text:
Bath
Bath (latin: Aquæ Sulis; galles: Caerfaddon) l'è ona città de l'Inghilterra del sud-ovest, in de la contea del Somerset. La gh'ha ona popolazion de pussee de 83.000 abitant (censiment del 2001).
L'è traversada del fiumm Avon e l'è minga tropp delongg del confin cont el Galles.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fondada di Roman in del 43, l'è on center termal bell famos (de chì el nomm Bath): ancamò incoeu resisten i vegg termi roman. El someja che però i termi fudessen staa doperaa giamò prima de lor, al temp di Celta.
In del VII secol gh'è staa fondaa on monastee benedettin, che 'l gh'ha 'vuu vari recostruzion e adess a l'è vun di esempi pussee important de l'art gotega in de l'Inghilterra sud-ocidental.
In del 1987 l'è stada proclamada patrimoni de l'umanità de l'UNESCO.


c: text/html

text:
Conradin de Flugi
Conradin de Flugi, cun num cumplet Conradin Flugi d'Aspermont (* 22 da settember 1787 a San Murezzan; † 17 da matg 1874 a Cuira) è stà in poet rumantsch.
Vita[modifitgar | modifitgar il code]
Conradin de Flugi è naschì l'onn 1787 a San Murezzan. El e stà per curt temp scolar a l'Institut a Porta a Ftan e suenter è el ì a scola dus onns a Cuira. Cun 14 onns ha el cumenzà ses giarsunadi a Lindau. Silsuenter è el stà activ a Genova, Pisa e Livorno. Fin il 1815 è Flugi stà en servetsch dal retg Joachim Murat da Napel. Cur che quel reginam è crudà, è Flugi turnà l'onn 1823 in patria, nua ch'el fascheva da pur a Valchava fin il 1828. Lura è el turnà a San Murezzan, nua ch'el è daventà l'emprim e principal promotur dal svilup da San Murezzan sco lieu da cura. El ha tranter auter contribuì a la fundaziun da la Societad da las funtaunas termalas. L'onn 1834 è Flugi sa domicilià a Cuira per pussibilitar a ses uffants lur furmaziun.
Ovra[modifitgar | modifitgar il code]
Durant ses temp a l'ester ha Flugi cumenzà a scriver poesias. El vegn oz descrit sco piunier da la lirica rumantscha d'emigrants. Il 1845 è cumparida sia collecziun da poesias Alchünas rimas romaunschas, che ha vis il 1861 ina secunda ediziun revedida ed augmentada. Il 1894, ventg onns suenter sia mort, è il tom vegnì restampà sut il titel Poesias en la stamparia da Simon Tanner a Samedan.
Bibliografia[modifitgar | modifitgar il code]
- Alchünas rimas rumauntschas offertas en favur dels disfortünos abitants da Felsberg. Frers Sutter, Coira 1845.
- Alchünas rimas rumauntschas revisas et aumentadas. Pargaetzi e Felix, Coira 1861.
- Rimas. Stamparia da Simon Tanner, Samedan 1894.
Funtaunas[modifitgar | modifitgar il code]
- Conradin de Flugi en il Lexicon istoric retic
- Peider Lansel: Musa ladina. Antologia da la poesia engiadinaisa moderna, precedüda d'üna cuorta survista da nossa litteratura poetica. Engadin Press, Samedan 1910.
- Alcünas Rimas Romanschas

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dümìnica
La Dümìnica (apò Dumìnica, Dumìniga, Dumènega, ecètera) l'è giü dei dé de la setemàna, la vé dòpo del Sàbot e prìma del Lönesdé.
El nòm 'l vé del Latì Dies dominicus, che völ dì Dé del Signùr. Prìma de la cristianizasiù l'éra ciamàt dies solis (dé del sul) e l'éra 'l dé de la fèsta 'n unùr del dio Sol Invictus. Amò al dé d'encö le lèngue gemàniche le g'ha conservàt chèsta denominasiù.
Quàze töte le lèngue neolatìne le derìa 'l sò nòm de dies dominicus: Domenica 'n Italià, Dimanche en Fransés, Domingo 'n Spagnöl e 'n Portoghés, Diumenge 'n Català, Dimenge 'n Ocità, Duminică 'n Ruméno.
Endèle lèngue germàniche antìche 'l nòm l'ìa 'na traspuzisiù del Dies solis dei Latì. En inglés antìc l'éra Sunnandæg e 'n Norvegés antìc l'éra Sunnudagr.
Le lèngue germàniche modèrne le pórta aànti la stèsa etimulugìa e isé la Dümìnica la vé ciamàda Sunday 'n Inglés, søndag en Danés e Norvegés, Söndag en Svedés, Zondag en Olandés, Sonntag en Todèsc, ecc.
Apò a l'Albanés e diel l'è ligàt a dies solis, difàti dielli 'l signìfica sul.


text:
«Jau sun fitg dischillus», scriva Roger Federer sin sia pagina da Facebook. Il numer trais dal mund ha decidì da terminar la stagiun 2016. Quai suenter avair discurrì cun ses medis ed avair ponderà tut las opziuns pussiblas.
Betg la fin da la carriera
El veglia anc dar insaquants onns tennis sin la «tour» senza avair mal. Perquai saja quai era impurtant che ses corp e ses schanugl, ch'el haja laschà operar l'enviern passà, sa revegnian ussa cumplainamain. Ils medis hajan cusseglià da far ina pausa. Ina fin da la carriera excluda il sportist da 35 onns dentant. El vegnia a turnar puspè il 2017 cunquai ch’el charezza anc adina il tennis.
Per l’emprima giada dapi 16 onns senza titel
Roger Ferder manchenta uschia ses 5avels gieus olimpics. E per l’emprima giada dapi l’onn 2000, sto il victur da 17 titels da Grand Slam terminar ina stagiun, senza avair gudagnà in titel.
RR novitads 21:00


text:
L’emprima Scuntrada 1985 a Savognin
Quai n'hai anc mai dà: in inscunter popular interrumantsch. La Lia Rumantscha vul unir la Rumantschia sur ils cunfins idiomatics ed organisescha l'emprima Scuntrada Rumantscha en il cor dal Grischun. Il Telesguard rapporta da Savognin.
Nus vulain engraziar a las generaziuns dals trapassads per la tgira da nossa lingua e da nossa cultura.
La segunda Scuntrada 1988 a Scuol
La segunda Scuntrada Rumantscha maina ils interessents da la quarta lingua svizra en l'Engiadina Bassa. Il Telesguard mussa Scuol che sa preschenta da sia meglra vart cun folclora e cun concerts da rock da bands rumantschas.
La terza Scuntrada 1991 a Laax
Suenter il Grischun Central e l'Engiadina maina la proxima Scuntrada Rumantscha a Laax en Surselva. In team da Telesguard rapporta.
Cun scuntradas mintga 3 onns sains buc mantener il romontsch. Per che nus fetschien neginas illusiuns.
La quarta Scuntrada 1994 en Val Schons
La quarta Scuntrada Rumantscha da la Lia Rumantscha renda onur ad in dals pli pitschens idioms rumantschs: il sutsilvan. Ella vegn organisada en ils vitgets da la Val Schons. Gist duas squadras da la Televisiun Rumantscha rapportan: il Telesguard e Svizra Rumantscha.
La tschintgavla Scuntrada 1997 a Domat
La tschintgavla Scuntrada Rumantscha vegn organisada al cunfin linguistic a Domat en l'aglomeraziun da Cuira. Sco l'emissiun Svizra Rumantscha rapporta è Domat ina vischnanca che cumbatta per il mantegniment dal rumantsch.
Ils scribents dueien calar da dir la verdad. Els dueien dir las dretgas manzegnas.
La sisavla Scuntrada 2000 en l’Engiadin’Ota
La davosa Scuntrada Rumantscha organisada da la Lia Rumantscha fin qua è stada preschenta en las vischnancas da Zuoz, Samedan, Schlarigna e Puntraschigna en l’Engiadin’Ota. L'emissiun Svizra rumantscha dat ina survista.


text:
Il barometer da conjunctura dal post da perscrutaziun da conjunctura da la ETH (KOF) è sa reducì il matg per 3,3 puncts sin 100. Il nivel da l'avrigl aveva però stuì vegnir revedì per 2 puncts engiu sin 103,3. L'ultima giada saja il barometer stà il 2015 sin quest livel. Quai ha il KOF communitgà la mesemna avantmezdi.
Suenter ch'il barometer è sa sviluppà ils ultims onns sur la media, ès el uschia puspè s'avischinà a ses livel da media a lunga vista. Almain per il mument inditgeschia quai ina normalisaziun dal svilup da la conjunctura, scriva il KOF.
Signals negativs dals secturs mastergn e construcziun
Tenor il KOF han surtut indicaturs negativs en ils secturs mastergn e construcziun chaschunà ch'il barometer è sa sbassà. Er in svilup plitost negativ ha il KOF observà tar il consum ed ils exports. In lev plus han però fatg la restauraziun e hotellaria sco er las bancas.
RR novitads 10:00


text:
Il schintoissem è la religiun originara dal Giapun. I sa tracta dad ina religiun da natira, vul dir ch’i vegnan aduradas ina entira rotscha da dieuas e dieus. Quai pon esser carstgauns, animals u spierts, dentant era objects sco plantas e culms.
Il budissem è vegnì il sisavel tschientaner en il Giapun, quai cun paders coreans. Il budissem na conuscha nagins Dieus, finamira è da vegnir illuminà. El ha gì ina gronda influenza sin la cultura giapunaisa. La ceremonia da té u era la moda e maniera da cultivar il curtin cun crappa e musters en il sablun èn influenzadas dal budissem.
Dapli commembers che populaziun
Ina retschertga da l’Agentura giapunaisa per fatgs culturals ha perscrutà avant intgins onns, quantas persunas ch’èn registradas tar in sanctuari schintoistic e quantas tar in tempel budistic. Il resultat ha fatg surstar. Quintà ensemen resultava la cifra da circa 200 milliuns persunas. Il Giapun dumbra dentant mo circa 127 milliuns abitants. La raschun per quest resultat surprendent è che Giapunaisas ed Giapunais cumbineschan ils ritus dad omaduas religiuns en lur mintgadi. I dat in proverbi che di ch’in Giapunais nascha sco schintoist e mora sco budist.
Per il mund il schintoissem ...
En il mintgadi, cura ch'i va per exempel per festas, nozzas u per rugar per success e cletg, van blers en in sanctuari schintoistic. La datti rituals, ins sa lava ils mauns, i dat ina pitschna unfrenda, u ch'ins scalina in zain u ch'ins sblatscha duas giadas per far attents ils buns dieus. Silsuenter mettan ins ensemen ils mauns, patratga fitg vi da quai ch'ins vul e s’enclina a la fin avant ch’ins banduna puspè il sanctuari. Quai ch'ins chatta era savens tar ils sanctuaris èn pitschnas stizuns che vendan per exempel amulets da saida per tut las situaziuns: Protecziun sin via, cletg en examens u era per chattar la gronda amur.
... per l’auter mund il budissem
Cura ch’i va per la mort u per ils antenats e perdavantas, lura sa drizzan las Giapunaisas ed ils Giapunais envers il budissem. Blers tempels budistics possedan era in santeri. A chasa han bleras famiglias in pitschen tempel en ina stgaffa nua ch’els sa regordan da lur defuncts.


text:
Sco quai che Ivan Brenn, il president dal CBS ha ditg, saja il nov pastg pli resistent ed ins possia cumenzar pli baud a giugar la primavaira e suenter ch’igl haja pluvì. Dasper il nov pastg datti er novs indrizs sanitars ch’èn accessibels per sutgas cun rodas. Quellas lavurs vegnan terminadas anc quest atun. Renovadas èn er vegnidas las lingias d'aua, las glischs da la plazza sco er las saivs.
Investì dapli ch'in mez milliun francs
Ils custs totals per la sanaziun da la plazza da ballape a Tinizong han muntan a 650’000 francs. Da questa summa èn 465’000 francs vegnids investids en il nov pastg.
Vi da l’entira renovaziun paja la vischnanca da Surses ina contribuziun unica à fonds perdu da 150’000 francs. Plinavant ha la vischnanca concedì in credit d’investiziun senza tschains cun ina durada da 30 onns. Il chantun sa participescha cun 100’000 francs or dal fondo da sport e per il CBS restan 50’000 francs. Da l'ultima summa èn vegnids rimnads radund 20’000 francs en in’acziun da «Crowdfunding», ch’è ida a fin avant curt.
RR Total local 11:45


text:
5th Canta al mar – Festival Coral Internacional: INTERKULTUR
It's all in the name: "Canta al mar" is the title of the new festival which is part of the INTERKULTUR event series. Calella, a homey seaside resort located at the Spanish Costa del Maresme, will become the meeting place for choirs from all over the world.
Fotogallery "BEST OF" Calella/Barcelona 2016 ->
Mixed Choirs - GOLD IV & Sacred Choir Music a cappella - SILVER X @ Canta al Mar 2016
Or y arjënt per l Cor di Jëuni Gherdëina al Cuncors Nternaziunel “Canta al Mar” tla Spania
Bel da belau n ann se anjeniova l CDJG ca al cuncors “Canta al Mar” a Calella dlongia Barcellona.
Ruá via ie l cor n mierculdi, l di dla giaurida dl Festival. L fova 49 cores da dut l mond che se muserova te desvariedes categories. N pudova se scrí ite al livel A1, l livel plu aut, o al livel A2. L Cor di Jëuni Gherdëina tuolava pert al Livel A1 te doi categories: “Sacral” y “Mixed Choirs” (cores mescedei) sota la bachëta de Samuel Runggaldier. La cianties per chesc cuncors fova unides crides ora dai ciantarins nstësc, bel da n ann, tres na vela online.
N juebia fova po bele l prim cuncors “Sacral” cun l pez a 12 ujes “Magnificat” de Andrea Gabrielli, la ciantia per rus e Pavel Chesnokov “Spaseniye sodelal (Salvation is Created)”, y l spiritual “Elijah Rock” de Moses Hogan. La premissa n chël di ne fova nia massa bona ajache n valgun ciantarins l ova dassen paieda l di dant cun l aria condizioneda dl fliegher y ova nsci perdú la usc. Purempó fova la motivazion dastramb granda de ulëi se purvé dassen a cianté bel. Jan daldò jú de paladina fova la sensazions mescededes. Sci la ova ben buta, ma propi defin cuntent ne fova l cor mpò no nia.
N vënerdi iel uni a sel de n cuncors de amizizia y chiche ulova pudova ji a scuté su autri cores che tulova pert ai cuncorsc. Nsci fovel bendebo jnel tlere che l cor Indonesian Diponegoro Universitiy Choir fova n cor de autiscim livel, che ciantova tla medema categories dl CDJG cun repertorio dastramb rie.
N vënerdi fova po la ndesfideda granda: “mixed choir” ie la majera categoria, ulache fesc pea i mieures cores. L pensier dan ji su sun l autere dla dlieja ulache l CDJG dassova se cuncé su per cianté fova: “Ti sonsa ben a ti teni boza a duc chisc bon cores? Assansa dassú se scrí ite tla categoria plu basa A2?” Ma no: sën fovela tan inant y basta. L ne dassova plu vester lerch per tel melsegurezzes. La cossa plu mpurtanta fova de jí su y mustré ciche se nascuend te n cor ora de na pitla valeda sciche Gherdëina.
Cun na dlieja tocia y pleina, y tamez bel cuncei via un dlongia l auter la giuria scumenciova l CDJG a cianté “Now is the month of maying” de Thomas Morley y snel do la ciantia ladina de Stefan Demetz “Do l tëmp”, ulache n cumëmber de la giuria ti univa nscí cer la ueia de balé pea. Daldó mo doi spirituals: “Down to the river” (arr. Philip Lawson) y l pez rie “I'm a train” (Albert Hammond, Mike Hazelwood, arr. Peter Knight). Ti uedli dla giuria pudoven liejer che i ne fova nia melcuntenc y la senzazion de i ciantarins y dl dirighent Samuel Runggaldier fova chesc iede bona.
Daldo ti tucovela al cor Indonesian de ji sun paladina. Sciche duc se aspitova ai fat na boniscima mprescion. Do ëi fovel po mo da scuté su cores dla Norvegia, dla Finlandia, y dla Lettonia. Un mieur dl auter.
L fova rie avei aspetatives per ciche reverda la valutazion dla giuria, nscí fova la premiazion dut me n sté sun odles.
Tla categoria “Sacral” à l CDJG pona venciú la bedaia de argjent (Silver X) canche l es manciá me n pont y mez a na bedaia de or. Purempò fova la legrëza granda. Ma la majera legrëza fova canche i 54 ciantarins y si dirighënt à audi che i ova venciú na bedaia de or (Gold 4) pra “Mixed Choir”, batui per feter me un n pont dai Indonesians, arjunjan l terzo mieur resultat de dut l cuncors.
La giuria ova dassen laudá la ntonazion y i legati, la capazita de passé da ujes scures a ujes linëuses aldò de coche l passnea miec. La a laudá ncë l dirighënt, dijan che l à l cor tla man y a sapú da se adaté bën al'acustica dla dlieja. La critiches negatives ie ruvedes plutosc dala giuria dla categoria “Sacral” che dijova che un n pez ne passnova nia tan ite, y auzan ora vel un o vel auter pitl fal che fova capitá y che ti à desturbà. Ma ncë iló ie uni laudá l bel ton compressif, l suné adum de la ujes y l carisma che l cor trasmet.
Na beliscima sodisfazion per duc i ciantarins, per Samuel y per l cunsëi, che a metú ite tan de mpeni y pascion tla preparazion a chesc Cuncors.
Ma sën ne iela mo nia fineda. L CDJG se anjenia ca per i cunzerc che unirá a sel de chësc fin dl ena:
N sada a Bulsan la Elieja Evangelica a Gries da la 20:00, n dumenia a Fié te dlieja da la 17:00 y n lunesc a Urtijei dla Dlieja San Durich da la 20:00. L CDJG se ncunforta a spartí cun parënc, cunescënc y apasciunei de mujiga la legrëza de chesta bela esperieza tla Spania che a purtá a tan bon resultat
Per finé via l ativitá de chest'ann tulerá l CDJG nce pert al cuncors a Dispruch Gesamttiroler Wertungssingen che unirá a sel de ai 13 de November tla sala “Innsbrucker Saal” da la 15:40.
Ingrid Demetz
N nuef proiet, na ndesfideda nueva per l Cor di Jëuni Gherdëina
Tosc iel tan inant: L Cor di Jëuni Gherdëina tulerà pert al cuncors “Canta al Mar” ulà che cores da dut l mond se ancunterà a Calella per cianté deberieda y se cunfrunté a livel mujichel.
Do i “World Choir Games” a Riga ulache l CDJG ova arjont n boniscimo resultat te doi categories fova la dumanda: “ciun sarà pa nosc proscim proiet”? Pusciblteies nen fovel truepes: tres la bedaia de or a Riga ëssa l cor abù la puscibltà de fé pea nce ai proscimi juesc olimpics a Sochi tla Ruscia. Do truep pensieres y sentedes, tenian n cunsciderazion sambën nce dla puscibiliteies finanzieles, se fova po l cunsëi cun si dirighënt Samuel Runggaldier a una, de fé pea pra l Festival “Canta al Mar” a Calella dlongia Barcellona tla Spania. La se trata de n Festival nternaziunel, metù a jì da “Interkultur”. Tlo se ancunterà cores da dut l mond per se goder de biei dis deberieda, ciantan y scutans su cunzerc de cores amatoriei. L festival pieta nce la puscibltà de se museré cun i autri boniscimi cores te n cuncors. Cun gran lezitënza y legrëza se njenià l cor ca a chësta gran ndesfideda ulache l sarà sun paladina te doi categories: una ie “Sacral” cun cianties sciche p. ej. l Magnificat a 12 ujes y te la categoria “Mixed Choirs” ulache l CDJG prejenterà danterlauter l bel pez de Stefan Demetz “Do l Tëmp”.
Per lauré ora miec l sonn dl cor y la ujes di 54 ciantarins, ie unida nvieda la ciantarina scialdi damandeda tlo te Südtirol Clara Sattler. Do iel nce unit a s’l de n fin dl'ena cun l dirighënt y referënt Andreas Gasser dl Austria, che a laurà ora vel detail cun l cor y à dat truep cunsëies al dirighënt dl CDJG Samuel Runggaldier.
L cor se ncunforta dassënn y spera che duc tënie i punies ntan che son a Calella te na maniera cla bute inò tant sciche a Riga.
Cie pa plu de bel che cianté n cësa?
Per finé via chësta esperienza se à l cor tëut dant de cianté mo trëi cunzerc: un a Bulsan, un a Fie y un a Urtijëi te dlieja. Tlo saral da audì pec ora dl program de Calella ma nia mé y sambën ne possa nia mancë n valgun pec per ladin.
Ingrid Demetz
Sëlva, 10.20.2016
ITW - Andreas Gassner
Einige Fragen an Andreas Gassner nach unserem gemeinsamen Probewochenede.
Lieber Andreas, woher kommst du gerade?
Ich komme direkt vom Urlaub aus Venedig, drei Tage Sonne genießen - und jetzt Gröden.
Wohin geht es weiter?
Morgen geht es gleich wieder weiter zur nächsten Probe, in Bischofshofen mit meinem egenen Chor: Vox Cantabilis.
Was hast du erwartet bevor du hergekommen bist?
ich kenne euch schon längere Zeit durch den Samuel, habe auch schon viel von euch gehört und war sehr gespannt auf die Proben.
Und wie war es dann?
Sehr genial muss ich sagen. Ein sehr motivierter Chor. Ein sehr guter Chor, sehr formbarer Chor. Ideal eigentlich. Ideal zum proben.
Kannst du den Chor mit drei Adjektiven beschreiben?
Sehr leistungsfähig, dynamisch, sehr breit gefächert - also vom Piano bis zum wirklich starken Fortissimo.
Woran sollen wir noch arbeiten?
Am meisten Arbeiten, von mir aus, ist im Klang vom Piano. Der Forte-Klang ist sehr groß, sehr mächtig, sehr strahlend und diese Strahlkraft sollte man auch im Piano haben. Da würde ich noch dran arbeiten.
Welche Stücke haben dir am besten gefallen?
Sie sind alle sehr individuell. Das Magnificat finde ich genial, denn man hört dieses Magnificat einfach sehr selten. Das hat mich am meisten fasziniert. Aber auch das ladinische Lied, Do L Tëmp, hat mir gefallen.
Was kannst du über unseren Dirigenten Samuel Runggaldier sagen?
So ein Chor zu leiten ist nich einfach, weil es aus sehr vielen guten Sängerinnen und Sängern besteht. Die Sänger wollen gefordert werden und das ist für den Chorleiter eine enorme Herausforderung. Und das macht der Samuel sehr gut. Das merkt man auch daran, dass so ein Probewochenende überhaupt möglich ist, dass die Leute kommen. Wenn die Leute nicht gefordert werden, kommen sie nicht mehr.
Was wünschst du dem CDJG?
Ich wünsche toi, toi, toi für die nächsten Vorhaben, für die Wettbewerbe, einmal in Tirol und Barcellona. Ich werde euch die Daumen halten. In Barcellona werde ich es wahrscheinlich nicht schaffen, dass ich dabei bin, aber in Tirol möglicherweisen schon.
Danke Andreas für alles
St. Christina, 11.09.2016


text:
Lavurs
L'orientaziun spezialisada da la puraria definescha ils pensums dil pur. Tut tenor accent da lur manaschi cultiveschan ils purs oravant tut graun, verdura, puma ed ervas u tgiran vatgas, portgs, giaglinas, chauras u nursas. La plipart dals bains purils sa spezialisescha en ina direcziun: tratga d’animals, cultivaziun dad ers u cultivaziun da legums. I dat dentant era manaschis che lavuran sin tut ils champs.
En la cultivaziun dad ers e da legums èn purs responsabels per la cultivaziun dal terren. Els decidan tge plantas e tge grauns che vegnan emplantads. Suenter semnar e plantar controlleschan els che las culturas sa sviluppan bain. Els ladan lur funs e dovran products fitosanitars ch’èn pauc nuschaivels per l’ambient. Purs biologics èn sa spezialisads da lavurar a moda ecologica e persistenta e da mantegnair sin il terren fritgaivel ina gronda varietad da spezias.
Ils animals vegnan tegnids adequat a la spezia. Purs als pavlan, els fan or d’uigl, els han quità da las griflas e dal pail e guardan ch’ils animals survegnian las vaccinaziuns necessarias. Las vatgas vegnan mulschidas cun maschinas da mulscher modernas. Purs alleveschan animals giuvens ed als tgiran. Regularmain vegnan stallas e prads controllads. Reparaturas pitschnas sco era autras lavurs manualas fan els sezs.
Victualias sco latg, charn, ovs, puma e legums vegnan elavurads e conservads a moda cumpetenta. Els preparan lur products per la vendita, als distribueschan u als vendan direct en l’atgna butia dal bain puril.
Per la plipart da las lavurs dovran ils purs maschinas sco tractors, chargiafains, maschinas da segar e racoltar. Cun agid da programs da computer nodan els per exempel la bilantscha da substanzas nutritivas en il terren u la qualitad dal product e calculeschan e documenteschan la quantitad dal pavel. En il mintgadi da lavur resguardan purs las prescripziuns da protecziun da l’ambient, da la sanadad e da la segirtad.
Per pudair exister a lunga vista ston purs chapir lur champ da lavur e manar lur manaschi a moda effizienta ed orientà a la fiera. Els han la survista davart dumondas socialas, economicas, politicas ed ecologicas e dumondas davart il dretg, sco p.ex. da la protecziun da l’ambient u da la tecnologia da gens.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala dals 8-5-2008
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En manaschis purils, ina midada dal manaschi d’emprendissadi è usitada e da cussegliar
Furmaziun en scola
- 1. + 2. onn: circa 1 di per emna a la scola professiunala
- 3. onn: curs da bloc tar ina scola d’agricultura
Roms professiunals
- cultivaziun da plantas (cultivar terren; semnar e plantar)
- cultivaziun d’animals (tegnair, tgirar e trair animals da niz)
- mecanisaziun ed indrizs tecnics
- ambient da lavur
- roms d’elecziun
La furmaziun da basa po era vegnir absolvida cun l’accent principal sin l’agricultura biologica.
Curs ordaifer il manaschi
segirtad da lavur e protecziun da la sanadad, igiena e garanzia da la qualitad, depositar e reparar maschinas ed apparaturas, diever da vehichels cun indrizs d’auzar e diever d’utensils per proteger las plantas, transport d’animals
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "pur / pura AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
- cun in attest federal professiunal (AFP), cun in attest federal da qualificaziun (AFQ) en in auter mastergn u cun il diplom da maturitad cuzza la scolaziun per daventar pur AFQ per regla 2 onns
- cun in attest federal da qualificaziun (AFQ) en in auter mastergn agricul cuzza la scolaziun per daventar pur AFQ sa per regla 1 onn
Pretensiuns
- interess vi da la natira e vi da plantas
- plaschair da lavurar cun animals
- enclegientscha per ils connexs en la natira
- patratgar iniziativ
- inschign pratic-manual
- enclegientscha tecnica, bun dun d’ir enturn cun maschinas
- prontadad d’exequir lavurs malnettas e da lavurar la fin d’emna
- buna sanadad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da centers agriculs da furmaziun e da cussegliaziun
Furmaziun da basa scursanida
Suenter avair terminà la furmaziun da basa po vegnir absolvì ina furmaziun da basa scursanida dad 1 onn en ina autra professiun agricula.
Examen professiunal (EP)
mainagestiun d’agricultura, da cultivaziun da legums, da pumicultura u da cultivaziun da giaglinom cun certificat professiunal federal u in auter examen professiunal sin il champ da l’agricultura spezialist / spezialista per l’agricultura biodinamica cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
maister pur / maistra pura maister / maistra per manaschis da giaglinom maister ortulan / maistra ortulana da legums maister pumicultur / maistra pumicultura u in auter examen professiunal superiur dal champ professiunal agricultura
Scola spezialisada superiura (SSS)
agrotecnicher / agrotecnicra dipl. SSS commerziant agricul / commerzianta agricula SSS
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en agronomia Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da l’ambient Bachelor of Science (SAS) en tecnologia da victualias
Cundiziuns da lavur
Purs cultiveschan l’agen u prendan a fittanza in bain puril. Els pon era lavurar sco emploiads sin in grond bain puril u tar ina societad cooperativa purila.
Cussegliaziun agricula, elavuraziun ulteriura e commerzi èn autras lavurs dal pur. I dat avunda plazzas d’emprendissadi.
La chargia da lavur po esser tut tenor aura e stagiun fitg auta. Relativamain blers purs lavuran per motivs economics mo a temp parzial u stagiunalmain sin in bain puril e surprendan anc ina lavur accessorica. Per pudair exister sin la fiera ston purs esser plain ideas ed avair in patratgar iniziativ e sentiment per trends en l’agricultura. La globalisaziun ed il midament dal clima èn ulteriuras sfidas per la glieud da professiun.
Ulteriuras infurmaziuns
OdA AgriAliForm
c/o Schweiz. Bauernverband
Laurstr.10
5201 Brugg AG
Tel: 056 462 54 30
URL: www.agri-job.ch
Revistas professiunalas:
"BauernZeitung"
"Schweizer Bauer"


text:
Las frequenzas en ils trens sajan 80-90% pli bassas che normal, uschia descriva Simon Rageth la situaziun actuala tar la Viafier retica. Las consequenzas sajan d'ina vart ina reducziun da la purschida e da l'autra vart l'introducziun da lavur curta a partir dal prim d'avrigl. La lavur curta pertutgia tut ils radund 1'500 collavuraturs. Influenza sin las pajas haja questa mesira enfin uss betg – la paja restia tar 100%.
La crisa ha grond'influenza sin la fatschenta.
Nagins conducturs en ils trens
Tranter auter desistia la Viafier Retica da persunas d'accumpagnament en ils trens, uschia Rageth. Las davosas emnas sajan conducturas e conducturs bain stads en ils trens ma n'hajan betg pli fatg controllas. Cun l'introducziun da lavur curta hajan els decis da desister dal tut da conducturas e conducturs.
Tge consequenzas che la crisa da corona haja sin la fatschenta en general na sappian ins uss anc betg dir.


text:
En l’Austria èn tschintg alpinists morts en ina lavina. Quai ha communitgà la polizia. La lavina saja ida a val en il territori dal Dachstein oz dumengia. L'entira gruppa ch'era sin ina tura da gianellas è vegnida sepulida enturn las 09:30 uras d'ina lavina sin in'autezza da 2'800 meters.
Grond privel da lavinas
Tenor il servetsch da salvament austriac vala en la regiun in grond privel da lavinas. Igl haja dà blera naiv nova ed i buffia in ferm vent. La muntogna dal Dachstein sa chatta al cunfin dals dus Bundesländer Austria Auta e Steiermark. La regiun tutga tar ina da las pli popularas regiuns dal sport d'enviern en Austria.
Ord l'archiv
RTR novitads 17:00


text:
L’arena sin la plazza dal teater amez Cuira dat en egl. In’arena pompusa che porscha plaz per passa 1'100 aspectaturs - construida entaifer paucs dis. Durant il campiunadi d’Europa, pia durant 30 dis (ils 10 da zercladur fin ils 10 da fanadur) dastgan ins spetgar rambazamba en l’arena.
Dad aut u forsa memia dad aut?
Sche passa 1'000 persunas èn sin in mantun èsi cler ch’i vegn cuntanschì in tschert livel da canera. Quai conceda era Ivo Frei, in dals organisaturs da la Vögele-Arena a Cuira. Sin il pli tard da mesanotg èn ils gieus a fin. Els hajan tuttina discurrì cun ils vischins ed envidà en els per vegnir a guardar ils gieus gratuitamain.
E la fin finala - in campiunadi d’Europa na saja betg mintg’emna.
Jau chapesch quels che dian ch’i saja memia dad aut.
Public viewings sco a Cuira èn dumandads
Ivo Frei e l’uniun khur.ch organiseschan l'eveniment, perquai che l'interess è fitg grond tar la populaziun. Gia duas uras suenter il cumenzament da la prevendita sajan varga 9'500 bigliets vegni vendids, di Ivo Frei. Uss curt avant l'EURO sajan passa 60% dals bigliets da tut ils 51 gieus gia vendids. Ina tscherta euforia saja avant maun. «Igl è uras ch’i cumenza».
Il mument cura che nus avrin l’arena per l'emprim gieu – quai è il pli bel mument.


text:
Il Cussegl dals chantuns na vul savair nagut da lubir da bajegiar enturn clavàs e stallas ordaifer la zona da bajegiar en abitaziuns. La chombra pitschna ha ditg unanim na ad ina moziun ch'ella veva anc gì proponì sezza tschai atun.
Adrian Camartin a Berna. Daco leva il Cussegl dals chantuns insumma lubir da bajegiar ora clavàs?
Adrian Camartin: Quai va enavos sin in'iniziativa ch'il chantun Grischun ha gì inoltrà avant dus onns al Parlament federal. Cun quella leva il Cussegl grond far insatge cunter il problem che adina dapli aclas van en decadenza perquai ch'ellas na vegnan betg pli duvradas per quai ch'ellas eran vegnidas construidas. Vul dir sco stalla ni sco clavà.
Blers possessurs da talas aclas na fan betg pli il pur ed han perquai era nagin interess da mantegnair tals bajetgs.
Sch'ins pudessi dentant bajegiar enturn quels en per exempel abitaziuns da vacanzas fiss quai natiralmain auter. Lura avessan quels bajetgs puspè ina valita ed i vegniss puspè investì.
Per pudair suandar e chapir: Tschai atun han ils parlamentaris el Cussegl dals chantuns anc detg gea a la moziun che leva far pussaivel quai. Ier uss la decisiun unanima “na, na lainsa betg, na lubin nus betg. Tge gianter è schabegià?
Adrian Camartin: La raschun per quella midada è il Cussegl naziunal. Ella proposta da la chombra pitschna steva scrit ch'ils chantuns possian lubir la midada d'utilisaziun da stallas e clavàs che na vegnan betg pli duvrads sche quai na cuntrafetschia betg a las finamiras da la planisaziun dal territori e sch'i dettia per il maun public nagins custs novs ni obligaziuns novas.
Cun quai pudeva era il Cussegl naziunal viver. El ha dentant anc aschentà ina construcziun supplementara che pretenda ina planisaziun regiunala e ch'ils bajetgs transfurmads megliureschian la situaziun generala da la natira, da la cultura, da la cuntrada e da l'agricultura.
Tge è lura qua il problem?
Adrian Camartin: Quellas pretensiuns supplementaras fetschian ei nunpussaivel da lubir ina transfurmaziun d'ina stalla ni d'in clavà en ina chasa abitada. Uschia il tenor el Cussegl dals chantuns. I saja strusch da cumprovar ch'in bajetg transfurmà megliureschi la situaziun general. Insumma saja grev da mesirar quai. Quai sajan tut noziuns betg cleras. Co sto in clavà vegnir bajegiads enturn per ch'el megliureschi la situaziun da - per exempel - la cultura, ni da la natira?
Il Cussegl dals chantuns è perquai vegnids a la conclusiun ch'i saja il meglier da laschar crudar quella moziun enstagl d'acceptar ina proposta che giaja gist ella cuntraria direcziun da l'iniziativa dal Grischun.
Uschia ch'il siemi d'in agen bel culm - mises - prümaran per far vacanza è siemià a fin.
Adrian Camartin: Per il mument schon. Mo quai po anc midar. El decurs da quest atun vegn il Cussegl federal a preschentar ses messadi per la segunda fasa da la revisiun da la lescha per la planisaziun dal territori, quai per bajetgs ordaifer la zona da bajegiar. E gist per quai vai gie tar las stallas e clavàs. Igl n’è ussa betg da spetgar ch'il Cussegl federal vegn là a dar via libra per la transfurmaziun da tals bajetgs en abitaziuns. Il Parlament federal e sias duas cumissiuns vegnan dentant schon anc a lavurar atras la proposta ed integrar las atgnas ideas ed ils agens giavischs en quella revisiun. Qua stetgel jau schon ch'in artitgel sumegliant a la proposta oriunda dal Cussegl dals chantuns vegn discutads ed chatta tut tenor era la via ella lescha definitiva.
Pia datti tuttina anc ina sbrinzla speranza per possessurs d'aclas ch’èn per ir en muschna.
Adrian Camartin: Bain bain. Era sche quella moziun è ida da l'aua giu, en dus enfin trais onns savess ina schliaziun per ils bajetgs ordaifer la zona da bajegiar esser sin maisa. E probabel vegnin nus era a decider davart quella revisiun a l'urna. Igl è gea enconuschent che temas da la planisaziun dal territori èn adina fitg dispitaivlas.


text:
Whitney Houston
La Whitney Elizabeth Houston, cugnussüda mej cume Whitney Houston (Newark, 9 d'agust del 1963 - Beverly Hills, 11 de febrar del 2012), l'è stada una cantanta e atris americana.
La gh'ha 'vüü un frach de sücess in di Agn Vutanta e a l'inizzi di Agn Nuvanta, induve l'ha piazzaa set singul de fila al prim post de la Billboard Hot 100, inscì l'ha batüü el record de Diana Ross & the Supremes e di Beatles. In de la sò carera l'ha vendüü püssee de 170 miliun de copi tra album, singul e video.
Biugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La nass in del 1963 a Newark, una cità del New Jersey. Fin de quand l'era pinina la taca a cantà in d'un cor gospel e anca in d'una mota de night club insema a sua mader Emily. Dopu d'avè tolt el diploma e avè faa un bel poo de lavurà 'me mudela, in del 1981 la taca el sò impegn in del mund de la müsica per la Tara Productions.
Quater agn dopu la fa vegnì föra el sò prim album Whitney Houston (cun denter el singul All at Once) e l'è sübit un sücess: prim post in la classifiga di Stat Ünii per quatordes setemann de fila e 29 miliun de copi vindüü (record per vöna che l'è al debüt, ancamò imbatüü; la Britney Spears, cunt el sò Baby One More Time del 1999 la se fermarà a 25 miliun).
Düü agn dopu, in del 1987, l'è la völta de Whitney, un alter sücess internaziunal, cunt el singul I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me). In del 1988 l'incida One Moment in Time, inn di Ulimpiad de Seul. In del 1990 el vegn föra el terz album, I'm Your Baby Tonight.
In del 1992 la fa el so ingress in del mund del cinema cul fa la prutagunista insema a Kevin Costner in de la pelicula Bodyguard (it.: La guardia del corpo). La canzun principala de la culona sunora, I Will Always Love You (cover de Dolly Parton) la gh'ha un sücess clamurus, menter el disch cun la culona sunora el diventa el püssee vendüü de la storia, cun 42 miliun de copi. In del 1995 la recita in del film Donne - Waiting to Exhale e l'ann dopu in Uno Sguardo dal cielo insema a Denzel Washington.
Nunustanta un sücess inscì gross, Whitney la gh'ha 'vüü un bel poo de prublema in de la sua vita, specialment de drogh che l'even faa diventà smorta e magra. El sò pader pö el vureva de lee cent miliun de doler e per ciapài l'eva miss sü una causa cuntra la sua tusa in del 2002, ma pö l'è mort l'ann dopu, prima che i giüdes dessen resun a la dona.
In del 2003, düranta una litigada, la ciapa di bot da sò marì Bobby Brown, spusaa in del 1992, e gh'hann de rivà i pulee per fermài. In del 2006 Whitney le mola, cul purtàss via la sò tusa.
In del genar del 2012 la sua cà discugrafiga la fa savè che la Houston l'ha bütaa via tücc i sò ghei, ciuè quaicoss cumè cent miliun de doler, ma lee la dis che l'è minga vera. El mes dopu The Voice (la vus), suranom scernii per lee de Oprah Winfrey, la mör a dumà 48 agn, el vündes de febrar in d'un hotel de Beverly Hills, indè l'era andada per tö part a una manifestaziun ligada ai Grammy Awards.
Discugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Album e Racolt[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1985 Whitney Houston
- 1987 Whitney
- 1990 I'm Your Baby Tonight
- 1992 The Bodyguard: Original Soundtrack Album
- 1995 Waiting to Exhale: Original Soundtrack Album
- 1996 The Preacher's Wife: Original Soundtrack Album
- 1998 My Love Is Your Love
- 2000 Whitney: The Greatest Hits
- 2001 Love, Whitney
- 2002 Just Whitney
- 2003 One Wish: The Holiday Album
- 2007 The Ultimate Collection
- 2009 I Look to You


text:
Il Portugal sa qualifitgescha per la segunda gia per in final d'in campiunadi d’Europa. Gia il 2004 vevan ils Portugais cuntanschi il final al turnier da chasa, lura dentant pers quel encunter la Grezia. Malgrà ch’il Portugal n’ha betg adina persvadì a l’EURO en Frantscha è la qualificaziun per il final meritada. Oravant tut suenter la pausa èn ils Ibers stads pli ferms ch’ils Valis, ed oravant tut er pli effizients.
CR7 procura per la differenza
L’um ch’ha procurà per la differenza è stà il superstar dal Portugal, Cristiano Ronaldo. Curt suenter la pausa ha el sajettà cun il tgau il 1:0 suenter in corner. Be trais minutas pli tard ha CR7 dà il pass decisiv a Nani ch’ha procurà cun il 2:0 per la decisiun.
Cun ses gol encunter la Valisa ha Cristiano Ronaldo ussa gia tutgà 9 giadas a campiunadis d’Europa ed uschia egualisà il record da Michel Platini ch’ha medemamain sajettà 9 gols.
Ronaldo gudogna duel cunter Bale
Il siemi da la Valisa è a fin. En il mezfinal ha mancà als Valis la qualitad per batter il Portugal. Er al star da la Valisa, Gareth Bale, n’èsi betg gartegià da volver il gieu en la dretga direcziun.
Plinavant ha la Valisa sentì fitg la mancanza dad Aaron Ramsey ch’ha stuì guardar il gieu davent dal baun da reserva. Il giugader d’Arsenal è stà serrà suenter duas cartas melnas. Cun quai ha Gareth Bale er pers il duel cunter ses collega d’equipa tar Real Madrid, Cristiano Ronaldo.
Frantscha u Germania
En il final frunta il Portugal sin in grond caliber, numnadamain sin il victur dal duel tranter la Frantscha e la Germania. Omaduas equipas tutgan dapi l’entschatta dal turnier tar ils gronds favurits. Ils Franzos dastgan giugar davant ils fans da chasa e possedan gronda classa en l’offensiva. La Germania ha persvadì sco equipa ed è actualmain er il campiun mundial.
RR novitads 23:00


text:
Meinrad Lienert
OSL 2497 – Il striun
Puter
OSL, 2015, numer d’empustaziun 102497
Ad Einsiedeln, i’l chantun Sviz es üna punt chi ho nom la Punt dal Diavel. Lo vivaiva da pü bodun ün meidi miraculus. El eira uschè renumno ch’el eira cuntschaint sül mez muond. A nu daiva na üna malatia ch’el nu vess gieu ün mez per la curer. Sieu nom eira strolig e lung, nempe Theophrastus Bombastus Augustinus Aureolus Paracelsus da Hohenheim.
Tradisciun: Anita Gordon
Illustraziuns: Lea Gross
Seria: litteratua
A partir da 10 ans


text:
L'entira Val Lumnezia è stada temporarmain senza forza electrica. L’Open Air Lumnezia è stà pertutgà en spezial, perquai che las fracziuns da Suraua, Cumbel ed ina part da Degen èn stadas il pli ditg senza forza electrica. Plirs chametgs èn dads giu en questa regiun ed han chaschunà in donn che n’ha betg pudì vegnir pinà mo a la sperta.
Ultra da quai è er la rait da telefonins stada interrutta per pliras uras. Ils visitaders da l’Open Air Lumnezia n’han però betg laschà disturbar da quest incap ed han fatg festa era senza la forza electrica ubain lur telefonins.
RR actualitad 08:00


text:
Cura ch’il luf stgarpa animals en la vischinanza dal manaschi puril, alura vul il pur magari spert cumprar chauns da protecziun. Organisar quels chauns n’è dentant betg ina chaussa d'in di sin l'auter.
Sco emprim sto il pur emplenir ora ina pluna formulars. Alura vegn controllà, sch’il manaschi ademplescha tur las premissas. Sche quai è il cas, po il pur quintar cun ils chauns da protecziun. Tut tenor tge mesiras ch’èn d’ademplir, cuzza il temp da spetga tranter in mez onns e dus onns.
L’entschatta cun chauns da protecziun è pretensiusa
Cura ch’il chaun è finalmain sin il manaschi, po tut vegnir fitg cumplitgà. Il chaun da protecziun sto s’endisar vi dal nov ambient, il animals vi dal chaun, ils vischins vi dal giappar ed ils turists ston sviar saivs e muntaneras. Fin che tut funcziuna senza incaps, drovi anc ina giada in enfin dus onns.
RR actualitad 17:00


text:
Lujanta, la jomelina de Dolasila, condüj la regina y i Fanes al sigü al Morin di Salvans tl rëgn sot tera ite dles muntagnoles. Vigni sforz de reconcuista da pert di Fanes ne jo a nia y ai vëgn batüs definitivamënter tla batalia sön Furcia dai Fers.
iTunes Google Play Test dla ciantia
N iade al ann comparësc söl Lech de Braies na barca cun la regina y Lujanta. Sot al Sas dla Porta dessel ester na porta che condüj tl rëgn dles muntagnoles olache al vir i ultims Fanes. Ares ti aspeta al tëmp impormetü, incundé dales trombëtes d’arjënt, te chël che al gnará indô la pesc tl Rëgn de Fanes.
DIDASCALIA Fotograms dal film Le Rëgn de Fanes
HOME
© düc i dërc resservá


text:
Feuz gudogna la segunda medaglia d'aur per la Svizra, quai cun in avantatg da 12 tschientavels sin il Canadais e campiun mundial dal super-g Erik Guay. Bronz va a l’Austriac Max Franz.
Il titel da campiun mundial en la cusa rapida resta cun la victoria da Feuz en mauns svizzers: Avant dus onns aveva Patrick Küng triumfà, bronz era lura ì a Feuz. Il skiunz da l'Emmental è l'11avel campiun mundial svizzer en la cursa rapida.
Küng manchenta be per pauc ina medaglia
Er al defensur dal titel Patrick Küng è gartegià ina ferma cursa. Küng ha manchentà il podest per be 2 tschientavels. Ensemen cun il Norvegiais Norvegiais Kjetil Jansrud è el vegnì quart.
Il Grischun Mauro Caviezel è vegnì 21avel, Nils Mani 23avel. Carlo Janka ch'è partì sco emprim n'ha gì nagina schanza ed ha stuì sa cuntentar cun plaz 28.
Nagin «freefall»
La cursa ch'aveva stuì vegnir spustada per in di pervi da la tschajera n'ha betg pudì vegnir fatga sin il traject original. Uschia n'hai dà nagina partenza dal «freefall».
Ils top 10 da la cursa rapida
RR novitads 15:00


text:
Cross-site scripting
El cross-site scripting (XSS) a l'è 'na vulnerabilità che la revarda i sitt web dinamich cont ona gestion fallada di input di utent che permetten a on attaccant de giontà el sò codes ai paginn legittim per compì di attacch 'me el robà di informazion, mett di fals schermaa de login o doperà i resors de calcol del sistema de l'utent. A hinn, al didincoeu, vun di mezz de attacch pussee doperaa.
Fonzionament[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'XSS a l'è dovuu a 'n elaborazion e presentazion de 'n imput ricevuu de 'n utent senza elaboràll e cont la restituzion diretta ai browser che 'l domanden. A l'è dònca possibil, in 'sta situazion, caregà abusivament di codes HTML e JavaScript, che per el browser riven del sitt original, che pòden fà di azion malevol 'me modifegà i form de la pagina per robà i dacc de access, robà i cookie de l'utent, cambià di informazion del sitt, registrà i informazion digitaa, parpoeu el download di malware o fà on defacement.
Tipi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Rifless[Modifega | modifica 'l sorgent]
In l'attacch rifless, ciamaa anca minga persistent, l'attacch a l'è faa in sul browser de l'utent. Per esempi, se pensom a 'n sitt cont on parameter GET de tipo:
http://sitt.net/search.php?search=paròlla de cercà
A l'è dònca, se la paròlla de cercà a l'è parpognuda direttament a l'utent in d'ona schermada dopo senza filter, assee modifegà el parameter cont on script, pu o manch offuscaa, 'me in l'esempi:
http://sitt.net/search.php?search= alert('xss');
Che 'l stamparia a monitor on alert JavaScript con scritt "xss".
Persistent[Modifega | modifica 'l sorgent]
In d'on attacch persistent, inveci, el script malevol a l'è salvaa in d'ona quaj part del server.
Per esempi se pò scriv on comment cont on script e, se l'è mìnga filtraa, i browser de quej che visiten la pagina eseguen el script.
Se gh'è 'na fonzion del tipo:
echo " Darree comment del sitt ";
echo latest.database;
E l'è mittuu dent in d'on comment:
/* Foo vergòtt de gramm */
El codes HTML stampaa el sarà:
Darree comment del sitt
/* Foo vergòtt de gramm */
E 'l script el sarà consideraa part de la pagina del browser.
Fondaa in sul DOM[Modifega | modifica 'l sorgent]
In d'on attacch fondaa in sul DOM l'attacch a l'è in l'ambient de la pagina, ossia indova el server el gh'ha nanca la possibilità de vedè che 'l gh'è staa 'sto attacch, vist che per el server a l'è eseguii domà el sò script legittim, la che attivazion la attiva el script malevol.
Autonom[Modifega | modifica 'l sorgent]
On attacch autonom (in ingles Self-XSS) a l'è 'n attacch de ingegneria sociala miraa a menà 'n utent a eseguì on codes malevol in del sò browser. A l'è 'na tecnega doperada soratutt in di social network, cont di promess de ciappà di fonzion pussee o di messagg fals di contatt.
Prevenzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sanificazion de l'input[Modifega | modifica 'l sorgent]
La sanificazion de l'input a l'è la trasformazion o l'eliminazion di caratter tipich de l'HTML o del JavaScript per impedì de caregà vergòtt irregolarment. I tecnegh pòden vèss combinaa: Per esempi se pòden escapaa i caratter
< e
>, ossia scrivej in codes HTML per fàj intepretà no e permett de scriv on codes HTML de esempi e scancellà on eventual script.
Limitazion di tag[Modifega | modifica 'l sorgent]
La limitazion di tag a l'è doperada indova a l'è necessari permètt de doperà 'na quaj fonzion de l'HTML, tipicament quej de formattazion del test, senza permett de doperà i tag pussee pericolos 'me
,
o
. A bon cunt a l'è no on sistema fonzionant totalment, degià che gh'è el ris'c che on codes offuscaa el sia caregaa istess.
Content Security Policy[Modifega | modifica 'l sorgent]
Content Security Policy a l'è on parameter che 'l pò vess mittuu in di header HTTP de 'na pagina web per dì al browser de fidàss domà di contegnuu che gh'è in d'ona lista dada, che 'l impediss dònca de caregà di script o iframe di alter paginn mìnga fidaa.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Excess XSS - A comprehensive tutorial on cross-site scripting
- Cos'è una truffa XSS?
- Tipologie XSS
- DOM Based XSS
- THE REAL IMPACT OF CROSS-SITE SCRIPTING


text:
Sco quai che las medias statalas rapportan, haja dà grevs cumbats tranter truppas da la regenza e cumbattants armads en il stadi federativ da Rakhine. Quel è populà da la minoritad muslima dals Rohingya. L'armada ha stuì sa defender cunter plirs tschient umens armadas cun spadas.
Dapi la dumengia ha l’armada percurrì la regiun al cunfin cun il Bangladesch suenter che nov schuldads èn vegnids mazzads tar attatgas coordinadas.
Il Myanmar - avant Burma - era fin il 2011 ina dictatura militara. Ils ultims onns han militars en civil manà il pajais. Il november 2015 han gì lieu las emprimas elecziuns libras dapi 25 onns.
Gudagnà las elecziuns ha la partida da la purtadra dal Premi Nobel da la pasch Aung San Suu Kyi, «Liga naziunala per la democrazia» (NLD). Sco president è vegnì saramentà ses confidà Htin Kyaw.
RR novitads 09:00


text:
Sogn Roc è di da perdunanza per Segnas, in aclaun da Mustér. Igl è numnadamain in da lur patruns baselgia. Quest di vegn tradiziunalmain fatg ina processiun. A questa processiun van dentant be las dunnas ed ils uffants. Sco Gion Tenner ch’è ugau-baselgia da Segnas raquinta, supponan ins che questa tradiziun deriva dal temp da la pesta (muria).
Ils onns 1936 e 37 ha la pesta numnadamain era chaschunà a Segnas per bleras baras. L’avat da Mustér haja lura supplitgà il plevon da far ina processiun cun uffants. Gion Tenner che ha retschertgà in pau davart quest tema, di che quai eri da quest temp in pau moda. «Forsa vegniva pensà ch’ils uffants sajan innocents e vegnian d’implorar meglier quests sontgs per agid». In’autra legenda che vegn raquintada è che tut ils umens eran morts uschia che be uffants e dunnas hajan pudì far la processiun. La legenda raquinta era ch’ils da Segnas n’hajan in onn betg fatg la processiun e lura hajan ils zains da la baselgia sunà tut sulets.
Entant che persunas pli veglias pon raquintar da 70 uffants che faschevan antruras la processiun èsi ussa fitg paucs. Malgrà quai vegn la tradiziun mantegnida. Er sch’i duvrass en il futur forsa agid dals umens n’èn betg tuts segirs che lez laschassan persvader da far la processiun.


text:
Ch'i dat stretgas sin il martgà da palpiri percorscha er la chasa editura Somedia, di il manader da la sparta logistica d'ediziun Jan Hofer. Il mument spargnian els palpiri cun desister d'ediziuns supplamentaras u da reserva. Reducir tar lur products da print stoppian els anc uss betg, uschia Hofer. Enfin la fin da l'onn na tanschian las reservas dentant betg.
Gasettas grondas en Svizra sco la NZZ, Tamedia e CH Media avevan annunzià ch'ellas stoppian reducir il volumen e vegnian pli finas pervia da la stretga da palpiri. Las gasettas vegnan a reducir il volumen davent da mardi fin la fin d'october.
Brischament impedescha furniziun
Il palpiri per gasettas è stgars, cunquai ch'igl ha brischà l'emna passada en la fabrica da palpiri a Perlen en il chantun da Lucerna. Quella fabrica furnescha il palpir ad ina gronda part da las chasas edituras da gasettas en Svizra. Dapi l’incendi possia la fabrica furnir damain. En pli manchia il palpiri actualmain en l'entira Europa, quai pervi d'ina stretga tar la materia prima.


text:
I n'ha anc mai dà in Cusseglier federal dal chantun Schaffusa. La PLD da Schaffusa sa legria d'entrar en il cumbat cun Christian Amsler, che duai succeder a Johann Schneider-Ammann. Sco anteriur president da la Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica saja Amsler connectà bain a Berna, scriva la PLD en lur communicaziun. Plinavant saja el sa profilà durant blers onns sco president communal, cusseglier guvernativ e sco directur da la conferenza da directurs.
Emprim candidat uffizial
Il mument è Amsler l'emprim candidat d'ina partida chantunala da la PLD. La cussegliera dals chantuns Karin-Keller Sutter ha bain annunzià ch'ella stettia a disposiziun per l'elecziun. Uffizialmain decida la PLD dal chantun Son Gagl a la radunanza da nominaziun ils 20 d'october. Era Hans Wicki da la Sutsilvania ha annunzià da vulair candidar. Las partidas chantunalas da la PLD pon anc inoltrar candidaturas fin ils 24 d'october.
RR novitads 21:00


text:
News
Coronapass, la basa por de plü daurides
N valgönes dles daurides preodüdes dai 26 de aurí inant sará liades al Coronapass. Incö él gnü presenté i detais dl proiet che sará n stromënt important, mo an messará da se tigní inant ales regoles.
Pié indô ia en segurëza cun n numer de infeziuns bas por garantí le plü dî che ara vá les ativités liades ala restoraziun, ala cultura y al tëmp lëde. Chësc é preodü tl Südtirol dai 26 de aurí inant cun na pert de daurides liades al Coronapass. Al se trata de n proiet che, sciöche le presidënt Arno Komaptscher á sotligné tla conferëna stampa da incö, “á süa fondamënta sön trëi pilastri: porsones testades, porsones vazinades y porsones varides. I podun ciafé tres de plü libertés ma sce i sugn bugn da avëi zifres basses por ci che reverda la defujiun dl coronavirus.”
Co funzionëia pa le coronapass?
L’obietif dl funzionamënt dl Coronapass é gnü splighé dal diretur dl’Eurac Research, Stephan Ortner, che á recordé che al se trata de na sort de zertificaziun che vëgn dada ales porsones che á stlüt jö le percus de vazinaziun, che é varides dal coronavirus o che á da mostré sö n test negatif. Le vizeresponsabl dl Team Covid-19, Patrick Franzoni, á spezifiché can che le percurs de vazinaziun é stlüt jö ofizialmënter. Le zertificat de vazinaziun pó gní damané do söla plata internet vaccinazioneanticovid.it tla seziun informaziuns – zertificat de vazinaziun. Les porsones vëgn aratades sciöche varides do che ai á superé le Covid-19 te sis mëisc dala pröma atestaziun dla positivité: por le zertificat pón te chësc caje damané do tres na email a coronapass@sabes.it. Dai 5 de ma sará ince poscibl da ciafé le QR Code cun le simbol vërt.
Tesć nasai, antigenics y PCR
Le coronapass jará en funziun cun i tesć nasai y antigenics: chi che i fej ciafará spo dedô n sms cun la password por podëi lí n zertificat che an ciafa te na email. Tl zertificat sarál ince da odëi n QR Code. Sce le test é gnü fat tles ultimes 72 ores, spo röiun sön na plata che confermëia la validité. Chësc prozes é poscibl sce an fej le “scan” dl QR-Code. Cina ai 5 de ma él düc chi che fej n test PCR che pó se desciarié le zertificat sön papier tl’area Referti online dl’Aziënda sanitara, Implü pon le desciarié dal fascicul sanitar eletronich o damané le zertificat tres email a labmic@sabes.it o segreteriacovid@sabes.it. Dai 5 de ma inant ciafaran ince le QR-Code por i tesć PCR.
Apel da mët averda
Aladô dl assessur por la sanité Thomas Widmann é le coronapass “n vare por rové ala imunité de gran pert dla popolaziun. La tlé por arjunje chësc resultat é na gran cuantité de tesć, por archité la defujiun dl coronavirus”. Important él de chësc vers che düc se tëgnes ales regoles y mëtes averda, sciöche ince le diretur general dl’Aziënda sanitara Florian Zerzer á sotligné.”Les regoles da mët sö la maschera, da tigní les destanzes y de igiena resta sciöche denant”, á dit Zerzer.
Apel da fá para
Por che le Corona-Pass funzionëis él l’assessur por la proteziun zivila, Arnold Schuler, che á damané a düc da fá para. Da en lönesc ai 26 de aurí inant sará operatives indöt 80 staziuns de test te 69 Comuns dl Südtirol: dötes les informaziuns ciafon sön la plata internet www.provincia.bz.it/coronatest. “Chësc sistem é de valüta ince por le turism, deache ince i ghesć che gnará adalerch podará s’anuzé dl’oferta”, insciö Schuler.
Info: www.provinzia.bz.it/coronapass
Video conferenza stampa su Youtube
USP/mb


text:
Curèz
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Curèz (Correggio in italiân) l’é un cmûn ed 24.501 abitânt in pruvîncia ed Rèz. L’é ûn di cmûn pió grând e cun pió gînta ed la Pruvîncia dôp al cèinter pió impurtânt Rèz, da dó l’è distânt 18 chilômeter lòng a la vècia strêda statêla 468 vêrs mezanôt, l’é a 11 chilômeter da Chèrp.
Stòria
Al j urégin
I stódi pió ed valōr a dân l’urègin ed la zôna ed Curèz a i depôsit aluvionêl di fióm e di turèint che a gnîven zò dal muntâgni, in particolêr al Treṣnêr e al Cróstel. La ‘stèsa urègin dal nòm Curèz la vîn fâta desgnîr a ch’ al j-êlti o curdòun dal trèin che gnîven só in mèṣa al j-inundasiòun dal vâl, ciamê gióst ‘’corrigia’’.
Da di schêv a ’s’è catê di rèst antîgh che dîṣen che ind la zôna a gh’êra dla gînta (facilmèint Cêlt o Lègor) ind al tèimp ed l'etê dal fèr, precisamèint ind i sècol Vl e V a.c. A gh’è pó dimondi testimuniânsi rumâni che, mìa da fêr pensêr a la presèinsa ‘d un vèira e propéria cèinter abitê organiṣê, fân vèder che la campâgna ed Curèz l’è stêda colonialiṣêda dai rumân. Ed sicûr Curèz an n’è mìa nasû cme municépi rumân; al mfà vèder invēci ‘na cêra urégin medievêla lighêda al cmând longobêrd. Al nòm ‘’Coregia’’ a’s vèd per la préma vôlta in un documèint dal 946.
I Da Curèz
Al 1009 al s’arfà invēci al prém documèint in dó a’s fà relasiòun di Da Curèz, la Râsa che l’à cmandê, sèinsa fermêdi, insém a sta zôna per quêsi sèt sècol. I lōr interèsi, specialmèint ind i sec. Xlll e XIV, în mìa armêṣ ind i cunfîn ed Curèz. I lōr rapreṣentânt puntêven invēci a quistêr ‘na poṣisiòun ed prém piân int l ‘Arzân e int al Pramşân, cun al dêr véta a ‘na polética preputèinta ind i confrûnt di fèdev aṣvèin.
Int al 1452, quând bèle i sô Sgnōri îven duvû rasegnêres a ripieghêr ind al vèci properietê ed ēren dòunca interesê prèma ed tót a rinfursêres secònd la lèg e secònd la diplomasèia dèinter ed lōr, L'imperadōr Federico III l’à arcgnusû ai Da Curèz al tétol ed Cûnt, in pió la sgnê al tèri e i cunfîn dal Cumitê e al l’à més sòta diretamèin a l’Impēr. L’é cumincê alōra al peréiod, durê circa un sècol, ed pió fortûna ed la sitê e di sō Sgnōr. Al pôlo d’arciâm ed la véta polética e socêla ‘d la Sguréia l’êra la Cōrt, ch’ l’ é stêda al pôst d’ ativitê diplomâtica e culturêla dimòndi impurtânt. A gh’în stê cme invidê: Ludovico al Moro, Ludovico Ariosto, al Bembo, al Molza, Bernardo Tasso, e dimòndi fra i pió impurtânt artésta e sgnōr dal tèimp. I 'stès rapresentânt dal pôst ed la polética e ‘d la cultûra în stê dimòndi impurtânt: Nicolò Postumo, Veronica Gambara, Rinaldo Corso, Claudio Merulo e, sōvra a tót, Antonio Allegri.
Ind la dûra quistiòun tra Francesco I e Carlo V i Da Curèz i àn sciēlt a la fîn de stêr cun l'imperadōr che, per bèin dō vôlti ind al 1530 e ind al 1532, l’à fât vîṣita a la sitê e ai sō Sgnōr.
Al Principê
Ind al 1557-58 Curèz l’à ‘vû un lòngh asèdi da pêrte dal trópi ‘d la Lêga Sânta che a n’à butê zò al burghêdi sèinsa però a cavêrgla a cunquistêrla. In prèmi per sta fedeltê l'lmperaōr Ferdinando I int al 1559 l’à dê a Curèz al tétol ed Sitê cun privilègi ed batêr munèida. Ind al 1616, grâsia al pagamèint ed ‘na grôsa céfra, Curèz l’è dvintêda un Principêt.
Al tèimp polétich ed econômich, però, an n’ēra pió bòun per i Stêt cèch, ēren destinê a’d èsere més sòta dal Sgnuréi pió potèinti. Acsé l’è stê ânca per Curèz, favûri dal valèir pôch e da i guâi finansiâri e cun la lèg dal Prîncip Siro, ch’ l’ è gnû acusê ed faturêr e falsifichêr la monèida. Int al 1635 al Duchêt ed Mòdna, che da tèimp al mirêva a sté risultê, égh l’ à cavêda a dvintêr padròun dal Principêt. Da alōra, Curèz, l’é andê a drē al destîn dal Duchêt Estèins, égh l’à cavêda però, sopratót ind i prém tèimp, a mantgnîr ‘na relatîva indipendèinsa aministratîva e culturêla.
Ind al cōrs dal '700 i sō rapresentânt în stê brêv a fêr nâser dal j impurtânt istitusiòun culturêli e scolastîchi e a promōver ‘n’ impurtânt riprèisa edilésia in sitê. Sté muvimèint ediléssi l’è cuntnvê ânca ind l’'800, mó an n’è mìa stê cumpagnê da un muvimèint cumpâgn né ind al piân socio-econômich, né in còl culturêl, e gnân in còl polétich. La sitê e la só clâs ch’ la cmandêva, fâta da proprietâri ed tèri ed cundisiòun nôbil o a vrîven dvintêrel, în stê fedēl al Duchêt Estèins e în armêṣ indiferèint a l’arnuvamèint sia cunômich e culturêl sia al spînti polétichi dal Risorgimèint.
Da l’unitê d’ Itâlia
Int al 1860, cun l'uniòun ed l'Emélia, ânca Curèz l’è andê a fêr pêrta dal Règn d'ltâlia. Al brèj politéchi j êren armêṣi fèirmi ind al mân dal blôch clerichêl moderê.
Sōl int al 1919 i socialésta égh l’àn cavêda a cunquistêr al colêg eletorêl ed Curèz e, l'ân dôp, l'aministrasiòun dal Cmûn. Int al dicèmber 1920 la reasiòun fasésta l’à cavṣê ché dō fra al sô prémi vétmi: A. Zaccarelli e M. Gasparini. Ind i mèis e ind j ân dôp dimòndi în stêdi al viulèinsi, ânca murtêli ai dân d’j aversâri socialésta e comunésta. Còst an n’à mìa impidî al rinfursêres d’ un robóst sentimèint antifasésta, che a la fîn l’è gnû a cò cun l’intervèint ed dimòndi persòuni a la guèra ed liberasiòun partigiâna.
L'amdâja
Curèz l’é tr’ al Sitê decorêdi al Valōr Militêr per la Guèra ed Liberasiòun cun la Crōṣ ed Guèra al Valōr Militêr per i sacrifési ‘d la só gînta e per la só ativitê ind la lôta partigiâna al tèimp ed la secònda guèra mundiêla.
L’êrt
Tót al cèinter l’è particulêr per la presèinsa di pôrdegh e per i grând palâs. Testimuniânsa dal gluriōṣ pasê l’è al Palâs di Prîncip in cōrs Cavour, fât a l'inési dal XVI sécolo da ‘n prugèt ed Biagio Rossetti. D’amirêr al purtêl in mêlmer che al fa spéch ind la facêda in côt roṣê, e, ind al curtîl d’ed dèinter, al leòun ed mêlmer dal tèimp di rumân (catê mèinter a’s fêva un schêv int al Sesèint). Int al Palâs a gh’è la Bibliotêca Cévica, j Archévi ed Curèz e al Muséo Cévich, cun ôvri ed prém ôrden, tra quî lé, dodéṣ arâs de strasiòun dal Bêlgio dal XVI sècol, presiōs quêder, tra quî lè la famōsa "Tèsta dal Crést" 'd Andrea Mantegna 1494, côpi dal ôvri del Curèz e quêder ed Jean Boulanger, Adeodato Malatesta, Mattia Preti e di êter. Ind la la Bibliotêca Cévica l’é in funsiòun ânca al "Cèinter Tondelli", al pió impurtânt archévi esistèint dal scritōr Pier Vittorio Tondelli (1955-1991). Ed frûnt al palâs a’s câta la facêda dal Setsèint dal Teâter B. Asioli (1852).
S' as và avânti lòngh cōrs Cavour a’s rîva a la baṣélica dal sinchsèint ed Sân Quirèin, prugetêda, secònd quelchidûn, dal' architèt Jacopo Barozzi da Vignola. La tòra dal campâni l’è dal Tersèint e l’è, in realtê, tót còl che gh’armâgn dal j antîghi mûri medievêli. Ed frûnt a la baṣélica a gh’è al Monumèint a Curèz, sculpî da Vincenzo Vela e dedichê al grând pitōr Antonio Allegri, cgnusû da tót cun al nòm ed la sitê in dó l’é nasû.
In via Borégh Vèc a’s pōl ânca visitêr la cà dal famōş pitōr, che però l’è ’na ricostrusiòun dal setsèint ed la cà in dó l’è nasû e môrt: a partîr dal mâg 2007 l’é al pôst ‘d un cèinter stódi insém al Curèz. La lâpida pr’arcrdêr la só môrt l’è invēci tgnûda da cât ind l’elegânta cêṣa ed Sân Francèsch, in via Ròma, fâta int al 1470, da nutêr ânca per i pès ed pitûri a frèsch tgnû da cât dal Quatersèint. Int al grând cunvèint atâch a la cêṣa, incō, a gh’è al licèo.
Al j-êtri cêṣi
- Sân Jusèf', cun atâch al cunvèint;
- Sânta Cēra;
- la Madòna ‘d la Rōşa;
- Sânta Maréia;
- Sân Sebastiân.
Cunuméia
Curèz, sitadèina d’ uşânsi cuntadèini (produsiòun dal lambròsch e ‘d la famōṣa óva "Ansalôta ed Curèz" ch’ la gh’à la specialitê d’avèir al sustâsi colorânti ânca ind la pōlpa ch’la fà un vèin impurtânt da tâj per justêr al culōr ed vèin pió famōṣ l’é incō pôst d’ impûrtânti indóstri dal setōr mecânich, eletromecânich e ‘d la lavorasiòun dal sustâsi ed la plâstica e ind al 2003 lē al prém cèinter italiân int al qiustêr i rifiût ed la lavurasiòun dal lègn.
Al frasiòun
Bódri
La burghêda, cun un antîgh castèl, da di documèint ed l' êlt medioêv. La cēṣa parochiêla, cun la dèdica a Sân Pēder l’é arcurdêda fîn dal Terṣèint l’é stêda fâta, ind la só aspèt dal dé d’incō tr’ al 1743 e al 1762 fōrsi insém a un disègn ed Francesco Cipriano Forti. Ind la via Imbreto a’s câta ‘na risêrva naturêla (fâta da un spèc d'âcva circundê da ‘na mâcia salvâdga) ch’ la fà cme da ricôver per dimòndi gèner ‘d uṣèl fés e ‘d pâs. A’s trâta ed n’êtra chêva ed tèra crēta bandunêda in dó gh'é ‘na sēva fésa cun di êlber da séma, ch’ l’ é ed fiânch a dréta dal lêgh.
Fazân
Numinê bèle int al X sècol tra i bèin dal cunvèint arzân ed Sân Prôsper, int al 1407 l’é andê sòta i Da Curèz. La cēṣa parochiêla ed Sân Dunèin, dimòndi vôlti arfâta, a’s presèinta incō da l'ûltem arnōv dal XIX sècol. Al d’ed dèinter adôb ed valōr e ôvri d'êrt di sècol XVIII-XIX, cun al Sânt'Antóni Abê 'd Luigi Asioli.
Cànel
Numinê fîn da ân 935 e arcurdê tra j antîgh cmûn arzân int al “Liber focorum” dal 1315, fîn al XIV sècol l’é stê castèl e fèdev ed la faméja Lupi. Dal j antîghi difèiṣi a gh’armâgn al sègn ind al muntagnôli ed tèra ed fiânch a la cēṣa parochiêla. Al fabrichêt sâcher, intitulê a Sân Pêvel e documentê dal XII sècol, l’é gnû fât ind l'aspèt dal dé d’incō int al 1867. Al d’ed dèinter ôvri d’êrt di sècol XVI - XVIII.
Fosdònd
Arcurdê int al X sècol, l’à fât pêrt dal patrimòni préma di Canòsa e dôp di Da Curèz. A gh’ēren l'antîga pēv ed Santa Maria ed Camporotondo e dû castê. La cēṣa ed l’ Asèinsia dal dé d’incō, fundêda a i prém dal' XI sècol, la tîn da cât ind al mzûri di mûr d’ed fōra sègn ed la costrusiòun rumânica. A d’ed dèinter di pès rumânich e ôvri d’êrt di sècol X VI - XIX, tra quisché l’Asèinsia ed Crést ed Luigi Asioli.
Almisòun
Al nòm dal pôst al deṣvîn dal nòm personêl longobêrd Lamizo. L’é arcurdê int al 1311 ind i Statût ed Rèz e ind al “Liber focorum” dal 1315. L’ à fât pêrt ed Sân Martèin Grând fîn al 1802.’Na cēṣa l’é numinêda bèle int al 1039. Còla dal dé d’incō, dedichêda a Sân Zvân Batésta e sgnêda ind i documèint int al Terṣèint, l’é stêda arfâta tr’ al 1851 e al 1868 da Pietro Marchelli. Al d’ed dèinter di quêder di sècol XVII e XVIII.
Mândri
Bèle cgnusû ind al tèimp di longobêrd, l’à fât pêrt ed l'antîga zôna di Centum juges (da la larghêsa dal terèin). La cēṣa ed Sân Salvadōr , cgnusûda fîn dal XII sècol, l’é stêda arfâta dimòndi vôlti ind i sècol XVII e XVIII. L'aspèt d’adès l’é còl che gh’àn dê ind i ûltem intervèint dal 1928. Al d’ed dèinter un impurtânt quêder dal XVII sècol. Pôch luntân a gh’é la cà ed Dorando Pietri ch’ la partecipê a l’ j Olimpíadi ed Lòndra int al 1908.
Manderiōl
Un tèimp Val Putrida , l’é numinêda bèle préma dal Mél cun al só antîgh castèl e la capèla atâch. La cēṣa ‘d l'Anunciasiòun l’é stêda arfâta completamèint tr’ al 1754 e al 1756 insém a un probâbil prugèt ed Francesco Cipriano Forti. A l'intêren ‘na réca sèria ed ôvri d’êrt ed valōr di secoli XVI - XIX e un interesânt teşôr cun adôb, paramèint e argentaréi antîghi.
Prê
Bèle pôst abitê stâbil ed l'etê dal brònz (II milèni a.C.), ind al tèimp medioevêl l’é stê pôst 'd un castèl ed ‘na pēv (980). Dal Terṣèint e fîn al 1800 al fêva pêrt ed Sân Martèin Grând. La cēṣa ed Sân Zemiân l’é stêda arfâta in stîl barôch int al 1664. A l'intêren interesânt quêder di sècol XVII e XVIII e, ind al tesôr, un câlis in râm indurê dal 1525.
Sân Biêṣ
Ind i tèimp antîgh Velanōva, l’é cgnusû bèle int al 1038 tra i bèin dal cunvèint ed Sân Tmêṣ ed Rèz (al gh’é armêṣ sòta fîn al Setsèint) e cme pôst ed 'n antîgh castèl. La cēṣa, dedichêda al Sânt cun al ‘stès nòm, l’é stêda fâta insém a dal costrusiòun che a gh’ēren bèle préma, int al 1860 e la preşèinta un elegânt purdghêl probabilmèint dal XV-XVI sècol. A l'intêren quêder di sècol XVII e XVIII, tra quisché ‘na Madòna dal Ruşâri e di Sânt Dumènico e Catarèina da Siena cun impurtânt quadrèt di Mistêri dal Ruşâri
Sân Martèin Céch
‘Na mési insém ed un móc ed cèchi véli cuntadèini medievêli, numinê dal XII sècol. A gh’é nasû al pitōr Girolamo Donnini e al stòrich Michele Antonioli. La cēṣa ed Sân Martèin Céch, ‘d uṣansa stòrica dimòndi antîga, l’é stêda arfâta completamèint tr’ al 1892 e al 1894 da j inzgnêr Negri e Aimi sèinsa un stîl particulêr cun la carateréstica grôsa nécia ed la facêda. Al d’ed dèinter ôvri di sècol XVIII - XX, tra quisché ‘na Madòna cun al Bambèin ch’al dà al ruşâri a Sânta Catarèina e a Sân Dumènico ed Girolamo Donnini. Ed fiânch la caplèina di prēt môrt al tèimp ‘d la secònda guèra mundiêla. Atâch a la cēṣa al Muséo dal j êrti e dal j uşânsi popolêri, cun dèinter mél e pió bagâj.
Sân Prôsper
La cēṣa ed S.Prôsper, arcurdêda fîn dal sèc. XI, l’é stêda, da préma, sòta al cunvèint cun al ‘stès nòm ed Rèz, pó a la pēv ed Fosdònd e a la fîn, ind al sèc. XVI, a la cēṣa ed Curèz. La costrusiòun d’adès l’é stêda tirêda só fr’ al 1846 e al 1866 insém a un prugèt ed Francesco Forti. Fra j adôb a và numinê un stindêrd per procesiòun ôvra ed Luigi Asioli. Da nutêr, atâch, in dó pasêva la vècia ferovìa, sia l'uratôri ed S. Maria Maddalena del sèc. XVIII, sia la chêva Canōva, chêva ed tèra ed crēta bandunêda, incō zôna naturêla cun mâcia e cun tóti al bèsti dal zôni ómidi.
Gînta ed Curèz famōṣ
Curèz l’é cgnusû ânca perché a gh’é nasû al pitōr dal rinasimèint Antonio Allegri, ciamê al Curèz (dal nòm ed la só sitê), al scritōr Pier Vittorio Tondelli ed al canânt e avtōr Luciano Ligabue, che incòra adès l'é ed cà e ch’ l’ é armêṣ lighê a la sitê in dó l’é nasû, ch’ l’ é presèint in môd stâbil ind al sô cansòun. Al sunadōr ed sebiulèin Andrea Griminelli, alēv ed Rampal a Parîgi, famōṣ in tót al mònd per avèir cumpagnê i cuncêrt ed Pavarotti, cme ind l’inavgurasiòun di mondiêl ed balòun ind al 1990, e pó per i cuncêrt ch' al fà. Sèimper ed Curèz l'artésta e cantânt di Modena City Ramblers Elisabetta Vezzani.
Ind al spôrt fà spéch al zugadōr Salvatore Bagni, ch’ l’ à zughê int la Nasionêla e l’ à vînt insèm a Diego Armando Maradona al stòrich scudèt a Napoli, adèsa cngusû cme cumentadōr ed la televisiòun e Dorando Pietri, nasû int la frasiòun ed Mândri, che a gh’àn tó vìa l’ amdâja d’ôr a l’ olimpíade ed Lòndra ind al 1908 per l’ajót a ‘d alvêres in pē che a gh’à dê un zòdes a l’ arîv.
A gh’é stêda ed cà Leonarda Cianciulli ciamêda la Saponificatrice di Correggio (Montella 1893 – Pozzuoli 1970).
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Alda Arata - Niccolò da Correggio nella vita letteraria e politica del tempo suo : (1450-1508) ; con parole d'introduzione di Alfredo Galletti. - Bologna : Zanichelli, 1934
- Viller Masoni - Correggio : identità e storia di una città- Parma [etc.] : Astrea, 1991
- Gabriele Fabbrici - Correggio e Novellara tra Quattrocento e Cinquecento : aspetti di storia urbana - Correggio : Società di studi storici, 2005
- Riccardo Finzi - Antonio Allegri detto il "Correggio" - Parma : Tip. Ed. "La Nazionale", 1973
- Riccardo Finzi - Correggio : guida storico, artistico, biografica - Reggio Emilia : Tipografia editrice Libertas, 1949
- Riccardo Finzi - Fonte per una storia di Correggio "Deputaz. di storia patria per le antiche province modenesi". - Modena : Aedes Muratoriana, 1967
- Alberto Ghidini - Aspetti e vicende del Principato di Correggio nel 17. secolo- Roma : Bulzoni, 1999.
- Alberto Ghidini - La contea di Correggio ai tempi di Veronica Gambara - Firenze : S. Olschki, 1989.
- Guida rapida alla Basilica di S. Quirino e cenni storici sulle chiese di Correggio - A cura della Parrocchia. - Reggio Emilia : Editrice Age, 1976
- Fernando Manzotti - La zecca di Correggio - Reggio Emilia : AGE-Grafica Editoriale, 1968.
- Viller Masoni - Correggio : cinque secoli di politica culturale - Bologna : Analisi, 1988
- Antonia Tissoni Benvenuti - Nicolo' da Correggio e la cultura dicorte nel Rinascimento padano - Reggio Emilia : Cassa di risparmio, 1989.
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Correggio (Italia) trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
cuntegn
Exteriur
-
Ils incendis furian vinavant
En il Portugal ed en la Spagna furian vinavant incendis da guaud e da chagliom. Sin l'insla atlantica Madeira ch'appartegn al Portugal èn almain 150 chasas brischadas. Sin terra franca portugaisa brischan tozzels da guauds, cunzunt en il Nord. 5000 pumpiers èn tenor las autoritads en acziun.
En la regiun nord-spagnola da Galizia han ins dumbrà oz 7 incendis pli gronds. Las flommas pericliteschan plirs lieus.
En il Sid da la Frantscha han incendis chaschunà gronds donns enturn la citad da Marseille. Passa 3300 hectaras terren èn vegnidas devastadas, sco il ministeri da l'intern communitgescha.
RR novitads 22.00


text:
Per l'ina dovri carburant supplementar sch'il traffic na cula betg, lura datti custs pervi da la perdita da temp ed a la fin dals quints datti er custs pervi da donns da l'ambient e pervi da consequenzas entras accidents. Quai communitgescha la Confederaziun. L'onn 1995 eran ils custs anc tar 1,1 milliarda francs.
Ils custs da colonnas chaschunadas entras il traffic da camiuns pesants eran l'onn 2010 tar 378 milliuns francs. L'onn 2014 eran quests custs s'augmentads sin 421 milliuns francs.
RR novitads 14:00


text:
Ils responsabels sin il lieu sajan profis – ha ditg il president da las pendicularas vallesanas – Berno Stoffel envers la «Samstagsrundschau» da radio SRF. I na dettia nagin squitsch economic per territoris da skis da laschar avert uschè bleras pistas sco pussaivel. La decisiun, schebain ina pista restia averta u vegnia serrada, prendia il schef da pistas. Quel analiseschia la situaziun mintga damaun da nov, perquai che la situaziun possia sa midar sur notg. Quai pervi da suffel, fradaglia, augment da la temperatura u naiv frestga.
Tuts – era las pendicularas da Crans-Montana – fetschian tut il pussaivel per garantir la segirezza sin las pistas. Pervi da la midada dal clima quinta Stoffel ch'i vegnia a dar en il futur dapli lavinas bletschas, e perquai stoppian ins era serrar dapli pistas.
RR novitads 15:00


text:
Tenor Marco Frey, il responsabel per la puma tar il plantahof, hai dà bler pli pauc puma quest onn. Surtut las apricosas n’hajan betg survivì las scheliras. Là hai dà in donn total.
Vid las 120 plantas d’apricosas che nus avain hai jau sulettamain vis 3 apricosas.
Era tar autras culturas vesi ora mal. Marco Frey manegia ch’i dettia en la Val dal Rain circa 60% damain primblas e pèra, 40% damain tschareschas e 10% damain maila.
La tendenza è clera
La situaziun en il rest dal Grischun è da regiun a regiun autra. La tendenza dentant mussia ch’i è da quintar sur tut il Grischun ora cun pli pauca puma, sco differents producents grischuns han detg envers RTR.


text:
Sia gronda paschiun es l’astrologia. Silvia Ammann pendulescha tanter Uerikon e Scuol. Avant desch ons es ella rivada la prüma jada in Engiadina Bassa e d’eira fascinada da la cuntrada sco eir da l’idiom vallader. Daspö là as inscuntra suvent a Silvia Ammann a Scuol, intant ha’la imprais rumantsch.
FMR: Ingio es Ella plüchöntsch da chasa?
Silvia Ammann: Mias ragischs e meis dachasa sun giò la Bassa, ad Uerikon pro Stäfa. Qua n’haja daplüs cuntschaints e paraints.
Seis seguond domicil es a Scuol.
Schi, avant quatter ons n’haja cumprà a Scuol ün’abitaziun. Per regla sun eu ün’eivna a Scuol ed ün’eivna ad Uerikon. Scuol es per mai ün lö ideal, bain ragiundschibel cul tren e cun üna vasta sporta per ir a chaminar tuot on.
Co ha’La imprais rumantsch?
Eu n’ha frequentà divers cuors intensivs da rumantsch a Scuol ed illa Val Müstair. Pel mumaint am partecipescha al cuors da litteratura e conversaziun a la Scoul’ota populara da Turich culla docenta Mevina Puorger e perseguitesch via zoom ils colloquis rumantschs. Plünavant taidl’eu regularmaing RTR e leg ils cudeschins dad OSL (Ouvra svizra da lectura per la giuventüna).
A chaschun dal sguard illas stailas d’avant ün on vaiva Ella manzunà chi detta ün on fich turbulent e cun müdadas. Quant surpraisa es Ella da tuot quai chi’d es capità?
Avant ün on as badaiva chi d’eira avantman ün’energia sco cuort avant üna guerra. Cha be ün virus mettess tuot nossa vita suotsura, quai nu vessa spettà. Las turbulenzas han rendü visibel las deblezzas dals differents pajais e lur structuras politicas. Lapro s’haja eir pudü constatar quant flaivel cha’l federalissem svizzer es. Quist on as cumanzaraja a sviluppar nouvas visiuns per adattar las structuras. Temas in quist connex saran tanter oter eir la globalisaziun e l’internet.
Cura vegna darcheu plü quiet?
Schner e favrer restan inavant turbulents. A partir da quista dumengia esa da far quint cun resistenza cunter las masüras da restricziuns. La glieud nun acceptarà plü uschè facilmaing ün ulteriur lockdown sco da prümavaira. Quist on nu cumainzan ingüns nouvs ciclus, l’on passà d’eiran qui divers. Davo ün on da müdamaints e rupturas segua ingon la realisaziun da nouvas structuras. Quist process dürarà bundant trais ons.
As normalisescha nossa vita ünsacura darcheu?
Uschè sco cha nus d’eiran adüsats nu dvainta il minchadi plü. Nus eschan gnüts confruntats cun temmas, culla mort e cun acziuns da solidarità. Ün tema important sarà l’adöver d’infuormaziuns. Da discuorrer darà inavant il coronavirus e tuot quai chi’d es gnü zoppantà i’l temp da la pandemia.
Cun che s’occupa Ella sper l’astrologia?
Eu fetsch minchadi meis exercizis da yoga. Pel mumaint absolva ün cuors da perfecziunamaint da yoga. Cur ch’eu sun giò la Bassa suna eir in meis atelier e’m dedichesch al disegnar. E lura fetscha, sün giavüsch, cussagliaziuns persunalas d’astrologia.
Intervista: fmr/afi


text:
Gravidànsa istèrica
La Gravidànsa istèrica o Pseudociéśi 'l è 'n distùrub mentàl, na fisa ch'la pōl patìr na dóna quànd la vōl dimóndi avér di putèṅ e par cal mutìṿ lè lē la s mét in tèsta 'd èsar gravda anc quànd la n 'l è minga. Raramènt la pōl vgnir anc a i óm.
Descrisiòṅ
Al deśidèri ad dvintàr màdar, par sèrti parsòni, 'l è acsè fòrt ch'al gh fà vgnir di distùrub tìpic dal dóni ch'i gh'àṅ 'd avér fiōl cuma 'l téti grôsi e lat, ingósa e gòmit, mestruasiòṅ ch'i sparìsan, pansa ch'la s impinìs e sensasiòṅ 'd avér-'g un nasènt ch'al s mōv dèntar. Dal vòlti al dóni i còntan ad patìr i dulōr fòrt di nasiòṅ.
Al nóm ad cal mâl chè, ad natùra psiculògica, 'l è stâ invintâ da 'l dutōr John Mason Good in dal 1923 ma anc Ippocrate 'l in dascurìva a i sò tèmp. Difàti la paròla isterìśum in grèc la vōl dir màdar (ad cal dóni).
Al persunàǵ più famóś dla stòria ch'al gh'à abû cal mâl chè l'è stada la regìna 'd Inghiltèra, la Maria Tudor, in dal 1500. In alóra lì lē la pinsàva 'd èsar gravda ma a n éra briśa véra.
Anc al bèsti, cuma i can, i gat, i sórag e i nimài i pōlan patìr-al.


text:
Sumvitg
Sumvitg a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1258 abitant e una süperfiss de 101.88 km², e al se tröva a una altitüden de 1056 meter sura al livel del mar. L'è straversaa del fiüm Vorderrhein, che l'è vün dei du ram che püssee a val i se taca insema per furmà el Reno.
El cumün de Sumvitg a l'è tacaa ai cumün de Disentis/Mustér, Linthal (GL), Trun, Obersaxen, Lumbrein, Vrin e Medel (Lucmagn).
StoriaModifega
Sumvitg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1175 col nom de in Summovico.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistegaModifega
La lengua ufiziala del cumün de Sumvitg l'è el rumanc sursilvan.
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Sit ufizial Modell:Rm icon/(Todesch)


text:
Cunzunt tar in grond manaschi da scola, sco quel da la vischnanca Glion, na saja quai betg pussaivel da far durant l’entira stad vacanzas, declera Silvio Dietrich. El è schef da 90 persunas d’instrucziun che dattan scola en sis lieus a var 500 scolaras e scolars. I dettia bain la pussaivladad da reducir il dumber da sururas durant la stad. Ma uschiglio saja quai da liquidar las pendenzas che sajan stadas enavos da l’onn da scola passà.
Mainascola è ina clamada nua ch’igl è da reagir exact cura ch’i capità insatge e quai ch’ins na vegn persuenter betg da far ston ins laschar fin ch’ins ha temp.
Temp ha el lura la stad cura che nagin auter ch’el e las secretarias èn en scola.
Temp per sa profundar
I saja dentant era da preparar tut per il proxim onn da scola. Uschia per exempel pon las structuras dal di vegnir organisadas en il detagl pir durant la stad. Pertge las annunzias per in tal basegn vegnan pir ussa rimnadas. Il temp da stad giauda Silvio Dietrich era. Quai saja il temp nua ch’el possia era sa profundar en temas, nua ch’ins possia sviluppar ideas e strategias.
RR actualitad 08:00


text:
Il 2015 han passa 2'500 persunas survegnì agid social en il chantun Grischun, la quota crescha lev sin 1,3% en cumparegliaziun cun il 2014. Quai communitgescha l’uffizi federal da statistica communabel cun l’uffizi social dal chantun Grischun.
Il dumber da persunas che basegnan agid social en il Grischun è marcant sut la media naziunala ch’era il 2014 tar 3,2%. Uschia resta il Grischun in dals chantuns cun la pli bassa quota da persunas che basegnan agid social, scriva l’uffizi federal da statistica. Las duas grondas gruppas che basegnan agid social sajan persunas singulas e persunas ch’educheschan sulettas, qua saja la cumpart creschida lev, scriva l’uffizi social dal Grischun.
Dapli persunas attempadas
La cumpart da las persunas tranter 46 fin 55 onns che dovran agid sozial è s’augmentada sin 16,4% (augment da 0,5 puncts %). Tar las persunas tranter 56 e 64 onns èn quai 10,9% (augment 0,9 puncts %). La gruppa che dovra il pli bler aigd èn ils giuvens tranter 0 fin 17 onns, quai èn 29,2%. La segund gronda gruppa è quella tranter 26 e 35 onns cun 17,9%.
RR novitads 09:00


text:
Segund è vegnì Andrin Beeli. Il spezialist da mountainbike da Sagogn ha pers ina buna mesa minuta sin il victur dal chantun Son Gagl. Cumplettà il podest sco terz ha Fadri Barandun da Samedan.
Ina buna prestaziun ha er Vital Albin mussà. Il mountainbiker da Tersnaus è vegnì 6avel. Dominik Bieler da Cuira è vegnì 8avel ed è uschia stà il pli spert junior.
Alessia Nay triumfescha tar las dunnas
La pli sperta dunna è stada Alessia Nay. La giuvna da Zezras ha gudagnà il sprint final encunter Daniela Höfler da Fläsch. Cumplettà il podest sco terza ha Chiara Solèr, la spezialista da mountainbike da 15 onns da Lumbrein. Ella ha cuntanschì l’arrivada paucs tschientavels avant sia mamma Carla Solèr-Candinas.
Tut en tut èn radund 130 ciclistas e ciclists stads a la partenza.


text:
Ch’ins na veglia betg discurrer d’ina festa, ha suttastritgà la presidenta communala da la Bregaglia, Anna Giacometti. A chaschun da la bova or da la Val Bondasca, han numnadamain pers 8 persunas lur vita e numerus Bergagliots tut lur possess. Tuttina han ins vulì star ensemen per signalisar che la vita en val va vinavant, era sche tut n’è anc betg reglà e cumadà.
Eveniment sponsurà
L’occurrenza a Bondo cun finalmain bun 540 persunas, en ina tenda muntada sin ina da las novas deponias suenter la bova, n’haja betg pajà la vischnanca da Bregaglia, ha precisà Anna Giacometti. La finanziaziun da l’eveniment, cun tschaina, concert e trategniment musical suenter, hajan pussibilità sponsurs: las vischnancas da Favugn e Rüschlikon, ina fundaziun ed in donatur privat.
Turnar en val
Sper ils abitants da Bondo, Spino, Sottoponte e Promontogno èn er viagiads numerus giasts da tut la Svizra en la Val Bregaglia. Sajan quai represchentants da l’armada svizra, commembers da colonas da salvament, sco er la regenza en la persuna da Mario Cavigelli. Mintgin dad els cun regurdientschas persunalas en connex cun la catastrofa natirala dals 23 d’avust 2017 ed ils dis suandants.
Grond’impressiun m’ha fatg la solidaritad e calma dals Bergagliots a las sairadas d’infurmaziun.
Impressiun ha er fatg als blers quant bain e svelt che tut las organisaziuns communalas han reagì. Ultra da quai vegn er adina puspè numnada la solidaritad che regna en la val laterala.
Pass per pass enavos en la normalitad
Cun pleds commovents ha Manuela Filli, abitanta da Bondo, laschà repassar ils davos mais da la vita en sia famiglia en la tenda fullanada. Dapi che ella ha gì da bandunar il dachasa a Bondo, viva la famiglia a Vicosoprano. En dus mais vulan ils Fillis dentant puspè turnar «a chasa» a Bondo, ha la mamma ditg cler e persvadida. Che quel pass saja impurtant per tuts per turnar puspè en la normalitad.
Adina cun in egl si vers la muntogna
Il batschigl da segirtad cun mirs da fin 9 meters autezza è entant puspè svidà e pront per tegnair si nov material che pudess vegnir giu dal Piz Cengalo. Ils sistems d’alarm èn en funcziun ed en cas da privel, vessan ils abitants anc d’avair temp per sa salvar, ha declerà Marcello Negrini, il schef da la gruppa da salvament en val. Dentant sa el er, che la natira è da principi betg calculabla.
RR actualitad 07:00


text:
cuntegn
Campiunadi mundial da master
-
Gian Jörger – In onn trenament per il giat?
In onn ha Gian Jörger trenà. Per quatter cursas da passlung a Cogne en la Val d'Aosta. Mo quellas èn vegnidas unfrendas dal coronavirus, l'entir eveniment n'ha betg lieu. Ha el uss trenà per nagut?
Maletg
1 / 4
Legenda:
Gian Jörger e Marco Membrini durant trenar
Trenar ensemen sco team è fitg impurtant a Gian Jörter (san.).
RTR, S. Derungs
Maletg
2 / 4
Legenda:
Gian Jörger a Spligia.
RTR, S. Derungs
Maletg
3 / 4
Legenda:
Marco Membrini
Il Marco ed il Gian èn gia da pitschen buns amitgs.
RTR, S. Derungs
Maletg
4 / 4
Legenda:
Trenament dad intervall
L'endretg trenament po far ina gronda differenza. Gian Jörger a Spligia vi da trenar.
RTR, S. Derungs
Sco emprim: Il frust
En sasez avess el da defender ses titel sco campiun mundial en 10 km passlung classic dals masters. Dentant ha il coronavirus fatg in stritg tras quest quint. Per Gian Jörger n'era quai l'entschatta betg in daletg da vegnir a savair, che l'eveniment è vegnì spustà. Trenà han el e ses collegas numnadamain in entir onn avant sin questas cursas.
... e tuttina, ina via datti adina
Laschà pender il chau han Gian e ses collegs lura tuttina betg. Els han tschertgà ed era chattà ina alternativa: Ina cursa da maraton en la Germania, il Skadi Loppet. Uschia è tut il trenament almain betg stà dal tut per il giat.
Maletg
1 / 4
Legenda:
Gia da pitschen è Gian sin ils skis.
MAD Gian Jörger
Maletg
2 / 4
Legenda:
Gian Jörger
MAD, Gian Jörger
Maletg
3 / 4
Legenda:
Gian Jörger en il kader dals juniors
MAD, Gian Jörger
Maletg
4 / 4
Legenda:
Gian Jörger
MAD, Gian Jörger
Passlung n'è betg mo passlung per Gian
La passiun da Gian per quest sport è gronda. E quella è era restada. 50 onns stat Gian gia sin ils skis da passlung, sia gronda amur da sport e passiun.
RTR Telesguard 17:40


text:
Ils Stadis Unids e l'Arabia Saudita èn sa cunvegnids ad ina fatschenta d'armas gigantica. La cunvegna da prest 110 milliardas dollars duaja garantir a lunga vista la segirezza da l'Arabia Saudita e da la regiun dal Golf areguard las smanatschas da l'Iran, uschia communitgescha la Chas'Alva.
Entaifer ils proxims diesch onns duai l’Arabia Saudita schizunt cumprar armas da l’USA per 350 milliardas dollars. Tenor la Chas’Alva saja quai la pli gronda fatschenta d’armas en l’istorgia das Stadis Unids da l’America.
I sa tracta dad ina da las pli grondas fatschentas d'armas tranter ils dus pajais. Il president american - Donald Trump è il mument en l'Arabia Saudita sin ses emprim viadi a l'exteriur.
RR novitads 17:00


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Wawrinka l'emprima giada en il final da l'US Open
Per l'emprima giada stat Stan Wawrinka en il final da l'US Open a New York. Il Romand ha gudagnà en il mezfinal cunter il Giapunais Kei Nishikori en quatter sets cun 4:6, 7:5, 6:4 e 6:2. Igl è stà in gieu fermamain cumbattì nua che Wawrinka ha l'entschatta stuì sa dustar fermamain cunter Nishikori.
En il final da dumengia saira ha Wawrinka da dar cunter il numer 1 dal mund, Novak Djokovic che ha gudagnà cunter Gael Monfils en quatter sets (6:3, 6:2, 3:6 e 6:2).
Il final è dumengia saira, circa las 22:15 (temp svizzer).
RR novitads 06:00


text:
142 liters aua dovra ina persuna en Svizra en media a di. Che quell'aua cula simplamain uschia ord la spina ni funtauna na saja dentant betg evident. Davart questa tema èsi vegnì discutà ad ina dieta a Cuira. La stad passada haja fatg attent che spargnar aua è er en Svizra ed en il Grischun in tema.
La mancanza n'è uss betg anc acuta
Malgrà che vischnancas hajan tschentà giu las funtaunas ed appellà als abitants da duvrar aua cun mesira saja la mancanza anc us betg acuta, quai ha ditg David Volken ch'è expert da clima. Quai pudessi dentant sa midar sin il pli tard cura ch'i na dat betg pli ils glatschers en Svizra. Sche quels na portian betg pli aua en las funtaunas lura dettia quai segir conflicts. Quai per exempel en l'agricultura. Uschia stopp'ins en Svizra en l'avegnir segir mirar pli fitg cura e per tge ch'i vegn duvrà aua.
Squitsch da l'exteriur sin la Svizra
La Svizra stoppia nua uschè svelt far quitads ch'ella stettia sin il sitg. Ma cun il temp pudess il squitsch politic crescher sin la Svizra ch'ha numerus flums, lais e funtaunas, uschia l'expert. Conflicts pervia d'aua datti gia oz – per exempel tranter l'Egipta e l'Etiopia. Tenor Volken pudessi adina dar dapli dispitas per «l'aur blau». Ins stoppia uss far cler a la populaziun ch'i na saja betg evident che l'aua vegnia or da la spina. La finamira duess esser ch'ins chatta soluziuns co reparter l'aua per evitar conflicts.
RR actualitad 12:00


text:
Eletròun
'L eletròun 'l è 'n componèint fondamentèl edl àtom, cun carga méno. I eletròun gl'în di pcunsèin elementèr, carghê negativamèint, ch'i viàśen 'd lung a dagli òrbiti 'd intórn al nùclev edl àtom.
Tùt j singòl elemèint chìmic j gh' àn 'na quantitê diferàinta 'd eletròun. 'L è pròpia dala puśisiòun in sìm'ai orbitèl, e da la quantité di eletròun estèren di àtom, ch'a dipènd el proprietê e anca el capasité ed lighères e d' mis'cères di diferàint materiē.
'L avérel catê e la só dòpia natùra
'L eletròun l' è stê la prìma partisèla subatômica a èser descuvèrta, in dal 1897, quand al siensiêJ.J. Thomson 'l iva sperimentê che 'l eletròun al fèva i ràg' catòdic ch' j gnìven fòra da un filamèint ed metâl suriscaldé.
In dla vècia teorìa ins la strutùra dl' atòm, l'eletròun l' éra cunsideré 'na bucîna ch' la girèva a 'n altèsma velosité intòrn' al nùclev dl' àtom in dagli òrbiti preciśi: ma po' i siensié dla fìsica j àn capî che l' eletròun l' è piò uguèl a n' ònda eletromagnètica sirculèr, ch' la viàśa a n'altèsma velocité (intòren a 100 miliòun ed kilòmeter uràri) intôrn al nùclev sainsa avéregh nè màsa, nè volùm, e ch' al gh' à cuntemporanitè ed preśeinsa in piò punt dal spàsi.
Cùm' al 's cumpôrta
Acsè cùma la Tèra la gìra intòrn al Sôl, mo però la prìla anc su sè stèsa, acsè anca l'eletròun al gìra intòren al nùclev mo però al prìla anca su sè stès: al pôl prilèr intòrn al sô àsi in sèins uràri u antiuràri: cla manéra lè ed prilèr la vîn ciamèda nùmer quàntic ed spìn, la se scrîv cun la lèttra 'm' e la gh' à sôl dù valôr: + 1/2 e -1/2. Dù eletròun ch' j prìlen in dj vers cuntràri j fòrmen dù minùscol càmp magnètic cuntràri.


text:
Corea del Nòrd
La Corea del Nòrd a l'è on paes de l'Asia orientala.
A l'è tacada a la Russia, a la Cina e a la Corea del Sud. La gh'ha ona superfiss de 120.540 km² e ona popolazion de pressapocch 23 milion d'abitant. La soa capital l'è Pyongyang.
Offizialment l'è ona republega socialista a economia pianificada, ma in di facc l'è ona dittadura, vuna di pussee gramm che la storia l'ha vist, cont di violazion di diritt uman costant in del temp.
El Capo de Stat de facto l'è 'l Kim Jong-un dal 2011, anca se de jure l'è anmò el vegg President Kim Il-sung, mort in del 1994.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Politega[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Corea del Nord a l'è 'na republega socialista de stamp stalinista e maoista, che la reclama el governo de tutta la Corea intrega. El partii pussee important a l'è el Partii del Lavorà de Corea, che 'l concorr per l'elezion de l'Assemblea Popolara Suprema insemma a di alter partii e sociazion. La Corea del Nord l'è guidada di politegh de Juche, ossia autosufficienza, e Songun, ossia la supremazia di soldaa.
Division territoriala[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Corea del Nord, stat unitari, a l'è dividuda in 9 provincc, 3 città governaa direttament e trii region speciai:
- Pyongyang
- Pyongan Meridional
- Pyongan Settentrional
- Chagang
- Hwanghae Meridional
- Hwanghae Settentrional
- Kangwon
- Hamgyŏng Meridional
- Hamgyŏng Settentrional
- Ryanggang
- Rasŏn
- Namp'o
Relazion forestee[Modifega | modifica 'l sorgent]
Economia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Esercitt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Informazion e comunicazion[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'informazion in Corea del Nord a l'è fortement controllada e gh'è pocch giornài, television e sitt de informazion, tutt gestii del governo.
El giornal principal del Stat a l'è el Rodong Sinmun, l'agenzia de stampa a l'è la Korean Central News Agency, la television la Television Centrala Coreana. Di sitt gestii de la Corea del Nord a hinn Uriminzokkiri e Naenara.
A bon cunt, però, la pupart de la Corea del Nord la gh'ha mìnga access a Internet ma la dopera ona intranet de Stat ciamada Kwangmyong.
El sistema operativ offizial del Paes se ciama Red Star OS e l'è fondaa in sul Linux.
Vos corelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Suenter che la Banca centrala europeica EZB lascha il tschains directiv sin il nivel bass d'enfin uss ed augmenta il tschains negativs, gudogna l'euro envers il franc svizzer. Il mument noda l'euro tar 1,09 francs - in plus da 0,99%.
Ed era envers il dollar american è l'euro creschì temporarmain per 2,6% sin 1,0890. Tenor l'agentura da novitads sda munta quai che la bursa quintava cun mesiras anc pli severas davart l'EZB.
Il tschains negativs augmenta la EZB da 0,3 sin 0,5%. Uschia ston las bancas pajar dapli per deponer daners tar ella.
Reacziuns da la bursa svizra
Entant mainan las decisiuns da la Banca centrala europeica a perditas tar la bursa svizra. Curt avant che la EZB ha infurmà era l'index anc tar 9'000 puncts. Actualmain noda l'SMI tar 8'935 puncts. Quai è in minus da 0.90%.
La strategia dal daner bunmartgà pudess vinavant far donn a l'industria d'export svizra ed al turissem. Ils products da la Svizra vegnan pli chars per cumpraders da la zona da l'euro.
RR novitads 15:00


text:
Da Mustér na po nagin vegnir a gidar. L’emprova d’ina patruglia da 20 voluntaris, dad ir cun ina maschina da pista da Mustér fin ad Acla, ha stuì vegnir interrutta a Curaglia, perquai ch’il privel da lavinas era memia grond. Il schef da salvament Pius Condrau dat la saira a las 17:30 las ordras als dad Acla, da terminar la tschertga dals sparids, perquai ch’i ha navì vinavant ed il privel da lavinas creschia.
Durant la notg vegn preparà a Mustér tut quai ch’i dovra per la tschertga dals sparids, uschia che quai po tut vegnir chargià en il helicopter uschè svelt che quel po sgular. Per ils sparids hai num spetgar vinavant.
Jau hai udì, co i han lavurà cun naiv e lura è puspè dà crappa dal chamin giu. Quai hai jau tut udì. Suenter èsi stà tut airi. E lura hai jau pensà: ussa èsi saira, ussa stuain nus star l’entira notg.
Quintà dad esser en il segir
Tut las persunas ch’eran sparidas eran en la chasa da Maurus Venzin, giudim il vitg en ina da las chasas ch’ins quintava ch’ellas sajan segiras da las lavinas. 3 persunas creschidas e 7 uffants. Tut il sbragir e clamar n’ha gidà nagut. Ins na po betg s’imaginar, co quai sto esser stà dad esser serrà en passa 20 uras en ina lavina e spetgar sin agid.
Nus discurrivan in pau in cun l’auter e schevan paternoss
Plimatschs dal canapé han gidà da dar in pau chaud als uffants che sa chattavan en stiva, cura che la lavina è vegnida. Els avevan gia sminà che Urs Flepp n’ha betg survivì la lavina, perquai ch’el na deva betg resposta.
La mamma Ursula Venzin era era persula en ses lieu. Ella mo udiva ils uffants. Ma lezs n’udivan betg ella.


text:
La scuadra Under 8 ą n dumėnia 5 de fauré fat si ultimo turnoi te chėsta sajon. I mutons ą jugą a Eppan se museran cun l Bulsan Academy, l Ritten Sport y l Eppan. La ne ti ą nia massa butą chėsc iede, ma cun lesperienza che i se ą fat, iesi dessegur scialdi mutivei per la proscima sajon.
La Under 10 ą n dumėnia ai 5 de fauré fat pea pra n turnoi a Cianacėi tla Val de Fascia, ulache i ą jugą contra la scuadres dlAlta Badia (1:0), l HC Bulsan Junior (1:1, gol de Jonas Piccolruaz) y l HC Sterzing Broncos Junior (3:2, goi de Jonas Piccolruaz y Mike Andriolo). Chėst iede ti ąla mpue sciacą y i mutons ne ną nia fat goi assé per vėncer, ma la gran bravura de nosc verdiaporta Arik Planker ne ną nce nia lascią pro de pierder plu sėch.
U14 Gherdėina - Persenon Falcons 17:1 (5:0, 7:0, 5:1)
La Under 14 dl Gherdėina ą jugą n dumėnia ai 5 de fauré te Sėlva contra la scuadra de Persenon. L averser fova bėndebņ dėibl y nsci ą l Gherdėina pudł fé truepa de bela azions. Nce i doi verdiaporta ą fat n bon lėur y ą mé giapą un n gol te duta la partida. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner (7), Leo Rabanser (4), Ben Linder (3), Alexander Vigl (2) y Ruben Prinoth.
U16 Kaltern - Gherdėina 1:4 (0:0, 1:2, 0:2)
La scuadra dla Under16 ą jugą n sada ai 4 de fauré contra l Kaltern. I mutons se ą fat mpue ert a ruvé ite tl juech y n ne udova belau nia pervia dl gran nibl che l fova sun dlacia. Ma pona ti ąla butą a fé n valguna de bela azions y i ą vencił la partida per 4:1. Na gran lauda nce al verdiaporta Manuel Insam dla Under 14, che ą fat duta la partida mpede Christian Ascione che ne ą nia pudł jughé n chėl di. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Kevin Schmalzl (2), Tobias Moroder y Nicholas Paratoni.
U19 Kaltern - Gherdėina 4:7 (1:2, 1:3, 2:2)
La scuadra dla Under 19 ie furneda n lunesc ai 6 de fauré a Kaltern a fé si partida de campiunat. Na partida ciauda nchin ala fin, ulache l Gherdėina fova miėur sun dlacia y jiva for danora n cont di goi, ma l Kaltern ti ruvova for plu y plu daujin, manacian de se giapé l gol che ėssa valivą ora l resultat. Per fertuna ti iela garateda al Gherdėina tl terzo tėmp de fé l 6:4 y do che l Kaltern ą purvą a tņ ora l verdiaporta y jughé de sies, ntan che l Gherdėina jugova de cater, ajache un fova sun l banch di straufei, ti iel mo garatą ai nosc l 7:4 a cassa ueta. Zėnzauter na vėnta meriteda chėsta. Per l Gherdėina ąl fat trėi goi prun Samuel Moroder y Juri Runggaldier, un n gol fova de Andreas Vinatzer.
Serie C: Gherdėina - Diavoli Milano 11:1 (3:0, 5:1, 3:0)
N dumėnia ai 5 de fauré fņvel na partida dla Serie C, ulache l Gherdėina ą jugą n cėsa contra i Diavoli de Milan. N averser plutosc dėibel y nsci stajņvela do 35 menuc bele 8:1 per l Gherdėina. L terzo tėmp ie pona passą zėnza de gran emuzions y la scuadra dl Gherdėina ą vencił sėch per 11:1. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Patrick Kelder (2), Juri Runggaldier (2), Bean Schmalzl, Ermes Costa, Damian Bergmeister, Andreas Vinatzer, Marc Frisch, Lukas Mair y Patrick Nocker.
Chėsc fin dl'ena ne niel deguna partides, ajache truep jugadėures ie demez cun la scuadra naziunela.


text:
Il president american Donald Trump aveva mess en dumonda la cunvegna e vulì novas tractativas perquai ch’el veseva dischavantatgs per ils Stadis Unids, en spezial pervi dals exports dal Mexico. Cun il Mexico è stà pli simpel da far ina nova convenziun, quella datti dapi l'avust.
Nafta: Ina da las pli grondas zonas da commerzi liber
- La convenziun da commerzi liber nordamericana Nafta è naschida il 1994 tranter ils Stadis Unids da l'America, il Canada ed il Mexico e reglescha ina da las pli grondas zonas da commerzi liber dal mund.
- La zona pertutga bunamain 500 milliuns umans ed in territori da commerzi cun ina prestaziun da stgars 23 billiuns dollars.
- Il volumen da commerzi dals Stadis Unids ensemen cun ils dus stadis vischins è dapi la convenziun quatter giadas pli grond.
Cun il Canada han ins dentant stuì contractar pli ditg e pli intensiv. La finala hai dà ina soluziun be paucas uras avant ch'il termin che Donald Trump ha mess sco ultimatum è ì a fin.
La nova convenziun guntgescha novs dazis, il Canada ed il Mexico han dentant stuì acceptar prescripziuns pli restrictivas per exports en ils Stadis Unids.
Detagls da la nova cunvenziun n'èn anc betg avant maun. Il november è quintà da suttascriver la nova convenziun che sa numna betg pli Nafta mabain USMCA.
RR novitads 08:00