text:
RTR: Pertge na curseschan ils novs trens da Bombardier anc adina betg regularmain?
Adrian Camartin: Ils trens n’èn anc adina betg segirs avunda, i dat anc adina memia blers incaps tar ils sistems dals trens.
In problem sajan per exempel las portas. Quellas stoppian d'ina vart serrar uschè ferm ch'i schabegia nagut cura che dus trens sa cruschan en in tunnel cun mintgamai 200 km per ura. Da l'autra vart ston ellas era reagir sch'ina persuna emprova anc da schluitar viaden en il tren cura ch'ella serra. Betg che la persuna vegn blessada.
Tant las Viafiers federalas svizras sco era Bombardier han accentuà ch'i na sa tractia qua betg da problems cun la construcziun, mabain da problems da la software. D'eliminar quels problems dovri temps, els sajan intensiv vid la lavur ed emprovian communablamain da chattar uschè spert sco pussaivel ina schliaziun.
Ussa s'occupa era la politica federala cun quels trens che fan problems. Oz ha la Cumissiun da traffic dal Cussegl naziunal cità il schef da las Viafiers federalas, Andreas Meyer, ed il responsabel da Bombardier, Laurent Troger. Cun tge resultat?
Las Viafiers federalas e Bombardier han preschentà in rapport davart il stan actual da las lavurs ed in plan da mesiras. Prioritad haja da schliar uschè spert sco pussaivel ils problems tecnics. Lura vulan las duas interpresas intensivar la scolaziun per ils locomotivists ed il persunal da tren. Ultra da quai duai era vegnir megliurà il confort per ils clients. Cunzunt tar spertadads bassas e cura ch’il tren traversa sviaders squassa quai fitg.
La Cumissiun da traffic dal Cussegl naziunal n’è dentant anc betg cuntenta cun quellas explicaziuns e quellas mesiras. Ella ha decidì da dumandar la Cumissiun da gestiun da prender sut la marella la fatschenta. Ella duai controllar la gestiun da la cumpra e guardar ch’i na dat naginas consequenzas finanzialas per ils pajataglias.
San ins ussa tgi ch’è responsabels per il retard ed ils custs supplementars?
La presidenta da la Cumissiun da traffic dal Cussegl naziunal, la socialdemocrata Edith Graf-Litscher, na vuleva betg vegnir concreta. Prioritad haja da schliar uschè spert sco pussaivel ils problems per ch'ils trens possian vegnir mess en circulaziun. Medem tunava quai da vart dal producent Bombardier. Ils trens sajan cumplex ed i dovria temps enfin che tut funcziuneschia.
Pli concret è stà Andreas Meyer, il schef da las Viafiers federalas. Da guardar ch'il tren nov vegnia sin ils binaris, pia ch'el funcziuneschis, saja incumbensa da Bombardier.
Era sche tant las Viafiers federalas sco era Bombardier han empruvà da mussar armonia oz, cler è che la dumonda tgi che sto surprender ils custs supplementars che las Viafiers federalas han perquai ch'ellas dovran persunal supplementar e ch'i dat dapli retards perquai ch'ellas ston duvrar trens vegls, che quella dumonda da las indemnisaziuns vegn schon anc a procurar per testas cotschnas.
Quai ch'interessescha cunzunt las numerusas persunas che viageschan cul tren: Cura curseschan ils trens novs ussa regularmain?
Quai dependa tgi ch’ins dumonda. Bombardier ha ditg oz ch'els veglian furnir tut ils 62 trens novs enfin l'october da l'auter onn.
La Viafier federala è qua pli precauta cun datas. Il schef da la partiziun transport da persunas, Toni Häne, m’ha ditg che l'urari da Bombardier saja schon pulit ambizius. El guardia en il fratemp quants trens che funcziuneschian stabil e schlargia uschia pass per pass l'offerta.
RR actualitad 17:00


c: text/html

text:
Reminiscenzas
- Mardi, 16.4.2019, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 16.4.2019, 19:00, RTR
Mintgina e mintgin è la summa da sias experientschas. «Noss Chors» chantan oz da regurdientschas e sa regordan dal temp passà.
Era sche gronds eveniments – sajan quels positivs u negativs – stattan pli fitg en memoria, èn quai tranteren las chaussas pitschnas, quellas da las qualas nus ans regurdain il pli gugent. Oz laschan «Noss Chors» reviver muments passads. Els sa regordan vi dad eveniments da l'uffanza, dal temp communabel cun persunas impurtantas u simplamain da schabetgs legraivels ord la vita.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
In'idea da project davart il sa nutrir e products regiunals, han ils giuvens e las giuvnas elavurà per mauns da la regenza grischuna.
Lura hajan els deliberà pliras petiziuns sco il president da la sessiun da giuvenils Nicola Stocker ha ditg envers RTR. Ina pretenda da sustegnair abunaments dal traffic public per giuvenils ch'èn en scolaziun. Ina segunda petiziun repeta la veglia pretensiun, da sbassar la vegliadetgna da votar sin 16 onns da nov dentant collià cun l'idea da meglierar la furmaziun politica.
A la fin da la sessiun dal parlament giuven grischun ha cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini prendì encunter tut las pretensiuns.
RR novitads 06:00


text:
Il sulet gol ha sajettà Costa plitost per casualitad. Silsuenter han ils Iranais manchentà duas schanzas per egualisar. A la Spagna tanscha en il ultim gieu da gruppa cunter il Maroc er in pari per sa qualifitgar per l'otgavel final. L'Iran ed il Portugal ston dentant cumbatter per il segund plaz en la fasa da k.o.
L'Uruguai stat en l'otgavel final
Cun la victoria da 1:0 cunter ils Saudiarabs sa qualifitgescha l'Uruguai per la proxima runda. Il gol decisiv per l'Uruguai ha l'attatgader Luis Suarez sajettà, quai en ses 100avel gieu per la squadra naziunala. Suarez ha pudì profitar en la 23avla minuta d'in sbagl dal goli saudiarab ed uschia marcar il 1:0. Ils Sidamericans avevan gia battì l'emna passada l'Egipta. Cun sis puncts èn els gia uss sa qualifitgads per l'otgavel final. Il medem vala er per la Russia che gioga en la medem gruppa. Era il pajais ospitant ha sis puncts sin il conto e fa uschia il pass en la proxima runda. L'Egipta e l'Arabia Saudita èn uschia las emprimas duas equipas che ston prender cumià dals campiunadis mundials.
Il Portugal batta il Maroc
Al campiunadi mundial da ballape en la Russia ha il Portugal gudagnà cunter il Maroc cun 1:0. Il sulet gol ha sajettà Cristiano Ronaldo en la quarta minuta. Ronaldo ha uss in record singular. Anc mai ha in ballapedist sajettà 85 gols per l'equipa naziunala. Per il Maroc n'èsi uss definitivamain betg pli pussibel da sa qualifitgar per ils otgavels finals.
RR novitads 16:00


text:
Piateda
Piateda (nom ufizial in talian: Piateda) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 2 219 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 71,0 km² e ona densità de 31 ab./km².
A l’è tacaa a Busaja, Cajöö, Carona (BG), Faed, Muntagna, Pendulasch, Punt, Tresiv, Valbundiun (BG).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Piateda l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lavurs
Per la mobilitad individuala e per il transport da rauba da tut gener dovri vias. La qualitad da la cuvrida da la via è decisiva per la segirezza dals viagiaturs, per il transport da rauba segir, speditiv ed ecologicamain effizient sco er per la duraivladad e l’estetica da vias. Construiders e construidras da vias èn sper vias er responsabels per plazzas, vias da velos e passapes, inslas da traffic, giratoris e construcziuns sumegliantas.
Durant la preparaziun dal plazzal marcheschan construiders da vias il plazzal tenor ils plans ed al signaliseschan. Suenter fan els las lavurs preliminaras ch’èn necessarias per la montascha da las cuvridas d’asfalt. Latiers tutgan tranter auter il montar tumbins da drenascha ed il metter bischens da chanalisaziun sco er conducts da gas, aua ed electricitad.
Cun splattitschas cumpriman construiders da vias la rasada da sablun grop enfin ch’ella ha la resistenza a la cumpressiun necessaria. Sin questa rasada integreschan els rauba da maschaida da bitum cun la maschina u a maun e la cumpriman tenor la norma. Sco lavurs da finiziun taglian els ils urs da cuvrida ed als dattan colur, adatteschan ils viertgels dal tumbin e dals giatters sin l’autezza da la cuvrida definitiva e construeschan banchets da vias.
Construiders da vias mainan er tras lavurs da sanaziun. Latiers elimineschan e remplazzan els cuvridas veglias u mainan tras pitschnas reparaturas.
Per las differentas lavurs dovran construiders da vias maschinas sco exchavaturs e splattitschas. Malgrà il diever da questas maschinas è la lavur ordavert strapatschanta e pretenda ina buna constituziun corporala. Els lavuran bunamain adina en gruppas ed èn da tutta aura sut tschiel avert. Els enconuschan ils privels sin il plazzal e protegian sasez e lur collavuraturs cun resguardar las prescripziuns davart la segirezza, cun prender mesiras en connex cun la prevenziun d’accidents e cun purtar l’equipament da protecziun persunal.
Per betg periclitar l’ambient sa tegnan els vi da las prescripziuns en connex cun la protecziun da l’ambient. Material da construcziun duvrà, materials dad unscher, products da nettegiar euv. dismettan els tenor las prescripziuns dal manaschi.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 1-11-2013
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in’interpresa da la construcziun da vias
Furmaziun en scola
Curs da bloc a la scola professiunala dals construiders da vias da traffic a Sursee: en media 9 emnas per onn, da quellas radund 2 emnas per onn furmaziun cun accent principal sin "construcziun da vias"
Roms professiunals
- organisar las lavurs e garantir la segirezza da la lavur, la protecziun da la sanadad sco er la protecziun da l’ambient
- manar tras lavurs generalas da la construcziun da vias da traffic
- manar tras lavurs da la construcziun da vias
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "construider / construidra da vias AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- fidadadad e perseveranza
- abilitad da lavurar en in team
- resistenza a l’aura
- forza corporala
- sanadad robusta
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da la scola professiunala per construiders da vias da traffic, dal campus Sursee center da furmaziun construcziun da la Societad svizra dals impressaris construiders (SSIC) sco d’interpresas da la construcziun da vias
Furmaziun da basa scursanida
montader / montadra da binaris, sondader / sondadra, sulader / suladra, tschentapalantschieus industrials e purtants
Examen professiunal (EP)
polier / poliera da construider da vias cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
manader / manadra da construcziun dipl. construcziun bassa, maister constructur / maistra constructura
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicher / tecnicra dipl. surveglianza da construcziun, tecnicher / tecnicra dipl. planisaziun da construcziun
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en fatgs d’inschigner da construcziun
Cundiziuns da lavur
Construiders da vias lavuran en interpresas pli pitschnas u pli grondas da la construcziun da vias. I sa dar ch’els ston lavurar las sairas u durant fin d’emnas.
Construiders da vias han bunas schanzas sin il martgà da lavur. La purschida da plazzas d’emprendissadi è buna.
Ulteriuras infurmaziuns
Berufsfachschule Verkehrswegbauer
Postfach
6210 Sursee
Tel: 041 922 26 26
URL: www.verkehrswegbauer.ch
URL: www.bauberufe.ch
Fachverband Infra
Weinbergstr. 49
Postfach
8042 Zürich
Tel: 044 258 84 90
URL: www.infra-schweiz.ch
Revista professiunala:
"B. Magazin - Das Magazin für Verkehrswegbauer"


text:
da Marcel Köhle
Lucas tschenta all’entschatta da siu evangeli ina cuorta introducziun. En quella descriva igl autur, tenor tgei principis ch’el ha scret quei text: «Aschia sun era jeu – suenter esser s’informaus manedlamein da tut dapi l’entschatta – sedecidius da metter per scret ils fatgs in suenter l’auter.» Cun quella empermischun d’haver retschercau bein, surdat Lucas siu text d’evangeli ad in lectur che senumna Teofilus. Il plaid grec «theophilos» munta «amitg da Diu».
Biars scienziai dalla Bibla menziuneschan en quei context che Lucas s’adressa buc ad ina persuna concreta cul num Teofilus, mobein a tut quels che legian igl evangeli sco «amitgs da Diu».
Era nus essan adina puspei envidai dad udir e tedlar il plaid da Diu sco ses amitgs, il qual duei gidar nus da metter nossa cardientscha sin in bien fundament che porta nus tras il mintgadi.
Lc 1,1–4; 4,14–21
1Gia biars han empruau da dar in rapport dils eveniments ch’ein succedi en nies miez. 2Els ein sebasai sils raquens da quels ch’ein sezs stai perdetga d’entschatta enneu e daventai survients dil plaid. 3Aschia sun era jeu – suenter esser s’informaus manedlamein da tut dapi l’entschatta – sedecidius da metter per scret ils fatgs in suenter l’auter per tei, zun stimau Teofilus. 4Cheutras sas ti seperschuader che l’instrucziun che ti has retschiert ei beinfundada.
14E Jesus ei returnaus ella forza dil Spert en Galilea. E la nova dad el ei serasada per tut la cuntrada. 15El instrueva en lur sinagogas e vegneva glorificaus da tuts. 16El ei era vegnius a Nazaret, nua ch’el era carschius si. E tenor sia isonza eis el ius il sabat ella sinagoga ed ei levaus en pei per leger avon. 17Ins ha purschiu ad el il cudisch dil profet Jesaja. Arvend il cudisch, ha el anflau il liug, nua ch’ei stat scret:
18Il Spert dil Segner ei sur mei, pertgei el ha unschiu mei.
El ha tarmess mei per purtar la buna nova als paupers,
per annunziar liberaziun als perschuniers
e la vesida als tschocs,
per dar la libertad als squitschai. 19ed annunziar in onn da grazia dil Segner.
20Ussa ha el serrau il cudisch, ha turnau el al survient ed ei sesius. Ils egls da tut quels ella sinagoga fuvan drizzai sin el. 21Ed el ha entschiet a dir ad els: Oz ei secumplenius quei plaid dalla Scartira che vus veis udiu.


text:
Andy Murray e ses trenader Ivan Lendl – omadus anteriurs numers 1 dal mund da tennis – van en l’avegnir vias separadas. El engrazia a Lendl per ses sustegn e cussegl, el haja pudì emprender bler, scriva Andy Murray sin sia homepage. Els sa separian en cunvegnientscha vicendaivla.
Actualmain è Murray reconvaleszent e planisescha ses comeback per il schaner che vegn. Lura vul el giugar a Brisbane, per il mument senza trenader e cun la squadra existenta.
Dapli success cun Lendl sco trenader
Ivan Lendl aveva gia trenà Murray tranter dal 2011 fin il 2014. Quel temp ha Murray gudagnà il US Open, il turnier olimpic a Londra (2012) ed il turnier a Wimbledon (2013). Suenter ha midà Murray tar la trenadra Amélie Mauresmo. L'onn passà è'l puspè turnà tar Lendl, ha gudagnà Wimbledon ed il segund aur olimpic a Rio de Janeiro.
RR novitads 09:00


text:
Romana Ganzoni es naschida a Scuol l’an 1967.
Ella ho instruieu düraunt 20 ans istorgia, tudas-ch e rumauntsch al gimnasi. Daspö l’an 2013 lavura ella scu scriptura libra a Schlarigna. Ella scriva poesias, raquints, essais, columnas e contribuziuns pel radio in tudas-ch e rumauntsch (impustüt vallader, ma eir puter). Ella es steda nomineda traunter oter pel premi Bachmann e pel premi Term Bel. Dal 2017 es cumparieu sieu cudesch da lingua tudas-cha «Granada Grischun» tal Rotpunkt-verlag, Edition Blau, Turich.
TERROR IN ENGIADINA (Scoula cumünela da Samedan, GR, Classa 7rs Rum I)


text:
La purschida duai cunzunt sa drizzar a persunas che han nagin medi da chasa, a quels che ston spetgar ditg sin in termin u a persunas che han fadia da chattar in nov medi da chasa
L’avantatg tar «Medi Porta» è ch’igl è sco tar in’apoteca betg necessari da fixar in termin. Uschia pon era cas actus vegnir tractads directamain d’in apotecher u medi.
Model per franar la digren da medis da chasa?
Ils davos onns han diversas praticas da medis da chasa stuì serrar lur portas perquai ch’i dat memia paucs medis giuvens. Era ils proxims tschintg onns cuntanschan bun in tozzel medis da chasa en la citad da Cuira la vegliadetgna da pensiun.
La pratica da «walk-in» che cumbinescha apoteca e medi po esser in model alternativ als medis da chasa convenziunals ch'han fadia da chattar successurs.
RR actualitad 12:00


text:
Ziel des Projekts „Herkunftssprache und Schulsprache: Sind Sprachkompetenzen übertragbar?“ war die Untersuchung potenzieller Transfers zwischen der Herkunfts- und der Schulsprache bei Schülerinnen...
Abgeschlossene Projekte
Quest sectur sa deditgescha a la perscrutaziun da l'acquisiziun simultana, resp. successiva da pliras linguas (emprima, segunda e terza lingua) en differentas vegliadetgnas ed en diversas gruppas socialas cun resguardar la populaziun migratorica. A basa da studis empirics a lung temp vul ins sclerir ils facturs che influenzeschan il svilup da las cumpetenzas linguisticas individualas.
Direcziun: Prof. Raphael Berthele
Quel sectur perscrutescha il svilup, la diagnosa e la regulaziun d'ina cumpetenza plurilingua e pluriculturala. El cumpiglia trais accents principals: primo l'acquisiziun da la lingua en sias furmas nundirigidas, dirigidas da l'instrucziun ed autodirigidas, secundo la didactica da linguas estras e la didactica plurilingua cun ils aspects centrals da las finamiras didacticas (instruir ed emprender), curriculums e plans d'instrucziun sco era metodas d'instruir e d'emprender linguas e terzio la valitaziun da cumpetenzas linguisticas e l'evaluaziun da programs linguistics.
Direcziun: Prof. Thomas Studer, Prof. Anita Thomas
En quel sectur vai per sfidas socialas ed instituziunalas da la plurilinguitad en l'instituziun scolastica, en il mund da lavur, en instituziuns culturalas e politicas sco er en la politica linguistica ed en il dretg. Da tschertas linguas e lur pledaders vul ins examinar a maun dad in'avischinaziun sociologica ed antropologica valurs attribuidas, structuras da pussanza tranter cuminanzas linguisticas, inegualitads socialas sco er effects da la globalisaziun sin praticas linguisticas.
Direcziun: Prof. Alexandre Duchêne


text:
Bianca Dorato/Sò pass
Sò pass[modifiché]
Montagna, ora it ëspete,
sfinìa 'd delissia, che a ven-a
con respir meusi l'ambron,
frësca pas an sla calà
brusanta che a së slontan-a.
Dzora al bërluse dla fiòca
l'osel agassà dël dì
a l'é posasse, 'n chitanda
ël vòli, e a marciava: sò pass
brandand a gitava 'nt la lus,
ant l'ora 0d Dé, sensa ombra,
che a gionz ël del e le bëcche.
E l'avzinesse dla sèira
sla fiòca che tòst a gèila
rèida d'asur, as batiss
an dosseur sclinta d'arcòrd
un senté dë sgrafignure,
ciàir. E it comense, ora,
montagna - mè cheur, mè silensi -
a vive spersa, an revanda.
Cand as fà sèira, e la calà dël sol as perd a l'orisont, ampressa la fiòca a gèila, e, sël bianch seuli, as peudo vëdde bin le cite piotà dj'osej che longh ël dì a l'han marciaje ansima; e a smijo 'd cite sgrafignure, citi sorch d'ombra color d'asur. Tut, an costa ora, a l'é silensi, sensa ni vòli, ni arciam: a l'é n'ora 'd passagi tra la gòj luminosa dël dì e la chiete dla neuit. Belessì, i l'hai pensà al passé dl'ora dla grassia, l'ora solìa, che a lassa spers ant sò arcòrd: e dòp, tuta la vita a l'é n'arsërca e në speté, coma 'n seugn.


text:
ROSSET MEYER GEIGER
- Sonda, 1.8.2015, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 1.8.2015, 11:03, RTR
Il trio songagliais Josquin Rosset, Gabriel Meyer e Jan Geiger exista dapi 15 onns. Gronda furora han els gia gì fatg cun lur emprim album «What happened» in album che ha survegnì grond laud sin il parchet internaziunal.
En il magazin da cultura che è deditgà durant la stad al jazz preschentain nus tocs da tut ils trais albums da la furmaziun Rosset Meyer Geiger. Exclusivamain schizunt da l'album che cumpara pir l'entschatta dal 2016.
Redacziun: Josquin Rosset ed Esther Berther


text:
Venderdi en damaun, punctualmain a las set èn ils mopeds partids davent da la plazza Arcas a Cuira. I è la segunda tura da moped uffiziala davent da Cuira ad Ascona. Il viadi maina da Cuira tras la Tumleastga sur il pass dal San Bernardino en direcziun Tessin. In viadi pacific nà dal tempo.
In viadi pacific
Suenter in'ura e mesa è la gruppa arrivada en la Viamala. In'ura e mesa - perquai che cun mopeds na dastg'ins betg charrar pli svelt che cun 30 km/l'ura en Svizra. La tura saja organisada a moda professiunala di il reporter Gian-Marco Maissen ch'accumpogna la gruppa enfin mezdi. I dettia in plan precis cun ruta e pausas. Per pannas dettia mecanists ch'in possia clamar via chat sin What's app.
Il San Bernardino è stà ina sfida
Entant ha la gruppa passà il San Bernardino. Il pass saja stà ina sfida perquai ch'ils motors na tirian betg uschè bain cur ch'i va ensi. Ultra da quai sajan las temperaturas pli fraidas che quintà, conferma er Gian Nuot Tschander che fa medemamain part a questa tura en il Tessin.
Tut ha cumenzà cun ina idea sturna
Tge che tuna sco in'idea da giuvenils è il project da creschids. 80 töffins van en diesch dis en direcziun Ascona. L’idea era adina puspè en l’aria da far ina tura da töffins, di Ivo «FiFi» Frei. Dentant n'avess el ditg betg pensà che quell'idea vegnia propi realisada ina giada.
Avant dus onns han plirs amaturs da mopeds fundà la gruppa Waazzoouu’s. Ed in onn pli tard han els fatg l’emprima giada il viadi da Cuira ad Ascona.
Or dad in pign project è daventà in eveniment turistic
La segund'ediziun quest onn è ussa dentant bler pli gronda. Gia passa 80 persunas èn s'annunziadas. L'eveniment vegn sustegnì d’ina firma da transport sco era d'ina firma da reparatura da töffins. Era las organisaziuns turisticas da Cuira ed Ascona sco era da la Viamala fan part da l'eveniment.
Sco Leonie Liesch da Cuira Turissem di, vegn quest eveniment a purtar ulteriuras pernottaziuns a Cuira. Quai mussia era la glista d’annunzias cun participants da la bassa, dal Tessin sco er da la Germania. Cun quai che la tura cumenzà gia la damaun baud da las set vegnan quellas persunas a durmir en la regiun da Cuira, uschia Leonie Liesch.
En indesch uras da Cuira ad Ascona
Ils töfflis partan ils 27 da matg la bun'ura baud da las set sin la plazza d’arcas. L'emprim vegn la gruppa a far ina runda tras la citad veglia avant ch’ella va lura tras la regiun Viamala, San Bernardino, Lostallo ad Ascona. Als differents lieus datti lura mintgamai insatge da mangiar ni in auter divertiment. Planisà è che la gruppa arriva lura finalmain da las sis la saira ad Ascona. Quai cun pernottaziun venderdi saira ad Ascona.
RR actualitad 11:00


text:
Quasi en tut la Svizra mainan ils voluntaris da «Nez Rouge» persunas che na sa sentan betg pli ablas da manischar – u pervi dal consum d'alcohol, u pervi da stancladad – a chasa. Quai oravant tut en l'Argovia, Luzerna ed il Giura nua ch'il servetsch haja il pli grond success.
Nagins nas cotschens en l'Engiadina
Betg nizzegiar il servetsch pon ins a Basilea, a Schaffhausen, en il Vallais Sura ed en l'Engiadina. En las autras regiuns dettia quai il servetsch, uschia l'agentura da novitads SDA.
Ils pli blers ils 16 e 17 da december
Ils pli blers viadis dals nas cotschens sajan vegnids fatgs ils 16 ed ils 17 da december: 2'583 giadas saja il servetsch stà en acziun quels dus dis. In interess sumegliant haja quai dà venderdi ils 23 da december cun 1'264 viadis.


text:
La filiala da la posta a Sta. Marian en Val Müstair ha adina damain frequenzas. Ils pajaments èn sa reducids per passa 30%, pachets han ils jauers spedì per passa 40% damain, etc. Perquai ha decidì la posta da reagir. La filiala da Sta. Maria serra las portas, la posta vul integrar ses servetschs sco agentura en ina stizun. Quai sche pussaivel anc quest onn.
Perdita dad ina plazza da lavur
La vischnanca deplorescha che la plazza da lavur da posttenent a Sta. Maria va a perder. La Posta argumentescha che la lavur sa transferescha simplamain tar la stizun che gestiunescha l'agentura da la posta. Enfin l'onn 2020 garantescha la posta dentant che la filiala da Müstair resta en funcziun. Uschia ha la Val Müstair anc ina filiala da la Posta.
RR novitads 06:00


text:
L'onn 2016 ha il SUST Uffizi per examinaziun d'accidents e segirtad da la Svizra registrà passa 80 accidents u grevs incaps. Sco per exempel aviuns che sajan bunamain collidads l'in cun l'auter. E quai tants sco dapi 20 onns betg pli, uschia il post.
Bunamain collisiuns
S'augmentà marcant han las «bunamain collisiuns». Dapi il 2015 èn quels creschids da 4 sin 16, quai è quatter giadas dapli. En 9 cas eran involvids aviuns gronds. S'augmentà èn era incaps tranter aviuns pli pitschens e quai da 3 sin 7. Ina da las raschuns per quest augment sajan ils differents sistems d'alarm d'aviuns pitschens che na sajan betg cumpatibels l'in cun l'auter.
Jumbolino
In tip d'aviun croda en egl, e quai è il Jumbolino da la Swiss. Problems pli gronds datti tar il charret d'atterrar, aletta d'atterrar e controlla da guvernagl. L'onn 2016 hai dà 15 avis, otg da quels l'october passà. Perquai prenda la Swiss il jet per sgols a curta distanza en in'emna or da la circulaziun.
Aspects positivs
I dat dentant era aspects positivs. La cifra dad accidents è sa sminuida, vul dir eveniments tar quals persunas u aviuns han purtà donns. La cifra era il 2016 cun 37 cas uschè bassa sco il 2010 betg pli.
RR novitads 07:00


text:
Tge stos jau far tar in accident sin via?
- Pass 1: Survegnir ina survista da l'accident
- Pass 2: Segirar il traffic
- Pass 3: Alarmar la polizia (117) / la sanitad (144)
- Pass 4: Mirar da blessads tenor situaziun
- Pass 5: Surdar ils blessads / il cas a las forzas d'agid
I è fitg impurtant da discurrer cun ils blessads, pertge els san giuditgar bain la situaziun.
Ils curs d’emprim agid èn obligatorics sin livel naziunal per tut quels che vulan survegnir il permiss dad ir cun auto. Il curs dura 10 uras ed i dat ina part teoretica ed ina part pratica. Suenter avair absolvì il curs survegnan ins in certificat che vala sis onns. Organisads vegnan ils curs da differentas organisaziuns: Uschia per exempel da las localas uniuns samaritanas, da sanitaris da salvament mo era dad scolas d'ir cun auto. Per ch’il curs d’emprim agid saja valaivels sto l’uffizi federal per vias ASTRA renconuscher ils purschiders.
RR actualitad 08:15


text:
La regenza vul era cumbatter la lavur illegala ed interpresas britannicas che pledeschan immigrants illegals. En in sboz per ina lescha nova prevesa la regenza chastis da fin a 6 mais praschun per immigrants illegals che lavuran en l’Engalterra ni a Wales.
Era las pajas dals immigrants illegals duajan vegnir confiscadas, ha ditg il minister da l’immigraziun brit. Interpresas che laschan lavurar immigrants illegals ston quintar cun chastis da daners, e sche quai succeda pliras giadas prevesa la lescha nova praschun enfin a 5 onns.
RR Novitads 09:00


text:
Sco la Chadaina da fortuna scriva sajan enfin ussa vegnì ensemen donaziuns da 2.7 milliuns francs per sustegnair la vischnanca da Bondo. Era auters donaturs sa mussan solidarics.
Uschia ha per exempel la Banca Chantunala dal Grischun contribuì 100’000 francs, la regenza turitgaisa 400’000 francs ed il Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna metta a disposiziun in milliun francs per l'agid en Val Bregaglia. Plinavant saja vegnì ensemen stgars in milliun francs sin il conto da la vischnanca da Bregaglia.
Donns n'èn anc betg stimads
Tenor il directur da l'Assicuranza d'edifizis grischuna, Markus Feltscher, possian ins dir ina summa da donns il pli baud en in mais u er pir en in onn. Mesemna visita il cusseglier federal Guy Parmelin ed il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb la Bregaglia.
RR novitads 20:00
Per gidar Bondo:
La simpla varianta è da ir sin la pagina d'internet glueckskette.ch
u cun l'app «Swiss Solidarity»
u pajar sin il conto da posta 10-15000-6 cun avis «Bondo»
ils cedels da pajar a la Chadaina da fortuna chatt'ins sin mintga posta en Svizra.


text:
Parlament italian
El Parlament italian l'è 'l orghen cont el poder legislativ e 'l controll politegh del governo italian. L'è spartii in tra la Cambra di Deputaa e 'l Senad de la Republica: tucc e du i camber i gh'ha i istess driss e dover, ma vist che 'l President del Senad italian el pò vess president supplent el Senad l'è consideraa cambra alta.
Cuntegnüü
El status del Parlament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Costituzion italiana la dis che i camber del Parlament i gh'ha i midemm competenz.
El Senad l'è elegiuu in su bas regionala, la Cambra de tutt el Stat.
I parlamentar i gh'ha no el vincol de mandaa, ossia pòden minga vess revocaa di elettor o dal Partii e hinn responsabil de la sò azion domà politicament in di elezion.
I parlamentar i gh'ha anca l'immunità per quell che fann politicament e istituzionalment.
Parlament in seduda comun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Parlament italian el pò vess unii in d'ona seduda comun in 'sti cas chi:
- Elezion del President italian, cont i delegaa regionai
- Giurament del President italian
- Elezion di giudes de la Cort Costituzionala
- Mett in Stat de accusa el President
El Parlament in seduda comun l'è presieduu dal President de la Cambra di Deputaa, per bilancià la supplenza del President italian da part de quell del Senad.
Tentativ de reforma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incoeu el sistema parlamentar italian l'è l'istess del 1948. Però gh'è staa du tentativ de reforma, scassaa da la popolazion:
- El Referendum Costituzional del 2006 in Italia l'avaria sbassaa i parlamentar (da 630 a 518 Deputaa e da 315 a 252 Senator), oltra a scancellà el bicameralism perfett, vist che 'l faseva on Senad federal. I Senator a vita vegniven Deputaa a vita.
- El Referendum Costituzional del 2016 in Italia che l'avaria sbassaa i Senator a 100 e i faseva reppresentant dirett di Region, scernuu in tra i sindegh del territori e in tra i Consijee Regionai.
Comé giamò dii 'sti reform, che conteneven anca di alter disposizion, hinn staa tucc refudaa dal Popol.


text:
Straubing
Straubing l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Straubing l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre de Straubing-Bogen ma del pont de vìsta aministrtìf de chèst öltem la na fà mìa part.
La cità l'è postàda sö le spònde del Danùbio e l'è 'l cènter piö 'mportànte del Gäuboden, 'na zòna de teré fèrtii, sitüàda a mesdé de la Forèsta Bavaréza.
L'è cunusìda perchè l'è séde del segónt fèstival fulclurìstich piö 'mportànt de la Baviera (dòpo de l'Oktoberfest de Mònaco), ciamàt Gäubodenvolksfest e che 'l vé celebràt töcc i agn endèl més de óst.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Ina nova fundaziun che duai esser responsablas per las campagnas d'inserat è il nov project da pliras chasas edituras e da las medias svizras. La nova societad duai dentant mo porscher maun tar la realisaziun da campagnas d'inserat e betg vender els, hai gì num en la communicaziun. Ina societad che porscha servetschs che stattan liber a tuts.
Mintgin duai pudair duvrar il servetsch, nagin sto duvrar el.
Il nov project duai remplazzar ils servetschs da la Publicitas, che blers grond editurs han da curt bandunà. Dasper l’Associaziun da las medias svizras fan era la Tamedia, la NZZ, la AZ Media ed il corriere del ticino part. Els sajan s'occupads cun la dumonda, tge tgi saja da prender en maun per sustegnair ils partenadis da fiera cun las midadas en la fiera.
RR novitads 12:00


text:
Lengua türca
El türch (nom nativ Türkçe o Türk dili, Türkiye Türkçesi) l'è 'na lengua che la fa part del grüp di lenguv türch, cun pü o men 75 milion de maderlengua in Türchia, a Cipru e spantegaa in gir per el mond.
Dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dialet türch principal i henn:
- el Rümelic o rümelich (parlaa dai muhajir de la Rümelia),
- il Kıbrıs o cipriòt (parlaa a Cipru),
- el dialet d'Edirnn
- el Doğu (parlaa int la Türchia de levant), che in certi zonn el furma anca un cuntinum cun i dialet de la negua azera,
- el Karadeniz (parlaa int la regionn urientala del mar Negher),
- l'Egee (parlaa int la zona del mar Egee cun estension in Antalia),
- el Güneydoğu (parlaa int el sud, a levant de Mersin),
- l'Orta Anadolu (parlaa int i zonn central de l'Anatolia),
- el Kastamonu (parlaa a Kastamonu e lì arent),
- el Karamanlıca o caramanel (parlaa in Grecia, indè che l'è ciamaa Kapauavλήδιka) che l'è el standard leterari di Karamanel.


text:
Pumpa e pussanza – in'entira massa edifizis dettia en il Grischun che sajan adattads per quest tema, declera Simon Berger da la Tgira da monuments. «Be sch'ins pensa vid las ruinas da chastels – il chantun Grischun ha varga 200. Quels èn tipics simbols per pussanza.» A Cuira ma er en blers vitgs dettia er in grond dumber da chasas da signuria.
Lag da serra – inscenaziun moderna da pussanza
Quest onn sa concentrescha il program sin la regiun dal Surses. Dasper las chasas e las ruinas saja quella regiun er marcada da l'electricitad. «Il mir da serra Marmorera è in fitg impurtant e pregnant element da la cuntrada. El è ina moderna inscenaziun da la pussanza – la pussanza envers la natira.»
RR actualitad 07:00


text:
La regenza songagliaisa ha fixà Krinau en il Toggenburg sco lieu pussibel per in parc da vent. Tenor ina communicaziun hajan els adattà quai en il nov plan directiv. L'auter lieu proponì da las vischnancas Sargans, Mels e Vilters-Wangs (il parc Rheinau) na vegn per la regenza dentant betg en dumonda. La dettia in conflict cun la protecziun d'utschels.
Nua exact che las rodas da vent a Krinau vegnan construidas n'è anc betg definitiv. Tenor la pagina d'internet dal project vulan ins construir trais rodas da vent. Quellas duain producir forza electrica per var 4'700 chasadas. Sche tut va tenor plan quintan els da producir a partir da l'onn 2023 forza electrica.
RR novitads 12:00


text:
Els hajan prendì enconuschientscha dal cuntegn dal project e sajan conscients da las grondas pussaivladads da svilup che uschè in project purta a lur val e a las autras regiuns pertutgadas. Quai han ils trais cussegls communals da la Val dal Blegn scrit en ina communicaziun.
Inscunter cun l’uniun dal Parc Adul
Las utlimas emnas èn ils cussegls communals da Serravalle, Blenio ed Acquarossa s’entupads cun la direcziun da l’uniun dal Parc Adula per far bilantscha da la situaziun. Tar quests inscunters ha il president da la cumissiun da direcziun da l'uniun Fabrizio Keller infurmà davart las midadas e las propostas ch’èn vegnidas fatgas las emnas passadas.
Il november vegn vuschà
L’october dat i anc ina saira d'infurmaziun en las regiuns pertutgadas. Là vegnan lura era distribuids ils documents per la votaziun dals 27 da november. Quai è la data cura ch'i vegn vuschà davart il Parc Adula.
RR novitads 17:00


text:
Bunamain senza incaps curseschan ils trens dal nord en il sid e viceversa. Els transportan blera martganzia ed in grond dumber da persunas. Il sistem da traffic raffinà è però fragil, sco che l'incident a Rastatt (Baden-Württemberg) mussa. Pervia da lavurs da tunnel sfundran ils 12 d'avust 2017 intgins meters binaris en il corridor da la Val dal Rain - cun consequenzas fatalas er per la NVTA. Durant stgars dus mais è il traffic bloccà pervia d'in defect en in lieu che vegn traversà mintga di da radund 200 trens internaziunals e regiunals. Las vias da guntgida sur Stuttgart e tras l'Alsazia na disponan betg da capacitads per dapli che 80 trens. Persuenter s'augmenta la transtgargiada da martganzia als ports dal Rain basilais per in terz. Las interpresas da logistica e da transport han gronds deficits finanzials. La conclusiun dal debachel: I dovra dapli coordinaziun e management da ristgas, vul dir l'installaziun conceptual-logistica da trajects parallels regiunals.
« I sto vegnir coordinà bler pli savens en moda centrala, betg mo entaifer ils singuls corridors. »Gregor Saladin FOT, NZZ, 2. Oktober 2017


text:
Historia dalla Casa S. Gions
Quitaus e fastedis finazials de pli baul
ord Fegl parochial de s. Gions, Mustér 1955, nr. 11
Biars de Vus haveis forsa sedumandau pli ch’ ina gada: «Danunder quei plaid Spital? Pertgei vegn gl’ asil vegl numnaus Spital?» El temps miez haveva la s. Baselgia quitau dils basegnus e bandunai ed isolai. Dapertut eregeva ella hospezis ne spitals— casas d’ albiert. Linguisticamein vegn il plaid Spital bein da hospitalisar. Cussadents de quellas casas d‘ albiert ein pia hosps dils hospezis! Ual da quei temps ha per exempel la venerabla claustra de Mustér baghegiau buca meins che treis bospezis ne spitals suenter la via dil Lucmagn per saver hospitalisar, cunzun duront il criu unviern ils viandonts, che mavan sur quei pass. Il pli vegl era quei de s. Gagl, l’auter quei de s. Gion. 1374 ha igl avat Gion il III eregiu quel de s. Maria en in’ altezia de 1842 m. s. m.
En mintga casa cun ina caplutta dasperas habitava il spitalier. Era la vischnaunca de Mustér ha a siu temps eregiu in tal spital.
Las notizias prehistoricas de nies «Spital» havein nus d’ engraziar a sgr. prof. Placi Condrau, ch’ei staus confundatur e directur duront 5 decennis. El fuva buca mo in um intelligent, che haveva in egl aviert per ils basegns dil temps, el era in um de cor, che sespruava de levgiar als paupers lur sort.
Da vegl enneu ei la vischnaunca de Mustér vegnida engraviada da numerus paupers. La venerabla Claustra ha adina puspei giu in maun aviert e lu distribuiu almosnas als basignus, che spluntavan a sia porta. Quela generusadad e misericordia ein sia honur e siu meret avon Dieus, il Tutpussent ed avon il pievel. Bein ha quella commiseraziun giavinau neutier beinenqual famiglia — era ord las ulteriuras vischnauncas della Cadi. Ir a rugar fuva da lezzas uras lubiu ed usitau d’ in grond diember dils avdonts de Mustér e d’ ordeifer . . . Ils beins della spenda vegnevan administrai dagl ugau-spenda e quel distribueva als paupers sal e garnezi. Perdetga de quei factum dat aunc ozildi il massiv arcun de graun, ch’ era da lezzas uras postaus en carner-baselgia. Ussa siemia el de sia prehistoria, de siu num e renum en la stgiraglia dil tschaler-parvenda.
1841 concluda la vischnaunca de dismetter igl ir a rugar e de sustener persunas basignusas cun contribuziuns voluntarias. Las almosnas vegnevan distribuidas dagl ugau pauperil tenor ordinaziuns della Commissiun pauperila. Sefundond sin la lamentaschun generala, ch’ ils paupers mondien tuttina aunc a rugar – nunditgond il susteniment – ha la vischnaunca puspei dau liber igl onn 1846 igl ir a rugar.
1847 fuva ins gia unfis de quella stoda mulesta. Sinaquei ch’ins sappi propi gidar ils paupers, che duvravan susteniment – dalla cassa anora, han ins fatg ina collecta. Cheutras han ins rabitschau ensemen 2 000.— frs. Essend ch’ il senn de far bunas ovras ei plaunsiu sesminuius, ha la vischnaunca menau en la taglia dil pauperesser – 1 fr. per melli. Igl ir a rugar ei puspei vegnius dismess.
Gia quei onn ei la vischnaunca seresolvida de fundar ina casa pils basignus. – Essend che negin vuleva surprender il menaschi, ha ins saviu scaffir tala instituziun pér igl onn 1852 e metter las persunas en la presenta casa veglia sut tetg. Quella era vegnida baghegiada 1842 da Francestg Schmed de Faltscharidas e surveva per casa de scola. Da 1854 – 1880 fuvan 2 scolas en l’ emprema alzada, da 1880 – 1882 fuv’ei aunc ina en la 2. alzada, dapi 1882 entochen 1951 eis ei stau 1 scola en quella casa.
Allas casarinas, che havevan surpriu il menaschi della casa dils paupers muncava il spért da vera pietad, de pasch ed uorden. Ellas havevan era buca la duida autoritad. Perquei supplichescha signur plevon Leonhard Casanova 1887 Mumma Tresa Scherer, Superiura Generala de Claustra d’ Ingenbohl, de dar ina Sora della Misericordia per menar il tenercasa el spital sogn Gions Mustér. Denton mo ina solia suletta Sora vuleva e saveva la prudenta Superiura buc exponer ad in post aschi isolau.
All’ entschatta fuvan commissiun pauperila e cussegl de scola la medema commissiun. Pér 1852 ein quels uffecis vegni sparti ufficialmein. Els coopereschan denton vinavon ensemen ludeivlamein. (Vide Glogn 1950 p; 103/104). Ils 24 de settember 1887 scriva signur prof. Placi Condrau en num dil Cussegl de scola e del commissiun pauperila a Mumma Tresa Scherer, el speri, ch’ ella tarmetti sin la supplica de PIevon Casanova ina Sora per la casa ed in’ ulteriura sco scolasta per la scola.
Ils 24 d’ october arrivan Sr. Cuno Sialm de Segnes-Mustér e Sora Nicodema de Ruschein, scolasta. A quella vegn ei surdau la scola mesauna, 4. e 5. cl. cun 42 scolars, la survigilonza dellas buobas en baselgia, la scola de lavur cun ina scolasta laica e la survigilonza della casa cun 10 persunas. Sora Cuno haveva de far il percasa ed haver quitau dils malsauns. Ella ei morta gia 1889. Sr. Cuno ei stada ina vera mumma dils paupers.
Da 1901—1905 eis ei stau cheu soras tudestgas. Pervia dil lungatg sesentevan ellas buca da casa en tiara romontscha, e la glieud quintava era de buca vegnir capida. — (Cont. suonda)
ord Fegl parochial de s. Gions, Mustér 1955, nr. 12
Dal Spital en Casa s. Gions
Entras il maun buntadeivel e capavel dils directurs: Sgr. Prof. Placi Condrau, sgr. mistral Sep Antoni Monn, sgr. scolast Sigisbert Monn e sgr. scolast Baseli Giger-Columberg ed ina biala retscha de Soras della Misericordia indigenas ei la casa daventada ina benedicziun per la vischnaunca de Mustér. Biars ded els ein gia i sur cuolm vi en la perpetnadad ed hau retschiert leu la cruna eterna culada ord lur numerusas ovras de misericordia.
Ils onns han purtau plievia e sulegl. Mintg’ onn ha isau, dulau e smarschentau il Spital a Sutgliendas pir e pir. Il menaschi ei carschius ad in crescher. Las habitaziuns pridas si tier ils survetscheivels vischins pudevan buca tonscher per tut ils basegns e pretendevan secapescha era daners pils tscheins. Il Spital sez fuva en decadenza. Ina totala remedura fuva necessaria. Per contonscher sufficientamein plaz e per saver concentrar il menaschi meglier fuva l’ erecziun d’ ina casa nova la suletta buna sligiaziun.
Gia 1936 ha la suprastonza communala sut presidi de sgr. Gion Antoni Durschei, Segnas, incombensau architect U. Coray de Laax a Glion, ded elaborar in sboz per in correspondent baghetg. Tenor siu sboz er’ igl edifeci ord lenn e heraglit e custava ca. 200 000 frs. — Buna veglia, skizza e calculaziun eran avon maun — mo ils daners muncavan. Per rimnar ils mieds necessaris ei 1941 ils 9 de fevrer seconstituida la Fundaziun P. Maurus Carnot cun statutas giuridicamein fixadas. Iniziant della Fundaziun ei sgr. Dr. Conradin de Hess-Janka. En buca ditg sisu ha el stuiu render quen final, mo la finamira dell’ instituziun enzuglia aunc adina sia fossa en tgeua sulegliada.
Ils 16 de matg 1941 ha sgr. Gion Antoni Durschei clamau l’ emprema radunonza generala. La suprastonza della Fundaziun ei seconstituida ord umens ideals sco suonda: President: Cusseglier nazional sgr. Dr. Giusep Condrau. Vicepresident: President communal sgr. Gion Antoni Durschei, Actuar: Sgr. scolast Baseli Giger, Cassier: sgr. Battesta Berther, caustaziun. — In dils fideivels e luvrus promoturs della casa nova e siu intent ei senza dubi era sgr. Dr. L. Candinas staus. — Il medem onn 1941 ceda la ven. claustra il bellezia prau Cons-sut alla Fundaziun per prezi de sulom e promova l’ ovra cun ina considerabla contribuziun. Per la cessiun de quei sulom sa la vischnaunca alla ven. claustra bien grau. —
1915 envida la radunonza generala plirs architects de far in plan. Sgr. architect Gieri Berther de Mustér a Turitg ha corrispundiu cun in sboz, presentaus alla tschentada per invista ils 19 de matg 1916. La Fundaziun sestenta e lavura cun idealissem per l’ ovra e gudogna cunzun en Mustér numerus commembers. Las Soras rimnan cun gronds sacrifecis era commembers en las vischnauncas de Surnvitg, Trun, Schlans e Tujetsch. Entgins bials legats van en cassa. Ei vegn ediu cartas de condolenza romontsch e tudestg suenter il grafito dil maletg de Toinaraichel, Turitg, che representa las paupras olmas. Sgr. Stiafen Bundi, Curaglia, il possessur dil maletg conceda il cliché. Pli tard eis ei vegniu procurau per ina ulteriura elecziun de cartas. Entras lubientscha della Superiura Generala ein 6000 cartas cun divers maletgs vegnidas stampadas gratuitamein en la stampa Teodosiana Paradis Ingenbohl. Ils clichés ha quella semegliontamein mess en disposiziun. Dapresent dumbra l’ elecziun in pulit diember cartas pil prezi 1. 70 — 2. — frs. En quei importo ei I’ almosna comprida. Tgi che cumpra pia las cartas fa cheutras alla Fundaziun in’ almosna ch’ ei ina bun’ ovra pils defuncts. Ultra de quella vegn ei legiu mintg’ onn in bi diember messas per las paupras olmas e schiglioc aunc fatg oraziun pils benefacturs. — Ins vegli pia far stedi diever dellas cartas de condolenza en suffragi de nos cars, che han priu comiau de nus e spetgan forsa aunc en las peinas dil purgatieri sin nies agid e nossa comiseraziun.
Il luvrar e sestentar della Fundaziun P. Maurus ha procurau pil niev baghetg e siu sulom pauc dameins che 100 000 frs. A tuts che han aviert lur maun leutier in grond Dieus paghi! Senza quei brav crap de fundament havess ins strusch ughegiau ded ereger igl edifeci. La commissiun preparatorica per baghiar fa las preparativas, procurescha pils plans e surdat ils acts necessaris alla Suprastonza communala, che meina ensemen culla commissiun inschignusamein l’ ovra all’ encorunaziun.
Ven. Sr. Placida, superiura ha per quell’ ovra numerus merets. Strusch, strusch stess uss la casa s. Gions, ina necessitad dil temps, senza sia oraziun, siu impuls, senza sia involvaziun de bia quitaus e lavur inschignusa cun igl agid de sias consoras.
Ils 12 de mars 1950 ha ina grondiusa tschentada encorunau il plaid fulminont de sgr. President Dr. E. Huonder. Ils 26 de zercladur 1950, la fiasta de s. Vigeli, ha l’ emprema pala entschiet a metter fundament alla casa nova de s. Gions. La benedicziun della s. Baselgia ei vegnida plantada e sfundrada gia en il sulom.
Scuvrend il humus eis ei semussau per miez il sulom giu ina ualti lada aveina de sablun, de crappa e carpuna, perdetga d’ ina bova sederschida avon tschentaners dalla val Clavaniev giuadora. Ils 23 de settember era la casa sut tetg ed igl aur dil sulegl atunil enzugliava ella en sia colur e splendur.
Ils 24 de zercladur 1951, per la fiasta de s. Gion Battesta, ha la benedicziun della caplutta e della Casa s. Gions cun in edificont program encorunau tutta lavur. — La pilevia ha cuschentau canzuns, plaids e poesias. II Tutpussent ha vuliu concentrar il spért mo sin la s. ceremonia e svidar ora en tgeuadad sia benedicziun sur tetg e sulom, sur preit e mir, sur present ed avegnir. II plevon ha procurau per la lubientscha ded ereger ina caplutta ed envidar en quella la glisch perpetna. Possi la glisch e forza dil tabernachel purtar benedicziun sur casa e contrada. — La Casa s. Gions ei senza dubi in benediu benefeci. Ella survescha en emprema lingia als basegns della vischnaunca, ded in e scadin. Per ch’ ella seigi veramein ina benedicziun e buca ina grevezia ein entginas stanzas era aviartas per pensionaris, che pagan ina modesta pensiun. —
II menaschi ed il manteniment digl edifeci pretendan ina dretga egliada ed in cor plein carezia e curascha. 232 000 frs. smaccan aunc adina sin il tetg Casa s. Gions e tscheins ed amortisaziun egl importo annual de ca. 10 000 frs. laian patertgar e luvrar ed ultra de quei ein aunc las expensas quotidianas de cuvierer. Biars dils burgheis ein stai benefizents e generus duront il temps de baghegiar. Mo era ussa sperein nus ch’ il fiug stezzi buca! Scadin vischin vegn a sentir e capir il basegns e sustener vinavon la Fundaziun cun contribuir annualmein 1. — fr. , che las collectadras vegnan a supplicar Vus il proxim temps. — Per legats, per pli grondas contribuziuns ei il cudisch d’ aur, il cudisch d’ honur, aunc adina aviarts. — La glisch dil tabernachel en caplutta vegn a sularar Vossas almosnas, Vossas bunas ovras cunzun en la perpetnadad. —
PS. Per differents motivs supplichein nus de numnar quella casa «Casa s. Gions» (Heim St. Johann, Disentis).


text:
Las cundiziuns en las muntognas sur il cunfin dal guaud n'èn betg adina uschè simplas. Lungs envierns, curtas stads ed adina puspè midadas da l'aura. E tuttina - en las regiuns alpinas dal Grischun vivan millis da spezias. Da preschentar quellas a la publicitad è la finamira da l'exposiziun speziala dal Museum da la natira dal Grischun.
S'adattar per viver en las muntognas
L'exposiziun porta il num «rampignaders e dormulents». Animals en la muntogna ston s'adattar a lur cundiziuns da viver. In «rampignader» è il sfendacrap cun feglia opposta. El crescha sin 4500 meters sur mar e vertescha temperaturas da fin-40 grads. La «dormulenta» la pli enconuschenta è la muntanella. Ella dorma durant l'entir enviern en sia tauna sut terra.
Excursiun tras las muntognas
L'exposiziun maina da 1800 meters sin 3000 meters sur mar tras quatter secturs. Mintga sectur simbolisescha ina autezza sur mar. I vegn preschentà passa 30 plantas ed animals da las alps grischunas – quai cun preparats, fotografias, models, tuns, odurs e filmins. L'exposiziun è in'atgna producziun dal museum da la natira Grischun e duai er vegnir exponida en auters museums.
L'exposiziun cuzzà dals 17 d'avrigl 2019 fin ils 19 da schaner 2020.
RR actualitad 17:00


text:
Il chantun haja pretendì invista en tut las actas da la WEKO. Uschè spert ch'ins haja quellas, vegnian examinads pass giuridics cunter las firmas pertutgadas. Tenor la WEKO èn il chantun, las vischnancas ed er privats, ch'han surdà lavurs a questas firmas, vegnids donnegiads considerablamain. La WEKO ha oz publitgà sentenzias cunter 7 firmas da construcziun.
Chantun vul optimar process interns
Gia suenter l'entschatta da las examinaziuns da la WEKO il 2012 ha il chantun instradà mesiras per proteger il proceder correct per surdar projects. Il Departament da construcziun, traffic e selvicultura ha sviluppà in sistem da monitoring per pussibilitar a las autoritads d'intervegnir a moda svelta en cas ch'i dettia indizis per novas cunvegnas da pretschs. Ulteriuras mesiras sco scolaziuns internas, glistas da check etc. sajan part dal pachet da mesiras. Las mesiras vegnian adina adattadas e schlargiadas.
La situaziun vegnia plinavant observada vinavant cun gronda attenziun.
RR novitads 15:00


text:
L'adattaziun da las rentas dependa dal svilup dals pretschs e da las pajas. Las rentas vegnan mintgamai adattadas a las pajas ed als pretschs. Per quest intent examinescha il Cussegl federal almain mintga dus onns sche quai dat in basegn da far adattaziuns. Perquai che l’index dals pretschs e da las pajas sa sviluppescha sulet moderà fiss in tal augment da las rentas d’AVS/AI betg giustifitgà, scriva il Departament federal dal intern.
La renta minimala da l’AVS resta uschia tar 1’175 francs il mais, la renta maximala tar 2’350 francs. L’ultima giada che las rentas d’AVS/AI èn vegnidas augmentadas è stà il prim da schaner 2015.
RR novitads 12:00


text:
Opera
Opera (Òpra) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Dario Argento. 'L è ambintâ in dal mónd dla lìrica e dimóndi séni i èṅ stadi giràdi in dal Teàtar Régi ad Pärma. Prutagunìsta dal film l'è na śóvna Cristina Marsillach che, a 'l ùltim minùt, l'à tòlt al pòst dla Giuliana De Sio.
Sunt
La Betty (Cristina Marsillach), na śóvna suprâṅ a 'l debùt, la gh'à da tōr al pòst dna sò culéga più vècia 'd lē ch'l'à fat 'n incidènt la sira prima ad cantàr in dal Macbeth ad Giuseppe Verdi, n'òpra ch'a s diś la pòrta dasfurtùna a chi gh lavóra. In cal mént'r un sasèṅ misterióś al masa na mascra e pò al sćiànca druànd un curtlàs al vistî che la Betty la gh'arév da mét'r-as in sal palc al dè dòp ma soquànti dal curnàci druàdi in dl'òpra i vèran al cadnàs dla gàbia in dū i stàvan e i gh vaṅ adòs. 'L óm al gh la cava però a scapàr via dòp avér-an scurtlâ qualchidùna.
In cal méntar la Betty la s la gôd a lèt cun Stefano (William McNamara), un śóvan ch'al lavóra lè a teàtar, ma quànt qvést chè al và in n'atra cambra par métar sù dal tè, al killer al in prufìta par ciapàr la ragasóla e, tgnénd-la sòdi, ligàr-la da na banda miténd-ag un siròt in bóca p'r a n far-la sigàr e pò dal guci sót a i òć par custrìnś'r-la a guardàr incòsa méntar lò al cópa al sò amìg insfilsànd-ag un curtlàs in góla. Finî al masamènt, al la libra.
In séguit la Giulia (Coralina Cataldi Tassoni), la dóna di custùm ch'la gh'à da giustàr e cuśir al custùm sćiancâ dla Betty, la cata par tèra al brasalèt dal killer e la véd che insìma a gh'è na data. Pròpria méntar la tōś na lènta par véd'r-ag méj, 'l óm misterióś al vèṅ dèntar e al la masa, incóra na vòlta davànti a la pòvra cantànta custréta a tgnir-i 'd òć.
Al regìsta Marco (Ian Charleson), in pinsēr par la Betty, al ciàma al cumisàri ad pulisìa Alan Santini (Urbano Barberini) e chi lò al gh manda a cà 'n agìnt par prutéś'r-la, Daniele Soave (Michele Soavi). A 'n sèrt punt però Daniele al sparìs, pròpria quànt la riva lè la Mira (Daria Nicolodi), la sò manager. Cun la paùra adòs, al dū dóni i rèstan da par lōr in cuśìna. Da drē da 'l us al sòna al campanèṅ un pulisiòt ch'al vōl gnir dèntar, faghénd védar i ducumènt ad Soave. Mira la n s fida briśa e, da drē da 'l spiunsèṅ, la gh diś ch'la 'l vōl véd'r in dal grugn. Chi lò al n fà na piga e al gh tira na sćiuptàda in d'l òć cupànd-la. La Betty però la scapa via da na grada par l'ària cundisiunàda.
Turnàda a teàtar, Betty la cata Marco ch'al gh diś la sò idéa: durànt l'òpra dal dè dòp, lò al mularà lìbri al curnàci ch'i èṅ dal bèsti dimóndi inteligìnti ma anc vindicadìvi e cun dal rancōr dèntar in di cunfrònt dal sasèṅ, i n pōlar minga èsar-s-al daśmindgâ. E lè pròpria acsè: chi uśèi lè, lasâ lìbar ad vulàr in dal teàtar, i càtan 'l óm sintâ in mèś a 'l pùblic e i gh tìran via 'n òć.


text:
Carlo Ellena/L’òm e la faussìa
L’òm e la faussìa[modifiché]
J’Alp piemontèise a smijo esse mach ëd bastion rocios ch’a s’àuso dë dsà e dë dlà sfros e frèid; ma a l’é nen parèj. A l’han n’ànima, n’ànima antica, fàita ‘d secoj dë stòria; ant ij milani a son fossilisasse për rësté ‘nsilì, sota lë sguard curios ëd l’anfinì dël ciel. J’Alp piemontèise a son n’antërsiura ‘d caden-e alpin-e e ‘d combe ch’a së slargo ‘d maravija a j’euj ëd coj ch’a san vardé.
Combe ch’a përfumo ‘ncor dj’antich giasé ch’a l’han signàje ‘nt ël temp dij temp. Ognidun-a ‘d lor a l’ha milanta stòrie da conté, scurpìe ‘nt ël temp ‘me ‘nt la ròcia. La Val Chison a l’é un-a ‘d coste; ël Còl Lauson un dij sò bastion. E mi i son lì.
I son ant ël mentre che calo dal Còl Lauson, anvers la ruà dël Gran Puj ëd Pragelà e i passo travers ëd gran dëstèise erbose sensa marche ‘d senté. La calà a l’é lesta e agradìa e i preuvo press che la sensassion ëd volé ‘nsima ‘d nivole d’erbe molsin-e.
Apen-a dzora dj’ultime ca dla ruà, as vëddo vàire part ëd prà bin cintà; ant un-a ‘d coste as vèd, da leugn, la figura ‘d n’òm ch’as bogia con n’andura cadansà. Con un pass ësvicio i m’avzin-o curios për vardé s’òm ch’a travaja ciapà a tajé l’erba con soa faussìa.
A l’é ‘n montagnin pì nen vàire giovo; tutun ël fisich a l’é sùit, goregn, soa facia brusà dal sol e tajà da sent rupie a mostra ij segn dël dur travaj dla tera montagnin-a e dël bërgé.
L’òm a l’é ancòrzësse ‘d mi, ma sensa ten-ne cont e gnanca aussé la testa, a và anans a fé sò travaj. Mi i vardo ambajà ‘l moviment frem, cadansà dij brass e dël pass ant l’at ëd sijé e ‘ntant ch’a và anans, chiel a lassa dré j’andan-e regolar tant ch’a smijo pentnà. Minca tant as fërma, a gava da la feudra penduva a la sëntura la co e a mola la lama dël fer për ten-la bin tajenta.
Ël përfum ëd l’erba tajà e dël fen as mës-cio‘nt l’aria cissand-me a vardé d’antorn. Ël leugh a l’é com’esse intrà ‘nt la pitura d’un paesage montagnin d’àutri temp: ël senté ch’a serpenta ‘ntrames le ca, ij tèit con le lòse, la fontan-a, le gerbe ampilà për da bin, j’òrt cudì sensa ‘n fil d’erba. Tut a l’é a sò pòst, tut l’é ciuto. Antant l’aria sutila e fringanta am suva la front pen-a sudà e l’òm a l’é ancor lì, ciapà a sijé. E a l’é pròpi chiel a dé ‘n sens a la sen-a, a rend-la viva, dëstacand-se dall’imagi stàtica e oliogràfica ‘d na pitura bela, colorìa, ma sens’ànima.
Tut sòn a smija ch’a l’abia gnente ‘d foravìa, ma vardand pì ‘nlà dël nas, a l’é nen parèj. A peul ancapité (e i soma tòst an broa) che sa sen-a montagnin-a a dësparissa ‘nsema a tuta la cultura milenaria ch’as pòrta après. A l’é nòst dover fé ‘n manera përchè a peussa mai e peui mai ancapité.
Ij temp anté i vivoma, ij pass lest dël progress e dle trasformassion a l’han mostrane a vive an manera fàussa, superficial. I sai pa, ma an noi, già ciòsp e ‘nt le neuve generassion an particolar, a-i é me na veuja, press che në bzògn, ëd torné a l’antich për sent-se part viva ‘nt un mond ch’a goerna ij valor ëd tute, arpeto tute le culture e tradission sensa craséje me ròba inutila, mòrta.
I soma costumasse a vive ‘nt la finsion, convint d’esse sgnor e d’avèj tut; nopà i soma vnù pòver, pòver ant ij fàit, ant le paròle e ‘nt ij sentiment, tant che mi, òm ëd sità, i son lì a vardè ‘mbajà ‘s montagnin ciapà a sijé. Un travaj normal, ch’a l’ha pa nen dë straordinari, fàit da sèmper con man e brass, fasend fatiga. I më sdago con pàu che l’òm con la faussìa, sò travaj, soa vita, la montagna, am pijo a l’improvista; i vardo me a fussa cheicòs ch’a ven da leugn, dësvijand-me ‘nt l’ancreus na fòrsa ‘ndurmìa; l’arciam ‘d mie rèis, ëd nòste rèis.
Col montagnin a esprim tut ant sò andi: secoj dë stòria, gòj e sagrin, difidensa e l’ostinassion ‘d vorèj esse col ch’a l’é, e nen n’àutr.
L’indiferensa che l’òm a mostra ‘nvers ëd mi che lo vardo da pòchi pass, miraco a l’ha soa sorgiss ant la solitùdin ch’as pòrta apress e soa facia rupìa a na mostra tut ël pèis; ma chiel as gira
pa a vardeme, e gnanca ‘m parla. Comsessìa ‘n quaj manera mi i son un forësté; ël portador ëd na manera ‘d vita ch’a l’ha stravirà la soa e ij fondament ëd na cultura milenaria, crasand-je.
La montagna e soa gent a l’han ëd ferìe ch’a son mal fé a varì. Nen capì, ò nen vorèj capì ij bzògn reaj d’un mond montagnin ëd confin, teritòri për secoj camp ëd bataja, con un pòpol gorègn, travajeur, costumà a esse indipendent e che lë Stat a l’ha dësmentià, a l’ha ‘ngagià sa gent a ‘ndesne bandonand soe tere.
Peui a l'é rivaje la dëscuèrta dla montagna a la manera “sitadin-a” përché a podìa esse 'n bon afé. E antlora leugh maravijos, con paesagi splendrient ëd na natura servaja mai tocà da l'òm, curnis ùniche për blëssa stravirà da tërliss, pilon, funivìe, asfalt, condomini ch'a smijo 'd vëspé e peui viture, mila viture ch'a fiàiro tant d'antossié l'ària e ch'a pòrto burià 'd gentaja a invade prà, pasture e nivé che për secoj e secoj a l'han conossù mach ël silensi e la pas. As peul disse che 'n quaj manera, për quaj leugh e a quajdun, a son andaje bin j'afé, dand vita a 'd pòst ëd travaj; ma a che pressi?
E la montagna, cola vera, fàita 'd borgià, da ruà con soa gent ch'a vivìa, ch'a travajava, ch'a goernava e a cudìa pasture e teritòri, che sòrt a l'ha avù? Sòn-sì a l'ha avù: ël dëspopolament e l'abandon ëd soe bàite e dle tere. Colpa dla borgnarìa dël podèj costituì e dla neuva siviltà pianificà 'nvers un mond sempi, con tradission, culture e lenghe secolar, ma con d'echilibri assé dlicà.
Costume tramandà 'nt ël temp con valor moto bin pì grand che nen ëd legi scrite da 'n legislator che Dio veuja, dcò 'n piòta.
A la finitiva a l'é përdusse na bon-a part ëd patrimòni boschiv, fàunistich, campagnin, ëd j'eve, ma dzur tut ëd soa gent, pròpi cola ch'a sarà mal fé arcuperé.
Miraco 'ncheuj a-i é na manera pì atenta për capì ës mond maravijos ch'as esprim ancor ant ij sò lengagi genit e sòn mersì a vàire giovne e giovo, fieuj ëd coste tere ch'a sento torna 'nt l'ancreus ëd sò esse l'arciam ëd soe rèis.
Antratant l'òm ch'a sija a l'é 'ncor ciapà ant ël sò travaj. Ant ël mentre la sèira a m'argala i prim color dlicà dël calé dël sol. La calà 'nt la comba ora a l'é pì dasianta, pensand che doman i dovraj nen torné 'n sità, ma i tornaj ncor ambelessì 'ndova 'l temp a lé marcà da j'ombre dël sol, dal vent ch'a cala e a monta, da j'odor ch'a dësvijo ij sens, dal pass pasi e franch ëd l'òm e la neuit, ant l'infinì, da la lus pì satìa dël gran chèr.
Agost '97
Carlo Ellena


text:
Saint-Gély-du-Fesc
Saint-Gély-du-Fesc l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Les Matelles, del circondàre (arrondissement) de Montpellier e del dipartimènt de l'Hérault.
El g'ha 'na popolasiù de 8 917 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 16,51 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 71 méter a 'na altèsa màsima de 264 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Gély-du-Fesc l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Mudel:Demografia/Saint-Gély-du-Fesc (FR-34)
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Tar ina panica da massa en ina discoteca a Corinaldo (datiers d'Ancona) èn almain 6 persunas mortas questa damaun baud. Radund 100 persunas èn vegnidas blessadas - in tozzel da quellas grevamain.
Tenor medias indigenas è in gas irritant stà la raschun che tantas persunas èn fugidas en panica durant in concert. Ils pumpiers supponan ch'ina persuna haja eventualmain squitrà cun in vapurisader da paiver.
Critica: 1000 visitaders – 1 sortida
La gasetta «La Repubblica» rapporta che almain 1 sortida d'urgenza saja stada bloccada. Quai haja in visitader raquintà. Tenor in'autra perditga è ina paraid sballunada en las stretgas. Il minister da l'intern Matteo Salvini ha entant annunzià inquisiziuns.
Igl è da chattar ils responsabels per la mort da las 6 persunas – quels che han per nauschadad, stupiditad u engurdientscha midà ina saira da party en ina tragedia.
RR novitads 08:00


text:
En in discurs davart il cumbat cunter la gruppa da terror Stadi islamic ha Obama affirmà al president tirc Recep Tayyip Erdogan ch'ils Stadis Unids veglian vinavant s'engaschar per la segirezza da la Tirchia. Quai surtut era pervi che la Tirchia è in commember e partenari da la NATO. Avant ils discurs, al ur dal inscunter da segirtad a Washington, aveva las medias tircas speculà ch’ils Stadis Unids refusian da s’inscuntrar cun il president Erdogan en vista a las tensiuns tranter ils Stadis Unids e la Tirchia.
RR novitads 12:00


text:
Cun eliminar il curs minimal da l'euro saja la promoziun da la plazza Svizra daventada anc pli urgenta, scriva il Departament d'economia. En il rom da la nova disposiziun d'immigraziun contribueschia quella era a crear plazzas da gronda creaziun da valur e da rinforzar spazis cun flaivlas structuras.
Svizra Cussegl federal vul promover l'economia cun 374 miu. francs
374 milliuns francs vul il Cussegl federal investir dal 2016-2019 per promover la plazza economica svizra. El preschenta al parlament plirs conclus da finanziaziun.


text:
Lavurs
Practicists e practicistas da mecanica gidan a fabritgar utensils, maschinas e tocca da construcziun. Els elavureschan metals e construeschan maschinas ed utensils. Els lavuran en ina gruppa ed exequeschan lavurs simplas a moda autonoma.
Practicists da mecanica exequeschan incumbensas da l’entschatta fin a la fin. Sco emprim legian els ils documents da l’incumbensa e planiseschan ils pass da lavur. Els preparan ils utensils e las maschinas necessarias a la plazza da lavur. Els fan attenziun ch’els resguardian las prescripziuns.
Practicists da mecanica construeschan tocca singula da construcziun or da metals sco atschal, atschal cromà u aluminium. Els lavuran a maun e cun maschinas da turnar, fresar, furar e mular. Els storschan, perforan, squadran, lutegian e rebattan. Ultra da quai utiliseschan els maschinas dirigidas dal computer ch’èn programmadas ed endrizzadas da lur superiurs. Els surveglian la producziun conscienziusamain ed examineschan la qualitad da la tocca singula cun agid d’instruments da mesiraziun e da controlla.
Practicists da mecanica monteschan era utensils e maschinas simplas sco per exempel maschinas da furar. Els construeschan tocca singula e furman qua tras in entir che funcziuna. Tar tut quai resguardan els las prescripziuns dals documents da montascha e las directivas da lur superiurs. Ils practicists da mecanica gidan ultra da quai da reparar e mantegnair tocca da construcziun ed exequeschan las reparaturas ed ils remplazzaments adequats.
Durant lur lavur sa tegnan practicists da mecanica adina vi da las prescripziuns: Els èn attents a la segirezza ed a la protecziun da la sanadad e da l’ambient. Els portan per exempel guants ed egliers da segirezza. Els allontaneschan ruments sco ieli vegl, aua da sfradentar u stalizzas da metal a moda professiunala.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 3-11-2008, cun midadas 23-1-2015 e 9-11-2015
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da l’industria da maschinas, da l’electroindustria e da l’industria da metal (industria MEM)
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- basa tecnica
- tecnica da dissegnar
- tecnica da materials e da fabricaziun
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attest federal professiunal "practicist / practicista da mecanica AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- plaschair vi da l’elavuraziun da metal manuala e maschinala
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- lavurar exactamain
- abilitad da lavurar en ina gruppa
- autonomia
- fidadadad
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas superiuras, da la Swissmem e da Swissmechanic
Mecanist / mecanista da producziun AFQ
Practicists da mecanica AFP pon frequentar ina furmaziun da basa scursanida sco mecanist / mecanista da producziun AFQ (entrada al 2. onn da la furmaziun da basa). Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco mecanists / mecanistas da producziun AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists da mecanica lavuran cunzunt en manaschis da l’industria da maschinas, da l’electroindustria e da l’industria da metal (industria MEM).
La purschida da plazzas d’emprendissadis è buna. Suenter la scolaziun chattan ils blers practicists da mecanica ina plazza.
Ulteriuras infurmaziuns
Swissmem Berufsbildung
Brühlbergstr. 4
8400 Winterthur
Tel: 052 260 55 00
URL: www.swissmemberufsbildung.ch
URL: www.tecmania.ch
Swissmechanic
Dachorganisation
Felsenstr. 6
8570 Weinfelden
Tel: 071 626 28 00
URL: www.swissmechanic.ch


text:
Sin l'etappa collinusa da 31 kilometers è el be stà 14 secundas pli plauns ch'il victur da l'etappa Tom Dumoulin. En il classament general maina Thomas cun 1:51 minutas avantatg avant Dumoulin. Chris Froome, ch'è vegnì oz segund, è en il classament general ina secunda suenter Dumoulin.
Classament general suenter 20avla etappa
- 1. Geraint Thomas
- 2. Tom Dumoulin +1:51 minutas
- 3. Chris Froome +1:52 minutas
Davosa e 21avla etappa
Suenter pli che trais emnas cuntanschan ils profis da velo da la Tour de France la Champs-Élysées a Paris. La 21avla etappa da dumengia stat en il center dal victur dal Tour de France, Geraint Thomas, che na vegn tradiziunalmain betg pli attatgà e che po uschia giudair l'etappa da triumf tochen al boulevard da la chapitala franzosa. Tar la davosa etappa sin il tschancun da Houilles a Paris vai be pli per il victur dal di. Per il solit datti in spurt da massa.
RR novitads 18:00


text:
Sco quai che la NZZ am Sonntag scriva, vul il Departament per defensiun realisar il project pli tard che planisà.
Fin ussa eran emprimas investiziuns planisadas l'onn 2019. Ils daners na bastian però betg per realisar tut ils projects en ina giada, ha ditg il schef partent dal departament, Ueli Maurer. Prioritad han ils centers da sport existents a Magglingen e Tenero. Da nov duain ils daners star a disposiziun pir a partir dal 2023.
Cun champs da skis e cus da giuventetgna e sport duai il center planisà puspè pussibilitar a dapli giuvenils da far sport d’enviern. Associaziuns da sport duain pudair trenar en il center per il sport d’enviern.
Grischun n'è betg cuntent, ha dentant chapientscha
Il chantun Grischun n’è betg intgantà da quest svilup. Ins enconuschia la situaziun finanziala da la Confederaziun. Uschia saja quai chapaivel, ch’i na dettia betg il medem mument daners per tuts projects, da ditg Andrea Stadler dal Departament chantunal per educaziun e cultura. Perquai spetgia il chantun dentant, ch’il center vegnia lura er construì en questa segunda prioritad.
Sche, nua e cura ch’il center vegn bajegià – quai ha il parlament la finala da decider.
RR novitads 06:00


text:
Vorarlberg
El Vorarlberg l'è giü del nöf stacc federàcc (en todèsch: Bundesland, de spès abreviàt Land) endei quài l'è dividìda l'Austria. La capitàl del Land l'è la cità de Bregenz.
El g'ha 'na superfìce de 2.601 km² e 'na popolasiù de 378.592 abitàncc (dato agiurnàt el més de magio del 2015). El cunfìna a nòrd co la Germània (stat de la Baviera), a èst col Land del Tiröl, a sud e a nordòvest co la Svìsera (a sud col cantù dei Grigiù e a nordòvest col cantù de San Gal, a òvest, per 35 km, col Liechtenstein (cümü de Vaduz, Schaan, Rugell, Schellenberg, Mauren, Eschen, Planken, Triesenberg e Triesen).
El sò nòm el völ dì "denàcc (todèsch: Vor) del Arlberg", che l'è 'na cadéna de mucc che se tróa a èst de la regiù, cunfì natüràl col Tiröl.
Del pónt de vìsta aministratìf l'è spartìda en quàter distrècc:
A nòrdòvest el tóca le còste del Lach de Costànsa (todèsch: Bodensee.) El fiöm Reno el sègna el cunfì natüral co la Svìsera. L'è streersàt apò dei fiöm: Lech, Bregenzer Ach e Dornbirner Ach.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sóta l'Impér Romàno el fàa part de la pruvìncia de la Retia. Endel córs del Medioévo l'è stat colonizàt dei Alemàni, e amò 'ncö la parlàda locàl l'è 'na variànt del alemà, al contràre del rèst de l'Austria che la parla variàncc del bavarés-austrìaco.
El g'ha fat part dei posedimèncc de la càza dei Asbùrgo de Svévia, e, dòpo le guère de Napoleù, l'è stàda l'ünica part che i g'ha conservàt en chèsta regiù.
Dòpo de la prima guera mondial, che g'ha segnàt la fì del Impér Austro-Ungàrich, ai 11 de màgio del 1919, enden referèndum organizàt endel Vorarlberg, de piö del 80% de la popolasiù la g'ha otàt a favùr de la propòsta de integrasiù endèla Confederasiù Svìsera, ma per vìa de l'opozisiù del goèrno de l'Austria, dei Aleàcc, dei liberài svìser e svìser-italià e dei romànci chèsta integrasiù l'è mai stàda fàda.


text:
Il fanadur 2015 è la vischnanca da Scuol vegnida pertutgada da gronds donns tras urizis. Las vals èn idas surora ed han procurà per gronds donns. Finalmain dastgan ins cumenzar cun las emprimas lavurs da segirezza. Previs èn oravant tut dus gronds projects.
Sanaziun da la val Clozza tras Scuol
La vischnanca da Scuol ha consentì in credit da 1,5 milliuns francs per realisar differentas mesiras lung al letg da l’aua. Quai èn in batschigl da retegn, sbassar il letg da l’aua ed era realisar mirs artifizials lung la val Clozza.
3 variantas pussaivlas per la fracziun da Pradella
Radund 3 milliuns francs prevesan ins d’investir en la segirezza da la fracziun da Pradella. Trais variantas stattan en discussiun, sviar tut la val, realisar in batschigl da retegn per avair dapli controlla u schlargiar il letg da la Triazza giusut nua che la val curra en l'En. Il credit sto anc vegnir consentì da la populaziun.
Tut las mesiras da segirezza vegnan a custar tranter 6 e 10 milliuns francs. La realisaziun è prevesida tranter ils onns 2017 e 2019.


text:
Martina Hingis e Chan Yung-Jan tutgan tar las favuritas dal turnier. La Svizra ha gudagnà gia trais giadas en il dubel a Wimbledon, 1996 cun Helena Sukova, 1998 cun Novotna e 2015 cun Sania Mirza.
Er tar il dubel maschadà tutga Hingis tar las favuritas per il titel. Ella fa part al turnier cun Jamie Murray, il frar dad Andy Murray.
Betg reussì da gudagnar en il dubel èsi a la Svizra Viktorija Golubic. Ella ha pers cun sia partenaria Tscheca, Kristyna Pliskova en l'emprima runda cun 4:6 e 3:6 cunter Anna-Lena Grönefeld e Kveta Peschke.
RR novitads 23:00


text:
60,09% da las vuschs din 'na' per il credit per la candidatura dal Grischun per gieus olimpics 2026. Quai èn 41'633 vuschs na e 27'648 vuschs gea. Er San Murezzan che fiss stà 'Host City' n'è betg stà persvadì d'ina tala candidatura. Els din na cun 837 cunter 655 vuschs. Tavau di na cun 1'878 vuschs cunter 1'672 vuschs gea.
Cun questa votaziun decida il pievel na vul betg lubir in credit d'impegn da 25 milliuns francs per elavurar la candidatura per ils gieus olimpics e paralimpics d'enviern 2026. Cun approvar quest credit avessan las votantas ed ils votants dal Grischun legitimà ch'il chantun avess pudì metter a disposiziun ils meds finanzials necessaris enfin l'atun 2019. Per il Grischun avessan duì resultar la finala custs da maximalmain 9 milliuns francs. 8 milliuns francs fissan vegnids da la Confederaziun ed ils ulteriurs 8 milliuns da Swiss Olympic.
RR votaziuns 12:00+


text:
Sonda aveva Piranha Cuira gudagnà cunter Wizards da Bern Burgdorf cun 5:4 suenter sajettar penaltis. Dumengia n'è la partida a l'entschatta betg marschada tenor quai che las dunnas da Cuira han vulì. En l'emprima part han ils Wizards manà cun 3:0 cunter Cuira. suenter han ellas dentant pudì prender suenter ils puncts.
Suenter la prolungaziun han lura las dunnas da Berna Burgdorf pudì decider la partida per ellas. Cun 6:5 gudognan ellas cunter Piranha Cuira. Cun quai ha mintga equipa ussa ina victoria en la seria da tschintg.
La proxima partida giogan las dunnas a Cuira, ils 08.04.2017 a las 18:00.
RR Sportissimo 17:00


text:
Discussion:Lenga italian-a
I l'hai fàit na modìfica dlicà e, s'i seve nen d'acòrd, as peul torné 'ndré: da già che al di d'ancheuj a l'é assè spantià l'arconossiment che bon-a part ëd le lenghe parlà an Italia a son nen dialet dla lenga italian-a, i l'hai tramudà la session relàtiva da la vos italian a la vos Italia e i l'hai dovrà la paròla lenga nopà che dialet. Sòn a më smija ëdcò pì conforma al prim (e adess sol) paràgraf ëd costa vos che a parla dël piemontèis 'me na lenga romanza, coma l'italian. -- Borichèt


text:
Per cumenzar dat l’autura in sguard enavos enfin la represchentaziun preistorica da cuntegns. Ella demussa sco èn nats l’emprim segns simbolics per daventar alura bustabs d’in alfabet. In segund aspect central èn las materialias cun e sin ils quals ins scriveva. Il basegn creschent da copias ha manà a l’invenziun da la stampa, quai suenter tschientaners da copias scrittas a maun. La fabricaziun d’ina platta da stampa per la cumposiziun sin plum vegn descritta en detagl.
Participant: Martin Huder
Redacziun: Domenica Messmer, Jon Manatschal
Radioscola 10-5-1972
Numer d’archiv: 2107
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Cumprar il dretg chalzer da currer
- Glindesdi, 24.4.2017, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 24.4.2017, 11:15, RTR
Il temp da jogging e running ha cumenzà. Bleras dunnas e blers umens èn da vesair la damaun baud u la saira ch'els curran per lung d'in flum, en il guaud u er per lung las vias. In bun chalzer fa pli cumadaivel il currer.
Per chattar il dretg chalzer èsi il meglier dad ir en ina fatschenta spezialisada. Là vegn cusseglià sin fundament d'in'analisa fundamentala dal pe, da la chomma, dal stil da currer e da l'anatomia da la persuna. I vala la paina da far ina tala analisa per lura pudair cumprar il dretg model da chalzer ch'è il pli optimal per sasez.


text:
La decisiun definitiva vegn Trump a dar enconuschent en il decurs da la mesemna. Quai saja dentant betg ina predecisiun per il status final da Jerusalem ubain per autras dumondas dispitaivlas tranter l'Israel e la Palestina, rapportan pliras agenturas da novitads sa referind sin indicaziuns ord la chasa alva.
In represchentant da la regenza argumentescha l'intent cun «la realitad istorica» e cun «la realitad moderna». Istoricamain saja Jerusalem il center da la cardientscha gidieua ed actualmain saja la citad la sedia da la regenza israelita. Quests arguments na vegnan però betg a persvader ils palestinais ed ils pajais arabs.
Il mardi ha il president american infurmà il president da la Palestina, il retg da la Jordania ed il schef dal stadi da la Egipta davart ses intents. La Palestina e la Jordania han smanatschà cun «consequenzas privlusas». La Russia sustegna la Palestina e l'Arabia Saudita ha declerà l'intent sco provocaziun envers ils muslims. Il president da la Tirchia finiss la relaziun diplomatica cun l'Israel en cas che Jerusalem vegniss renconuschì sco chapitala.
Gia en sia candidatura aveva Trump empermess il spustament da l'ambassada.
RR novitads 06:00
Jerusalem
Il status da Jerusalem è dispitaivel. Per Israel è Jerusalem la chapitala. Ils palestinais vulan dentant Tel Aviv sco futura chapitala dal pajais. Bleras ambassadas, tranter auter er l'ambassada svizra sa chattan a Tel Aviv.


text:
L'onn proxim fa Malans investiziuns nettas da duas milliuns francs. La gronda cumpart da quella summa vegn investida en la sanaziun da la via da Jenins u er en in implant da pumpadi.
Tenor las calculaziuns actualas e las spetgas che la populaziun creschia in zic è la suprastanza da vischnanca vegnida tar la conclusiun ch'il pe da taglia possia vegnir sbassar. Quai senza perditas a vista mesauna. Uschia ch'il pe da taglia vegn sbassa dad 80% sin 75%.
Citad d'energia
A l'entschatta da la radunanza ha Malans survegnì per ulteriurs quatter onns il label da citad d'energia. Gia dapi il november 2013 porta Malans quest label ch'è in segn per las premuras en connex cun l'ambient ed energia.
RR novitads 15:00


text:
Il giavisch da puspè survegnir il dretg da burgais svizzer n'haja betg exnum in niz pratic. I saja ina chaussa dal cor. El haja bleras bellas regurdientschas da la Svizra, declera Giancarlo Malchiodi. Sco sia mamma Amalia, ch'è oriunda da Sagogn e ch'è emigrada en l'America raquinta, sajan els stads ils emprims onns da vita da Giancarlo prest mintga stad a Sagogn. «Giancarlo discurriva detg stupent rumantsch e tudestg» di Amalia. Cura ch'el haja dentant gì dad ir a scola na saja quai betg pli stà pussaivel. Uschia saja lura era l'interess per la Svizra, per il rumantsch ed il tudestg svanì. Giancarlo haja insacura lura ditg, jau sun American e jau na discurra betg pli autras linguas.
Dà giu il dretg da burgais sco giuvenil
Entras il film «Amalia e Giancarlo», ubain la versiun extendida per kino e la televisiun svizra cun il titel «Ciao Babylon», saja el puspè vegnì conscient che la Svizra saja era sia patria. Gia durant il curs da rumantsch a Glion la stad vargada ha Giancarlo Malchiodi sclerì cun l'ambassada Svizra a New York, tge ch'el stoppia far per puspè survegnir il dretg da burgais svizzer.
I dovria ina pluna documents ed era in discurs en l'ambassada davart la Svizra e sia cultura. Ils documents sajan inoltrads. Cura ch'el possia far il discurs e quant spert che quai va insumma na sa Giancarlo Malchiodi betg dir. Desistì sin il dretg da burgais svizzer ha el cun 19 onns cura ch'el avess gì da pajar taglia da militar en Svizra. La situaziun finanziala na lubiva betg quai da lez temp, declera il scolast d'englais che ha 50 onns. Cun ni senza pass svizzer, quinta el da vegnir mintg'auter onn en Svizra e lura era mintgamai emprender in zichel rumantsch.
RR actualitad 11:00


text:
Saleh bin Jamal Khashoggi haja tant la naziunalitad americana sco er quella da l’Arabia Saudita scriva l’agentura da novitads SDA citond CNN. Il figl da Jamal Khashoggi saja partì ensemen cun sia famiglia suenter che ses scumond da bandunar il pajas era vegnì annullà.
Sin il servetsch da messadis curts Twitter aveva scrit la manadra da la partiziun Orient Proxim ed Africada Human Rights Watch, ch’il figl Salah e sia family sajan «finalmain or da Riyad en en viadi en ils Stadis Unids». Avant haja el dentant stuì supportar in inscunter «crudel e bizarr» cun il prinzi ereditari Mohammed bin Salman.
Cussegl da l'UE augmenta squitsch sin Arabia Saudita
Suenter il mazzament dal schurnalist saudi-arab Jamal Kashoggi ha il Cussegl da l’UE appellà a tut ils pajas da l’Uniun europeica da betg pli exportar armas en l’Arabia Saudita.
Il cas Kashoggi saja be il piz da l’orrur ha ditg la ministra da l’exteriur austriaca Karin Kneissl envers la gasetta «Welt». Surtut la guerra en il Jemen e la crisa en il Katar stuessan bastar a l’UE per agir cunter l’Arabia Saudita.
Ier gievgia aveva il parlament da l’Uniun Europeica pretendì in stop per l’entira Europa da furnir armas a l’Arabia Saudita. Tenor il parlament da l’UE èsi probabel ch’il prinzi ereditar Mohammed bin Salman è implitgà en il cas.
RR novitads 08:00


text:
Damai che quest virus è fitg contagius s'infectescha bunamain mintga uffant pitschen insacura cun il virus da rota, mintga 25avel sto ir en ospital. L'infecziun maina a fuira, gramflis e fevra. Il virus po cuzzar bun in’emna. Per ils uffants pitschens èsi oravant tut privlus perquai ch’els perdan bler aua e substanzas mineralas durant la malsogn.
Cun vaccinar quinta la cumissiun da pudair reducir il basegn d'ir en l’ospital cun ils uffants pitschens per 90% sco la NZZ da la dumengia scriva.
RR novitads 11:00


text:
Provincia de Verona
- Süperfiss: 3.120 km²
- Pupulazziun (2001): 826.582 ab.
- Densitaa: 265 ab./km²
- Nümer de cumün: 98
- Capitaal (pup. 2001): Verona (253.208 ab.)
L'è la pruvincja püssee ucidentaal del Veneto, bagnada a nurdòvest dal Laach de Garda; la cunfina cunt i pruvinz de:
- Brèssa a òvest (in mezz al laach de Garda);
- Mantua a südòvest;
- Ruviich e Padua a südest;
- Vicenza a est;
- Treent a nòrd.
Ul teritori sa pö spartìll in trì tocch:
- I muntagn a setentriun, bagnaa dal laach de Garda a ucideent, cunt i grüpp del muunt Bald e i muunt Lessitt;
- La pianüra volta, duperada per l'agricultüra intensiva, l'è la zona püssee pupulada e svilüpada;
- La pianüra bassa, paludüsa in dii ann indree, bunificada (Vall graand verunees) e incöö cultivada.
Tüta la pruvincja l'è traversada dal fiümm Adiss.
L'ecunumìa l'è rica: l'agricultüra l'è intensiva, specjalizada e urientada a i cultür indüstriaj; l'indüstria l'è svilüpada sü praticameent tütt ul teritori; in de la zona de muntagna e in sül Laach de Garda una resursa a l'è ul türiism.
I paees püssee impurtaant a inn la capitaal Verona, Legnagh, Vilafranca, Isola de la Scala.


text:
La plazza da lavur da la Lia Rumantscha ha in pensum da 40%, quella da l’Agentura da Novitads Rumantscha in pensum da 20-30%. Ensemen dess quai in’occupaziun d’enfin 70%. Entant che Martin Gabriel, il president dal cussegl da fundaziun da la ANR beneventass ina collavuraziun, è la Lia Rumantscha pli sceptica. Il secretari general, Urs Cadruvi, ha resalvas quai che pertutga l’independenza, sch’ina persuna lavura il medem temp en il schurnalissem e per la promoziun dal rumantsch.
Grischun Central Anc naginas annunzias sin plazzas rumantschas en Sutselva
En Val Schons èn libras duas plazzas per Rumantschas e Rumantschs. L’Agentura da Novitads Rumantscha (ANR) tschertga in schurnalist, e la Lia Rumantscha in collavuratur regiunal. Ina cumbinaziun da las duas plazzas parzialas è delicata.


text:
- Per gidar a finanziar il til vul la musica da tschaiver Las Lieurs vender plachettas.
- 1'000 plachettas duain vegnir producidas e vendidas durant il til.
- Ils spruhs sin las plachettas vegnan da commembras e commembers la Las Lieurs.
Quai che funcziuna senza problems tar cortegis da tschaiver en la Bassa, è strusch enconuschent en Surselva. Sulet l'Uniun da tschaiver Mustér venda dapi in per onns plachettas per finanziar il cortegi da tschaiver. Organisar in cortegi custa numnadamain spert in per millis francs. Quels sto la gugga, ch'organisescha il cortegi, pajar. A Trun è quai la musica da tschaiver Las Lieurs. Ella paja a mintga gruppa che sa participescha al cortegi ina pitschna summa en la cassa. Cun 25 enfin 30 gruppas è questa summa dentant betg pli uschè pitschna. E tiers vegnan las ulteriuras expensas per organisar in cortegi.
1'000 plachettas
Planisà èsi da producir 1'000 plachettas (buttuns radunds da metal e plastic, cun si davant in pled ni ina curta frasa) e da vender quellas per CHF 3.- per toc. La finamira da Las Lieurs è da cuvrir uschia 3/4 dals custs dal til. Il rest duai vegnir cuvert cun las entradas da las ustarias en tenda da festa ed en halla, ch'èn avertas durant e suenter il til.
Spruhs da Las Lieurs
Ils pleds e frasas sin las plachettas èn vegnidas proponidas da commembras e commembers da la musica da tschaiver. Elegì tge che vegn scrit sin las plachettas han la suprastanza da la gugga ed il comité d'organisaziun dal tschaiver. Impurtant èsi stà, ch'ils texts che offendian nagin e che tut ils visitaders dal til da tschaiver chapeschian els.
RR actualitad 11:00


text:
Sànder Motin/Ësteilòta
Ësteilòta[modifiché]
Un di pa tant leugn a-i sarà na cita stèila ch'as ciamrà Ësteilòta. A sarà na frisolin-a pì gròssa che na man ëd n'òm. Soa sostansa a sarà na lus bela satìa e giàuna pien-a e da chila a-i sorzërà un calor bin fòrt. Ma andoma dun-a a conté cheidun dj'acadiment ch'a-j capitran a Ësteilòta...
... a fasìa oramai chèich di che Ësteilòta a s-ciairava pì gnun. Na stèila motobin socièvola coma chila a patissìa bastansa la solitùdin e për fé core pì an pressa ël temp Ësteilòta a cantava... Ësteilòta: « òh s’i podèissa dcò mi avèj un di un mè bel pianeta da scaudé e da masenté an manera d’un pòch ëd vita creé. I lo cudissërìa pròpi bin, i lo farìa chërse bondos e fòrt, ëd sigur a-j mancrìa mai gnente! » A l'era an camin ch’a cantava an costa manera che soa atension a l'era stàita pijà da na sbërlus grisolent. « ei! chi ch'it ses? » a dis Ësteilòta. « mi im ciam Voyager e i son na sonda spassial » a-j rispond l'oget grisolent ch’a séguita « a l'ha frandame ant l'anfinì n'esse ch'as ciama òmo, d'ant ël pianeta Tera ». « e përquè? » a-j fà Ësteilòta. « përquè l'òmo a veul voghe s'a riess a trové cheidun ch'a-j risponda a sò messagi. E si, përquè mi navusela i son pien-a d'anformassion an sël pianeta Tera, an sij sò esse vivent, sia vegetaj che animaj, e an particolar an sij uman. Ël but a l’é col dë vnì an contat ansema chèich forma ëd vita alien-a, an manera che l’òmo as senta men sol ant l’univers. E peui mi i pens che lòn ch’a l’ha bogià costa mia mission a sia ‘dcò la curiosità anfongà dj’uman » « e parèj j’uman a son solengh dëspërlor ant l’anfinì, pròpi coma mi i son dëspërmì sensa gnun ch’am fasa companìa » a esclama la cita stèila « ma adess ch’it ses rivà ti, cara navusela, i l’avrai cheidun da parleje ansema » Ma la navusela: « belavans che i peuda nen arman-e, mi i l’hai na mission da compie e i deuv seguité mia viage fin-a che chèich creatura am arseivrà e a lesërà mie anformassion » Ësteilòta: « a l’é ‘n darmagi, na vira ch’i podìa dëscore … ma dime ancora n’afé, andoa ch’as còloca la Tera? » La navusela a-j rispond: « i të s-ciàire là leugn an mes a col ëspassi sombr cola sòrt dë spiral bianca-lusenta, dël tipo ëd na viròira (it: girandola), d’anté ch’a-i part coj brass ëd lus gajolà ëd fërvaje scure, bele lì un-a ëd cole brìndole a l’é ‘l pianeta Tera » Ësteilòta: « e vàire ch’a l’é distanta? » Voyager : « mi a l’é giumai dël 1977 ch’i son partùa e a l’avran passaie apopré na quaranten-a ëd mila agn dl’òmo, an fasend doi cunt …. Òh i sai nen, a l’é ‘n càlcol tròp malfé da fesse. Comsìa la galassia ch’a-j aparten la Tera as ciama Lea Laità, e sò sistema planetari as ciama Solar dal nòm dla stèila ch’a l’ha anandiaje la vita con sò calor » Ësteilòta : « Sol? A deuv esse na stèila bin an piòta për avèj creà dj’esse tant anteligent dla paria dl’òmo » Voyager : « chërte nen che l’òmo a sia peui tuta s’anteligensa, disoma pitòst ch’a l’é tecnicament adret ma da la mira dla saviëssa i-i soma pa. A l’é egoista, anteressà mach s’a peul torneje cheicòs e a l’ha n’anvìa sens fin » Ësteilòta a-i pensa na minuta e a-j rispond : « però për avèj mandà na sonda ch’a men-a anformassion parèj dle toe a veul dì che l’òmo a l’ha dcò dle intension dësanteressà ëd conossensa » Voyager : « le përson-e ch’a son savie a son pòche ma an tùit a-i é 'd gich positiv mach che a venta ch’a dvento pì ampegnos e a l’é pì len lassese andé anvers le cative assion … as tribula ëd meno. Adess a l’é ora ch’i séguita ant mia viage për trové ch’i ch’a peuda arseive j’anformassion ch’i l’hai. Stame bin e bon pro për tò avnì! »
e parèj Ësteilòta a l’avìa ëdcò scontrà na sonda samblà da l’òmo ch’a-j avìa però lassà un sust neuv, col d’andé chila diretament a serchesse un pianeta dë fé vive con sò calor. E bin, a pensava Ësteilòta, adess i deuv tacheme a cheidun-a ëd cole pere volante ch’as fermo mai, òi, pròpi coj ròich ch’as lasso darera un coalass ëd poer giassà, e adess a l’ha fin-a vnume për ment ël nòm : j’avosà Comëtte. E con si antendiment nòssa cita stèila a l’ha smensà a spataré ant lë spassi soe radiassion an manera che chèich comëtta a vnissa atirà. A l’é nen passà ampess che na comëtta, nen dle pì gròsse a esse sincer, a l’ha avsinasse : « Stèila, steilëtta, ses-to ti ch’it has scaudame con tò tëbbior? » « é! i l’hai ciamala, sora Comëtta, përquè i l’avrìa manca d’un piasì » a l’ha rispondù Ësteilòta . » « dì pura, che s’i peul it agiut volonté » la comëtta a l’ha sequensià. Ësteilòta : « a sarìa pì che d’àutr un passage, trasportà da soa coalera, anvers un glòb sissé grand da podèj ospité la vita » Comëtta : « un glòb anté che a sia possibla la vita … mah … a më smija ch’a-i sìa ‘n còrp celest ch’a-i ven a taj. I dovrìo buteie un pàira dë sman-e lus e peui toa presensa oltra che esse ëd companìa për mi a sarìa fin-a fosonanta, dasà che con ij tò raj mie brìndole ëd giassa a së sleivrìo e mi i sarìa bin pì visibla con ël reu bërlusent ch’as crerërìa » « alora it mont l’ampressa ansima » a l’ha concludù Ësteilòta « e tante grassie, it vogras ch’it farai s-ciairé motobin distant an fondend e an anluminand toe coe giassà » Ansidit, nòsse doe stèile, un-a ëd pera e giassa e l’àutra d’un material talment càud da emané radiassion, a l’han ancaminasse sensa tëmma e dòp doe sman-e lus a son rivà da riva a col ròch ësférich mensionà da la Comëtta. Ësteilòta : « pì che ringrassiete për toa cortesìa … » Comëtta : « ma schersa nen, cita stèila, che ‘l piasì it has famlo dcò ti an ëslargandme jë sluse dla coa e adess mia presensa a sarà tant pì visibla» Ësteilòta : « què dì, cand ch’it passëras torna da sì an completand toa òrbita, fërmte a saluteme e i sper dë podèj dete ëd bon-e neuve an riguard dël mè desideri d’anviaré e fosoné Vita! » Comëtta : « i son sigura ch’im fërmrai anté ti e ch’i l’avrai ëd bon-e neuve! » An sa manera a l’han salutasse le doe stèile an promëttendse boneur e d’arvoghse tòst. E finalment Ësteilòta a l’era pronta për anandié un pianeta sò e a l’ha virà sò bèich splendrient anvers col ròch ch’a sarìa mai pì stàit frèid e sensa vita … ma costa a l’é n’àutra stòria …


text:
Il pilot da Mercedes Nico Rosberg po partir da la pole position al Grond Premi da la China. Il Tudestg ha gudagnà il qualyfing a Shanghai avant l'Austrialian Daniel Ricciardo en il RedBull-Renault.
Nagina fortuna per Hamilton
En la segunda retscha da partenza stattan ils dus pilots da Ferrari Kimi Räikkönen e Sebastian Vettel.
Ils dus pilots da Sauber han per la prima giada insumma en questa stagiun dumagnà la segunda part dal qualifying. Marcus Ericsson e Felipe Nasr partan damaun da las plazzas 15 e 16.
Ina da las grondas perditas ha nudà Lewis Hamilton. Il champiun mundial sto partir la dumengia (start 08:00 temp svizzer) da l’ultima posiziun, perquai ch’el ha gì in problem tecnic cun ses auto durant la qualificaziun.
RR novitads 11:00 / Sportissimo 17:00


text:
Il president communal da Tujetsch Beat Roeschlin ha sperà ch’i dettia ina gea unanim. El craja che votantas e votants guardian tge ch’il cussegl di. El è perschuadì dal project; ed era plirs cussegliers han manegià che quest project haja in grond potenzial turistic.
Engrondir zona da sport si Cuolm da Vi
Il plan da zonas 1:5’000 cuntegn ina pitschna adattaziun da la zona da sport en il territori da Cungieri. Quella è necessaria per che l’extrada a Cungieri saja gist sper la zona da sport. Plinavant ston ins engrondir la zona da sport a Cuolm da Vi, nua ch’il runal vegn construì.
E la finala datti midadas vid la zona per la protecziun dal guaud e da la selvaschina.
Uffizi federal per traffic decida sur da la pendiculara
En il plan d’avertura vegn differenzià tranter ils cundrezs che l’uffizi federal per traffic lubescha e quels che dovran ina lubientscha da la vischnanca e da l’uffizi chantunal per il svilup dal territori. Tujetsch sto lubir las colliaziuns fin a la staziun a val a Salins e fin a la staziun a Cungieri cun lingias d’aua, d’electricitad e da chanalisaziun. Ultra da quai sto la vischnanca lubir da dischlocar la via forestala ed agricula tar la staziun a Salins ed era lubir il runal si Cuolm da Vi.
L’uffizi federal per traffic sto lubir la pendiculara da Sedrun/Salins - Cungieri - Cuolm da Vi e la staziun da trafo sper la staziun si Cuolm da Vi.
Votaziun a l'urna ils 21 da matg
Uss vegn questa fatschenta anc suttamessa a la votaziun a l’urna ils 21 da matg en Tujetsch. I n`è dentant betg anc cler, cura che l’emprest dad 2.5 milliuns francs per questa pendiculara vegn tractà en il cussegl da vischnanca da Tujetsch.
RR novitads 06:00