text:
da Mariano Tschuor
La structura da quei text ha peisa ed impurtonza. Gia l’entschatta ei imperativa: Uarda! Quei ei ni in invit ni ina recumandaziun, quei ei in camond. Cun in cert patos cuntinuescha il text: Dis vegnan a vegnir. Quei tuna sco in’empermischun ni forsa era smaledicziun. Tgei capeta pomai? Tgei datti? Uiara? Pasch? Prosperitad? Finalmein la culimnaziun retorica dil text: sentezia dil Segner. Il verdict. La guillotina. Tala peisa textuala sto purtar in messadi substanzial. «Ina nova ligia cun la casa d’Israel e cun la casa da Juda». Ina nova ligia? Tgei ei ina ligia?
Deien in sguard en nossa propria historia. La ligia grischa. La ligia dils Confederai. In per tuts e tuts per in. Cheu in act politic e militar da proteger in l’auter e segidar in cun l’auter. Leu in’empermischun: Diu s’empermetta a siu pievel. Per aschidadir: El entra en ina «maridaglia» cun siu pievel: «Jeu vi esser lur Diu, ed els vegnan ad esser miu pievel».
Il Creatur e Tutpussent, quella forza da carezia universala e sempiterna, ceda buc da vegnir en relaziun cun siu pievel, ch’el vul gudignar per el e per siu messadi da carezia, da stema e da buna fei: «Jeu prendel lur puccaus, e da lur malfatgs vi jeu buca seregurdar pli». Tgi sa snegar ina tala offerta? Sbittar ina tala ligia?
Jer 31,31–34
Uarda! Dis vegnan a vegnir – sentenziaintroducescha in impurtont messadi dil Segner – che jeu fetschel ina nova ligia cun la casa d’Israel e cun la casa da Juda. Buca ina ligia sco quella che jeu hai fatg cun lur perdavons, cu jeu hai priu els pil maun e menau els ord la tiara d’Egipta. Lezzaga han els rut mia ligiaentras adurar dieus jasters, mo jeu sun restaus lur Signur – sentenzia dil Segner.
Quei duei esser la ligia che jeu fetschel cun la casa d’Israel alla fin da quels dis – sentenzia dil Segner: Jeu vi tschentar mia lescha en lur intern e scriver ella sin lur coril cor valeva sco liug digl entelletg. Jeu vi esser lur Diu, ed els vegnan ad esser miu pievel.
Lu vegnan els buca pli a stuer instruir in l’auter schend vicendeivlamein: Emprendei d’enconuscher il Segner! Pertgei tuts vegnan ad enconuscher mei, dil pli pign denter els tochen il pli grond – sentenzia dil Segner. Pertgei jeu prendel lur puccaus, e da lur malfatgs vi jeu buca seregurdar pli.
☛ evangeli dalla dumengia: Gn 12,20–33


c: text/html

text:
Gelbi
Gelbi (nom ufizial in italian: Zelbio) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l gh'ha ona popolazion de 211 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4,7 km² e 'na densità de 45 ab./km²..
El paes el se troeuva in del Triangol Larian, l'è tacaa ai comun de Bellas, Lescen, Ness, Surman e Veles.
Evoluzion demografegaModifega
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Flurina Plouda Lazzarini, Yvonne Gienal
La famiglia Babulin (rg)
Rumantsch Grischun
Lia Rumantscha, Cuira, 2016, numer d’empustaziun 978-3-03900-132-3
Dudesch istorgias raquintan dal mintgadi da la famiglia Babulin. Tar ils Babulins n’èsi numnadamain mai quiet u forsa schizunt lungurus. Datti perfin lader tar els? U nua è sparida la turta da nuschs che aug Teo ha purtà? E tgi sa, sche l’emprima tarschola che Luisa fa tut suletta gartegia? Nic lava navidas ils dents, el fa bler pli gugent termagls cun la stgima da far la barba da bab. Il giat Brutus ha adina nauscha luna ed in chaun Lupo fa pli gugent patgific che dad ir a spass. Na, tar la famiglia Babulin n’èsi propi mai lungurus.
supplementar: disc cumpact


text:
Las stallas da Nadal han ina lunga tradiziun. Sco fundatur da quella tradiziun vegn considerà Francestg D'Assisi. El ha preschentà l'onn 1223 l'emprima giada l'istorgia da Nadal cun persunas ed animals.
Stallas da Nadal en maletgs ed istorgias
Il plevon Giovanni Bargetzi ha fatg persenn che la tradiziun da la stalla da Nadal va pli e pli fitg en emblidanza. En sia curta publicaziun «Kleine Kunstschätze – Weihnachtskrippen in Domat/Ems» vul Bargetzi perquai laschar reviver la tradiziun da las stallas da Nadal. Quai ch'el ha scuvert tar famiglias a Domat declera ed illustrescha el en sia publicaziun.
Perfin il pizzaiolo en stalla
Durant ses viadi ha Giovanni Bargetzi er chattà stallas ord autras culturas. En sia publicaziun preschenta el tranter auter stallas che fan surstar. Ina da quellas surpraisas – cun ina lunga tradiziun – è ina stalla da Napoli. La stalla da tuttas colurs consista ord pliras stanzas e mussa la vita dal mintgadi e las differentas lavurs. Perquai tutga er in pizzaiolo tranter las figuras.
RR actualitad 08:10


text:
Avant in'emna è la vischnanca da Tumleastga vegnida infurmada che las provas da l'aua da baiver da Veulden sajan tschufragnadas. Enaquella ha la vischnanca communitgà ils 7 da december che las abitantas ed ils abitants duessan far buglir l'aua avant che consumar quella. In'emna pli tard sajan las provas d'aua puspè en urden, uschia la vischnanca.
Acziun da pumpar è probabel da culpa
Che l'aua è insumma vegnida tschufragnada ha probablamain da far cun in test che la vischnanca ha fatg en consequenza da la mancanza d'aua. Pervia da la setgira ha il vitg da Veulden gì stretg cun l'aua questa stad. Per esser pront en cas ch’i vegn puspè stretg cun l’aua, ha la vischnanca da Tumleastga fatg l'entschatta da december in emprim test. Ensemen cun il chantun ha ella decidì da transportar natiers l’aua en in camiun e da pumpar lura quella en il reservuar sur il vitg da Veulden.
La midada da pressiun ch'i haja dà cun questa acziun da pumpar, haja lura probablamain chaschunà in disturbi en l'aua da baiver, di Thomas Bitter da la vischnanca da Tumleastga. L’aua saja qua tras vegnida tschufragnada cun bacterias, quai ch’ins haja lura era pudì mesirar.
Sclerir tge meglierar
L’experiment sco tal haja dentant funcziunà, manegia Thomas Bitter. Uss stoppian ins sclerir sch'ins possia meglierar ina u l'autra chaussa vid la metoda e lura en cas d'urgenza decider sch'ins veglia a Veulden manar natiers uschia l’aua da baiver u betg.
RR novitads 14:00


text:
La reverenda Eveline Saoud era gist returnada dad in funeral a Turitg ch'ella è sa scuntrada cun la Vita e cretta per las dumondas filosoficas. La mamma da dus uffants è scienziada da religiun, magistra da gimnasi e reverenda per tgi che viva en il circus u fa commerzi a fairas.
Schanzas sajan in grond tema per ils umans ch'ella scuntra – e gea, betg tuttas e tuts hajan la medema schanza, quinta Eveline Saoud. Dentant, sco adina, èsi da differenziar. Quai mussa per exempel gist il funeral da quel um da Turitg ch'è naschì quasi senza schanzas ed ha tuttina prendì ellas.
Per l'ultima ediziun estiva da la Vita e cretta ha la reverenda, che ha emprendì rumantsch en sia emprima pravenda a Scuol, discutà da las dumondas: Ha mintgin:a las medemas schanzas en la vita? E datti in recept per la fortuna?


text:
Ils 13 toms dal Dicziunari Rumantsch Grischun han 4 dunnas en China digitalisà durant 19 mais. Ellas han scrit giu passa 10'000 paginas cun radund 15'000 artitgels. Cun la digitalisaziun saja il DRG accessibel a tuts e tuttas, di il chauredactur Carli Tomaschett.
Tschertga pli simpla
Online na ston ins betg tschertgar cun il pled vallader, ins po era inditgar in auter idiom rumantsch u schizunt tudestg. Ed il computer tschertga lura gist en tut ils artitgels e fa novas colliaziuns.
Jau lavur dapi varga 30 onns en il DRG, uschè svelt sco ins chatta uss artitgels fiss era jau cun mia experientscha betg stà. Quai è fenomenal.
Ursin Lutz, redactur dal DRG e manader dal project DRG-online spera che blers perdian la retegnientscha da lavurar cun il DRG, ussa ch’el saja sin tut ils apparats pussaivels. El sez saja mintga di surprais da tut ils stgazis ch’el chattia cun agid dal computer.
Ed ils abunents?
Il mument datti 510 abunents dal DRG. Carli Tomaschet na less betg far quitads per il futur, sch’els perdan forsa abunents. Il temp modern e la politica pretendia che tut vegnia fatg accessibel, tge ch’il futur portia sa mussia anc. Ed in avantatg datti tuttina sch’ins cumpra vinavant ils toms. Ils artitgels sa tschentan pir suenter in onn en l’internet, tgi che cumpra il cudesch ha ina versiun pli actuala.
Co tut ha cumenzà
1904 ha Florian Melcher cumenzà sia lavur sco emprim redactur dal DRG. Il chantun grischun è sa participà cun ina contribuziun annuala da 1500 francs, la Confederaziun cun 2500 francs. Oz chatt'ins radund 2 milliuns documents en passa 1000 stgatlas grondas sco stgatlas da chalzers. Actualmain lavuran 10 persunas per il DRG. L’emprim tom è cumparì l’onn 1939, ed enfin oz datti 13 toms, dad «A» enfin «Michael».
L’idea per in idioticon rumantsch han la Societad Retorumantscha ed il indogermanist Robert de Planta gì. De Planta ha rimnà sco emprim pleds e locuziuns, era cun in questiunari cun passa 10’000 dumondas ch’el ha tramess en las regiuns.
L’intenziun dal DRG è da preservar la lingua rumantscha periclitada, dentant era da promover la confidenza da mintga Rumantscha e Rumantsch. L’idioticon rumantsch gida era sco basa per dicziunaris e grammaticas regiunalas, e per novs pleds rumantschs. Duvrads vegn il DRG surtut da scienziads da differentas spartas: romanists, dialectologs, istorichers e da tut quels che s’interesseschan per la linga rumantscha.
RR actualitad 11:00+


text:
Il parlament da San Murezzan ha tractà la missiva per ina nova constituziun communala, en in’emprima lectura.
Auter che proponì da la gruppa da lavur n'è il dretg da vuschar per persunas cun ina permissiun da dimora C betg pli stà part dal sboz per la nova constituziun. Quai ord il motiv ch'igl haja dà diversas vuschs cunter in tal midament. Prevesì è perquai ina votaziun separada davart il dretg da vuschar per esters pli tard.
Pli simpel
Cun la nova versiun da la constituziun communala da San Murezzan duai surtut vegnir simplifitgada la procedura tar las elecziuns ed augmentada la cumpetenza dal cussegl communal. Quai surtut per pudair evitar votaziuns e referendums inutils a l’urna.
La segunda lectura dal sboz per la nova constituziun communala è prevesida ils 30 da fanadur. Il suveran da San Murezzan duai approvar la nova constituziun communala a l’urna ils 27 da settember u il pli tard ils 29 da november 2020.


text:
I grandoeur de Milan
I grandoeur de Milan (latin: De magnalibus urbis Mediolani) l'è on trattaa scrivuu in forma de cronega del milanes Bonvesin de la Riva.
Come l'è giamò ciar del titol, l'oeuvera (scrivuda in del 1288) la voeur cuntà su quanto l'è bell e fort Milan. L'è scrivuu in latin.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El test intregh del liber a l'è staa consideraa per on bell poo de temp descomparii. Ghe n'emm testimonianza in autor e personagg del Tresent (Galvan Fiamma, Enrigh de Herford, el vescov Peder Filargh), e l'è miss in de l'inventari de la biblioteca di Viscont in del 1426. Ma de lì in avant, se ghe n'ha pu de testimonianz dirett.
In del 1894 el scior Francesch Novaa, filologh cremones, l'ha trovaa per cas el manoscritt in de la Biblioteca Nacional de España (indove che l'è anmò conservaa), e l'ha publicaa criticament in del 1898.
El liber[Modifega | modifica 'l sorgent]
El liber el gh'ha vott capitoi, che hinn tucc dedicaa a parlà ben de Milan, segn de l'orgoeuj de l'Italia medieval di Comun. El titol de ogni capitol el gh'ha la fras de commendatione Mediolani, e l'esalta Milan per on quaicoss de sò: la soa posizzion, i sò cà, i sò abitant, la soa fertilità, la soa forza, la soa fedeltà costanta, la soa libertà, la soa dignità. I primm quatter capitoi hinn la part "statistega" (che la descriv la città de la fin del Tresent), i olter quatter inveci hinn pussee storegh.
Traduzzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1994 l'è stada publicada ona version del liber cont el test a front in milanes del dì d'incoeu, voltaa del Ceser Comolett.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- De magnalibus urbis Mediolani - I grandoeur de Milan, Milan, Libreria Meravigli, 1994.


text:
Veysonnaz
Veysonnaz a l'è un cumün svizzer del distret de Sion, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.1 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 565 abitant.
El cumün de Veysonnaz al se tröva a una altitüden de 1233 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Les Agettes, Nendaz, Salins.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Veysonnaz Official Website (Franzés)
- Veysonnaz Tourism Office (Franzés)


text:
A partir dal mardi da mezdi avevan clients da Swisscom en l’entira Svizra da cumbatter cun massivas interrupziuns da l’internet. Cunzunt clients da fatschenta eran pertutgads. En intginas citads na funcziunavan bancomats betg. La rait fixa e mobila n’eran però betg pertutgadas.
Nagin'attatga da hackers
Uss ha l’interpresa da telecommunicaziun eruì la raschun per las interrupziuns da l’internet dal mardi suentermezdi. Il schef dal concern Urs Scheappi è s'explitgà ad in'occurrenza publica a Berna e s'exculpà per l'incap. Il disturbi ha chaschunà il mardi per uras problems cun l'internet dal spectrum lartg.
Tge ch’è uss er cler: I n’è betg sa tractà d’in’attatga da hackers, sco quai ch’i era vegnì speculà. A medem temp ha la Swisscom communitgà che l’origin da l’incap sa chattava en in toc da la rait a Losanna.
Bancomats ord funcziun
A Losanna na funcziunavan bancomats per part betg pli sur mezdi, aveva rapportà la SDA. Er pliras redacziuns regiunalas da lezza eran stadas pertutgadas. Plinavant aveva il «Blick» rapportà che bancomats a Turitg na funcziunian betg.
Intgins bancomats parevan però da funcziunar. Vid in bancomat da la Banca Chantunala Grischuna a Cuira han ins pudì prender giu daners, sco il test da las 15:20 ha demussà.
RR novitads 15:00++ / 25.05.2016, 14:00


text:
L'Associaziun svizra per la furmaziun supplementara ha surdà per la novavla gia il 'Prix Alice'. Quel vegn surdà per l'emprender digital e per la cumpetenza da medias. Tranter ils victurs è er l'Associaziun 'CompiSternli' da Tavau. Ella ha inoltrà in project dad iPad. Uffants vegnan scolads durant 15 lecziuns per ch'els sajan abels da mussar a seniors co duvrar l'iPad.
Da quest emprender sur generaziuns possian profitar omaduas varts, argumentescha l'associaziun il premi. Tut en tut eran vegnids inoltrads 120 projects.
RR novitads 18:00


text:
Sco quai che la banca UBS communitgescha, èn ils credits ipotecars da las chasadas sa reducids per bunamain 3% sin il pli bass nivel dapi 15 onns. Perquai ch’il svilup da las entradas è vinavant debel è il martgà d’immobiglias restà pli u main equilibrà.
Privel da scufla resta
En l’emprim quartal è l’index per scuflas immobigliaras da l’UBS sa sbassà da 1,41 puncts sin nov 1,38 puncts. Uschia resta l’index vinavant en il spazi ristgant – quai ch’è il segund aut nivel da privel da l’index. A partir d’ina valur da 2 discurriss l’UBS d’ina scufla immobigliara.
RR novitads 12:00


text:
Communicaziuns Schluein
Dumengia dalla missiun
Memento dils defuncts
El survetsch divin da dumengia, ils 31 d’october allas 10.45 seregurdein nus dils defuncts e fagein la processiun en santeri.
Demai che nus spitgein quei di dabia pievel, stuein nus pretender il certificat.
Il Di dallas Olmas ei medemamein messa a Schluein cun oraziun en santeri.
Survetsch divin da famiglia
Dumengia, ils 28 da november, allas 17.00
Sco en las autras pleivs ha ei era liug a Schluein in survetsch divin da famiglia per l’entschatta digl advent. Ils affons da scola coopereschan.
Seigies cordialmein envidai da prender cun Vus Vossa decoraziun d’advent per schar benedir. Muort il diember stuein nus pretender il certificat.
Creisma 2022
La fiasta dalla Creisma ha liug dumengia, ils 29 da matg 2022.
Dapli informaziuns ein d’anflar sut las informaziuns generalas.


text:
Castell'Umberto
Castell'Umberto l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.
El g'ha 3 212 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 11,4 km² e 'na densità de popolasiù de 282 ab./km².
Castell'Umberto el cunfìna coi cümü de Naso, Sinagra, Tortorici, Ucria e San Salvatore di Fitalia.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Castell'Umberto l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta (dati ISTAT):
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gudagnà ha la Franzosa Tessa Worley avant la Taliana Sofia Goggia. Per Lara Gut è quai gia la quarta plazza da podest da la stagiun. En il classament general ha Gut scursanì ses retard sin Mikaela Shiffrin sin mo anc 8 puncts differenza. L'Americana manava anc suenter l'emprim percurs dal slalom gigant. En il segund percurs è ella crudada enavos sin posiziun 6.
Team svizzer en furma
Las curriduras da Swiss-Ski han traglischà a Sestriere. Simone Wild è vegnida 7avla e Mélanie Meillard 10avla. Per ellas è quai il meglier resultat da lur carriera en in slalom gigant da la cuppa mundiala. Er Wendy Holdener ha pudì far puncts cun ses 20avel plaz.
RR novitads 15:00


text:
Cristian Collenberg, Manfred Veraguth
Romania e Renania denter cumbats externs e crisas internas
Sursilvan
Desertina Verlag, 2019, numer d’empustaziun 978-3-85637-504-1
Tochen alla fundaziundalla Surselva Romontscha igl onn 2006 ei il moviment romontsch en Surselva vegnius purtaus da duas uniuns: dalla Romania e dalla Renania. Malgrad ch’ei setracta da duas uniuns cun medems interess e scopos, han ellas historias zun differentas. La Romania ei vegnida fundada sco gruppa da students ed ha silsuenter giugau ina gronda rolla el moviment per la promoziun dil lungatg romorntsch ella regiun dalla Surselva e dil Plaun. La Renania ei vegnida fundada da giuvens scolasts e plevons sco era da politichers etabli per promover il romontsch e cumbatter la germanisaziun en Szr- e Sutselva reformada.Duront lur liung temps d’existenza han omisduas uniuns adina puspei stuiu surmuntar crisas, aschia che la tschercha permanenta dad anflar la dretga fuorma per las duas uniuns ha occupau entiras generaziuns d’exponents. Mo mirond anavos sin quellas grondas activitads ston ins era constatar ch’igl ei vegniu prestau ina lavur admirabla ed impurtonta.


text:
Gest sper la baselgia parochiala stat il vegl carner che nus duvrein oz sco caplutta da bara. Ton a sia fatschada sco era en siu intern sesanflan monuments da fossas cun ils nums d’impurtontas famiglias da Laax: Cabalzar, Coray, Toggenburg.
Ultra da quei cuntegn igl edifeci in maletg d’altar dil 17. tschentaner che representa ina pietà cun las figuras assistentas en costums nobels e curtisans e cun vesta sin ina cuntrada citadina da gronda fantasia. Probablamein setracta ei d’in maletg che sesanflava pli baul en la baselgia menziunada igl onn 1309, pertgei il tema ni il motiv dil maletg e la processiun da figuras agl ur seniester dil maletg astgan senz’auter vegnir attribui all’anteriura confraternitad dil num da Jesus.


text:
Premiera da film a Tusaun
- Cura: mardi, ils 04-04-2017 a las 20:00
- Nua: Kino Rätia, Tusaun
Datas d'emissiun «Cuntrasts»
- dumengia, ils 09-04-2017, a las 17:25 sin SRF 1
- mesemna, ils 12-04-2017, a las 08:30, 09:30 e 12:50 sin SRF info (rep.)
- sonda, ils 15-04-2017, a las 17:10 sin SRF 1 (rep.)
Il film «Gisula Tscharner – la terra pli datiers ch’il tschiel» è in purtret subtil dad ina dunna cun in agen chau en ina societad en transfurmaziun.
En ils onns 1990 ha Gisula Tscharner cumenzà cun far rituals ordaifer la baselgia. La plipart dals carstgauns en Svizra crajan vid insatge superiur, ma van en baselgia sin il pli da Nadal u en situaziuns da crisa. «Quellas persunas crajan vid insatge ed han il basegn da celebrar muments da transiziun », di Gisula Tscharner. «Ellas tschertgan la dimensiun mistica da la vita.»
Cuschina selvadia cun ervas localas
Gisula Tscharner cumbinescha en sia lavur la spiritualitad cun sia cuschina da las dunnas selvadias, la WildeWeiberKüche. Ella enconuscha ervas selvadias sco paucs, ha creà recepts, scrit cudeschs e dà curs da cuschinar. Il divin na vegnia per ella betg da sisum, ma da la terra: «La savida da la vita è bler pli veglia che l’idea dal divin dal tschiel.»
Suenter la premiera envida RTR ad in apero or da la cuschina selvadia da Gisula Tscharner.
Moderaziun: Anna Serarda Campell
Entrada libra.


text:
Nursas, vatgas, vadels, chauras ed in u l'auter portg ed asen han fatg viadi sin las alps grischunas per passentar là lur stad. Cun els èn pasturs, signuns e gidanters per pertgirar ils animals e per far paintg e chaschiel. Oz chantan tranter auter il chor viril Lumnezia, il chor maschadà da Trin, il chor viril d'Andeer ed il chor maschadà da Surmeir dal temp sin las pastgiras.
Ad alp
La stagiun d'alp ha cumenzà. Sco mintg'onn passentan millis animals la stad sin las alps grischunas.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Ils 15 da fanadur 2018 suenter messa gronda annunzia Marcel Köhle, il giuven e zunt stimà plevon da Breil, sia demissiun. El è s’inamurà ed ha decidì da cuntinuar sia vita ensemen cun sia partenaria. Ils parochians e las parochianas èn schoccads e consternads, nagin n’ha sminà nagut. Suenter sia demissiun sa retira Marcel Köhle da la publicitad. Dumondas per intervistas refusescha el. El dovri temp per reflectar sia nova situaziun. Uss, in onn e mez suenter sia demissiun, è el pront da raquintar. En il film da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «La crusch cun l’amur» discurra Marcel Köhle per l’emprima giada publicamain da ses dilemma, da stuair decider tranter la clamada e la partenaria, tranter l’altar ed l’amur.
Bertilla Giossi
Cuntrasts (RTR)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Fürstenfeldbruck
Fürstenfeldbruck l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) de la Baviera, distrèt (Regierungsbezirk) de l'Alta Baviera. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Fürstenfeldbruck. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 32.53 km² e 'ndel Dicember 2016 la gh'ìa 'na popolasiù de 37 176 abitàncc.
Fürstenfeldbruck la se tróa a 25 km a nordòvest de la cità de Mònaco e presapóch 40 km a sudèst de Augùsta. L'è arènt al cunfì 'ntra 'l ditret goernatìf de l'Alta Baviera e e chèl de la Svevia. La citadìna la se tróa a 'na altèsa de 517 méter sura 'l leèl del mar e l'è streersàda del fiöm Amper.
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Livry-Gargan (Francia) (del 28 de zögn del 1967)
- Wichita Falls (USA) (del 3 de dezèmber del 1985)
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Uniun da catschadurs Muraun Mustér
Dapi 1940 entochen e cun 1942 ein catschadurs da Medel per part stai commembers dall'uniun da catschadurs Muraun / Mustér. Dus catschadurs Medelins han priu part 1941/42 dalla catscha communabla da quell'uniun. Las empremas tschiarvas eran aunc fetg raras tier nus. Ils da Mustér levan pia far manever pli grond en las Cavorgias, principalmein sin tschiarvas, mo quei di ha ei dau ora nuot auter ch'ina mondura bletscha ed il guoter da vinars vits.
Uniun da catschadurs Vallatscha Medel / Lucmagn
Da s. Silvester 1942 han ils suandonts catschadurs Medelins concludiu da fundar in'uniun da catschadurs enta Medel: Lutz Theofil, Venzin Emil, Beeli Clau, Pally Clemens, Beeli Martin fravi, Lutz Walter, Venzin G. Fidel e Bundi Luis 21.
Ils 10 da schaner 1943 ha giu liug ell'ustria dalla Posta a Curaglia la fundaziun definitiva ed elegiu la suandonta suprastonza:
President: Lutz Theofil
Cassier: Beeli Clau
Actuar: Pally Clemens
Daventai commembers dall'uniun cantunala
Ei era temps da mobilisaziun ed ils biars da nos catschadurs eran sin ils confins e pauc a casa, aschia ch'il contact mava empau a piarder e las radunonzas eran scartas. Igl onn 1943 ei la catscha stada aviarta il september mo treis dis, entgins han survegniu congedi e saviu ir lu igl october diesch dis a catscha.
Quei onn ei vegniu manau atras negina catscha communabla. L'emprema scuntrada da quen havein fatg sin la radunonza generala dils 15 da december 1945. Quella sera mussava il quen ina facultad da sfr. 125.30. Medemamein havein approbau las statutas da nossa uniun, las quallas nossa suprastonza haveva stuiu preparar per daventar commembra dall'uniun cantunala da catschadurs.
Ils 2 d'avrel 1945 essn vegni pri si en l'uniun cantunala.
Nossa uniun dumbrava lu 13 commembers.
Da marcar eis ei aunc che l'emprema tschiarva (vacca) enta Medel ei vegnida sittada da nies bien amitg Martin Beeli fravi, igl onn 1940 sin ils uauls Soliva e quei cun buis da schrecs.
Lavurs communablas e prestaziuns da nossa uniun
Bia lavur gratuita ei tuccau da far da nos commembers naven dalla fundaziun entochen oz. Baghegiau stan da sittar, schau far meisas e bauns, pagau premias per tener sut las uolps, pervesiu tschiarvas e cavreuls onns cun grondas nevadas ed er susteniu tirs cantunals e regiunals.
Mes ora 1946 tschun muntanialas sin l'alp Soloiva, e lu puspei 1976 tschun tocs. Igl onn 1964 menau tier las muntanialas a Pastg Platta e s. Gions, quellas eran vegnidas pegliadas da nies guardia-catscha sin i lterritori dil lag da s.Maria.
Concludiu 1965 da metter ora in colonia capricorns s'igl intschess dil Caschleglia. 1967 ha quella colonia survegniu ina nova partida. Concludiu da far in asil federal "Pez Vial". Naven da 1945 fixau cun il guardiacatscha ils novs asils da catscha
Menau atras dus tirs regiunals, igl emprem 1968 catscha aulta e bassa e l'auter 1972 mo catscha aulta. 1963 fatg in viadi a Luzerna e 1971 in viadi en l'Austria. igl onn 1974 havein elegiu igl emprem cau da tgira.


text:
La «Stubete am See» è in dals inscunters impurtants da la musica populara che è mintg'onn la fin davust a Turitg. Quest eveniment survegn uss cumpagnia. Dals 15 als 17 d'october datti er a Segl in Engiadina ina Stubete am See.
La prima ediziun da l’onn passà ha stuì vegnir annullada l’ultim mument, però per quest atun pari che las premissas sajan bunas. Sin in program datti blera musica populara cun 7 furmaziuns che proponan in vast spectrum: da sauts tradiziunals ed innovativs fin tar tuns enconuschents e surprendents. Las furmaziuns vegnan da tut la Svizra e preschentan lur musica cun gronda variaziun e cun blers instruments, dal orgelet al arpet e da l’ukulela a la tiba.
Il program da quests trais dis cuntegn concerts sin palcs en hotels ed en la chasa da scola Champsegl. Pervi da la situaziun da corona datti però reglas strictas. In meter e mez distanza, obligatori da mascrinas, nagina gardaroba e naginas pausas durant ils concert.
Las chapellas e furmaziuns
Appenzeller Echo, Rampass, Sulp, Topf, Evelyn e Kristina Brunner, Neoländler, e la chapella Nogler.
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
391
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Imperadùr Teodosio I l' decìt de fà dientà 'l Cristianésem religiù de stat de l'impér romà. L' vé smorsàt ol föch de Vesta.
Nassimenc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Felice de Com, èscof;
- ol 26 de Mars - Piero de Sebaste, sant bizanì, nasìt in del 340;
- Zhai Liao.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
di: Nanni Svampa; Georges Brassens
Quand sont andaa a cantagh la mia canzon a la Ginètta
sta brutta carognètta l'era andada al varietà:
son restaa lì ‘me on ciall col coeur in man, oh mamma!
son restaa lì ‘me on ciall col coeur in man.
Quand sont andaa a portagh la mia mostarda a la Ginètta
sta brutta carognètta l'era adree a bev el cafè;
son restaa lì ‘me on bamba mì e 'l pestonin, oh mamma!
son restaa lì ‘me on bamba mì e 'l pestonin.
Quand sont andaa a compragh la bici spòrt a la Ginètta
l'hoo vista tutta nètta passà via con la ses'cent
son restaa lì 'me on stupid mì e 'l campanèll, oh mamma!
son restaa lì ‘me on stupid mì e' l campanèll.
Quand sont andaa intappaa al primm pontèll con la Ginètta
l'hoo vista in d'on porton a limonà cont on malnatt
son restaa lì ‘me on ciall a cuntà i violètt, oh mamma!
sontrestaa lì ‘me on ciall a cuntà i violètt.
Quand son partii decis e hoo dii: ghe spari a la Ginètta
sta brutta carognètta l'era mòrta in d'on sorpass:
son restaa lì ‘me on bamba a vardà el grillètt, oh mamma!
son restaa lì ‘me on bamba a vardà el grillètt.
Quand son andaa tutt negher a mètt via la mia Ginètta
m'hann dii che l'era giamò resuscitada e l'era al mar:
son restaa lì ‘me on bamba mì e 'l mazz de fior, oh mamma!
son restaa lì ‘me on bamba mì e ’l mazz de fior.


text:
La polizia grecca ha cumenzà a transferir ils fugitivs dal champ ad Idomeni al cunfin cun la Macedonia en auters champs da fugitivs en il center dal pajais. Sco la polizia rapporta sajan enfin 20 bus a disposiziun.
Fugitivs na vulan betg
Sco in emettur da televisiun grec rapporta hajan enfin uss sulet 600 dals 12'000 fugitivs nizzegià l’offerta. Blers fugitivs refusian da bandunar il champ. Il mument saja il dumber da fugitivs ch’arrivan da la Tirchia envers la Grezia sa sminuì. Ier sajan anc 78 persunas arrivadas. Il di avant eran quai anc 161 persunas, rapportan las autoritads greccas.
RR novitads 16:00


text:
La pressa rumantscha scritta è en la crisa. Surtut a la gasetta interrumantscha La Quotidiana mancan lecturs, inserents e raps. Perquai installescha la Lia Rumantscha ina gruppa da lavur che studegia e studegia durant passa in onn. Finalmain, l’october 2018 preschenta quel think-tank rumantsch ils resultats da ses pre-studi. La quintessenza: Laschar tut sco fin qua, simplamain cun dumandar dapli raps da la Confederaziun. Pelvair, in concept fitg empermettent.
Chalender d'advent 2018 9-12-2018: La Quo-vadis
11-10-2018
David Truttmann


text:
Proxim onn han lieu las elecziuns per il Cussegl naziunal e quellas sajan da gronda impurtanza er per la PCD giuvna. Tino Schneider ha scrit en ina communicaziun ch'i saja impurtant da chattar per l'onn proxim in candidat u ina candidata che haja la flexibladad e l'energia per quest post. Ed er saja impurtant che quella persuna portia las ideas ed ils impuls necessaris.
Durant las proximas emnas vegnia a dar ulteriurs detagls davart la candidatura dal presidi. Schneider saja motivà dad anc ina giada dar tut per ils ultims sis mais ch'el è president da la PCD giuvna.
RR novitads 08:00


text:
La preparaziun da la loipa da 42,5 km tranter Malögia e S-chanf è gartegiada cumplettamain, conferma Martin Stupan il schef da traject dal maraton da skis engiadinais. Sulet singuls lieus sin ils lais d’Engiadin’Ota hajan ins gì da preparar ils ultims dis be cun maschinas pli ligeras (Skidoo) per pressar la naiv ad ina surfatscha cumpacta.
Maschinas da far pista en acziun
Entant possian era las maschinas grondas passar senza problems quels puncts e preparar la loipa sur l'entir traject. Totalmain èn 12 maschinas da far pistas en acziun la notg avant il maraton.
Dario Cologna e bell’aura attiran
Entant s’hajan annunziads bun 12’800 curriduras e curridurs per la gronda cursa populara da dumengia. Ils organisaturs fan dentant quint cun numerusas annunzias durant ils ultims dus dis. Quai d'ina vart pervi che las previsiuns da l’aura èn fitg bunas, da l’autra vart è la participaziun dal champiun olimpic Dario Cologna a la 48avla ediziun dal maraton in factur ch'animeschia anc a blers sportist da s’annunziar.
Il 48avel maraton da skis engiadinais ed il 9avel mez maraton da Malögia a Puntraschigna èn dumengia ils 13 da mars 2016. La partenza è a partir da las 08:30.
«Radio Maraton» triling
Il Radio Rumantsch rapporta 6 uras live durant la cursa en tuttas trais linguas chantunalas. Da la partenza a Malögia fin l'arrivada a S-chanf. Las impressiuns dals curridurs populars, las stentas dals gidanters e las intervistas cun campiuns sco Dario Cologna: Live al Radio Rumantsch.


text:
Tgi che ha fatg recurs e pervia da tge n’ha Beat Hunger dentant betg pudì dir. Mo uss stoppia l’energia alpina prender posiziun envers quest recurs. La finamira saja da sa cunvegnir; sche quai na gartegia betg stoppia la regenza grischuna decider, ha el ditg.
Nagina surpraisa
Per il mainafatschenta da l’energia alpina Ciril Deplazes n'èsi betg ina surpraisa ch’i ha dà in recurs. Els hajan quintà cun quai.
L’energia alpina vul engrondir l’ovra en Val Giuv e nizegiar l’aua da la Val Mila per la centrala communabla. L’ovra nova producescha 11 milliuns uras kilowatt ad onn. I vegn quintà cun investiziuns da 12 milliuns francs.


text:
Gia la fin da l'onn passà aveva Djokovic terminà la collavuraziun cun l'anteriur giugader da tennis tudestg Boris Becker. Ussa na vul el er betg pli far diever dals servetschs da ses coach Marian Vajda, dal trenader da fitness Gebhard Phil Gritsch e dal fisioterapeut Miljan Amanovic.
Betg ina decisiun simpla
I na saja betg stà ina decisiun simpla, scriva Djokovic sin sia pagina d'internet. Tuts hajan dentant gì il sentiment ch'ina midada faschessi bain. El veglia puspè auzar il nivel da ses gieu. L'ultim onn n'ha Djokovic betg pli cuntanschì sia cumplaina capacitad da prestaziun. Ad interim na vul el anc betg sa decider per in nov trenader. El sa laschia temp cun questa decisiun.
Marian Vajda è stà durant 11 onns il trenader da Novak Djokovic.
RR novitads 14:00


text:
Ilmenau
Ilmenau a l'è ona città de la Germania central. Ghe viven 26.000 personn.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ilmenau la se troeuva in de la Turingia, in del circondari de Ilm-Kreis, del qual a l'è la città pussee granda.
La città la gh'ha cinch frazion, ciamaa Heyda, Manebach, Oberpölitz, Roda, Unterpölitz.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ilmenau l'è stada fada sù in del XIII secol. L'è stada nominada per la prima voeulta in del 1273. L'ha ciappaa i sò primm diritt comunai in del 1341.
L'è cressuda de bon grazzie ai miner de ramm che se troeuven lì arent a la città, soratutt in tra el 1471 e 'l 1626.
Al dì d'incoeu l'è ona città universitaria (a partì del 1894).


text:
Surpigliada
Differents centers da cumpetenza
L'istorgia e la cultura dal chantun Grischun vegnan documentadas en differenta moda e maniera. Perquai èn differentas instituziuns (museums, archivs, bibliotecas) sa spezialisadas sin l'archivaziun, sin la cataloghisaziun e sin la segirada da bains culturals.
L'archiv dal stadi è primarmain il lieu, nua che las scrittiras che vegnan producidas da l'administraziun chantunala, vegnan tegnidas en salv.
L'archiv da la citad da Cuira da sia vart metta en salv, conserva e fa accessibel scrittiras ch'èn impurtantas per l'administraziun da la citad e per sias partiziuns sco er ulteriur material da basa istoric che stat er a disposiziun per la perscrutaziun scientifica e privata.
Entant che l'archiv dal stadi è en emprima lingia cumpetent per actas uffizialas e per funtaunas betg stampadas, rimna la biblioteca chantunala medias stampadas ed audiovisualas che han in connex cun il chantun Grischun. Ulteriuras infurmaziuns davart ils differents centers da cumpetenza chattais Vus en il document Centers da cumpetenza GR.
Surpigliada d'archivalias da l'administraziun chantunala
L'archiv dal stadi archivescha actas da l'administraziun chantunala ch'èn degnas da vegnir archivadas. Per quest intent vegnan las actas valitadas e preparadas. Per dumondas davart la consegna a l'archiv dal stadi stain nus gugent a Vossa disposiziun sut 081 257 28 03 (intern 2803) u sut info@sag.gr.ch.
Surpigliada d'archivalias da persunas privatas / organisaziuns
En furma da donaziuns e da deposits permanents u tras acquisiziun prenda l'archiv dal stadi en consegna singuls documents u entirs archivs e relaschs e metta quels a disposiziun per la perscrutaziun da l'istorgia dal chantun Grischun e da las culturas regiunalas.
Dumondas retschavain nus gugent sut 081 257 28 03 u sut info@sag.gr.ch.


text:
Sco Ludivina Candinas ha ditg ad RTR vegnian surtut persunas da l’Europa tar els, l’ultim temp era giasts da la Tschechia per ex. Interessant saja, che quels emprovian mintgatant da sbassar il pretsch. Ella chapeschia ch’il franc saja memia char, mo ella stoppia tractar tuts tuttina.
Els na possian betg far in grond gudogn cun quest campadi. Mo els hajan plaschair da la lavur, quai saja in hobi. Ed era sch’il campadi saja creschì ils ultims onns, na veglian els betg midar insatge e n' era betg engrondir el. Impurtant saja da cuntinuar cun lur stil d’esser pitschen e ruassaivel ed en quest senn unic en Surselva.


text:
Tenor La Posta prestian las postinas ed ils postins il mument ina immensa lavur, per che la glieud possia restar a chasa. Il mument furneschia La Posta tants pachets sco uschiglio il temp da Nadal. Sur la media saja il mument la cumpart da pachets gronds e grevs sco canapés, entiras furniziuns da mobiglias u er velos u pavigliuns. Quests pachets èn per part memia gronds u grevs per ina persuna ed i sa tschentia la dumonda vart il «social distancing».
Novas mesiras maximalas
Per pudair proteger ils collavuraturs ha la posta decidì da reducir il mument la spediziun da pachets surdimensiunads. La lunghezza maximala per pachets vegn ad interim fixada sin 150 cm / 80 cm / 60 cm. Per la cumbinaziun da las varts datti il mument ina mesira da tschinta maximala (2x autezza + 2x lartgezza + 1x la pli lunga vart) da 350 cm. Il pais maximal resta sin 30 kg.
La posta ha plinavant decidì servetschs extraordinaris. Ella sortescha excepziunalmain pachets era la sonda. Vitiers è ella en discurs cun la clientella per pudair planisar las quantitads. Gia l'emna passada ha la posta dumandà il Cussegl federal in permis extraordinari per pudair spedir la dumengia pachets cun victualias.
Per tadlar curt e concis:


text:
La suprastanza da Sauber ha confermà d'avair relaschà Kaltenborn, quai paucs dis avant il grond premi d’Aserbaidschan. I haja dà differenzas en tge direcziun che l'equipa duaja ir.
Ch'i haja dentant dà ina dispita pervia da privilegis envers in dals dus pilots ha Sauber però refusà. Avant era vegnì speculà che sponsurs svedais hajan pretais ch'il pilot svedais Marcus Ericsson vegnia privilegià envers il tudestg Pascal Wehrlein e che Kaltenborn haja refusà quai.
Monisha Kaltenborn haja gia bandunà il team da Sauber. Il proxim grond premi stat uschia sut la direcziun dal manager da team Beat Zehnder e ses directur tecnic Jörg Zander hai gì num.
Dapi il 2012 en ina funcziun dubla
Monisha Kaltenborn è stada dapi il 2010 CEO (schef executiv operativ) dal team da Sauber a Hinwil. Dapi il 2012 è Kaltenborn anc stada scheffa da l’equipa. La successura da Peter Sauber è stada l’emprima dunna en quest post en la furmla 1.
RR novitads 06.00


text:
Sostëgn dl contribut valontar por la ponsiun dl INPS
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Contribut por porsones che á l’autorisaziun por l’assiguraziun sön la ponsiun volontara.
Recuisic dla porsona che fej domanda:
- Un di trëi punc:
- ativité de ciasarin/ciasarina: sot a ciasarin/ ciasarina minon chë porsona che se crüzia te süa familia ma da organisé y manajé la vita familiara y se fistidiëia da ciaré y trá sö i mituns minorens o da ti sté dlungia al/ala partner convivënt/convivënta o ai familiars nia autosufiziënc;
- tl caje che la porsona che fej domanda n’ais nia mituns o mitans minorens y gnanca familiars nia autosufiziënc, póra damané le contribut regional sce ara á complí 55 agn al momënt dla presentaziun dla domanda;
- o tl caje che la porsona interessada ais complí 50 agn y ais pordü le laur ti 5 agn dan da presenté la domanda. L’ultim laur ne pó nia ester gnü lascé por licuidaziun de n raport de laur olache trames les perts ê a öna, por dimisciuns volonares (cun l’ezeziun de chëres cun na bona gauja) o por lizenziamënt por na bona gauja o por na rajun sogetiva motivada. Chëstes desposiziuns vëgn aplicades ince ai contrac de laur a tëmp determiné y tl caje de anulamënt danfora dl contrat. Chësc ne vëgn nia fat por i lauranc de ciasa y i impiegac sajonai tl setur turistich y agricul;
- residënza zënza interuziuns tla Regiun Trentin-Südtirol da almanco 5 agn o 15 agn de residënza storica, de chisc almanco 1 ann zënza interuziun dala data de presentaziun dla domanda;
-
degöna assiguraziun obligatoria y degöna atra prestaziun previdenziala analoga da pert de d’atri istituc d’assiguraziun o previdenziai;
-
degöna ponsiun direta (ne vëgn nia araté sciöche ponsiun direta p.ej. la ponsiun ai romagnüs, la ponsiun soziala o di invalig zivii);
-
paiamënt regolar di contribuc volontars pro l’istitut d’assiguraziun;
-
la sovenziun regionala gnará ma paiada fora cina al minim de contribuziun preodü por ciafé la ponsiun d'anzianité o la ponsiun antizipada;
-
la situaziun economica dla familia (familia restrënta) ne pó nia jí sura n cer’limit fora: al vëgn apliché la scala de avalianza dla detlaraziun unificada dl davagn y patrimone (DUDP).
Davagn mascimo (lapró la valutaziun dl patrimone): ann de contribuziun 2016 y suandënc
Por vigni porsona che vëgn lapró vëgn la scala de avalianza alzada de 0,35.
La scala de avalianza vëgn alzada de 0,2 sce:
-
la familia é metüda adüm madër da öna na porsona che vir da sora y ne partësc nia les spëises cun d’atri;
-
la familia cun mituns y mitans minorens cun trami i geniturs, (o n genitur cun le/la partner convivënt/ convivënta) o n genitur su á lauré tl tëmp de referimënt dé dant dala DUDP cun n davagn brutto minim de vignun de 10.000,00 euro.
La domanda pó gni presentada:
- pro düc i patronac dla Provinzia; dailó vëgn la domanda menada inant online al'Agenzia.
- pro la portina dl'Agenzia por le svilup sozial y economich tla str. Canonico Michael Gamper 1 a Balsan.
Les condiziuns economiches dla familia vëgn relevades sön la basa dla detlaraziun unificada dl davagn y dl patrimone (DUDP). Decret dl Presidënt dla Regiun di 12 de jügn dl 2012, n. 6/L.
Por la presentaziun dla domanda de sostëgn sön la contribuziun volontara por la ponsiun dl INPS vëgnel damané dal 1° de messé dl 2021 la detlaraziun DUDP 2020. Por la presentaziun dla DUDP pón damané do pro i zëntri d’assistënza fiscala (CAAF) y/o i patronac dla provinzia che pîta chësc sorvisc o s’anuzé dl sorvisc online eGov.
L’anuzaziun de chësc sorvisc é debann.
Recuisic di mituns sot i 18 agn:
Ai mëss ester mitans o mituns dla porsona che fej domanda, de so om/süa fomena, de so compagn/süa compagna de vita o dla porsona cun chëra che ai vir adöm. Ai mëss vire adöm cun la porsona che presentëia la domanda y gní dant sön le zertificat de familia.
Carateristiches dles
porsones nia autosufiziëntes:
Al vëgn conscidré porsones nia autosufiziëntes chëres che á n degré de invalidité de almanco le 74%, sciöche ince i verc zivii y i surc.
An ciafa i contribuc por l’assistënza dl om/dla fomena o dla porsona cun chëra che an vir para aladô dl dërt zivil, di parënc cina le cuarto degré, di parënc tres matrimone cina le terzo degré, dl compagn/dla compagna de vita, cun chël/ chëra che an vir para y vëgn nominé/ nominada tl zertificat anagrafich dl damanant/dla damananta, y de sü parënc cina le terzo degré. La porsona nia autosufiziënta mëss resulté dal zertificat de familia dl damanant/dla damananta o vire adöm cun ël/ëra.
Tan alt é pa le
contribut?
Al é n contribut por paiamënc fac volontariamënter te na cassa previdenziala por chës periodes te chëres che al ne vëgn fat degöna ativité cun assiguraziun y an ne ciafa degöna ponsiun direta.
Le contribut é lié ales condiziuns economiches dla familia (familia restrënta), chësc ó dí al davagn y patrimone dl damanant /dla damandanta, dl om/dla fomena, dl compagn/dla compagna cun chël che an vir adöm y da sü mituns che n’á nia ciamó cumplí 18 agn, dai mëndrí en afidamënt y dai familiars che á debojëgn de guern.
Mosöra dl contribut anual: 100% di contribuc d’assiguraziun che an á paié ite volontariamënter cina a alplü 4.000,00 euro.
La mosöra di paiamënc volontars depenn dala categoria profescionala dles porsones assigurades y vëgn dada dant dal’istitut previdenzial o dles assicuraziuns (p.ej. INPS).
Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara é da ciafé sön chësta plata internet.
Formulars
Sostëgn dl contribut valontar por la ponsiun dl INPS - domanda de paiamënt 2021
Contribuc paiá ite por l’ann 2020
- Formulars
- Desćiaria jö le formular 2021 [285 KB]
- D’atres injuntes
- Informationen Privacy [96 KB]
- Formulars
Previdënza y assëgn por la familia - Mudaziun dla modalité de paiamënt
Previdënza y assëgn por la familia
- Formulars
- Abänderung der Zahlungsmodalität [496 KB]
- Formulars
Art. 4 dla Lege Regionala di 25 de messé dl 1992, n. 7, y mudamënc suandënc
- D’atres injuntes
Dekret des Präsidenten der Region vom 4. Juni 2008, Nr. 3/L
- D’atres injuntes
ASSE - Trasparënza
Les informaziuns sön la dorada dl prozedimënt, le responsabl dl prozedimënt, le dërt de sostituziun y i mesi de sconanza legala aministrativa y iudiziara. é da ciafé.
- D’atres injuntes
- Verwaltungstätigkeiten und Verfahren [354 KB]
- D’atres injuntes
Misciuns di patronać dla Provinzia de Balsan
- D’atres injuntes
- Patronate [36 KB]
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 07/07/2021)
Ënt competëntASSE Agenzia por le svilup sozial y economich
Palazzo 12, via Canonico Michael Gamper 1, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 83 19 Wolfgang Zippl
Fax: 0471 41 83 29
E-mail: aswe.asse@provinz.bz.it
PEC: aswe.asse@pec.prov.bz.it
Website: http://asse.provincia.bz.it/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui y vëndres: 9.00 - 12.00
Jöbia: 8.30 - 13.00, 14.00 - 17.30
Terminns
Le terminn ordinar é ai 30 de jügn de vigni ann.
La domanda por le contribut sön i aretrac mëss gni presentada te 60 dis dala tomanza dla 1° rata.


text:
Nagins problems ha il giurist da dar tiers ch'el laschava encrescher per il Grischun. Suenter ses studi a Turitg e plirs onns a Berna ha el surpiglià ina lavur tar il chantun, in job betg uschè adattà per el. Ma il giavisch da turnar en il Grischun era pli grond ch'ils dubis ch'il job na saja betg il meglier.
Dapi il 2014 lavura Roman Cantieni sco scolast a la scola mercantila e scola media spezialisada a Glion. El instruescha là dretg ed economia ed a partir da l'avust maina el la scola en in pensum da 50%.
Sper sia lavur per la scola s'engascha Roman Cantieni er politicamain. Avant paucas emnas ha el decidì da midar partida, dad ir da la PCD tar la PS.


text:
Sco quai che Lilian Würth dal Parc Natiral Beverin ha ditg envers RTR, saja il manaschi dal post d’administraziun che vegn manà dal parc natiral segirà per almain in onn. L’idea saja da cumenzar cun las lavurs da renovar en forsa dus onns.
In paradis per chors
Ils plans prevesan da far ina stanza per far provas da chant cun la pussaivladad da far registraziuns, ed en ina exposiziun duess l’entir stgazi da chanzuns rumantschas vegnir preschentà. Plinavant duessi dar ina fin duas abitaziuns, che duessan vegnir dadas a fit.
RR actualitad 12:00


text:
- Sion gudogna a Thun en l'emprim gieu da barrascha cun 4:1.
- 2 gols en 2 minutas fan la vita pli simpla per ils da Sion gia suenter in quart d'ura.
- Thun emprova da giugar curaschus, quai na sa paja dentant betg.
- Il gieu da return ha lieu la dumengia a Sion.
Durant diesch minutas ha il FC Thun empruvà da far pressiun a Sion. Ils Vallesans han dentant nizzegià il spiert offensiv dals da Thun – e reagì cun dus gols aifer duas minutas. Uschia era l'emprim gieu da barrascha gia bunamain decidì suenter 15 minutas. Marcà han Guillaume Hoarau cun il chau – e Matteo Tosetti.
Suenter la pausa ha l'emprima attatga persvadenta dal FC Sion manà ad in penalti, quel ha Hoarau realisà en la 63avla minuta. Igl è stà il 14avel gol da Hoarau cunter il FC Thun. En las davosas minutas han Robert Uldrikis (84.) e Dennis Salanovic (89.) procurà cun gols tardivs per il resultat final da 4:1 per Sion.
Il gieu da return tranter il FC Sion ed il FC Thun, ha lieu la dumengia a Sion.


text:
Sco quai che Hans Christoffel, il president dal cussegl d’administraziun da la Alvagni Bogn golfinvest SA ha ditg, saja l’existenza da la plazza da golf betg simpla. Il sport da golf haja probabel cuntanschì il zenit dal svilup, ed i vegnian vitiers mo paucs novs giugaders da golf. Alvagni saja en il lieu periferic, che na vegnia betg frequentà uschè bain sco auters gronds lieus da turissem. Sch’el n’avess ils davos onns betg surpiglià ils deficits annuals d’enfin 300’000 francs, alura fiss il club da golf oz bancrut, uschia Christoffel.
Servetsch «Premium» duai carmalar nova glieud
La nova purschida duai esser insatge spezial: «Betg mo la pussaivladad da vegnir ad Alvagni cun il helicopter duai procurar per attenziun, mabain er las novas prestaziuns», uschia Christoffel. Uschia veglian ins cun il nov servetsch «Premium» porscher insatge spezial. Per quels che pajan ina taxa annuala da 11’250 francs per persuna u ina taxa dal di da 370 francs datti per exempel parcadis reservads, l’auto vegn lavà ed i dat ina tschaina. Era tut quai ch’i dovra per giugar golf saja inclus, per exempel er il vehichel electric per circular sin la plazza da golf. Plinavant po il giast visitar senza supplement il bogn Alvagni. Bain saja il pretsch trais giadas uschè aut sco la taxa «Greenfee» usitada, ma las diversas prestaziuns per il giast valian bler dapli, è Christoffel persvadì.
RR actualitad 08:00


text:
A moda suverana ha il Jauer gudagnà la cursa da persecuziun sur 15 kilometers. Cun ina distanza da 17,6 secundas ha el cumbattì il Russ Sergej Ustjugow. Gia la dumengia aveva Cologna persvadì cun l'emprim plaz tar la cura da passlung classics sur 15 kilometers.
I fiss il quart titel per Cologna
Ussa è il Jauer davant en la rangaziun totala. Per Cologna fiss quai il quart titel da campiunadi da la cuppa mundiala. Gia il 2009, il 2011 ed il 2012 è il passlunghist s'ha il passlunghist merità il titel.
Er Toni Livers ha persvadì tar la terza etappa da la Tour de Ski ed è sa rangà 15 plazs plinavant – numnadamain sin il 31avel plaz. Jonas Baumann è dentant crudà dal 15avel sin il 35avel plaz. Vinavant vai mesemna cun sprint classic.
RR novitads 14:00


text:
L'onn 1999 han giuvenils en Surselva realisà in film tut special: il film sur da Giachen Maissen cun ses GTI e ses flirts.
Giachen Maissen, il tipic Casanova
Ir cun ses Golf GTI quai fa Giachen Maissen fitg gugent, sche betg il pli gugent. E las giuvnas lezzas adureschan Giachen Maissen – e Giachen Maissen ellas.
Giachen Maissen è il tipic Casanova: Cun chamischa alva, in chau plain chavels tschurs ed egliers nairs. Il maun adina vid sia tschinta. Las contribuziuns da Giachen Maissen en las Punts vegnan legidas spezialmain gugent da Laura. Sco il destin vul, sa scuntran Laura ed il Giachen en sortida.
Surprais dal revival
Responsablel per il scenari dal film era Fabian Huonder. Sco el ha detg, saja quai in zichel ina surpraisa ch'il film d'antruras survegnia ussa tanta accoglientscha sin las raits socialas.
Per mai n'è Giachen Maissen part 2 il mument nagin tema.
Il cineast Daniel Candinas, è persvadì che la giuventetgna avess bler megliers meds tecnics per far tals films. Promover quai pudess ins cun far in festival da films ed uschia porscher ina plattafurma per preschentar quests films.
Sch’i avess puspè da dar in festival da films – lura rimnass jau puspè ensemen mes collegas ed empruvass da producir insatge.


text:
Magg
Màgg o Màs l'è 'l quint més del an endèl calendàre Gregorià e giü dei sèt més che g'ha 31 dé. Endèl emisféro nort l'è 'n més de primaéra, endèl emisféro sud l'è 'n més de l'autùno.
Se pènsa che 'l nòm el vègne de la divinità gréca Maia, che la vé identificàda có la dèa romàna de la fertilità Bona Dea, che la vignìa festegiàda 'ndel més de màgio. 'N ótra ipòtezi che 'l nòm el vègne de la paròla latìna majores che la vülìa dì persùna ansiàna perchè a quanto par el més l'éra dedicàt ai vèci.
Oter projeccModifega
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Maggio.


text:
Ils camiuns sin las vias svizras duain vegnir controllads dapli. Quels èn per part en viadi cun implants da svapur manipulads. La manipulaziun permettan da desister sin la substanza AdBlue e spargnar uschia custs. AdBlue renda las svapurs damain toxicas. Surtut camiuns da l’Europa da l’ost èn vegnids manipulads illegalmain.
La cussegliera naziunala dals Verds Regula Rytz ha inoltrà ina proposta en quest senn. Il Cusseglier naziunal da la PPS e interprendider da transport Ulrich Giezendanner sustegna era la proposta.Ils progress per uman ed ambient tras la tecnica na duain betg vegnir impedids da l’engion, uschia Rytz.RR novitads 09:00
Tge è AdBlue?
AdBlue è in liquid che consista per 32,5% da carbamid (Harnstoff) e per 67,5% d'aua demineralisada. Agiuntar el al process da svapur da ina reacziun chemica, che po reducir l’emissiun dad oxid da nitrogen tar motors da diesel per 90%. AdBlue custa e perquai vegnan manipulads ils implants da svapur cun elements electronics scumandads, ils emulaturs.


text:
La regenza ha approvà ils plans per renovar la via principala, la uschenumnada via taliana, tras la Viamala. Tenor la regenza na correspundia il traject da la via tras la Viamala betg pli als basegns ed a las pretensiuns da segirezza ad ina via principala dad ozendi. Perquai veglia ella laschar renovar la via taliana per 12,8 milliuns francs, scriva ella en sia communicaziun.
Il project prevesa da renovar la surstructura da la via ch'è en in fitg nausch stadi sco er da reparar en moda cumplessiva las construcziuns artifizialas, las punts, las gallarias ed ils mirs da protecziun.
Las lavurs da sanaziun duajan vegnir fatgas en quatter etappas annualas, quai tranter il 2019 ed il 2022.
RR novitads 10:00


text:
Lesg (dirit)
In dirit una lesg a l'è un at de un orghen, dotad de la Costituzzion del poder legislativ, che 'l vincola i consociad.
De solet a l'è el Parlament a havégh el poder legislativ, l'è possibel a segonda di ordinament che ghe sien di alter cont el poder de fàll: in di Stat federai o decentrad de solet i ent che fann su el Stat poden fà di lesg, in d'un quaj Stat el governo el gh'ha el dirit de fà di at che gh'hann la forza de una lesg, compagn del decret lesg.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote contiene citazioni di o su legge
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su legge


text:
Dòm ed Chèrp
Artéccol in dialètt mudnés
La césa ed Santa Maria Assunta l'è al dóm ed Chèrp e césa prinzipèla ed la Diocesi. L'à ciapê só al tétol ed Basilica minore in dal 1977 dòp duzèin an precìs da la fundaziòun ed la diocesi.
Sta césa chè la dà só piàsa di Màrtir, óna di pió bèli pàsi d'Itàlia.
Stòria e descrisiòunModifica
I an tachê a tirerla só in dal 1514 e i àn finî circa circorum in dal '700: sta costruziòun chè l'è stèda consacrèda in dal 1791 dal prémm vèscov ed la diocesi, monsignor Francesco Benincasa.
I an finî ed fèr la fazèda in dla scànda metê dal '600, e i an tgnû a drê al règoli dal architetùra baròca; l'èlta cupola, tirèda só in dal 1768, i gh'an avû da rifèrla pió bàsa in dal 1771.
Al dèinter l'è divìs in trî navèdi, acsè cóm l'è stê fat al prugèt originèl ed Baldassarre Peruzzi ch'l'à fat sta césa chè in dal tgnìr a drê a la basilica ed San Pietro in Vaticàn.
Agh è na móccia ed disàgn dal '600 fat, tra i èter, da Teodoro Ghisi, Matteo Loves, Luca Ferrari, Giacomo Cavedoni e Sante Peranda.
Poch tèimp fà al presbitèri l'è stê méss a nóv cun di nóv aredamèint da césa.
In dla navèda ed drétta, d'arèint dla capèla dal transètt (San Sebastiano) as pólen vàder al làpidi ed marm dal tòmbi di vèscov Giovanni Pranzi, Vigilio F. Dalla Zuanna e Artemio Prati.


text:
Scriver columnas è per Arno Camenisch ina furma da scriver che plascha. Il plaz è limità ed a la fin sto l'istorgia esser a la fin. Suenter 'Nächster Halt Verlangen' è ses novissim cudesch cun istorgias curtas cumparì 'Die Launen des Tages'.
L’autur da success raquinta en quellas da ses viadis, da situaziuns nunspetgadas, da vieutas che la vita po prender, ma er da brama ed amur. Las istorgias partan da muments dal mintgadi e sa sviluppan savens en ina direcziun nua ch’ins na sa betg pli sche tut è vair u mo pli fantasia.
Esther Krättli, nossa redactura da litteratura, ha era legì la novissima ovra dal shootingstar da la litteratura svizra e dat in schatg da quai che spetga il lectur. Ed ella fa era inqual patratg sur dal svilup, il stil da scriver da l'autur. Istorgias che naschan or dal plaschair dad Arno Camenisch da raquintar. Partì da Tavanasa, conquista el il mund litterar in pau dapertut. Ses texts dentant translatads en numerus linguatgs.
RR actualitad 08:00


text:
Igl è la saira enturn las 23:00 ch’ina fulla da millis da persunas è sa radunada sin la Promenades des Anglais a Nizza. Els èn vegnids per festivar il di da festa naziunal da la Frantscha, il «quattorze juillet».
Il manischunz dal camiun alv
Dal medem temp sa metta en viadi in camiun alv. Al guvernagl è in franzos da 31 onns cun ragischs tunesianas. In um ch’è enconuschent a la polizia pervi da delicts pitschens, ma betg per ina tenuta islamistica radicala, chattan ora las autoritads suenter. En in video d'ina perditga ves’ins co ch'il camiun alv sa metta en viadi sin la Promenada ch’è serrada per il traffic.
84 umans moran sin la Promenade des Anglais
En il video è da vesair co il manischunz accelerescha, lura svanescha el davos las palmas. Cun 80 kilometers l’ura charra el tras la fulla e prenda intenziunadamain en mira la glieud; gronds e pitschens, senza misericordia.
84 persunas vegnan mazzadas, passa 200 blessadas. Suenter dus kilometers arriva la polizia da fermar l'attatgader. Sinaquai cumenza el a sajettar e vegn la finala sajettà giu da la polizia franzosa.
Il manischunz è tenor rapports da l'emettur M6 rivà tras las controllas da segirezza cun dar avant ch'el haja da furnir glatsch.
La bilantscha suenter l'attatga
Quai è la bilantscha da las autoritads franzosas il venderdi a mezdi. Tranter ils morts èn era almain duas persunas da la Svizra, sco la chanzlia federala ha communitgà venderdi suentermezdi. I sa tractia d'ina dunna e d'in uffant. Ulteriuras unfrendas svizras na sajan betg exclusas. Entant èn er experts svizzers viagiads a Nizza ed a Marseille.
Il president franzos François Hollande ha discurrì anc la notg dad «in'attatga cun caracter terroristic». Il stadi d'urgenza vegn mantegnì per trais ulteriurs mais.
Anc intginas uras avant l’attatga da Nizza aveva Hollande annunzià da vulair terminar la mesira d’urgenza la fin da fanadur.
Var 50 persunas en anc en privel da vita
Quai ha il president franzos François Hollande ditg durant sia visita a Nizza. El ha era discurrì da bleras unfrendas che derrivian da pajais esters. Tenor Hollande è l'attatga succedida il di da la festa naziunala perquai che quai saja la festa da la libertad.
Attentader identifitgà - motiv manca
L'um da Nizza n'eria betg encounschent als servetschs secrets franzos. Sia acziun mussia però ch'i pudess dar ina colliaziun cun extremists islamics, ha ditg il procuratur public François Molins.
Il marz passà era il Tunesian da 31 onns vegnì sentenzià cun in chastì cundiziunal da 6 mais. Quai pervi da smanatscha, violenza, enguladitsch e donn material.
Ina brev da confess n'han ins betg chattà dentant ina arma automatica cun muniziun, pliras atrappas d'armas ed in telefonin che sa chattavan en il camiun. Actualmain cuntinuescha la tschertga dals motivs e da pussaivlas colliaziuns cun gruppas terroristicas.
RR novitads 06:00 / ++
«14 juillet»
Il di da festa naziunala è il di il pli simbolic per la nov’istorgia franzosa. Cun conquistar la praschun da la Bastille a Paris aveva cumenzà ils 14 da fanadur 1789 la revoluziun franzosa. Ella è la basa per las valurs ch’il stadi franzos porta anc adina en sia parola, numnadamain «liberté, égalité, fraternité».


text:
La gronda part dal parlament ha decis encunter la moziun che pretendeva ch’il Cussegl naziunal po prender influenza sin la surdada da las concessiuns.
Franar l’expansiun da l’SRG/SSR
Las promoturas ed ils promoturs per ina midada han argumentà che quai dovra dapli controlla tar l’SRG/SSR. Uschia na saja quai betg propi chapibel daco che la SRG porschia chaussas ch’ils privats possian era porscher, ha argumentà Natalie Rickli (PPS/ZH). E ses collega Thomas Müller (PPS/SG) ha fatg attent ch’il Cussegl federal controlleschia uschia la SRG quai che muntia che l’emettur saja facticamain in emettur statal.
Evitar ina influenza politica
Ils adversaris han perencunter argumentà gist il cuntrari. Uschia na saja la SRG nagina instituziun statala ma cun ina pli gronda influenza dal parlament vegnia ella tar in emettur statal. La PPS veglia per tut pretsch prender influenza sin la SRG, ha argumentà cusseglier naziunal Martin Candinas (PCD/GR). La situaziun autonoma da l’SRG saja il medem mument ina protecziun cunter las forzas populistas che vulan ina controlla da las medias.
La definiziun dal «Service Public»
En ina èn ils politichers a Berna perina: i vul service public. Ma sch'i va per la dumonda co ch'il service duai vesair ora cumenzan las discussiuns.
Il parlamentari grischun Martin Candinas cumbatta davantvart sch'i va per las infurmaziuns independentas ch'il Service Public duess porscher. Il sistem dad oz cuntenta al parlamentari.
In tic stratg vi e nan è il parlamentari Heinz Brand. Tenor el ston vegnir midadas in per raubas. Tut quai che saja pussibel da surlaschar ad emetturs privats duain els surpigliar. Ins stoppia studegiar e guardar nua ch'i dovria anc tut il Service Public. Manegià cun quai e plitost il service da l'SRG SSR. Cun quai n'è Heinz Brand dal tut sin lingia da sia partida. El è amez en. La PPS quella vul restrenscher il Service Public uschè ferm sco pussibel. Perquai che la lescha e l’idea dal service public na saja betg adattada al temp dad oz.
RR actualitad 12:00


text:
Geografia
La geografia (dal grec geographia, cumponì da "n Yn" (hê gê) la Terra e "Ypaφeιv" (graphein) descriver) è la scienza che sa fatschenta cun la descripziun da la Terra. Ella perscruta a medem temp la surfatscha da la Terra, las societads che l'abiteschen ed ils territoris, las cuntradas, ils lieus u las regiuns e las relaziuns tranter tut quai.
L'emprim ch'ha duvrà il pled «geografia» è stà Eratosthenes (276–194 a. Cr.) en in'ovra ch'oz è perdida. L'entschatta da la geografia vegn dentant attribuida a Herodot (484–420 a. Cr.) che vegn era considerà sco bap da l'istorgia. Per ils Grecs èsi la descripziun raziunala da la Terra, particularmain per Strabo èsi la basa da furmaziun per quel che decida, il politicher.
Igl existan quatter tradiziuns istoricas en la perscrutaziun geografica, las qualas èn: l'analisa spaziala da fenomens natirals ed umans, ils studis dal territori (dal lieu a la regiun), il studi da la relaziun tranter l'uman e ses conturn e la perscrutaziun da las scienzas da la Terra.
La geografia moderna è dentant ina disciplina ch'ha sco finamira la megliera chapientscha da noss planet cun tut las complexitads umans e natirals, betg mo la posiziun dals objects, ma era co ch'els èn ed il svilup ch'els han fatg tras per daventar quai ch'els èn. La geografia sa divida en dus roms principals, numnadamain la geografia fisica e la geografia umana. Quai na munta betg ina separaziun tranter l'ina e l'autra perquai che questa separaziun sa preschenta be sco in punct da partenza particular: era sch'igl è pussaivel da realisar in'ivestigaziun a partir dad in dals dus roms, èsi impurtont d'avisar la necessitad da considerar l'oter rom sch'ins vul che l'investigaziun vegn considerada da caracter geografic.
Quai vul dir che la geografia è ina scienza che sa fatschenta simultanamain cun ils fastizs laschads da las societads (svilup dals spazis) e da la natira (furmaziun da muntognas, influenza dal clima, euv.); medemamain cun la dinamica da la lavur da las societads (..) e l'ambient fisic (la midada dal clima, augment dal livel da la mar). Per quest motiv s'interessa la geografia tant per ils fundaments (fisics ed umans) che per las dinamicas (demograficas, socio-economicas, culturalas, climaticas, biogeograficas, geomorfologicas, euv.) ch'han lieu sin la Terra. Ultra da quai ha questa disciplina entschet d'integrar plaun a plaun divers champs culturals, sco la pictura da paesagis, la litteratura descriptiva ed il film.
Istorgia da la geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Ils Grecs vegls èn stads ils emprims ch'han rimnà e sistematisà lur savair geografic e ch'han dà in num a questa nova disciplina. Igl èn stads Strabo, Eratosthenes e Claudius Ptolomeus ch'han cumenzà a sviluppar teorias e praticas da quai ch'ins enconuscha oz sco geografia. Ils Romans han cuntinuà la lavur can agiunscher novas datas e tecnicas. In dad els è stà Pomponius Mela. Durant il temp medieval han ils Arabs sco Al-Idrisi conservà il savair geografic grec e roman e l'han sviluppà anc vinavant ed adaptà a las necessitads dal temp. Era ils Chinais han sviluppà in savair geografic per l'interiur da lur territori ch'ins ha scuvert be pli tard. En questa èra è il patratgar geografic sa basà sin la teoria da Claudius Ptolomeus tenor il qual la Terra valava sco center da l'univers. Igl han existà chastas geograficas concepidas en furma d'in rudè cun si quai ch'ins savaiva dal planet a lez temp (Europa, Asia e la part settentriunala da l'Africa) en las qualas la citad da Jerusalem figurava en il center dal Terra. Cosmas Indicopleustes è stà in dals geografs medievals pli impurtantas ch'han confermà l'ideo geocentrica da Ptolomeus. L'arrivada da la revoluziun scientifica ha cumenzà cun la teoria heliocentrica da Nicolaus Copernicus, il fenomen da la rotaziun da la Terra e l'idea d'una Terra cun la furma d'ina sfera da Gallileo Gallilei, la lescha da gravitaziun universala dad Isaac Newton, rinforzà da la scuverta da l'America e pli tard da l'Oceania. Questas teorias ch'èn pli tard vegnidas acceptadas da la communitad scientifica e cha valan anc oz. I cumenzava il temp modern e la scienza sa renovava. I han gì da far novas chartas dal planet. Dasper la stabilisaziun da novas teorias è il savair davart la Terra e cun quai da la geografia stà different da quel dal temp medieval.
Entras las grondas exploraziuns e scuvertas dal 15avel fin 17avel tschientaner e la revuluziun scientifica ha la geografia experimentà midadas profundas. Enturn la fin dal 19avel tschientaner han ins probablamain cumenzà d'instruir questa disciplina en la scolaziun primara e secundara ed ella ha finalmain chattà sia plazza en in grond dumber d'universitads europeicas. Alexander von Humboldt, Karl Ritter, Friedrich Ratzel ed auters eran ils chaus impurtants da la geografia da quel tschientaner.
Il 20avel tschientaner ha purtà in enorm svilup quantitativ e qualitativ per la geografia. La disciplina ha sviluppà diversas tradiziuns geograficas (fisica, ecologica, regiunala, spaziala, da la cuntrada e sociala) e novs paradigmas da studi (amiental, determinissem posibilissem (geografia regiunala e da la cuntrada(, geografia idrografica, geografia teoretic-quantitativa, geografia culturala (era resguardà sco rom), geografia dal cumportament, geografia dal temp u temporal, geografia umanistica, teoria da la structuraziun, geografia critica (en l'Iberoamerica) u radicala (en il mund anglosaxon), geografias postmodernas (tranter quels la nova geografia culturala, la nova geografia regiunala, la geografia da schlattaina u feministica, euv.), geografia neoquantitativa, euv.). Ultra da quai ha la geografia fermas relaziuns cun disciplinas vischinas, tant scientific-natiralas (geologia e biologia) sco scientific-socialas (sociologia, economia u istorgia).
Tranter ils geografs impurtants dal 20avel tschientaner e l'entschatta dal 21avel tschientaner sa chattan David Harvey, Milton Santos, Yves Lacoste, Paul Vidal de la Blache, Alfred Hettner, Ellsworth Huntington, Walter Christaller, Torsten Hägerstrand, Halford John Mackinder, Karl Haushofer, Carl Sauer, Yi-Fu Tuan, Horacio Capel, Richard Hartshorne, Mike Goodchild, Brian Berry, Peter Haggett, Anne Buttimer, Edward Soja, Ellen Churchill Semple, Paul Claval, Neil Smith, Doreen Massey e blers auters.
Dapi l'entschatta dal 21avel tschientaner è la situaziun actuala da la geografia in zic ambivalenta. Da l'ina vart pari evedint che la percepziun da la geografia sco disciplina academica a nivel popular è sa sminuida. Quai ves'ins per exempel vi dal dumber da students reducì en la scolaziun superiura da la disciplina. Ultra da quai han en ils onns 1990 intgins auturs sco Richard R. O'Brien e Paul Virilio ditg spertamain che quai è la «fin da la geografia»; quai basà sin la dischterritorialisaziun dal mund causa il svilup global da las novas tecnologias che vegnan applitgadas a la telecommunicaziun. Ma a medem temp pon ins constatar ch'il savair geografic n'è mai stà pli derasà tranter la populaziun: tras il dumber da las novas tecnologias qualifitgadas cun l'adjectiv «geografic» (p. ex. Sistem d'infurmaziun geografica) e tras la derasaziun e l'amplificaziun da l'interess general è il savair davart la surfatscha terrestra ed il planet Terra em general daventà in savair ch'ins po numnar geografic. Questas midadas han in effect a la percepziun generala da la geografia, nua ch'ins ha entschet da furmal il concept da la neogeografia sco ina nova etappa da la disciplina, en la quala vala: «Il passar d'ina geografia academica a la nova geografia è caracterisà d'in lomiar da cunfins tranter las rollas triziunalas dals subjects producider, commerziant e consument dad infurmaziun geograficas. En la neogeografia è la libertad il pli impurtant, n'obedind betg a nagin dals criteris ch'han definì la scienza da la geografia u da la geometria.» Ultra da quai datti ina profunda dispita en la disciplina, en la quala i dat defensurs da las geografias regiunalas e quantitativas, che defendan ina geografia plitost descriptiva, e defensurs da las geografias radicalas, umanisticas e postmodernas, che defendan ina geografia pli criticas areguard ils fatgs da la realitad ambientala, culturala, economica, politica e sociala. La midada durant ils ultims trais decennis dad ina scienza natirala u da la Terra vers las scienzas socialas en varias instituziuns da furmaziun è medemamain tema da dispita. Tenor intgins auturs èn il manco da consens e questas dispitas a la fin nuschaivels per la disciplina ed els èn ulteriurs motivs per il regress da la geografia sin nivel popular.
Disciplinas da la geografia[modifitgar | modifitgar il code]
Confurm a ses focus sa divida la geografia en dus roms gronds: geografia generala e geografia regiunala. La geografia generala è analitica damai ch'ella studegia ils fatgs fisics ed umans individualmain, entant che la geografia regiunala è sintetica e sa fatschenta cun ils sistems territorials particulars. La zavrada tranter omadus roms è tradiziunalmain stà in tema da dispita entaifer la geografia. Per ils geografs en la tradiziun corologica è la geografia oravant tut geografia regiunala e la geografia sistematica fiss ina propedeutica per sa metter al studi regiunal. Da l'autra vart è per ils geografs quantitativs, ils defensurs da la tradiziun spaziala, la geografia generala la suletta geografia scientifica damai che be quella è en cas da formular teorias e leschas. Ina terza gruppa da geografs, datiers da la tradiziun sociala, han defendì il primat da la geografia regiunala e la visiun da la geografia generala sco studi cumparativ e generalisatur dals divers elements che furman ils cumplexs regiunals.
Geografia generala[modifitgar | modifitgar il code]
La geografia generala sa preschenta sco gruppa da divers tips da sutdisciplinas ch'èn configuradas entur lur agen object da studi, cun fermas colliaziuns cun lur respectivas scienzas auxiliaras e cun divers grads da communicaziun tranter ellas. I sa tracta d'in studi cun bleras scienzas specificas ch'èn colliadas ina cun l'autras tras lur object da studi (noss planet, en particular ils concepts e process che sa curran e passan sin la surfatscha terrestra). Per motivs metodologics che derivan dal champ da studi tant vast sco sviluppà, sa subdivida ella en dus gronds roms: geografia fisica e geografia umana.
Geografia fisica[modifitgar | modifitgar il code]
La geografia fisica (pli baud enconuschent sco fisiografia, in term uss raramain duvrà) è il rom da la geografia che studegia en furma sistematica e spaziala la surfatscha terrestra considerada en sia totalitad e particularmain il spazi geografic natiral.
La geografia fisica sa fatschenta tenor Strahler cun ils prozess ch'èn il resultat da dus gronds fluss d'energia: el fluss da radiaziun solara che determinescha las temperaturas da la surfatscha ensemen cun ils moviments dals fluids e il fluss da chalira or da l'interiur da la Terra che sa manifestescha en ils materials da las stresas superiuras da la crusta terrestra. Quests fluss interageschan sin la surfatscha terrestra, quai ch'è il champ dal geograf fisic.
Cun quai è la geografia fisica il rom da la geografia che studegia l'ambient fisic. Ils principals elements che structureschan l'ambient fisic correspundan al reliev, las auas terrestras, il clima, la vegetaziun, la fauna ed il sulom. Il studi da mintgin da quels ha fatg nascher divers scienzas da la Terra, ch'includan:
- La climatologia sa fatschenta cun il studi dal clima ch'è il cumpartament a lunga vista da l'atmosfera en in lieu geografic determinà. El n'è betg da confunder cun l'aura meteorologica ch'è l'object da studi da la meteorologia. La climatologia è fermamain colliada cun la meteorologia che studegia specificamain l'aura atmosferica dal punct da vista fisic. Ella cumpiglia sutdisciplinas pli specialisadas:
- La climatologia analitica.
- La climatologia sinoptica. L'adjectiv sinoptic sa referescha specificamain a las datas atmosfericas che correspunda ad ina surfatscha gronda avunda (1 milliun km2 u dapli) pertge che quest rom sa deditga a la determinaziun da grondas gruppas climaticas en vasts secturs da la surfatscha terrestra.
- La topoclimatologia (climatologia d'in lieu specific).
- La climatologia urbana che studegia il clima urban (sa referescha als climas modifitgadas da las activitads urbanas).
- L'agroclimatologia che studegia il clima en cunnex cun sias caracteristicas ch'influenzeschan il svilup da las cultiras.
- La geomorfologia studegia en maniera descriptive ed explicativa il reliev terrestra ch'è il resultat d'ina bilantsch dinamica – che sa sviluppa cun il tempo – entras process constructivs e destructivs, ina dinamica ch'in enconuscha en maniera generica sco ciclus geografic, ina teoria preschentada da William Morris Davis. In'ovra inpurtanta sin quest champ è L'epidermis da la Terra da Jean Tricart, il titel da la quala ans mussa sia concepziun da la geomorfologia sco rom dal studi geografic general da la Terra. Il terminus geomorfologia vegn dal grec: Γnoς u geos (Terra), uopφή u morfos (furma) e λόYoς, logos (studi, savair), vul dir, studi da las furmas dal reliev. Ella cumpiglia sutdisciplinas pli specialisadas sco:
- La geomorfologia fluviala è quella che sa fatschenta cun il studi da las furmas causadas da dinamica fluviala sezza: erosiun, transport e sedimentaziun.
- La geomorfologia da spundas è quella che studegia ils fenomens producids a las costas da las muntognas sco era bovas.
- La geomorfologia eolica (qvd. dal vent) è quella cha sa fatschenta cun studegiar ils process e las furmas dal vent.
- La geomorfologia glaziala sa fatschenta cun il studi da las furmas ed ils process da las furmas dal terren ed ils relievs glazials e periglazials.
- La geomorfologia tracta ils process elementals da meteorisaziun, erosiun, ils agents da transport, il ciclus geografic e la natira da l'erosiun, ch'integrescha l'erosiun antropica ed ils process morfogenetics.
- La geomorfologia climatica studegia l'influenza dal clima sin il reliev, ils gronds dominis morfoclimatics ed il fastiz en il reliev da dominis morfoclimatics dal passà.
- L'idrografia sa deditga al studi da la distribuziun spaziala e temporala e las proprietads da l'aua preschent en l'atmosfera ed en la crusta terrestra. Quai includa las precipitaziuns, la deflussiun, l'umidat dal sulom, l'evapotranspiraziun e l'iquiliber da las massas glazialas, entant ch'ils effects da las auas marinas sur la lingia da la costa tutgan a la geografia litorala (da la costa), fertant ch'ils process d'erosiun e sedimentaziun da la costa, furmaziun da barras(?) e lagunas ed auters appartegnan al champ da studi da la geomorfologia. Ella cumpiglia sutdisciplinas pli specialisadas sco:
- La potamologia studegia la dinamica dals flums.
- L'idrologia marina, sco era l'oceanografia, sa fatschentan cun il studi da la dinamica dals divers agents ch'interveneschen en ils oceans ed ils mars, sco ils currents da la mar, il moviment da las undas, la composiziun da l'aua (salinitad, oxigenaziun, euv.).
- La limnologia studegia la dinamica dals lais.
- L'idrografia da l'autra vart studegia tut las massas d'aua da la Terra e sa divida en dus roms:
- L'idromorfometria sa deditga al studi dals intschess idrografics, particularmain da lur furma, diemnsiuns, composiziuns, temps da reacziun, euv., ma era da tip, contura ed abundanza da drenaschas e corps lagunars e lur implicaziuns en il funcziunament da l'intschess idrografic.
- L'idrografia marina sa deditga a la mesiraziun, rimnada e represchentaziun da las datas relativas al fund da l'ocean, las costas, fluss e refluss ed ils currents uschia ch'els possan vegnir mussadas sin ina charta indrografica.
- La glaziologia percunter sa preoccupescha dals corps d'aua en stadi solid, sco ils glatschers, chapitschs da glatsch, muntognas da glatsch, plattafurmas da glatsch, euv.
- La geocriologia sa deditga al studi da la schelira permanenta.
- La geografia litorala studegia las dinamicas da las cuntradas da costa.
- La biogeografia è la scienza che studegia la distribuziun dals essers vivents sin la Terra, sco era ils process en ils quals els èn naschids, ch'els modifitgeschen e ch'els pon far sparir, cumprais era las relaziuns dad els cun l'ambiet. Trant ses roms sa chattan:
- la fitogeografia che tracta las plantas.
- la zoogeografia, la sutdisciplina che sa concentrescha sin ils animals.


text:
Cun prest 690'000 francs gudogn quinta il preventiv da la vischnanca da Scuol per quest onn. Da la votaziun a l'urna è quel vegnì approvà cun gronda maioritad. Quai cun ina particiapziun da 20,64%. Medemamain è il suveran da Scuol d'accord ch'il pè da taglia resta tar 100% da la taglia chantunala simpla.
Gea a tut las ulteriuras fatschentas
Votantas e votans da Scuol han plinavant approvà tut las fatschentas, tranter auter las taxas d'aua (taxa fundamentala e taxa tenor consum), taxas da chanalisaziun (taxa fundamentala e taxa tenor quantitad), vendita d'immobiglias a persunas da l'exteriur e la cunvegna da prestaziun cun il Parc Naziunal Svizzer.
Ord l'archiv
Divers abitants han pretendì da la vischnanca da Scuol da spustar la radunanza communala dals 14 da december ubain far ina votaziun a l'urna – quai pervi da la situaziun actuala.


text:
Ils ultims diesch onns sajan stads difficils per ils emploiads, di il president da l'Uniun sindicala svizra (SGB), Paul Rechsteiner. Las cundiziuns da lavur sajan vegnidas pli diras, il squitsch sin ils lavurers pli gronds. E quai squitsch cuntinueschi, malgrà che l'economia svizra creschi puspè. Las pajas hajan els pudì tegnair.
Emploiads duain pudair profitar dal bun svilup economic
Tar las branschas senza contract collectiv hajan els dentant vis ch’ils emploiads han ils ultims tschintg onns lavurà en media ina mes'emna dapli per onn. Quai sajan svilups malsegirs. Per Rechsteiner è perquai cler ch'era ils emploiads ston ussa pudair profitar dal bun svilup da l'economia. Quai cun pajas pli autas, ni era cun puspè reducir il temp da lavur ni far dapli vacanzas.
AVS duai cumpensar sperditas
In auter accent vulan ils sindicats metter tar las cassas da pensiun. Qua mussia la statistica ch'il chapital da renta dals emploiads vegni adina pli e pli pitschens, quai per exempel pervia da la reducziun da la tariffa da conversiun.
Ina refurma dal sistem da prevenziun che sto vegnir realisada suenter che la davosa ha fatg naufragi sto cumpensar quellas reducziuns. E quai va la fin finala puspè mo via l’AVS
Madame Égalité
Cumbatter vul l'Uniun sindicala svizra era l'inegualitad tranter um e dunna. Malgrà che la Constituziun pretendia quai, saja anc adina uschia ch'ina dunna gudogna per la medema lavur pli pauc ch'in um. Qua stoppia ussa schabegiar insatge, pretenda Rechsteiner. «I na po betg esser che la Svizra è sco tar il dretg da votar da las dunnas era tar l’egualitad da paja il Gion davos da l’Europa.» Ed el propona da stgaffir sco tar la surveglianza dals pretschs ina persuna responsabla. Pia analog al «Monsieur Prix» ina «Madame Égalité». Mo uschia possia vegnir garantì ch'il principi «medema paja per la medema lavur» vegni era respectà.
RR actualitad 12:00


text:
Cavenàgh
Cavenàgh (Cavenago d'Adda in Italian) l'è un cumün d'el center de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 2 248 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). El se tröva a gnànca 10 chilometri a süd de Lod.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavenagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Manfred Ferrari è creschì si a Schlarigna. Suenter in curt intermezzo a l’universitad da Berna visita el las scolas d’art a Sion e Turitg. Il 1986 sa chasa el a Cuira e gudogna ses paun da mintgadi sco artist. Dasperas è el schurnalist da radio, graficher e lavura sco decoratur da tribuna, illuminader ed assistent da reschia en il teater da la citad da Cuira. Dapi 1991 è Manfred Ferrari cineast e reschissur da teater independent. El è confundatur da la gruppa da teater «ressort k». Sut sia batgetta daventa la Postremisa a Cuira il 2006 in nov spazi cultural.
El viva a Cuira ed ha dus uffants.


text:
En sia exposiziun actuala propona il Museum Regiunal Surselva, il link avra en ina nova fanestra in viadi enavos en l’advent d’antruras, quai cun sa basar sin quai ch’ins numna «istorgia orala».
Dapi l’avrigl 2019 è Ursina Jecklin nova manadra e curatura dal museum. Bainprest haja ella cumenzà a retschertgar davart usits e tradiziuns d’advent en la regiun – quai era per emprender d’enconuscher in zic meglier ses nov lieu da lavur. Ma ella haja stuì constatar ch’i na dettia gnanc blera documentaziun. Uschia han ella e ses collavuraturs visità diversas persunas da l’entira Surselva e registrà lur regurdientschas. Ordlonder hai dà in’exposiziun che mussa bain l’incredibel svilup economic e social ch’ha transfurmà nossas regiuns ils ultims decennis.
Litteratura
L'Uniun per la Litteratura Rumantscha dat or mintg'onn la revista «Litteratura». L'annada 38 è deditgada al tema «Mar» e preschenta differents texts.
RTR Magazin da cultura 11:00


text:
La creschientscha economica en la Grezia saja duraivla ed ils ristgs sa sminueschian, quinta l'agentura da rating «Fitch». La regenza procuria per plientradas e spargnia vinavant. Il schaner aveva l'agentura da rating «Standard & Poor's» era auzà la bonitad da la Grezia da «B-» sin «B».
Grond effect n'ha questa promoziun però betg per la Grezia. Investiders conservativs eviteschan anc adina la Grezia. Ils emprests da stadi da lunga durada valan anc adina pauc. «Fitch» quinta cun ulteriuras mesiras da levgiament en connex cun ils debits da la Grezia tar la gruppa da crediturs europeics.
Grezia anc adina dependenta e plain debits
Dapi la crisa finanziala dal 2010 dependa la Grezia da crediturs internaziunals. Il terz pachet d'agid da radund 100 milliardas francs scada cun la fin d'avust. La regenza greca vul suenter puspè procurar per daners sin ils martgads da finanzas.
RR novitads 11:00


text:
Radund 44'000 persunas han visità il «Guaud magic» da Lai tranter ils 14 e 30 da december. Cumpareglià cun l’onn avant è quai radund 4000 entradas dapli, communitgeschan organisaturs. Uschia sa mussan ils organisaturs era cuntents. Gidà hajan l'aura cun naiv, uschia ch'ils dis suenter Nadal èn puspè stads frequentads il meglier, ha ditg co-iniziant e president dal comité d'organisaziun Giancarlo Pallioppi.
Quai è stà il pli bel guaud magic da tut temp.
Il Guaud magic cun sia cumbinaziun dad art da glisch, spezialitads culinaricas e concerts live datti dapi 6 onns. Per la proxima ediziun (13 fin 30-12-2019) vulan ils organisaturs cuntinuar cun il recept da success – però cun anc dapli qualitad e creativitad tar las installaziuns da glisch e cun novas culissas e decoraziuns.
RR novitads 15:00


text:
Las experientschas dals ultims dus onns hajan mussà che l’obligatori d'annunziar plazzas libras na funcziuneschia betg uschè bain sco previs, di il cusseglier dals chantuns cristiandemocratic Beat Rieder. La birocrazia ed il temp da spetga sajan gist per interpresas pitschnas e mesaunas in grond problem.
Cunzunt en il turissem ed en la branscha da construcziun, nua ch'i dettia bleras plazzas che sajan occupadas mo durant ina stagiun, mainia il reschim nov per part a situaziuns absurdas. Il patrun stoppia gea annunziar la plazza era sch'el veglia atgnamain puspè emploiar la medema persuna per la proxima stagiun. «Els ston scriver ora la plazza, els ston tadlar ils candidats, els ston constatar ch’ils candidats n’èn betg adattads, els ston spetgar plirs dis enfin ch’els pon puspè emploiar la persuna. E lez di che sut questas malsegirtads tschertgel jau ina nova plazza. Tut ensemen dat quai ina maschaida ch’è mo grev supportabla per l’affar», manegia Beat Rieder.
Quai vul il Vallesan ch'enconuscha la situaziun da l’agen chantun perquai midar. Plazzas stagiunalas, sco per exempel il camarier en in’ustaria ni la manischunza dad ina crana sin il plazzal, na duain ils patruns betg pli stuair annunziar sch'igl è gia cler che la medema persuna duai puspè vegnir emploiada entaifer ils proxims 12 mais.
Attatga sin «preferenza per indigens»
Pli pauca birocrazia tunia per el sco liberaldemocrat natiralmain adina bain, respunda il cusseglier naziunal dal chantun Soloturn, Kurt Fluri. La proposta da Rieder cuntrafetschia dentant cleramain a la finamira – ch'il Parlament federal haja gì en egl cun introducir l'obligatori d'annunziar plazzas libras.
«L’idea era da dar als lavurers indigens ina megliera schanza, in avantatg da temp. E sche nus eliminain questa uschenumnada birocrazia, che vegn adina mussada sco negativa, lura è era quella protecziun eliminada.»
Vegni vitiers che la maioritad dal parlament haja decidì da far fin cun il sistem da stagiunaris che saja pauc social.
«Ils stagiunaris n’avevan da lez temp betg la pussaivladad da trair suenter ils confamigliars, els abitavan qua en alloschis provisorics ed avevan adina in status da lavur malsegir. Suenter intgins mais stuevan els puspè partir. E lura pudevan ils patruns puspè emploiar quels, dentant els na stuevan betg far quai. Quest status da stagiunaris han ins gia daditg annullà. Tar signur Rieder vai ussa per la dumonda sch’ins vul puspè pussibilitar quai a moda informala.» Uschia argumentescha Kurt Fluri ses na.
Stagiunaris èn fitg impurtants
Gist quai conferma Beat Rieder. Bleras interpresas funcziunassian ozendi gnanca senza stagiunaris. Quai sappia era la gronda part da la populaziun. I fetschia perquai dal tuttafatg senn da dispensar questas plazzas da l’obligatori d'annunzia.
«Qua tras vegnan questas interpresas distgargiadas. E qua tras vegn garantì a questas interpresas ch’ellas han persunas capablas e bunas, ch’èn trenadas e che furman in team, nua che la relaziun da confidenza exista gia tranter patrun e lavurer. Quai ston ins promover. Tut tschai è birocrazia nunnecessaria» defenda Beat Rieder sia moziun.


text:
Resultats da las votaziuns 2017
Dumengia, 24 da settember 2017
Projects chantunals
- Naginas votaziuns chantunalas dal pievel
Projects federals
- Conclus federal davart la segirezza alimentara (cuntraproposta directa a l’iniziativa dal pievel «Per la segirezza alimentara» ch’è vegnida retratga)
- Conclus federal davart la finanziaziun supplementara da la AVS tras in augment da la taglia sin la plivalur
- Lescha federala davart la refurma da la prevenziun da vegliadetgna 2020
Resultats GR
Resultats CH
Dumengia, 21 da matg 2017
Projects chantunals
- Naginas votaziuns chantunalas dal pievel
Projects federals
- Lescha d'energia (LEn) dals 30 da settember 2016
Resultats GR
Resultats CH
Dumengia, 12 da favrer 2017
Projects chantunals
-
Credit d'impegn per la candidatura per ils gieus olimpics e paralimpics d'enviern 2026
Projects federals
- Conclus federal dals 30 da settember 2016 davart la natiralisaziun facilitada da persunas estras da la terza generaziun
- Conclus federal dals 30 da settember 2016 davart la creaziun d'in fond per las vias naziunalas ed il traffic d'aglomeraziun
- lescha federala dals 17 da zercladur 2016 davart mesiras fiscalas per rinforzar la cumpetitivitad da la Svizra sco lieu d'interpresas (lescha davart la refurma da la taglia sin interpresas III)
Resultats GR
Resultats CH


text:
«Marine Présidente» è il slogan da la manadra dal Front National che vul daventar l'emprima presidenta da la Grande Nation. Dapli agid social e subvenziuns, auzar la paja minimala, in'emna da lavur da 35 uras ed ir en pensiun cun 60 onns - quai èn intginas empermischuns da la candidata. Schebain quai è finanziabel, n'è anc betg cler. Ses program cumpiglia 144 puncts. Il pli impurtant project da Le Pen è dentant da sortir da l'Uniun Europeica e da dar si l'euro.
Stefan Brändle ch'è correspundent liber a Paris e scriva per pliras gasettas ha analisà las schanzas e la carriera da la candidata.
L'emprim scrutini è ils 23 d'avrigl 2017.
Procedura d'elecziun
- Il president/la presidenta da la Frantscha vegn elegì directamain dal pievel
- Tgi che cuntascha il pli absolut en l'emprim scrutini ils 23 d'avrigl è elegì
- Sche nagin cuntanscha il pli absolut - quai ch'è per ordinari il cas - datti ina elecziun decisiva ils 7 da matg
- Là vegn decidì tranter ils dus candidats che han gì las pli bleras vuschs


text:
Fagnan
Fagnan (nom ufizial in italian: Fagnano Olona) al è un cumün da la Pruvincia da Varés visìn a l'Ulòna cun 12 440 abitant (dato del Dicember 2015[1]), al ga dü fraziun: vüna l'è ciamà Bergual (Nom in italian: Bergoro) e l'oltar Furnas (Nom in italian: Fornaci), ma chela chì l'è minga reconosüda com una fraziun ufizial dül cumün da Fagnan. Al cont vüna süperfisa de 8,63 km² e 'na densità de 1 441 ab./km². Al cunfina cun la Pruvincia da Com (Lucaa). Gh'hinn oltar düü cumün italian ciamaa Fagnan: vün sa tröva in la Pruvincia da Cusenza (Fagnano Castello), e vün in quèla da L'Aquila (Fagnano Alto).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Fagnan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cunzunt las pistas eran en in stan fitg bun ma er las prestaziuns da las atletas Svizras ed ils Svizzers han procurà ch’ils finals èn gartegiads bain, ha analisà Franco Giovanoli.
Ma i dat era puncts da megliurar. Uschia èn las entradas en l’arena da Salastriains anc da megliurar. Tuts aspectaturs stuevan ir la medema via, ils atlets, ils fans, ils schurnalists ed ils voluntaris, uschia ch’ì era per part sa furma fullas avant l’entrada. Uschia èsi planisà da chanalisar las persunas en ils differents secturs durant ils campiunadis mundials ch’èn anc ina giada pli gronds ch’in final da la cuppa mundiala. Cunzunt ils transports dals fans vegn ad esser ina da las grondas sfidas per ils campiunadis mundials da skis il 2017.


text:
Justin Trudeau
El Justin Pierre James Trudeau (Ottawa, 25 de dicember del 1971) l'è 'n politegh canades, primm minister quell de 23 del Canada dal 4 de november del 2015 e leader del Partii Liberal del Canada. L'è fioeu del politegh Pierre Elliott Trudeau, anca lu primm minister del Canada.
I sò posizion politegh hinn ambientalista, cont di quot per el carboni che tucc i provinc del Canada i gh'ha de scernì e respettà, contra del sistema proporzional, a favor di matrimoni gay e de l'abort, per la legalizzazion de la Marijuana e per la trasparenza del governo.
L'è cattolegh, ma el gh'ha di dubbi in su 'n quaj dogma e l'è a favor de la separazion Stat-Gesa.


text:
Anc avant las vacanzas da stad vul el dumandar il Cussegl federal in credit supplementar da radund 150 milliuns francs per rinforzar la furmaziun da basa digitala. Quai ha el confermà al radio SRF.
El vul rinforzar la furmaziun digitala per ils giuvens. Il medem mument pensa el era vid la furmaziun supplementara per persunas tranter 20 fin 30 onns. I saja impurtant ch’ins na stoppia pli tard betg far reproschas ch’ins haja durmentà insatge.
Discussiuns
Ils 150 milliuns francs n'èn dentant betg cuntegnids en il messadi da furmaziun dal 2017 fin il 2020 ch'il parlament federal ha deliberà avant curt.
Ils meds finanzials ston vegnir mess a disposiziun.
Danunder ch'ils daners derivan vegn perquai a chaschunar discussiuns. Schneider-Ammann pudess era viver cun ina etappaziun dals meds finanzials. Impurtant saja uss, dad agir per tut la surfatscha ed intensiv. Quai custia dentant ed ils meds finanzials stoppian vegnir mess a disposiziun.
RR novitads 07:00


text:
La lingua e la cultura rumantscha èn daventads per la linguista Madlaina Popescu-Marin in segund da chasa. Varga 40 onns è ella s’occupada cun la linguistica rumantscha. Ella ha studegià ils onns settanta rumantsch ed è alura s’inamurada en la lingua.
Uss ha la linguista edì in cudesch per rumantsch sursilvan cul titel «Il mund rumantsch en mia veta» ch'è plain cun experientschas e memorias da la dunna en connex cun ses temp en Rumantschia. Il spezial è che Madlaina Popescu-Marin ha scrit l’emprim la versiun rumantscha e alura transplatà il text en rumen. Tenor Madlaina Popescu-Marin ha ella uschia pudì adressar ses cudesch meglier al public rumantsch.
Madlaina Popescu-Marin è presenta sonda ils 11 da mars all’occurenza «translatar 4+1». Là raquinta la linguista da sias experientschas en connex cun translatar texts dil rumen el rumantsch ed il cuntrari. Dumengia ils 12 da mars presenta ella alura ses cudesch en il Hotel Stern a Cuira.
RR actualitad 17:00


text:
Per vegnir cun lur label viadora tar ils cumpraders dovra quai ina pagina d'internet cun ina stizunetta, nua ch'ins po cumprar la vestgadira cun motivs creads a Mustér. Uschia èn las duas soras Valeria ed Alina Hendry sa decididas da lantschar ina campagna da crowdfunding per rimnar 5'000 francs – ed han gì success.. Cun quests daners vulan ellas finanziar la pagina d'internet. mo era la digitalisaziun da novs motivs per la vestgadira.
Inspiraziun da la natira
Valeria dissegna gia daditg cun gronda passiun. Uschia è era l'idea naschida da far t-shirts cun quests motivs. L'inspiraziun per ils dissegns vegnan da la natira, e quai duai era esser il spezial dal label «Valys art - nature inspired». Ideas per ulteriurs motivs datti avunda ed uschia duai era crescher il sortiment da vestgadira u accessoris.
Ch'ellas daventian ritgas cun lur label na crajan las duas soras betg. Almain betg ritgas cun daners. Ritgas daventian ellas dentant da novas experientschas. Pertge cun in tal project possian ins emprender bler.
RR actualitad 08:00


text:
Gunsàga
Gunsàga (nòm uficiàl en Italià: Gonzaga) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 9 150 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 49,8 km² e 'na densità de 184 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Luzzara (RE), Mòia, Pegügnàga, Reggiolo (RE) e Süsèra.
Evulusiù demogràficaModifega
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Gunsàga l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La cumissiun cumpetenta dal cussegl dals chantuns è da l'avis che Radio e televisiun duain era vegnir finanziads en l'avegnir entras taxas.
Ella è s'exprimida unanimamain cunter l'iniziativa populara 'Gea a l'aboliziun da las taxas da radio e televisiun', u curt 'No Billag'. Abolir las taxas tschentassi en dumonda il service public e na reducissi insumma betg ils custs per chasadas privatas, scriva la cumissiun.
L'iniziativa No Billag pretenda d'abolir las taxas per radio e televisiun en Svizra. Cun las taxas da la Billag vegnan era finanziads ils programs da radio e televisiun dad SRF.
Nova lescha da medias
La digitalisaziun portia novas furmas da communicaziun. Quai vegnia era ils proxims onns a midar la legislaziun. Il Cussegl federal haja dentant mess en mira ina nova lescha da medias. Plinavat vegnia il nov sistem da taxas, che vegnia probablamain introducì l’onn 2019, a midar las taxas e la repartiziun da concessiun
RR novitads 18:00


text:
La squadra da Dominik Hunziker, il responsabel per la segirezza, sa cumpona da persunas ch’enconuschan tuttas bain ina l'autra. Ins sa tge abilitads che mintgin ha, quai saja impurtant, di Dominik Hunziker.
Il plaz da lavur cumpareglia el cun in plazzal da fabrica. Dapertut dettia privels. Impurtant saja surtut che mintgin e tut saja adina segirà sch'ins lavuria èn la costa. Uschiglio possia quai dar accidents che fetschian absolutamain betg da basegn.
Er gruppa da salvament
En sia part da la cursa, en l'emprim, è la squadra al Freefall era responsabla per il salvament, sch'insatge avess da capitar. Durant la cursa ed ils trenaments èn els perquai adina pronts per il cas urgent.
Alura cliccai qua!, il link avra en ina nova fanestraQua!, il link avra en ina nova fanestra