text:
«Dentant suenter uschè ina stad da chalira fetschia in zichel plievgia bain», di Silva Semadeni, candidata per il cussegl naziunal da la PS. Ella è gia avant 4 onns ed avant 20 onns vegnida elegida en il cussegl naziunal.
Gudagnar in segund sez
La PS na vul dentant betg mo che Silva Semadeni vegn reelegida, mabain era anc tschiffar in segund sez. Tenor Semadeni duess quai esser pussaivel entras la ferma glista da la PS ed entras la colliaziun cun la Partida verd-liberala. Cun questa colliaziun pudess la PS rimnar dapli vuschs che la PPS ed uschia evitar in segund politicher da la PPS grischuna en il cussegl naziunal.
Per survegnir in segund sez na sto la PS dentant betg mo far ensemen cun ils Verd liberals dapli vuschs che la PPS, mabain era cumbatter la colliaziun da glista dals burgais PCD, PLD e PBD. Ed er il partenari en l'atgna colliaziun, Josias F. Gasser da la Partida verd-liberala, èsi da dumagnar.
Sustegn da Christian Levrat
Sustegn per lantschar il cumbat electoral a Cuira han ils candidats da la PS era survegnì dal president da la PS Svizra Christian Levrat. El ha ludà la PS Grischuna sco ina da las secziuns da la PS da l'entira Svizra cun il pli bler success.


c: text/html

text:
La mesemna ha l’equipa da Vladimir Petkovic anc absolvì in davos trenament en il camp da basa a Toljatti. Silsuenter èn ils Svizzers sgulads radund 1’800 kilometers direcziun vest. Il sgol da Samara fin a Kaliningrad ha cuzzà bun 3 uras.
Kaliningrad è datiers da la Mar da l'Ost ed è circumdà da la Pologna e da la Lituania. La citad il pli en il vest da la Russia è ina exclava ed ha uschè blers abitants sco la citad da Turitg. Enfin il 1946 tutgeva Kaliningrad tar la Germania. Lura aveva la citad dentant num Königsberg.
Stuì far nagin viadi per quest segund gieu da gruppa ha la Serbia ch’ha ses quartier a Kaliningrad durant quest campiunadis mundials da ballape. Il segund gieu da gruppa dat la Svizra cunter la Serbia il venderdi saira a las 20:00.
RR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Check this out on Chirbit
I vorìa mach mensionene ambelessì ël prim, dal lìber ëd la Génesi: “Quand che Nosgnor a l’ha vëddù coma ch’a chërsìa la gramissia dj’uman an sla tèra e che tut lòn ch’a l’avìo për la testa a l’era mach ëd fé ‘d mal, a l’é motobin crussiasse e a l’é pentisse d’avèj-je creà. Antlora Nosgnor a l’ha dit: “I farai dësparì da la tèra costa rassa uman-a ch’i l’hai creà. Tut a sarà ramassà vìa, da j’uman a le bestie - comprèise le creature ch’a rabasto an sla tera e j’osej dël cél. A son pentime d’avej-je fàit”. Contut, Nosgnor a l’ha vardà a Noè con benevolensa” (Génesiu 6:5-8).
Dëdnans a l’arogansa ‘d coj ch’a penso d’esse etern an sò malfé ‘d lor, Nosgnor Dé a-i manda dij profeta për nunsieje che se as n’arpentisso nen a saran ramassà vìa e tùit ij sò proget a saran dësblà. Ëd sòlit a coj profeta ‘d dësgrassie a-j chërdo nen e fin-a a-j përséguito, ma s’a son mandà da Nosgnor, lòn ch’a diso as compiss e, quand ch’a l’é tròp tard, ël pentiment a serv pì nen.
An tra coj profeta ‘d dësgrassie, ma ch’a fan bin a la salute, a la salvëssa ‘d coj ch’a l’han ëd cognission, a-i é ‘l profeta Geremìa, che Nosgnor a l’avìa daje costa mission: “Pròpi ancheuj i l'hai stabilite an sle nassion e an sij regn për ranché e svërsé, për dësreisé e demolì, për costrùe e pianté". Ancheuj i vardoma a soa vocassion.
La vocassion ëd Geremìa
Lesoma lòn ch’a l’é scrit ant ël prim capìtol dël lìber ëd Geremìa “La paròla che Nosgnor a l'ha adressame a dis:
"Anans ëd formete ant la pansa 'd toa mare, mi i l'hai sernute; e fin-a anans che ti it fussa partorì, mi i l'hai consacrate; i l'hai stabilite profeta anvers le nassion". E i l'hai dit: "Ah, Nosgnor! Dabon mi i sai pa parlé, përchè i son tròp giovo: i son mach un gagno". Ma Nosgnor a l'ha rëspondù: "Dis nen 'Mi i son mach un gagno, përchè ti 't andras da tuti coj che mi it manderai, e tut lòn che mi it comanderai ti 't lo diras. Gnune tëmme dëdnans ëd lor përchè i’t darai mia protession", oracòl ëd Nosgnor. Antlora Nosgnor a l'ha dëstendù la man e tocame la boca; e a l'ha dime: "Varda, i l'hai butà mie paròle an toa boca. Pròpi ancheuj i l'hai stabilite an sle nassion e an sij regn për ranché e svërsé, për dësreisé e demolì, për costrùe e pianté" (Geremìa 1:4-10).
1. Nen na paròla d’òm
“La paròla che Nosgnor a l'ha adressame a dis...” (4).
Ël templ ëd Gerusalem a stasìa al sènter ëd la vita religiosa dël pòpol d’Israel. A l’era un grand compless ch’a servìa për l’esecussion ëd pràtiche religiose e ‘d sirimònie. Për lòn a l’avìo da manca d’un grand nùmer ëd përsonal ëspecialisà ch’a stasìa a sò servissi. A l’era ‘l travaj d’antreghe famije e un-a ‘d coste a l’era cola ‘d Geremìa. As sarìa bin podù spetesse che ‘dcò ‘l giovo Geremìa a fussa ancaminasse a fé l’istess travaj ëd soa famija ant ël meinagi dle sirimònie dël templ. A sarìa nen ëstàit parèj, përchè Geremìa a l’avrìa nen avù da fé con ëd sirimònie ma con ël porté a la popolassion e ai sò governant la paròla ‘d Nosgnor. Nosgnor Dé a l’avìa ciamà Geremia al ròlo ‘d profeta, na ròba nen bela da fé nì còmoda. As tratava dzurtut ëd porté dure critiche e denunsie dla condòta perversa, dle ingiustissie e dla corussion tant dij dirigent che dël pòpol. As tratava ‘d ciameje al pentiment e a l’ubidiensa al volèj ëd Nosgnor. As tratava ‘d mnasseje ëd castigh e ‘d dësgrassie s’a l’avèisso nen falo. Parèj, la cariera ‘d Geremìa a sarìa stàita mach ëd sagrin e ‘d përsecussion, përchè la gent a l’avrìa nen scotalo volenté. Cole ròbe-lì a sarìo staje, për ij governant e për la gent, mach ëd fastidi, ròbe ch’a vorìo nì scoteje nì chërdje. Cole paròle, ch’a fasìo nen piasì ëd scoteje, a j’ero nen cole ‘d Geremìa, che, s’a fussa mach ëstàit për chiel a l’avrìa portane bin d’àutre, ma ‘d paròle ‘d giudissi ch’a vnisìo da Nosgnor e ch’a j’ero, bele se dure e malfé da sente, për sò bin ëd lor. Ant ël Testament Neuv l’apòstol Pàul, che l’istess a l’avìa la vocassion ëd porté la Paròla ‘d Nosgnor, paròla ‘d giudissi e ‘d salvëssa, a scriv: “A l'é për costa rason ch'i sèmper ringrassioma Nosgnor che quand ch'i l'eve arsèivù 'l messagi 'd Nosgnor ch'i l'eve scotà da nojàutri, i l'eve arseivulo nen coma na paròla ch'a ven da l'òm, ma coma ch'a l'é përdabon, visadì na paròla ch'a ven da Nosgnor, na paròla ch'agiss con fòrsa an voi ch' i chërde” (1 Tessalonian 2:13).
“La paròla che Nosgnor a l'ha adressame a dis...” (4).
Ël templ ëd Gerusalem a stasìa al sènter ëd la vita religiosa dël pòpol d’Israel. A l’era un grand compless ch’a servìa për l’esecussion ëd pràtiche religiose e ‘d sirimònie. Për lòn a l’avìo da manca d’un grand nùmer ëd përsonal ëspecialisà ch’a stasìa a sò servissi. A l’era ‘l travaj d’antreghe famije e un-a ‘d coste a l’era cola ‘d Geremìa. As sarìa bin podù spetesse che ‘dcò ‘l giovo Geremìa a fussa ancaminasse a fé l’istess travaj ëd soa famija ant ël meinagi dle sirimònie dël templ. A sarìa nen ëstàit parèj, përchè Geremìa a l’avrìa nen avù da fé con ëd sirimònie ma con ël porté a la popolassion e ai sò governant la paròla ‘d Nosgnor. Nosgnor Dé a l’avìa ciamà Geremia al ròlo ‘d profeta, na ròba nen bela da fé nì còmoda. As tratava dzurtut ëd porté dure critiche e denunsie dla condòta perversa, dle ingiustissie e dla corussion tant dij dirigent che dël pòpol. As tratava ‘d ciameje al pentiment e a l’ubidiensa al volèj ëd Nosgnor. As tratava ‘d mnasseje ëd castigh e ‘d dësgrassie s’a l’avèisso nen falo. Parèj, la cariera ‘d Geremìa a sarìa stàita mach ëd sagrin e ‘d përsecussion, përchè la gent a l’avrìa nen scotalo volenté. Cole ròbe-lì a sarìo staje, për ij governant e për la gent, mach ëd fastidi, ròbe ch’a vorìo nì scoteje nì chërdje. Cole paròle, ch’a fasìo nen piasì ëd scoteje, a j’ero nen cole ‘d Geremìa, che, s’a fussa mach ëstàit për chiel a l’avrìa portane bin d’àutre, ma ‘d paròle ‘d giudissi ch’a vnisìo da Nosgnor e ch’a j’ero, bele se dure e malfé da sente, për sò bin ëd lor. Ant ël Testament Neuv l’apòstol Pàul, che l’istess a l’avìa la vocassion ëd porté la Paròla ‘d Nosgnor, paròla ‘d giudissi e ‘d salvëssa, a scriv: “A l'é për costa rason ch'i sèmper ringrassioma Nosgnor che quand ch'i l'eve arsèivù 'l messagi 'd Nosgnor ch'i l'eve scotà da nojàutri, i l'eve arseivulo nen coma na paròla ch'a ven da l'òm, ma coma ch'a l'é përdabon, visadì na paròla ch'a ven da Nosgnor, na paròla ch'agiss con fòrsa an voi ch' i chërde” (1 Tessalonian 2:13).
2. Na Parola portà da gent predestinà
La prima paròla che Geremìa a arsèiv da Nosgnor a riguarda soa përson-a. Nosgnor a-j dis: “Anans ëd formete ant la pansa 'd toa mare, mi i l'hai sernute; e fin-a anans che ti it fussa partorì, mi i l'hai consacrate; i l'hai stabilite profeta anvers le nassion” (5).
Costa paròla a proclama che Nosgnor a l’é Sovran ëd manera assoluta an su tuta la realità, comprèise le creature uman-e. Nosgnor a l’é nen mach ël Creator ëd tut lòn ch’a-i é, ma ‘dcò col ch’a stabiliss, ch’a determina minca còsa e përson-a conform ai sò propòsit. L’apòstol a dis: “An Crist, ëdcò nojàutri i soma stàit reclamà coma 'd gent ëd Soa pertinensa, dàit ch'i soma stàit predestinà conforma 'l propòsit ëd Col ch'a compiss ògni còsa second ij sò proget” (Efesin 1:11); “...përchè coj che Chiel a l'ha preconossù, Chiel a l'ha 'dcò predestinaje a esse conform a l'imàgine ‘d Sò Fieul, parèj che Sò Fieul a sìa 'l prim nà antrames motobin ëd frej e 'd seur. Peuj, coj ch'a l'ha predestinaje, a l'ha 'dcò ciamaje; e coj ch'a l'ha ciamaje a l'ha 'dcò giustificaje; e coj ch'a l'ha giustificaje, a l'ha 'dcò glorificaje” (Roman 8:29-30).
Gnun a nass për asar e për minca un a-i é un travaj, na comission ch’a l’ha da compì ant la vita, n’incombensa ch’a l’ha da sodisfé ant ël mond. L’apòstol Pàul a lo savìa quand ch’a scrivìa: “Contut, fin-a da prima ‘d mìa nàscita, Nosgnor, ant soa grassia, a l’é piasuje ‘d serne pròpi mi. Parèj, a sò temp, chiel a la ciamame, e a l’ha arvelame sò Fieul përch’i lo nunsièissa a tute le gent. Tut sossì a l’é rivame sensa che mi prima i ciamèissa consèj a n’ànima” (Galati 1:15-16). Geremìa as rend cont d’esse stàit destinà, riservà a n’incombensa ch’a l’ha da sodisfé an soa vita: d’esse porteur, lator dla paròla ‘d giudissi e ‘d salvëssa ‘d Nosgnor, Geremìa a l’é nen un “qualsëssìa” tant me la Bibia a l’é nen un lìber ch’a val tanme j’àutri. La Bibia a l’é l’ùnica porteusa ëd cola paròla ch’a faliss mai. Geremìa as rendìa cont ëd la responsabilità ch’a l’avìa ‘d trasmëtte fedel lòn che Nosgnor a l’avìa fidaje, ch’a costa lòn ch’a costa. L’apòstol Pàul a scrivìa: “I arfusoma tut lòn che, fàit da stërmà, a podrìa fene vërgògna. I dovroma gnun-e furbarìe e i dëstorzoma nen la Paròla 'd Nosgnor. I disoma la vrità coma dë 'dnans a Nosgnor e tuti coj ch'a son onest a lo arconòsso” (2 Corinti 4:2).
3. Na parola ‘d potensa portà da person-e déboj
A la paròla d’arvelassion e ‘d vocassion che chiel a arsèiv, Geremìa a rëspond an arconossend che chiel a l’é nen a l’autëssa ‘d compì lòn che Nosgnor a-j ciama: “E i l'hai dit: "Ah, Nosgnor! Dabon mi i sai pa parlé, përchè i son tròp giovo: i son mach un gagno". Ma Nosgnor a l'ha rëspondù: "Dis nen 'Mi i son mach un gagno, përchè ti 't andras da tuti coj che mi it manderai, e tut lòn che mi it comanderai ti 't lo diras. Gnune tëmme dëdnans ëd lor përchè i’t darai mia protession", oracòl ëd Nosgnor. Antlora Nosgnor a l'ha dëstendù la man e tocame la boca; e a l'ha dime: "Varda, i l'hai butà mie paròle an toa boca” (6-9).
Geremìa a l’era mach un fiolin quand ch’a l’arsèiv la vocassion ëd Nosgnor ëd dventé ‘n profeta. Geremia as sent nen pro bon, fòra ‘d pòst, për sodisfé a cola incombensa. Quand che Nosgnor a ciama, a son tanti ij përsonagi dla Bibia ch’a diso ch’a son nen le përson-e giuste, e për vàire rason: chi ch’a l’ha tëmma, chi ch’a barboja, chi ch’a l’ha nen pro ‘d fòrse e chi, coma Geremìa a l’é trop giovo. Contut, Nosgnor a sa lòn ch’a fà e quand ch’a sern quajdun, chiel a l’ha soe rason. Soens coj ch’a sern, a j’euj dël mond a son nel le përson-e le pì adate, ma a l’é pròpi ant la debolëssa uman-a ch’as arvela la potensa ‘d Nosgnor, tant ch’as peussa dì che la glòria a l’é ‘d Nosgnor, e mai da l’òm. Sto-sì ël Testament Neuv a lo ciama “ël mëssagi ëd la cros”.
“Pensé mach a chi ch'a j'ero coj ch'a l'han arseivù la ciamada: a j'ero nen tanti ch'a podèisso dal mond esse considerà dij savant, o d'autorità; nen tanti ch'a godèisso 'd na posission privilegià ant la società. Ma Nosgnor a l'ha sernù lòn ch' ël mond a considera fòl, për ësvërgogné ij savant; Nosgnor a l'ha sernù lòn ch' ël mond a considera débol për ësvërgogné ij fòrt. Nosgnor a l'ha sernù lòn che an sto mond a l'é considerà 'd gnun cont e ch'a l'é dëspresià, pròpi për rende sensa valor lòn ch' ël mond a considera 'd pèis. parèj che gnun a peussa vantesse 'd quejcòsa dëdnans a Chiel. Nosgnor a l'ha butave 'n comunion con Crist Gesù. Për nòstr benefissi Nosgnor a l'ha fàit che Chiel medèsim a fussa nòstra sapiensa, giustissia, santificassion e redension, parèj che, coma ch'a l'é scrit, "Se quejdun a veul vantesse 'd quejcòsa, ch'as vanta dël Signor" (1 Corint 1:26-31).
4. Na parola ‘d demolission e d’arcostrussion
Ant l’ultim vers i trovoma fortì ël but dla mission ëd Geremìa: “Pròpi ancheuj i l'hai stabilite an sle nassion e an sij regn për ranché e svërsé, për dësreisé e demolì, për costrùe e pianté" (10).
Nosgnor a fida al profeta Geremìa n’euvra ëd demolission e d’arcostrussion. I podoma dì che l’istessa a sìa la mission dël messagi dl’Evangel ëd Gesù Crist, o bin dla Bibia antrega. Vàire ch’a son ancheuj coj ch’a preferisso che ij cristian a l’abio mach “un mëssagi positiv”, ëd pas, d’amor, ëd toleransa… N’euvra ‘d demolission, contut, a l’é pì che necessaria, a l’é ‘l fondament ëd na vera edificassion. La realità uman-a a l’é nen da esse mach “mijorà”, ma, pitòst, arcostruvìa, arfabricà përchè ch’a l’é marsa fin-a da le miole, guasta, mufìa, ruinà, drocà e lolì për motiv dël pecà ch’a l’ha corumpùa fin-a a la mòrt. Conseguensa dël pecà a l’é la mòrt: sossì a l’é ciàir ant ël messagi dla Bibia, dal prinsìpi a la fin. As peul nen butesse ansema ij tòch d’un mòrt ch’a spussa për la creassion d’un esse uman neuv e ch’a viv. La creassion a l’ha da esse neuva, e l’argenerassion a l’é l’euvra dle Spirit Sant quand ch’a fà dventé neuva na creatura uman-a për ël mojen dël pentiment e dla fèj ant ël Salvator Gesù Crist. L’euvra dla salvëssa an Gesù Crist a l’é nen da men-o che n’arsurression, n’argenerassion dlë spirit uman.
A l’era nen arcuperàbil la situassion dla società israelita al temp dël profeta Geremìa. D’arfòrme a j’ero nen pro, a j’ero neu pro d’artòch, ëd cite modifiche estétiche… Se la nassion antrega as fussa nen angagiasse (pòpol e governant ansema) ant na conversion nassional fin-a da le rèis al volèj arvelà ‘d Nosgnor, ant ël pentiment da soe trasgression, ël giudissi ‘d condan-a a sarìa abatusse ans loràutri sensa pietà. Gnun përdon o grassia a bon mërcà a l’avrio avù da spetesse. Nosgnor a l’é bon - lolì a l’é sicur - ma chiel a l’é ‘dcò giust.
Geremìa a l’ha gnun godiment ant l’esse ‘n profeta ‘d maleur e ‘d dësgrassie. Pura, chiel a l’avìa da dventé un mojen për ranché e svërsé, për dësreisé e demolì, për costrùe e pianté. Chiel a l’avìa da butesse contra ‘d rè, ëd sacerdòt, ëd profeta fàuss, contra ‘n pòpol ostinà e teston. A sarìa nen ëstàit belfé e për lòn a l’avrìa avù tanti patiment. Butesse contra l’antrega soa nassion a l’avrìa causaje ‘d dolor sensa fin, ma chiel a savìa ch’a l’era sò dovèj, col ch’a l’ha peui compilo fin-a a la fin. Lòn ch’a disìa a l’era dimostrasse ver, coma ch’a l’é ver tut lòn che Nosgnor a l’ha lassà për ëscrit an Soa Paròla e ch’i l’avrìo bin da pijela an sël sério.
Un mëssaggi ‘d pentiment
Gesù na vòta a l’ha dit: “Ëdcò vojàutri, s’iv pentisse nen ëd vòstri pecà, i andreve drit a la perdission” (Luca 13:3). Cost-sì a l’é ‘l mëssagi dl’Evangel, col ch’a nunsia pa na salvëssa a bon mërcà ma ch’a ciama al pentiment da nòstre trasgression al volèj arvelà ‘d Nosgnor e a la fej an Gesù Crist. Coj ch’a vorìo nen sté a sente Geremìa, a ghignavo ‘d chiel, e për felo sté ciuto a l’avìo dovrà ‘dcò la violensa contra ‘d chiel. Lòn ch’a disìa, contut, a l’era vera e soe mnasse a son realisasse malgré tut.
L’apòstol Pàul a disìa: “Per conseguensa, contut che Nosgnor a l’abia fàit a pòsta nen cas ai temp dla gnoransa adèss a comanda a tùit, daspërtut ch’a sio, ch’as pentisso, përchè a l’ha fissà ‘n dì quand che Chiel a giudicherà ‘l mond conforma giustissia, për ël mojen ëd n’òm ch’a l’ha destinà (a felo), dont a l’ha dàit preuva certa a tùit, quand ch’a l’ha arsussitalo dai mòrt” (At 17:30;31). E parèj a predicava Pé: "Aringreteve e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për l'assolussion dai vòsti pecà e i arseivrè 'l don dlë Spìrit Sant. Përchè la promëssa a l'é për vojàutri, për vòstri fieuj, e për tuti coj ch'a son lontan (da Nosgnor), për tuti coj che Nosgnor nòst Dé a ciamërà a Chiel” (At 2:38-39).
Ël mëssagi dl’Evangel, an efet, anans ëd nunsié la salvëssa an Crist, a avertiss che la zara ‘d Nosgnor a cascherà inevitabil an sù coj ch’as arpentisso nen dij sò pecà ‘d lor: “A l'é parèj che tò cheur andurì, ch' a veul nen convertisse, a s’ambarona adòss ël pèis sèmper pì grand dla flin-a 'd Nosgnor. An efet, a vnirà sicur ël dì dla flin-a 'd Nosgnor, cand che chiel a manifestrà sò giust giudissi. Chiel a darà a ognidun la paga conform lòn ch'a l'ha fàit: a darà vita eterna a coj che, costant ant ël fé 'l bin, a serco glòria, onor e inmortalità; ma chiel a arvërserà soa flin-a e 'l castigh, dzura coj che, orgojos, as arviro a la vrità e a ubidisso mach a lòn ch'a l'é nen giust” (Roma 2:5-7).
Lòn ch’a l’era la mission ëd Geremìa a l’ha da compisse ‘dcò për nojàutri: “Pròpi ancheuj i l'hai stabilite an sle nassion e an sij regn për ranché e svërsé, për dësreisé e demolì, për costrùe e pianté": ranché e dësreisé an nojàutri tut lòn ch’a l’é nen conforma al volèj arvelà ‘d Nosgnor për edifiché e pianté na manera neuva d pensé e ‘d vive. Tut ël rest a podrà nen seguité për tant, coma l’Israel dij temp ëd Geremìa. Tenoma a ment lòn ch’a disìa l’apòstol quand ch’a parlava ‘d soa esperiensa: “Sossì a l'é capitane përchè esse an Crist, an comunion con chiel, a veul dì dventé na neuva creassion, quajcòsa 'd neuv. I l'oma chità 'd vive a la veja manera e i l'oma comensà na neuva vita!” (2 Corint 5:17).
Gesù na vòta a l’ha dit: “Ëdcò vojàutri, s’iv pentisse nen ëd vòstri pecà, i andreve drit a la perdission” (Luca 13:3). Cost-sì a l’é ‘l mëssagi dl’Evangel, col ch’a nunsia pa na salvëssa a bon mërcà ma ch’a ciama al pentiment da nòstre trasgression al volèj arvelà ‘d Nosgnor e a la fej an Gesù Crist. Coj ch’a vorìo nen sté a sente Geremìa, a ghignavo ‘d chiel, e për felo sté ciuto a l’avìo dovrà ‘dcò la violensa contra ‘d chiel. Lòn ch’a disìa, contut, a l’era vera e soe mnasse a son realisasse malgré tut.
L’apòstol Pàul a disìa: “Per conseguensa, contut che Nosgnor a l’abia fàit a pòsta nen cas ai temp dla gnoransa adèss a comanda a tùit, daspërtut ch’a sio, ch’as pentisso, përchè a l’ha fissà ‘n dì quand che Chiel a giudicherà ‘l mond conforma giustissia, për ël mojen ëd n’òm ch’a l’ha destinà (a felo), dont a l’ha dàit preuva certa a tùit, quand ch’a l’ha arsussitalo dai mòrt” (At 17:30;31). E parèj a predicava Pé: "Aringreteve e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për l'assolussion dai vòsti pecà e i arseivrè 'l don dlë Spìrit Sant. Përchè la promëssa a l'é për vojàutri, për vòstri fieuj, e për tuti coj ch'a son lontan (da Nosgnor), për tuti coj che Nosgnor nòst Dé a ciamërà a Chiel” (At 2:38-39).
Ël mëssagi dl’Evangel, an efet, anans ëd nunsié la salvëssa an Crist, a avertiss che la zara ‘d Nosgnor a cascherà inevitabil an sù coj ch’as arpentisso nen dij sò pecà ‘d lor: “A l'é parèj che tò cheur andurì, ch' a veul nen convertisse, a s’ambarona adòss ël pèis sèmper pì grand dla flin-a 'd Nosgnor. An efet, a vnirà sicur ël dì dla flin-a 'd Nosgnor, cand che chiel a manifestrà sò giust giudissi. Chiel a darà a ognidun la paga conform lòn ch'a l'ha fàit: a darà vita eterna a coj che, costant ant ël fé 'l bin, a serco glòria, onor e inmortalità; ma chiel a arvërserà soa flin-a e 'l castigh, dzura coj che, orgojos, as arviro a la vrità e a ubidisso mach a lòn ch'a l'é nen giust” (Roma 2:5-7).
Lòn ch’a l’era la mission ëd Geremìa a l’ha da compisse ‘dcò për nojàutri: “Pròpi ancheuj i l'hai stabilite an sle nassion e an sij regn për ranché e svërsé, për dësreisé e demolì, për costrùe e pianté": ranché e dësreisé an nojàutri tut lòn ch’a l’é nen conforma al volèj arvelà ‘d Nosgnor për edifiché e pianté na manera neuva d pensé e ‘d vive. Tut ël rest a podrà nen seguité për tant, coma l’Israel dij temp ëd Geremìa. Tenoma a ment lòn ch’a disìa l’apòstol quand ch’a parlava ‘d soa esperiensa: “Sossì a l'é capitane përchè esse an Crist, an comunion con chiel, a veul dì dventé na neuva creassion, quajcòsa 'd neuv. I l'oma chità 'd vive a la veja manera e i l'oma comensà na neuva vita!” (2 Corint 5:17).
28 d'Agost 2016 - Duminica apress Pancòsta ch'a fà 15Tòch da lese: Geremìa 2:4-13; Salm 81:1, 10-16; Ebreo 13:1-8, 15-16; Luca 14:1, 7-14
Orassion: Nosgnor tut-potent e fòrt, autor e daitor ëd tut lòn ch'a l'é bon: fà l'enta and nost cheur ëd l'amor për Tò Nòm; fà chërse in noi la vera religion; nuriss-ne con minca bontà; e fà ch'i pòrto 'l frut ëd euvre bon-e; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper.


text:
Duas da las trais petiziuns derivan ord la Sessiun dals giuvenils. Las petiziuns levan tranter auter stgaffir ina cumissiun independenta per l'export da material da guerra. La cumissiun vess gì da manar regularmain ina glista cun ils pajais nua ch'i na dastgia betg vegnir exportà material da guerra.
Plinavant pretendeva la Sessiun dals giuvenil ch'i vegnia be exportà en pajais che hajan mess en la pratica il contract dal commerzi cun armas (Arms Trade Treaty).
Parlament vegni gia discutà da schluccar vinavant tals exports
Firmas da l'armament veglian era exportar en pajais nua ch'i dettia in conflict armà. L'industria d'armament argumentescha che las reglas da la Svizra sajan pli restrictivas che quellas da la EU. Dapi l'onn 2014 esi scumandà d'exportar material da guerra, sch'il privel è grond ch'il material vegn duvrà per violar dretgs umans.
RR novitads 12:00


text:
Cuira Unihockey ha ensemen ses cader per la nova stagiun. La squadra ha prolungà il contract cun l'attatgader Sandro Cavelti. Cun el resta in routinier en las retschas da Cuira Unihockey.
Ultra da quai ha il club engaschà nov l'attatgader Miro Lehtinen. Il Finlandais da 29 onns mida dal concurrent e campiun svizzer Wiler-Ersigen tar ils da Cuira. El possia dar en tut las posiziuns davanttiers, scriva Cuira Unihockey en ina communicaziun. La stagiun passada ha Lehtinen sajettà per Wiler-Ersigen 18 gols e fatg 13 assists.
RR novitads 09:00


text:
Radunanza cumünela
La radunanza cumünela do la pussibilited a tuot las persunas cun dret da vuscher da decider davart chosas importantas e da tscherner.
La radunanza cumünela da Silvaplauna es la legislativa da la vschinauncha, chi conceda diversas fatschendas organisatoticas p.ex. il büdschet e’l quint. Il president cumünel maina la radunanza. Persunas chi nun haun il dret da vuscher paun piglier part a la radunanza ma nu paun vuscher. Vschins svizzers domicilios a Silvaplauna haun il dret da vuscher davart fatschendas da la vschinauncha.
Prossems termins
gövgia, 26 november 2020
Protocols
Tenor artichel 4 illa constituziun da la vschinauncha da Silvaplauna, 1/ A vela il princip public tenor ledscha publica chantunela, KGÖ. 2/ A documaints ufficiels as po der access pür cur cha la decisiun politica ed administrativa, chi es la basa, es tratta. Art. 20 1/ Ils protocols da la radunanza cumünela staun ad invista. Els stöglian eir gnir publichos illas medias electronicas
Il protocol da l’ultima radunanza cumünela es expost tar la chanzlia cumünela al mumaint cha l’invid per la prosma radunanza es gnieu tramiss.


text:
27 03
Ol dé 27 de mars l'è 'l 86 ( 87 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 280 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de mars al è ul dí da pòost 86 ( 87 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 280 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialeccModifiché
AenimencModifiché
2004 - Miami (la Florida, SÜA): ol Comitat Sentral de la Federassiú Internassiunala de sporc de Patinas (FIRS) al assepta provisionalament come mémber la Federassiú Catalana de Patinas; mia-de-manch, ol 25 11 del 2004, chèst istess comitat ratificarà mia chèst acorde a Fresno (Califòrnia).
1513 - la Florida (adess i SÜA): l'esploradur Juan Ponce de León al de·ental pröm Öropé che al ria a i coste continentale de Nord-América credint che i era öna otra ísola.
1973 - Holywood (Califòrnia, SÜA): Marlon Brando al refüda l'Òscar che la ghe consed l'Académia di Arte e i Siènse Sinematografighe.
1977 - Los Rodeos (Tenerife, ísole Canàrie): du Boeing 747 i s&middt:cjoca in d'öna pesta de l'aeroport e i provoca la mort de 583 persone.
1990 - Miami (la Florida, SÜA): TV Martin ghe scumensa a emet propaganda anticastresta vers Cuba.
1996 - SÜA: Daa fò a la véndital pröm ordinadur de sacrsèla Palm Pilot, col sistema operatiu Palm OS.
NassimencModifiché
1955 - Sant Jaume de Galíssia (Galíssia): Mariano Rajoy Brey, polítegh Spagnöl.
NecrolòseModifiché
1987 - Barcelona: Frederic Escofet i Alsina, polítegh e militar Català (n. 1898).
1993 - València: Vicent Andrés e Estelés, pueta e periodesta Valencià (n. 1924).
1770 - Madrid (Spagna): Giovanni Battesta Tiepolo, pitur italià (n. 1696).
2005 - Madrid (Spagna): Fernando Jiménez del Oso, psichiatra e parapsicòlegh Spagnöl (n. 1941).
FesteModifiché
Sant Rupert, patrònn de Baviera
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
El enclegia – che la situaziun economica difficila ed ils cumbats entaifer la partida da regenza Zanu-PF hajan frustrà blers, ha el ditg en la televisiun statala. La regenza vegnia a preschentar refurmas. Plinavant ha el annunzià - ch’el vegnia a manar il congress da la partida Zanu-PF il december che vegn.
Ultimatum a Mugabe: ir sez u vegnir mess giu
Ad ina sesida extraordinaria ha la partida da regenza Zanu-PF mess giu Robert Mugabe sco president da la partida, exclus el da la partida e dà ad el in ultimatum: Ella pretenda, che Mugabe sa retiria fin damaun a mezdi sco president dal pajais. Uschiglio instradeschia ella ina procedura da relaschada d’uffizi, uschia la Zanu-PF.
Sche Mugabe refusa puspè da sa retrair vegn probablamain il parlament a metter giu el il mardi proxim. Or da la partida da Mugabe ha fatg valair il schef da la gruppa da veterans, Chris Mutsvangwa, perfin, che Mugabe duaja laschar il pajas fin tant ch'el saja anc abel da far quai.
Er ils manaders dals putschists veglian puspè tractar cun Mugabe, per persvader el da sa retrair sez da l'uffizi sco president da Simbabwe.
Emmerson Mnangagwa, il medem successur per tuts dus uffizis
Emmerson Mnangagwa (75) succeda a Mugabe sco president da la partida da regenza. Mnangagwa era fin dacurt vicepresident, era però vegnì relaschà da Mugabe per che Grace, la dunna da Mugabe, possia daventar presidenta da Simbabwe.
Tenor ils observaturs haja questa relaschada gì per consequenza, ch'il militar è vegnì activ en il cumbat da pussanza che Mugabe para uss da perder. Sia dunna Grace è vegnida bittada or da la partida e duai vegnir messa avant tribunal.
Prognosas per in midament betg propi optimisticas
Mugabe stà al mument sut arrest da chasa en sia villa. El aveva manà il pajais dapi l'independenza da l'Engalterra l'onn 1980. Cun il pajais va quai però economicamain dapi onns be anc vers engiu e politicamain en l'isolaziun internaziunala.
Cun quai che ses successur probabel, Mnangagwa, fa dapi onns part da la nomenclatura en il pajais e cun quai ch'el è enconuschent sco hardliner (surnom: il crocodil) vegn supponì che la politica na vegnia betg a sa midar tant.
RR novitads 14:00++


text:
L'enviern 2015/16 cun gronda stgarsezza da naiv ha mussà quant impurtant ch'in bun indriz da far naiv è. Per avair abundanz’aua prevesa la pendiculara Motta Naluns ina lingia d’aua sur otg kilometers.
Igl è previs en trais etappas e sur trais onns da fabritgar questa lingia. Il 2018 vegn ella alura finalmain messa en funcziun.
Actualmain èn ins vidlonder da fixar bischens da fier culà da sis meters lunghezza e cun in pais da radund 400 kilos. Ina lavur che pretenda ina buna coordinaziun tranter ils lavurers e maschinists.


text:
La fin d'avust era quella vegnida inoltrada tar la vischnanca per ina zona datiers da Versomi. Questa zona sa chatta dentant en ina cuntrada cun muntada naziunala e datiers d'ina zona da protecziun per selvaschina. Plinavant na fiss il project betg ì a prà cun la strategia turistica d'in turissem miaivel, ruassaivel e persistent, uschia scrivan las organisaziuns Mountain Wilderness, la Fundaziun Svizra per la protecziun da la cuntrada sco era las secziuns grischunas da Pro Natura e WWF.
Problem n'è betg schlià
Malgrà che las organisaziuns da l'ambient scrivan d'ina decisiun en favur da la natira e da la cuntrada, fan ellas er attent ch'il problem na saja betg schlià. Ils ultims onns hajan adina dapli constructurs d'autos vulì offrir a lur buns clients eveniments da charrar en cuntradas d'enviern. Ellas numnan per exempel il «Schottensee» al pass dal Flüela ch'ina marca d'autos tudestga ha nizzegià fin avant paucs onns e quai senza avair ina basa legala sufficienta.
RR novitads 11:00


text:
La societad aviatica Swiss ha da cumbatter cun il squitsch da concurrenza ed il ferm franc. A medem temp profitescha ella però uschè fitg dals pretschs bass per carburant. Uschia è il gudogn dal terz quartal creschì per passa in terz sin 187 milliuns francs. In'ulteriura raschun per quest marcant augment saja dentant er il program da spargn ch'ins haja instradà communitgescha la societad aviatica Swiss. La svieuta da l'interpresa è però sa reducida per 1% sin 1,38 milliardas francs.
RR novitads 11:00


text:
Castèl
Castèl (nòm uficiàl en italià: Castel Goffredo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 12 547 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 42,2 km² e 'na densità de popolasiù de 297 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquafrèda (BS), Àsula, Carpenédol (BS), Casalmòr, Casalòlt, Castiù, Ceresàra, Médule.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Castèl l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Paés enzemelàcc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Gemellaggi della Regione Lombardia.
Galerìa de fóto[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La moziun dal cusseglier dals chantuns Andrea Caroni (PLD/AR) n’ha betg chattà ina maioritad en il Cussegl dals chantuns. La moziun vuleva duas chaussas. Ina giada abolir l’obligaziun da perditgas da matrimoni e sco segund da abolir il temp da spetga da 10 dis suenter la fin dal proceder da preparaziun per la letg.
Il Cussegl dals chantuns aveva anc sustegnì la moziun cun 98 cunter 86 vuschs. Uss vul el sulet abolir il temp da spetga obligatori da 10 dis. Ma mantegnair l’obligatori da perditgas.
Il Cussegl federal sto uss far las adattaziuns da la lescha.
RR novitads 12:00


text:
Comunicac dl ofize stampa
Di dla Scola Ladina ai 30 de agost te Sëlva
Ai 30 de agost vëniel a se l dé l Di dla Scola Ladina. L focus ie sun l plurilinguism.
Cun l di dla scola ladina mët nce chëst ann man l ann de scola nuef per dut l personal nseniant dla scoles de Gherdëina y dla Val Badia. L plurilinguism y l mparé deberieda de sculées y sculeies de cultures defrëntes sarà la tematica prinzipela dla edizion da chëst ann. L professëur dl’ Università Ca’Foscari de Venezia Fabio Caon tenirà n referat sun chësta tematica y darà cunsëies sun l plurilinguism y la multiculturalità. La manifestazion unirà giaurida dal assessëur Daniel Alfreider y dala ntendënta Edith Ploner. L unirà prejentà i azënc zentrei dl ann de scola 2019/2020 y l unirà nce fat na descuscion. La manifestazion che vën meneda da Claudia Schrott y Lois Castlunger vel sciche furmazion per l personal nseniant. La scola de mujiga de Gherdëina abelirà l di.
L di dla scola ladina vën a se l dé
n vënderdi, ai 30 de agost 2019
dala 9.00
te Sëlva, tla cësa de cultura “Oswald von Wolkenstein, str. Mëisules n. 146.
USP


text:
En quest reguard saja la Germania anc ditg betg bun'avunda, ha ditg Merkel a chaschun d'in'occurrenza da la CDU. En cumparegliaziun europeica sa chattia lur pajais sulet en la media.
Germania repatriescha be 33% dals migrants
La Gronda Britannia per exempel repatrieschia 73% dals requirents d'asil refusads, la Grezia 44%, la Germania però sulet 33%. A l'occurrenza è Merkel danovamain vegnida confruntada cun critica.
Plinavant ha ella fatg attent, ch’i dettia gia quest onn 100’000 novs requirents d’asil or da stadis dal Balcan dal Vest che n’hajan nagin dretg da restar en Germania.
RR novitads 06:00


text:
Questa cunvegna è tenor la communicaziun vegnida iniziada da la famiglia d’interprendiders Niarchos, possessurs principals da las pendicularas Piz Nair e Corvatsch. Nov daventa ord l’interpresa Piz Nair SA l’interpresa Diavolezza Lagalb SA, ina societad affiliada da la Corvatsch SA.
Nus vulain pussibilitar ina cuntinuaziun da la pendiculara Lagalb, quai è dentant mo pussaivel sch’ins gestiunescha quella ensemen cun la pendiculara Diavolezza.
Uschia vegnian stgaffidas interpresas bain posiziunadas, che duain surpigliar ensemen la responsabladad per l’offerta turistica en l‘Engiadin’Ota, scrivan las pendicularas en ina communicaziun cuminaivla.
L’acquisiziun dals indrizs dal Piz Nair correspunda a nossa strategia. Quella ans pussibilitescha da meglierar l’entira regiun da skis Corviglia Piz Nair.
Las plazzas da lavur existentas duain vegnir mantegnidas. Davart las cundiziuns detagliadas da la transacziun vulan las partidas tegnair discreziun. La stagiun d'enviern 2016/17 cumenza sin la Diavolezza ils 22 d'october, sin la Lagalb ils 23 da december 2016.
Pendiculara Lagalb salvada definitivamain
Cun quai è la cuntinuaziun da la pendiculara Lagalb segirada. Tenor ils novs possessurs duain era ils iniziants da la Pro Lagalb vegnir integrads en il nov concept d’interpresa da la Diavolezza Lagalb SA.
Ensemen cun la Diavolezza è bler dapli pussaivel, co far insatge sulet. Nus essan cuntents...
RR novitads 15:00


text:
Grafgnana
Grafgnàna (Graffignana in Italian) l'è un cumün d'el center de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 2 666 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Persunagg[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luís Càrlu Borromeo, (1893-1975) vèsc de Pesar.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Grafgnana l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las differenzas tranter il giugader da GC Milan Vilotic ed il scheftrenader Murat Yankin han consequenzas per il ballapeist: Enfin la fin da la stagiun na po el betg pli giugar cun sia equipa. El vegn a giugar per l'U21 da l'emprima liga. Uschia la decisiun dal schef da sport Mathias Walther.
En in chat da gruppa aveva il defensur serb avant curt crititgà fermamain Yankin. Ed aveva renfatschà tranter auter ad el «mancanza da professiunalitad», sco che la gasetta «Blick» ha fatg public la gievgia. La degradaziun è la replica. Cun ses agir haja Vilotic sa disqualifitgà sez, crititgescha Yankin.
Da curt anc capitani
Il giugader da 31 onns ha giugà questa stagiun 26 partidas ed era fin avant curt anc il capitani da l'equipa. Ils 17 da mars ha el giugà l'ultima giada cun GC cunter Son Gagl.
RR novitads 16:00


text:
Author:Carlo Porta
it:WS
- it:Brindes de Meneghin a l'ostaria di Carlo Porta (1810)
- it:Desgrazzi de Giovannin Bongee di Carlo Porta (1812)
- it:Dormiven dò tosann tutt dò attaccaa di Carlo Porta (XIX secolo)
- it:E daj cont sto chez-nous di Carlo Porta (1811)
- it:El sarà vera fors quell ch'el dis lu di Carlo Porta (XIX secolo)
- it:El viacc de Fraa Condutt di Carlo Porta (1816)
- it:Fraa Diodatt di Carlo Porta (1814)
- it:Fraa Zenever di Carlo Porta (1813)
- it:I paroll d'on lenguagg di Carlo Porta (1812)
- it:Marcanagg i politegh secca ball di Carlo Porta (XIX secolo)
- it:Meneghin biroeu di ex monegh di Carlo Porta (XIX secolo)
- it:Olter desgrazzi de Giovannin Bongee di Carlo Porta (1814)
- it:Paracar che scappee de Lombardia di Carlo Porta (XIX secolo)
- it:Quand vedessev on pubblegh funzionari di Carlo Porta (XIX secolo)


text:
En la Cadi han ins vis il luft-tscherver l'emprima giada l'onn 1998. Curt suenter è el svanì e tuttenina è el puspè turnà. Il luf-tscherver sa nutrescha surtut da selvaschinas pli pitschnas ed el na stgarpa betg nursas. Perquai n'è el nagin problem per l'agricultura. Dacurt han ins uss puspè vis il luf-tscherver en Surselva, sin il territori da la vischnanca da Sumvitg.
Surselva Sin ils fastizs dal luf-tscherver
Ins vesa darar il luf-tscherver. Dacurt han ins dentant puspè vis el en Surselva - quai sin il territori da la vischnanca da Sumvitg.
rtr/cl


text:
Telechargiar la publicaziun
(PDF, 52 paginas, 4 MB)
Quest'ovra porscha in purtret multitematic davart la situaziun en Svizra durant ils ultims onns. Ella cuntegna cartas, texts, graficas e tabellas ch'illustreschan las tendenzas las pli impurtantas en ils differents secturs. La statistica represchenta la societad. Tge ch'è l'in-teressant vi da la statistica n'èn betg necessariamain las cifras, mabain ils messadis concernent la societad ch'ella ans transmetta - messadis davart las relaziuns tranter ils individis en Svizra, ma er en lur interacziuns da l'autra vart da noss cunfins.
Survista statistica da la Svizra 2020
Empustar


text:
Motivs per il resultat negativ sajan dad ina vart ils giasts svizzers che han preferì da passentar lur vacanzas en pajais da l’euro nua ch’ils pretschs èn fin 20 % pli bass. Da l’autra vart patescha la Valposchiavo era dal fatg dad esser ina val da transit. Las colonnas d’autos che passan tras ils vitgs en direcziun da Livigno, la regiun ch’è deliberada da dazis, ed enavos na plaschan betg als abitants.
Era la purschida da la Viafier Retica che fa reclama per viadis bunmartgads da San Murezzan u da Cuira a Tiraun senza menziunar grond la Valposchiavo, chaschuna discussiuns animadas en val.
Da buna speranza èn ils turistichers uss che l’atun portia anc bunas cifras da pernottaziun. Tenor Kaspar Howald, il directur da «Valposchiavo Turismo» han ins da far quint cun in minus da 15-20 % per la stad 2015.


text:
En l’atmosfera da success al campiunadi europeic da ballape dad ina ed il debachel islandais entras ils Panama-Papers da l’autra vart han ils Islandais tschernì l’istoricher Gudni Th. Jóhanesson sco president nov.
Ses antecessur Elafur Ragnar Grimsson n’ha betg candidà anc ina giada – er è stà 20 onns en uffizi. Il president da l'Islanda ha bain cunzunt incumbensas represchentativas, gioga dentant ina rolla impurtanta tar la furmaziun da la regenza.
La fiduzia dals Islandais en lur represchentants politics era vegnida scurlattada entras l’affera dals uschenumnads Panapa-Papers. En il curs da quella era il president da la regenza islandaisa, Sigmundur David Gunnlaugsson, sa retratg da ses uffizi.
RR novitads 11:00


text:
La banca Vontobel resta er suenter la mort da Hans Vontobel en ils mauns da la famiglia fundatura. La famiglia stettia ferm tar la banca - quai rapporta l'agentura da novitads Reuters che sa referescha ad ina communicaziun da la banca a ses emploiads.
Hans Vontobel è mort dumengia passada cun 99 onns. El possedeva 20% da las aczias da la banca. Sia mort aveva manà a speculaziuns che la banca pudess vegnir vendida. Hans Vontobel possedeva 1/5 da las aczias. Tut en tut controllescha la famiglia Vontobel 62,78% da la cumpart.
Novitads RR 11:00


text:
Tgi che discurra surmiran na «painsa» betg normalmain ad in mir. Cun menziunar la regiun «Surmeir» daventa dentant il «Meir» pli apparent. Tgenin mir è manegià? Noss antenats descrivevan la cuntrada en moda fitg concreta. Ina chavorgia da grippa era per els in mir. E la regiun, nua ch'ins «raschunga» surmiran è quella che cumenza sur il «Meir». Dapi 1365 è documentada in access en Val d'Alvra tras il «Schyn», quella chavorgia che nus passain cun l'auto tranter Seglias ed Alvaschagn, ma cun ir a pe sin la veglia via tranter Scharons e Muldain. En il dialect sonor da Vaz sa numna quest mir «moir». Ma tge è il «Sassfuraw» e pertge è quel oz illuminà?
Redacziun: Chasper Pult


text:
Tar in territori natiral protegì sa tracti d’ina part d’ina cuntrada tar la quala l’utilisaziun è suttamessa a fermas restricziuns. Il svilup da questa zona duai be pli avair lieu confurm a las finamiras da la protecziun da la natira e da la cuntrada ch’èn vegnidas stabilidas. Cun metter sut protecziun tschertas parts da la cuntrada duai la funcziun da quests territoris – per exempel sco spazi da viver d’animals u da plantas ch’èn periclitads – vegnir segirà a lunga vista. [Tenor Vichipedia].
(Foto: Olaf Kosinsky / CC BY-SA 3.0)


text:
Il cumbat electoral per il presidi dal Comune di Bregaglia ha duvrà ina segunda runda. Quai suenter che Anna Giacometti aveva manchentà la maioritad absoluta per 5 vuschs tar l’emprim scrutini il prim da settember 2019.
Tar il segund scrutini nua ch’i quinta la maioritad relativa da las vuschs, ha Anna Giacometti obtegnì 426 vuschs, ses cuntracandidat e frar Marco Giacometti 259 vuschs. Entant che las vuschs singulas eran anc tar 159 tar l’emprima runda, è il dumber da quellas sa diminuì sin 77.
L’ultim sez vacant per il cussegl communal per ils onns 2020-2023 occupa Jon Bischoff.
La participaziun a l'elecziun per il presidi da la vischnanca da Bregaglia è cun 808 vuschs stada tar 68%.
RR novitads 12:00


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Terrada istorica per Wladimir Klitschko
Wladimir Klitschko n'è betg pli campiun mundial da box da las trais associaziuns IBF, WBO e WBA. L'Ucranais da 39 onns ha pers surprendentamain ses cumbat cunter il Brit Tyson Fury.
Avant 45'000 aspectaturs a Düsseldorf ha il grond favurit pers unanimamain cun puncts. Durant 11 onns n'ha Klitschko betg pli pers. Fury perencunter ha gudagnà ses 25avel cumbat ed è uss il nov campiun mundial da box da pais maximal.
RR novitads 06:00


text:
I n'è betg uschè simpel da chattar exempels generals da la vita. Il pli simpel èsi da cumparegliar chaussas mortas u termagls cun plantas ed animals. Tge è la differenza tranter in chaval da termagl ed in chaval da sella u tranter ina rosa da plastic ed ina vaira rosa? Tar las caracteristicas da la vita tutgan: la varietad, il metabolissem, la sensibladad, la reproducziun, il svilup e la metamorfosa, las cellas e la dependenza da l'ambient. [Tenor Biologia].
(Foto: Robert Marschelewski [DevilStar] / CC BY 2.0)


text:
Sche gie che Mario Cavigelli e Heinz Brand n’han betg las medemas ideas politicas, sustegna il cusseglier guvernativ ina pussaivla candidatura per il Cussegl federal da Heinz Brand. Quai per salvar ina vusch dad in cusseglier che deriva dad in chantun muntagnard. Cavigelli è president da la conferenza dals chantuns muntagnards e manegia ch’ì fiss bun per las regiuns da muntogna, sch’ins haja in cusseglier Grischun ni in dad in auter chantun muntagnard a Berna.
Da l’autra vart saja l’incumbensa sco cusseglier federal in’autra. In cusseglier federal stoppia resguardar ils interess da l’entira Svizra.


text:
Do que auncha Rumauntschas e Rumauntschs, chi discuorran ed inclegian be rumauntsch? - Na, già dalönch innò pü. Nus creschins sü cun duos linguas; cun rumauntsch e tudas-ch.
Tenor il linguist cuntschaint Jim Cummins rinforza l'imprender d'üna seguonda lingua eir la prüma lingua. Que voul dir, cha iffaunts da lingua tudas-cha, chi imprendan rumauntsch, paun profiter eir per lur lingua materna. Il listess vela eir per iffaunts da lingua rumauntscha chi imprendan tudas-ch. Cummins disch però eir: Ad es fich important, cha la lingua da famiglia vegna cultiveda e discurrida, per ch'ella dvainta ferma e richa.
"Rumauntsch, tudas-ch in üna
inclegiains in Engiadina."
In tuot l'Europa, eir in Svizra, existan progets da scoula, chi promouvan la bilinguited. Cha'ls iffaunts possan profiter da quella. E siand cha que es propi uschè, promovains eir nus la bilinguited.


text:
Il raquint ‹In chasti cun consequenzas› da Susan Rupp è cumparì il 2011 sco part dal med da scola ‹Splerins› per la 5avla classa. Dapi il 2015 è il text er accessibel en furma digitala, uschia che las aventuras dals scolars da Marolas sa laschan persequitar independentamain dal med da scola.
L’Insla naira
Las aventuras da Tintin vegnan raquintadas en var 30 linguas. En l’emprim dals dus toms rumantschs, cumparids l’onn 1986, persequitescha Tintin ina banda da falsifitgaders da daners fin en Scozia ed emprova da schliar il misteri da la bestia dal chastè da Ben More.
Pederin sgola sin la glina
Il 2016 è cumparida la versiun rumantscha d’in dals classichers da la litteratura d’uffants da lingua tudestga: ‹Peterchens Mondfahrt›. Quel raquinta las aventuras da la buccaria Sumsum che sgola cun Pederin ed Annina sin la glina en tschertga da sia sisavla chomma ch’era ida a perder.
Istorgias curtas 1
Ina rimnada da 15 raquints fitg divers: Magari poetics, magari pensivs, magari prendids or da la vita, magari da tempra surreala, magari fan els surrir e magari laschan els enavos il lectur e la lectura tut stut e tschentan dapli dumondas che quai ch’els respundan…
Pitschnas istorgias per glieud pitschna
Tgi gida la famiglia da Miguel or da la miseria? Co che la giatta Zilla spendra a Gottfried la vita… Tge spiert sgulatscha tuttenina la notg en chombra? Dal mariner che ristga dad ir en il chaset dal tigher… E tge fa in pinguin en curtin? Istorgiettas da Gustav Tobler adattadas sco emprima lectura.
L’Indian grischun
Cun ‹L’Indian grischun› ha Gion Antoni Bühler (1825–1897) tschentà in monument a l’istorgia e cultura da sia vischnanca nativa Domat. E la segunda mesadad da la novella tematisescha l’emigraziun sur mar ch’era tuttavia anc actuala dal temp ch’il text è cumparì (1890).
Ils viadis da Gulliver
Il roman ‹Ils viadis da Gulliver› da l’autur irlandais Jonathan Swift (1667–1745) è cumparì il 1726. Betg blers cudeschs pon pretender d’avair delectà tantas generaziuns da lecturas e lecturs giuvenils e creschids. Ed er suenter traitschient onns n’ha l’ovra pers nagut da sia frestgezza.
L’um ch’ha pers sia sumbriva. L’istorgia mirvegliusa da Peter Schlemihl
Cun ‹Peter Schlemihl› ha Adelbert von Chamisso (1781–1838) creà in dals pli enconuschents raquints da la romantica. Situà tranter istorgia d’aventura e paraula d’art cumbinescha quel elements autobiografics cun dumondas existenzialas che mantegnan lur actualitad.
La muntogna dals 1000 privels
‹La muntogna dals 1000 privels› è in cudesch d’aventura che sa drizza ad uffants e giuvenils (a partir da 10 onns). Ma attenziun: tgi che vul sa tschentar patgific sin la pultruna e be guardar tiers dalunsch co ch’ils protagonists sa dostan, fa meglier da laschar la detta da questa lectura!


text:
Tasèl mòrt
Al Tasèl mòrt (o anc sōl Tasèl) 'l è c'l ambînt dla cà ch'a s cata sóta 'l téǵ.
'L è druâ cuma 'n tanabùś par métar via dla ròba ch'a n s dróa piò e a sa gh riva da 'd sóta faghénd diretamènt na scala o pasànd par n'arbàlta.
In gènar i tasèi i èṅ di pòst scûr, pîṅ ad pólvra e ad tlarédi. La luś la riva par via 'd un luminarōl in sal téǵ minga quaciâ da di cóp. P'r al catàst la superfìsi dal tasèl mòrt la vâł la mità.
In dal tasèl i s càt'n i traṿ, da spés fat in légn, ch'i sarvìsan par tgnir sù 'l téǵ. Adès i s fàn'n anc di tasèi ventilâ par tgnir più basa la temperadùra.
Mōd ad dir
Noti e referènsi
- ↑ (CARPŚ) e (IT) In dal "Dizionario del dialetto carpigiano" ed Grasiàn Malagòli e Anna Marìa Ori, Mòdna 2011, a s escrìv: „La ròoba vèecia la va ind al tasèel”.
- ↑ (CARPŚ) e (IT) In dal disiunàri "Dèscòrèr Càrpšan" ed Massimo Loschi, Chèrp, novèmber 2016, a s escrìv: „Al rôbi vêci i van in dal tàsêl”.


text:
Cesena
Cesena (en romagnöl: Zisèna) l'è 'na cità de l'Emilia Romagna, endèla Pruvincia de Forlì-Cesena. La g'ha 97 131 abitàncc (dàto del Dicember 2013 [1]), 'na superfìce de 249,47 km² e 'na densità de popolasiù de 389 ab./km²..
La cità l'è séde de 'n circondàre de decentramènt aministratìf.
El cümü de Cesena 'l cunfìna coi cümü de Bertinoro, Cervia (RA), Cesenatico, Civitella di Romagna, Gambettola, Longiano, Meldola, Mercato Saraceno, Montiano, Ravenna (RA), Roncofreddo, Sarsina.
L'è übicàda a sud de Ravènna e a òvest de Rímini, sö le spónde del fiöm Savio, ai pè dei Apennini a 15 km presapóch del Mar Adriàtich.
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
En l'emprima mesadad n'hai dà nagins gols. In autogol dals Egipzians ha procurà per il 1:0 per ils Russ. Il segund gol ha Tscherischew fatg – ses terz gol al campiunadi. Dsjuba ha fatg il terz gol da questa partida, uschia ch'i steva fin la 62avla minuta 3:0. Il superstar dals Egipzians ha bain anc pudì far in gol. Suenter il 0:1 cunter Uruguay stattan els dentant curt avant il out.
Senegal gudogna cunter la Pologna cun 2:1
Il Senegal ha gudagnà cunter la Pologna cun 2:1. Ils Senegales han manà suenter 36 minutas, quai grazia ad in autogol dals Polacs. Il segund gol han ils Senegales fatg en la 59avla minuta. Ils Polacs han bain pudì far in gol cun il chau. Dad egualisar la partida n'è dentant betg gartegià.
Il Giapun batta la Columbia
Al Giapun è gartegià la partenza en il turnier: En la gruppa H gudogna il Giapun cunter la Columbia cun 2:1.
Carlos Sanchez ha survegnì la carta cotschna en la terza minuta suenter in hands, uschia ch'ils Columbian eran be pli en 10 sin il plaz. Cun il ballachau da Yuya Osakos via pitga 13 minutas avant la fin dal gieu è il duel tranter ils teams da l'America dal Sid e l'Aisa è l'emprima gida crudà en favur d'in outsider.
RR novitads 16:00


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Funziuns
Le Consëi provinzial é na sort de laboratore olache al nasc idees y propostes por mioré la vita dles zitadines y di zitadins, olache al vëgn fat discusciuns y aprovè leges y olache al vëgn surandè inćiaries importantes.Porchël él oportunn aprofondì les conescënzes de chësc organn politich-rapresentatif important analisan i aspeć de süa composiziun, dla dorada dl'inciaria, dla manira de lité y dles funziuns che al à.
Composiziun y dorada dl'inciaria
Le Consëi provinzial é formè da 35 aconsiadësses y aconsiadus. Do la lege é la dorada dl'inćiaria dl Consëi de cinch agn. Le Statut de autonomia regolëia i caji olache le Consëi po tomè dan tëmp. Inćina śëgn tla storia dl Consëi regional y dl Consëi provinzial n'é val' de te ćiamò mai gnü dant.
Funziun legislativa
La funziun prinzipala che le Statut d'autonomia assegnëia al Consëi, avisa sciöche la Costituziun assegnëia al Parlamënt, é l'eserzize dla funziun legislativa: al Consëi ti speta la competënza d'aprovè cun na prozedöra stabilida avisa leges provinziales che regolëia les chestiuns desvalies de competënza dla Provinzia. Dlungia chësta funziun che po gnì definida tlassica y tipica de n parlamënt, à le Consëi na ligna de d'atres funziuns avisa tan importantes, che vëgn spligades chilò dessot.
Funziun de creaziun
N'atra funziun che ti speta al Consëi provinzial, deache al é le su organn dla Provinzia autonoma de Balsan lité diretamënter dal popul, è la lîta, la formziun, la creaziun (porchël baion de funziun de creaziun) di atri dui organns dla Provinzia odüs danfora dal Statut: la presidënta o le presidënt dla Provinzia y la Junta provinziala
Funziun de control
Le Consëi provinzial á inće la funziun de controlé l'ativité dl organn esecutif, chël ô dì dla Junta provinziala. La funziun de control vëgn eserzitada da döt le Consëi y dales singules aconsiadësses y dai singui aconsiadus tres stromënć preodüs dal regolamënt intern dl Consëi.
Funziun de cooperaziun
Inće sce - aladô dl prinzip dla separaziun di podëis - le Consëi provinzial y la Junta provinziala á funziuns en ligna de prinzip desvalies, po le Consëi influenzè l'ativité dla Junta, y ti dè indicaziuns politiches, ...
Atres funziuns
- Nominaziun y designaziun
- Tutes de posiziun
- Contestaziuns dan la Curt costituzionala
- Lege-aodanzes y dessëgns de lege-aodanzes ortiades al Parlamënt
- Iniziatives por modificaziuns dl Statut d'autonomia
Descuscion y dezijion tl Cunsëi provinziel
Dan vigni deliberaziun vëgnel de regola fat na debata, te chëra che i singui aconsiadus por portè dant sü punć de odüda en cunt dla chestiun da tratè, se dè jö cun les minunghes di atri aconsiadus y laurè tl vers de na dezijiun sostignida da poscibilmënter tröc. La debata é porchël la pert zentrala dl parlamentarism.
situazion dezëmber 2004


text:
Tgi che banduna sia chasa u abitaziun per ir a lavurar vala sco pendulari.
Actualmain èn quai radund 3,8 milliuns, u bun 9 da 10 persunas. S'augmentà marcantamain è la cumpart dals occupads che lavuran ordaifer la vischnanca nua ch'els vivan: dapi l’onn 2000 hai dà in augment da 6%.
Per part lungs viadis per ir a lavurar
Il 2013 ha in pendulari en media fatg passa 14 kilometers per viadi ed impundì 30 minutas. Da 10 pendularis passenta 1 perfin dapli ch’in’ura en il traffic da lavur.
Traffic tranter citads grondas è s’augmentà
Era tranter las grondas citads è il dumber da pendularis creschì, numnadamain sin 30’600 persunas. Da Turitg sco era da Lucerna a Berna penduleschan radund 3,5 giadas dapli persunas che anc avant 15 onns.
RR novitads 15:00


text:
Fiumalbo
Fiumalbo (en modenés: Fiumêlb) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha 1 299 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 39 km², per 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abetone (PT), Coreglia Antelminelli (LU), Cutigliano (PT), Fanano, Pievepelago, Riolunato, Sestola.
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
A las davosas elecziuns avant 4 onns avevan ils Verds pers 5 dals 20 sezs en il Cussegl naziunal.
I bastia, ha ditg la co-presidenta e Cussegliera naziunala da Berna, Regula Rytz. La partida vul gudagnar sezs en il Cussegl naziunal ed en il Cussegl dals chantuns.
Pertutgant il Cussegl federal duai dar tenor Rytz ina “concordanza tematica”. Be cun uschè ina coaliziun possian ins chattar soluziuns solidas per ils problems urgents da noss temp. Plinavant pudess Rytz era s'imaginar in Cussegl federal senza la Partida populara svizra PPS.
Na ad iniziativa da PCD
Per las votaziuns dals 8 da mars han ils Verds decidì in cler na a l'iniziativa da la PCD vul deliberar da la taglia ils supplements d'uffants.
(RR novitads a las 15:00)


text:
Frauenfeld
Frauenfeld a l'è una citaa svizzera, capital del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 27.4 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 24119 abitant.
El cumün de Frauenfeld al se tröva a una altitüden de 417 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf, Bertschikon (ZH), Ellikon an der Thur (ZH), Felben-Wellhausen, Gachnang, Hagenbuch (ZH), Matzingen, Thundorf, Uesslingen-Buch, Warth-Weiningen.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Media relaa a Frauenfeld su Wikimedia Commons
- Frauenfeld in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Fin uss è enconuschenta mo ina candidatura per il post vacant. Roman Pfister candidescha sco successur da Jon Carl Tall che sa retira. Quai rapporta l’Agentura da Novitads Rumantscha.
Roman Pfister è dapi la primavaira president da l’Uniun dals Rumantschs da la Bassa. Gia a chaschun da questa elecziun ha Pfister exprimì ses interess da candidar per la suprastanza da la Lia. En il fegliet da l'URB ha el suttastritgà l'impurtanza da la diaspora e la necessità d'ina persuna da la Bassa en la suprastanza da la Lia.
Sch’el vegn elegì en suprastanza, po Pfister prender influenza en dus gremis d’impurtanza strategica da l’uniun tetgala rumantscha, numnadamain en suprastanza sco er en il cussegl da la Lia. Questa funcziun dubla possedeva gia Jon Carl Tall.
RR novitads 07:00


text:
Il 1986 ha el fundà cun sis auters la partida liberal democratica giuvna. Là è el daventà secretari e president. Cun 30 onns è el entrà en la partida mamma e daventà president. Sper quai è Christian Rathgeb stà deputà en il Cussegl grond e president dal Cussegl grond. Il 2012 è Rathgeb vegnì elegì sco cusseglier guvernativ. Ina carriera politica cun quasi tut las staziuns pussaivlas.
Siemià u gì la finamira da far uschia ina carriera n’ha il giuven da 16 onns ch'ha fundà la PLD giuvna dentant betg gì da quai temp. Tenor Christian Rathgeb s'auda er bler cletg vitiers, esser en il dretg mument en il dretg lieu e cunzunt avair il plaschair vid la politica.


text:
Odense
Odense (Ottensee antegament in tudesch; Óðinsvé in islandes) a l'è la terza cità püssee granda de la Danimarca, dopu de Copenaghen e Århus. La se tröa a 147 km a ovest de Copenaghen, in de l'isula de Fionia (Fyn) e in de la regiun Syddenmark. Odense el gh'ha una pupulaziun de pressapoch 185.000 abitant. A l'è vüna di cità püssee vecc de la Danimarca: in del 1988 l'ha celebraa i sò 1.000 agn.
El nom "Odense" el vegn de "Odins Vi", che'l vör dì El Santuari d'Odin, in relaziun cun l'andiga mitulugia scandinava.


text:
Sisum il territori da skis da Breil Vuorz Andiast, sin il Fil, duain vegnir construidas 6 rodas da vent verticalas. Quai è la finamira d'in project da la firma MBRsolar SA da Wängi tranter Winterthur e S. Gagl. La MBR solar è ina firma spezialisada sin cundrez fotovoltaics. Il mesirader da vent che vegn installà registrescha la fermezza e la direcziun dal vent sin ina autezza da 16 e 30 meters, sco il manader dal project Thomas Cadonau da la MBRsolar SA ha infurmà. Ils custs da var CHF 10’000.- per il mesirader e per la montascha da quel surpiglia la MBRsolar SA. Il mesirader duai restar en funcziun durant circa 1 onn.
Lieu adattà
Tenor il maina project Thomas Cadonau è il lieu sisum il territori da skis in dals paucs lieus en Svizra cun avunda vent per producir energia. Planisà èn maximal 6 rodas da vent verticalas (mira maletg) cun ina autezza da circa 30 meters. Quellas hajan plirs avantatgs cumpareglià cun rodas da vent classicas cun in propeller:
- ellas èn pli levas e pon vegnir transportadas cun in helicopter
- ellas na fan betg tant canera
- ellas n’èn betg uschè privlusas per utschels
- ils custs da producziun èn pli bas
Pervia da tut quels avantatgs spera Thomas Cadonau che i na dettia betg bler vent cuntrari da la vart da las organisaziuns d'ambient. Era duess i esser pli simpel da survegnir la lubientscha da construcziun.
Reacziuns positivas
Il project è vegni preschentà mesemna saira ils 23 da mars a Breil a la populaziun. Represchentants da la MBRsolar sco era dal producent da las turbinas da vent han mussà differents aspects dal project. Era èn vegnidas discussiunadas differentas dumondas criticas pertutgant la protecziun d’ambient e d’animals.
Las respostas dals iniziants han dentant persvas e las reacziuns èn stadas per la gronda part positivas. Il project saja dentant anc en sia fasa iniziala, la planisaziun detagliada possia per vegnir fatga cun ils resultats d’ina mesiraziun da vent, manegia Thomas Cadonau.
Fin settember 2017 en funcziun
La planisaziun da temps per quai project è fitg stretga. Sch’ils resultats da la mesiraziun da vent èn positivs, vulan ils iniziants avair segirà la finanziaziun enfin la fin favrer 2017. Durant la stad 2017 duajan las turbinas vegnir montadas ed ir en funcziun il pli tard la fin settember 2017.


text:
Canton Uri
El Canton Uri l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera. L'è sitüàt endèla part central del paés, e l'è giü dei quàte Waldstätte (cantù forestài). Uri l'è 'na regiù alpìna con tacc ghiaciài e pàscoi alpì, streersàda del fiöm Reuss, che 'l vé zó del Masìcio del San Gotàrt e 'l se sböta 'ndèl lach dei Quàter Cantù de le bànde de Flüelen. La lèngua piö parlàda l'è 'l todèsch e la popolasiù l'è de presapóch 35.000 abitàncc. La capitàl del cantù l'è la cità de Altdorf.
Endèl an 1291, ensèma al Canton Svit e al Canton Untervald — co la firma de la Lètera de Aleànza (ciamàcc apò Bundesbrief o Pat del Grütli) — el g'ha fondàt la lega che g'ha custitüìt el nùcleo uriginàre de la Confederasiù Elvética.


text:
Abresé: “Venta avèj passiensa!” as dis quaivòta con granda saviëssa, ma la passiensa soens an ëscapa. I vorìo avèj le còse tute e sùbit, ma për tante ròbe, a-i veul sò temp, dzurtut s’a son ëd ròbe ‘d valor, ëd ròbe ch’a l’abio da esse ‘d qualità coma na polenta ch’as ha da toirela për ore! L’efet benéfich dl’Evangeli ‘d Gesù Crist a l’é sicur, ma a veul ëdcò sò temp. A l’é lòn che Gesù a armarca ant le paràbole ch’i lesoma e comentoma ancheuj.La gent, ëd sòlit, ëd passiensa a n’ha bin pòca: a veulo vëdde dj’arzultà “tut e sùbit”, dzurtut përchè, a dis ëdcò, a pàira nen, “a l’ha pa ‘d temp da sgairé”. Sossì a l’é ‘n problema dël tut modern. Na vòta, për mangé ‘d bon-a polenta as la deuvia toiré për ore. Chi é-lo ch’a lo fà ancora ancheuj? Adess i catoma la polenta ch’a l’é pronta a la minuta o, se pròpi i vorsoma fela a la veja manera, i l’oma na toiritriss automàtica.
Ij nòstri vej a disìo che “la passiensa a nass ant j’òrt”, opura “Con la passiensa, la feuja ‘d mor a dventa seda”. A l’é pròpi vera: s’i veule vëdde quaicòsa ‘d bon i l’eve da travajé dur coma ij campagnin e con costansa. I l’eve da angageve: ij métod ëd “chërsùa ràpida” a conven-o fin-a a na certa mira. A lo disìa già l’apòstol Giaco, quand ch’a scrivìa a propòsit dl’artòrn ëd Gesù:
“Ora, donca, mè frej e seur, speté con passiensa fin-a a l'artòrn dël Signor. Vardé coma ij campagnin a speto 'l frut pressios dla tèra con passiensa, fin-a ch'arsèivo la pieuva dla prima e dl'ùltima stagion. Vojàutri 'dcò ten-e passiensa, conforté vòstri cheur, përchè l'artòrn dël Signor a l'é davzin. Lamenteve nen j'un dj'àutri për ch'i sie nen condanà. Vardé: ël Giudes a l'é già a la pòrta, Pijé pr' esempi d'aflission e 'd passiensa ij profeta ch'a l'han parlà an nòm dël Signor. É-lo nen vera ch'i foma stima ch'a son beà coj ch'a l'han soportà con fòrsa dij patiment? I l'eve 'dcò sentì dla passiensa 'd Giòb e i seve lòn che a la fin Nosgnor a l'ha acordaje, përchè Nosgnor a l'é pien ëd compassion e 'd misericòrdia” (Giaco 5:7-11).Ant le paràbole Gesù a pija l’esempi ‘d còse dij tùit ij dì për dene ‘d lession ans ëd realità spirituaj. A l’é ‘l cas dle paràbole ch’i meditoma sta Duminica: “La paràbola dla smens ëd senëvra” e “La paràbola dël chërsent”, an Maté 13. A diso:
“A l'ha proponuje n'àutra paràbola e a l'ha dije: "Èl regn dël cél a smija a la smens ëd senëvra che n'òm a l'ha pijà e sëmnà an sò camp. E combin ch'a sia la pi pcita tra tute le smens ch’i leve, quand ch'a chërs, a vniss la pianta la pì àuta ch'a-i sia e a dventa 'n erbo, dë manera che j'osej dël cél a-i ven-o a fé ij sò ni an sij branch".“Ël regn dël cél” a l’é n’àutra manera che la Bibia a dovra për arferisse al Regn ëd Nosgnor Dé, le còse ch’a l’han ëd valor, un valor etern. Tut a veul ël sò temp, fin-a le còse ‘d Nosgnor. Nosgnor a l’ha sernù ‘d fé, an ësto mond, le còse gradatament. Le còse a nasso, a chërso e, a sò temp, a pòrto ‘d frut ...e a son le còse ch’a l’han pì ‘d valor. L’istess la lòta contra ‘l mal ch’a-i é ant l’òm, ch’a l’ha da esse soens quaicòsa ch’a j’é dà travajene dzora con passiensa, përchè ch’ël bìn a buta ‘d rèis përfonde, ch’a ven-a mur.
A l'ha dije n'àutra paràbola: "Èl regn dël cél a smija al chërsent che na fomna a pija e a mës-cia con tre mzure 'd farin-a, fin-a tant ch'a sia tut' alvà".
Ël trionf final ëd Nosgnor Dé ch’a giudica e ch’a salva, a l’é l’arzultà d’un perìod ëd chërsùa longa: lolì Gesù a veul bin armarchelo. La chërsùa dla pianta ‘d senëvra e l’euvra dël chërsent (alvà, o liévit) ch’a fà fërmentè la pasta e a ch’a veulo ‘d temp, a son d’ilustrassion.
L’euvra ‘d Nosgnor an ësto mond, cola ch’a fà për ël mojen ëd l’anunsi dl’Evangeli ‘d Gesù Crist e dlë Spirit Sant ant ël cheur uman, Gesù a la paragon-a a na smens coma cola ‘d senëvra, ch’a smija ch’a l’abia bin pòca importansa (e ch’a l’era la smens pì cita ch’as conossìa antlora). Malgré ch’a l’abia avù ‘n prinsipi ùmil e ch’a l’abia dovrà e ch’a dovra ‘d métod ch’a son bin déboj a j’euj dël mond, ël regn ëd Nosgnor a l’é anandiasse ‘d manera stërmà, ma, a sò temp, a l’é dventà tant grand che gnun a peul nen fé finta ‘d nen vëdd-lo. A l’é tanme j’erbo ‘d senëvra ch’a-i é an Palestin-a, ch’a peudo vnì pì ‘d doi méter d’autëssa.
La paràbola dël chërsent a buta an evidensa l’istess, bele se da n’àutra prospetiva. Un pëssion ëd chërsent a smija ch’a l’é gnente quand ch’a l’é butà ant na gròssa massa ‘d pasta; tutun, ël chërsent a finiss pr’ ambibì, për penetré la farin-a, a la trasforma e a la fà chërse.
L’istess a fà la Paròla ‘d Nosgnor, l’Evangel ëd Gesù Crist, ch’a comensa a chërse pian pianin, ma che peui a pénetra e a trasforma na përson-a e na società antrega. Gioann Crisòstomo, n’antich e famos predicator cristian, a disìa: “Ël chërsent, bele sa l’é coma sotrà, a dëspariss nen. Pòch a pòch a trasforma la massa antrega coma ch’a dovrìa esse për serve j’uman. L’istess a càpita con l’Evangel”.
Nojàutri cristian i chërdoma a la potensa dla Paròla ‘d Nosgnor për cambié, trasformé ‘l cheur uman, ch’a l’é gram, e pòch a la vòlta, a rendlo a la dignità ch’a l’avìa quand che Nosgnor Dé a l’avìa crealo, ma che adess a l’é rovinà dal pëccà. I lo chërdoma e i n’avoma ‘d testimonianse sensa nùmer. Përdom-se mai ‘d coragi: ël regn ëd Nosgnor a chërs e a trionferà. Che ij sò nemis as faso gnun-e ilusion!
Terminoma con la letura dël Salm 104
104. Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè. Lë scritor a làuda Nosgnor coma 'l Dominator dël mond ch'a susten minca vita.
Con tut mè cheur i veuj laudete, Nosgnor, mè Dè, perchè Ti 't ses grand! It l'has arvestite d'onor e 'd majestà! It ses vestìte con na ròba 'd lus e TI 't dëspieghe la tenda steilà dël cél; Ti 't ranges le trav dle stansie ch'a son dzura 'd tò palass an sij nebion dla pieuva. Ti 't fase dle nivole tò cher, ti 't cavalche dzura j'ale dël vent. Ij vent a son ij tò mëssagé e le fiame dël feu a son le toe servitriss. It ses stàit Ti a pogé ìl mond an soe fondassion: a l'é për lòn che l' mond a podrà mai esse dësbogià. It ses stàit Ti a quaté la tèra con ëd j'océan e a fissé le aque ch'a stan dzora le montagne an cél. A Tò comand j'aque a son filà via, al son ëd tò tron a l'han slongà 'l pass. Le montagne a l'han levasse an àut e le val a son sbassasse fin-a al livel che Ti 't l'avìe stabilì. Peuj Ti 't l'has fissà un confin frem pr' ij mar, ch'a quatèisso mai pì la tèra. It ses Ti ch'it fase che le surgiss a vërso d'eva ant ij ravin, parèj che ij torent a scoro giù da le montagne. Peuj a son lor ch'a procuro d'eva da bèive për tute le bestie, e j'aso servaj a-i pasio soa sèit (...) Che tùit ij pecator a dësparisso da la facia dla tèra; che coj ch'a son gram a scomparisso për sèmper. Che tut lòn che mi i son a làuda Nosgnor! Laudé Nosgnor!” (Salmi 104:1-11, 35).Pregoma: Nosgnor! Protetor ëd tuti coj ch'as fido an Ti, e che sensa 'd ti a j'é gnente ch'a sìa fòrt e ch'a sìa sant: aumenta e moltiplica an sù nojàutri Toa misericòrdia; a che, con Ti come nòst governator e guida, nojàutri i peussa passé a travers lòn ch'a l'é provisòri e ch'i perda gnente 'd lòn ch'a l'é etern, për Gesù Crist, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sul Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Duminica 30 ‘d Luj 2017 - Duminica ch’a fà eut apress Pancòsta - Leture: Genesi 29:15-28; Salm 105:1-11, 45; Roman 8:26-39; Maté 13:31-33,44-52


text:
Sepoltura ‘d Gesù "Tut sòn a l’é capitaje ‘d vënner, ël dì dla preparassion, ël dì anans dël dì d’arpòs dël Saba. Quand ch’a l’é rivà la sèira, Giusèp d’Arimatèa, mèmber ëd distinsion dël Sinèdrio, ch’a spetava ‘dcò ‘l Regn ëd Nosgnor, a l’é fasse coragi, a l’é andàit da Pilàt e a l’ha ciamaje ‘d podèj avèj ël còrp ëd Gesù. Pilàt a l’é stupisse che Gesù a fussa già mòrt, e avend ciamà ‘l centurion, a l’ha ciamaje s’a l’era pròpi parèj. Avendlo sentì ‘dcò dal centurion, a l’ha consentì a Giusèp ch’a pijèissa pura ‘l còrp ëd Gesù. Parèj, Giusèp a l’ha catà un linseul, a l’hà calà da la cros ël còrp ëd Gesù, a l’ha anvlopalo con ël linseul e a l’ha butalo ant na balma funeraria ch’a l’avìa fàla tajé ant la ròca. Peui a l’ha fàit robaté na gran pera dëdnans a l’intrada dël sepolcr. Marìa Madlen-a e Marìa la mare ‘d Giusèp, a beicavo andoa ch’a lo butava" (Marco 15:42-47).Gesù a la fin a l'é mòrt. Lolì a l'é 'n dàit sicur e acertàbil, coma ch'a l'ha falo rëscontré Pilàt ëdnans a l'arcesta 'd Giusèp d'Arimatèa. "Ch'as faso pura j'onoranse, a la fin a l'é mòrt e sotrà e peuj as penserà pì nen a chiel: un fastidi da meno. Pian pianin a lo dësmentieran ëdcò chiel!". A pensavo parèj coj ch'a l'avìo vorsù liberess-ne për sèmper ëd col Gesù.
A-i era 'dcò 'd brava gent ant ël consèj dël Sinèdrio, coma Giusèp d'Arimatèa: nen tuti a j'ero dl'istessa opinion. Chiel, Giusèp, a spetava ‘dcò ‘l Regn ëd Nosgnor, ma a l'era stàit an minoransa: a l'avìa pa podù ampedì j'àutri dal porté anans ij sò complòt amassida 'd lor. Giusèp a l'era nen pròpi stàit da la part ëd Gesù, ma a chërdìa ant la toleransa, e che a sò temp, coma ch'a l'era capitaje për d'àutri "fanàtich religios", Gesù a l'avrìa fàit dj'eror taj ch'a sarìa stàit discredità e tut a sarìa finì "ant na gògola 'd savon", coma ch'as dis. Giusèp a l'avrìa nen podù rimedié 'l màl fàit, ma almen, con "na sepoltura decenta", a sarìa podusse onorè n'òm bon e generos coma ch'a l'era 'd sicur ëstàit Gesù. Giusèp a pensava parèj.
Giusèp d'Arimatèa a l'era në sgnor e parèj, con soe arsorse përsonaj, a l'ha fàit che 'l còrp ëd Gesù a fussa butà ant na tomba 'd distinsion, na bàlma funerària, anvlopà ant un linseul ëd bon-a qualità, e col còrp pa campà basta ch'a sìa ant na tampa, ansema ai pòver e ai criminaj. As compìa, 'dcò parèj, n'àutra professìa ch'a dis: "A vorìo sotrelo tanme ‘n malfator, ma a l’é finì ant la tomba ‘d në sgnor, chiel ch’a l’avìa fàit gnun-e violense e che gnun-a përfìdia a l’avìa mai avù an sij làver" (Isaìa 53:9).
Sensa dubi, Giusèp d'Arimatèa, ëd coragi a l'ha avùne. A l'ha nen avù tëmma 'd seurte al ciàir. A-i n'anfasìa gnente che j'àutri "a ciaciarèisso" 'd chiel. Almanch un pòch ëd considerassion për un mòrt a l'avrìo bin podù avèjne, nen vera? Ij dissépoj ëd Gesù a j'ero terorisà, as n'ancalo nen, a së stërmo. Për boneur a j'ero le fomne che nen mach a l'ero andàite sota la cros midéma e a vijavo, ma ch'a j'ero andaje dré da lontan a Giusèp e ch'a controlavo lòn ch'a sarìa capitaje al còrp ëd Gesù. Lor a beicavo tut da bin e a sarìo peuj artornà pì tard a sistemé mej col còrp e a quatelo d'euli përfumà, coma ch'as constumava antlora. Almen, cola-lì a l'era l'intension ch'a l'avìo.
Un comentator cristian an cissa, nojàutri, dòp ch'i l'oma lesù ës test an sla sepoltura 'd Gesù, a pensé 'n pòch a nòstra mòrt e sepoltura. Cola-lì a sarìa bin na ròba da fesse, dzurtut ant un temp coma 'l nòst, andoa che la gent a vorìa pròpi penseje nen a 'd "ròbe brute" coma stes-sì, përchè la mòrt an fà tëmma, nen vera? Pura, përchè mai dovriom-ne pa penseje? L'apòstol Pàul a scriv: "Noi i voloma pa, frej e seur, ch'i reste ant l'ignoransa al rësguard ëd coj ch'a son ant ël seugn dla mòrt, a fin ch'i sie nen crussià parèj 'd coj ch'a l'han gnuna speransa. Nojàutri i chërdoma che Gesù a l'é mòrt e ch'a l'é arsussità, e l’istess i chërdoma che, grassie a Gesù, Nosgnor Dé a porterà con chiel coj che a son andormisse ant la mòrt" (1 Tessalonicèis 4:13-14).
An efet, nojàutri, ch'i l'oma ant ël cheur la speransa cristian-a, dovriom-ne fòrsi avèj tëmma dla mòrt? Nò, ëd nojàutri as na pijerà soen Gesù Crist, ch'a l'é nòst Signor e Salvator. Dla mòrt i l'oma pa d'avèjne tëmma coma j'àutri. La Scritura an dis: "Parèj, donca, dàit che ij fieuj a l'han an comun la medésima condission uman-a 'd carn e 'd sangh, ëdcò 'l Crist a l'ha pijà part a costa condission. Përche mach coma n'esse uman chiel a l'avrìa podù anienté 'l podèj del diav, col ch'a l'avìa an sla mòrt. Mach an costa manera-sì chiel a l'avrìa podù liberé coj ch'a vivìo soa vita coma dë s-ciav dla tëmma 'd meuire" (Ebréo 2:14-15).
Pensé a la mòrt e a la tomba an fà tëmma, ma 'l cristian a dis: "Adess ch' i vivoma an costa tenda [ch'a l'é nòst còrp], i gëmmoma e i sentoma an sle spale 'n grand fardel. Contut a l'é nen ch'i vorerìo meuire e dësfesse ' dë sto còrp ch'i na soma arvestì, ma i vorerìo già esse arvestì dij nòstri còrp neuv, parèj che nòstra condission mortal a sia surbìa da la vita inmortal. Col ch'a l'ha preparane për tut sossì a l'é Nosgnor, Col ch'a l'ha dane lë Spirit coma n'ara, n'anticip" (2 Corint 5:4-5).
A tuti coj ch'a leso o sento le paròle 'd costa meditassion-sì i faso vòt che soa esperiensa 'd lor a sìa cola dont a parla l'apòstol, ch'a dis: "Për ël batèsim i seve stàit sotrà con Crist, e con chiel i seve ‘dcò stàit arsussità a na vita neuva përchè ch’i l’eve fidave a la fòrsa poderosa ‘d Nosgnor, l’istessa ch’a l’ha arsussitalo dai mòrt. Vojàutri i j’ere mòrt për colpa dij vòstri pecà, e vòstra natura ‘d pecator a l’era ancora nen stave tajà vìa. Adess, contut, Nosgnor a l’ha fave arvive an Crist, përchè për grassia chiel a l’ha përdonave ij pecà. Ël document andoa ch’a j’ero scrivune tute nòstre colpe, chiel a l’ha rendulo pì nen vàlid; a l’ha portalo via con chiel anciodandlo an sla cros. A l’é parèj che chiel a l’ha disarmà le potense e le autorità spirituaj. A la cros chiel l’ha mortificaje an pùblich tanme ‘d përzoné ch’a séguito ancadenà sò cortegi trionfal" (Colossèis 2:12-15).
PREGHIERA
Nosgnor! Quand costa mia vita teren-a a sarà a la fin, mè còrp mortal, na dëspeuja ch'a servirà pì nen, a sarà sotrà e a dësparirà. A l'é l'istess che ti 'm ciame a fé con ij mè pëccà: a l'han da esse sotrà përchè a servo nen nì a mì nì a d'àutri. Mi, però, ch'im ten-o bin ëstrèit al Salvator Gesù Crist, i arsussiterai con chiel a na vita neuva. A l'é soa promëssa sicura. Che cost pensé-sì am daga sostegn a bravé tut lòn ch'a peudrìa capiteme an costa vita. Con ti e tò agiùt, i na sarai trionfator! Ch'a sìa parèj!
Duminica 'l prim dë Stèmber 2019 - Duminica apress la Pancòsta ch'a fà 12
Test bìblich: Geremia 2:4-13; Salm 81:1, 10-16; Ebréo 13:1-8, 15-16; Luca 14:1, 7-14
Preghiera: Nosgnor tut-potent e fòrt, autor e dator ëd tut lòn ch'a l'é bon: fà l'enta an nost cheur ëd l'amor për Tò Nòm; fà chërse in noi la vera religion; nuriss-ne con minca bontà; e fà ch'i pòrto 'l frut ëd euvre bon-e; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Al Napulitàṅ (Nnapulitano dit da lōr) 'l è na léngua rumànśa arcgnusùda uficialmènt da 'l UNESCO cuma léngua e patrimòni dl'umanità. In śónta a 'l Itagliàṅ, al s dascór in Campâgna e, cun soquànti difarénsi, in Lucàgna, in dla Calâbria dal nord, in dal Mulîṣ, in dal Pùglia e in dla part dal Lasi davśèṅ a 'l Caśertàṅ, faghénd part dal grup di dialét meridiunài.
Al Napulitàṅ, cuma 'l itagliàṅ, al daśvèṅ da 'l Latìn. A s créd che in d'l Itâglia sèntar-meridiunàla, anc prima di rumàṅ, a s dascurìs 'l Ósc e al Grèc, quést chè in di dintóran ad Nàpuli in fiṅ a 'l II-III sècul.
Sóta gl'Aragóna al Napulitàṅ 'l è stâ śibî par dvintàr la léngua uficiàla dl'Aministrasiòṅ (a s druàva ad fat 'l Itagliàn), ma dòp la tiràda via dal sò pòst ad Fedrìg I a n s 'n è fat gnint.
In Napulitàṅ da spés al vucàli sénsa 'l asènt insìma i n vènan diti minga bèṅ e ciàri ma a s dróva un sòṅ sentràl, ciamâ da i linguìsta schwa e cgnusû cun al sìmbul IPA /ə/. In dal francéś al s cata in dla paròla petit o quànd i calabréś i dìśan Milena (/mələnə/). Dit quést, al vucàli i èṅ pò scriti listés cuma in Itagliàṅ, tgnind a drē a la tradisiòṅ.
Cuma par 'l Itagliàṅ, anc in Napulitàṅ a s cata al fenòmen d'l arfursamènt sintàtic ma cun dal règhli difarénti.
Soquànti atri difarénsi ad prunùncia in di cunfrònt d'l Itagliàṅ i èṅ qvisti chè 'd sóta:
A 'l inìsi ad paròla, specialmènt in di grup gua /gwa/ e gue /gwe/, da spés la /g/ prima dna vucàla la dvènta /ɤ/;
La S sórda /s/ a 'l inìsi ad paròla la vèṅ da spés dita cuma /ʃ/ ma minga quànd dòp a gh'è na /t/ o /d/, tut difarènt ad quél ch'a sucèd in dal parlàdi muliśàni;
Al paròli ch'i finìsan par cunsunànta (in gènar al paròli furastéri) i gh'àṅ sèmpar 'l asènt in fónd (in Napulitàṅ a s diś habitàt e minga hàbitat cuma in Itagliàṅ);
La /i/ diacrìtica ch'la s cata in di grup -cia /-ʧa/ e -gia /-ʤa/ d' Itagliàṅ, dal vòlti la vèṅ dita par dabòṅ: p'r eśèmpi, na cruciera [nakru'ʧierə];
Al rutacìśum dla /d/ in /r/ (o più preciśamènt in dla /ɾ/) la gh'è da spés, cuma in Maronna;
La vucàla vèrta A l'è dita cuma /ɑ/ e minga cuma la /a/ d'l Itagliàṅ.
Al Napulitàṅ al dróa al sèt vucàli d'l itagliàṅ ma anc la schwa /ə/ al pòst dla O e dla E quànd i n gh'àṅ minga 'l asènt insìma. Stésa ròba par la A in fiṅ ad paròla, sèmpar s'la n gh'à briśa 'l asènt insìma.


text:
Cara Svizra
Tgei has ti empriu dalla crisa da Covid-19?
Tgei ei semidau, tgei speras ti che mondi vinavon?
Ni tgei less ti parter cun la Svizra digl avegnir?
Dai part a Cara Svizra – per scriver tes patratgs suandont
Sin quella plattaforma envidein nus tei a parter tes patratgs ed experientschas duront quella crisa da COVID-19, mo aunc tias speronzas ed ideas per la Svizra suenter la crisa. Nus cartein ch’ei seigi fetg impurtont da rimnar la sabientscha e creatividad collectiva dalla populaziun svizra per crear in meglier avegnir.
Scrivas ti pli bugen a maun?


text:
Cunzunt la campylobacteriosa è in grond tema. Quai è ina malsogna d'infecziun che vegn cunzunt chaschunada da charn giaglina na betg cuschina endretg.
Ella fa ch'ins ha la fuira, ch'ins ha da render e po schizunt chaschunar fevra. Cunzunt durant la stagiun da fondue chinoise e durant la stagiun da grillar datti fitg blers cas. Cun sa tegnair vida trais reglas pon ins dentant evitar quai, uschia il chemicher chantunal dal Grischun, Matthias Beckmann:
Adina cuschinar endretg la charn giaglina per ch'ella na saja betg pli criva
Mai tagliar insatge auter sin in taglier u cun in cuntè ch'è stà en contact cun charn giaglina criva
Adina dar quittà che per exempel las sosas dal fondue chinoise na vegnan betg en contact cun la charn criva
L'Uffizi federal da sanadad dat anc in ulteriur tip: Adina lavar bain cun aua chauda e savun tut ils utensils ch'èn vegnids en contact cun la charn giaglina. Uschia ch'i na dat nagins impediments pli per la festa da famiglia cun fondue chinoise u a la festa da gril cun amis.


text:
L’avertura da la pendiculara sin il Cuolm da Vi era planisada per la proxima stagiun d’enviern. Quai en il cas ideal. Ma tar la construcziun d’in tal project na saja betg tut adina planisabel, ha ditg Rudolf Büchi, il directur da las pendicularas da Mustér.
Las lavurs s’avanzian dentant bain e quasi tut tenor plan. Sulettamain tar la segunda, da las quatter pitgas dettia in retard. Ils fundaments sajan gia realisads, ma la geologia en quest lieu saja sa mussada auter che quintà. Las ulteriuras pitgas stettian gia ed era las lavurs vi da las staziuns a val e da muntogna giajan tenor plan, uschia Büchi.
Lubientschas da construcziun vegnidas tard
Sco las pendicularas Mustér scrivan en il rapport annual, saja in ulteriur motiv per il retard las lubientschas da construcziun da la vischnanca da Tujetsch. Quellas sajan vegnidas confermadas da la populaziun tujetschina ils 16 da mars, uschia che tut las lubientschas eran avant maun l’entschatta da matg.
Collavuraziun cun Sedrun-Mustér Turissem betg reussida
Las pendicularas da Mustér vulevan realisar ensemen cun l’uniun da turissem da Sedrun-Mustér ina strategia da marketing. Quai na saja dentant betg reussì. Uschia sajan las pendicularas da Sedrun-Andermatt e da Mustér sa decididas da collavurar persulas e da realisar in'organisaziun per promover las destinaziuns.
Ils dus acziunaris principals da las pendicularas Samih Sawiris e Marcus Weber vegnian a timunar l’organisaziun sco presidents dal cussegl d’administraziun. Il proxim temp vegnian els alura a preschentar in CEO cun experientscha internaziunala.
RR novitads 06:00


text:
En venderdi aveva cumenzà in’unda dad attatgas da cyber sin millis e millis da sistems da computer publics e privats en tut il mund. Uschia ha rapportà la firma da segirezza «Avast» dad attatgas en radund 100 pajais – davent da la Deutsche Bahn, sur ospitals en Gronda Britannia enfin al ministeri da l'intern èn crudads ora sistems.
Svizra n'è betg stada pertutgada
Quai ha communitgà la Centrala federala d’annunzia e d’analisa per la segirezza e l’infurmaziun «MELANI». En Svizra na sajan vegnids annunziads nagins donns.
La centrala haja infurmà venderdi suentermezdi ils gestiunaris da l’infrastructura periclitada davart il privel d’in’attatga. En emprima lingia haja ella infurmà concerns d’energia, ospitals e bancas.
Identifitgà la software donnagiusa la notg passada mo per cas
En la notg sin sonda han perscrutaders da segirezza communitgà, che las attatgas hajan pudì vegnir fermadas. Uschia haja l’administratur dal blog «MalwareTech» chattà en il code da la software donnegiusa in num dad ina web-domain ed haja pudì segirar quel. L’emprim na saja betg stà cler ad el, che quel pass haja pudì mitigiar l’attatga, haja el ditg tenor las agenturas.
Attatga mitigiada, dentant massa tard per sistems gia pertutgads
Para che la domain saja stada pensada dals attatgaders sco spezia dad ultim frain per lur software, ha Ryan Kalember da la firma per segirezza dad IT «Proofpoint» declerà a la gasetta britannica «Guardian». Che «MalwareTech» haja pudì registrar il code haja bain mitigià l’attatga, ma per ils computers gia pertutgads na midia quai nagut pli.
Fora da segirezza era enconuschenta entras il NSA
Ils hackers han para nizzegià ina fora en il sistem da segirezza, ch’era gia vegnida identifitgada dal servetsch secret da l’exteriur american, il NSA. La fora era vegnida descritta en documents secrets, ch’èn suenter vegnids derasads illegalmain. Microsoft aveva bain savì reagir cun ina mesira da segirezza, che scumandava a la software da sa derasar vinavant. Tenor ils experts n’avevan dentant anc blers utilisaders betg installà quella mesira.
Attatgaders betg enconuschents han duvrà «ransomware»
Per lur attatgas en tut il mund han il hackers duvrà ina software donnegiusa, uschenumnada «ransomware»: Tar talas attatgas codeschan hackers datotecas da lur victimas e pretendan daners per puspè decodar ellas.
Tgi che stat davos questas attatgas n’è betg enconuschent.
RR novitads 06:00+


text:
Dapi mez avrigl 2017 saneschan il chantun Grischun e la citad da Maiavilla la salaschada en la citadina da Maiavilla. A medem temp vegn construida ina colliaziun privata tranter la chasa Brügger / von Sprecher e la garascha sutterrana «Klosterhof».
En connex cun las lavurs da stgavament per questa colliaziun èn vegnidas chattadas en la zona d'archeologia restanzas istoricas d'ina chanalisaziun, ruinas dal mir e dal foss al vest da la citad e da l'uschenumnà «Churer Tor». Questa structura fitg cumplexa che sa cumpona da divers mirs e da divers sistems da chanalisaziun basegna ulteriuras analisas ed ina documentaziun exacta tras il servetsch archeologic dal Grischun, pervia da las intervenziuns architectonicas previsas.
Via Luzisteig resta serrada
Questas analisas retardeschan la construcziun da la nova colliaziun sco er la sanaziun da la salaschada. Per quest motiv sto la via dal Luzisteig probablamain restar serrada fin la fin da fanadur 2017.
RR novitads 10:00


text:
Proveder la populaziun cun sang duai daventar chaussa da la Confederaziun. La cumissiun da sanadad dal Cussegl dals chantuns ha approvà in'iniziativa parlamentara dad Ulrich Giezendanner da la PPS Argovia. Quai han communitgà ils Servetschs dal parlament.
Uschia duai la Confederaziun vegnir obligada da segirar a la populaziun avunda sang e products da sang instabels. Questa incumbensa duai era pudair vegnir surdada ad organisaziuns privatas che vegnan pajadas persuenter. Pajar donaturs da sang duai dentant vegnir scumandà.
Ozendi n'è il servetsch da dar sang betg explicitamain renconuschì sco incumbensa publica. Er n'exista nagin mandat da prestaziun tranter la Confederaziun e la Donaziun da sang CCS Svizra.
RR novitads 17:00


text:
En tge direcziuns ch'ils Stadis Unids van cun Trump a la testa na sappia nagin, uschia scrivan pliras gasettas. «Forsa era l'um mo uschè sturn, fin ch'el era president. Ed uss, cura ch'el è president, pon ins discurrer cun el, scriva per exempel «Der Bund».
La NZZ renviescha sin ils «checks e balances». Per la gasetta da Turitg è il pli grond privel la politica exteriura nua ch'il president po agir per gronda part autonom. «Nagin retegna el per exempel da desdir l'empermischun da defensiun envers la NATO u da sa colliar pli fitg cun la Russia e ses president Wladimir Putin.»
«Il giudizi da Trump è pli ferm che quai che blers patratgan», scriva la Weltwoche. Trump na saja nagin pensader, dentant malizius. E vitiers saja el gia adina stà in pragmaticher. El veglia puspè far gronds ils Stadis Unids. «Sco um da fatschenta sa el ch'ins na cuntanscha quai betg cun guerras. Lain guardar.» uschia la Weltwoche.
Trump saja bain «sco president in nausch siemi dals sentiments» scriva il Tages-Anzeiger. Sut el pudessi dentant er vegnir meglier per il mund. Ils Stadis Unids hajan «cuntanschì cun smanatschar che la Svizra haja abolì il secret da bancas», cun Trump pudessi strusch vegnir anc mender.


text:
Cun sustegn da l'aviatica militara russas hajan las truppas attatgà posiziuns da rebels en il vest dal pajais. Las attatgas sajan sa drizzadas a la planira da Ghab, ina planira strategicamain impurtanta, quai communitgescha il Post d'observaziun per dretgs umans da l'opposiziun siriana. En questa regiun na sa chattan nagins cumbattants da la gruppa da terror Stadi islamic.
L'armada da la Siria discurra d'ina offensiva gronda per deliberar il territoris ch'èn sut la controlla da rebels.
RR Novitads 08:00


text:
Il dumber da cas da corona creschia en general cuntinuadamain en Svizra e deplorablamain er en Grischun, manegia Jörg Schneider, il substitut da la media chantunala. E cun ils cas che creschian, sajan era las differentas instituziuns pertutgadas. «Ina giada èsi ina chasa d’attempads, lura ina clinica e quella giada èn oramai las scolas pertutgadas.» Uschia ch’i na dettia er betg in problem general da las scolas, che quellas fissan pli fitg pertutgadas dal virus ch’autras instituziuns.
Che tut ils scolars vegnan bainprest puspè instruids a distanza, sco quai ch’igl è vegnì fatg durant il lockdown, na crai Jörg Schneider betg il mument. Per ordinar lez, na sajan betg mo las cifras d’infecziuns anc memia bassas, era na dettia quai anc nagins indizis che las scolas grischunas sajan en general in problem puncto derasaziun dal virus.
Da situaziun a situaziun, sco succedì uss en las scolas pertutgadas en l’Engiadin'Ota, fetschia quai bain senn d’instruir puspè a distanza. Gist sch’i pertutga ina regiun, nua che l'Uffizi da sanadad taxeschia la situaziun d’infecziuns sco alarmanta.
Mesiras per franar la derasaziun
Las mesiras necessarias per evitar il mument, ch’il virus sa derasia anc pli fitg, hajan els prendì ensemen cun las autoritads communalas. Sper metter en isolaziun e quarantina ils pertutgads, hajan els er ordinà da far tests da corona tar trais classas da la scola primara Grevas a San Murezzan, per uschia esser bun da franar meglier la derasaziun dal virus.
Obligatori da mascras?
Sche las mesiras prendidas han l’effect giavischà u sch’i dovra ulteriuras mesiras, vegnia a sa mussar ils proxims dis. Jörg Schneider spera dentant che quels cas hajan sensibilisà las persunas d’instrucziun ed ils giuvenils tant pli fitg, uschia ch’els vegnian voluntarmain a purtar mascra en scola en futur – avant ch’il chantun stoppia eventualmain in di ordinar quellas.
Cas a Zorten pli u main liquidà
Puncto la sanadad da las persunas d’instrucziun, ils uffants ed ils geniturs pertutgads en l’Engiadina, vai cun tuts da principi bain, conferma Jörg Schneider. «Nagin dals infectads ha stuì ir en l’ospital. Tuts èn a chasa e cun tuts vai en sasez bain. Grev malsaun n’è nagin.» A Zorten sajan entant tuts ch’eran en quarantina puspè turnads enavos en scola, uschia che lez cas è pli u main liquidà per il chantun.


text:
In «na» hai dà per la revisiun parziala da la planisaziun locala San Gian. La revisiun avess dà la pussaivladad d'engrondir l'hotel San Gian. Lez avess survegnì trais auzadas en pli e fiss stà a la fin uschè aut sco l'hotel Reine Victoria ch'è posiziunà sper il San Gian. Era il plaunterren avess il San Gian vulì fabritgar ora.
La populaziun da San Murezzan ha ditg «na» cun 472 cunter 443 vuschs. Delicat è ch' il «na» vul era dir che il possessur da l'hotel San Gian, Hans Jürg Buff, sto ussa puspè demontar la construcziun enturn ils balcuns da l'hotel ch'el aveva fabritgà l'onn 2011. Quella construcziun n'era betg confurma a la permissiun da construcziun. Quai avess ins ussa vulì curreger. Tge che il na vul dir per l'hotel San Gian n'è betg anc cler. Il possessur da l'hotel n'è betg stà cuntanschibel per ina posiziun.
Gea per center da trenament
In cler gea hai percunter dà per l'infrastructura mobila per il center da trenament d'autezza. Era la lescha da scola e la revisiun da la lescha per l'ovra electrica ha il suveran da San Murezzan acceptà.
RR novitads 17:00


text:
cuntegn
Svizra
-
Circus Knie desista d'elefants en la manescha
Il Circus Knie desista a partir da l'auter onn d'elefants en la manescha. Sco la famiglia Knie communitgescha, possian ins admirar ils elefants a partir da lura mo pli en il zoo d'uffants a Rapperswil.
Ins veglia sa concentrar sin la tratga. Perquai restian las duas damas d'elefants en l'avegnir a Rapperswil. Il zercladur e fanadur aveva Knie pers gist 3 elefants. In era simplamain crappà; dus han ins stuì durmentar pervi da malsognas.
RR novitads 12:00


text:
A disposiziun stattan tranter 180'000 e 200'000 plazs da canorta per uffants. Quellas cifras ha la Conferenza da las directuras e dals directurs chantunals dals affars socials publitgà dumengia en in rapport.
Tgira da las canortas en il focus
La tgira d'uffants en canortas saja ils davos onns daventà in relevant tema. Ed ins haja ils davos onns era pudì augmentar il dumber da plazs en canortas. Sco proxim stettia uss cunzunt la dumonda da la qualitad da la tgira en las canortas en il focus, hai num en ina communicaziun. Tranter auter dependia quella da la scolaziun dal persunal; dentant era dals concepts pedagogics e la realisaziun da quels.
Bain fetschian gia uss tut ils chantuns prescripziuns a las canortas. Dentant dettia differents concepts per controllar sche quellas vegnan tegnidas en.
Ils proxims mais vul la Conferenza da directurs chantunals dals affars socials examinar quant fitg che standards minimals pon meglierar la situaziun.
Ord l'archiv
Dar l'uffant en ina canorta – quai dovra fidanza. Las canortas «Globegarden» han gì la fidanza da blers geniturs: 2'600 uffants van en ina da las filialas da «Globegarden» a Turitg, Son Gagl, Basilea ni Berna.


text:
Vipiteno
Vipiteno (Sterzing en todèsch; Stearzing en bavarés; Vipitenum en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.799 abitàncc, 'na superfìce de 33 km² e 'na densità de 176 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brennero, Campo di Trens, Racines, Val di Vizze.
A'l cumün de Vipiteno/Sterzing pertuchen anca i fraziun Tschöfs, Thuins e Ried. Già che Vipiteno/Sterzing el se tröa int un sit un puu particular, in tra tanc pass de muntagn, a l'ha semper avüü un impurtansa strategega e l'è semper stáa un center de cumerz ben impurtant.
Situasiù linguìstica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Profil
Durant in’ura porscha il Profil biografias, destins, istorgias ed experientschas dad umens e dunnas, giuven e vegl, da prominents u simplamain da persunas ch’han da dir e da raquintar insatge....
Durant in’ura porscha il Profil biografias, destins, istorgias ed experientschas dad umens e dunnas, giuven e vegl, da prominents u simplamain da persunas ch’han da dir e da raquintar insatge. Durant ils ultims 25 onns ha il Profil laschà vegnir a pled var 1’300 persunas, ed anc adina n’èsi nagin problem da preschentar sonda per sonda novs giasts interessants.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Avant in'emna han ils Hondurans pudì eleger in president. Il cumenzament da las dumbraziuns è Salvador Nasralla da la sanestra stà al chau da l'elecziun. Cun dumbrar ora dapli vuschs, ha il president actual Juan Orlando Hernández dentant suatà ed è stà cun 42,9% levamain davant Nasralla cun 41,4%.
Zelaya sustegna Nasralla
Quel spustament ha manà a protests violents e sblundregiadas. Ils aderents da Nasralla renfatschan a Hernández dad avair cugliunà. Perquai ha la regenza stuì interrumper las dumbraziuns la gievgia ed ha il venderdi proclamà in scumond da sortir tranter las sis la damaun e las sis la saira. La dumengia hai dà protests da massa. A quels ha l'anteriur president Manuel Zelaya motivà. Encunter el era vegnì fatg in putsch militar il 2009. Almain duas persunas èn vegnidas mazzadas e numerusas persunas èn vegnidas blessadas.
Jau ordinesch a mes pievel honduran ed a mia partida da star paschaivels e spetgar ils resultats da l'elecziun.
I vegn cuntinuà cun dumbrar vuschs
Il glindesdi ha la dretgira d'elecziun dentant puspè entschet cun dumbrar vuschs. Tuts dus, Nasralla e Hernández, pretendan il post per sasez. Gia il 2013 aveva il schurnalist da sport Nasralla candidà per la partida anti-corrupziun (PAC) encunter il candidat conservativ Hernández – senza success.
RR novitads 09:00
Honduras
Honduras è in dals pajais ils pli povers e privlus da l'America centrala.


text:
Il leopard è ina spezia or da la famiglia dals giats ch’è derasada en l’Africa ed en l’Asia. Suenter il tigher, il liun ed il jaguar è il leopard il quart grond giat grond selvadi. Ils ultims tschientaners è la relaziun tranter il leopard e l’uman surtut stà segnà dals interess economics da quest ultim. Pir ils ultims decennis dal 20avel tschientaner han ins cumenzà ad appreziar l’estetica extraordinaria da quests giats gronds selvadis elegants ed agils. [Tenor Vichipedia].
(Foto: tropicaLiving / CC BY-SA 3.0)


text:
Curnaiàn
Curnegliàn (Cornegliano Laudense in Italian) l'è un cumün de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 2 923 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) . El se tröva a 4 km a Ovest de Lod, in sü la Statàl 235, per andà aSant'Angiul.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1200 i Frà Cistercensi i'hann custrüid pròpi chì el Canàl Müsa.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Curnaiàn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Ligamm de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]