaifer il chantun Grischun. L'onn 2015 eran quai anc 72 GWH, quai munta in augment da 25%.
RR Novitads 11:00


text:
Dapi las 16.30 curseschan intgins trens puspè sin la lingia pertutgada. In binari è puspè avert. Tuttina crodan anc blers trens ora. Il Intercity tranter Berna e Turitg cursescha, el tegn dentant excepziunalmain ad Olten. Ed il tren dal eroport da Turitg a Basilea va sur Regensdorf e Baden.
Stgarpà giu lingia da contact
Cura ch'il tren è entrà en la staziun da Schlieren, ha el donnegià uschè fitg la lingia da contact che quella è crudada giu sin in auter tren. Sinaquai han ils responsabels da la SBB stuì serrar l'entira staziun, ed evacuar tut ils trens en il conturn. Ils viagiaturs na sajan betg stads periclitads.
La raschun per l'accident n'è il mument betg enconuschenta. E tenor las Viafiers federalas èn las reparaturas difficilas. Perquai n'è il termin cura ch'il traffic da tren po puspè cursar tenor urari betg enconuschent.
RR novitads 16:00


text:
#dolomitesvives: Dai 23 de lugio test por smendrí le trafich söl Sela
Dai 23 de lugio cina ai 31 d’agost gnarál a se le dé limitaziuns dl trafich por rové söl Ju dl Sela. Autorisaziuns cun la App OpenMove.
Do na pröma sperimentaziun fata tl 2017 cun la stlüta al trafich vigni mercui d’isté, gnarál inann fat na scomenciadia nöia de limitaziun dl trafich söl Ju dl Sela tl contest de #dolomitesvives. “Do chësta fasa de sperimentaziun orun spo rové le proscim ann a na soluziun definitiva por la mobilité sostenibla söl Ju dl Sela por le 2019”, spliga i assessurs por la mobilité Florian Mussner y Mauro Gilmozzi y por l’ambiënt Richard Theiner. L’obietif é da smendrí le trafich cuotidian dl 20 porcënt. Chël ó dí che dansimdé dessel passé cina 200 auti, domisdé danter 100 y 150.
Les limitaziuns dl trafich gnará a se le dé dal 23 de messé ai 31 de agost dl 2018, dal lönesc al vëndres, dales 09.00 ales 16.00. Tratan i mëisc da d’isté gnarál potenzié i mesi dl trasport publich da Urtijëi cina sö al Ju dl Sela, y chësc danmisdé y domisdé cun n passaje vigni 15 menüc. Da Corvara jará na coriere vigni ora söl Ju dl Sela. Implü él poscibl da adoré les furnadoies da Plan de Gralba cun la furnaodia Piz Seteur y inant a pe o cun le lift a sciagns Gran Paradiso, da Sëlva cun la furnadoia Ciampinoi y inant a pe y da Santa Cristina cun le lift a sciagns Monte Pana y spo cun le lift a scagns Mont de Seura y inant a pe.
Al podará rové söl Ju dl Sela auti y veicui cun n pass debann che ará na validité de n ora y che an pó damané diretamënter pro les posiziun de informaziun y registraziun posizionades dlungia la strada te trames dles direziuns. Por ci che reverda al pert de Gherdëna sará i punc d’informaziun pro l’ex Hotel Miramonti a Plan de Gralba y a Ruacia a Santa Cristina. Por ci che reverda le Trentin sará i punc pro le Lupo Bianco a Mazin, Plan de Schiavaneis, Cianacëi y Alba de Cianacëi.
Implü sarál ince poscibl da ciafé i pass online le de dan la jita tres la App OpenMove dal 22 de lugio inant cun la parora de chirida “Passo Sella”.
Jí sö debann zënza limitaziuns pó i veicui eletrics, les rodes, chi che vá a pe, i mesi publics, i ghesć di hotí söl Sela, les porsones che laora lassö y mesi d’emergënza. Autorisaziuns aposta pó gní domanades cun na email a: info@dolomitesvives.com
#dolomitesvives vëgn metü da jí dales Provinzies de Balsan y Trënt, dai Comuns interessá, dales Assoziaziuns turistiches, dal IDM y dala Fondaziun Dolomites UNESCO. Por de plü informaziuns: www.dolomitesvives.com
USP


text:
Tenor las autoritads èn passa 210'000 chasadas senza electricitad. Il servetsch meteorologic ha proclamà per l'entir pajais il pli aut stgalim d'alarm. I vegn fatg quint cun spertadads da vent da fin 150 kilometers l'ura. Scolas e bajetgs publilcs èn serrads a l'eroport da Dublin èn vegnids stritgads 130 sgols.
Trais persunas èn mortas pervi dal stemprà. In um ed ina dunna èn mortas pervi d'ina planta ch'è cupitgada sin lur auto. In um è mort pervi d'in accident cun ina resgia a motor. El haja sco para empruvà da pinar ina planta cupitgada, uschia la polizia.
Millis senza electricitad
Tenor il pledader d'in provedider d'electricitad sajan passa 210'000 chasadas senza electricitad. Ina part da l'armada irlandaisa è sin pichet. Il primminister da l'Irlanda, Leo Varadkar ha supplitgà la populaziun da restar a chasa enfin ch'il stemprà è vargà. I saja in stemprà malsegir, tar l'ultim stemprà da questa dimensiun hajan 11 persunas pers lur vita.
Stemprà tira enavant en direcziun Gronda Britannia
Era parts da al Gronda Britannia quintan cun il stemprà. Il servetsch meteorologic ha avertì da material che pudess sgular tras l'aria. Datiers da la costa pudessi dar che l'electricitad dat ora u inundaziuns. En l'Irlanda dal nord èn las scolas era restadas serradas.
«Ophelia» sveglia tar blers las regurdanzas vi dal «Great Storm» (Stemprà grond) dals 16 d'october 1987. Tar quai stemprà èn mortas 18 persunas en Gronda Britannia.
RR novitads 18:00


text:
La raschun per quest pass èn las reacziuns negativas suenter che ses engaschament era vegnì enconuschent. En vista a las discussiuns publicas haja Cassis decis da sortir da la societad. La chanzlia federala ha confermà in rapport dal portal online «Nordwestschweiz». Cassis vegnia a represchentar il dretg liberal d'armas en il Cussegl federal e precis tuttina vegnia el a sustegnair las relaziuns bilateralas cun l'UE.
Cassis ha reponderà sia decisiun
Cassis era daventà commember da la societad per in dretg d'armas liberal il mais avant ch'el è vegnì elegì sco Cusseglier federal. La societad cumbatta ch'il dretg d'armas vegnia rinforzà en Svizra e va uschia sin curs da conflict cun l'Uniun europeica. Cassis fiss sco emprim Cusseglier federal daventà commember da questa societad.
Cassis sez aveva annunzià la sonda passada da laschar communitgar la chanzlia federala, ch'el saja vidlonder d'examinar sia commembranza tar pliras uniuns.
RR novitads 22:00


text:
Da che pianeta vieni?
Da che pianeta vieni? (Da che pianéda daśvìn-at tè?) l'è na cumèdia americàna dal 2000 ad Mike Nichols.
Custâ ssanta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò muciâ sù sōl quatórdas.
Sunt
In un sistéma sulàr luntàṅ da la Tèra a gh'è 'n pianéda ch'l è dimóndi avànti in fat ad tecnulugìa ma dimóndi indrē in fat ad sentimènt, inólt'r i gh stànan sōl di masć dònca 'l è 'n prubléma pinsàr ad far di fiōi. Par purtàr avànti listés la rasa, Graydon (Ben Kingsley) al decìd ad mandàr su la Tèra H144-6 (Garry Shandling) però prima al gh fà tacàr 'n uśèl artifisiàł, che quànd 'l al dróa al stusa da piò 'd un tràpan, parchè lōr i n gh 'l ànan minga.
Rivâ a Phoenix in Ariśòna, 'l aglièṅ al tōś al nóm 'd Harold Anderson e al taca a far al banchēr. Chè al cgnós soquànti dóni, cuma l’Helen Gordon (Linda Fiorentino), ma a n gh'è gnint da far. Alóra par far dal cunquìsti al decìd ad tgnir adrē a 'n sò culéga spuśâ, Perry Gordon (Greg Kinnear), ch'al và a di incóntar di imbariagòs anònim. Lè 'l incróśa la Susan (Annette Bening), na dóna ch'l'à sèmpar tribulâ in dla vita, e a pâr ch'al ròbi i s fàg'n interesànti parchè chi lē la s vèra sèg. A gh'è sōl un quèl: la Susan l'è na dóna a l'antìga e prima 'd gusàr la vōl spuśàr-as.
In cal mént'r un tisi ciamâ Roland (John Goodman), impiegâ in dla sucietà di aparéć federài, 'l è sicûr che lò al daśvégna da 'n àtar pianéda e al vōl ès'r al prim a tiràr-ag via la mascra.


text:
Dapi bainprest in onn ha i adina puspè dà acziuns spezialas dal club da golf per chattar novs commembers. Grazia a questas stentas ha il club gia chattà passa 50 novs commembras e commembers.
Tenor il president dal club Leo Cathomas è quai success cunzunt d’engraziar al fatg che la contribuziun per daventar commember - tar in club da golf è quai il «dretg da giugar» - è vegnida sbassada da CHF 18’000.- sin CHF 9’000.-. Ultra da quai han tut las circa 350 persunas ch'eran gia avant quai sbassament commembers dal club survegnì gratuit in segund dretg da giugar. Quai dretg han els pudì vender ni regalar a persunas enconuschentas, ch’èn interessadas da dar golf.
Ulteriuras acziuns dal club da golf
Per chattar ils 50 commembers che mancan anc, ha il Buna Vista Golf Sagogn organisà era quest onn differentas acziuns. Ina da quellas è stà in di da las portas avertas la dumengia ils 12-06. Dasper la pussaivladad d'empruvar da dar golf ed ina show da demonstraziun d'in profi da golf englais, ha i er dà in turnier «Tiger and rabbit» (tigher e cunigl).
En questa sort turnier dat mintgamai in giugader da golf ensemen cun ina persuna che ha anc mai dà golf. Il giugader (tigher) dat enfin che la balla sa tschenta sin il green.
Lura surpiglia quel che na sa anc betg dar golf (cunigl) ed emprova da sfundrar la balla en la rusna.
Uschia duai ina persuna che na sa betg dar golf survegnir ina buna impressiun, co i è da dar ina runda da golf, senza stuair daventar commember dal club. La speranza dal club è dentant, ch'intginas persunas survegnian plaschair da dar golf e daventian pli tard era commembers dal Buna Vista Golf Sagogn.