text:
Lengua armena
La lengua armena (nomm local: հայերեն լեզու, hayeren lezow) l'è ona lengua indeuropea, che la partegna a on brocch tutt indeperlee.
L'è la lengua ofizial (e la pussee parlada) de l'Armenia, ma l'è parlada anca in Georgia, Azerbaigian (soratutt in del Nagorno-Karabakh) e in tucc i paes de la diaspora armena. Se cred che almanch ses milion in del mond (di quai apena trii in Armenia) i sien bon de parlà in armen.
L'armen el gh'ha ona storia e ona letteradura bei vegg, che partissen almanch del V secol. El gh'ha on sò abecee particolar, inventaa del monegh Mesrop Mashtots (el fondador de la letteradura armena).


c: text/html

text:
cuntegn
Festival da Jazz
-
Angélique Kidjo e ses quità per mamma terra
La chantadura da 61 onns ha intgantà ils visitaders dal concert al Lej da Staz cun musica africana. Il medem mument ha ella er tematisà ils problems da noss mund.
Angélique Kidjo s’engascha dapi onns per ils dretgs umans, per dignitad e per il respect envers nossa mamma terra. Quai ha l’ambassadura da l’UNICEF era transmess cun sia musica durant il concert da 75 minutas. Giudì il concert sut tschiel avert han radund 1’000 persunas ch’èn vegnidas a la riva dal Lej da Staz.
Per nus giuvens è il Lej da Staz gia da principi in lieu per sa scuntrar adina puspè. Ussa cun in concert live è il lieu anc pli spezial.
Maletg
1 / 8
Legenda:
Angélique Kidjo al Festival da Jazz.
RTR, Patrick Capaul
Maletg
2 / 8
Legenda:
Angélique Kidjo durant ses concert al Lej da Staz.
RTR, Patrick Capaul
Maletg
3 / 8
Legenda:
Ils stgabels per ils giasts che han cumprà in ticket èn pronts.
RTR, Anna Caprez
Maletg
4 / 8
Legenda:
Nadine e Lucrezia Giovanoli.
RTR, Patrick Capaul
Maletg
5 / 8
Legenda:
Indigens e giasts durant il concert dal Festival da Jazz sut tschiel avert.
RTR, Anna Caprez
Maletg
6 / 8
Legenda:
Il palc per Angélique Kidjo a la riva dal Lej da Staz.
RTR, Anna Caprez
Maletg
7 / 8
Legenda:
Almain n'haja betg plovì ferm durant il concert.
RTR, Anna Caprez
Maletg
8 / 8
Legenda:
L'atmosfera dal Lej da Staz suenter il concert.
RTR, Anna Caprez
La victura da quatter «Grammys» ha intgantà il public surtut cun chanzuns enconuschentas sco «Agolo», «Pata Pata» u «Mother Nature» e fatg sautar e splattar en ils mauns a giuven e vegl. Gugent avessan ils visitaders dal concert anc udì in supplement da duas, trais chanzuns. Angélique Kidjo è dentant svanida dal palc. En l’intervista suenter il concert ha la chantadura africana tradì, che la mort da sia mamma avant duas emnas l’occupia actualmain fermamain.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'ediziun 2017 dal Maraton da skis engiadinais vegn ad esser ina cun gronds nums: Dario Cologna è a la partenza. Ma era ils stars da la frantscha Maurice Magnificat e Jean Marc Gaillard vegnan en Engiadina. Forsa sa participescha era Petter Northug da la Norvegia.
E per il sprint da notg a San Murezzan da venderdi saira èn annunziads ils norvegiais Eirik Brandsdal ed Anders Gloersen. Era Gianluca Cologna è a la partenza. Tar las dunnas pudessi dar ina nova victura dal Maraton: la franzosa Anouk Faivre Picon ch'ha gudagnà las ultimas duas ediziuns n'è betg s'annunziada. Uschia è la svedaisa Maria Gräfnings ma er la grischuna Seraina Boner duas da las favoritas.
RR actualitad 12:00


text:
Il Cussegl naziunal tema cun in minus d'entradas da taglia dad 1,5 milliardas francs sin palancau naziunal, sche l'iniziativa vegniss approvada. Cun la uschenumnada iniziativa "Vatga da latg" vulan ils importaders d'automobils e las associaziuns da via che tut las entradas da la taglia sin il petroli vegnian impundidas per il traffic da vias.
Svizra Er Cussegl naziunal è cunter l’iniziativa «Vatga da latg»
Suenter il Cussegl dal chantuns è era il Cussegl naziunal dal maini da betg duvrar tut las entradas da la taglia sin il petroli per il traffic da vias.
sda/gc


text:
136'000 interpresas pitschnas u mesaunas han retratg credits da corona segirads da la Confederaziun per garantir lur liquiditad. Quai è radund mintga 5avel KMU en Svizra. En tut èn vegnids pajads ora 16,8 milliardas francs. Uschia han ins fatg diever da radund 42% dals meds mess a disposiziun. Quai resulta da la survista dal Secretariat da stadi per l'economia (SECO), ch'è online.
En 845 cas hai dà examinaziuns pervi da suspects da maldiever dals credits. En 48 da quels cas è vegnì instradà ina procedura giuridica, perquai ch'ils suspects eran pli clers. Ed en 167 cas han las bancas fatg valair la garanzia da la Confederaziun. Quellas perditas muntan fin uss a 13,7 milliuns francs.
Il termin per inoltrar las dumondas da credits da corona è scadì la fin da fanadur. Per dumondas da garanzia per startups scada il termin la fin d'avust. Tut en tut aveva la Confederaziun mess a disposiziun 40 milliardas francs per il program da credits. 123 bancas èn sa participadas al program da Covid-19.


text:
1948
Facc[Modifega | modifica 'l sorgent]
01 01 - Cól prìm de Zenér èntra 'n vigùr la Custitusiù de la Repüblica Italiàna.
30 01 - Mohandas Karamchand Gandhi, cunusìt come Mahatma Gandhi, el vé copàt endèn atentàt a Nöa Délhi.
Fred Hoyle el fórmula, 'nsèma a l'astrònomo Thomas Gold e al matemàtic Hermann Bondi, la teorìa de l'Ünivèrso stasiunàre, ciamàda apò teorìa de la creasiú cuntínua.
04 02 - Sri Lanka: el paes el cunquista l'indipendènsa del Régn Ünit.
25 02 - Cecoslovàchia: rivulusiú cumunìsta (cùlpo de Stàto de Praga).
03 04 - El presidènt americà Harry Truman el vàra 'l Piano Marshall, che 'l stabelés de stansià 5 miliàrdi de dòlari per sostègner l'economìa de 16 Stàti (tra i quài apò a l'Itàlia).
10 12 - séde de le Nasiú Ünide (New York): l'ONÜ la proclama la Dichiarasiú Üniversala dei Drirìcc de l'Òm.
Gh'è nasìt...[Modifega | modifica 'l sorgent]
31 03 - Washington, Stàti Ünicc: Al Gore, òm pulític.
Gh'è mórt...[Modifega | modifica 'l sorgent]
30 01 - New Delhi (Delhi, Índia): Mohandas Karamchand Gandhi, cunusìt come Mahatma Gandhi, independentìsta Indi, líder de la rezistènsa pacífica.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Selléccura
Artícule scritte 'n
sud-laziale/cominése
La selléccura (da le latine sĭliqua “vajana”, IPA: [sǝ'lːekːura], pl. selléccura) è n’álbere sèmbevérd, pellecchiù diòiche (esíštene chiand che tiéve sule sciuore máscure é ate che gl tiéve sule fémmene, pòche vòte ce štave chiand che tiéve tutt é du gl sèss). Appartè a la famiglia de le Caesalpiniaceae (ciért auture la nzeríscene mmiés’a la famiglia de le Fabaceae). Preduce frutt che tiéve gl štéss nome.
Arrappresendazione[cagna | cagna surgente]
È n'álbere puoche renduort, a ciuffa spasa, ramefecate mbond'a tutt. Pò rarrevà n'avetézza de 10 m. Gl fušt è massicc, che na scòrza greggiaštra-marrone, puoche crettata.
Tè le frunn chembòšt, parepennate, che 2-5 para de frennecèll tòšt, ellítteche-obbevate de chelore vérd scure leccecand a part pe ngima, cchiù chiare a part pe sott, che gl late sane. Gl sciuore suo assá peccerigl, verdaštr, a cròlla papelienacia; se fórmene ngim'a cèrt pign cort sott tíleche de le frunn.
Gl frutt, chiamate pur'iss selléccura, suo cèrt vajane ròss, lòngh 10–20 cm, dòppie é che párene comm a cuorie, apprima de chelore vérd pállede, marrone scure quann suo mature: fòre tiéve na seperfice assá tòšta, che na pólepa carnosa, paštosa é doce che se ndòšta quann se sécca. Gl frutt tiéve cèrt òssa scure, tonn é chiatt, assá tòšt, che tiéve tutt quand ne pise suocc, chiamate "carate" date ca na vòta venévane addeprate comm mesura pe l'òre.
Gl frutt remánene pe paricchie tiémb ngim'a gl álbere, pecciò se puonn trevà frutt sicch de chelore marrone anziém'a frutt ciérv de chelore vérd.
Spannemiénd[cagna | cagna surgente]
È na chianda che crésc mmòde naterale attòrn a gl uaccile de gl Medeterranee, a gl Perteuall é a gl Maròcch atlándece, camba dénd a le zzòne sécch de šta reggione. A l’Etalia se tròva a gl štate naterale a le reggiune e gl Sudd mindr è nateralezzata n’Tescana é a nòrd de chéšta, addó, prò, è rara. A la Puglia, na légg (Art. 19 L. R. 04/06/2007) la fa rrendrà dénd a le spèce pretètt.
Cheltevazione[cagna | cagna surgente]
È cheltevate spèce a gl nòrd Áfreca, Grècia é Cipre é, de méne, a la Spagna, Etalia merediunale é Albanía. A l’Etalia è angora cheltevate n’Secilia, pure se la mbertanza cunòmeca e šta predezione va calènn esíštene angora ròss cheltevaziune e selléccura a la prevéngia e Rausa é a la prevéngia e Seracusa, a sse zzòne ce štave angora cèrt enduštrie che fatíane gl mèsecarp de la selléccura mmòde ca puonn èss addeprate da l’enduštria delciaria é accebbatòria.
La prevéngia e Rausa còpre cchiù o méne gl 70% de la predezione nazienale.
La selléccura è na chianda rúšteca, che chiède puoche, crésc buone a gl terrine sicch, é pure a chigl ne muare calcaree. Crésc chiane chiane, è na spèce che camba assá.
Use[cagna | cagna surgente]
- È prezzata pe l’ambréa che fa che la ciuffa séa, nfatt le frunn sée, fote assá, predúcene preziosa ambréa pe le zzòne call é sécch.
- Na parte de gl seštetute de la ciucculata suo fatt che la pašta o la semènda de selléccura.
- Ne muar’e ndeštand é gelefecand de predott accebbatuorie suo fatt che la farina de semènda de selléccure.
- Uoje gl frutt (sènza l’òssa) viéve addeprate pe le magnà de le viéštie. Na vòta évene addeprate pe preduce alcol etíleche. Na vòta l’òssa macenate n’farina venévene addeprate condr’a la sciòlda. Gl frutt se cunzèrvene pe paricchie tiémb é puonn èss chenzemate vérd, sicch o nfernate jušt ne ccone.
- L’òssa, assá tòšt, nen se puonn magnà, ma mméce puonn èss macenate p’avé na farina pe fa ne ccone e tutt é che tè na ròss quantetà de carrubina che pò asserbì acqua pe 100 vòte gl pise sié.
- L’òssa suo cunzederate ne muare suocc comm demenzione é pise, é da gl nome sié p’árabe qīrāṭ o karat ne vè gl nome de l'unetà de mesura (carate) addeprate pe le prète preziuse, che vale ne quind de gramm. A le vére gl cagnamiénd de gl pise de la semènda de selléccura pegliate a la sciorlà arriva a gl 25%.
- Típeca è, a le chiand vècchie assá, la chembarza, dòpp la prima acqua d’aušt, de gl fugn de la selléccura (Laetiporus sulphureus). Seppure chezemate a cèrt part de la Secilia é de la Baselecata è ne fugn tuósseche che può preduce brutt riazziune gaštre-ndeštenale.[1]
- Gl légn de selléccura pe comm è tuošt venéva addeprate pe frabbecà attrézz é macchenarie de légn seggiétt a attrite.
- N’fetoterapía gl štratt sicch de gl frutt (selléccura) se pò addeprà, pure anziém’a gl zènzere, pe la sciòlda.[2]
- Višt ca tè ne muar’e tannine la pólepa de gl frutt, se vè chenzemata tanda, pò prevecà nfiammazione.
Variand dialettale cominése[cagna | cagna surgente]
- sallécchia, pl. sallécchie (Galleniare);
- sellécchia, pl. sellécchie (Galleniare, Sand Ghiasce, Settefrate);
- selléccuera, pl. selléccuere (Casaluiére);
- selléccura, pl. selléccura (Atini).
Prevèrbie[cagna | cagna surgente]
- Te si magnète urénna é selléccuere, mo tira gl carrétt (Casaluiére)
Annetaziune[cagna | cagna surgente]
- ↑ Laetiporus sulphureus | Associazione NUOVA MICOLOGIA
- ↑ Paolo Campagna. Farmaci vegetali. Minerva medica ed. 2008
Lébbra[cagna | cagna surgente]
- Sandro Pignatti, Flora d'Italia, 1982, Edagricole, Belogna, ISBN 88-506-2449-2.
- T.G. Tutin, V.H. Heywood et alii, Flora Europea, Cambridge University Press, 1976, ISBN 0-521-08489-X
Jond e fòre[cagna | cagna surgente]
- Ceratonia siliqua L. IPNI Database
- Ceratonia siliqua L. GRIN Database


text:
Istoricas èn las elecziuns cunzunt stadas per la Verda che ha gudagnà il pli fitg congualà cun l'onn 1919. Principalmain la tematica dal clima ha mobilisà ina pluna electuras ed electurs, oravant tut er giuvens e giuvnas. Da quel moviment han er ils verd-liberals profità.
Er per la Partida socialdemocratica e la Partida populara Svizra èn las elecziuns 2019 stadas istoricas, sco il studi mussa. La PPS ha nudà la pli gronda perdita da sezs dapi il 1919, oravant tut cunquai ch'els n'èn betg vegnids da mobilisar la basa. Quai è gartegià a la PS, ma tuttina hani fatg il mender resultat dapi il 1919 cunquai ch'i han pers electuras ed electurs a las partidas verdas.
La finala èn las elecziuns er stadas istoricas per la Partida cristiandemocratica e la Partida liberaldemocratica, uschia il studi. Tuttas duas partidas han nudà tar las elecziuns 2019 la pli bassa quota d'electuras ed electurs per il Cussegl naziunal dapi il 1848.
Ord l'archiv
Sin la pagina ch.ch chattan ins tut las infurmaziuns per las elecziuns dal parlament dal 2019. Las infurmaziuns san ins leger en tuttas 4 linguas.


text:
Ina votaziun dal pievel pudess chaschunar ina dira prova naziunala. Quai ha l'EDK, la Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun scrit en ina brev al minister da l'intern Alain Berset. Il Cussegl federal lascha gia preparar in sboz da votaziun.
Ils chantuns sajan pronts ed era capabels dad ademplir l'incumbensa d'armonisaziun. Alain Berset aveva ditg ch'el intervegnia sch'in chantun decidia da betg integrar ina segunda lingua naziunala en la scola primara.
RR novitads 12:00


text:
Segraa
Segraa (in Talian Segrate; in Latin Securatium) l'è on comun de la provincia de Milan, arent al confin est del capploeugh de provincia .
L'è situaa a 105 meter sul nivell del mar e 'l gh'ha 35037 abitant. Segraa la gh'ha vari frazion: Lavanderii, Milan 2, Novegher, Redesces, Rovagnasch, Milan San Feliz, Tregarezz e 'l Vilagg Ambrosian.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Segraa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
Lavurs
Cheramicras concepeschan e produceschan cheramica da diever, cheramica da construcziun ed objects da l’art liber. Cun planisar e realisar ils products cumbinan ellas cumpetenzas creativas, manualas e tecnicas. Plinavant experimenteschan ellas cun tecnicas da furmar, da crear surfatschas e da brischar.
Cun concepir novs products s’occupan cheramichers dals basegns dal martgà. Els rimnan infurmaziuns en connex cun il product planisà, evalueschan questas infurmaziuns e las documenteschan. Sch’els sa participeschan ad ina concurrenza da cheramica d’art u sch’els aspiran ad in’incumbensa, guardan els da preschentar bain lur ovras. Cun tecnicas da preschentaziun adattadas visualiseschan els lur products e formuleschan ils cuntegns en scrit.
Per preparar ils products tschernan cheramicras ils materials adattads e calculeschan la quantitad da la materia prima che vegn duvrada. Ellas fan in plan da lavur, drizzan en il lieu da lavur tenor intent e preparan ils instruments da lavur e las maschinas. Per pudair identifitgar problems da producziun s’occupan ellas da dumondas tecnologicas e fan ina producziun da pilot.
La fasa da realisaziun cumpiglia il dar la furma, il crear surfatschas, il sientar, il brischar e la permanenta controlla da qualitad. Cheramichers vesan sbagls d’elavuraziun e curregian tenor basegn ils singuls pass da lavur.
Per pudair vender bain lur products, observan cheramicras il martgà ed emprovan da sentir ils trends. Ellas sviluppan ina strategia da far reclama e da vender ch’è concepida per il product e sa posiziuneschan sin il martgà. Ellas sa participeschan regularmain ad occurrenzas ch’èn relevantas per la professiun e stgaffeschan uschia ina rait professiunala.
Cheramichers liquideschan cuntinuadamain las lavurs administrativas actualas. Els administreschan il magasin da material, cumpran materia prima, calculeschan ils pretschs da producziun da products ed evalueschan ils pretschs da vendita. En il mintgadi professiunala quotidian resguardan els adina las prescripziuns en connex cun la segirezza da la lavur e la protecziun da l’ambient.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-1-2020
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
- En in manaschi da cheramica
- En ina classa professiunala per cheramica ad ina scola d'art applitgà (scolaziuns a temp cumplain a Berna, Genevra u Vevey
Furmaziun en scola
1 ½ di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- concepir projects
- realisar projects
- preschentar e far reclama
- manar il lavuratori
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "cheramicher / cheramicra AFQ"
Absolvents ed absolventas d’ina classa spezialisada per cheramica survegnan supplementarmain in diplom da scola.
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola obligatorica terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
-
per las classas spezialisadas a Berna, Genevra e Vevey:
- enconuschientschas preliminaras en art applitgà (curs creativ preliminar)
- examen d’admissiun
Pretensiuns
- senn exprimì per furmas e colurs
- dun creativ e dun da dissegnar
- buna imaginaziun dal spazi
- abilitads da la motorica fina
- creativitad
- pazienza e perseveranza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas per art applitgà sco era da swissceramics, Associaziun cheramica svizra
Scola spezialisada superiura (SSS)
creader / creadra dipl. diplomada SSS en design da products (cun approfundaziun cheramica a l’Ecole supérieure d'arts appliqués a Vevey)
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en direcziuns spezialas parentadas, p.ex. Bachelor of Arts (SAS) en design da products e design industrial. Tut tenor scola auta spezialisada valan differentas cundiziuns d'admissiun.
A l'exteriur
studi da Bachelor e Master a l’Institut für Künstlerische Keramik und Glas (IKKG) der Fachhochschule Koblenz (D)
scolaziun sco maister cheramicher / maistra cheramicra a la Staatliche Fachschule für Keramik in Landshut (D)
Cundiziuns da lavur
Cheramicras e cheramichers lavuran per il solit independentamain, quai pretenda engaschament persunal, flair iniziativ ed agens projects.
Sper la lavur en l’agen atelier datti pussaivladads da lavurar en lavuratoris protegids, en la furmaziun da creschids u en la cooperaziun al svilup.
En connex cun lur activitad professiunala creeschan els pli e pli ina rait da contacts cun persunas d’autras professiuns e tgiran raits professiunalas.
Ulteriuras infurmaziuns
Swissceramics
Assoziaziun cheramica svizra
Gerberngasse 23
3011 Berna
Tel: +41 32 622 78 16
URL: swissceramics.ch
Scola d'art applitgà Berna e Bienna
Schänzlihalde 31
3013 Berna
Tel: +41 31 337 03 37
URL: sfgb-b.ch
Centre de Formation
Professionnelle Arts Appliqués
1201 Genève
URL: cfparts.ch
Centre d'enseignement
Professionnel de Vevey
1800 Vevey
URL: cepv.ch


text:
La Valisa resta sin la via da success, era suenter ses segund gieu en la gruppa A dal campiunadi europeic. Suenter il 1:1 da sonda passada cunter la Svizra, gudogna la Valisa cunter la Tirchia cun 2:0.
L’emprim gol ha Aaron Ramsey marcà en la 42avla minuta, suenter in pass da Gareth Bale. Quel ha pli tard manchentà da realisar in penalti. Il 2:0 è crudà en il temp supplementar, paucas secundas avant la fin. La Tirchia che ha dà avant la culissa da 30’000 aderents indigens, n’ha betg persvadì.
Era ils Russ han la schanza
La Russia ha vinavant la schanza da sa qualifitgar per ils otgavelfinals dal campiunadi europeic. Ils Russ han gudagnà cunter il noviz dal turnier la Finlanda cun 1:0. Alexej Mirantschuk ha marcà il sulet gol da la partida a St. Petersburg, en la prolungaziun da l'emprima mesadad.
Ella gruppa B han la Russia e la Finlanda suenter lur dus gieus sco la Belgia trais puncts sin il conto. Ils Beltgs giogan la gievgia cunter il Danemarc.


text:
Il Portugais da 71 onns è dapi 4 onns schef da l’ONU. Ses temp d’uffizi terminescha la fin da quest onn. Enfin ussa na datti nagins cuntracandidats confermads per Guterres.
Commembers permanents decisivs
L’assamblea generala da l’ONU elegia il secretari general sin proposta dal Cussegl da segirezza. Ils tschintg commembers permanents da quest gremi han in’influenza decisiva sin l’elecziun. Quai èn ils Stadis Unids, la China, la Russia, la Gronda Britannia e la Frantscha. Per part eri vegnì renfatschà a Guterres ch’el saja per part memia precaut envers quests pajais.


text:
La populaziun da la Val Müstair ha ditg cleramain gea a la nova lescha cun 308 encunter 173 vuschs. La lescha è la consequenza da la decisiun da la Val Müstair dal zercladur 2014 da restar part da la destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair.
Ussa sto la Val Müstair pajar radund 450'000 francs sco commember da la destinaziun. Quai èn radund 120'000 francs dapli ch'avant e correspunda a radund 10% da las aczias da la destinaziun. Latiers vegnan custs per mantegnair infrastructura turistica. La nova lescha fixescha en detagl las taxas da giasts e las taxas da turissem per tut las branschas.
Taxas fixas
Da nov èn las taxas fixas e betg pli dependentas da las pernottaziuns effectivas. In hotel per exempel paja en l'avegnir mintg'onn ina taxa fixa tenor il numer da letgs. Era las branschas betg turisticas pajan taxas fixas.


text:
15,9 milliuns pernottaziuns ha la parahotellaria en Svizra dumbrà l’onn passà. Quai mussan las cifras da l'Uffizi federal da statistica. Tant ils giasts indigens sco era quels da l'exteriur han procurà per quest bun resultat. Giasts svizzers fan ora bun dus terzs da las pernottaziuns. Dentant er giasts da l’exteriur - en spezial da quels da l’Europa - han nizzegià la purschida da la parahotellaria.
Campadis èn populars
Per bunamain la mesadad da las pernottaziuns en la parahotellaria han procurà il 2017 las abitaziuns da vacanzas affittadas. Era ils campadis èn populars. Las cifras da pernottaziun tar ils campadis mussan in plus da 14 pertschient. La pli gronda dumonda hai dà tar la parahotellaria en la regiun dal Lai da Genevra ed en la Svizra Orientala.
RR novitads 10:00


text:
Minüs
Minüs (Minusio) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarno. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 6729 abitant e una süperfiss de 5 km², e al se tröva a una altitüden de 246 meter sura al livel del mar.
El cumün de Minüs a l'è tacaa ai cumün de Avegn Gordev, Briui, Locarn, Magadin, Müralt, Urselina, Piazzögna, Tendru-Cuntra, Gambarögn.
Pruverbi in del dialet de Minüs[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sbragg d'asan u va mia in ciel.
- Par San Giuvann, impienissum al cavagn; par San Pedru impienissum la sciüvera.
- Vardévas dal róss da matign, dai ciöch a mesdì, dai féman che i sa da latign.
- I cavii da la copa i fa vér la boca, e quii dal vis i fa vardà in Paradis.
- U va püssee cavrit a Pasqua che cavri a Natal.


text:
Suenter ina debatta da radund 7 uras suonda il Cussegl naziunal al Cussegl dals chantuns. Il parlament federal ha decis che babs duain survegnir in congedi da duas emnas suenter la naschientscha dal pop. Ils babs duain retrair las duas emnas entaifer sis mais suenter la naschientscha dal pop.
Uss sto la decisiun mo anc passar las votaziuns finalas. Cunter la decisiun pudess era vegnir prendì il referendum, dentant in tal na pari betg da dar.
Cun las dus emnas sustegna il parlament federal la cuntraproposta a l'iniziativa «Per in congedi da paternitad raschunaivel». L'iniziativa vul dentant in congedi da quatter emnas.
Iniziants vulan dapli
Duas emnas sajan in bun cumpromiss argumentescha ina gronda part dal parlament la decisiun. Ils custs stimads sajan cun 224 milliuns l’onn acceptabels. Cun quatter emnas vegnan quels stimads sin radund 420 milliuns.
Dentant ils iniziants na sajan betg cuntents cun in congedi da mo dus emnas. Sche els restan tar lur posiziun, decida il suveran svizzer a l’urna sch’el vul restar tar dus emnas ni auzar il congedi sin quatter emnas.
RR actualitad 17:00


text:
Doro Pesch
Doro Pesch (Düsseldorf, 3 ad Śugn dal 1964, Dorothee 'l è 'l sò nóm véra) l'è na cantànta heavy metal tedésca ch'l'à cantâ prima in dal grup di Warlock (in fiṅ a 'l 1988) e pò in dal sò grup Doro.
Biugrafìa
L'infànsia
Fióla 'd un camiunìsta, che da pìcula al la purtàva sèg in di viàś ad lavór, quànd la gh'à séd'ś an la s mala ad tuberculóśi in di palmòṅ e la finìs in fin 'd vita, pasànd 'n an a 'l uśdàr, ma la scampa e la decìd ad métar sù un grup rock. Prima la fà sù un grup ciamâ Snakebite e pò, in dal 1983, i Warlock cun tant ad cuntràt discugràfic: par Doro la taca la sò caréra ad cantànta.
I an cun i Warlock
In di prim méś dal 1984 i Warlock i faṅ gnir fóra al lór prim disc, Burning The Witches (Dand fóg al strìi). 'L àlbum al s vèra cun òṅ di bràṅ più bèi, Signs of Satan (un tìtul ad mòda in chi an lè) e al và avànti a la stésa manéra, cun al rock rabî ad After the Bomb, Dark Fade, Homicide Rocker e Metal Race e la title-track stésa.
In dal 1985 i pàsan a la cà discugràfica Phonogram e i faṅ gnir fóra Hellbound, un disc dimónd dur cun i braṅ Out Of Control, Earthshaker Rock, All night e Hellbound dégn ad nòta.
'L an dòp l'è la vòlta ad True as steel (Vér cum 'l asèri) e i Warlock i tóśan al vól: Mr.Gold, Speed of sound e Fight For Rock i èṅ di braṅ ch'i śbràgan incòsa!
Al grup al vèṅ ciamâ par sunàr al "Monsters of Rock" a Donington in Gran Bretàggna e Doro l'è la prima dóna dla stòria a muntàr sù a cal palc lè.
In dal 1987 a véd la luś al quàrt e ùltim àlbum di Warlock, al più bèl ad tut a dita ad mólt: Triumph and Agony (Triùnf e lantcór), rigistrâ a New York. Dèntar a cal lavór chè i s càtan di clàsic dal grup cuma All we are, I rule the ruins, East meets west, Für Immer (cantàda in tedésc, a vól dir Par sèmpar) e la catìva Touch of evil in dua Doro la canta in na manéra dimóndi rabìda e a par ch'la gh'àppia al diav'l adòs. Sèmpar in c'l an lè, i Warlock i vâṅ in tour insém a D.I.O. in Europa e cun i Megadeth in di Stat Unî.
In dal 1988 Doro Pesch la cambia la furmasiòṅ di Warlock (cun i nóṿ chitarìsta Jon Devin e baterìsta Bobby Rondinelli) e la taca a lauràr al nóṿ disc. Par di prubléma legài la gh'à da cambiàr al nóm dal grup (da Warlock a Doro) parchè i dirìt i éran dal vèć manager.
In dla lór caréra ad quàt'r an, Doro Pesch insém a i Warlock i aṅ muciâ sù quàtar disc, un live in VHS, Metal Racer, e dimóndi cuncèrt dal viṿ, òṅ anc cun i Judas Priest, al spetaculàr Fuel for Life Tour.
I an c'n i Doro
In dal 1989 Doro la sa spòsta in di Stat Unî e la sfruta la prudusiòṅ rica dla Vertigo par dar vita a Force Majeure (un tìtul in francéś ch'al vól dir Fòrsa più granda), un bèl disc ch'al sòna cum al precedènt cun al clàsic Hard times, la cover parfèta ad A whiter shade of pale di Procol Harum (tut i du sìngui par MTV), al lènt ch'al tóś al cór Beyond the Trees, al rock da cuncèrt Save my soul e la rabìda World gone wild. Al disc al finìs cun un braṅ pìcul ch'al dura sól 36 secónd, Bis aufs blut (Fiṅ a sangvinàr), cantâ a capèla in dla sò lingua, in du la fà védar quant al pōl èsar muśicàl e bèl anc al tedésc.
In dal 1990 Doro la s fà prudùrar par Gene Simmons di Kiss e la regìstra al disc Doro cun di sunadōr tut nóṿ ad paca, in mèś a i quài a gh'è anc Tommy Thayer che soquànt an dòp al turà 'l pòst 'd Ace Frehley in di Kiss.
Al prim sìngul Unholy love, ch'al s vèra c'n un gir ad bas, al gh'à un vìddeo girâ a 'l Yosemite Park in di Stat Unî, al secónd sìngul 'l è 'n lènt, Rare diamond. Faghénd al ròbi curti a s pōl dir ch'l è 'n pas indrē in cunfrònt a i sò lavōr 'd prima. I mèritan 'd èsar tgnû a mènt i braṅ Something wicked this way comes e la cover di Kiss Only You, cantàda a la sò manéra, trata da 'l àlbum dasfurtunâ Music from the Elder.
In dal 1991 Doro la fà vgnir fóra na racòlta di sò braṅ più famóś, suo e di Warlock, fra i quài i s càtan Für Immer e na East Meets West sunàda da 'l viṿ.
Sèmpar in dal 1991 a vèṅ fóra al tèrs àlbum di Doro, rigistrâ a Nashville, True At Heart (Vér al cór), un disc dimóndi persunàl, difarènt ad quéi vèć di Warlock, cun di lènt chi dascóran ad lē e di sò sintimènt, cuma Even Angels Cry, Fall For Me Again, I'll Make It on My Own, I Know You By Heart. I n màncan briśa i braṅ più dur cuma Cool Love, You Gonna Break My Heart e Hear Me. Dascórs a part par la cansòṅ The Fortuneteller in dua Doro la rècita un tèst in ingléś (ma sèmpar cun al sò marcâ acènt tedésc) sénsa cantàr-al, a part al riturnél ch'al prénd dimóndi.
Dòp avér pasâ tut al 1992 a far di cuncèrt sunànd in Germàgna, in dal 1993 la tóś sèg Johnny Dee a la baterìa e i chitarìsta Joe Taylor (ex ad Lita Ford) e Jimmy di Lella e la fà gnir fóra Angels Never Die (I Àngil i n móran mai), un disć da i stìi misć cun di braṅ rock dur (Eye on you), soquànt melòdic (Bad blood) e di lènt (So alone together, Don't go e Enough for you). 'L ùltim braṅ, sunâ al piaṅ, 'l è na bèla cansòṅ in tedésc Alles ist gut (Tut 'l è bèṅ).
In dal 1995 a vèṅ fat gnir fóra 'l ùltim disc par la Polygram, Machine II Machine (Da màchina a màchina), un disc piutòst elètric e cun di campiunamènt ma minga mâl, pîṅ ad tèst sensuài. Tie me up, i sìngui Ceremony e In Freiheit Stirbt Mein Herz in tedésc (a vól dir Al mè cór al mór lìbar), al lènt Desperately e Like Whiskey Straight i èṅ i braṅ più bèi.
Subìt dòp a vèṅ fóra na versiòṅ dal disc cun i braṅ rimixâ, Machine II Machine - Electric Club Mixes. A la fiṅ d'l an a partìs al tour e Doro la cata anc al tèmp ad far na pìcula part in un film p'r la televiśiòṅ tedésca Verbotene Liebe (Amór pruibî).
In di an sucèsiṿ, Doro la s tóś na pàusa e acsè i vénan fóra dal racòlti par masàr al tèmp. La prima a védar la luś 'l è A Whiter Shade of Pale e pò 'l è al tùran 'd Earthshaker Rock, ad Best of Doro e ad The Ballads.
Finalmènt in dal Maǵ dal 1998 a s pōl catàr in di negòsi un disc nóṿ dla front-woman ad Dusseldorf: Love Me In Black (Ama-m in négar). La sò cà discugràfica, la Warner Bros, la gh dmanda ad tinśar-s i cavìi ad négar, par far na surpréśa a i fans, ma lē la diś ad nò. 'L àlbum al gh'à 'l apòǵ di sò sustenidór e anc dal bèli recensiòṅ par via ad canti dégni ad nòta cuma Do you like it?, Love me In black, Pain, Terrorvision, Poison arrow e Barracuda.
Par védar 'n àt'r àlbum a gh'è da spetàr du an: Calling The Wild (Ciamànd al salvàdag) a véd la luś in dal Setémbar dal 2000 in du versiòṅ, una européa e una americàna. Al disc 'l è dignitóś, specialmènt in di braṅ Kiss me like a cobra, in dla ballad Give me a reason, in dal cover Love Me Forever (di Motorhead e che chè la la canta insém a Lemmy Kilmister stés) e White wedding ad Billy Idol (dura asè ch'la par gnuda fóra da la péna 'd H.I.M.), la cansòṅ pîna ad meludìa Who you love e Burn it up.
In d'l Agóst dal 2002 'l è al tùran ad Fight (Cumbàt), un disc rigistrâ praticamènt dal viṿ in un studi dla Pennsylvania e a s sènt fin da 'l inìsi cun la title-track, cun Rock before we bleed o cun Always live to win, ch'i gh'àṅ quèl ad gréś. Pîna ad sentimènt l'è Undying mèntar in d'l àlbum Doro la fà anc un duét cun Peter Steele di Type O Negative in dla canta Descent.
Ad chi du disc chè a s pōl catàr na versiòṅ in digipack cun di braṅ da piò.
Al 13 ad Dicémbar dal 2003, dòp di méś in gir par sunàr, Doro la tórna a cà sua a Dusseldorf par festegiàr al ventéśum aniversàri dla sò caréra e la ciàma di òspit speciài quài Lemmy e Mickey Dee di Motorhead, UDO, Blaze Bayley (ex cantànt di Iron Maiden) e soquànt di mémbar vèć di Warlock. Al cuncèrt ch'a gh vèṅ fóra 'l è un sucesòṅ.
Par védar un cuncèrt ad cal perìud lè, a s pōl tór al DVD muśicàl dal 2003 Für Immer pîṅ ad materiàl interesànt, cun un live rigistrâ in na spilónca a Balve durànt al Fight tour e tut i sò viddèoclip muciâ sù.
In dal 2004 la rigistra un disc dal viṿ, Classic diamonds cun i sò pès più famóś insém a l'urchèstra ad Bochum.
In dal 2006 la fà gnir fóra al disc Warrior soul (Anma da guèra) e Doro la fà védar ch'l è incóra bòna ad far di disc dur cuma na vòlta, basta scultàr i braṅ You're my family dedicàda a i sò sustenidór, 'l hard rock 'd Haunted heart e ad Thunderspell, al lènt In liebe und freundschaft e la rabìda Ungebrochen. Dòp soquànt an, la tórna anc in Itâglia par sunàr a Milàn, Firänz e Trevìś.
Fear no evil 'l è al tìtul dal disc dal 2009, ùndas braṅ in dla sò tradisiòṅ. Al disc al s vèra cun la canta puténta Night of the Warlock ch'la fà gnir vója ad tàcar subìt 'n headbanging sénsa vargnoggna e pò al và avànti cun Running from the Devil in dua Doro la fà gnir fóra la sò vóś catìva di an Utànta. Celebrate e 25 Years i vólan far un tribùt a la sò lunga caréra mèntar a n manca minga al lènt, It kills me.
In dal 2010 a vèṅ fóra 25 Years in Rock, un cufanét ad 2 DVD e 1 CD cun rigistrâ insìma 'l cuncèrt selebratìṿ di vint-sinc an dla sò caréra, tgnû al 13 ad Dicémbar dal 2008 a Düsseldorf davànti a òt-mila sustenidōr scatenâ. La Doro la canta da Dio Big City Nights e Rock You Like an Hurricane insém a Klaus Meine e a Rudolph Schenker di Scorpions. E pò i mòntan sù i Warlock dal 1986 par 'n eśibisiòṅ ch'la n s pōl minga daśmindgàr.
In dal 2012 la cantànta tedésca la dà a la luś Raise Your Fist al sò 12ś'm àlbum in studi.
Discugrafìa
c'n i Warlock
- 1984 - Burning the Witches
- 1985 - Hellbound
- 1985 - You Hurt My Soul (EP)
- 1986 - True As Steel
- 1987 - Triumph And Agony
da par lē
- 1989 - Force Majeure
- 1990 - Doro
- 1991 - Rare Diamonds (Racòlta)
- 1991 - True At Heart
- 1993 - Angels Never Diee
- 1992 - Doro Live (dal Viṿ)
- 1995 - Machine II Machine
- 1998 - Love Me In Black
- 1998 - The Ballads (Racòlta)
- 1998 - Best of Doro (Racòlta)
- 2000 - Calling The Wild
- 2002 - Fight
- 2004 - Classic Diamonds (dal Viṿ cun l'urchèstra ad Bochum)
- 2005 - In Liebe und Freundschaft (EP)
- 2006 - Warrior Soul
- 2007 - B-Sides & Rarities (Racòlta)
- 2009 - Fear No Evil
- 2010 - 25 Years in Rock (dal Viṿ)
- 2012 - Raise Your Fist
Duét
- 2001: Doro Pesch feat. Lemmy – "Love Me Forever" in Calling the Wild
- 2001: Doro Pesch feat. Lemmy – "Alone Again" in Calling the Wild
- 2001: Holy Moses feat. Doro Pesch – "Too Drunk To Fuck" (Dead Kennedys cover)
- 2002: Doro Pesch feat. Peter Steele – "Descent" in Fight
- 2002: Dirk Bach feat. Doro Pesch – "Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight)" (ABBA cover)
- 2002: Udo Dirkschneider feat. Doro Pesch – "Dancing with an Angel" (in Man and Machine)
- 2003: Ministry feat. Jørn Lande Vs. Doro Pesch – "All We Are"
- 2004: Twisted Sister feat. Doro Pesch – "White Christmas" (in A Twisted Christmas)
- 2004: Doro Pesch feat. Blaze Bayley – "Fear of the Dark" (Iron Maiden cover)
- 2007: After Forever feat. Doro Pesch – "Who I Am" (in After Forever)
- 2007: D:Projekt feat. Doro Pesch – "Cold Prestige"
- 2007: Doro Pesch feat. Marc Storace & Luke Gasser – "On My own"
- 2008: Sabina Classen feat. Doro Pesch – "All We Are"
- 2008: Klaus Meine feat. Doro Pesch – "Big City Nights" (Scorpions cover)
- 2008: Tarja Turunen feat. Doro Pesch – "The Seer"
- 2008: Udo Dirkschneider feat. Doro Pesch – "East Meet West"
- 2008: Doro Pesch feat. Kiss in Time – "All We Are"
- 2008: Scorpions feat. Doro Pesch- "Rock You Like a Hurricane" (Scorpions cover)
- 2008: Doro Pesch feat. Biff Byford – "Celebrate"
- 2008: Doro Pesch feat. Angela Gossow,Sabina Classen, Floor Jansen, Liv Kristine, Girlschool – "Celebrate"
- 2009: Saxon feat. Doro Pesch – "All We Are"
- 2009: Saxon feat. Doro Pesch – "747 Strangers in the Night"
- 2009: Saltatio Mortis feat. Doro Pesch – "Salomé"
- 2009: Doro Pesch feat. Tarja Turunen – "Walking with the Angels"
- 2009: Skyline feat. Doro Pesch – "Wacken Anthem"
- 2009: Saxon feat. Doro Pesch – "You've Got Another Thing Comin'" (Judas Priest cover)


text:
Novs en suprastanza da Sedrun Mustér Turissem èn:
- Per Tujetsch: Il hotelier Josi Russi ed il president dal cussegl d’administraziun dal club da golf Sedrun SA Daniel Gygli (els han survegnì 57 vuschs).
- Per Mustér (elecziun en scrutini): L’impressari Iso Mazzetta (57 vuschs) ed il manader dal Center da clausura e cultura da la claustra Silvio Bernasconi (35 vuschs).
- Betg elegì è il directur da las Pendicularas da Mustér Rudolf Büchi (26 vuschs).
Ils novs commembers suondan a Pascale Berther, Giusep Columberg ed il president fin uss Curdin Brugger. Els èn sa retratgs da la suprastanza da Sedrun Mustér Turissem.
Il president da Mustér Robert Cajacob ed il vicepresident da Tujetsch Renato Decurtins restan vinavant en la suprastanza sco represchentants da las duas vischnancas.
RR novitads 06:00


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
452 «Steinmandlis» a Cuira sin l’Alexanderplaz
A Cuira sin l’Alexanderplaz èn vegnids construids 452 umets da crap a chaschun dal di dal patrimoni mundial da l’UNESCO da «Arena tectonica Sardona». Sco il mainaproject Patric Collet ha communitgà annunzian els uss il record al cudesch da records Guinness, lez decidan alura.
Malgrà la trid'aura èn vegnids construids 452 umets - la gronda part dad uffants, ma er da persunas creschidas. La pli grond'activitad da construcziun è stada en las fasas da sulegl sur mezdi. La gronda part dals participants han stuì vesair che far uschè in umet da crap n’è betg simpel. Er las guidas da la citad e dals museums èn stadas in success, scrivan ils responsabels.
Differentas occurrenzas
Las occurrenzas en la chapitala Grischuna duain tenor ils organisaturs sa drizzar a persunas che s’interesseschan explicitamain per il patrimoni mundial da l'UNESCO, l’Organisaziun da las Naziuns Unidas per educaziun, scienza e cultura.
Ma er passants ch’èn casualmain a Cuira duain survegnir in’idea dal patrimoni mundial Sardona.
La prova da record mundial «Ils pli blers umets da crap en ina citad» sin l'Alexanderplaz a Cuira duai effectuar ina gronda preschientscha mediala ed en general render attent a l’Arena tectonica Sardona.
Maletg
1 / 8
Legenda:
In plaschair per pitschen e grond.
Blers uffants eran fieu e flomma da bajegiar ils umets.
RTR, Curdin Albin
Maletg
2 / 8
Legenda:
Gia curt suenter mezdi
eran eregids blers umets da crap sin l'Alexanderplatz.
RTR, Curdin Albin
Maletg
3 / 8
Legenda:
Ina mantunada crappa
dovra quai per pudair cuntanscher il record mundial.
RTR, Curdin Albin
Maletg
4 / 8
Legenda:
Inschign particular
han demussà tscherts constructurs d'umets da crap.
RTR, Curdin Albin
Maletg
5 / 8
Legenda:
Per atmosfera muntagnarda
ha procurà in ensemble da sunatibas.
RTR, Curdin Albin
Maletg
6 / 8
Legenda:
Giugar ed explorar
pon ins vid questa maisa cun differentas infurmaziuns davart la crappa.
RTR, Curdin Albin
Maletg
7 / 8
Legenda:
In post d'infurmaziun
davart il patrimoni mundial Sardona.
RTR, Curdin Albin
Maletg
8 / 8
RR novitads 20:00


text:
Las Pendicularas da Spleia Tambo SA han fatg il davos onn da fatschenta 2017/18 ina svieuta da 3.2 milliuns francs. Suenter expensas ed amortisaziuns datti in resultat da gestiun cun in minus dad 1.8 milliuns francs. Pervi da entradas da 6 milliuns francs ord in program da sanaziun, mussa il quint tuttina in gudogn da 3.5 milliuns. Tenor il rapport annual han las pendicularas il mument anc chapital ester en la summa da circa 3.2 milliuns francs.
Hans-Christian Bernet nov en il cussegl d'administraziun
La radunanza generala da las Pendicularas da Spleia Tambo SA ha approvà il quint 2017/18. Plinavant ha ella elegì Hans-Christian Bernet en il cussegl d’administraziun. L’anteriur manader da fatschenta da las Pendicularas da Claustra-Madrisa SA remplazza Hans-Andrea Fontana, ch’è president communal d’Andeer ed è stà en il cussegl d’administraziun sco represchentant da la vischnanca.
Betg cuntanschì finamiras giavischadas
En il rapport annual da las Pendicularas da Spleia Tambo SA scriva il president dal cussegl d’administraziun Franco Quinter che blera naiv na veglia betg automaticamain dir, che la stagiun daventia in success. Pervi da l’aura che na saja savens betg stada uschè buna, hajan ins betg cuntanschì las frequenzas giavischadas. Era sch’igl haja gì 27% dapli giasts sin pista, na saja quai betg anc quai ch’ins giavischia.
Per che la fatschenta sa possia sviluppar enavant, sajan ussa urgentamain necessarias novas pussaivladads da pernottar. Actualmain sajan ils responsabels a la tschertga da crediturs, che veglian investir en la regiun. Els sajan en discurs cun diversas persunas e circuls, ed ils resuns sajan detg positivs, ha ditg Quinter a la radunanza generala da venderdi suentermezdi.
RR actualitad 08:00


text:
Chanzuns poeticas e politicas
Pippo Pollina ed ils dus bavarais Werner Schmidbauer e Martin Kälberer han cumenzà lur seria da concerts en Svizra en il teater a Cuira, ed els han preschentà lur segund disc cuminaivel cun il num «Süden II», la successiun da lur emprim disc d’avant 7 onns.
Ina corda da ghitarra rutta
Els eran s'inscuntrads per cas avant 18 onns. Quella giada ha Pippo fatg in concert a Bad Aibling en Bavaria e là rumpa ina corda da la ghitarra. Or dal public è vegnì in um che ha pudì remplazzar la corda: Werner Schmidbauer, redactur tar il Bayerischer Rundfunk ed er in chantautur profilà. Quel dal sid da la Germania e quel dal sid da l’Italia han realisà ch’els han in per chaussas cuminaivlas – ed a partir da quel mument èn els s'inscuntrads ed han er cumenzà a chantar ensemen.
Il disc «Süden» e 100 concerts
A la fin hai da il disc «Süden», ch’els han registrà cun Martin Kälberer, pianist ed accordeonist. In disc cun chanzuns, balladas, tocs sentimentals, tocs che fan pensar, musica che vegn da l'intern e che sveglia emoziuns. Lur turnea cun 100 concerts è ida a fin l'avust dal 2013 en l'Arena da Verona cun 10'000 aspectaturas ed aspectaturs.
Il successur «Süden II»
Er lur segund disc cuntinuescha en quest stil, e malgrà che lur linguas èn fitg differentas han els puspè chatta in fil cotschen, bler da cuminaivel ed armonia. Lur tematicas èn anc adina essenzialas ed insistentas, ed els reflecteschan davart amur, relaziuns, cumiàs e partenzas. Tar il concert a Cuira èn els er vegnids accumpagnads d'in cor cun 60 scolaras e scolars.


text:
Nagin Surselva Maraton 2021. Sin fundament da la situaziun actuala da la pandemia na vesia il comité d'organisaziun nagina schanza da pudair planisar l'occurrenza en la furma giavischada, communitgescha il comité sin facebook. Els sajan perquai sa decidids da communitgar quai ad uras, vegn cità il president Guido Friberg.
Anc avert è sche ed en tge furma ch'i dat las curas per la giuventetgna dal Raiffeisen Nordic Cup e da l'Energia Alpina Nordic Cup ils 30 da schaner.
Il proxim Surselva Maraton è fixà sin ils 29 e 30 da schaner 2022.


text:
Cha Marco Cortesi es dvanto polizist es pütschönch üna casualited. Zieva la scoula da commerzi nu vaiva’l üngün gust da lavurer in ün büro. Sia amia da quella vouta l’ho motivo da fer la scoula da polizia a Turich. Zieva och ans scu polizist ho’l lura müdo tal servezzan da medias. Invers RTR disch el: «Ün bun plededer da la polizia stu esser sto üna vouta polizist. El cugnuoscha uscheja bger meglder las situaziuns e so cu cha que es per exaimpel da stuvair ir ad üna demonstraziun e dad esser confrunto cun persunas chi büttan crappa».
Ün minchadi plain da surpraisas
Cur cha Marco Cortesi vo la bunura a lavurer, nu so el mê che chi capita düraunt il di. Mincha mumaint po que der ün mazzamaint, üna persuna chi vo amoc, ün grand accidaint o ün incendi e lura stu que ir svelt. Tals grands cas vo Cortesi adüna al lö da la tragedia. Uscheja possa’l güdicher meglder la situaziun e der sclerimaints a las medias.
Cas chi restan in memoria
In tuot quists ans ho que eir do cas chi’l sun restos specielmaing in memoria. L’an 2008 haun leders per exaimpel invulo quatter purtrets our d’ün museum. Purtrets illa valur da 410 milliuns francs. Schurnalistas e schurnalists da tuot il muond d’eiran rivos a Turich ed haun rapporto da la rapina. «Il squitsch da nu dir qualchosa sbaglio es sto grand», s’algorda Marco Cortesi. Tuoch emoziunalmaing il pü ferm l’ho l’incendi d’üna chesa, inua ch’ün pumpier es disgrazcho mortelmaing. Marco Cortesi: «Il cumandant da pumpiers m’ho ruvo da dir ün pêr pleds als pumpiers. Ma eau nu d’he chatto ils drets pleds.»
Giodair l’Engiadina
In pochas eivnas saro Marco Cortesi pensiuno. El s’allegra dad avair dapü temp per ir cul velo e per fer gitas in Engiadina. El ho fundo si’egna firma da comunicaziun cul böt da pudair der da temp in temp ün o l’oter cuors i’l sectur da la comunicaziun. A saja però greiv da glivrer, uscheja Marco Cortesi: «Da pudair esser plededer da la polizia da Turich es sto ün regal.»
RTR ho accumpagno a Marco Cortesi per fer ün purtret da la persuna e da sia lavur. Il film dals Cuntrasts vain emiss quista dumengia a las 17.25 sün SRF 1 ed es accessibel sün www.rtr.ch.
Text: rtr/fmr


text:
Duas cumpagnias han dimora en la caserna a Cuira. Ina survegn suttetg en il chantunament da la citad da Cuira. E la quarta cumpagnia d'infantaria vegn staziunada a Panaduz. La 13avla emna da la recruta vegnan las cumpagnias per part repartidas da nov e staziunadas en novs lieus en la regiun da Cuira ed a la fortezza da S. Gliezi.
161 instructurs
Sut il commando dal colonel en il stab general Marco Anrig scoleschan 161 persunas da cader da milissa cun sustegn da 39 persunas da cader professiunal ils recruts durant 18 emnas en las funcziuns sco infantarist, chanunier, exploratur e schuldà da protecziun.
120 dunnas
En l'entira Svizra han 10'200 persunas entschet la recruta. Da quai èn 120 dunnas. Uschia l'armada Svizra sin dumonda dad RTR. En il Grischun na datti dentant naginas dunnas che fan la recruta. La recruta finescha ils 18 da matg 2018.
RR novitads 06:00


text:
Stà
Il temp da prümavaira es a fin e la stà es fingià qua. Schabain cha ultimamaing i plouva bler, l'ora cumainza a müdar plan planet, e tscherts dis sco hoz es vaira chod.
La stà nu'm plascha brich perche ch'eu nu sun bun da supportar la chalur. I's süa sainza fer inguotta, nu poss durmir bain e quai am disturba bler. Per furtüna normalmaing la stà in Hokkaido es cuorta, ma nun eschan gnanca amo in stà... Düra amo lönch fin settember.
Implü, quista sarà la seguonda stà daspö il cumanzamaint da la pandemia, e eir aunch'ün on senza pudair giodair la stà sco chi tọcca. Normalmaing per mai quai nun es ün problem, perquai ch'am plascha passantar temp a chasa e eu n'ha adüna fich bler da far, ma suna stanguel da tuot quai.


text:
La Svizra stoppia surprender responsabladad, di Philippe Fornier, il secretari da la SBGI, la Swiss Better Gold Initiative, il link avra en ina nova fanestra. Betg il davos dettia era pressiun da vart dals clients.
Adina dapli clients vulan savair danunder che l’aur vegni. Quai cunzunt tar la bischutaria mo era tar las uras custaivlas. Els vulan esser segirs che l’aur è vegnids extratgs a moda responsabla, senza chaschunar donns, mabain cun in effect positiv
Megliurar las cundiziuns da viver
Gist quai saja lur finamira. L'organisaziun è ina collavuraziun dals pli impurtants exponents da l'industria d'aur; las raffinarias, ils producents d'uras e bischutaria e las bancas ensemen cun il Secretariat da stadi per l'economia SECO. Las sfidas socialas ed ecologicas sajan fitg grondas tar las minas pitschnas. Ils miniers sajan confruntads cun cundiziuns da lavur diras e privlusas. Per filtrar ord la crappa l'aur vegni savens duvrà argient viv. Quel pericliteschi tant la sanadad dals lavurers sco era l'ambient. Qua possian els porscher sustegn. «Cun noss collavuraturs locals che nus emploiain ensemen cun il SECO mussain nus als miniers co els pon reducir il diever d’argient viv. Finamira è da pudair desister sin el e da duvrar metodas main nuschaivlas».
Schlargiar cooperaziun
Actualmain sa participeschan trais minas peruanas al project. Quai tuni forsa suenter pauc, di Fornier. Mo la fin finala sajan quai 7’000 enfin 8000 persunas che vivian ussa en meglras cundiziuns. En in segund pass saja planisà da schlargiar la cooperaziun sin la Columbia e la Bolivia. Las regenzas dals dus pajais hajan tut interess da collavurar e sustegnair lur project, di Fornier. «Ins vesa bain che quellas regenzas han chapì ch’ins sto lavurar maun en maun per megliurar il destin dals miniers ch’èn fitg impurtants per l’economia dal pajais».
A lunga vista spera Phillip Fournier da pudair fitgar pe cun lur project en l'Africa ed en l'Asia.
RR actualitad 17:00


text:
En il champ da fugitivs improvisà a Calais en Frantscha s’intensivescha la situaziun. En il champ vivian actualmain fin 9'000 persunas, pia 2'000 dapli ch’anc il fanadur. Quai han communitgà duas organisaziun d’agid.
L’atmosfera en il champ en il nord dal pajais saja fitg tendida. Tenor la regenza franzosa èn uffizialmain 4’500 persunas en il champ. Entant haja la polizia annunzià da far in’atgna dumbraziun ils proxims dis. Ils fugitivs emprovan d’arrivar da la Frantscha en la Gronda Britannia.
Dapli fugitivs en l'Italia
Il fanadur èn puspè dapli fugitivs arrivads sur la Mar Mediterrana en l’Italia. Tenor indicaziuns da Frontex, l’Agentura europeica per la cooperaziun operativa als cunfins exteriurs, èn 25'000 fugitivs arrivads en l’Italia. Quai èn 12% dapli ch’anc il mais avant.
Ils blers derivian da la Nigeria e da l’Eritrea. Uschia èn ils emprims 7 mais da l’onn 95'000 fugitivs arrivads en l’Italia.
Percunter ha la Grezia dumbrà il fanadur 97% damain fugitivs ch’anc avant in onn. Quai pervi da la cunvegna davart ils fugitivs tranter l’Uniun europeica e la Tirchia.
RR novitads 22:00


text:
L'onn passà n’avevan anc 2'800 persunas betg survivì il viadi cun la bartga sur la Mar Mediterana. Ils blers morts hai dà sin la ruta traner la Libia e l’Italia. Noss pajais vischin ha prendì si passa 70’000 dals 85’000 fugitivs arrivads dapi il schaner en l’Europa, scriva l’organisaziun internaziunala per migraziun.
Dumber da fugitivs sa reducescha
Il dumber dals fugitivs che vegnan en l’Europa è sa reducì marcant en cumparegliaziun cun avant in onn. Fin la fin dal zercladur 2016 eran dapli che 200’000 fugitivs arrivads en l’Europa. Quai pia ina reducziun per dapli che la mesadad.
RR novitads 12:00


text:
Speculaziuns en diversas direcziuns èn vegnidas tematisadas l'ultim temp. Prevesa la vischnanca da vender, vegn construì in hotel da 5 stailas u restan las localitads vinavant en fittanza?
Il venderdi saira ha il president communal Victor Peer communitgà uffizialmain, ch'il center da sanadad «Bainesser SA» banduna la chasa da scola veglia a Tschlin. Cunquai eran era tut las speculaziuns giu da maisa.
La sala polivalenta stat en il focus
Per las radund 50 persunas che han suttascrit la petiziun, vai oravant tut per la sala polivalenta. Quella duess restar vinavant il center da cultura per la fracziun da Tschlin, quai è vegnì enconuschent a la radunanza d’infurmaziun.
La chasa da scola veglia percunter, quella dastga er vegnir vendida u nizzegiada per auters scopos.
Las emoziuns èn calmadas
Omadus partidas, la suprastanza communala ed era ils preschents a la radunanza d’infurmaziun han gì la pussaivladad da s’exprimer – ina soluziun finala è dentant betg sin maisa – ma la sala polivalenta duess restar era vinavant il center cultural da la fracziun da Tschlin.


text:
Garbage
I Garbage (in miranduléś rusc) i èṅ un grup ad rock alternatìṿ americàṅ, fundâ a Madison in dal Wiscònsin in dal 1994. I cumpunènt dla banda i èṅ Butch Vig, Steve Marker, Duke Erikson, la rósa scuséśa Shirley Manson e dal vòlti anc Daniel Shulman (quést chè fra 'l 1995 e al 2002). Da la fundasiòṅ a 'l dè 'd incō i aṅ fat gnir fóra quàt'r àlbum vindénd da piò ad 14 migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Biugrafìa
Al grup al s fórma in di prim an Nuànta dal séndri di Angelfish, grup in du i sunàvan Butch Vig (ch'l iva culaburâ a soquànt di àlbum dla séna grunge ad Seattle cuma Nevermind di Nirvana, Dirty di Sonic Youth e Siamese Dream e Gish di Smashing Pumpkins), Steve Marker e Duke Erikson. I tri i sarìsan pò la cantànta di Goodbye Mr Mackenzie Shirley Manson e i faṅ nàsar i Garbage.
Al prim disc dal grup al pòrta al sò nóm e al véd la luś in dal 1995 (al finirà in di prim déś pòst in Inghiltèra e in di prim vint in di Stat Unî).
In dal Regn Unî a vèṅ fóra al sìngul Subhuman, ch'al n s cata minga in dal disc, mèntar Only Happy When It Rains al vèṅ druâ subìt par la prumusiòṅ. In séguit l'è la vòlta ad dū sìngui dimóndi famóś: Queer e Stupid Girl.
I Garbage i faṅ al bòt e i tōśan na nomination a i BRIT Awards cuma Best New Band e Best International Newcomer (a sarév al mijór di grup nōṿ).
Anc in dal 1996 i prèmi i n màncan minga: rivelasiòṅ d'l an a i MTV Europe Music Awards in du i càntan Milk mèntar a i Grammy Awards i ciàpan tri nomination, in mèś a i quài a gh'è anc quéla par la canta mijóra: #1 Crush ch'la fà part dla culòna sunóra dal film Romeo + Juliet cun Leonardo Di Caprio.
In dal 1997 al grup al s mōṿ vèrs Friday Harbor, in dal stat ad Washington, par scrìvar al cansòṅ dal secónd disc, Version 2.0 ch'al véd la luś al 15 ad Favràr dal 1998. A s trata 'd un lavōr cun di arangiamènt a 'l cumputer, cun i sìngui Push it (in du a s pōl sintìr quèl ad Don’t worry baby di Beach Boys), I Think I'm Paranoid (druàda anc in dal film Gran Turismo 2 dòp che As Heaven Is Wide 'l éra finìda in dal prim film dla sèrie) e Special. 'L àlbum al vins soquànt disc ad plàtin, finénd al prim pòst in dal Régn Unî e al tredicéśum in di Stat Unî.
In dal 1999 i sònan al téma più impurtànt dal film ad James Bond The World Is Not Enough (Al mónd a n è mia asè), mèntar When I Grow Up la s cata in dal film Big Daddy - Un papà speciale.
In dal 2001 i Garbage i s questiónan cun la sò cà discugràfica, la Almo Sounds, e in Luj i pàsan a la Interscope Records par rigistràr al tèrs àlbum, Beautifulgarbage (Bèlrusc) ch'al vèṅ distribuî in di negòsi a partìr da Utóbar. Al disc al s piàsa subìt a 'l tredicéśum pòst dla Billboard 200, vindénd in di prim tri méś più 'd un migliòṅ ad còpi anc sénsa ch'a gh fusa stàda dla prumusiòṅ par via di atintâ ad 'l 11 ad Setémbar dal 2001 a New York e a Washington.
In America i n èṅ minga gnû fóra di sìngui ligâ a cal disc chè, a difarénsa dl'Europa in du a 'n è gnû fóra quàtar: Androgyny, Cherry Lips (druàda in na reclàm famóśa 'd 'n arlój), Breaking up the Girl (ch'la fà part anc dla culóna sunóra dal film Daria Is It College Yet?) e Shut Your Mouth.
I Garbage i partìsan par di cuncèrt insém a gl'U2 ('l Elevation Tour). Durànt 'l ùltim spetàcul, Vig al ciàpa l'epatite A e al vèṅ rimpiasâ par Matt Chamberlain in dal dati europei.
'L ùltim ùlbum di Garbage, Bleed Like Me, 'l è gnû fóra 'l 11 'd Avrìl dal 2005 e 'l è piaśû principalmènt in di Stat Unî par via dal sìngul Why Do You Love Me. Finî al tour la banda l'à cunfirmâ 'd avér vója ad tōr-as na pàuśa, róta sōl in dal 2007 quànd a véd la luś la racòlta Absolute Garbage.
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Garbage
- 1998 - Version 2.0
- 2001 - Beautiful Garbage
- 2005 - Bleed Like Me
- 2012 - Not Your Kind of People
- 2016 - Strange Little Birds
- 2021 - No Gods No Masters
Racòlti
- 2002 - Special Collection - EP
- 2007 - Absolute Garbage
Sìngui
- 1995 - Vow
- 1995 - Subhuman
- 1995 - Only Happy When It Rains
- 1995 - Queer
- 1996 - Stupid Girl
- 1996 - Milk (feat. Tricky)
- 1998 - Push It
- 1998 - I Think I'm Paranoid
- 1998 - Special
- 1999 - When i grow up
- 1999 - The Trick is To Keep Breathing
- 1999 - You Look So Fine
- 2001 - Androgyny
- 2002 - Cherry Lips
- 2002 - Breaking Up the Girl
- 2002 - Shut Your Mouth
- 2005 - Why Do You Love Me
- 2005 - Bleed Like Me
- 2005 - Sex Is Not The Enemy
- 2005 - Run Baby Run
- 2007 - Tell Me Where It Hurts
- 2007 - It's All Over But The Crying (remix)
Vìddeo
- 1996 - Garbage Video - VHS
- 2007 - Absolute Garbage - DVD


text:
Gia dapi in'emna è il mountainbiker da Tersnaus en la Val Lumnezia gia en Brasilia, dentant betg a Rio. Schurter ed ils auters mountainbikers svizzers han trenà en ina regiun in pau pli muntagnarda en la vischinanza. Uss è Nino Schurter dentant arrivà en il vitg olimpic ed ha era gia trenà in'emprima giada sin il percurs olimpic da Rio.
Schurter ha gudagnà la cursa da test
La cursa olimpica Rio è ina cursa artifiziala. Quai vul dir ch’ins ha construì bots e sigls. Cumpareglià cun ils percurs en la cuppa mundiala saja il percurs a Rio plitost simpels, dentant sperts. Nino Schurter di ch’il percurs saja da cumparegliar cun il percurs d’avant quatter onns a Londra. Avant in onn hai dà a Rio ina cursa da test. Schurter ha gudagnà quella, quai dettia fidonza.


text:
Emmi ha pudì augmentar la svieuta ils emprims 6 mais da l'onn. Dal schaner fin il zercladur ha l'elavuratur da latg vendì products per 1,77 milliardas francs. Quai è in plus da bunamain 7% cumpareglià cun l'emprim mez onn dal 2019. Sco quai ch'il concern da Lucerna communitgescha haja en spezial il martgà indigen contribuì al bun resultat.
Sut il stritg ha Emmi fatg in gudogn net da 81 milliuns francs, quai è in minus da 6,5% cumpareglià cun l'onn passà. La raschun per quel regress sajan pli pitschens gudogns tar societads associadas sco er dapli expensas da taglia, scriva l'interpresa.


text:
399
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- I scör di gladiatur de Ruma a hinn seraa.
- L'Unori, prim imperadur ruman d'Ucident, el fa sü un decret per salvà i tempi pagan.
- 27 11: A Ruma a l'è elegiüü cume papa l'Anastasi I, che 'l riessirà a fà finì el cuntrast tra la Gesa de Ruma e quela de Antiochia.
- El cap got Gaina el devasta i teritori inturna a Custantinopul.
Nassimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Elia Pülcheria, imperadris de Bisanzi (m. 453)
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Eutropi, cunsül ruman
- Evagri Puntich, munach egizian (n. 345)
- Papa Sirici (n. 334)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Mintga chantun festivescha sias festas. Ch'ina da questas festas è quasi l'essenza d'in chantun, quai è il cas tar il cumin glarunais. Il chantun Glaruna resta fidaivel a questa furma originara da demussar sia opiniun politica, er sche la communitad vegniss perquai resguardada sco antiquada. Il cumin na vegn atgnamain betg fatg per tut il mund, mabain da e per las Glarunaisas ed ils Glarunais. La realisaziun sco tala custa il chantun mintga onn var 125'000 francs, quai n'è betg dapli che quai che chantuns cumparegliabels dovran per realisar lur elecziuns e lur votaziuns chantunalas.
Las activitads musicalas han ina impurtanza speziala en la promoziun chantunala da la cultura. Senza la promoziun tras il fond chantunal da cultura pudessan preschentaziuns pli grondas vegnir dadas mo darar. Ils imports che ston vegnir pajads ordavant per l'organisaziun e per las solistas ed ils solists surpassan las pussaivladads finanzialas da las uniuns. Perquai sustegna il chantun Glaruna las uniuns cun contribuziuns considerablas, d'ina vart per attrair musicistas e musicists da qualitad musicala en il chantun Glaruna e da l'autra vart per sustegnair artistas ed artists locals en lur activitads en orchesters ed en chors. Da la promoziun chantunala han profità decisivamain surtut las emnas da musica a Braunwald ed il center da cultura e d'uniun Holenstein, uschia che la populaziun glarunaisa ha pudì giudair in pèr delicatessas musicalas.
L'onn 2008 è Anna Göldi vegnida reabilitada dal cussegl guvernativ dal chantun Glaruna e deliberada da la renfatscha da la «tissientada». Cun quai ha la regenza fatg il pass che la populaziun glarunaisa aveva fatg gia daditg en sia conscienza: da declerar sco malgista la sentenzia da l'onn 1782. Davart Anna Göldi e sia reabilitaziun vegn discutà a moda controversa en il chantun Glaruna. La populaziun, ils istorichers ed ils politichers han differentas opiniuns areguard l'interpretaziun dal cas e pertutgant il senn da reabilitaziuns istoricas. Quest cas da giustia glarunais ch'è fitg enconuschent e ch'è vegnì documentà a moda conscienziusa è francà en la memoria collectiva. Co il public e la politica van enturn cun questa memoria collectiva stat en il center da la tradiziun viva. Latiers tutgan oravant tut la discussiun davart l'occupaziun cun l'istorgia tant sco la commemoraziun dals victims d'arbitrariadad e d'abus da la pussanza.
Festas localas en il decurs da l'onn
En il chantun Glaruna datti plunas da tradiziuns, da las qualas pon dentant vegnir registradas mo fitg paucas en l'inventari da las tradiziuns vivas. I sa tracta da praticas localas ch'èn savens francadas en il chalender ecclesiastic. Durant l'advent ha lieu en ils cumins da Glaruna il «Klausschellen». Latiers van ils scolars primars ils 6 da december, pia il di da San Niclà, cun stgellas sin in percurs fixà tras las giassas da las vischnancas e «batlegian» dultscharias. Ils scolars da l'ultima classa primara instrueschan ils scolars pli giuvens, persunas creschidas n'èn betg da la partida. Il favrer ha lieu en il Sernftal il «Schybefleuge», il laschar sgular schibettas. Sco a Danis (GR) vegnan schlavazzadas dals mats dad 11 fin 15 onns schibettas da badugn ardentas giu en la val. En il chantun Glaruna vegn envidà mintgamai ils 6 da mars il «Fridlisfüür», il fieu per festivar il sontg patrun Fridolin. Pli baud han ils uffants da scola plunà si tut quai ch'ins pudeva insumma arder, perquai che mintga vischnanca vuleva avair il fieu il pli grond. Ozendi vegnan ils stgandlers erigids cun agid da la vischnanca, er sco garanzia che las prescripziuns da la protecziun da l'ambient vegnian resguardadas. Sch'ils fieus vegnan envidads, na mancan betg las cumprovas da curaschi ed il fimar cuminaivel - malgrà il scumond da fimar che vala uschiglio per ils uffants.
La primavaira han lieu las duas grondas festas uffizialas. L'avrigl la processiun da Näfels, la «Näfelser Fahrt», ed il cumenzament da matg il cumin, la «Landsgemeinde». Questas èn las «tradiziuns vivas» las pli impurtantas dal chantun Glaruna. Tuttas duas han lur ragischs en il temp medieval tardiv ed en la consolidaziun dal stadi glarunais. Ch'ils Glarunais hajan defendì lur «democrazia da cumin», la «Landsgemeindedemokratie», l'onn 1388 en la battaglia da Näfels è revedì en il fratemp. Quai na sminuescha ni l'impurtanza da la processiun sco act statal e sco commemoraziun da la battaglia, ni la funcziun oriunda dal cumin sco lieu da sentenzia e sco element per confermar la furma da pussanza da caracter oligarchic. Il 19avel tschientaner èn la processiun ed il cumin schizunt anc vegnids rinforzads tras novas significaziuns: La processiun cuminaivla dals catolics e dals refurmads a partir da l'onn 1836 ha mussà la voluntad da las Glarunaisas e dals Glarunais da superar la separaziun confessiunala dal chantun (1623-1837), e la nova constituziun liberala da l'onn 1837 ha mantegnì il cumin sco instituziun constituziunala e sco autoritad suprema dal stadi, entant ch'ella era vegnida abolida a Sviz l'onn 1830.


text:
Ils 14 da zercladur han las persunas svizras cun dretg da vuschar votà davart «la midada da l’artitgel constituziunal concernent la medischina da reproducziun e la tecnologia da gens sin il sectur uman».
Da tge sa tracti?
Tras la midada da l’artitgel constituziunal vegn stgaffida la premissa per che tscherts pèrs possian far diever cun schanzas
da success da la diagnostica da preimplantaziun, vul dir da l’analisa genetica d’embrios, avant che quels vegnanimplantads en la madra da la mamma.
La dumonda da votaziun
Vulais Vus acceptar il Conclus federal dals 12 da december 2014 davart la midada da l’artitgel constituziunal concernent la medischina da reproducziun e la tecnologia da gens sin il sectur uman?
Recumandaziun a votantas e votants
Il Cussegl federal ed il parlament recumondan d’acceptar la midada da l’artitgel constituziunal.
Il Cussegl naziunal ha acceptà il project cun 160 cunter 31 vuschs e 4 abstenziuns, il Cussegl dals chantuns cun 34 cunter 8 vuschs e 3 abstenziuns.
Documentaziun
Explicaziuns dal Cussegl federal
Links
Co, nua, cura? – Infurmaziuns utilas per las votantas ed ils votants
Cura è avert mes biro da votaziun? Cura stoss jau trametter mia votaziun per correspondenza? Tge duai jau resgurdar cun emplenir il cedel da votar?
Ultima midada 17.06.2019


text:
In giuven cun ragischs talianas che viva a New York e na sa betg propi tge far en sia vita – auter che sautar. Quai è fitg curt l'istorgia dal musical Saturday Night Fever – analog a l'istorgia dal film dal 1977. Questa istorgia vegn raquintada las proximas emnas a la riva dal Lai Rivaun a Walenstadt e quai en furma da musical cun ils hits dals Bee Gees.
Premiera per giuvna Rumantscha
Ina premiera n'èsi dentant betg be stà per il musical mabain er per Vanessa Finja Rudolf. La giuvna da Flem ha da curt serrà giu la «Stage School» a Hamburg ed per ella è quai l'emprima rolla en ina tala producziun. Ella fa part da l'ensemble, ha pia da chantar e sautar. Mesemna saira schizunt en la daratga, ma quai na saja dentant betg stà uschè nausch. Anzi, i saja schizunt stà spezial, sco en in film da sautar, manegia la giuvna da 21 onns. Sulettamain in pitschen sbagl da sautar haja ella fatg durant la show ch'ha cuzzà passa duas uras. Uschiglio saja tut grategià, uschia ch'i ha dà in motiv da far festa. Betg mo sin tribuna, mabain er suenter che la show è stada a fin.
RR actualitad 11:00


text:
Enfin qua han ins emprendì en scola sco emprim ils singuls bustabs. Pli tard la scrittira liada. Cun il temp han ins lura sez inventà l'agen stil e l'atgna scrittira.
Tge è ussa nov?
Cun la nova scrittira da basa, ch'ins emprenda dapi in onn en scola, duess'ins vegnir pli svelt e pli direct tar l'atgna scrittira individuala che duai medemamain meglierar la scrittira dals scolarets.
Ils scolars emprendan en l'emprima classa ils bustabs da basa senza firlefanzas.
En la segunda classa emprendan els il bustabs cun firlefanzas e crutschs.
En la terza classa emprendan ils scolars da liar ils bustabs. Dentant be als lieus che fan senn.
Edith Ulber, dal servetsch Ortopedagogic dal Grischun, declera nua che la colliaziun dals bustabs fa senn cun l'exempel dal pled tudestg «Saal».
RR actualitad 08:00


text:
Popular eran cunzunt bieras senza alcohol, là munta l'augment a 15 pertschient. Surproporziunal ha Feldschlösschen er vendì en il sectur da bieras spezialas, sco la bieraria communitgescha. Tar questa sparta tutgan las marcas sco Valaisanne, Brooklyn e Grimbergen.
Il medem mument haja la bieraria er augmentà la svieuta per 2%, tuttina fitg sco quai ch'il martgà da bieraria svizzer è creschì. Era tar la vendita online è la svieuta creschida l'onn passà. Feldschlösschen tutga tar la gruppa danaisa Carlsberg.
RR novitads 14:00


text:
Dapi varga 40 è la plazza cumin da Tumein uschia sco quai ch'ella è uss. Numnadamain in plaz circumdà da chasas e clavads, ina funtauna e parcadis per bun in tozzel autos.
La muntada da la plazza è sa midada
Dapi che la veglia chasa communala è vegnida stgarpada giu l’onn 1972 è il desideri qua tar ina part dals abitants da far insatge ord la plazza cumin. Quai di Felix Jörimann ch'è creschi si a Tumein ed enconuscha fig bain l'istorgia dal vitg. La muntada da la plazza saja sa midada in zic cun ils decennis.
En il 19avel tschientaner manavan impurtantas vias tras il vitg. Uschia che Tumein aveva traffic da commerzi. Plinavant eran pliras stizuns, ina mazlaria ed era ustarias èn il center, uschia ch’i veva adina ina tscherta fluctuaziun da glieud. Uss èn sulettamain anc ina stizun ed ina pasternaria en il conturn da la plazza. Uschia ch’il lieu saja pli pauc in lieu da s’entupada che anc pli baud.
Ideas dentant naginas concretas
I haja adina dà discussiuns davart la plazza cumin. Tscherts abitants eran da l’avis ch'in parcadi na saja betg ina soluziun a lunga vista. I haja dentant era adina dà glieud ch'era cuntenta cun la situaziun uschia sco ella è. Ideas haja medemamain dà differentas. Concretas e realisablas sajan dentant las pli paucas stadas.
Project per ina nova plazza
L’onn vargà ha la vischnanca decidì da restructurar la plazza. E dapi l’onn vargà è er in project concret sin maisa e cun quel era in investider. Tuttina ha il project che prevesa ina garascha sutterrana, in bajetg cun pliras abitaziuns ed in restaurant procurà per grondas discussiuns el vitg. Tscherts n’èn betg cuntents cun la grondezza dal project. Auters èn dentant da l’avis ch’i saja uss nairas uras da far insatge ord la plazza.
RR actualitad 07:00


text:
Portoscuso
Portoscuso l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Carbonia-Iglesias. El g'ha 5 264 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 39 km² e 'na densità de 135 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carbonia, Gonnesa, San Giovanni Suergiu, Paringianu.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lengua esperanto
L'Esperanto l'è ona lengua artificial creada del dotor Ludwik Lejzer Zamenhof in tra el 1872 e el 1887.[1]
I so regol hinn staa scernii in tra i svariaa lengu studiaa del Zamenhof, insci de vess capii e imparaa de tucc senza fadiga.
Referement[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Michael Byram; Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning: L'esperanto l'è l'unega lengua artificial che l'ha ciapaa de vess drovada de tanc; se calcola che tra i cinch e i quindes milion de personn l'hann studiada, anca se quij ch'è bon de parlalla hinn gnanca 'l vun per cent de chell numer chi.


text:
Tgi ha inventà la pulvra? Nus Europeans essan savens da l'avis che nus sajan quasi dapertut ils emprims. Ma en dumondas vitalas da la vita han er auters fatg patratgs e quai gia en in temp che ins saveva anc pauc u nagut d'ina filosofia europeana. In bun exempel èn ils filosofs chinaisa. Lur respostas sin dumondas centralas da la vita èn plain surpraisas. Ina curta preschentaziun dal Tao Te King – il cudesch central dal patratg taoistic, fundà dal filosof Lao Tse – sa forsa intimar nus d'ans interessar per manieras estras da daventar ventiraivel.
Il forum 2007-2008 Lao Tse ed il Tao Te King
Tgi ha inventà la pulvra? Nus Europeans essan savens da l'avis che nus sajan quasi dapertut ils emprims. Ma en dumondas vitalas da la vita han er auters fatg patratgs.


text:
Beschreibung
Daniel Manzoni
Zamba Ramba (set)
Puter
Daniel Manzoni, 2013, Bestellnummer 02092013
4 cudeschs ed ina DC dubla (Zamba Ramba).
Chanzuns per tuots da 4 – 88 ans.
123 ed ün pêr
chanzuns per s’allegrer,
suter, chanter e rir,
guarder e culurir!
Chantar, baller e culurir
Cul nouv disc compact dobel «Zamba Ramba» es cumparieu eir il nouv cudesch da chaunt «Ramba Zamba» surlavuro e cumpletto. Ils texts da las chanzuns sun bain inclegiantaivels ed illustros richamaing cun disegns chi güdan ad incler als iffants auncha pü bain ils texts. «Ils cudeschs sun eir fich bain adattoss per iffaunts chi nun haun il rumauntsch sco lingua materna», ho declaro Daniel Manzoni. «La gruppa ’Zambaronis’ ed il tecniker Walter Kopatz, chi ho registro il disc, haun cun grand ingaschamaint interpreto, suno, chanto, registro e do vita a mias nouvas chanzuns.» Grazcha als «Zambaronis» saja il disc dobel «musicalmaing fich vario, interessant e multifari cun differentas vuschs, instrumaints, ritems ed interpretaziuns individuelas.»
Ähnliche Beiträge


text:
Il Swiss Aerosol Award 2018 va a Maria Muñoz da l’Institut federal da controlla da material e da perscrutaziun (EMPA). L’institut ha examinà ensemen cun partenaris, autos cun motors da benzin cun injecziun directa, ils uschenumnads motors da GDI. Il resultat è inquietant: Autos da benzin cun injecziun directa emettan tuttina bleras particlas da fulin sco motors da diesel d’avant 15 onns.
Adina dapli autos cun injecziun da benzin directa
Mintga terz nov auto è in auto cun motor da benzin cun injecziun directa. L’EMPA quinta per l’onn 2020 en Europa cun 50 milliuns autos dal tip GDI. L’avantatg da questa tecnica: Surtut ensemen cun turbos porschan er motors pli pitschens blera prestaziun e dovran pli pauc benzin. Ma il svilup tecnologic maina er a novs problems per l’ambient ed il carstgaun.
Svapurs fan malsaun
Ils autos cun tecnica da GDI testads da l’EMPA emettan 10 enfin 100 giadas dapli particlas da fulin ch'in motor da diesel cun filter da particlas. E sco ils motors da diesel emettan er ils motors da GDI tissis chemics sco per exempel aromats ploiciclics. Quels sa collian cun las particlas da fulin ch’èn talmain pitschnas ch’ellas entran en las alveolas dals pulmuns senza ch’il corp las savess rablar or u decumponer. Differentas da quellas cumbinaziuns pon chaschunar cancer tenor la WHO.
Nova norma antiquada
A partir dal prim da settember 2018 vala en Europa per autos da benzin cun motors da GDI la medema lescha da particlas sco per motors da diesel. La lescha limitescha las emissiun sin 600 milliardas particlas per kilometer. In filter da particlas per motors da GDI na prescriva la lescha dentant betg. Tenor il expert per filters da l’EMPA Norbert Heeb fiss tecnicamain bler dapli pussaivel e be singuls producents equipeschan enfin ussa lur motors da GDI cun filters da particlas.
Tge far?
Tenor Norbert Heeb stuess la politica far normas pli severas per las emissiuns da particlas da fulin. Als clients cusseglia l’expert da cumprar autos da benzin da GDI be cun filter da particlas. Quai sa paja er en vista a las zonas d’ambient en differentas citads europeicas che savessan baud u tard er limitar l’access per autos da benzin cun injecziun directa.
RR actualitad 07:00


text:
Micrurganism
Ön micrurganism l'è ön vèser urganegh ca i veser ümà i pöl mia ét a öcc biót.
I micrurganism i pöl vès
- pusitif samai che i serf al òm per viver (flora baterega antestinal)
- negatif, o patogegn samai che i fa dei dagn al òm, prezempe chèi che i fa ègner le enfermese
- neuter samai che i vé mai a cuntat cont l'òm (prezempe chèi che i vif an ambiencc a temperadüre alte altènte, o sensa ussigen) o che i ga fa mia nagót
An sa cognóss amò poch pochèncc, dóma chèi che sa pöl cultià an laboratòre


text:
Damai ch’i na dettia nagins indizis ch’il luf sa chattia anc en la regiun, desistian els da prolungar la lubientscha da sajettar, scrivan ils responsabels dal chantun Uri.
Il zercladur passà aveva in luf mazzà pli che 30 nursas sin differentas alps da la vischnanca da Isenthal, ed ulteriuras 10 nursas aveva in luf stgarpà sin il territori da la vischnanca Emmetten en il chantun Sutsilvania.
Sinaquai aveva il chantun Uri publitgà ina lubientscha da sajettar il luf che valeva per 60 dis. Ina prolungaziun da questa lubientscha è mo pussaivla, sch’il luf ha fatg entaifer ils 60 dis ulteriurs donns.
RR Novitads 12:00


text:
Gia il mars 2017 era Beat Richner sa retratg da sia funcziun da manader dals tschintg ospitals per uffants en la Cambodscha – per raschuns da sanadad. El haja ina malsogna dal tscharvè che na saja betg curabla, aveva communitgà la fundaziun da lezzas uras.
Serrà la pratica al Zürichberg per bajegiar si las clinicas
Il 1992 aveva Beat Richner serrà sia pratica da medi al Zürichberg per bajegiar si ina clinica per uffants en la capitala cambodschana Phnom Penh. En l'ospital «Kantha Bopha» («flur oduranta») aveva Richner gia lavurà ils 1974 sco medi per la Crusch cotschna, aveva il 1975 però stuì bandunar il stadi suenter l'offensiva dals Khmers cotschens. Suenter la clinica a Phnom Penh ha Richner bajegià si ulteriuras 4 clinicas. En tut èn radund 15 milliuns uffants vegnids tractads en quests 5 ospitals – la pli gronda part da quests gratuit.
Status da clinicas universitaras
Oz han ils ospitals il status da clinicas universitaras e radund 2500 collavuraturas e collavuraturs. Ils medis indigens vegnan scolads e furmads en il rom d'ina collavuraziun strategica cun la l'ospital per uffants universitar a Turitg.
RR novitads 14:00


text:
Divers auturAs
Tista Murk, Mussavia e pionier rumantsch – Wegbereitende Bündner Persönlichkeit
Rumantsch Grischun, Sursilvan, Vallader, Deutsch
Lia Rumantscha e Chasa Jaura Val Müstair, 2015, numer d’empustaziun 978-3-7298-1192-8
Tista Murk (1915 – 1992) è stà ina ferma persunalitad grischuna che ha construì punts aifer la vita culturala ed il moviment rumantsch. Plirs auturs, perditgas dal temp e persunas che s’occupan oz da l’ierta culturala da Tista Murk raquintan en lingua rumantscha e tudestga da sias prestaziuns sco schurnalist, scriptur, dramaturg, pionier dal radio e da la televisiun rumantscha e da ses engaschi visiunar sco directur da la Biblioteca populara, oz Bibliomedia.
Il cudesch intermediescha in maletg viv e mussa Tista Murk sco persunalitad che marca anc oz la voluntad da sa far valair dals Rumantschs. Sia lavur en favur d’ina ferma Rumantschia merita tutta stima er en Svizra tudestga.


text:
Dario Cologna ha manchentà cleramain in plaz tranter ils top 10 tar l'emprima cursa da la cuppa mundiala a Falun en la Svezia. Il campiun olimpic ha stuì sa cuntentar cun plaz 18 sur ils 15 kilomters stil liber cun partenza singula. Ses collegas da team Jason Rüesch e Beda Klee èn vegnids 19avel e 20avel.
Cologna ha pers sco meglier svizzer 1 minuta e 45 secundas sin il victur Alexander Bolschunow. Il Russ po cunquai festivar sia 7avla victoria da questa stagiun. Segund e terz èn ils dus Norvegias Simen Hegstad Krüger e Sjur Roethe.


text:
La metoda ha er contribuì che la chemia è daventada pli ecologica.
Il premi Nobel per chemia va quest onn al perscrutader tudestg Benjamin List ed a l'american David MacMillan. Els vegnan onurads per lur metodas dad accelerar reacziuns chemicas, sco quai che l’academia roiala svedaisa per las scienzias a Stockholm communitgescha.
Ils dus scienciads han sviluppà in nov instrument per la construcziun da moleculs – l’organokatalisa asimmetrica. Els han sco emprims mussà ch'in catalisatur po essar in molecul organic e betg mo in metal u in encim. Catalisaturs èn moleculs che accelereschan ina reacziun chemica, senza vegnir consumads durant la reacziun. Cun la metoda svilupada da List e MacMillan san ins tranter auter produzir medicamens spert, economic e segir. Ins po numnadamain produzir gist la dretga furma da la substanza (dretga u sanestra).
Tge è asimmetria en la chemia?
I dat moleculs ch'èn bajegiads identics, cun il medems atoms e lioms tranter quels, mo ch'els en il maletg reflectà d'in l'auter. Analog al maun dretg e sanester.
Quai para d'esser ina piculezza, è dentant oravantut en la medischina fetg impurtant. In molecul po esser effectivs, l'auter schizunt toxics.
In enconuschent exempel è il medicament «Contergan». La fallida furma da la substanza activa Thalidomid ha caschunà defurmaziuns tar millis uffants enturn l'onn 1960.
Ils premis Nobels ch'èn mintgamai dotads cun 1,06 milliuns francs, vegnan surdads ils 10 da december – il di da la mort d’Alfred Nobel, il donatur dal premi.
185 purtadras e purtaders dal premi
Il premi Nobel per chemia è fin ussa vegnì surdà a 185 perscrutadras e perscrutaders. Il Brit Frederick Sanger è schizunt vegnì onurà duas giadas.


text:
Las cundiziuns invernalas hajan surdumandà divers ch’eran en viadi la fin d’emna, scriva la Polizia chantunala en sia communicaziun. En tut saja ella vegnida clamada a 36 accidents en tut il chantun – uschia per exempel ad in accident sin la via ennavada en la val d’Avras.
Accident en val d'Avras
Là era in automobilist (22) glischnà sin l’auter vial da la via e collidà cun in auto ch’era vegnì encunter. Trais persunas sajan vegnidas feridas levamain e perquai vegnidas purtadas cun l’ambulanza en l’ospital da Tusaun. L’automobilist saja stà alcoholisà, il test correspundent positiv, scriva la polizia.
Para nagins accidents pli grevs
Malgrà tants accidents, na pari betg dad avair dà accidents pli grevs. La polizia scriva nagut da ferids grevamain u perfin mortalmain.
Intgins dals automobilists sajan anc stads en viadi cun pneus da stad. Ils servetschs da rumir vias hajan gì da far ils mauns plains dad ir cun la naiv e la massa da bostgs crudads. Otg vias da pass hajan stuì vegnir serradas temporarmain.
Situaziun sin via
- La situaziun tar ils pass: Il Flüela, l'Alvra (da Bravuogn fin a La Punt Chamues-ch), il San Bernardino, il Spleia ed il Lucmagn restan serrads. Ils pass Bernina, Malögia e Güglia èn cuverts cun naiv.
- Naiv hai er sin las vias en l'Engiadin'Ota, sur il pass dal Fuorn, da Tusaun fin a Mulegns ed en Surselva en Val Tujetsch e Val Medel.
- Tranter Tschamut-Selva ed Andermatt-Ursera na datti il mument nagin traffic public, perquai ch'i naiva ferm. Fin cura ch'il disturbi dura n'è betg enconuschent.
- Uschiglio circuleschan ils trens da la Viafier retica VR puspè tenor urari.
Vias e traffic
Qua tar la situaziun actuala da las vias e dal traffic.
La polizia da Cuira è stada en acziun l'entira notg
Er la polizia da la citad da Cuira ha gì bler da far pervi da la naiv. Igl haja adina puspè dà impediments per il traffic pervi da roms ruts giu e plantas cupitgadas, scriva la polizia en ina communicaziun.
Per motivs da segirezza haja ella stuì serrar pliras vias per in tschert temp, uschia la polizia. Plirs vehichels ed edifizis sajan vegnids donnegiads. Persunas blessadas n'haja però betg dà.
Nua hai dà quanta naiv?
- Arosa 72 cm
- Val 68 cm
- Mustér 55 cm
- Tavau 42 cm
- Bivio 41 cm
- Cuira 10 cm
RR novitads 06:00+


text:
Ils dis dad aur èn anc fitg preschents
En l'ustaria dals Jankas a Sursaissa-Miraniga èn tut ils success da Carlo Janka fitg preschents. En ina vitrina pon ins contemplar las medaglias dad aur, quella da bronz, la culla gronda da cristagl ed ina pitschna, las bleras trofeas da Wengen ed il chamutsch da bronz da Kitzbühel. Bab Reto ha era rimnà blers artitgels da gasetta e commentaris.
Carlo n'haja mai legì quai che saja vegnì scrit sur dad el, raquinta Reto Janka e sa regorda anc fitg bain dals pli emprims campiunadis mundials da ses figl, l'onn 2009 a Val d'Isère. E surtut era da l'entira truscha mediala suenter il triumf – cura che tut vuleva udir e savair dapli dal Sursilvan che vegn cun 22 onns campiun mundial en il slalom gigant.
Pudess Cortina esser ses ultim CM?
Reto Janka è stà a tut ils sis campiunadis mundials da ses figl. Era a Cortina d'Ampezzo fiss el stà gugent sper la pista. Era sch'ins sa il pli tard dapi ses triumfs che Carlo n'è betg quel dals gronds pleds, haja el adina apprezià la preschientscha dals fans.
Carlo Janka ha entant 34 onns. Suenter ses onns dad aur 2009 e 2010 èn bain ulteriuras victorias e podests vegnids vitiers. Ma era problems da sanadad che frainan adina puspè. Sur onns ferm en quatter disciplinas, lubescha ses dies en questa stagiun mo da parter en las cursas rapidas. En las ultimas avant Cortina hai dà dus 6avels plazs a Kitzbühel ed a Garmisch. Tge ch'è pussaivel al CM saja grev dir, manegia schibain ses bab sco era ses frar Pirmin. Cun Carlo na sappian ins mai. Ed era betg sche Cortina saja eventual ses ultims campiunadis mundials. Tut dependia era da ses dies.


text:
Ardez
Ardez a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 428 abitant e una süperfiss de 61.43 km², e al se tröva a una altitüden de 1467 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ardez a l'è tacaa ai cumün de Ftan, Galtür (Austria), Guarda, Lavin, Tarasp, Zernez.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ardez l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 840 col nom de Ardezis[1].
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Modifega | modifica 'l sorgent]
La magiuranza de la gent de Ardez la parla el Vallader, 'na varietà de la lengua rumancia, che la vegn insegnada anca in de la scöla. Fina al inizzi del secul XX la percentüal di parlant el rumanc l'eva inturna al 95% e da alura l'ha scumenzà un poo a calà fina a rivà al dì d'incö inturna al 75% o anca un poch manch. L'andament rilevaa in di ültim censiment l'è mustraa in de la tebela chi desutta:
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Official website
- Pictures of Ardez
- Ardez in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cis'giordania
La Cis'giordania a l'è un territori in su la riva sinistra del fium Giordan, che incoeu la partegn a Israel ma a l'è abitada soratut de arab e l'è reclamada de la Palestina. In bas ai acord de Oslo a l'è governada in trè aree: vuna gestida diretament de l'Autorità Nazzionala Palestinesa, vuna gestida a mità de Israel e de l'ANP e vuna che l'è controllada del tut del Stat ebraich.
Dopo de la guerra d'independenza israeliana l'è stada ciapada, insema a Gerusalem Est, de la Giordania e in la guerra di ses dì l'è stada ciapada de Israel, con la Giordania che l'ha renonziad a ogni domanda in sul territori in del 1988.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikinotizie contiene notizie di attualità su Cisgiordania
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Cisgiordania


text:
La regenza grischuna ha prendì enconuschientscha dal rapport annual 2011 concernent l'execuziun da la lescha davart las prestaziuns supplementaras. Il rapport mussa in ulteriur augment da las prestaziuns supplementaras a la AVS ed a la AI. Plinavant ha la regenza approvà differentas contribuziuns e differents projects da vias.
Las prestaziuns supplementaras da l'onn 2011 èn s'augmentadas ulteriuramain
Er l'onn 2011 èn vegnidas pajadas dapli prestaziuns supplementaras en il Grischun. Quai mussa il rapport annual concernent l'execuziun da la lescha chantunala davart las prestaziuns supplementaras, dal qual la regenza ha prendì enconuschientscha. Il quint da gestiun 2011 preschenta custs nets da circa 94 573 000 francs. En cumparegliaziun cun l'onn precedent èn ils custs nets s'augmentads per circa 6 245 000 francs, respectivamain per 7,1 pertschient. L'entrada en vigur dal nov urden per la reordinaziun da la finanziaziun da la tgira per il 1. da schaner 2011 è stada il motiv principal ch'ils custs èn s'augmentads fermamain. La contribuziun federala a las prestaziuns supplementaras ha importà circa 24 857 000 francs, respectivamain 26,28 pertschient dals custs totals.
Il dumber dals cas activs da las prestaziuns supplementaras è s'augmentà per 1,8 pertschient en cumparegliaziun cun l'onn precedent. Il ferm augment dal dumber da persunas che retiran prestaziuns è bain sa mitigià in pau durant l'onn da gestiun, ma durant ils ultims tschintg onns è il dumber dals cas activs da las prestaziuns supplementaras s'augmentà per 19,0 pertschient. Per las prestaziuns supplementaras a las rentas da la AVS ha l'augment importà durant questa perioda 19,2 pertschient ed è stà in pau pli aut che quel da las prestaziuns supplementaras a las rentas da la AI cun 18,7 pertschient.
Las prestaziuns supplementaras a la AVS ed a la AI gidan là, nua che las rentas da la AVS e da la AI ensemen cun las ulteriuras entradas e cun l'ulteriura facultad da las persunas assicuradas na tanschan betg per cuvrir ils custs minimals da la vita. Igl exista in dretg giuridic da survegnir prestaziuns supplementaras. Ellas n'èn betg prestaziuns d'assistenza u agid social.
Revisiun parziala da l'ordinaziun davart la surveglianza da las fundaziuns
La regenza ha adattà l'ordinaziun davart la surveglianza da las fundaziuns. Las taxas annualas da surveglianza vegnan fixadas sco enfin ussa sin basa da la facultad brutta da la fundaziun. Bains culturals ed immobiglias che appartegnan a quella, che na genereschan betg grondas entradas e che servan directamain a l'intent da la fundaziun, na vegnan en il futur betg pli resguardads tar la fixaziun da las taxas da surveglianza. Da las taxas da surveglianza pli bassas vegnan a profitar en spezial museums che ston savens er mantegnair immobiglias istoricas che stattan per part sut la tgira da monuments, ma er fundaziuns che han l'intent da mantegnair e da publitgar ovras d'art.
La nova ordinaziun federala davart la planisaziun dal territori vegn beneventada
En sia resposta da consultaziun beneventa la regenza grischuna la revisiun parziala da l'ordinaziun federala davart la planisaziun dal territori. Per l'ina cuntegna la revisiun il fatg ch'ils edifizis d'abitar tenor il dretg vegl survegnan – tenor la nova lescha davart la planisaziun dal territori – il medem status sin il plaun da l'ordinaziun. Tenor il dretg vegl stuevi per part vegnir sclerì en il rom da la procedura per la permissiun da construcziun, sch'in edifizi d'abitar ordaifer las zonas da construcziun aveva intents agriculs u betg agriculs avant l'onn 1972. Tals scleriments n'èn betg pli necessaris. Per l'autra duain las prescripziuns vegnir schluccadas en quel senn, che l'energia che vegn producida en ils stgaudaments da laina dals manaschis agriculs ch'èn situads ordaifer la zona da construcziun, possia vegnir transportada sur distanzas pli lungas entaifer las zonas da construcziun. La regenza grischuna beneventa questa flexibilisaziun, perquai che la producziun d'energia or da materias primas regenerablas indigenas cun agid d'in indriz da chalur decentral è en l'interess da la publicitad.
Da vischnancas e da regiuns
- Churwalden: La revisiun parziala da la lescha da construcziun sco er il plan da zonas e plan general da furmaziun 1:1000, revisiun parziala "Plazza da saut / setgentaria da charn" che la vischnanca da Churwalden ha concludì ils 27 d'october 2011 vegnan approvads. Cun quests meds da planisaziun ch'èn cuntegnids en la revisiun parziala da la planisaziun locala vegni creà pussaivladads da svilup per il center da manaschi da la setgentaria da charn Churwalden SA. Grondas parts da la revisiun da la planisaziun locala dals 27 d'october 2011 n'ha la regenza betg anc decidì.
- Valendau: Il project "Sanaziun dal passadi sur l'aual da Carrera" che l'uffizi da guaud e privels da la natira ha inoltrà per incumbensa da la vischnanca da Valendau vegn approvà. Als custs vegn garantida ina contribuziun da maximalmain 261 300 francs.
- Morissen / Cumbel: ll reglament per las zonas da protecziun ed il plan da las zonas da protecziun a las scalas 1:2000 ed 1:1000 per las funtaunas dal provediment d'aua public da la vischnanca da Cumbel, ch'èn vegnids relaschads da la suprastanza communala da Morissen ils 11 da schaner 2012, vegnan approvads. Las funtaunas e las zonas da protecziun sa chattan cumplainamain sin il territori communal da Morissen.
Contribuziuns chantunalas a differentas instituziuns sco er contribuziuns ad occurrenzas culturalas
- Fundaziun SvizraMobila: Per la fasa da svilup SvizraMobila 2013 – 2015 vegn garantida a la fundaziun SvizraMobila ina contribuziun chantunala da totalmain 177 000 francs. Resalvada resta l'approvaziun dal credit tras il cussegl grond. SvizraMobila è ina rait naziunala per il traffic betg motorisà e coordinescha ina rait da rutas signalisada uffizialmain ed en moda unitara per il temp liber e per il turissem (per exempel viandar, velo, velo da muntogna, patins cun rodas e canu).
- Festival cultural Origen 2012: Al festival cultural Origen 2012 cun circa 150 occurrenzas fin mez avust, en numerus lieus en il chantun, vegn concedida ina garanzia da deficit da maximalmain 160 000 francs.
- Festival da jazz San Murezzan 2012: Al festival da jazz San Murezzan 2012 (13 da fanadur fin 12 d'avust) vegn concedida ina garanzia da deficit da maximalmain 75 000 francs.
Projects da vias
La regenza ha approvà 14 480 000 francs per lavurs da construcziun sin ils suandants trajects:
- via dal Meir: lavurs d'impressari per segirar ina bova
- via dal Güglia: lavurs d'impressari per engrondir la storta Gross
- via dal Güglia: projectaziun dal sviament da Silvaplauna / tunnel da Silvaplauna
- via d'Engiadina: lavurs d'impressari e da cuvrida per la correcziun da la via da Schlarigna – Punt Muragl
Plinavant ha la regenza approvà il project d'exposiziun per la correcziun da la via Fatscheler, traject spartavias via dal Scanvetg – via dal Oberdorf. Il project da via sin il territori communal da St. Peter – Pagig cuntegna il schlargiament da la via da la vart da la val.
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Ciasa dles Misciuns
2° y 3° partimënt, ofizi 2.09 y 3.01
Porsenú
Cinzia Polia
Responsabla dl ofize
Ofize 2.09
cinzia.polia@unibz.it
Tel. 0472/014958
Silvia Mussner
Coordinadëssa dl practicum
Ofize 3.01
Silvia.Mussner@unibz.it
Tel. 0472/014931
Renè Pescoll
Coordinaú dl practicum
Ofize 3.01
Rene.Pescoll1@unibz.it
Tel. 0472/014968
Termins vëgn fac fora personalmënter.
Practicum foradecá: informaziuns
Informaziuns
Injunta 1 – Practicum foradecá
Injunta 2 – Practicum foradecá
Detlaraziun di agn de sorvisc fac
Le lingaz/i lingac dla relaziun finala dl practicum tla seziun ladina
Practicum tl cheder de n contrat de laur sciöche maester/maestra dla scolina o dla scora primara
Aladô dl regolamënt dl practicum dl plann de stüde remodulé (art. 6 coma 2) pó i studënc y les studëntes - dal practicum 3 inant - fá na pert dl practicum diret tl grup/tla classa olache al vëgn fat le sorvisc. Sciöche recuisit vëgnel damandé n contrat de laur de almanco trëi mëisc y de almanco 50% de n contrat a tëmp plëgn sciöche maester/maestra dla scolina o scora primara. Por podëi anuzé chësta poscibilité mëssel gní scrit fora y dé jö tl ofize practicum ladin anter i 30.11. dl ann academich respetif le formular “Eigenerklärung über einen bestehenden Arbeitsvertrag in Kindergarten oder Grundschule”.
Chësta poscibilité ti vëgn ince pitada ai studënc y ales studëntes dl plann de stüde vedl.
Por informaziuns plü menüdes podëisecontaté l’ofize practicum dla repartiziun ladina: placement_office_lad@unibz.it
Ann academich 2020/2021


text:
Tignide cunt che an pó ma te Biblioteca cun la zertificaziun vërda (Green Pass) y cun la maschera.
Tres le sistem de prenotaziun online sön la plata internet dla Biblioteca provinziala podëise prenoté posć d’inrescida tl salf de letöra o un di dui posć d’inrescida Teßmann digital.
I podëis resservé i posć te chisc orars: dal lönesc ala sabeda danmisdé dales 9.00-13.00 y domisdé dales 13.30-19.00 (sabeda dales 13.00-16.00). An pó fá na prenotaziun cina les 7 da doman dl medemo de.
Prëibel ciarede da d'adoré personalmënter Osc post d’inrescida en le de che i l'ëis prenoté tl tëmp de 60 menüc da canche chësta finestra de tëmp scomëncia o confermede Osta prenotaziun cherdan sö le numer 0471/471814 o ortian na e-mail a info@tessmann.it, sce i gnëis plü tert. Osta prenotaziun toma scenó do che le tëmp é tomé y le post d'inrescida ti vëgn dé a zacai d’atri.
Deache i posć vëgn dejinfetá do che ai é gnüs adorá, Ves periunse da lascé Osc post puntualmënter y da s’un jí fora dl frabicat.
Posć d’inrescida lëdi y n numer limité de posć da lí foliec pó gní adorá zënza prenotaziun.
An pó tres ciamó s’impresté fora media zënza la zertificaziun vërda (Green Pass) dan l’entrada dla Biblioteca dal lönesc al vëndres dales 9.00 ales 19.00 y la sabeda dales 9.00 ales 16.00.
Prëibel tolede en conscidraziun che an pó ma jí a se tó i media un al iade y ma cun la maschera.
Apostaziuns y prenotaziuns podëise fá instësc tl catalogh online dla Biblioteca.
Por les restituziuns podëise s’anuzé dla cassëta de restituziun dan l’entrada dla Biblioteca a man dërta che é a desposiziun 24 ores sön 24.


text:
Dus commembers da la Surselva Romontscha, Dumeni Columberg ed Isidor Winzap, han vulì ina resoluziun. Cun quella vulevan els che l’uniun pretendia in ferm engaschi da la Lia Rumantscha per la Quotidiana. Ma ils commembers da la SR n'han betg vulì quai. I ha dà dumondas sco: pon ins votar sur d'ina resoluziun sche quest tema n'è betg tractandà e n'èsi betg meglier da laschar lavurar la Lia Rumantscha senza intervegnir en tala moda.
Betg impedir la lavur da la Lia Rumantscha
«Da principi essan nus tuts da l'opiniun ch’igl è evident impurtant che la Surselva ha ina gasetta rumantscha», di il president da la Surselva Romontscha Vitus Gartmann. La finamira da la suprastanza na saja dentant betg dad impedir la lavur che la Lia Rumantscha fetschia il mument per sclerir l’avegnir da la Quotidiana.
Signals positivs da l'editur
Il secretari da la Lia Rumantscha Martin Gabriel ha preschentà la lavur actuala. L’editur da la Quotidiana haja dà signals positivs per ina gasetta dal di rumantscha. Ils 28 da matg hajan els in'ulteriura seduta en la gruppa da lavur cun las medias rumantschas davart il tema: Quant text dastgan ins metter online per ina gasetta futura.
Nov Tschespet
Sin il program da lavur da la SR stat l'ediziun dad in Tschespet cun istoriettas da l'anteriur advocat e cusseglier guvernativ Donat Cadruvi. Plinavant vul la SR edir il cudeschet da Tonja Pelican: "Emilia ed ils quints" ed il cudesch da fantasia "Oranja" da Stella Sennhauser. Quest cudesch per giuvenils cumpara en rumantsch e tudestg.
Nov suprastant è Marc Elias Solèr
Sco nov en suprastanza da la Surselva Romontscha è Marc Elias Solèr da Cuira vegnì elegì. El succeda ad Andrea Kobler. Donat Nay stat enavant a disposiziun sco delegà da la SR en la suprastanza da la Lia Rumantscha.
RR actualitad 08:00


text:
Ils stadis arabs communitgeschan en ina decleraziun communabla, ch'ils contos da passa 60 persunas e 12 organisaziuns vegnian bloccads e lur fatschentas cun l’exteriur engrevgiadas.
Attatgas da cyber massivas sin emetturs da televisiun da Katar
Amez la crisa han rapportà l’emettur da televisiun statal da Katar e l’emettur da televisiun Al-Dschasira dad esser en il focus da massivas attatgas da cyber. Uschia sajan las paginas e las plattafurmas digitalas dad Al-Dschasira stadas expostas ad attatgas da hackers sistematicas e cuntinuantas.
La televisiun statala aveva deactivà sia pagina en la rait or da «raschuns da segirezza», dapli n’è anc betg vegnì enconuschent.
Katar fa valair attatga da hacker al cumenzament da la crisa actuala
Ils 4 pajais arabs sut la batgetta da l’Arabia Saudita avevan decis quest’emna d’interrumper lur relaziuns cun il Katar e d’isolar l’emirat. Els reproschan al Katar da sustegnair il terrorissem.
Katar percunter argumentescha, che si’agentura da novitads statala saja vegnida hackada cun in’infurmaziun faussa per engrevgiar las tensiuns diplomaticas al Golf.
RR novitads 06:00


text:
Brad Mehldau, annada 1970, è oriund da Jacksonville, Florida. Gia cun sis onns ha el cumenzà a sunar, el ha fatg studis da clavazin e cumposiziun e cun 24 era el commember da la band dal saxofonist Joshua Redman. Pauc pli tard ha Mehldau fundà ses agen trio ed ha registrà sur 40 discs. El ha er accumpagnà blers auters musicists da renum sco Wayne Shorter, Charles Lloyd, Lee Konitz u Chris Potter.
Ils 8 da fanadur è Brad Mehldau stà sin il palc dal festival da jazz ed ha procurà per l'avertura cun in concert solo. El ha preschentà atgnas cumposiziuns, classichers dal jazz american ed er tocs da John Lennon e Paul McCartney.


text:
La cumpilaziun dil maletg empalont dil territori communal ei in'obligaziun, ch'ei surdada allas vischnauncas el Grischun tras il plan directiv dil cantun. Igl ei denton era in invit ed ina schanza da sefatschentar cun igl agen ambient da viver e da crear custeivels potenzials per il futur. Quella devisa duei formar il maletg empalont dil territori communal dalla vischnaunca Ilanz/Glion, perquei duein treis finamiras star el center e caracterisar il maletg empalont:
- Il maletg empalont dil territori communal duei mussar si las vastas fassettas dallas 13 fracziuns sco era ils elements d'identitad da nos vitgs e cunquei rinforzar nies plascher vid quella cultura da baghegiar (analisa dils maletgs da vitg).
- Cun il maletg empalont duei vegnir dau impuls e sesarver perspectivas, co novas ideas ed actuals basegns san vegnir realisai sut igl aspect dad in svilup qualitativ anenviars ed ina renovaziun digl existent (tesas en fuorma da projects directivs).
- Il maletg empalont furnescha instrucziuns d'agir per saver realisar concretamein in tal svilup digl habitadi. Las instrucziuns ein adressadas allas vischnauncas, denton era ad interessai patruns da construcziun e proprietaris da terren.