text:
Dario Cologna resta era suenter la segund-davosa etappa a la testa dal Tour de ski. En la cursa da 15 km classic en la Val di Fiemme è Cologna vegnì quart.
Gudagnà la cursa da 15 km dad oz, sonda, cun partenza da massa ha il Casac Alexei Poltoranin avant il Russ Andrei Larkow ed il Canadais Alex Harvey. Avant la davosa etappa maina Cologna uss cun in avantatg dad 1:14 minuta sin Poltoranin e dad 1:21 minuta sin il victur da l’onn passà, il Russ Sergei Ustiugov. Cologna pudess uschia gudagnar damaun per la quarta giada la Tour de ski.
RR novitads 17:00


c: text/html

text:
50 onns Engadiner Ländlerfründa
-
Gievgia, 15.2.2018, 19:00
La chapella da num e da pum fa festa per ses 50avel.
Legenda da maletgs:
MAD
La populara dad oz è deditgada plainamain als «Engadiner Ländlerfründa», ina da las chapellas las pli enconuschentas ed appreziadas en tut la Svizra. Ella è vegnida fundada il 1968, e dapi lura han els fatg numerus discs cun blers semperverds da la musica populara. Per lantschar l'onn da giubileum datti in'ura cun lur musica cun tocs sco «Maloja-Wind», «Schlitteda a San Murezzan» ubain «Im Felsa-Schuss».
Ils titels en l'emissiun

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ed i succeda era la tscherna dals inimis. Ina tala «simbiosa tut autra che sontga» han fatg la PS e la PLD. I dat en egl, ch’ils 2 presidents da partida na laschan betg passar ina pussaivladad per crititgar las posiziuns l’in da l’auter. Philipp Müller dals liberals di ch’ils socialdemocrats sajan lur «Hausfeind», damai ina sort inimi natiral. Nagin propagheschia posiziuns talmain differentas da la PLD sco la PS, declera Müller la situaziun. Ed il pli simpel èsi da sa posiziunar sur in antagonist. Uschia è quest gieu pre-electoral era vegnì giugà suenter la lantschada da la campagna electorala da la PS.
La campagna da la PS ...
La PS ha preschentà il mardi sias ideas per il futur da la Svizra, e sia campagna electorala cun ils 4 temas principals egualitad da las pajas tranter um e dunna, protecziun cunter la desditga da lavurants pli vegls, construcziun statala d’abitaziuns e la segirada da las rentas. La campagna da placats gioga cun prototips, e carichescha il tip bonz cun mandura e cigara en bucca cun parolas sco «Haha, Jobs für alte Büezer? Typisch SP...».
... e la PLD fa il conter
La PLD ha reagi immediat e proclamà ina conferenza da pressa mo paucas uras suenter quella da la PS. Sut il motto «Liberale statt sozialistische Rezepte» han ils liberals ditg, che las posiziuns da la PS sajan «nunmangiablas» ed «indigeriblas».
In cumbat cun pliras fassettas
I na sa tracta tar quest gieu betg mo da sa posiziunar, ma era d’adressar in auter adversari che la Partida populara cun ses tema adina medem: asil ed immigraziun. Ultra da quai sa tracti d’ina cursa tranter la PLD e la PS, tgi che po esser la partida la segund ferma suenter las elecziuns da l’october. Actualmain èn quai ils socialdemocrats. Ma ils liberals han tenor prognosas bunas schanzas da gudagnar quotas d’electurs e sezs en il parlament federal.
In'elecziun d'orientaziun
Tuts èn dentant perencletg ch’i sa tracta d’ina elecziun d’orientaziun, ina uschenumnada «Richtungswahl». Christian Levrat di, che radund 7 sezs en il parlament vegnan a decider suenter las elecziuns dal resultat da fatschentas impurtantas sco l’avegnir da l’AVS (pajaments pli auts versus vegliadetgna da pensiun pli auta), la midada sin il sectur da l’energia (davent da l’energia nucleara gea u na) ed era davart la constellaziun dal Cussegl federal (segund sez per la PPS gea u na).
Betg mintgin di tuttina bler
Entant che Christian Levrat ha annunzià, che la PS vul reeleger senza sche e ma Eveline Widmer-Schlumpf, na vul Philipp Müller betg s’exprimer avant ils 18 d’october davart questa dumonda.
E fin a là vegn Philipp Müller anc in pèr giadas a vesair cotschen, sch’el auda insatge da la PS. E la PS vegn a rinfatschar anc in pèr giadas a la PLD d’esser la bartgetta da la PPS.


text:
Discussion ant sl'agiut:Agiut
An toca les- la con ël temp ëd l’aqua ch’a scor.
Ël Torent
L’aqua a cor...! giù vers la val, a trat l’è rumorosa a trat l’è silensiosa a sghija a ondegia a sbat contra le rive a s-ciuma a sbrincia a arbeuj e ghërguja a sàuta tra le ròche; ij euj la seguo e a rijo Peui a casca ën t’un combal, a s-ciuma e arbuja ij sbrincc ch’a la orno son perle e diamant cristaij ëd purëssa che ‘l sol a esalta con n’arch colorà, as cheta ën moment ; ij euj, la seguo estasìà.
A s’arpija, e giù vers la val, ancassà ën mes ai roch sbalotantse ‘d sa ëd là, l’aqua a brila a sbaluca e peui n’autr saut e giù giù ën n’autra goja giù vers la siviltà giù vers la babele; ij euj… la seguo sagrinà.
Atto


text:
Ferpicloz
Ferpicloz a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.03 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 264 abitant.
El cumün de Ferpicloz al se tröva a una altitüden de 767 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ependes, Le Mouret, Senèdes.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ferpicloz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
El na saja betg pli stà perina cun il collegi davart las valurs centralas, per exempel davart l’export dad armas. I saja problematic cura ch’ins haja l’impressiun che l’opiniun dal collegi na correspundia betg pli a las valurs persunalas centralas. Avant 10 mais ha Didier Burkhalter demissiunà sco minister da l’exteriur.
Svizra La vaira raschun per la demissiun da Burkhalter
Discordia cun il Cussegl federal – quai è la raschun pertge che Didier Burkhalter è effectivamain sa retratg da la regenza svizra. Quai ha Burkhalter ditg en in’ intervista ch’il radio da la Svizra romanda RTS emetta la dumengia, ils 22 d’avrigl.


text:
Quai mussan las cifras actualas dal Departement federal da defensiun. Dapi il 2010 pon las persunas obligadas da far servetsch deponer voluntarmain lur armas ordaifer il temp da servetsch. Il Cussegl federal vuleva uschia meglierar la segirezza tar las armas d'ordonana. Ma cun mai dapli che 1000 da las 170'000 armas ch'èn vegnidas deponidas è linteress vi da questa pussaivladad pitschen (0,5% da tut las armas).
En il chantun d'Uri è be in'arma en l'arsenal
Las pli bleras armas én deponidas en il chantun da Genevra. Probabel er perquai ch'il chantun da Genevra ha appelà activamain da nizzegiar la pussaivladad. En il chantun da Turig eran deponidas la fin zercladur 129, en il chantun da Berna 101, en il Giura quatter ed en il chantun d'Uri be ina. La gruppa da lavur interparlamentara per las armas d'ordononza aveva schazegià l'onn 2008 che radund 25'000 armas sajan deponidas en in arsenal enstagl d'en stgaffa a tgasa.
Leschas pli severas na chattan nagina maioritad
Gia pliras giadas han politichers sanesters e dals Verds empruvà da scumandar da prender a chasa l'arma d'ordonanza. Quellas emprvas n'han dentant mai chattà la maioritad necessaria, ni en il parlament ni tar votaziuns dal pievel.
RR novitads 07:00


text:
N bel resultat al concurs scrit fora dala Maratona dles Dolomites tles scores sot al moto dla ediziun de chësc ann “energia”.
Cultura – Inće en chësc ann à le Comitê dla Maratona dles Dolomites orü fà l’esperiënza che â portè a n bun resultat l’ann passè sot al proiet “L bosch – fontana de vita”. En chësc êl gnü metü sön mësa le tema “energia”, n tema spës y ampl, modern y vedl sciöche l’umanité y la vita. Dan da chinesc dé él gnü metü da jì les premiaziuns di scolars y dles scolares, diretamënter tles cores de Fascia (öna na premiaziun), Gherdëna (öna na premiaziun) y Val Badia (te trëi scores).
“Energia” sostegnida
Inće en chësc ann él gnü metü da jì le concurs cun le sostëgn dl Assessour ala cultura ladina, dl dr. Florian Mussner, dal Intendënt dles scores ladines dr. Roland Verra, y sambëgn cun la partezipaziun di mituns y dles mitans dles scores elementares y mesanes.
Concurs de poesies
Le laur de chësc ann é stè chël da scrì na poesia individuala sön le tema “energia”, desco forza renovabla/da dla natöra; energia naturala y personala, energia intenüda sciöche forza dl’anima. Le concurs i ê gnü resservé ai mituns y ales mitans dles scores ladines primares (3a, 4a y 5° tlassa) y mesanes (1a, 2a y 3° tlassa). Vigni scolar/scolara à podü partezipé individualmënter y la poesia à podü gnì scrita te vigni lingaz (ladin, talian, todësch, ingleje). I laurs é gnüs valutà da na comisciun de poeć, maestri, direturs y dal’organisazion dla Maratona dles Dolomites aladô di criteres dl contegnü, dla originalité, dla forma, dl lingaz y dl messaje. Premié él gnü le miù laur individual por les trëi categories por vigni valada ladina. Implü él inće gnü premié le miù laur assolut por vigni categoria. Vigni scolar che à tut pert al concurs à ciafè dal’organisazion dla Maratona n pice recort por süa partezipaziun.
Scolars/scolares premià/ades
1a categoria: 3-4 tlassa elementara:
Val Badia – davagnadëssa de categoria: Lisa Tasser, IV tlassa Scora Elementara Badia
Fascia – davagnadëssa assoluta: Veronica Mamone, III A Scora Elementara Poza de Fascia
2a categoria: 5 tlassa elementara – 1 tlassa mesana:
Val Badia – davagnadëssa de categoria: Julia Moling, V tlassa Scora Elementara La Val
Gherdëna – davagnadù de categoria: Daniele Senoner, I tlassa Scora Mesana Sëlva de Gherdëna
Fascia – davagnadù assolut: Luigi Riz, V tlassa Scora Elementara Ćianacëi
3a categoria: 2-3 tlassa mesana:
Val Badia – davagnadëssa de categoria: Veronica Rungger, III B Scora Mesana Al Plan
Gherdëna – davagnadù assolut: Alexander Bottone, II A Scora Mesana Sëlva de Gherdëna
Fascia – davagnadù de categoria: Corinne Sommavilla, III F Scora Mesana Ćiampedel.
La Usc Di Ladins N. 19/2009, 23 de ma 2009


text:
Sin il traject da la Val S-charl èn vegnidas giu pliras bovas e donnegià fermamain la via. Plinavant è er la lingia da la forza electrica vegnida stgarpada giu. Qua tras è la fracziun da S-charl serrada en ed è per il mument anc senza forza electrica. Pertutgà da quai èn en emprima lingia ils dus hotels a S-charl e las radund 50 persunas ch’èn serradas en la Val S-charl.
Persunas ch'eran sin viadi han stuì vegnidas evacuadas
Sonda saira eran differents autos da viadi sin il traject tranter Scuol e S-charl cura che la bova è ida a val. Quels èn vegnids serrads en e 15 persunas han stuì vegnidas evacuadas cun in helicopter. Duas da quellas pir dumengia a bun’ura. Naginas persunas èn dentant vegnidas feridas. Quant temp che la Val S-charl resta serrada n'è anc betg cler.
Donns er en la Val d’Uina
Er en Val d’Uina ha la bova procurà per gronds donns. La via è serrada. Plinavant èn vegnids chaschunads donns en la Val Lischana. D’ina vart èn duas punts vegnidas stgarpadas davent e da l’autra vart è in enchaschament dal provediment d’aua da Scuol vegnì donnegià.
Radund 50 persunas vegnidas evacuadas
Dumengia èn vegnidas evacuadas or da la Val S-crhal cun il helicopter radund 50 persunas. Vul dir, tut quellas persunas che han vulì bandunar S-charl ha pudì far quai. Tenor Christian Fanzun il president communal duessi esser pussibel da reparar las lingias da la forza electrica fin damaun la saira. Quant ditg che la via resta serrada n'è anc betg cler.
Infurmaziuns detagliadas datti sut www.scuol.net, il link avra en ina nova fanestra
Er las Ovras Electricas d'Engiadina èn pertutgadas
Era pertugà da las malauras èn las Ovras Electricas d'Engiadina.
Pervia da bovas sajan pliras tschiffadas d'aua vegnidas messas ord funcziun, scrivan las Ovras Electricas. Las lavurs da rumir e da puspè metter en funcziun ils implants vegnian a cuzzar plirs dis.
RR novitads 06:00


text:
Suandants tips gidan encunter la pulvra
1. Umiditad en l’aria
La pulvra n'ha betg gugent aria umida. Pli umid che l’aria è e pli pauca pulvra ch'i dat. Quai pon ins per exempel far cun in umifitgader da l’aria. D’enviern datti era il tric da metter cuppinas cun aua sin la pigna. Uschè svapura l’aua e l’aria vegn umida. Plantas cun bleras feglias han era l’effect da dar giu umiditad a l’aria.
Dentant na duess l’umiditad da l’aria betg esser dapli che 70%, uschiglio survegn ins in problem cun miffa.
2. Plantas che attiran la pulvra
Plantas n'han betg mo la funcziun da dar vinavant umiditad a l’aria. Ellas attiran anc la pulvra ord l’aria. Plitost las plantas cun il pails vi da las feglias han quella funcziun.
Era l’aria vegn nettegiada da las plantas.
3. Nettegiar cun effect static
Dal tut evitar da pulir la pulvra na pon ins betg. Ma sch’ins nettegia endretg na ston ins betg pulir regular. La pulvra sa nettegia il meglier cun aua tievia cun en 2-3 guts da savun. Quai dat in effect static e la pulvra na tatga betg uschè ferm.


text:
Cravegia
Cravegia (nòm uficiàl in italian: Craveggia) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 730 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 36,5 km² e ona densità de popolaziun de 20 ab./km².
L'è vün di burgh püssee pituresch de tüta la Val Vigezz. El paes el cunfina cunt el Cantun Tisin (cumün de Unsernun e de Vergelet). I sò abitant hin ciamaa craugiaign. Se pò rivà a la fraziun de Bagn (un temp Aqua Calda) dumà da la Svizzera. I alter fraziun a hinn Prestinun, Siberia e Vucogn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cravegia l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Castellanza
Castellanza (in del dialett del sit: [kaste'lantsa]; scrivuu inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 14 295 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 6,9 km² e 'na densità de 2 072 ab./km².
El paes el se troeuva in la region de l'Alt Milanes, a la fin de la Vall Olòna e 'l confina con la Provincia de Milan (comun de Legnan e Rescaldina). Inoltra el gh'ha dò frazion, var a dì Castegnaa e Cassina Cagnoeula (che in Italian la se ciama Buon Gesù e che l'è spartida cont i comun de Olgiaa e de Busti Grand).
Castellanza inscì come la conossom numm l'è nassuda in del magg del 1869, dòpo l'union de quell comun chì con quell de Castegnaa. Castellanza la gh'ha el titol onorifich de città a partì del 1974.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castellanza l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Hauptinhalt
Comunicać dal Ufize Stampa dla Provinzia
Scora / Cultura | 04.05.2018 | 16:48
Scora ladina: Iade de formaziun ti Grijuns
Dla formaziun di insegnanc y dl’insegnamënt scolastich nen éra jüda tratan na vijita de na delegaziun ladina tl Ciantun di Grijuns.
La delegaziun ladina dan le lech de San Murezzan (Foto: Departimënt Scora y Cultura ladina)
Co funzionëia pa le sistem de formaziun di insegnanc ti Grijuns? Cares é pa les carateristiches prinzipales dla formaziun y dl insegnamënt dla scora rumantscha? Ci funziun á pa la televijiun y radio publica? A chëstes domandes ti é jüs do na delegaziun de direturs dles scores ladines y de suranstanc dl Departimënt Scora y Cultura ladina che á vijité dan da püch de plü istituziuns scolastiches y de formaziun ti Grijuns. Indöt 12 porsones, danter direturs y direturies, ispeturs y ispeturies y suranstanc scolastics cun a cé l’intendënt Roland Verra á fat dai 22 ai 24 d’aurí n iade de formaziun tl Ciantun di Grijuns. La pröma tapa é stada na vijita ala “Scola auta da pedagogia dal Grischun” che se crüzia dla formaziun di insegnanc y dles insegnantes dala scolina ala scora alta tl Ciantun di Grijuns. La Scora alta de pedagogia di Grijuns colaborëia ince cun la Facolté de Sciënzes dla Formaziun dl’Université Lëdia de Balsan che prevëiga n barat costant de studënc y studëntes por fá practicums y periodes de stüde. Tratan la vijita, a chëra che al á ince tut pert le rector Gian-Paolo Curcio, él la delegaziun che á ince albü la poscibilité da ascuté sö ales leziuns dla scora. “Na buna impresciun á fat dantadöt le carater dër inovatif dla formaziun di insegnanc cun l’integraziun de esperiënzes pratiches”, á dit l’intendënt Verra.
La delegaziun á spo ince albü la poscibilité da vijité la sënta de produziun dla “Radiotelevisiun Svizra Rumantscha”, olache al vëgn realisé i contignüs mediai dla televijiun y radio publica rumantscha. Ai 23 d’aurí él spo sté sön le program de plü vijites ales scores y scolines tla localité de Savognin. “Ince chiló s’ál desmostré le gran impëgn di insegnanc por la promoziun linguistica tles scores mo ince por n’educaziun moderna cun sistems organisá dër bun”, spliga l’intendënt. Le iade á spo porté la delegaziun ladina tres l’Engadina alta por San Murezzan y le Müstair derevers indô a ciasa. Porvia dl gran valur de chësc barat formatif él la delegaziun che s’aoda che al vëgnes ince a se le dé tl dagní sciche fontana de arichimënt y de valur ajuntif por trames döes les realtés.
(USP)
(Atualisà ai: 28/04/2011)


text:
Sin il segund plaz suonda l’Australia cun 511 puncts. Sin il terz plaz la Russia cun 491 puncts.
Il tema da la chanzun «1944» è stà la stgatschada da la minoritad dals Tircs da la Crim durant la Segunda Guerra mundiala tras il dictatur sovietic Josef Stalin.
Tut en tut han candidatas e candidats da 26 pajais fatg part dal final. 42 pajais han pudì votar.
La victura Jamala valeva gia ordavant sco ina da las favuritas da l’occurrenza. L’onn che vegn ha l’Eurovision Song Contest uschia lieu a Kiew en l’Ucraina.
La chantadura svizra-canadaisa Rykka ha manchentà il final, il link avra en ina nova fanestra cun sia chanzun «The Last Of Our Kind».
RR novitads 06:00


text:
Grischun «Las pretensiuns da la cultura èn ademplidas»
La cultura survegnia dapli daners l'onn proxim ed i vegnia elavurà in concept da cultura. Uschia sajan las pretensiuns dal comité ademplidas. Cun questa argumentaziun ha il Cussegl grond prendì enconuschientscha da la petiziun.
Avant in onn ha il comité inoltrà sia petiziun che pretenda dapli attenziun e dapli daners per la cultura grischuna. Il comité «Chantun da cultura Grischun» ha era organisà ina gronda festa per mussar la varietad da la lavur culturala en il Grischun.
Prender enconuschientscha u spetgar
Ina minoritad cun la deputada Sandra Locher Benguerel (PS) a la front ha fatg valair, ch'il concept da cultura ch'è vegnì decidì il favrer cun la revisiun da la lescha da cultura, na saja anc betg sin maisa. Perquai saja da spetgar e laschar pendenta la petiziun.
Il Cussegl grond ha dentant decidì auter ed ha prendì enconuschientscha da la petiziun, uschia sco quai che la presidenta da la cumissiun predeliberanta Cornelia Märchy-Caduff (PCD) aveva proponì. La decisiun è stada clera cun 85 cunter 32 vuschs.
«Nus essan cuntents, restain dentant activs»
Ella saja be in zic trumpada, ha ditg Jacqueline Giger Cahannes sin dumonda dad RTR. Lur comité haja cuntanschì bler – era sch'els avessan natiralmain gì pli gugent dapli daners, uschia la presidenta da la Filharmonia da chombra e suprastanta dal comité «Chantun da cultura Grischun», che ha persequità la debatta sin tribuna dal Cussegl grond.
Il comité veglia dentant vinavant observar la politica da cultura dal chantun Grischun e surtut era far part da la gruppa ch'elavura il concept sco fixà en la lescha da cultura il favrer .
RR actualitad 12.00


text:
Il parlament da San Murezzan aveva sbittà en sia sesida da l'emprim da zercladur 2017 ina dumonda da credit da 320’000 francs per reinstallar la figura da simbol dals Campiunadis mundials da skis sin l’areal da la staziun a San Murezzan.
Nova societad «Save Edy»
Avant in pèr dis hajan ins decis da lantschar sut l’iniziativa da la Snowsports San Murezzan SA in nov sforz per reinstallar Edy en la regiun da skis a Salastrains, scriva la nova societad «Save Edy» en ina communicaziun. L’intent vegn er sustegnì da las pendicularas Engiadina San Murezzan. Ensemen hajan las duas organisaziuns entant instradà ils pass basegnaivels per inoltrar ina dumonda da construcziun tar la vischnanca ed il chantun.
I fa prescha
Ussa saja uras da reagir cunquai ch’ils singuls tocs da lain dad Edy avessan gia d'esser allontanads oz da la plazza da deposit tar il nov deposit da pumpiers a San Murezzan. La plazza vegnia duvrada urgentamain per ils eveniments da sport cun chavals las proximas emnas. Edy vegnia per quai transportada dapi quest'emna si Salastrains.
Sustegn da CM da skis San Murezzan 2017
La societad che ha organisà ils campiunadis mundials da skis a San Murezzan sustegna l’acziun da la scola da skis e las pendicularas plainamain. Perquai vegn Edy surscrit per in pretsch simbolic dad 1 franc a la scola da skis San Murezzan.
Er affarists vulan gidar
Tenor Daniel Schaltegger, il pledader da la societad «Save Edy» dettia er gia persunas dal commerzi e mastergn en Engiadin’Ota che han empermess sustegn finanzial per l’acziun. Ils proxims dis vulan ins er lantschar in’acziun per ramassar raps per il salvament da la figura da simbol, ha declerà Franco Giovanoli, il directur dals Campiunadis mundials da skis ed al medem mument er president da la nova societad «Save Edy».
Apaina ch’il permiss è sin maisa ed ina finanziaziun dal project garantida, pudessan ils iniziants reconstruir la figura da 19 meters autezza en ses nov da chasa a Salastrains.
RR novitads 11:00


text:
Il pli grond cartelen la branscha da construcziun svizra
En passa 500 cas han impressaris da construcziun manipulà il martgà tranter auter cun:
- far cunvegnas da pretschs
- reparter il territori tranter las fatschentas
- sa cunvegnir tgi che offrescha per tge project
- infurmar in l'auter davart projects vegnints
e quai fin il 2008 er anc a chaschun da sesidas, organisadas da la Societad grischuna d'impressaris constructurs.
Fin ussa èn diversas fatschentas gia idas concurs, autras èn vegnidas chastiadas, plirs politichers en ferm sut squitsch ed Andreas Felix, il mainafatschenta da la Societad grischuna d'impressaris constructurs è gia sa retratgs cumplettamain da ses uffizis politics ... Cumenzà a vegnir a la glisch ha tut però pir il 2012.
Las inquisiziunsIl cartel cumenza a vegnir a la glisch.
La fin dal 2012 ha la Cumissiun da concurrenza WEKO annunzià l'emprima giada ch'ella investigheschia cunter diversas firmas da construcziun grischunas. Quai sin fundament da documents che la WEKO aveva survegnì dal cussegliader da la fatschenta L. Quadroni SA a Ramosch.
Al cumenzament eran var 17 firmas cunzunt da l'Engiadina Bassa en il visier. Be paucs mais pli tard èn ulteriuras otg interpresas vegnidas vitiers e la WEKO ha schlargià las inquisiziuns sin l'entir chantun.
Tgi era / è en il visier da la WEKO? En tut èn var 40 fatschentas sut la marella da la Cumissiun da concurrenza.
Er divers biros d'inschignier e la Societad grischuna d'impressaris constructurs vegnan examinads. La WEKO ha dividì las inquisiziuns en il Grischun pervi da la grondezza dal cas, pass per pass en 10 parts.
Firmas en Val Müstair han fatg giu pretschsL'emprima dad en tut 10 examinaziuns da la WEKO è terminada. Fanadur 2018.
Las investigaziuns da la Cumissiun da concurrenza conferman che interpresas da construcziun auta e bassa da la Val Müstair han fatg giu preschs tar passa 100 concurrenzas.
Ellas hajan fixà communablamain tgi che duai survegnir la lavur. Las
cunvegnas da pretschs èn vegnidas fatgas tranter il 2004 ed il 2012.
Las cunvegnas da pretschs sajan vegnidas fatgas durant pre-sesidas organisadas da l’Societad grischuna dals impressaris constructurs. Il president dals impressaris grischuns, Markus Derungs na lascha dentant betg valair ch’ils pretschs sajan vegnids fixads durant quellas pre-sedutas.
La WEKO desista da sancziunar las fatschentas perquai ch'ellas han cooperà ed eran per part gia concurs u en liquidaziun.
L'emprima SANCZIUN - december 2017La WEKO sancziunescha 12 interpresas che han fatg giu pretschs.
- Bezzola Denoth AG
(oz part da la Foffa Conrad AG)
- Foffa Conrad AG
- Implenia Schweiz AG
- METTLER PRADER AG (oz part da la Zindel Gruppe AG)
- ZINDEL GRUPPE AG
-Crestageo AG (oz part da la Zindel Gruppe AG)
- D. Martinelli AG
- Lazzarini AG
- Broggi Lenatti AG
- P. Lenatti AG (Construcziun auta e bassa)
- René Hohenegger Sarl (n'exista betg pli)
- Nicol. Hartmann & Cie. SA
Las firmas han survegnì multas da tranter intgins millis francs e 400’000 francs. En tut èn ellas vegnidas chastiadas da la WEKO cun in milliun francs. I va per otg projects da construcziun auta e bassa cun ina summa da tranter 80’000 e sis milliuns francs. Tranter quels projects èn sis da privats, in d’ina vischnanca engiadinaisa ed in dal chantun.
Cun questas sancziuns terminescha la WEKO ulteriuras 6 da las total 10 inquisiziuns en chaussa.
La seria d'artitgels...... cun la quala il magazin online «Republik» fa marschar l'entira chaussa, ils 24 d'avrigl 2018.
En quatter parts tracta la seria il cartel a maun da l'istorgia persunala da l'anteriur impressari da construcziun Adam Quadroni da Ramosch. El è sortì il 2006 dal cartel. Sia fatschenta è ida concurs e sia dunna ha bandunà el.
Adam Quadroni ha mess a disposiziun als redacturs differents documents. Quels cumprovan ch'ils impressaris han discurrì pretschs e repartì lavurs ed els mussan er las dimensiuns da l'entir cartel.
Bleras cumprovas èn sin maisa. Ma i dat er diversas renfatschas che n'èn anc betg cumprovadas.
La segunda SANCZIUNLa WEKO sancziunescha pliras firmas en l’Engiadina ad in chasti da 7.5 milliuns francs. Ils 26 d'avrigl 2018.
Set interpresas da l’Engiadina ston pajar chastis
pervia da cunvegnas da pretschs. L’autezza dal chasti dependa quant fitg ch’ina
interpresa ha cuntrafatg a la lescha da cartels.
Pertutgadas da las sancziuns èn:
- Foffa Conrad SA
- Bezzola Denoth SA (oz part da la Foffa Conrad SA)
- Zeblas Bau SA (oz part da la Foffa Conrad SA)
- Lazzarini SA
- Koch SA Ramosch
- Alfred Laurent SA
- René Hohenegger Sarl (n'èxista betg pli)
La Societad grischuna dals impressaris constructurs na vegn betg chastiada, sto però sa participar vi dals custs dal proceder. Cun organisar las uschenumnadas «pre-sesidas» fin il 2008 haja ella numnadamain stgaffi la basa per las interpresas da reparter lavurs e fixar pretschs. Quai resulta dal rapport da la WEKO.
Politichers ed impressaris en la defensiva ... per part cun grevas conequenzas.
Andreas Felix, mainafatschenta da la Societad grischuna dals impressaris constructurs, candidat per la regenza e president da la PBD grischuna, snega dad avair intervegnì ina giada insatge da cunvegnas da pretschs, fatgas a las «pre-sesidas», organisadas da la societad. La finala dat el giu tut ses uffizis politics.
Stefan Engler, anteriur schef dal departament da construcziun e president dal cussegl d'administraziun da la Lazzarini SA ponderescha consequenzas.
Jon Domenic Parolini, cusseglier guvernativ ed anteriur president communal da Scoul sincerescha dad avair fatg ses pussaivel cura che Adam Quadroni haja infurmà el il 2009 davart il cartel.
Walter Schlegel, il cumandant da la Polizia chantunala e candidat per la regenza grischuna sa defenda per l'agir da la polizia tar in'arrestaziun dispitaivla dad Adam Quadroni.
Ed ussa?I dat anc bleras dumondas avertas enturn il cartel.
Architects: Èn er els sa participads vid cunvegnas da pretschs u repartiziuns da lavurs? Bain pussaivel ma betg cumprovà – hai num da pliras varts.
Tge po insatgi far ch'è eventualmain daventà unfrenda dal cartel? I dat la via giuridica però avair dretg e survegnir dretg sajan duas differentas chaussas, uschia l'advocat spezialisà sin dretg da fabrica ed immobiglias, Stefan Metzger.
La regenza lascha examinar d'ina persuna externa tut las renfatschas fatgas en connex cun l'affera da cartel. Tranter auter cunter la polizia pervi da l'arrestaziun dispitaivla dad Adam Quadroni. U er quellas cunter l'Uffizi da construcziun bassa che duai avair survegnì documents dad Adam Quadroni il 2009 sco cumprova dal cartel. Plinavant pretendan tut ils candidats per la regenza sco er diversas partidas ina cumissiun d'inquisiziun parlamentara, ina uschenumnada PUK.
2 da las 10 inquisiziuns da la WEKO en il Grischun èn anc avertas. Cun ils resultats èsi da quintar vers la fin da la stad u d'atun 2018. I vegn spetgà ferm tubac.


text:
A Glion è vegnì dà l’emprima badigliada per la nova staziun da la Viafier retica (VR). Investì vegnan total 30 milliuns francs per renovar il bajetg da la staziun existenta e per adattar ils binaris a las prescripziuns da segirtad vertentas.
Uschia vegn bajegià in sutpassadi per ch’ils passagiers possian cuntanscher ils binaris senza stuair traversar auters binaris. Plinavant vegn l’entira staziun adattada als basegns da persunas cun impediments. La nova staziun duai vegnir averta il december 2018.
Planisaziun da 8 onns
Tenor il directur da la VR Renato Fasciati ha la planisaziun per quella renovaziun cumenzà gia l'onn 2008. Ina lunga fasa da planisaziun, ma l'emprim haja la viafier stuì dischlocar il transport da laina a Rueun ed il transport da vitgira a Schnaus, duas staziuns en vischinanza da Glion. Vinavant hajan els stuì spetgar sin il project definitiv dal sviament da Glion per savair planisar la part da la staziun che sa chatta sper la punt da Glion.
La davosa staziun da las grondas
Glion è tenor Fasciati la davosa da las grondas staziuns da la VR che vegn modernisada ed adattada a la lescha per persunas cun impediments. Glion saja dentant l’emprima staziun en Surselva. Las ulteriuras staziuns da la Surselva stoppian anc vegnir renovadas, uschia che la VR vegni anc ad investir bler en la Surselva ils proxims onns.
Ord l'archiv:


text:
Sluachia
La Slu(v)àchia (nom uficial Slovenská republika in sluach, repüblica sluvaca) l'è una repüblica de l'Europa central, e la so capital l'è Bratislava. A nod-ovest l'è tacaa a la Repüblica Ceca, a nord a la Pulonia, a est a l'Ücraina, a süd a l'Üngaria e a süd-ovest a l'Austria. la gh'ha una süperfiss de 49.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.400.000 abitant.
La capital a l'è Bratislava.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Repüblica Sluaca e la Repüblica Ceca j'hinn nassüü el 1° de genar del 1993 da la division pacifica (ciamaa anca Rivulüzion de velüd), de la Cecusluvachia, che giamò del 1990 l'aveva ciapaa el nom de Repüblica Federal Ceca e Sluaca.
Urganizazion pulitica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Sluachia (nom ufizial: Slovenská republika ) a l'è una repüblica.
El president a l'è l'Andrej Kiska (del 2014).
El Prim Minister a l'è el Robert Fico (del 2012).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
En la Belgia ha la polizia arrestà duas persunas che vegnan suspectadas d’avair planisà attatgas terroristicas. Ils dus frars sajan vegnids arrestads tar razzias a Mons e Lüttich. Quai ha communitgà la procura publica beltga.
Las arrestaziuns èn stadas en connex cun investigaziun tar en tut otg razzias. Armas e material explosiv n’han ins betg chattà.
Per las autoritads resta in privel serius
Tenor ils investigaders na datti nagins indizis che las persunas suspectadas eran involvidas en las attatgas da terror a Brüssel ils 22 da mars. Tar questas duas attatgas terroristicas sin la plazza aviatica e la metro a Brüssel eran 32 persunas vegnidas mazzadas e passa 300 blessadas.
Per la Belgia vala il mument il segund aut stgalim d’alarm da terror. Quai munta che las autoritads taxeschan il privel da terror sco «serius e pussaivel».
RR novitads 14:00


text:
Il 2015 saja in onn decisiv, ha Blocher accentuà. I giaja per chaussas fundamentalas. La Svizra haja per l’emprima giada dapi il 1848, la fundaziun dal stadi svizzer, ina regenza sanestra. I vegnia ad ir mender cun la Svizra. Sch’ella na suonda betg a la PPS, sa tschentia la Svizra en l’Uniun europeica, in «construct intellectual fallà». Ils delegads da la PPS han applaudì cun entusiassem suenter il pled da Blocher ed han fatg ovaziun en pe.
Ils temas restan tuttina
Er il president da la Partida populara svizra ,Toni Brunner, ha tegnì pled ed accentuà anc ina giada las prioritads da la PPS. Brunner vul tranter auter limitar l'immigraziun, cumbatter l’abus tar l’asil e sbassar las taglias. En pli na vul el betg ina colliaziun cun Uniun europeica.
La PPS saja bain calculabla, ha Brunner ditg als delegads en la tenda da festa sin il St. Luzisteig. La partida na stoppia persuenter betg sa storscher e drizzar cuntinuantamain sia politica al spiert dal temp.
Ils passa 800 commembers da la PPS èn vegnids beneventads a la radunanza dals delegads sin il St. Luzisteig dal president da la partida chantunala e cusseglier naziunal Heinz Brand.
«Martullo-Blocher na dovra nagina colliaziun da glistas»
Ils exponents da la PPS èn persvas che Magdalena Martullo-Blocher cuntanschia er senza la colliaziun da glistas tranter las partidas burgaisas il segund sez en il cussegl naziunal per la PPS grischuna. Oriundamain vuleva la PPS quella colliaziun da glistas. Dà hai la finala ina tranter la PBD, PCD e PLD. Tenor Toni Brunner, il president da la PPS Svizra in pass sapientiv cunter la PPS da tschellas partidas.
Proxims dis vegn decidì
Perquai ch’i n'ha betg da la colliaziun da glistas giavischada da la PPS, ponderescha quella dad er ir en il cumbat per in sez en il cussegl dals chantuns, tut tenor er cun in candidat grischun. Las contractiva han lieu ils proxims dis.


text:
L’equipa da Bayern München ha duvrà be 14 minutas per manar il gieu encunter Porto en la dretga direcziun. E suenter 40 minutas era il siemi dals Portugais da cuntanscher la proxima runda cumplettamain sutterrà.
Bayern dat ina lecziun a Porto
Bayern München ha dictà il gieu encunter Porto davent da l’emprima minuta. La gala da l’equipa da Pep Guardiola ha cumenzà cun ina pitga da Robert Lewandowski en la 10avla minuta. En la 14avla minuta sajetta Thiago il 1:0. Jérôme Boateng (22avla minuta) e Lewandowski (27avla minuta) han lura pudì augmentar gia baud al 3:0. Tuts trais giugaders han sajettà lur gols cun il chau. En la 36avla minuta sajetta Thomas Müller il 4:0. Per l’attatgader tudestg da 25 onns èsi stà ses 27avel gol en la Champions League. 5 minutas avant la pausa ha Lewandowski fatg tut cler cun il 5:0.
Pauc spectacul en la segunda mesadad
En la segunda mesadad ha finalmain era Porto tuc ina gia il gol. Jackson Martinez ha pudì scursanir al 1:5 en la 73avla minuta. Curt avant la final ha il spagnol en il tricot da Bayern, il defensur Xabi Alonso sajettà il 6:1 entras in culp liber. Tut en tut èsi stà ina demonstraziun da l’equipa da Pep Guardiola ch’ha stuì desister en il quartfinal da la Champions League sin dus dals gronds stars, il Franzos Franck Ribéry ed l’Ollandais Arjen Robben. Tant Robben sco er Ribéry han persequità questa gala da lur equipa a la tribuna ensemen cun 70’000 fans. Il FC Bayern München cuntanscha cunquai per la quarta giada en seria il mezfinal da la Champions League.
Neymar sajetta Barcelona en il mezfinal
Cuntanschì il mezfinal a moda suverana ha er il FC Barcelona. Ils Catalans han suenter il 3:1 a Paris er battì a chasa Paris St.-Germain. Barça ha gudagnà en il Camp Nou cun 2:0 grazia a dus gols dal star brasilian Neymar.
Il PSG avess duvrà in miracul per anc pudair volver il resultat da chasa (1:3). Dentant sin il pli tard cura che Neymar ha tuc al 1:0 en la 14avla minuta è quest duel stà decidì. En la 34avla minuta sajetta Neymar ses segund gol cun il chau. Er suenter pausa n’ha il PSG pudì mussar nagina reacziun. L’equipa da Laurent Blanc ha trumpà sur l’entir gieu. Er il superstar dals Franzos, il svedais Zlatan Ibrahimovic ch’era anc stà serrà en l’emprim gieu n’ha betg pudì dar impuls positivs.
RR novitads 06.00


text:
Uschia ha la ministra da traffic Doris Leuthard e la fracziun tessinaisa gudagnà la votaziun en la Partida cristiandemocratica. Pers ha perencunter la Svizra Centrala.
Era «gea» ha la PCD ditg a l'atgna iniziativa per la lètg e la famiglia. La parola «na» han ils delegads decidì per l'iniziativa per il repatriament effectiv da la Partida populara svizra (PPS) e per l'iniziativa dals giuvens socialists «nagina speculaziun cun nutriment».
Per ina realisaziun pragmatica
Prendì posiziun a la radunanza dals delegads da la PCD a Friburg ha er il president da la partida, Christophe Darbellay: tranter auter co realisar l'iniziativa d'immigraziun da la PPS. En ses pled a l’entschatta da la radunanza è el s’exprimì che l’iniziativa duai vegnir realisada a moda pragmatica, raschunaivla e favuraivla a l'economia.
Tadlar cun in spiert constructiv
Ina rolla impurtanta haja la Partida populara svizra (PPS), ha ditg Darbellay. Quella stoppia ussa cumprovar ch'ella veglia vairas schliaziuns per il pajais. La Svizra stoppia definir da nov e rinforzar la via bilaterala, senza periclitar la buna relaziun cun l'Uniun europeica. La fracziun da la PCD en chasa federala veglia tadlar cun in spiert constructiv ils 3 candidats da la PPS per il Cussegl federal.
Parolas PEV
Er la Partida evangelica da la Svizra (PEV) ha discutà oz las parolas per las duas fatschentas da la votaziun dal proxim favrer. Ella sustegna tant l'iniziativa da la PCD per la lètg e la famiglia sco era l'iniziativa da la Juso «Nagina speculaziun cun nutriment».
RR novitads 12:00/15:00


text:
En intginas emnas duain quests resultats vegnir publitgads en in rapport. Sin la pagina d'internet da l'Uffizi federal per segirtad da mangiativas èn dentant gia publitgadas emprimas conclusiuns.
Entaifer la retschertga èn 230 provas da mangiativas vegnidas intercuridas sin fastizs da glifosat. Tranter auter per exempel mel d'avieuls, vin, paun, tartuffels e verduras.
Il pli pertutgads èn pastas, flocs d'ensolver e leguminosas
Las pli autas concentraziuns da glifosat èn vegnidas chattadas en pastas, flocs d'ensolver ed en leguminosas, dentant sajan ils quantums anc sut la limita da cunfin.
Nagin ristg per la sanadad
Plinavant na saja il monitoring anc betg finì. Però mussian ils resultats gia ussa ch'ils fastizs da glifosat na sajan betg privlus per la sanadad. Per illustrar quai fan ils auturs in exempel cun pastas: In creschì stuess mangiar passa 71kg pastas per di. Pir lura cuntanschess el la anc acceptabla dosa maximala da 30 miligramms glifosat.
RR novitads 14:00
Glifosat
Sin l'entir mund vegn duvrà il pli savens l'erbicid glifosat. Tenor stimaziun vegn duvrà en Svizra 300 tonnas glifosat ad onn. L'Organisaziun mundiala da la sanadad (WHO) ha ditg l'onn 2015 che glifosat «chaschuna probablamain cancer».


text:
Rümlang
Rümlang a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dielsdorf, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.39 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6 935 abitant.
El cumün de Rümlang al se tröva a una altitüden de 443 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Kloten, Niederhasli, Oberglatt, Opfikon, Regensdorf, Winkel, Zurich. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Las cifras da fugitivs en l'Europa s'augmentian ed cun quai vegnian era puspè dapli fugitivs en il Grischun. Quai ha ditg il cusseglier guvernativ responsabel Christian Rathgeb davant las medias.
Ils centers per requirents d'asil sajan entant occupads per 80%, numnadamain 920 dals totalmain 1'150 plazs. I saja perquai bain pussaivel ch'i saja la stad necessari da puspè prender en funcziun implants civils.
Tenor indicaziuns dal cusseglier guvernativ derivian ils blers fugitivs da l'Eritrea, la Siria e la Somalia. Ultra da quai ha confermà Rathgeb ch'il corp da guardias da cunfin saja vegnì schlargià punctualmain.
RR novitads 14:00


text:
Il privel ch'i dat ina panica da massa a la Schlagerparade saja minim di Thomas John da la polizia da la citad da Cuira. Per pudair evitar pli bain sco pussibel panica da massa u era auters privels a la Schlagerparade procuran var 30-40 policists.
Ulteriur Grischun Privel da panica da massa a la «Schlagerparade»?
Tar la panica da massa a Mekka èn mortas sur 700 persunas e passa 800 persunas èn feridas, avant paucs onns ha ina panica da massa a la Loveparade a Duisburg chaschunà 21 morts e sur 500 ferids. È era la parada da schlagher a Cuira periclitada d'ina panica da massa?


text:
Alpsu, Crispalt, Cuolm d'Ursera
Pass alpin sin 2044 m che colligia Tujetsch cun Ursera e la Val d'Ursera. 1303-05 Crispalt, romontsch era Alpsu, tudestg Oberalppass. Il Cuolm d'Ursera colligia, ensemen cun il Pass dil Furca, las vals dil Rodan e dil Rein Anteriur. La Val d'Ursera, che s'extenda denter quellas duas vals, fuorma in center dil traffic local e dil traffic da transit sigl intschess dil Gottard. La claustra da Mustér haveva promoviu dapi il temp aultmedival l'urbarisaziun e la colonisaziun dalla Val d'Ursera, nua ch'ella possedeva dretgs suverans e numerus beins. El 12. e 13 tschentaner ein immigrai Gualsers dil Valleis e da la Val d'Uresra sur il Cuolm d'Ursera en Surselva. Entuorn 1380 ei attestada ina minoritad tudestga a Rueras ed a Tschamut (vischnaunca da Tujetsch). 1333 ha giu liug en la regiun dil Cuolm d'Ursera cumbats denter ils adherents da l'Austria, menai dalla claustra da Mustér, ed in'armada dils Quater Cantuns, alliai cun Donat de Vaz. Il contract da pasch da 1339 ha garantiu ils interess commercials interalpins en las regiuns dil Lucmagn, dil Cuolm d'Ursera, dil Gottard e dil Pass da S. Giachen. Ferton ch'ils Tujetschins fagevan mintg'onn ina processiun alla caplutta sil S. Gottard, participava la glieud dalla Val d'Ursera alla fiasta da s. Placi a Mustér (11 da fenadur). Egl ost era il Cuolm d'Ursera accessibel sur duas rutas: ina menava sur Milez, Val Val ed il Pass Tiarms, l'autra sur Tschamut e Surpalits, ruta elegida 1862-63 per la via carrabla. Il cantun Grischun haveva cediu las subvenziuns federalas al cantun Uri per construir il tschancun da via dalla vart uranesa. Igl onn 1911 han las lavurs da construcziun dalla Viafier Furca-Alpsu entschiet, ina viafier a binari stretg e per part a roda dentada. 1915 han ins tschentau ils davos binaris denter Ursera e Mustér; en consequenza dall' Emprema Uiara mundiala han ins denton pudiu metter en funcziun la viafier per 1926. Dapi l'electrificaziun, iniziada 1942, circulescha quella viafier duront gl'entir onn (gl'unviern transport da vehichels), ferton che la via d'autos resta serrada gl'unviern. La regiun da skis da l'Alpsu ei colligiada cun quella da Milez-Sedrun; 2014 cun Andermatt.
Litteratura:
L. Deplazes, Zum regionalen Handel und Verkehr an der Lukmanier- und Oberalproute im Spätmittelalter, en: Geschichte und Kultur Churrätiens, edì dad U. Brunold, L. Deplazes, 1986, 409-39; Tujetsch: igl andament da sia historia, 1987; Gas. Rom., 26-8-1994; J. Egli, Der Name des Urserentals, en: Vox Romanica, 57/1998, 16-52; O. Hungerbühler, Auf schmaler Spur: zwischen Tradition und Innovation - das Urserntal und die Eisenbahn, lic. Basilea, 2004; S. Scheuerer, Bellevue, lic. Basilea, 2004.
Jürg Simonett
Fontauna: http://www.e-lir.ch/ Lexicon istoric retic
Gasetta Romontscha, ils 26 d'uost 1994
Il Cuolm d'Ursera/Pass Alpsu
In pass da muntada plitost regiunala
fb. En cumparegliaziun cun auters pass ha il Cuolm d'Ursera giugau ina rolla mudesta; da vegl enneu ha el surviu (mo) al commerci e traffic local e regiunal.
Pintga ei la muntada dil pass stada dil temps dils Romans. Quei ei negina surpresa en vesta dil fatg, che schibein la part sura dalla Cadi sco la Val d'Ursera ein sepopuladas per el temps miez, sut il patrunadi dalla claustra el 9avel e 12avel tschentaner. Insumma ha la politica claustrala influenzau tochen alla mesadad dil 17avel tschentaner la frequenza dil pass.
Duront igl 11 e 12avel secul, dil temps nua che la claustra ha expandiu siu territori el sid, ha il Lucmagn dominau. Entuorn 1200 ei la situaziun semidada anetgamein en favur dil Cuolm d'Ursera. Ils Gualsers eran secasai ella Val d'Ursera e gest immigrai ella Surselva. Ins arva la Val Scalina ed il Munt Avellin, traversala pli sperta e cumadeivla dil sid al nord, remplazza il Lucmagn. La claustra intensivescha ils contacts culs d'Ursera e rinforza sias relaiziuns cun ils d'Uri e quels dil Valleis. Il pass d'Ursera ei impurtonts sco via da communicaziun.
Munglusas ein las indicaziuns sur dil pass dil temps dil 16avel al 18avel tschentaner. Bunas ston allura las relaziuns cul Valleis esser stadas.
Muntada pli gronda al pass ed in svilup apparti alla cuntrada ha pér la via cantunala purtau, baghegiada 1862-64. Gia gl'atun 1864 cursescha in carr da posta denter Mustér ed Andermatt. Alla fin 1915 era la reit da viafier finida, inaugurada e surdada al traffic eis ella denton vegnida per la stad 1926. Auto e viafier ein stai buns promoturs dil svilup economic e turistic.
Sin vias stretgas, sendas e trutgs
La distanza denter Mustér ed Andermatt ei da circa 35 kilometers. Il viadi fuva «stentus e fadigius», el cuzzava denter otg e diesch uras.
Da Mustér en Tujetsch
Pliras vias menavan dalla claustra encunter Cons ella via dil pass: quella muntava dretg sper la baselgia parochiala si, sulla «via Sontga Gada» all'aua d'Acletta (nua che steva pli baul il mulin dalla claustra), semenava da Gonda si ed enasiviars ella Giassa Fontauna, ina via lada, flancada dretg e seniester d'in mir. Ella sesparta ual sut il Center sportiv per ir encunter Sontga Gada e sul Lucmagn ni sur Buretsch e Mompe en Tujetsch.
Nus passein beingleiti la Giassa Cuoz, avon gnanc aschidaditg bunamein intacta, ussa demolida e per gronda part devastada. Nus traversein la val da Cuoz, mein tras Buretsch ellas Foppas e da Raviul si encunter Mompe-Tujetsch. La Giassa d'antruras ella teissa ei carschida en, selai denton localisar levamein sin fundament dallas caglias e dil cagliom.
El contuorn da Mompé-Tujetsch ei la via veglia semantenida sco mo en paucs auters loghens, specialmein dil vitg anen ellas plauncas da Cunel tochen Garmischaras. Cheu mida la via la vart dretga dalla lingia-viafier e va parallel a quella tochen Bugnei: las restonzas ein pintgas e van en decadenza. La via traversava la Val Bugnei en ina gronda storta e menava silsuenter da Niregl enagiu el vitg Sedrun.
Da Sedrun al Cuolm d'Ursera
La via mava pli baul tochen dadens Dieni sul Grep da Putnengia per leu sesparter: en ina ruta da stad sur Milez al pass Tiarms, sco ruta d'unviem per Selva e Tschamut al Cuolm d'Ursera.
Da Sedrun tochen Zarcuns va la via cantunala dad oz per gronda part per a per culla via vedra. Per traversar il Drun a Sedrun ed igl ual da Strem a Camischolas fageva quella denton in caraun ualti grond encunter mesanotg. A Sedrun mava ella gest sper il mulin dils Soliva ora.
A Zarcuns menava la via sper la caplutta da Nossadunna e la crusch commemorativa dalla lavina digl onn 1749 alla casa dils Schmeds ora directamein a Rueras. En connex cull'arrundaziun han ins fatg ir en entuorn ils 1975 la via vedra e remplazzau zatgei sura quella cun ina via da funs. Cull'arrundaziun ein era las veglias sendas svanidas, numnadamein quella che menava da Zarcuns, Flurin Sura, Cascharolas e Malamusa sin Giuf, da leu ella Rufna e da l'autra vart alla grada sper Planatsch ora e sur igl uaul Rosas en a Scharinas.
A Rueras semuossan fastitgs dalla via vedra per alla sortida dil vitg. Ins passava la Giassa (cheu stevan avon la lavina digl onn 1817 aunc pliras casas), traversava igl ual da Mila ed arrivava en lingia directa ella «planira» da Cadentschuns. Cheu stevan, da vart seniastra il «curtin», da vart dretga aunc 1749 entginas casas e tochen 1923 dus clavaus. In mir marcant e bein mantenius sur via cantunala marca la ruta dalla via veglia tochen Dieni. Cheu descenda quella seniester tier igl ual dalla Val Giuf e va enasiviars tier igl emprem nuegl sur il Grep da Putnengia dadora. Cheu sesparta la via!
La via da stad: Dieni-Milez-Tiarms
La varianta nord menava tut alla grada da Sudada si tochen Milez. Ella cuntrada bein veseivels ei il tschancun teis da Sudada ed in toc via gest sut il mises da Milez.
Naven da Milez mava la via veglia entochen entadem Scharinas sco quella dad oz, lu entochen las «Petgas» zatgei settentriunal per sevolver en Val Val sper il tschaler silla vart dretga e sestender ulivamein al pei dil Calmot si e sper la tegia da Tiarms ora tochen als cunfins cantunals, marcai cun dus craps signai. La via semenava da leu naven al pei dil Pez Tiarms giu encunter la gallaria e seuneva cuort avon la sbuccada dallas auas dalla Vagliauna el lag dall'Alpsu culla ruta da stad si da Tschamut.
La traversa dil cuolm si Tiarms numnav'ins pli baul Crispalt Mons, Crispaltenberg ni era Bergli.
La via d'unviern: Selva-Tschamut-Cuolm d'Ursera
Dalla spartida a Putnengia menava la via veglia sur terren oz surbaghegiaus (mirs da sustegn ein als cunfins dallas singulas parcellas aunc bein veseivels) mava directamein encunter igl uaul da Tschuppina e s'avanzava denter la lingia dalla viafier ed il stradun sur Sumsassi vi e per a per cul stradun tochen Sontga Brida. Cheu prendeva ella direcziun en cunter ils praus da Carmihut, passava las teissas dallas Vals per arrivar sulla planira da Tgavitg per liung d'in mir el vitg Selva. La via veglia ei devastada fetg e las Vals san ins traversar mo en prighel da veta.
Avon l'arrundaziun fuvan las planiras da Selva palius e la via teneva silla spunda encunter mesanotg per suenter circa 300 meters semenar anetgamein encunter Tschamut, dalla schinumnada «Giassa stretga» si, oz surcarschida da massa cagliom. Ella entra cuninaga seniester dalla caplutta da Sontga Clau el vitg da Tschamut.
La via veglia menass oz directamein tras la cuschina dil hotel. Ella mava dretg dil stradun, quei sin rodund 200 meters, per allura sevolver giuaden ella confluenza dallas auas dalla Val Val cul Rein. Oz aunc muossa in mir fetg bein mantenius la direcziun.
Prau Mulins senumna la planira che dat perdetga dils vegls mulins alas rivas dallas auas. Il davos prau porta il num «prau dil Gottard» e marca il liug nua ch'ins serimnava agl appel per la processiun dil Gottard, ch'ei vegnida tenida mintgamai il meins da zercladur dil 14avel tschentaner tochen 1827.
Gl'access al pass, in toc che fageva speciala sgarschur, menava da Surpalits suenter il cuors dall'aua sur Muschaneras si al Cuolm d'Ursera, numnaus cheu «Krizli». El seuneva silsuenter cun la ruta da stad. Cheu entscheveva la descensiun encunter Andermatt.
Sin terren uranes!
La via veglia suandava la riva dretga dil lag e sesbassava ualti alla grada encunter Andenmatt. Tochen Nätschen aunc in sempel trutg, seslargia la via ussa veseivlamein e cuntinuescha, mantenida en bien stan, tochen Andenmatt. Leu varga ella la caplutta da Sogn Vendelin ed arriva al «Hotel drei Könige und Post». Quei toc vala oz per via ufficiala pils turists e vegn mantenida a moda exemplarica dalla vischnaunca.
Viadis plein pitgiras
Tschels onns han probablamein paucs traversau il Cuolm d'Ursera ord spir plascher. Ei fuva marcadonts cun rauba e biestga, paders, umens da missiun politica, scienziai e professers. Pretensiuns d'in'aulta frequenza ein surfatgas. Ei fuva in viadi stentus, da nevadas, malaura e brentina era prigulus.
Viagiaturs e viandonts declaran la via per «mal baghegiada ora». Carrabla fuva ella pulitamein tochen Rueras e silsuenter mo cun stenta tochen Tschamut. Giusep Steiner, scolast a Selva ils onns 1867-72, deseriva la via da Selva a Rueras: «Via stretga, carpusa, uiarscha; baul mav'ei agradsi, baul agradgiu, baul in pultaun e lozza, ch'ins pudeva strusch atras».
Naven da Tschamut ed ella Val Val dev'ei mo sendas graschlas e trutgs. La communicaziun denter Uri e Grischun «survarghi scadin maletg, era il pli horribel» manegia Karl Kasthofer (1822) e sa buca capir pertgei igl avat ha buca schau baghegiar ina via sul pass. Era Placidus a Spescha deplorescha la munconza d'ina via carrabla, segira e cumadeivla sul pass.
Era cul provediment stev'ei buca dil meglier. Il hotel a Tschamut ei vegnius baghegiaus pér 1866. Pader Placidus a Spescha menziunescha zuar l'existenza d'ina casa d'albiert sur il Casti a Putnengia e d'in hospezi a Tschamut, dat denton il bien cussegl da spluntar tier plevons e caplons per esser bein survius.
Mantener il pauc aunc restont
L'activitad da baghegiar surfatga dils davos onns e las arrundaziuns han fatg svanir spert grondas parts dalla via veglia. Quel che ha senn per historia e tradiziun persequitescha cun dolur il svilup. Pilver, ei fuss ner temps da spindrar e mantener quei pauc che exista aunc!
Ina buna caschun leutier han ils responsabels da Mustér. Quella vischnaunca posseda sco strusch in'autra aunc Giassas da mir schetg, dallas qualas ins stuess haver bien quitau. La sligiaziun ella Giassa Fontauna en connex cull'engrondida dil Center sportiv sa strusch valer per bien exempel. Aunc mender stat ei culla Giassa Cuoz, la quala la gruppa regiunala grischuna pigl inventari da vias historicas haveva taxau per «object da protecziun cun valeta silmeins regiunala» e recumandau per il il toc enamiez «in schurmetg integral». Cun pauc ni negin success!
Forsa han ins dapli cletg e capientscha per las restonzas bein mantenidas a Mompe-Tujetsch, dado Dieni, sper Selva e si Tschamut. Bia temps han ins buca pli. Igl autur Thomas Berthenr spera «che las autoritads communalas d'Ursea, da Tujetsch e da Mustér renconuschien la valeta historica dils paucs mussaments dalla via vedra aunc existents e che quellas stettien en per lur schurmetg e manteniment».
Tons passan oz il Cuolm d'Ursera (il Crispaltenberg, il Crispalt Mons, il Bündnerberg da pli baul ni igl «Alpsu» oz) levamein culla viafier ni spertamein en auto sin via cantunala. Co fuva ei avon 1860 silla via veglia da Mustér ad Ursera, numnada via vedra, vietta ni (stravagau dil ridischen) via imperiala u romana?
Nus suandein en nossa descripziun ina perscrutaziun scientifica scretta e publicada da Thomas Berther, Rueras/Sursee, in document ufficial ellas publicaziuns digl «Inventari dallas vias historicas en Svizra». Sin fundament da cartas, da descripziuns, maletgs e fotografias da pli baul ed observaziuns el liug ha igl autur renconstruiu ils principals passadis ed entginas variantas. El ha plinavon intercuretg la muntada dil pass e registrau cun acribia restonzas dalla via veglia aunc ussa veseivlas. Igl autur presenta mintgamai en in cuort resumau historic era ils vitgs ed uclauns agl ur dalla via. Il cudisch ha 183 paginas e cuntegn 113 fotografias e 39 cartas per pari coluradas.
Pass Alpsu


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Montreal: Federer en il final cunter Zverev
Roger Federer è en il final dal ATP Masters a Montreal. El ha gudagnà il mezfinal cunter Robin Haase en dus sets cun 6:3 e 7:6. L'adversari en il final è il Tudestg Alexander Zverev.
Autur:
SDA / Lea Livers / Hugo Schär
Zverev ha gudagnà ses mezfinal cunter il matadur local Denis Shapovalov medemamain en dus sets cun 6:4 e 7:5. Il matadur local aveva battì en la segunda runda Rafael Nadal.
Federer ha dà fin ussa trais giadas cunter Zverev, duas giadas ha el gudagnà.
RR novitads 23:00


text:
E viva il tschaiver!
Jipiii, finalmain è el qua – il punct culminant da la tschintgavla stagiun. Ils fans dal tschaiver prendan ils costums e las mascras giud surchombras e sa rimnan als gronds tils ed als bals da tschaiver.
Legenda da maletgs:
Las guggas costumadas èn puspè en acziun.
RTR
Tar in bel e cumplet di da tschaiver na dastga ina chaussa sa chapescha betg mancar: Las guggas – las musicas da tschaiver cun lur interpretaziuns da hits e semperverds en stil divertent, umoristic e magari forsa era in zic pli dad aut u schreg che usità. Oz fan las guggas era canera en l'instrumentala, ellas prendan en possess las undas rumantschas e laschan resunar tuns da tschaiver directamain en stiva.
Ils titels en l'emissiun


text:
Parigi
Parigi (Parì) 'l è 'n film dramàtic francéś dal 2008 ad Cédric Klapisch.
Sunt
Pierre (Romain Duris) al viṿ da par lò a Parì in dua 'l fà 'l balarèṅ. Purtròp un dè i mèdag i gh càt'n un brut mâł a 'l cōr ch'a gh lasa pôc da scampàr, a gh'è sōl da sprar in un trapiànt ma pò a n è gnanc dita. Quànd sò surèla Élise (Juliette Binoche), asisènta suciàla ad quarànt' an cun tri fiōi pìcui da tiràr sù sénsa marè parchè mulàda par dū vòlti, la 'l vèṅ a savēr la và a star sèg in dal sò apartamènt in dua lò al tîṅ 'd òć la gint ch'la pasa.
A gh'è la furnàra (Karin Viard) in dua lò 'l tōś al paṅ ch'l'è drē a pascàr na cumésa ma la n è mai cuntènta parchè la n cata minga dal nurmàni o dgl'alsasiàni ch'i lavóran dimóndi minga cuma 'l brétuni ch'i gh'aṅ la tèsta dura o 'l córsi ch'a n s in dascór gnanc. Adès la gh'à in próa na magrebìna, la Khadija (Sabrina Ouazani), ch'la gh'à 'n caràtar ch'a t 'l arcmànd ma almànc la gh dà dèntar dimóndi. Pò a gh'è di óm ch'i gh'aṅ di banc dal pés e dla fruta a 'l marcâ, cuma Jean (Albert Dupontel), Mourad (Zinedine Soualem) e Franky (Gilles Lellouche), ch'i pènsan sōl a cal dóni, o 'n prufesōr ad stòria, Roland Verneuil (Fabrice Luchini), ch'al gh'à 'n fradèl architét, Philippe (François Cluzet), e ch'l à pardû la tèsta par na sò studènta bèla figa, la Laetitia (Mélanie Laurent). Par ciapàr quèl al s è anc arùt a giràr di ducumentàri par la televiśiòṅ.
Jean al gh'armàgn dimóndi mâł quànd la sò èx muróśa e culéga, la Caroline (Julie Ferrier ), la mōr in 'n incidènt in muturèṅ ma 'l è 'l ucaśiòṅ par lò ad catàr 'l afèt dl’Élise ch'la và sèmp'r a cumpràr la fruta da lò. Mént'r a nas al putèṅ ad Philippe, qvéi d'l uśdàł i ciàman Pierre parchè a gh'è 'd andàr dènt'r in présia.


text:
Operador a basel
In mecàniga di quanta e in àlgebra lineera, un operador de "alzada" o de "bassada" (coletivament cognossuu compagn " operador a basel") al é un operador che al fa cress o decress la valor pròpia d'un olt operador. In mecàniga di quanta l'operador d'alzada al é anca dicc operador de creazion e el de bassada operador d'annihilazion. Largament cognossud aplicazion i é la resoluzion de l'oscillador armonigh quantistigh e el formalism del moment angulée. Suponemm che du operador X e N i gh'a la relazion de commutazion
per vargun scalée c. Alora l'operador X al agirà da manera da translà la valor pròpia d'un stat pròpi de N per c:


text:
Van der Graaff aveva persvadì en il sprint dal quartfinal ed era vegnida segunda. Quai cun in retard da 37 tschientavels. En il mezfinal èsi però stà a fin. Là n'ha la curridra grischuna betg pudì tegnair cun la concurrenza ed è daventada 5avla cun in retard da 5,53. En il classament final hai lura anc tanschì per il 10avel plaz.
Fähndrich e Hediger betg en il mezfinal
Nadine Fähndrich n'è betg sa qualifitgada per il mezfinal. La Lucernaisa ch'è per la segunda giada a gieus olimpics è daventada 20avla en la rangaziun finala.
Tar ils umens è il sulet Svizzer, Jovian Hediger, crudà ora en il quartfinal. El è currì cun in retard da 5,8 secundas sin plazza quatter. En la rangaziun finala è el sin plaz 19. Ils ulteriurs dus Svizzers Ueli Schnider ed Erwan Käser èn betg reussì la qualificaziun.
Aur per la Svezia e la Norvegia
Victura olimpica en il sprint classic da las dunnas è la Svedaisa Stina Nilsson avant la Norvegiaisa Maiken Caspersen. La medaglia d'aur dals umens va al Norvegiais Johannes Høsflot Klæbo, cun 21 onns è el il pli giuven victur olimpic en passlung.
RR actualitad 12:00


text:
Ils ultims onns n`èsi betg stà simpel da chattar organisaturs. Il problem è che quai dat blera lavur, i dovra ina gronda organisaziun ed i custa bler. Ultra da quai cuzzavan las festas da chant dus dis. Sco Ewald Vinzens di hajan els vulì reducir quai sin in di. Mo era suenter ch’els hajan scrit ora l’annunzia hajan els gì nagin success, ed els hajan stuì ir a la tschertga.
La festa da chant è ils 10 da zercladur 2017; e fin alura spera Ewald Vinzens ch’els hajan ils dus projects dal giubileum da 150 onns District da chant Surselva: Ina cronica ed in disc cumpact.
Registraziun cun tut ils chors
Per il disc cumpact èsi previs da far ina registraziun cun tut il chors en Surselva. La cronica duai laschar reviver l’istorgia da l’uniun e porscher purtrets dals chors. Bel fissi era da pudair integrar fotografias veglias.
Tenor Ewald Vinzens custian quels dus projects 30’000 - 40'000 francs. Els n'hajan dentant anc betg ensemen l’entira summa.
Suprastanza cumpletta
A la radunanza da delegads dal District da chant Surselva a Ruschein è il president Ewald Vinzens da Ruschein vegnì reelegì per ina ulteriura perioda d’uffizi. Uss è la suprastanza puspè cumpletta cun la cassiera Silvia Derungs da Uors, l’actuara Mathilda Derungs da Glion e Silvio Erni da Trin. En la cumissiun da musica èn il president Albert Spescha e Daniel Pally.


text:
Il forum cun Anna-Alice Dazzi e Silvana Derungs
- Dumengia, 21.6.2015, 12:30
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 21.6.2015, 12:30, RTR
Pertge na chapin nus magari betg in l'auter?
Na betg mo en la vita, mabain era en la lingua datti quai che nus numnain «fauss amis». Quests pleds ch'ins legia u auda e ch'ins pensa d'avair chapì mainan bain savens a malchapientschas.
En in discurs cun las linguistas Anna-Alice Dazzi e Silvana Derungs sa dumonda il Forum co i vegn a tals «fauss amis» e constatescha ch'els existan schizunt era entaifer l'agen idiom e na betg mo tranter idioms u linguas differentas.
Redacziun: Astrid Alexandre


text:
Ils Young Boys dastgassan er quest onn manchentar la qualificaziun per la Champions League. Ils Bernais han numnadamain pers mardi saira l’emprim gieu da la terza runda da qualificaziun cunter Schachtar Donezk ordaifer cun 0:2.
Cun excepziun da las emprimas 10 minutas han ils Ucranais dominà cleramain la partida. A partir da la 55avla minuta ha YB stuì giugar cun in um pli pauc sin il plaz. Quai suenter che Milan Vilotic ha vesì la segunda carta melna.
Il gieu da return è lura l'autra mesemna a Berna.
RR novitads 06:00


text:
Plinavant vul il Cussegl federal trametter ina delegaziun a la radunanza dal program per l'ambient da l'ONU. Quella duaja cunzunt sa metter en durant la radunanza per realisar las finamiras d'ambient globalas.
Cumbat cunter la polluziun – sfida mundiala
Il cumbat cunter la polluziun d'aria, d'aua e da rument è il tema da la conferenza dal program da l'ambient da l'ONU. La polluziun n'enconuschia betg cunfins naziunals, chaschunia mintga onn milliuns unfrendas, pericliteschia la varietad da las spezias e destrueschia sistems ecologics, scriva il Cussegl federal.
«Encunter ad in planet senza polluziun»
Cun il motto «Towards a pollution-free planet» (Encunter ad in planet senza polluziun) prenda la terza radunanza dal program da l'ambient da l'ONU per mauns quest tema ord perspectiva globala.
RR novitads 14:00


text:
Ins spetgia ch'il cor da la politica svizra saja segir da laders. Sco il «Blick» scriva n'è quai betg il cas. Glindesdi saira cura che Semadeni leva sa metter sin via a chasa, era ses mantè d'enviern sparì.
Ir a chasa mo en in blazer, è sta fraid.
La cussegliera naziunala speria tuttina ch'il mantè na saja betg vegnì engulà, mabain ch'enzatgi haja sbaglià mantè, uschia Semadeni envers il «Blick».
Um trametta pachet a faussa adressa
Cumprar tut a la bahuta in nov mantè na saja betg vegnì en dumonda per Semadeni. Perquai haja ses um tramess ina giacca a Berna – disfortunadamain a la faussa adressa.
Agid haja Semadeni survegnì da collega Alexander Tschäppät, che abiteschia datiers da la Chasa Federala. Il mantè da Tschäppät saja in zic grond per Semadeni, dentant saja quest mantè chauds. Uschia n'ha la cussegliera naziunala betg schelà durant la festa per il nov president dal Cussegl naziunal Dominique de Buman.


text:
Logràt
Logràt, ciamàt de spès apò Lugràt endèl dialèt locàl (Italià: Lograto) l'è 'n cümü de 3 819 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa endèla Bàsa Bresàna Ucidentàla a 16 km en diresiù Òvest de la cità de Brèsa.
I ritroamèncc de 'na quach làpidi trascriìde per prim del Taddeo Solazio le testemógna le urìgign romàne de Logràt.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cunquai che nagins auters animals dals manaschis pertutgads èn s'infectads cun la malsogna da la lieunga blaua desista l'uffizi il mument sin ina vaccinaziun obligatorica.
Il 2008 aveva l'Uffizi federal veterinar declerà per obligatoric la vaccinaziun cunter la lieunga blaua. Il 2009 e 2010 hai dà campagnas da virolaziun obligatoricas. Dapi il 2012 era la Svizra uffizialmain libra da la lieunga blaua.
Per l'uffizi n'èn las infecziuns dentant nagina surpraisa. Il virus cumprovà en la Svizra è dapi onns derasà en la Frantscha. El vegn transferì d'insects sin ils remagliaders. Animals infectads han fevra, mucosas (Schleimhäute) inflammadas u edems vid il chau. Savens han animals infectads er spersas.
RR novitads 16:00


text:
Il di dals durmigliets
- Mardi, 27.6.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 27.6.2017, 8:40, RTR
Ils 27 da zercladur è tenor la regla da purs in di per far prognosas da l'aura per la stad. L'aura dal di dals durmigliets cuntinueschia las proximas set emnas.
Il di dals durmigliets, il «Siebenschläfertag», era gia dal temp dal chalender giulian in indicatur per l'aura da la stad. Cun il chalender gregorian d'ozendi crudass quai di sin ils 7 da fanadur. Per ils meteorologs po l'aura enturn ils 7 da fanadur propi far ina prognosa per las emnas che suondan. En 67 da 100 cas gartegia la previsiun. Il di dals durmigliets na sa referescha betg als animalets che sumeglian a stgilats, mabain a la legenda da set giuvens cristians. Els èn vegnids serrads en in cuvel damanaivel dad Efesus. Ins haja liberà els 195 onns pli tard, ils 27 da zercladur dal 446.


text:
Lucerna ha gudagnà per l'emprima giada a chasa en questa stagiun. Cunter l'FCZ ha il club da Markus Babbel gudagnà cun 1:0.Lucerna ha uschia tuttina blers puncts sco YB (18 pcts) ed è sin plazza 4.
Vaduz ha fatg in pass enavant sin plazza 7 cun 9 puncts. Sion resta sin plazza 5 cun 14 puncts. Turitg, Thun e Lugano han tuts 7 puncts ed èn sin las ultimas plazzas da la tabella.
Premiera per Bjarnason
Ier saira ha l'FC Basilea festivà la 9avla victoria da questa stagiun. Il campiun svizzer ha gudagnà a chasa cun 3:1 cunter Lugano. Luca Zuffi ha sajettà dus gols ed ina premiera hai dà per l'Islandais Birkir Bjarnason, el ha sajettà ses emprim gol per l'FCB.
En il segund gieu d'ier saira han GC e l'FC Son Gagl giugà pari 1:1. En la tabella ha uschia l'FC Basilea engrondì l'avantatg sin GC sin 6 puncts.
RR novitads 16:00


text:
Ucean Antartich
L'ucean Antartich (ciamaa anca ucean Glacial Antartich) a l'è la massa d'aqua che l'è inturna a l'Antartid. A l'è el quart ucean püssee grand del mund e l'ültim che l'Urganizaziun Idrugrafiga Internaziunala l'ha ciamaa ucean (2000). L'ucean Antartich al va de la costa de l'Antartid fina al 60 grad de latitüdin süd, che'l cuincid cunt i limit del Trataa Antartich.
- Area tutala: 20.327 miliun de km². Al gh'ha dent el mar d'Amundsen, el de mar de Bellingshausen, part del pass de Drake, el mar de Ross, un toch piscinin del mar de Scotia, el mar de Weddell e alter mass d'aqua tribütari.
- Linea de costa: 17,968 km.


text:
Wikipedia:Vedrina
La Vedrina l'è 'l canton indoa i vos pussee bej scrivuu da la comunità de la Wikipedia in lombard. La sostituiss el "Parlemm on poo de num".
Cuntegnüü
Regoll per entrà in de la vedrina[mudìfica 'l sorgènt]
- La vos la gh'ha minga de avègh di avvis 'me {{sbozz}} e {{Da netà}}
- La vos la gh'ha de vess enciclopedega
- La vos la gh'ha de vess categorizada
- La vos la gh'ha de vess scrivuda in d'ona ortografia accettada dai regoll de la Wikipedia
Consej util[mudìfica 'l sorgènt]
- El saria mej se la vos la gh'abia di wikilink
- El saria mej se ghe fudessen di font in de la pagina
La votazzion[mudìfica 'l sorgènt]
Ona parpoeusta la passa se nissun l'è contra in 7 dì o se almanch in d'on par de dì gh'è on consens ben formaa.
Regoll per cavà ona vos da la vedrina[mudìfica 'l sorgènt]
Ona vos in vedrina la pò vess cavada se hinn cambiaa i situazion che l'han portada in vedrina, i regoll per la votazion hinn i stess
Parpoeust per la Vedrina[mudìfica 'l sorgènt]
Independentism lombard[mudìfica 'l sorgènt]
Vos ottima --Sciking (dìmm tuscòss) 19:29, 20 Mag 2018 (CEST)


text:
Teater a Sedrun
La ludeivla musica da Sedrun sepeina quels dis per la producziun digl enconuschent drama "L'oraziun dalla mumma", translataus da nies convischin signur Sigisbert Giossi da Rueras, che fa era il regissur. Ei setracta d'in bien toc popular cun bia acziun ord las relaziuns da nies agen tschespet grischun. Ils acturs han sedau gronda breigia da dar il toc en uorden, aschia che tuts aspectaturs san spetgar ina stupenta representaziun. Sut la valenta bitgetta da signur scolast Teofil Schmid vegn la musica ad embellir il giug cun entginas producziuns musicalas. Nus giavischein a tuts cooperaturs in cumplein success.
D.
Teater a Sedrun
La sesiun da teater ha puspei priu sia entschatta en tiara romontscha. Aschia ei era la Societad da musica da Tujetsch seresolvida da puspei legrar il pievel cun in toc teatral. Ella presenta uonn alla tribuna: "L'oraziun dalla mumma". Ei setracta d'in drama ord nossas relaziuns e valladas grischunas. In toc che perschuada dalla forza dall'oraziun, dalla carezia per la patria e dalla giustia.
Per quest stupent toc che tschaffa ils aspectaturs entras siu bien ed instructiv cuntegn, ha signur Sigisbert Giossi capiu dad eleger per mintga rolla zun adattai acturs. Ins sto tedlar il meini dil pievel e lu san ins dir il meglier quals tocs inflammeschan e van il pli a cor. Igl ei quels che corrispundan a nossas relaziuns ed a nies patertgar, sco quei che quest toc muossa clar e bein.
Treis gadas han ils premurai acturs gia presentau quei oreifer toc. Treis gadas han els per lur grond plascher e satisfacziun astgau constatar la sala pleina aspectaturs entusiasmai. Treis gadas vegnan els aunc a passar silla tribuna ed els speran, ch'els astgien era tier quellas representaziuns legrar per entginas uras in grond diember d'aspectaturs. Vegni a Sedrun, ina schlittada per seperschuader da quest oreifer toc vala veramein la peina e Vus vegnis buca ad esser enriclai anzi entusiasmai.
T. B.
L’oraziun dalla mumma 1953
Teater a Sedrun


text:
Or da l’archiv dad Arnold Rauch
- Dumengia, 18.8.2013, 17:25
Per la fin da la seria a stad «Sas anc?» cun films vegls or da l’archiv da la Televisiun Rumantscha preschenta Arnold Rauch in pèr contribuziuns, per uschè dir, or da ses agen archiv.
Cun ir giu en tschaler en tschertga ha el numnadamain chattà, vulì u na vulì, era da quai ch’el ha fatg sez, ina giada, avant onns. Cun sfugatar l’archiv al èn vegnids per mauns films ch’el aveva sez gia quasi emblidà. Talas producziuns èn per el er in mussament ch’esser redactur da la Televisiun Rumantscha è in mastergn pli che be interessant, perquai ch’ins inscuntra adina puspè situaziuns e cunzunt glieud ch’ins n’avess forsa mai inscuntrà en ina «vita normala».
Exempels? La bieraria ch’è gia daditg serrada ed emblidada, quella da Susch. Il purtret dal scriptur Leo Tuor sin la Greina. La demonstraziun da la charretta unica e tipicamain svizra. U er in extract or dad «Ustaria, la seria», sur dad ustarias veglias en il Grischun.


text:
L’acziun saja terminada ed ils attatgaders sajan vegnids stgatschads or da l’hotel, ha ditg in pledader da l'armada. Gia la damaun aveva l'armada dal Mali liberà plirs ostagis ord ils mauns dals rapinaders en la citad da Sevare.
Dal rapiment d'ostagis èn almain 8 persunas mortas, tranter quellas er in collavuratur da l'ONU. Sco la missiun da l'ONU rapporta, sajan ils attatgaders sa zuppads en quest hotel suenter ch'els avevan attatgà ina basa militara.
Sevare è radund 600 kilometers en il nord-ost da la chapitala dal Mali Bamako.
RR Novitads 11:00


text:
I sa tracta dal pli grond champ da sondas en la terra aifer il Grischun. En tut datti 73 sondas. Il project sa chatta en ils mauns da l’interpresa indigena «energia alpina».
Sco quai ch'il mainafatschenta Ciril Deplazes declera vegnan mintgamai 4 bischels en ina sonda. L’aua che circulescha prenda giu la chalira da la terra. Ella va giuaden cun 4 grads e vegn ensi cun var 10 grads.
Aua da 50 fin 60 grads
Las sondas vegnan manadas en ina centrala e quella spisgenta lura ils bajetgs, sco per exempel la chasa communala, la halla polivalenta, il bogn Sedrun ubain era privats. Ina pumpa da chalira furnescha l’energia, vul dir l’aua vegn stgaudada sin 50 fin 60 grads.
Regenerar sondas
Impurtant saja dentant er che la chalira vegnia puspè dada enavos a la terra. Ins na possia betg mo trair chalira ord la terra, uschiglio vegniss ella sfradentada, declera Ciril Deplazes.
Per evitar quai vegnan las sondas regeneradas cun ina pumpa da chalira da l’aria. Questa pumpa vegn messa en funcziun cun energia electrica, per part cun energia dad in implant fotovoltaic. Quai succeda alura en ina secunda etappa.
Custs da 3,4 milliuns francs
L’emprima etappa custa ca. 3,4 milliuns francs. L’energia alpina quinta da pudair furnir energia als prims bajetgs l’atun 2017. Venderdis, ils 8.7.2016 datti in di d’infurmaziun davart il project a Sedrun.
RR actualidad 07:00


text:
Adina Dapli accidents da downhill
Dr. Sommer, il schefmedi da la chirurgia ha quest onn gia gì da s'occupar dus accident da downhill, e quai malgrà che la stagiun n'ha anc betg propi cumenzà. Quai saja normal, las cifras dad accidents en il sectur velo, cunzunt downhill, creschan mintga onn. L'onn 2014 haja dà radund 120 blessads e l'onn passà 212 blessads da l'avrigl fin il settember.
Blessuras da tuttas sorts
Il schefmedi da la chirurgia operescha adina differentas blessuras dals sportists da downhill. Il pli bler vegn dentant la ruttadira dal oss-clavigl avant. Plirs dals blessads sa fan dentant betg mo mal en in lieu e dovran perquai era pliras operaziuns.
Suenter l'accident: spetgar!
Sco Dr. Christoph Sommer di, vulan blers fanatichers da downhill curt suenter l'accident puspè ir cun il velo dal culm giuadora. Ma damai che las ruttadiras da l’ossa èn savens cumplitgadas e ston magari vegnir drizzadas cun struvas ni plattas da fier n'è quai betg pussibel.


text:
A Tavau na vegni a dar naginas demonstraziuns durant il WEF. Pervia da la situaziun extraordinaria cun la naiv ed uschia la mancanza da plaz ha la suprastanza da Tavau decidì da refusar la dumonda da demonstrar da la Juso, la PS ed ils Verds. Quai communitgescha la vischnanca.
La vischnanca accentuescha però ch'i saja impurtant ch'il dretg da demonstrar e da la libra opiniun vegnia vivì a Tavau. Ils ultims onns sajan tut las dumondas vegnidas lubidas er durant il WEF. Il Forum mundial d'economia cumenza damaun e dura fin venderdi, ils 26 da schaner.
RR novitads 14:00


text:
Il numer 51 dal mund Aljaz Bedene n'ha chattà nagin recept encunter il numer 2 Roger Federer a l'Australian Open. Suenter 100 minutas aveva Federer gudagnà la partida senza perder in set. Per el è quai uschia la 19avla giada en roda ch'el gudogna l'emprim gieu en l'Australia.
En il segund set ha Bedene bain empruvà da controllar il gieu. Ils servis da Federer ha'l per part pudì parar. Cun puncts decisivs il gist mument ha Federer però controllà vinavant il gieu.
Roger Federer frunta en la proxima runda sin il Tudestg Jan-Lennard Struff (ATP 55).
RR novitads 11:00


text:
Harpo: «Moviestar»
- Gievgia, 21.9.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 21.9.2017, 9:30, RTR
Da la Svezia derivan insaquantas bunas bands. Sa chapescha ABBA dentant era Europe ni Roxette. Per la generaziun giuvna forsa plitost Avicii e Mando Diao. Main enconuschent è Harpo. Dentant ina da sias chanzuns conuschan segir blers: «Moviestar». Ina chanzun che raquinta d'in actur senza success dentant cun in grond maini da sasez. La producziun n'ha dentant betg funcziuna senza l'agid da la televisiun svedaisa e d'in commember da la gruppa ABBA.


text:
Memia blers medis spezials fan ir ad aut ils custs per la sanadad. Perquai vul il Cussegl federal limitar da nov l’admissiun per medis da l'exteriur. Ils chantuns duajan survegnir in instrument duraivel per evitar, ch’i dettia ina surcapacitad en il sectur da sanadad.
Chantuns duajan limitar tenor regiuns e secturs spezials
Concret vul quai dir, ch’ils chantun han en avegnir en maun sez da limitar cifras da medis tenor regiuns e secturs spezials. En pli vul il Cussegl federal vegnir pli sever tar las pretaisas a quellas e quels medis, che vulan avrir ina pratica, scriva el en ses messadi per mauns dal parlament.
Examens per medis da l'exteriur
Ultra da quai prevesa il Cussegl federal examens per medis da l'exteriur - per ch'els enconuschian il sistem da sanadad en Svizra - e sch'i veglian far giu quint cun las cassas da malsauns.
Gia oz vegn regulà, quants medis u medias che dastgan pratitgar – cun il uschenumnà «stop da medis». Quest reglament intermediar va dentant a fin l’onn proxim. Perquai vul Alain Berset stgaffir uss in reglament duraivel che vegn in funcziun enfin il fanadur 2019.
RR novitads 15:00


text:
Battalia de Des
La Battaglia de Des la gh'ha avuu loeugh a Des el 21 genar 1277 traj sostenidor di De la Torr e quij di Viscont per ottegnì el contròll su Milan e 'l sò territòri.
Anche se la pò somejà, a primma vista, voeuna di tant battaj minor combatuu in de l'Italia del XIII secol in del quader di lòtt traj Ghelf e i Ghibellitt, a bon cunt a l'è la violenta conclusion de ona vicenda politega emblematega de la crisi del sistema democrategh comunal e de l'inizzi de quij process che menarann a la nassida di Signorii.
Cuntegnüü
Aj origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La battaglia, come emm dii pussee sora, a l'era la conclusion de ona longa crisi politega che la gh'era ormai de ann in del comun de Milan.
El governo de la famiglia De la Torr (ò Torrian) a l'era staa accusaa de corruzion e de vorè sgond al pòpol la miseria del danee pubblich cont el fà di grand òper per la città e comprà esercit mercenari per ona politega de conquista. Vist i gròss spes, a l'è staa minga difficil per l'opposizion comunal tràss de la pròppia part el favor del pòpol.
I tension hinn cressuu el 22 luj 1262 con l'elezion a arcivescov de l'Otton Viscont, canònich de Des, inscambi del Raimond de la Torr, vescov de Còmm: de fatt l'Otton el faseva part de ona famiglia, i Viscont, traj pussee nemis del governo di Torrian.
La nòmina a l'è stada contestada del Martin de la Torr, capp de la Credenza de Sant'Ambroeus, cont el dì che la famiglia Viscont a l'era de confession albigesa. I De la Torr hinn donca riessii a fà cred che i Viscont fussen eretich e per quest el governo el je ha casciaa foeura de Milan. E l'è staa donca allora che i contrast politich hinn diventaa anca militar.
La guerra civil milanesa a l'è durada circa dodes ann, cont el diventà semper pussee violenta: in del genar del 1277 a l'era rivada al massimm nivell de crudeltà. E l'è in 'sto contest che troeuvom la battaglia de Des.
La battaglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La scerna del loeugh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I trupp di Viscont (ciamaa ribej ò bandii di Torrian) eren dree a provà on attacch de nòrd: de fatt eren staa respingiuu sia a òvest che a sud con battali compagn de quella de la Guazzera, indove eren mòrt i sò esponent maggior del partii e de la famiglia.
I pianur e la brughera de l'òvest eren el camp de battaglia mejor per la cavalleria corazzada milanesa, menter on attacch de nòrd (soratutt dòpo che Còmm - che l'era semper stada rival de Milan - a l'era passada de la part di Viscont) el somejava pussee facil per i ribej. Infatti el territòri de la Brianza, cont i sò bosch e i sò còj vun arent a l'alter, el favoriva i attacch a sorpresa aj soldaa milanes e aj riforniment che vegniven del nòrd Euròpa (specialment de l'Imperi, leaa uffizial del comun de Milan).
I generaj milanes s'eren accorgiuu del pericol che 'l podeva representà el territòri del nòrd e per quest, giamò de on quaj de ann, l'aveva provviduu a trà giò i fòrt brianzoeuj: ma aveven risparmiaa i fortificazion del borgh de Des, paes a circa trenta chilòmeter de Milan, perchè pròppi in quell center abitaa s'incontraven i tre strad che vegniven di confin settentrionaj: quella de Còmm, quella de Erba e quella de Lecch. De la torr de Des se podeven controllà tucc i moviment che 'l nemis podeva fà de nòrd.
E l'è staa per quij motiv chì che 'l 20 genar 1277 l'esercit milanes a l'è sortii de Milan per andà a campàss in del borgh.
La preparazion de la battaglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La strategia che aveven in ment i generaj milanes la pò vess recostruida facilment: aven cominciaa a mett in del borgh circa 500 cavalier corazzaa che 'l dì dòpo sarien staa raggiont de la fanteria, per rivà a on numer de circa 900 òmen. A lor se sarien unii alter 500 cavalier, che aveven appena respingiuu on attacch ribell aj pòrt de Lecch (probabilment a Civaa, snoeud fondamental de la strada che la portava a Lecch e che poeu la veniva serrada a nòrd tra 'l Corniscioeu e i Coronghej e a sud del Lagh d'Annon; ma per alter stòrich la battaglia la s'era tegnuda a Cantuu).
L'idea a l'era fòrsi quella de taccà i nemis de duu lat: el someja che l'esercit viscontee el fudess compòst per la pupart de fant e arcer, per on total de circa 1200 soldaa, che sarien staa battuu senza problema de la cavalleria milanesa.
Dòpo avè battuu questa avanguardia, l'esercit comunal el se saria riunii in d'on unich contingent per moeuv contra Còmm, vers ona vittòria che la saria stada de segur definitiva.
El cambiament de camp di Desian e la vittòria viscontea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ma ormai el governo el s'era portaa l'òdi de la popolazion, menter i fòrz de l'opposizion aveven abilment cavalcaa el malcontent e l'esasperazion de la gent: a l'è staa inscì che la nòtt del 20 genar i abitant de Des hann tradii el governo milanes e hinn passaa avertament de la part di Viscont.
A gh'è stada donca ona corsa contra el temp: ona bòna part de l'esercit ribell a l'era giamò rivaa minga lontan de lì, a Seregn; ma se fussen rivaa i renfòrz milanes, che eren attenduu a Lecch, i Viscon gh'avrien avuu de retiràss e tornà vers Còmm. A l'era pròppi quistion de or. Per quest l'intervent del pòpol desian a l'è diventaa inscì important. El moeud cont el qual i Desian sien passaa cont i ribej a l'è ancamò discutuu: el gh'è chi dis che duranta la nòtt vargun (ò el noeuv prevòst del borgh, Don Leonard, ò on òmm de Seregn, on cert Malexeratis) el sia sortii de Des per dì aj Viscont che la gh'era on'òttima occasion de taccà a sorpresa i Torrian; alter inveci disen che i Viscont abbien taccaa per primm, cont el convingg i abitant de Des a ribellàss e a dervì i pòrt del borgh. L'important a l'è che el mattin del 21 genar 1277 l'attacch improvvis contra i fòrz de Milan a l'è riessii e 'l borgh de Des l'è staa ciappaa di Viscont.
I conseguenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se la battaglia l'ha minga portaa a la fin de la guerra civil milanesa, l'ha certament dervii la strada a la vittòria de la famiglia Viscont, che, se sa, a la fin l'ha governaa a l'istessa manera di Torrian, e l'ha portaa el comun de Milan a la dittadura e a la Signoria, fina a trasformà i territòri comunai in d'on Ducaa.


text:
Ruvigh
Ruvigh (en vèneto: Rovigo) l'è una citaa italiana, de la region del Vèneto, capolögh de la pruvincia omonima .
El cumün el gh'ha 52 099 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), una superfis de 108,6 km² e una densitaa de de 480 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Anguillara Veneta (PD), Arquà Polesine, Barbona (PD), Boara Pisani (PD), Bosaro, Ceregnano, Costa di Rovigo, Crespino, Lusia, Pontecchio Polesine, San Martino di Venezze, Vescovana (PD), Villadose e Villanova del Ghebbo.
Cuntegnüü
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer dei abitant del cumün de Rovigo l'è mustra in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc
Urigin del nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ruvigh l'è cunussüü ancasì cun el nom de Cità di rös per causa d'una descrizion fata da Lüdvigh Ariosto int l' Urland furius, indè ch'el dis che el nom Ruvigh el vena zü dal latin Rhodigium e quindi da la parola greca pόδov (rhòdon), che la vör dì rösa
Quela derivazion chì però l'è cunsideraa una fantasia puetica da la magiur part di storich.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bedford, Gran Bretagna
- Tulcea, Romania
- Satonévri, Burkina Faso (cooperasiù 'nternasiunàla)
- Silàndro, Itàlia
- Viernheim, Germània
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
06 09
Ol dé 6 de setèmber l'è 'l 249 ( 250 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 117 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de setèmber al è ul dí da pòost 249 ( 250 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 117 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1339 - mar d'Alborán, davant Ceuta: ü stöl Català mandat per Gilabert de Cruïlles gh'al trà zò öna forsa navala Marochina.
1522 - Sanlúcar da Barrameda (Cadis, Andalusia): Juan Sebastián Elcano e i 17 òmegn che i è restàcc al mónt sö i 265 òmegn de la spedisiù del Fernão Magalhães i rìa a bòrd del vascèl Vitoria a Cadis e i diènta i prim a circumnavegá la Tera.
1620 - Plymouth (Anglatèra): i anomenacc pelegrí i salpa a bord del vassel Mayflower in diressiú Nord-América.
1901 - Buffalo (stat de Nöa York, USA): a l'esposissiú Pan-Americana, l'anarchesta Leon Czolgosz al feress ol president Wiliam McKinley, ch'al mörirà in del zir de 8 dé.
1941 - III Reich: i autorità nazzi i obliga töcc i zödé de plö de 6 agn a portá sura la roba öna stèla de David con la parola jude (zödé in Todèsch).
1972 - Munich (Baviera, Zermania): sich ativis·c del gröp teroresta Setember Négher i seguestra e sassina 11 atlet e alenadur Israelià ch'i partissipàa int i Zögh Olímpegh (massàcher de Münich).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1975 - Oriol Ripol Fortuny: Gjögadur de rugby internassiunal.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ringgenberg
Ringgenberg a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2588 abitant.
El cumün de Ringgenberg al se tröva a una altitüden de 1103 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bönigen, Habkern, Interlaken, Niederried bei Interlaken, Unterseen.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Goldswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- von Ringgenberg family in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Artwork
Image by árticotropical.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.
Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset. Lorem ipsum dolor seri alvi inett, veriam se drone lasset.


text:
Per la qualitad da viver en il vitg èn omadus sviaments da grond avantatg. Avant passava numnadamain l'entir traffic dal Purtenz tras Küblis e Saas. In levgiament ch'ils abitants e la abitantas schazegian fitg, saja quai suenter be trais emnas u suenter bun 5 onns.
Uss pon ins traversar la via principala per ir en l'ustaria visavi senza che 100 autos passan sperasvi.
Sfida per la gastronomia
Las emprimas reacziuns dals giasts sajan stadas fitg bunas, di Ursi Steinmann, hoteliera ed ustiera a Küblis. Cunzunt pervi dal ruaus sin la terassa da l'ustaria che saja gist dasper la via principala. Tuttina vegnian ins probabel a sentir a lunga vista ch'ils giasts dal traffic da transit che faschevian fin uss magari ina pausa a Küblis manchian in zic, uschia Steinmann vinavant.
Tancadi da Küblis e pereclità
Cunzunt la fin d'emna sajan las frequenzas idas fermamain enavos, uschia Erika Nett, la manadra dal tancadi. Ella spera dentant che la clientella indigena stettia fidaivla al tancadi, lura possia quel tut tenor exister vinavant.
Sch'i dat dentant, sco planisà da la vischnanca da Luzein, in nov tancadi avant il portal dal tunnel, lura na vesi betg ora bain per quest tancadi.
Fatschentas èn optimisticas
Plirs mainafatschentas da Küblis, tranter auter Julia Gruber dal Coop u er Anja Rofler da Caprez Sport han sincerà envers RTR ch'ellas sajan per gronda part dependentas da clientella da teschep ed ord la regiun e betg dal traffic da transit. Uschia èn ellas perschuadidas ch'il sviament haja strusch consequenzas negativas per lur fatschentas.
Experientschas a lunga vista a Saas - cunzunt grev per la gastronomia
En la stizun dal vitg n'haja ella betg senti bler dal sviament, ha ditg Dorothea Heldstab che maina la stizun dapi 10 onns. La via, quella tutgia uss plitost als peduns ed als velocipedists. Er per ils uffants saja il sviament in grond avantatg, uschia Heldstab vinavant. La ruassaivladad en il vitg saja magnifica.
Questa ruassaivladad è dentant be ina vart da la medaglia. Dorothea Heldstab è creschida si en in'ustaria e punctuescha ch'il turissem saja sa reducì marcantamain dapi l'avertura dal sviament.
Quai conferma er la hoteliera ed ustiera Karin Strehler. Avant il sviament haja ella gi blers giasts dal traffic da transit. Cun il tunnel da sviament saja quai sa midà daltuttafatg. Karin Strehler ha sco consequenza da quai midà model da fatschenta e mess dapli paisa sin las chombras dal hotel che sin l'ustaria. Uschia funcziunia quai bain per ella e ses um, i saja dentant bler pli grev d'exister d'in hotel u d'in'ustaria che avant il sviament sch'ins n'haja betg anc entradas supplementaras.
RR actualitad 11:00


text:
Barsenun
Barsenun (Bavares: Brixn; Talian Bressanone; Tudesch Brixen; Ladin Persenon o Porsenù; Latin Brixina; ciamada a nivel üfizial fin al 1919 Brixen am Eisack) a l'è un cumün de la Val de l'Isargh in Südtirol, un 40 chilometer a nord de Bulsan e 45 chilometer a süd de'l Pass de'l Brenner a la furcia intra l'Isargh e 'l Riensa. Barsenun, giamò menziunada int l'an 901 D.C. cunt el nom "Prihsna" a l'è la püssée vegia cità de tüt el Tirol, el lögh püssée impurtant de la Val de l'Isargh, e al didincö, cunt i sö 19.000 abitant, el ters cumün püssée gross de'l Südtirol. A l'e anca la sed de'l Vescuáa.
Situazion lenguìstega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
La cifra – 560 euros
- Mesemna, 28.12.2016, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 28.12.2016, 10:15, RTR
La Finlanda vul testar ina paja da basa minimala. 560 euros duai mintga persuna survegnir. Ussa fan ins in test cun 2'000 dischoccupads - in pilot che dura dus onns.
Las persunas dischoccupadas èn vegnidas tschernidas per cas e vegnan a survegnir ils 650 euros empè da l'indemnisaziun da dischoccupads. L'idea è da motivar dapli dischoccupads dad almain tschertgar ina pitschna lavur e tiers vulan ins era spargnar la lavur d'administraziun per tut ils formulars da dischoccupaziun.


text:
L’um derivia dal nord dal pajais e na saja fin uss betg crudà si a moda negativa.
Il venderdi aveva l’attentader mazzà cun in cuntè duas dunnas tudestgas ch’eran a la splagia. Ellas n’eran betg turistas ma vivevan en la destinaziun da vacanzas. Quai ha ditg in enconuschent da las dus dunnas. Il ministeri da l’exteriur tudestg ha confermà lur mort.
Plinavant ha l’um blessà quatter persunas en in hotel a Hurghada. La polizia ha arrestà el. Davart ses motiv na datti anc naginas indicaziuns uffizialas.
RR novitads 14:00


text:
Viterbo
Viterbo (Veterbe 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na cità italiàna de la regiù del Làsio, capolöch de la pruvìncia omònima, che g'ha presapóch 62.771 abitàncc (dato ISTAT del dezèmber del 2009), 'na superfìce de 406,28 km² e 'na densità de 148,63 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnoregio, Bomarzo, Canepina, Caprarola, Celleno, Civitella d'Agliano, Graffignano, Marta, Monte Romano, Montefiascone, Ronciglione, Soriano nel Cimino, Tuscania, Vetralla, Vitorchiano.
Sitüàda ai pè dei mucc Cimini la se destènt a ucidènt enfìna 'nvers la pianüra maremàna. L'è 'l capolöch de la pruvìncia che pórta 'l stès nòm, istitüìda 'ndèl an 1927 e cunusìda come Tuscia, la cità la g'ha 'n cèntro stòrich de urìgin medievàla, töt conturnàte de müre e al dé dd'encö circondàt de quartér modèrni, föra che a sudòvest, 'ndóche 'nvéce gh'è de le zòne archeològiche e termài (necròpoli de Castel d'Asso, sorgènt del Bullicame).
Viterbo l'è cunusìda come giöna de le "cità dei Papi" e fórse 'ntra chèste l'è la piö famùza, l'è stàda séde papal endèl sècol XIII e la g'ha ospitàt divèrsi pàpi endèl córs dei sècoi.
A Viterbo g'ha séde l'Università de la Tuscia, istitüìta endèl més de bril del 1979, el comàndo nasiunàl de l'Aviasiù de l'Ezèrcit, e la Scöla Maresciài de l'Aeronàutica Militàr.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censicc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Springfield, (Massachusetts, USA)
- Santa Rosa de Viterbo, Brazìle
- Gubbio
- Palmi
- Nola
- Sassari
- Campobasso


text:
Participants a la discussiun:
- Andrea Veraguth, dirigenta dal chor viril Breil
- Stefan Demarmels, dirigent da la musica instrumentala da Salouf Mon Stierva ed era il chor masdo Stierva Mon Salouf
Daco fan tuts concert la primavaira?
Pli baud sa drizzavan ins suenter ils purs. Il november avevan els peda da chantar e sin la primavaira stueva l'onn da chant esser a fin. Ozendi èn las persunas occupadas cun autras chaussas, uschia ch'igl è grev da rumper il schema.
I dovra in temp da bajegiar si la vusch. I n'è betg mo il trenament da las chanzuns. Sch'ins na chanta betg regularmain, patescha la vusch. Cun ina pausa da stad è quai pli difficil.
Tge è in concert attractiv?
Adina variar in pau - quai è forsa il misteri d'in concert attractiv. E da passentar suenter concert intginas bellas uras da cumpagnia, quai è era fitg impurtant.
Jau na chapesch betg la discussiun davart la lunghezza dals concerts. Jau pens che la glieud vegn per tadlar e guardar la musica. Per mai po in concert cuzzar fin in'ura e mesa.
Da la preparaziun fin al concert
Jau hai fatg bunas experientschas da far il champ da chant (prova intensiva durant in di) dus fin in mais a mez avant il concert. Lura han ins anc avunda peda suenter da lavurar vid las chanzuns.
Quindesch dis, trais emnas avant il concert datti ina fora tar ils musicants, lura èsi da motivar els per il concert.
Ir a concert - mussar preschientscha
Cun guardar co ils auters fan - oravant tut ils dirigents - emprend'ins ina massa. Jau mon a concerts per ma laschar inspirar da las persunas che sa preschentan e da la musica.
Jau mon a moda spontana a concerts. Quai dependa era da la situaziun e dal temp. Lura guard jau en il Fegl Uffizial nua ch'ì vegn dà gist concert e tge ch'interessescha mai e lura mon jau.
RR actualitad 07:00


text:
Envers SRF News ha Armin Capaul, il pur da muntogna ed iniziant da l'iniziativa per las vatgas cun corna confirmà, ch'el saja pront per cumpromiss: Per Armin Capaul fissi en urden sche la confederaziun faschess quai cun mo 15 milliuns francs e betg cun 30 milliuns francs sco che l'iniziativa prevesa. El retiria però be l'iniziativa sch'il parlament menziuneschia en la lescha explicitamain ch'ins stoppia tegnair bain las vatgas. Vul dir che las vatgas stoppian er durant l'enviern pudair sa muventar en il liber e la stad sin pastgira.
La cumissiun propona cuntraproposta indirecta
La cumissiun cusseglia d'elavurar ina lescha sco cuntraproposta indirecta tar l'iniziativa. Quai è ina proposta pli concilianta che quella dal Cussegl dals chantuns. Il Cussegl dals chantuns aveva fatg la proposta da refusar l'iniziativa senza cuntraproposta.
RR novitads 17:00
Iniziativa
Cun sia iniziativa vuleva Armin Capaul che la confederaziun sustegnia purs che tegnan vatgas cun corna finanzialmain. Ils daners duain indemnisar ils dischavantatgs che las vatgas cun cornas portan. Uschia ston purs da vatgas cun cornas per exempel bajegiar stallas pli grondas.


text:
La fin settember aveva la dretgira federala ordinà che l'ovra atomara Leibstadt stoppia publitgar questas datas. L'unitad da datas pertutga la lavur da mesiraziun da las datas on line per la surveglianza da la materia radioactiva en l'aria che sorta da l'ovra atomara Leibstadt. Ella mussa l'andament da la valur da mesiraziun da singulas gruppas da Nuklid.
Resguardà limita lubida
L'inspecturad federal per segirtad nucleara ENSI ha decidì che las datas che l'AKW Leibstadt mettia a disposiziun na vegnian betg mo tramessas a Greenpeace, mabain stoppian en il medem mument vegnir publitgadas. Tenor l'ENSI ha l'ovra atomara en questa perioda adina resguardà la limita lubida.
RR novitads 16:00


text:
La regenza grischuna ha disponì la sanaziun da l’aua restanta che la lescha prescriva per las Ovras electricas dal Grischun central da l’EWZ, per l’Ovra electrica Rain anteriur e per las Ovras electricas da Beiva.
Questas trais sanaziuns sajan in pass impurtant en connex cun las sanaziuns da l’aua restanta en il Grischun, scriva la regenza. Per 169 da totalmain 224 tschiffadas d’aua saja uschia reglada la sanaziun da l’aua restanta.
Ils detagls
- L'ORA vegn obligada da dosar tenor stagiun l'aua a las tschiffadas dal Rain da Tuma, dal Rain anteriur sper Sedrun e dal Rain da Medel sco er da serrar ina tschiffada laterala en la Val Val.
- La EWZ vegn obligada da dosar tenor stagiun l'aua a la tschiffada da la Gelgia sper il mir da serra da Murmarera e da l'Ava da Faller. Ultra da quai sto vegnir previsa en l'avegnir ina restituziun d'aua al sparta-auas Tgeps en direcziun dals Lais da Flix. Plinavant stoppia vegnir 'augmentada la valur ecologica' sin l'Alp Flix.
- La finala ston er ils IEB restituir aua da dotaziun en la Gelgia a partir da la tschiffada a Platta.
Tut en tut cumpiglian las ovras electricas che ston vegnir sanadas, ma ch'èn gia regladas var 85% da la producziun totala en il chantun.
RR novitads 11:00


text:
Ina separaziun è però quella tranter ils chantuns cun citads pli grondas ed ils chantuns plitost rurals.
Uschia di il suveran da Turitg, da Berna e dal chantun Vad «Na» a l'iniziativa. La Svizra centrala, grondas parts da la Svizra orientala sco era il Vallais ed il Tessin han decidì en favur dal project.
Grischun excepziun
Sco chantun plitost rural è però il Grischun in'excepziun che refusa l'iniziativa lantschada da la Partida cristiandemocratica cun 50,8% da las vuschs. Il resultat è quasi represchentativs per il rest da la Svizra: In resultat piz a cup.
Martin Candinas, che ha cumbattì per in «Gea», ha gì in veritabel crimi da votaziuns.