text:
En las vuschs giuvnas dal schaner as preschentain nus il programm da la GiuRu per l’onn 2020. Ina massa occurenzas stattan sil plan, denter auter era puspè scuntradas en l’exteriur ensemen cun la @yenjev1984. Guardai en il pdf che vus chattais sin nossa pagina d’internet giuru@giuru.ch #actual per telechargiar e notar ils termins en vossa agenda. Dentant vegni era a dar entginas midadas quest onn, denter auter tge che pertutga il furmat da las vuschs giuvnas. Era propostas da vossa vart concernent questa tematica en natiralmain adina bainvegnidas! Quai è dentant nabetg tut. Ina bella contribuziun avain nus questa giada anc retschert da Flurin Spescha. Perquai exnum telechargiar la pagina e guardar viaden! Grazia per vos sustegn e bler divertiment da leger!
—
#vuschsgiuvnas #giuru #giuventetgna #rumantscha #gasetta #falera #yen #jev #planisaziun #2020
La GiuRu (Giuventetgna Rumantscha) emprova da promover contacts tranter la giuventetgna da las tschintg differentas regiuns rumantschas e da la bassa. Ella porscha a giuvnas Rumantschas e giuvens Rumantschs raps, communicaziun ed agid per la realisaziun d’in project cultural rumantsch. La GiuRu è uniun affiliada a la Lia Rumantscha e po trametter quatter delegads a las radunanzas generalas. Entant che la GiuRu figurescha sco uniun tetgala per las uniuns da giuventetgna localas, è la YEN l’uniun tetgala da las minoritads linguisticas da l’Europa.
La suprastanza da la GiuRu:
Naomi Arpagaus, presidenta
Maurus Bundi, vicepresident
Michelle Parli, actuara
Vital Albin, cassier
Angelica Augustin, assessura
Vuschs giuvnas schaner
En las vuschs giuvnas dal schaner as preschentain nus il programm da la GiuRu per l’onn 2020. Ina massa occurenzas stattan sil plan, denter auter era puspè scuntradas en l’exteriur ensemen cun la @yenjev1984. Guardai en il pdf che vus chattais sin nossa pagina d’internet giuru@giuru.ch #actual per telechargiar e notar ils termins en vossa agenda. Dentant vegni era a dar entginas midadas quest onn, denter auter tge che pertutga il furmat da las vuschs giuvnas. Era propostas da vossa vart concernent questa tematica en natiralmain adina bainvegnidas! Quai è dentant nabetg tut. Ina bella contribuziun avain nus questa giada anc retschert da Flurin Spescha. Perquai exnum telechargiar la pagina e guardar viaden! Grazia per vos sustegn e bler divertiment da leger!
Vuschs giuvnas december
Las vuschs giuvnas èn puspè qua, e quai cun in’istorgias sincera da Michela Sutter e pensaments da Svenja Kaib. Ultra da quai ha la 3. classa dal gimnasi all’Academia Engiadina crea in lign da modas da dir rumantschas. Chattas ti ora, da tgè locuziun ch’i sa tracta? Telechargescha sin nossa pagina da web www.giuru.ch/#actual il pdf ed anfla ora.
Quest è la davosa ediziun da las vuschs giuvnas dal onn 2019. In grond engraziament a tuttas* e tuts* che han contribuí al gartegiar da questa plattafurma per istorgias, artitgels, poesias, fotografias, illustraziuns ed autras contribuziuns giuvnas rumantschas ed en quest senn anc ina buna finiziun dal onn!
—
#vuschsgiuvnas #rumantsch #gasetta #laquitidiana #pensaments #amur #locuziuns #giuru #giuventetgna #december #2019
Vuschs giuvnas dal november 2019
Nov mais, nova pagina da las vuschs giuvnas 🎉 Questa giada cun in artitgel davart la scuntrada da minoritads en Russia cun @yenjev1984 e @jugendring, ina brev da Berna ed ina caricatura inspirada d’in citat da l’onn 1919.
Cordial engraziament ad Angelica Augustin, Samuel Bislin, Asa Hendry ed Uolf Candrian per las contribuziuns.
La pagina pon ins telecargiar sin giuru.ch/#actual. Contribuziuns prendain nus gugent encunter via nossa mail giuru@giuru.ch
—
#vuschsgiuvnas #giuventetgna #rumantsch #yen #autumnseminar #JdRSuperstar #youthparticipation #Sochi #laquotidiana #newspaper
Vuschs giuvnas october
Las vuschs giuvnas digl october èn qua cun impressiuns da la davosa scuntrada cumadaivla a Berna, in viadi en Frantscha ed ina sempla instrucziun co ti sas far sez Hummus. La pagina datti da telechargiar online sin giuru.ch/#actual. Has era ti in recept ni ina experientscha che ti vul parter? Ans trametta tia contribuziun via mail a giuru@giuru.ch ✨ Nus ans legrain da tes messadi!
Vuschs giuvnas settember 2019
La stad è bunamain passada, ha dentant purtà bleras aventuras ed experientschas. Da duas differentas modas co e nua ch’ins sa passentar la stad sa tractan ils texts da las vuschs giuvnas dal settember. Las contribuziuns èn dad Asa Hendry ch’era durant la stad si d’alp e d’Angelica Carigiet che ha fatg in viadi en l’America latina. La pagina datti sco adina da telechargiar sin giuru.ch/#actual sper la publicaziun a moda stampada en La Quotidiana.
Na targlina betg dad era ans trametter in text, ina fotografia u poesia, u era ina caricatura.
—
#machupicchu #peru #inkas #salardeuyuni #bolivia #riodejaneiro #brasilia #corcovado #viadi #travel #alp #stad #vuschsgiuvnas #giuventetgna #giuru #gasetta #laquotidiana
Vuschs giuvnas d'avust 2019
Las vuschs giuvnas dal avust èn qua e la tensiun en la istorgia „maila cotschna“ da Viola Cadruvi crescha! Medemamain datti ina brev a l’Engiadina dad Alina Müller ed in rapport da viadi da Naomi Arpagaus. Ve sperasvi, legia e ta lascha inspirar d’auters munds. Telechargiar san ins la pagina sut giuru.ch/#actual
Nus tschertgain tai! Ti scrivas gugent? Ans trametta tes text per mail a giuru@giuru.ch
—
#rumantsch #giuru #sinviadi #patria #vuschsgiuvnas #giuventetgna #avust #engiadina #london #cambridge #brighton #tren
Vuschs giuvnas fanadur 2019
Premiera! Building Walls – Breaking Walls ha per l’emprima giada giu li en la Rumantschia. Durant set dis han 16 giuvenils dad Israel, da la Palestina, dall’Irlanda dal nord ma era da la Svizra construi in mir en la Val Müstair. Dapli davart quest barat intercultural pos ti leger sin la pagina da las vuschs giuvnas ch’è oz cumparida en La Quotidiana. Quella datti sco adina era da telechargiar sin giuru.ch/#actual
Ulteriurs texts èn da Michela Sutter davart il ETF 2019 ad Aarau, da Naomi Arpagaus davart in’aventura da navigar a tenda e la cuntinuaziun dal raquint „Maila Cotschna“ da Viola Pfeiffer. Medemamain datti aunc ina pintga impressiun dalla Pride 2019 a Turitg.
Da in sgard!
—
#vuschsgiuvnas #giuventetgna #rumantsch #rumantschia #giuru #buildingwalls #breakingwalls #Grischun #barat #culturalexcange #laquotidiana #etf #medusas #odin #maila #pride #pride2019 #zürichpride
Vuschs giuvnas dal zercladur
Bainbaud esi uschè lunsch: La chauma da dunnas*! Co era ti pos far chauma ils 14 da zercladur, pos ti leger en la ediziun actuala da las Vuschs Giuvnas. Quella cumpara mintgamai l’emprim venderdi dal mais e sa vegnir telechargiada sut giuru@giuru.ch/#actual
Medemamain tschertgain nus giuvens e giuvnas che han tschaffen da sa participar ad in turnier da ballape amical ils 10 d’avust 2019 a Zuoz tar la festa da „100 onns Lia Rumantscha“.
In’ulteriura contribuziun è la cuntinuaziun dal raquint „Maila cotschna“ da Viola Pfeiffer, era d’anflar sin la pagina.
Nus ans legrain gia da tia contribuziun per las proximas Vuschs Giuvnas. Gugent pos ti trametter questa per mail a giuru@giuru.ch
—
#vuschsgiuvnas #forzaalasfemnas #dunnas #feminissem #chaumadadunnas #egualitad #frauenstreik #ballape #100onnsliarumantscha #laquotidiana #gasetta #medias #giuventetgna #giuru #rumantsch #idioms #cultura #lungatg #language #minoritads
Vuschs Giuvnas dal matg
Igl ei puspei aschi lunsch! Gl’emprem venderdis el meins cumpara mintgamai la pagina dallas Vuschs Giuvnas en La Quotidiana. L’ediziun actuala dil matg, sco era paginas anteriuras datti da telecargar cun cliccar cheu.
Questa gada datti in rapport davart il seminari da Pastgas en Transilvania tier la minoritad ungaresa scret dad Asa Hendry, in resun tier la radunonza generala dalla GiuRu da Naomi Arpagaus e la cuntinuaziun dil raquent „maila cotschna“ da Viola Pfeiffer.
Dai in sguard per anflar ora tgei plans che la GiuRu ha pigl onn 2019 e co era ti sas far part dad ina ni l’autra occurenza, regiunala ni intereuropeica.
Contribuziuns per las Vuschs Giuvnas prendin nus bugen encunter per mail sut giuru@giuru.ch
—
#giuru #giuventetgna #rumantsch #radunanza #Pasca #easterseminar #Sfantugheorghe #YEN #JEV #Transilvania #couldbeworse #laquotidiana #gasetta
Vuschs Giuvnas matg 2019-05-03
Vuschs giuvnas dal mars
Stai si, il mars ei cheu! Tenor quei motto ha il Kick-off annual dalla YEN giu liug quei unviern en Croazia. Era dus Romontschs eran puspei dalla partida, numnadamein Angelica Augustin e Samuel Bislin. Els raquentan da lur temps a Donja Stubica silla pagina dallas Vuschs Giuvnas ch’ei dat sco adina da telecargar cheu giusut. Ils ulteriurs texts han Livio Caduff ed Alessio Schmed contribuiu, Tizian Giger ha tarmez ina fotografia da Mustér. Dar in sguard vala la peina. E co era tiu calonda mars? Era tia contribuziun prendin nus bugen encunter per mail a giuru@giuru.ch
La proxima scuntrada ha liug la jamna avon Pastgas a S. Gheorghe en Rumenia, pia ils 12-19 d’avrel 2019. S’annunziei!
—
#gasetta #rumantscha #YEN #kickoff #DonjaStubica #minority #couldbeworse #giuventetgna #giuru #motivation #cuntent #Mustér
Vuschs Giuvnas Favrer
La secunda pagina dallas Vuschs Giuvnas egl onn niev ei publicada. Cheu raquintein nus (la GiuRu) dalla davosa sesida da suprastonza, in’ulteriura contribuziun ei dad Alessio Schmed, nies president Uolf Candrian ha fatg ina caricatura, ed ils datums per tut ils events dalla GiuRu e dalla YEN per 2019 ein aschunti. Sco adina san ins telecargar la pagina sin giuru.ch/#actual.
Ti scrivas, fotografeschas ni dissegnas gugent? Ans trametta tia contribuziun sin giuru@giuru.ch e fadia entgins daners da sac.
—
#laquotidiana #gasetta #newspaper #zeitung #medias #giuventetgna #giuru #rumantsch #romontsch #rumantschia #vuschsgiuvnas #idioms #cultura #lungatg #language #minoritads #latabla #sesida #normal #caricatura #yen #jev #events #culturalexcange
Vuschs giuvnas schaner
Era per las Vuschs Giuvnas cumenza igl onn 2019 cun niev schlontsch. Quater contribuziuns da giuvna glieud motivada e creativa ein quella gada vegnidas ensemen. Da telecargar online sin giuru.ch/#actual datti denter auter in’intervesta culla fundatura da latabla.ch Corina Gustin e ponderaziuns davart la pasch dad Alessio Schmed.
Ti has ina historia che sto exnum vegnir raquintada ni levas gia adina inaga parter tiu meini? Cheu tia schanza: Termetta era ti ina contribuziun per las Vuschs Giuvnas sin giuru@giuru.ch, tuttina sche text, fotografia, dessegn ni poesia, nus selegrein da mintga contribuziun.
Sin in bien niev onn creativ ed expressiv 🎉
—
#laquotidiana #gasetta #newspaper #zeitung #medias #giuventetgna #giuru #rumantsch #romontsch #rumantschia #vuschsgiuvnas #idioms #cultura #lungatg #language #minoritads #latabla #pasch #vaccas #museum #biennievonn
Vuschs giuvnas december
Las temperaturas vegnan adina pli bassas e Nadal stat avon esch. Tgei bi temps per star a casa, beiber ina tschugalata caulda e leger la gasetta. Dad anflar ellas Vuschs Giuvnas dil december ein questa gada in text davart il Hackathon a Turitg screts dad Uolf Candrian, entginas impressiuns d’in di da Naomi Arpagaus ed ina poesia cuorta da Xenia Stäger, da telecargar sut giuru.ch/#actual
Forsa che ti survegns queidas da reportar ella proxima ediziun dallas Vuschs Giuvnas da tiu highlight da Nadal ni dad inscunters specials duront Silvester? Bugen prendin nus encunter contribuziuns sut giuru@giuru.ch e stein a disposiziun per damondas.
La GiuRu giavischa in bi temps d’Advent e grondiusas fiastas da Nadal. —
#laquotidiana #gasetta #newspaper #zeitung #medias #grischun #graubünden #giuventetgna #unviern #neiv #advent #nadal #giuru #rumantsch #rumantschia #vuschsgiuvnas #idioms #lungatg #hackathon #turitg #zürich #flem #flims #colurs #monet #pizmuchetta
Vuschs giuvnas november
Gia november?! Pia puspei temps per las Vuschs Giuvnas. Quella gada raquenta Leta Arpagaus dil seminari d’atun a Bratislava, Flavia Hobi ha fatg in’intervesta cun Carin Caduff e la tiarza contribuziun ei da Gianna Salzgeber dall’Engiadina. La pagina datti sco adina da telecargar sin giuru.ch/#actual sco pdf per leger el bus ni tren. Per publicar ti’atgna contribuziun, termetta bugen a nus ina mail sut giuru@giuru.ch entochen la davosa fin d’jamna dil meins e gudogna 50.-. Nus selegrein da tia contribuziun.
—
#rumantsch #giuru #vuschsgiuvnas #giuventetgna #laquotidiana #yen #bratislava #bratcultural #minoritads #scriver #creativitad #identitad
Vuschs Giuvnas d'october
Las Vuschs Giuvnas èn qua cun in zitg retard, ma tuttina dumignà da publitgar trais contribuziuns rumantschas. Ina davart la presidenta da la YEN da Flavia Hobi, in text dal president da la GiuRu ch’è stà invidà da l’ambassada svizra en Ollanda ed ina fotografia da las bellas muntognas sursilvanas da Silvan Giger. La pagina as po telechargiar cun cliccar qua sut sco pdf: vuschs_giuvnas_LQ_12-10-2018
Atgnas contribuziuns adina gugent en tochen la fin da quest mais a giuru@giuru.ch, mintga contribuziun vala al main 50.- francs. Nus vegnin era a leger ils texts e controllar sche tut è scrit correct sche quai fiss giavischà.
Vuschs Giuvnas dal Settember
Quella gada tier las Vuschs Giuvnas ha Flavia Hobi fatg in’intervesta culla giuvna musicista Chiara Jacomet. Medemamein raquintein nus da nossa viseta en Frislandia al festival da diversitad. Da telecargar sin giuru.ch/#actual 🌿
Dai in sguard, forsa inspireschan ils texts pia era tei da scriver per la proxima ediziun dallas Vuschs Giuvnas. Bugen astgas termetter a nus tia contribuziun sin giuru@giuru.ch. Nus selegrein da texts da mintga idiom.
—
#laquotidiana #gasetta #newspaper #zeitung #medias #grischun #graubünden #giuventetgna #stad #giuru #rumantsch #rumantschia #vuschsgiuvnas #idioms #cultura #lungatg #language #minoritads #viadi #yenjef #df #terpoftales #frysk #cowsingrou #couldbeworse #musica
Vuschs Giuvnas d'Avust
Gia contemplà la pagina da las Vuschs Giuvnas en La Quotidiana? Sche quai na es betg il cass pos ti telechargiar ella sut giuru.ch/#actual 🎉 Questa giada dat è duas fotografias da Silvan e Danilo Giger dalla notg magica, in text filosofic da Flavia Hobi ed ins sa emprender enzatgè davart il martgà da Mostar e la lingua bosniaca dal text da Naomi Arpagaus. 🇧🇦 Da in sguard, i vala la paina!
Scha ti has era survegni gust da scriver ni fotografeschas gugent, ans trametta tia contribuziun sut giuru@giuru.ch. Per mincha text dat è 50.-.
—
#laquotidiana #gasetta #newspaper #zeitung #medias #grischun #graubünden #giuventetgna #stad #giuru #rumantsch #rumantschia #vuschsgiuvnas #idioms #stgiradetgnadanotg #bloodmoon #mostar #bosnia #cultura #lungatg #lingua #language
Vuschs Giuvnas uost 2018-08-03
Vuschs Giuvnas dal Fanadur/Lügl
La stad es qua e cun ella era igl emprim venderdi da quest mais. La pagina da las Vuschs Giuvnas è cumparida oz en La Quotidiana, la unica gasetta dal di rumantscha. La pagina è cumparida cun duas contribuziuns, ina da la Val Medel in Surselva e tschella dal Surmeir. Ultra da quai ha la GiuRu anc publitgà in clom da participants per il festival da diversitad en Frislanda. Sco adina tschertgain nus participants e l’annunzia ha gia da succeder fin questa dumengia proxima. Faschess plaschair sche insatgi ha veglia dad ir quest avust a Grou e sa participar a quest seminari cun quatter interessants luvratoris per ils participants. Sche insatgi va en in auter lieu a visitar ina bella terra, eventual era ina cun ina minoritad? Adina gugent scriver e far fotografias. Tut las contribuziuns valan al main 50.- e san vegnir inoltradas direct via mail a giuru@giuru.ch. La contribuziun as po telechargiar direct qua:
Vuschs_Giuvnas_fanadur_2018
Contemplar sin instagram
Vuschs Giuvnas dal Zercladur/Gün
Has ti gia vis la pagina da las Vuschs Giuvnas dal zercladur in La Quotidiana? Sche quai na es betg il cas pos ti da mintga temp telechargiar ella sut giuru.ch 😉 Questa giada dat è in’intervista cun las duas novas suprastantas Michelle Parli e Naomi Arpagaus. Uolf Candrian è als fastitgs dad in vegl toc da teater e sa duvrar agid per sia lavur da master e Michela Sutter ha scrit in text davart il champ da stad KiLa. Da in sguard, i vala la paina. 🌿
Scha ti has era survegnì gust da scriver ni fotografeschas gugent, ans trametta tia contribuziun sut giuru@giuru.ch.
Vuschs giuvnas zercladur 2018-06-01
Vuschs Giuvnas dal Matg
La radunanza generala da la GiuRu è gia passada in’emna. Tut ha funcziunà bain, in pign resun an Flavia Hobi ed Uolf Candrian scrit per las Vuschs Giuvnas che ins po telechargiar gist qua sin nossa pagina d’internet. Per la pagina da la giuventetgna ha era la giuvna surmirana Angelica Augustin scrit davart il viadi cun la GiuRu en Pologna. Là è tranter auter era stà da visitar ina radunanza generala nua che Giuanna Beeli è vegnida elegida presidenta da la YEN. Tar la GiuRu èn cun Naomi Arpagaus e Michelle Parli duas giuvnas intradas en la suprastanza che sa cumpona ussa da sis persunas giuvnas. Naomi Arpagaus vegn a surpigliar la redacziun da questa pagina da Flavia Hobi che ha demissiunà suenter quatter onns in suprastanza durant che Michelle Parli surpiglia il post d’actuara. Dapli detagls chattas anc en las duas contribuziuns, faschess plaschair sche ti legessas dapli per rumantsch. Gugent acceptain nus era ulteriurs texts, ans scriva simplamain. Bun divertiment cun la lectura e bella fin d’emna:
Vuschs Giuvnas Matg 2018-05-04
Vuschs Giuvnas Avrigl
Oz è cumparida la pagina da la Giuventetgna Rumantscha en la gasetta Quotidiana. Telechargiar gratuit be cun in clic qua per retschaiver la pagina da las vuschs giuvnas d’avrigl sco pdf.
Blers lecturs e lecturas han probabel gia desiderà la seguonda part da It’s a match da Mila Beerli. Vitier vegn in artitgel per far attent sin la radunanza generala a la quala ina successura per Flavia Hobi, la responsabla per la pagina da las vuschs giuvnas, vegn elegida. Tgi surprenda lura la redacziun ed il rimnar texts? Sa chapescha che era il president prenda temps per emplenir la pagina cun ina contribuziun sche nagin scriva. Fiss dentant bel sche insatgi auter avess era interess da scriver per rumantsch in text. Dat tuttina mintgamai almain 50 francs, cun mintga extra sco ina bella fotografia 25.- là sura. Ans trametta tes text!
Ils statuts cun la versiun actualisada sa chattan sut #telechargiar o gist qua. Da reacziuns ans legrain nus sco communitgà en igl artitgel publitgà en la quotidiana.
Vuschs Giuvnas dal favrer
Cun il tema barat intercultural è la secunda pagina da las vuschs giuvnas cun ina part tematica cumparida il venderdi passà. Indra-Maria Decurtins ha scrit davart las experientschas ad Israel e Palestina. La GiuRu è sa participada finanzialmain a quest viadi. Questa stad ha lieu ina scuntrada dad in’emna en la Val Verzasca. La mira da questas scuntradas è da construir mirs setgs e destruir mirs en ils chaus da las naziunalitads cunfinantas. Per la proxima pagina tschertgain nus contribuziuns davart far passlung u cuorsaliunga.
Nossa suprastanta partenta Flavia Hobi ha scrit per la GiuRu davart il seminari da kick off che ha bainbaud lieu a Trin en la chasa mesaglina. Interessads pon gugent s’annunziar tar la GiuRu e vegnir sperasvi a Trin.
La giuvna autura Dominique Dosch ha contribuì cun in dissegn a la debatta politica davart l’iniziativa billag. Bler plaschair cun la lectura da la pagina, da telechargiar cun cliccar qua.
Vuschs Giuvnas schaner
L’emprima pagina da las Vuschs Giuvnas 2018 è qua e quai cun ina contribuziun per puter, ina poesia sursilvana ed in pitschen pled per igl onn nov dal president da la GiuRu. La pagina da la giuventetgna exista pia vinavant e quai cun in novum. Mintga mais ha da nov ina tematica, dentant èn ultra da quai anc adina autras contribuziuns pussaivlas. La nova part tematica duai animar giuvenils che scrivessan gugent, han dentant betg in tema. Fin la fin da quest mais pudais pia ponderar tge scriver tar il tema «barat». Barattar as po vestgadira da segund maun u musica, raritads sin vinil, experientschas en autras terras ed uschè vinavant. Nus ans legrain da vossas contribuziuns e giavischain buna lectura cun la pagina che è dimena telechargiabla gist cun cliccar qua en format pdf.
Contribuziuns fin mintgamai ils 30 gugent a giuru@giuru.ch, scadin text publitgà vala almain 50 francs.
Vuschs Giuvnas dal december
Oz en cumparidas las paginas da las vuschs giuvnas – per l’emprim d’advent cun in bel purtret dad in cranz d’advent. Flavia Hobi è stada a la retscherca per chattar ora con veglia che questa tradiziun è atgnamain. Quai che s’auda oz semplamain tar Nadal è forsa gnanc uschè vegl… Autras tradiziuns, per exempel che ils mats da Lumbrein arrivan da Sontgaclau cun gheisslas dentant, tgisa pli vegl? Ma da las giuventetgnas u da la Lumnezia na avain nus betg ina contribuziun, dentant trais impressiuns dad Angelica Augustin ord il Surmir sco era dus artitgels anturn la plattafurma per musica svizra mx3.ch dad Uolf Candrian e RTR. Clar è, la veglia (e la peda) da scriver para tar la giuventetgna betg dad esser avant maun encunter la fin dal onn. Ma avais tuttina gugent la pagina? Sin nossa pagina giuru.ch/#actual è la pagina telechargiabla.
—
#vuschsgiuvnas #mx3.ch #plattafurma #musicarumantscha #texts #bustour2017 #cranz d‘ #advent #nadal #festa #venderdi #december #laquotidiana #songvomtag #drs3 #retetré #couleur3 #rtr #musica #clom per #contribuziuns #redacziun #curdinnicolay #silips e #furmias #cd #schanghegiareierainverb #gasetta #printsutsquitsch
Vuschs Giuvnas dal november
Oz è cumparida la pagina da las #vuschsgiuvnas dal november en la quotidiana. Stampà ed era digital per telechargiar sa chatta qua sco pdf. Fin igl ultim mument era è betg clar, scha la pagina po cumparir muort mancanza da texts. Ma lura cun rimnar e contactar entginas persunas che han gia scrit esa reussì a Flavia da chattar avunda texts cun contribuziuns visualas. Perquai pudais leger ina poesia da Petra Dietrich, in text da Carin Caduff ed in text biling da Viola Pfeiffer sco era ina curta impressiun davart il viadi si Lantsch da nos president Uolf Candrian. Lez era cun Maurus Bundi e Flavia Hobi delegà da la GiuRu a Lantsch. Là era gist era igl avegnir da la gasetta rumantscha ina tractanda impurtanta. Per rumantschs che scrivan han questa fin d’emna lieu ils gieus da litteratura a Domat.
Vuschs Giuvnas dal october
La pagina dal october e cumparida venderdi en la gasetta rumantscha ed uss era qua. Cun bleras contribuziuns da differents giuvenils rumantschs. Has era experimentà zatge che vala da parter? In viadi cun la giuventetgna? In moviment d’independenzia d’ina minoritad? Ans tarmetta tia contribuziun per l’ediziun dal november da vart las tias experientschas cun amis dad autras terras u cun la lingua. Nus acceptain tut ils temas, ins po era scriver davart il Tatort da dumengia saira. Contribuziuns valan almain in fuffi e mintga extra sco per exempel ina fotografia dat 25.- francs vitier. La pagina actuala as po telechargiar qua:
Vuschs Giuvnas dal settember
Nus avain anc betg publitgà ils texts da la davosa pagina da las vuschs giuvnas. La pagina dal settember cumpara pir oz en la rait. Perquai è in abo da la Quotidiana tuttina anc ina buna opziun. Il november ha il proxim eveniment intercultural da destruir e construir mirs lieu ad Israel. Per savair co che quai vesa ora pon ins leger il text dad Indra-Maria Decurtins che es stada en l’Irlandia. Dal festival da minoritads a Gdansk/Danzig en Pologna scriva Angelica Augustin che è sco Indra-Maria Decurtins stada per l’emprima giada da la partida ad in’occurenza sur la GiuRu. Bun divertimaint cun ils texts e tar interess da far part ad ina tala occurenza es l’adressa da la GiuRu giuru@giuru.ch adina libra per scriver e dumandar. Medemamain pon ins adina gugent scriver contribuziuns a quest’adressa da mail. Fagess plaschair da retschaiver in u l’auter text per emprim venderdis d’october.
Telechargiar il pdf: vuschs giuvnas settember
Vuschs Giuvnas Avust
Qua chattas la versiun actuala da la pagina Vuschs Giuvnas per telechargiar:
Contribuziuns vegnan onuradas cun mintgamai almain 50.- francs. Tarmetta tes text a nus per mail. Tar ulteriuras dumondas drizza tai a la GiuRu. Bun divertimaint cun la lectüra!
Vuschs Giuvnas Fanadur
La pagina dal fanadur è qua. Cun bleras contribuziuns interculturalas ed indigenas. Ins senta che tuts han vacanzas e pon gudair ils contacts tar amis da terras lontanas. Im quai sen, chars salids da Bulgaria e bun divertimaint cun la lectüra. Scriva era tia contribuziun per l’ediziun d’avust da vart las tias experientschas cun amis dad autras terras durant la stad. Contribuziuns valan almain 50.- CHF. La pagina actuala as po telechargiar qua: 2017-07-07_La_Quotidiana_Seite_13
Vuschs Giuvnas Zercladur
La revitalisaziun da la cuntrada resveglia la poesia. Cunquai cumpara la pagina dal zercladur cun trais poesias, ina contribuziun d’in gat suord ed ina revista dil cuors da troccas dalla ZyTro organisaus ensemen cun la „Werkstatt“, il luvratori cultural da Cuira. Has era ti vis zatge special u veglia da scriver in text per las Vuschs Giuvnas? Nus essan adina leds da tut las contribuziuns inoltradas. Mintga contribuziun publicada vegn pajada ora cun 50.- francs, mintga suplement dat mintgamai 25.- francs vitier. Tar dumondas u il giavisch dad ina correctura t’annunzia ordavant. Tarmetta tes text a giuru@giuru.ch
L’entira pagina per telechargiar chattas cun in clic qua sco pdf:
Vuschs Giuvnas Matg
Oz è igl emprim venderdi da quest mais, vul dir uras dad ir per la posta per leger la pagina 11 – e cunzunt per leger igl artitgel illustrà davart Martin Candinas che passa meglier che mintga erox atras la porta da la chasa federala. Cun quest elan sa l’intervenziun en favur da La Quotidiana mo avair success. Tuts trais cussegliers naziunals han suttascrit l’interpellaziun. Ma anavos tar il tema, qua chattas la pagina 11, senza fotografia da Martin Candinas, dentant cun bleras contribuziuns ord differentas regiuns rumantschas. La GiuRu engrazia fitg per tut las contribuziuns a Carin, Michaela ed Alina. Mintgina dad ellas retschaiva ina paja dad almain 50.- francs.
Il text dad Alina vegn ultra da quai medemamain era publitgà sin La Tabla. Il linc es aschuntà
Trametta a nus tia contribuziun, sche ti es d’accord vegn tes text forsa era anc direct en la rait.
Telechargiar il PDF: vuschs_giuvnas_matg
La GiuRu sin la Tabla: latabla.ch
Radunanza generala
Il practicant dalla gasetta romontscha La Quotidiana ei staus sin visetas el niev local dalla GiuRu ed ha rapportau davart quella sentupada cun ina part ufficiala ed ina part festiva cul concert da Chiara, Lea e Leander.
Il pli interessant eveniment per igl onn proxim ha liug el fevrer 2018. La GiuRu ha dau tier dad organisar il kick-off event dalla YEN, quella reit d’organisaziuns da giuventetgna ha la finamira da mantener e da sviluppar dretgs per minoritads. Il seminari da kick off consista ord in’jamna da trenament per instructurs dalla YEN. Cunquei che quella part vegn fixada entras la YEN ha la GiuRu sulet dad organisar ina casa, il damagliar ed in’excursiun, pusseivel fuss cheu in gi da sport d’unviern. Sche zatgi ha in’idea co ins pudess realisar quei u tgei liug ch’ei adattaus per aschi in eveniment, astg’ins bugen s’annunziar tier nus ed era far part digl orga-team. Igl orga-team decida era davart il program cultural dallas seras. Dapli davart la radunanza catteis aschuntau cheu egl artechel da Silvan Maissen:
lq_04-05-17_smaissen_rg2017
CHIARA youtu.be/sMPf9kawAxY
Vuschs Giuvnas Avril 2017
Cunquai che gist dus suprastants da la GiuRu èn stads da la partida ad il Seminari da Pasca 2017 da la YEN sunda la versiun digitala da la pagina da quest mais pér ussa. Enstagl rapportain nus proxima giada da nossas experientschas a Durrës, Albania. A cass, la GiuRu tschertga adina giuvenils che han veglia dad ir in’emna en vacanzas tar in’autra minoritad linguistica.
In tutta cass, bun divertimaint cun la pagina e fin a la radunanza generala, ils 29 d’avrigl 2017 a Cuira
Vuschs Giuvnas Marz
Tramiss direct da la plazza aviatica Turitg. En in’emna svolan trais giuvenils per la GiuRu da Turitg, Svizra a Tirana, Albania. Là passentan els in’emna cun minoritads linguisticas e discurran tranter auter davart tge soluziuns ch’ins pudess chattar per salvar nossa lingua. Ma nus visitain era la citad da las melli finestras ed autras staziuns culturalas en l’Albania. Cunzunt sin la part da la minoritad aromuna es noss focus drizzà. La stad ha lieu il festival da diversitad ed igl atuon sunda il seminari d’atuon. Interessads pon adina gugent s’annunziar tar la GiuRu. Qua poss telechargiar la pagina cumparida en la Quotidiana entschatta marz: Vuschs Giuvnas Mars
Vuschs giuvnas favrer 2017
Qua pos ti telechargiar l’ediziun:
La GiuRu en la gasetta
L’ultima pagina da las Vuschs Giuvnas da quest onn es qua. Ma betg be l’ultima, mabain era la emprima. Quai venderdi passà è l’emprima pagina da las vuschs giuvnas cumparida che vegn sin questa pagina nova da la GiuRu publitgada. Nagina tema, la pagina cumpara era en igl onn nov vinavant adina igl emprim venderdi dal mais ed è vinavant accessibla qua sin nossa pagina sco pdf: bun, gratuit e flot accessibla. Contribuziuns vegnan almain pajadas entras la GiuRu cun la summa da 50 francs e mintga agiunta supplementara sco fotografia u dissegn dat ulteriurs 25 francs sin tes conto. Trametta tes text a nus per mail a giuru@giuru.ch e gia è quasi tut pront. Qua chattas la pagina dals 2-12-2016 per telechargiar cun be in clic:Telechargiar la pagina
2018
- Cuorsa «Fun Banked Slalom» da Renato Livers, Breil
- Concert «MiuMozart» da Quirina Lechmann, Cuira
- Festa cun concerts, Schimun Neuhäusler, Scuol
- EP «Mona Lisa» da Fiona Cavegn, Breil
- Sustegn alla Musica Suraua, Gian-Carlo Albin
- BandXost Festival, Celine Fuchs, Cuira
- Jazz World Festival, Ladina Kerber, Cuira
- Comic «Crestomat» Michel Decurtins, Sabrina Bundi
- Sustegn alla Giuventetgna Suraua, Gian-Carlo Albin
- Festival romontsch a Flem, Barla Colluccello
- LP «nagin titel» da Pascal Gamboni, R-Tunes, Berna
- EP «Clar e stgir» da DUS, Gino Carigiet, Siat
2017
- Concert Prefix. San Murezzan
- Renato Livers, „Fun Banked Slalom“. Breil
- Uniun da Giuventetgna Vuorz, Damian Flepp. Vuorz
- EP da CHIARA „Mascra“, Chiara Jacomet. Rabius
- Giuven Teater Grischun, Roman Weishaupt. Cuira
- Haikulala, Benedetto Vigne e Gioni Fry. Turitg
- BandXost, Celine Fuchs. Cuira
- EP da Bibi Vaplan, „Levras rösas„. Scuol
- Comic „Crestomat„, Michel Decurtins e Sabrina Bundi.
- Festa da la Uniun da Giuventetgna Cumbel, Michèle Caduff. Cumbel
- Open Air Chapella, Pascal Benesch. Razegn
- EP dad Astrid Alexandre, R-Tunes. Cuira
- EP da NAU, Roland Vögtli. R-Tunes. Scuol
2016
- La Sfraccada, Uniun da Giuventetgna Sagogn
- Europeada III, a Botzen en il Tirol dil Sid
- Gieu: Nina Magni, Gö per emprender rumantsch. Zuoz
- Cudesch Cornelia Vinzens, „Nus savevan da nuot auter„. Ruschein
- EP Pascal Gamboni / Rees Coray „Veta gloriusa„. Sedrun/Laax
- EP Sean Byron, Hilltribe „Paradigma“. Falera
2015
- Olimpiada da giuventüna, Giuventüna Zernez
- DC Curdin Nicolay „Silips e Furmias“, Engiadina
- DC ME+MARIE, Roland Vögtli „one eyed love“
- Comic Il Crestomat, comic rumantsch
- DC Liricas Analas „Banalitad“
- GiuRu-OpenAirBag (Open Air a l’En; Open Air Trun; Burning Mountain, Zernez; RockSeDrun; Summer Never Ends, Rona; Open Air Chapella)
- Dis da Litteratura, Domat
- Festa: Bravo Hits Party, Uniun da Giuventetgna Sagogn
- BandXost, Cinema Sil Plaz, Glion e Globe, Zuoz
- Musica Giuvenila Lumnezia
- Giuven Teater Grischun, Roman Weishaupt. Cuira
- Uniun da Giuventetgna Trun, „bad taste party“, Trun
2014
- DC Thomas Cathomen: ¿E schiglioc?
- DC Astrid Alexandre: Scrottas
- DC Roland Vögtli/Chadafö: Automatic
- Surselva JAM, Breil
- Seminari da Pasca da la YEN, Pologna
- Bravo Hits Party, Uniun da Giuventetgna Sagogn
- BandXost, Cinema Sil Plaz Glion
- Workshop «Rumantsch – hier und jetzt» al SUFO, Son Gagl
- «Nus discurrin rumantsch» Tachader verd e Pagina d’internet
- Seminari d’uotuon da la YEN «Jau sun e stun» a La Punt
- Vuschs Giuvnas (pagina per la giuventüna, La Quotidiana)
- Il Crestomat, comic rumantsch
2013
- Diversas DCs
- Sairas rumantschas a Cuira
- Tatgaders che dumondan «per rumantsch?»
- Fundaziun da la CBR, Cultura Ballape Rumantsch
- Seminari da Pasca da la YEN «ConneXt» tar la minoritad frisa en l’Ollanda
- Seminari d’atun da la YEN «senza cunfins» tar la minoritad tudestga en l’Ungaria.
- Workshop rumantsch al SUFO, Son Gagl
2012
- Diversas DCs
- Snowexchange da la YEN, Segnas
- Europeada II, tar ils Sorbs en la Lausitz en Germania.
- Seminari d’atun
- Voices of Europe
- Best of Punts – ediziun finala
- Workshop rumantsch al SUFO, Son Gagl
2011
- Paula fliegt, Teater
- DC Curdin Nicolay
- OpenAir a l’En
- Turnea Bibi Vaplan
- DC NAU
- DC Avalanche of Blood
- DC Giganto
- ChantauturAs rumantschAs a Turitg
- SUNS 2011 Falera
- Film da Kaspar Schiltknecht
- DC Ursina Giger
- Uniun da giuventetgna Laax, Poker Night
- Quadrelectro
- Surselva Jam 2012
2010
- Thunderbird rumantsch
- Hall of Sounds ’09 Sagogn
- Bianca Mayer
- DC Caspar Nicca
- OpenAir Trun
- Get-together
- Uniun da giuventetgna Cumbel
- Falera fa canera
- Alfred Muriset
- Film dad Aline Suter
- DC Tiziano Heinrich
- Pascal Gamboni
2009
- OpenAir Trun
- Alba da la Clozza
- Uniun da giuventetgna Falera: «Falera fa canera»
- «Lös vöds»
- The Capoonz, Glion
- Influenza
- Ursina Giger
- Rock traunter rocks
- Grond Bal Ladin
- Spinfire Accoustic Rock
2008
- DC «Am protegia»
- chor d’affons Sumvitg
- «Schi lunsch naven» a Sent
- PokerParty Mustér
- Europeada I, Grischun
- Gleichsinn, Trin
- OpenAir a l’En
- OpenAir Trun
- DC demo Rezia Ladina Peer
- teater uniun da giuventetgna Vuorz
- «Che maiera»
- Pobufibanox
- Liricas analas
2007
- DC Accents (concerts)
- Film: «Il catschadur e sia dunna»
- Overdose
- SUFO 07
- OpenAir Trun
- Project «Amar la vita»
- Flepp & band
- Teater «schi lunsch naven»
2006
- Indoor Festival Mustér 06
- Hallo of Sounds Sagogn 06
- SUFO 06
- OpenAir Trun 06
- Musical Danis
- Band AndaRojo
- Prefix
- DC Accent
2005
- Indoor Festival Mustér 05
- Uniun Dramatica Breil
- Hall of sounds Sagogn 05
- SUFO 05
- Movie Encarden
- Uniun per la litteratura
- Festa dal chor rumantsch
- DC Bulais
- Open Air Trun
2004
- Overdose
- Movie encarden
- Nirvana Revival Conzert
- Musica da giuvenila Aspermont Sagogn
- «Do you want a coffee»
- Sustegn Radio Gonda
- 10 onns plema d’aur
- Festa dal chor rumantsch
- Sustegn Uniun dramatica Breil
- Festa da PUNTS (giubileum da 10 onns)
Per in sustegn finanzial dovra la GiuRu da tai ina descripziun en rumantsch dal project:
- intent dal project
- budget (quint final dad auters onns sche avant maun)
- expensas (survista detagliada dals custs)
- entradas (auters donaturs, calculaziun da las entradas da l’occurrenza)
- summa giavischada cun curta argumentaziun e furma (contribuziun directa, garanzia da deficit, credit)
- indicaziuns persunalas:
- num, prenum
- num da l’organisaziun, uniun
- adressa da correspundenza
- contact (e-mail, numer da telefon)
- indicaziuns da la banca
Quellas infurmaziuns pos ti trametter a giuru@giuru.ch u per posta
Commembranza vul dir: da temp a temp posta electronica, pussaivladad da sa participar a workshops per part era internaziunals, sustegn per ils tes projects, mintg’onn ina radunanza cun tschaina, … e quai tut cun ina contribuziun d’entrada da be 20.- francs.
Ans contactescha
per e-mail
per posta
Giuventetgna Rumantscha
Hohenbühlweg 4
7000 Cuira
per telefon
u tras quai formular
Posta Rumantscha
Ti vul novas davart events en la Rumantschia? Abunescha la raschlada da la GiuRu.
Nus discurrin rumantsch
Carta dad interpresas rumantschas cun products regiunals.
Lia Rumantscha
Uniun tetgala da tut la Rumantschia, sez en la chasa rumantscha a Cuira.
YEN/JEV/GCEE
Uniun tetgala da minoritads linguisticas europeicas cun sedia a Berlin.


c: text/html

text:
Savens stettian ils giasts perfin duas fin trais notgs en la chamona dal Terri, di Doris Trummer che maina la chamona ensemen cun ses um Toni. Els sentan era che viandar è actualmain en il trend: Era bleras famiglias cun uffants pitschens stettian sur notg sin lur tura tras la Greina.
L'aura fetschia magari in stritg tras la planisaziun, raquinta Reto Barblan da la chamona Kesch. Questa stad saja savens u bellezza e chaud u schlett'aura e fraid. Perquai saja pussaivel ch'ils giasts annulleschian lur reservaziun a curta vista.
L'emprima stagiun en chamona Tuoi al pe dal Piz Buin èsi per Christian Wittwer. El è dentant cuntent cun la stagiun enfin ussa, spera dentant anc sin blers bels dis d'atun senza naiv.
RR actualitad 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Confederaziun sa participescha vi dals custs per l'obligaziun d'annunziar plazzas libras. Suenter il Cussegl dals chantuns ha er il Cussegl naziunal ditg GEA a la nova lescha. Fin uss han ils chantuns da controllar e finanziar quai. Cunter la participaziun è la PPS. L'obligaziun d'annunziar plazzas saja ina consequenza absurda da l'iniziativa da migraziun che na saja betg realisada, uschia la PPS. I vegnia uss generà custs, senza influenzar l'immigraziun. Quai na saja betg stà la finamira da l'iniziativa.
Avantatg da temp per persunas senza lavur
L'obligaziun d'annunziar plazzas munta ch'ils patruns en professiuns cun ina gronda quota da dischoccupaziun (sur 8%), ston annunziar plazzas libras als uffizis da lavur. Durant 5 dis da lavur èn questas infurmaziuns lura a disposiziun be per persunas ch'èn annunziadas. Uschia han ellas in avantatg da s'annunziar pli svelt sin questas plazzas.
Plinavant dattan ils uffizis da lavur vinavant als patruns entaifer trais dis dossiers da persunas annunziadas da nov che tschertgan lavur. L'entschatta dal 2020 duai la quota cun la quala ils patruns èn obligads d'annunziar las plazzas, vegnir sbassada sin 5%.
Custs pauschals per controlla
Quant auts ch'ils custs vegnan, n'è anc betg cler. Il Cussegl federal quinta cun custs da radund 150'000 fin 200'000 francs a partir dal 2020, cura ch'i vegn sbassà l'obligatori tar professiuns cun ina quota da dischoccupaziun da sur 5%. Per ina singula controlla fissan quai custs da paja da radund 200 francs.
Il Cussegl federal accentuescha en ses messadi che quests custs sajan ina stimaziun cun in'auta malsegirezza.
Ord l'archiv da SRF:
RR novitads 11:00


text:
Gastrosuisse dat vusch libra per il referendum areguard la lescha da Covid-19. Quel vegn ils 28 da november a l’urna.
En il mument na possia nagin dir tge consequenzas ch’in Gea u in Na a l’urna avess per la branscha. Er tar in Na vegniss l’obligatori da certificat betg abolì per immediat, uschia GastroSuisse. Per quest motiv na veglian ins betg far faussas speranzas als gastronoms. La lescha da Covid-19 resta independent da la votaziun almain fin il mars 2022 en funcziun.
Gea tar emprim referendum
Tar l'emprim referendum davart la lescha da Covid-19 aveva Gastrosuisse dà ora la parola Gea. 60% da la populaziun ha da lez temp ditg Gea al project da votaziun. Il november vai per midadas en la lescha, ch'il parlament ha deliberà il mars 2021.


text:
Prostituzion
La prostituzion a l'è l'attività de chi el vend del sess per danee. La pò vess 'n attività autonoma o sotta padron (ciamaa lenon, gergal trii-e-mezz, despess illegal in la pupart del mond), continova o saltuaria.
I coltur i gh'ha di different vision de l'attività e anca la legg: Gh'è di pajes che se ne ciamen foeura e disen nagòtt - anca se di voeult vieten i attività de favoreggiament -, di sistema che la vieten - e criminalizzen o chi el vend o chi el crompa - e di sistema de regolamentazion - che veden on roeul pu o manch marcaa del Stat.
In lombard 'na prostituta la se pò ciamà in varij maner volgar per esempi baltrocca, roia o loeugia. I daree du a hinn la femmina del porscel, a mostrà che in la coltura lombarda a l'è vista 'me 'n attività voncia e schiviosa.


text:
Quai ha nagin auter che l'architect renumnà sin tut il mund Sir Lord Norman Foster fatg. El ha sviluppà il nov concept che sa basa sin l'istorgia en cumbinaziun cun aspects moderns che fan da basegn, sco per exempel ina cuschina moderna.
200 persunas han lavurà intensivamain vi dal project per pudair preschentar in resultat che persvada. Il pavigliun para in museum istoric, en il medem mument in lieu d'inscunter cun ina bar, in restaurant ed ina terrassa per star e giudair. Quai è la finamira - il pavigliun duai puspè, sco avant passa 100 onns, esser lieu d'inscunter. Quai era l'object da l'onn 1905 quella giada a San Murezzan.
Pajà il project ha la possessura dal l'hotel Kulm la famiglia Niarchos. 12 milliuns francs ha'l custà.
Actualitad 08:00


text:
Koblenz (AG)
Koblenz a l'è un cumün svizzer del distret de Zurzach. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 592 abitant e una süperfiss de 4.09 km², e al se tröva a una altitüden de 319 meter sura al livel del mar.
El cumün de Koblenz a l'è tacaa ai cumün de Klingnau, Küssaberg (DE-BW), Leuggern, Rietheim, Waldshut-Tiengen (DE-BW).
El nomm al ven del Latin Confluentia. Koblenz el se tröva en mira a Waldshut in del Baden-Württemberg (Germania) indue 'l fiüm Aar el se sbüta in del fiüm Ren.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Suenter ils cravals a Paris examinescha la regenza franzosa da proclamar il stadi d’urgenza. Quest’opziun duain il president franzos, il primminister ed il minister da l’intern discutar anc oz, dumengia. Ils demonstrants paschaivels duajan sa metter vi da la maisa da tractativas – pretendan uss las autoritads.
Tenor las ultimas cifras da las autoritads èn la sonda 133 persunas vegnidas blessadas tar ils cravals tranter ils demonstrants dal moviment «Gilets jaunes» e policists. Tranter ils blessads èn 23 persunas da las forzas da segirezza. La polizia ha arrestà 412 persunas. La dumengia a mezdi eran anc adina 378 d'ellas en arrest.
Segund mort en connex cun protests
Ils protests dals «Gilets jaunes» han chaschunà in segund mort. En la citad dad Arles è in automobilist charrà – la notg sin dumengia – en in camiun che steva airi. L’automobilist è mort. L’accident saja lià directamain al moviment «Gilets jaunes» ed a las bloccadas, ha communitgà la procuratura publica responsabla. I sa tracta dal segund accident d’auto mortal en connex cun ils protests.
Ils «Gilets jaunes» protesteschan dapi mez november en l'entira Frantscha cunter la politica da refurmas da la regenza. Ils activists installeschan bloccadas sin autostradas e punts.
RR novitads 12:00


text:
La Punt Marlun è l’emprima colliaziun en Val Bondasca. Dapi las bovas destructivas da l'avust 2017 è la Val Bondasca zona serrada. La fin da matg, suenter in temp da planisaziun da var dus onns e mez, han ins cumenzà cun las lavurs per ina nova punt. Durant quest’emna vegn quella punt da lain montada dals maranguns.
La punt è concepida per camiuns, vul dir, ella è 4 meters largia, circa 30 meters lunga e porta passa 40 tonnas. La colliaziun en Val Bondasca è impurtanta per la vischnanca Bregaglia – cun quella pon els refar la tschiffada d’aua da baiver, far lavurs forestalas e pli tard era construir – dador la zona da privel – la senda vers la chamona dal CAS Sciora.
Era sche la Punt Marlun è ussa puspè l’emprima colliaziun en Val Bondasca – quella punt n'è betg per viandants. Ella è per entant mo per far las lavurs necessarias.


text:
Adelmannsfelden
Adelmannsfelden l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Stocarda. El fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ostalbkreis. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 22.90 km² e 'ndel Dicember 2017 el gh'ìa 'na popolasiù de 1 685 abitàncc.
El cümü de Adelmannsfelden el se tróa a 'na altèsa de 471 méter sura 'l leèl del mar.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2017 (Hilfe dazu)
- ↑ Laut Seite 15 des Wahlergebnises 2009


text:
Experts decleran il ferm euro cun las intervenziuns artifizialas da la Banca naziunala svizra. Plinavant saja er da sentir il dollar che crescha pervi d'in augment dal tschains en ils Stadis Unids. La Banca naziunala svizra n'ha betg vulì prender posiziun en chaussa.
Las ultimas emnas era il franc svizzer puspè vegnì pli ferm. Per blers investiders vala el sco port segir. Uschia è el fitg dumandà en vista a las malsegirezzas pervia da las elecziuns en l'Ollanda e la Frantscha che stattan avant porta.
RR novitads 10:00


text:
Las aczias èn ubain idas a perder, èn vegnidas enguladas, ni èn vegnidas iertadas, n'èn dentant nagliur da chattar. Quai ha declerà Andreas Konrad dal tribunal districtual Valragn, ch'è respunsabel per las aczias da la Pendiculara Razén-Veulden. Perquai ha la possessura ni il possessur annunzià las vaglias sco sparidas. Vegnan ellas betg chattadas infra 6 mais, vegnan ellas annuladas.
Finamira è d'annular las vaglias
Tras l'annulaziun da las vaglias na van quellas dentant betg a perder per il possessur ni la possessura. Tras quai po la persuna numnadamain dumandar per novas vaglias.
Quai funcziuna dentant mo, sche la persuna è registrada en il register d'aczias da la firma, quai ch'è pir dapi il fanadur 2015 obligatoric per societads d'aczias betg quotadas a la bursa.
Cas Razén-Veulden
Tar il cas da las 20 aczias da la Pendiculara Razén-Veulden vesi ora bain per la possessura ni il possessur. Sco i ha num davart da la pendiculara saja la persuna enconuschenta sco acziunara e possia tras quai far quint da survegnir novas vaglias en in mez onn.
Decider quai sto dentant il tribunal districtual Valragn che ha da tractar tals cas duas enfin trais giadas mintg'onn.
RR actualitad 07:00


text:
La stad flureschan els sin la pel: Rosas e stilets, serps e draguns. E mintga stad vegnan da plirs a la surfatscha, surtut tar las dunnas. En ils Cuntrasts da RTR raquintan trais dunnas da lur relaziun cun ils tattoos.
Ina statistica tudestga pretenda, che mintga segunda dunna tranter 25 e 35 saja tatuada. Il trend actual dals purtrets sut la pel è dimena giuven – e feminin.
Collecziunadra ed esteta: Melina Nicca
Melina Nicca è collecziunadra d’art passiunada cun in cler senn per l’estetica. Ils maletgs, ch’ella collecziunescha na penda ella dentant betg vi da la paraid ma lascha furar els sut la pel. Sco ultimamain ina flur sin il schanugl. Sche Melina Nicca fa si las mongias revelescha ella bratscha plain tattoos.
Patruna da lavur e pertutgada persunalmain: Sandra Brunner
Quai ch’è vegnì oz in purtret pli e pli usità, na saja stà avant radund 20 onns anc betg imaginabel en la gastronomia, raquinta l’ustiera Sandra Brunner. Ozendi percunter portia passa mintga segunda da sias camarieras in u plirs tattoos e mintgina dad ellas saja ina collavuratura preziusa en sia squadra.
Affarista da tattoos en in mund dad umens: Daniela Hirsiger
L’affarista Daniela Hirsiger procura per ch’il purtret sin las vias ed en ils bogns averts grischuns vegn pli e pli colurà. Cun ses um maina ella gia dapi passa 15 onns in studio da tatuar. Tar sias clientas tutgan dunnas giuvnas e veglias.
Ils motivs van da musters e poesias fin a tschess barbets e panters malgartegiads:
Tatuadas – dunnas mussan lur tattoos
Maletg
1 / 15
Legenda:
Per l'ina nausch e bun –
per l'autra dunna magari be in um ed ina dunna.
RTR
Maletg
2 / 15
Legenda:
Il tschess barbet en memoria –
uschia onurescha Jana a ses padraster barmier.
RTR
Maletg
3 / 15
Legenda:
L'animal preferì –
perquai porta Jana ina vulp sin sia chomma.
RTR
Maletg
4 / 15
Legenda:
Blers tattoos, dentant tuts dal medem stil –
la plima da Melina è fatga en stil «Old School».
RTR
Maletg
5 / 15
Legenda:
In liun dat forza –
il pli nov tattoo dad Anouk.
RTR
Maletg
6 / 15
Legenda:
Anc betg a fin:
Andrea ha da far pausa cun tatuar cun quai ch'ella è en speranza – e lura na dastga betg vegnir tatuà.
RTR
Maletg
7 / 15
Legenda:
L'emprim tattoo –
l'uhu da Melina.
RTR
Maletg
8 / 15
Legenda:
Sur las nattas dad in'operaziun porta Monika ses num en chinais.
RTR
Maletg
9 / 15
Legenda:
Rosas cun poesia –
in dals 14 tattoos da Tamara.
RTR
Maletg
10 / 15
Legenda:
Miriam porta là duas rosas, nua che ses frars avevan empruvà avant 31 onns da tatuar in panter.
RTR
Maletg
11 / 15
Legenda:
Ina part dals tattoos da Pia.
RTR
Maletg
12 / 15
Legenda:
Sandra porta in segn chinais / giapunais per mamma.
RTR
Maletg
13 / 15
Legenda:
Per onurar sia nona porta Graziella il rusari, ch'ella ha survegnì da la nona.
RTR
Maletg
14 / 15
Legenda:
Segn per identità –
ina dunna da la Grönlanda cun in tattoo tradiziunal da dunnas indigenas.
SRF
Maletg
15 / 15
Legenda:
Ina da las rosas da Melina.
RTR
Las trais dunnas mussan en ils Cuntrasts, che Tattoos èn trendy – la relaziun da dunnas e tattoos n’è dentant insumma betg in novum. Dapertut nua ch’i deva umans cun pel clera tutga la decoraziun permanenta da la pel dad um e dunna tar las tradiziuns.
Dunnas e tattoos – in sguard en l'istorgia
Maletg
1 / 11
Legenda:
La conferma da la regla –
dunnas sco tatuadras.
RTR
Maletg
2 / 11
Legenda:
In sguard en l'istorgia mussa:
dunnas eran gia adina preschentas en il mund dals tattoos.
RTR
Maletg
3 / 11
Legenda:
Betg be tatuads, ma adina puspè er tatuadas –
in sguard en cudeschs da fotografias e musters da tattoos mussa er dunnas tatuadas.
RTR
Maletg
4 / 11
Legenda:
Avant l'emprima guerra mundiala purtavan diversas dunnas en il Vest tattoos.
RTR
Maletg
5 / 11
Legenda:
Dunnas eran scumandadas sin las barchas – perquai las purtavan in u l'auter mariner sco purtret sin la pel.
RTR
Maletg
6 / 11
Legenda:
Cun ina dunna blutta sin il bratsch na pudevan u na stuvevan ils mariners betg ir en la marina englaisa – cun ina vestgida bain.
RTR
Maletg
7 / 11
Legenda:
Inspiraziun dal lontan –
en il vest sa laschavan inspirar las dunnas da las culturas lontanas, nua ch'il tatuar tutga dapi generaziuns tar la tradiziun.
RTR
Maletg
8 / 11
Legenda:
Segn per identità –
ina dunna da la Grönlanda cun in tattoo tradiziunal da dunnas indigenas.
SRF
Maletg
9 / 11
Legenda:
Tatuar en Grönlanda –
ils instruments midan, il process resta.
SRF
Maletg
10 / 11
Legenda:
Tatuar sin las Inslas Marquesas en il Mar dal Sid –
ils instruments midan, il process resta.
SRF
Maletg
11 / 11
Legenda:
Tattoos marceschan staziuns en la vita da dunnas –
sin las inslas en ils mars dal Sid raquintan tattoos tradiziunalmain er da ritus d'iniziaziun, maridaglias ed uffants.
SRF
In cuc en ils studios da tatuar dad oz mussa che l’idea dal ritus d’iniziaziun u l’animal preferì che dat forza sa repeta puspè en l’unda actuala dals maletgs sin la pel.
Ed à propos tatuar ... co funcziuna quai?
En 9 pass tar in tattoo
Maletg
1 / 9
Legenda:
1. Tscherner il dretg studio da tatuar –
i vul en mintga cas buna igiena, bunas colurs ed in expert u in'experta vi da la guglia.
RTR
Maletg
2 / 9
Legenda:
2. Tscherner in motiv –
quai ch'è ina giada en la pel resta là per adina.
RTR
Maletg
3 / 9
Legenda:
3. Discutar cun il tatuader –
quel sa, tge ch'è il meglier per la cliainta – e sch'el na sa betg: ir tar intgin auter.
RTR
Maletg
4 / 9
Legenda:
4. L'emprim è il motiv be in muster da colur –
quel vegn adattà al dretg lieu e serva sco basa da tatuar.
RTR
Maletg
5 / 9
Legenda:
5. Uss vai liber cun tatuar –
cun 120 pizs la secunda 3 millimeters sut la pel en.
RTR
Maletg
6 / 9
Legenda:
6. Bun da savair –
meglier ch'il expert u l'experta a la guglia è, main mal ch'i fa.
RTR
Maletg
7 / 9
Legenda:
7. Tegnair la dira –
tatuar fa mal.
RTR
Maletg
8 / 9
Legenda:
8. I na fa betg adina tuttina mal –
dapli surfatscha che vegn colurada e pli datiers ch'i va a l'ossa pli mal ch'i fa.
RTR
Maletg
9 / 9
Legenda:
9. Il tattoo è fatg, uss vuli tgira penibla –
uschiglio po igl dar infecziuns o il tattoo po vegnir donnegià e sto vegnir reparà.
RTR


text:
En il Departament federal per ambient, traffic, energia e communicaziun (DATEC) s'engaschan passa 2500 persunas per il svilup duraivel e per il service public. La populaziun duai pudair sa fidar d'in provediment da basa solid cun ils principals servetschs publics. La Svizra en il center da l'Europa è dependenta da vias da traffic modernas sco er da raits da communicaziun e d'electricitad d'auta qualitad. Questas infrastructuras èn premissas impurtantas per la coesiun interna, per il contact e barat cun l'exteriur e per il prosperar da l'economia. Il DATEC garantescha er ch'ils basegns da l'ambient, da la sanadad e da la segirezza vegnian respectads.
La durabilitad è il princip central dal DATEC. La politica correspunda a quest princip sche nus pudain ademplir noss basegns dad oz senza limitar las schanzas da las generaziuns futuras. Il DATEC procura che las basas vitalas natiralas vegnian protegidas, ch'ils servetschs publics sajan effizients e ch'ils basegns da la populaziun vegnian respectads.
La concentraziun dals interess da diever e da protecziun en il medem departament dat er blers conflicts areguard las finamiras necessarias. Perquai ston questas decisiuns vegnir preparadas cun premura. En quest senn è la collavuraziun cun partenaris entaifer ed ordaifer l'administraziun federala da grond'impurtanza. Cun els elavurescha il DATEC soluziuns equilibradas che respectan ils interess da la societad, da l'ambient e da l'economia.
Links
Interne Links
Externe Links
- Regierungs- und Verwaltungs-Organisationsgesetz (RVOG)
- Regierungs- und Verwaltungs-Organisationsverordnung (RVOV)
- Organisationsverordnung für das Eidgenössische Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation (OV-UVEK)
- Elektronischer Staatskalender
- La Confederaziun en furma concisa (Chanzlia federala ChF)
Contact
Adresse
Generalsekretariat UVEK
Bundeshaus Nord
3003 Bern
- Tel.
- +41 58 462 55 11
Generalsekretär
Matthias Ramsauer
Weitere Ansprechpersonen
Generalsekretariat und Bundesämter


text:
Il davos film che Hans Heinz Moser ha giugà è stà «Grounding – ils davos dis da la Swissair». Enconuschent è el vegnì sco patriarch da la Soap svizra “Lüthi und Blanc» e sco “Wachtmeister Studer». Sco sia vischnanca da domicil Glattfelden conferma, saja il Bernais gia mort ils 5 d'avrigl.
Success entras la rolla da «Wachtmeister Studer»
Ils emprims pass en il mund da film e teater ha Hans Heinz Moser fatg en la cumedia a Basilea. Ils onns tschuncanta ha el absolvì ina scolaziun d’acturs ed è stà engaschà tar differentas preschentaziuns sin tribunas en Svizra ed en Germania.
Grond success ha Moser gì cun la rolla sco Wachtmeister Studer en differents films criminals da Friedrich Glauser. Dapi l’onn 1999 giugava l’actur il possessur da la fabrica da tschigulatta Jean-Jacques Blanc.
RR actualitad 12:00


text:
Dus dis avant il gieu da test cunter la Bosnia-Erzegovina annunzia la naziunala Svizra ch'ella stoppia desister da Xherdan Shaqiri. Shaqiri patescha anc adina da problems cun la musculatura da la coissa. Il medi d'equipa haja confermà ch'i fissi irresponsabel da laschar giugar Shaqiri gia il mardi a Turitg. El turna ussa tar ses club a Stoke City e cuntinuescha la terapia en Engalterra.
Nico Elvedi turna
Dapi dumengia da mezdi è Nico Elvedi enavos en l'equipa da Vladimir Petkovic. Il defensur aveva gì ses emprim engaschi per la naziunala A il glindesdi passà a Feusisberg, nua ch'el ha fatg part ad in trenament. La sonda aveva el dà a Thun cun l'equipa U21 il gieu da qualificaziun per ils campiunadis europeics.
RR novitads 18:00


text:
Ils organisaturs da la tura d'ATP e WTA hajan dà lur consentiment al plan dals Americans, quai ha rapportà l'emettur da sport «ESPN». Il plan prevesa ch'era il turnier a Cincinnati, gist avant quel a New York, vegn spustà a New York. Omadus events duain vegnir realisads senza aspectaturas ed aspectaturs. Plinavant datti in concept da segirezza che las autoritads da New York stoppian anc approvar.
Mesiras da segirezza severas
Intgins topstars han crititgà ils plans da la federaziun americana ils ultims dis. Novak Djokovic ha discurrì durant ina conferenza da video cun passa 400 giugaders, da mesiras «extremas» ch'ils organisaturs vulan realisar. Uschia pudess be ina persuna accumpagnar il giugader. U er ch'ils participants dal turnier vegnissan isolads cumplet en in hotel datiers dal port aviatic a New York. Er Rafael Nadal, Simona Halep u Ashleigh Barty hajan retegnientschas da viagiar a New York nua che la pandemia ha gì consequenzas severas.
Dapi l'entschatta mars èn ils turniers internaziunals da tennis interruts pervi da la crisa da corona. I vegn quintà en il decurs da l'emna cun in nov chalender per il rest da l'onn u almain ina part da quel. Ch'ils Swiss Indoors a Basilea han lieu quest onn, n'è betg probabel.


text:
L’arena saja vegnida evacuada pervi da la malaura. Quai han communitgà ils organisaturs da la festa. Enturn las 21:50 hajan ferms vents cumenzà a bittar enturn plastic. Per ils aspectaturs pertutgads saja planisada ina inscenaziun da remplazzament. Suenter las 22:00 hai cumenzà a plover e chamegiar.
Betg mo a Vevey
En grondas parts da la Svizra romanda hai dà la notg passada urizis e vents ferms. Enturn il Lag da Genevra, en il Vallais Sut ed er tar il Lag da Sarna han ins mesirà vents cun fin 85 klilometers l'ura.
Malgrà l'aura hai en vastas parts da la Svizra puspè dà ina notg tropica. La temperatura sur notg è en blers lieus stada sur 20 grads.
RR novitads 06:00


text:
Il secretari da stadi, Gunther Adler che avess stuì far plaz a Maassen resta en uffizi sco fin qua. Er ils ulteriurs secretaris da stadi en il ministeri da l'intern restian pli u main cun ils medems pensums en uffizi, uschia Horst Seehofer vinavant.
Hans-Georg Maassen aveva procurà per dispitas tranter la coaliziun da la CDU, CSU e SPD durant las davosas emnas. El era vegnì crititgà fermamain pervi da ses connex cun la partida populistica AFD e commentaris davart ils schabetgs a Chemnitz.
RR novitads 09:00


text:
Ina schleppa sto Cuira 97 magunar en la segunda liga interregiunala. L'equipa dal trenader Maximilian Knuth perda ordaifer cunter Widnau cun 1:6.
Tabella 2. liga interregiunala
Victoria per Domat
En la segunda liga regiunala ha Domat gudagnà cunter Schluein/Glion cun 7:0.
Tabella 2. liga
Resultats dumengia terza liga:
Il CB Lumnezia ha fatg in pari dad 1:1 cunter il CB Surses. Landquart ha gudagnà cunter Wesen cun 4:1. Trun ha pers ordaifer cunter Eschenbach cun 2:8.
Resultats sonda terza liga:
Tusaun/Cazas e Valposchiavo Calcio han fatg in pari da 2:2.


text:
L’idea da far ord gondlas saunas han ils dus designers, oriunds da la Germania dal Sid, gì durant il studi. Els vulevan far in project cuminaivel. Per vesair sche lur idea funcziuna, han els cumprà duas gondlas, han prendì in gril, mess si crappa ed uschia simulà ina sauna. Svelt han els badà, che lur idea po vegnir realisada.
L’idea è da midar uschè pauc sco pussaivel. La gondla duai restar autentica.
En las gondlas da 6 persunas han dentant mo lieu quatter persunas per ir a suar – la pigna dovra er plaz. Da chattar ina pigna adattada saja stada ina da las pli grondas sfidas, concedan Felix Tarantik e Toni Egger. Però era da pudair transportar las gondlas giud las muntognas enfin en ufficina saja adina puspè in'aventura dian els cun rir. Pli simpel saja da transportar e duvrar la sauna a chasa. I dovra «mo» forza electrica e lura funcziunescha la sauna.
Ina giada ch’ins ha la sauna en iert, pon ins spustar ella fitg simpel nua ch’ins vul – i dovra simplamain forza electrica e betg dapli.
Cun Küngsauna SA han els chattà in partenari per realisar il project. Anc en la fasa da realisaziun haja dà midadas e lur sauna vegnia anc adina sviluppada enavant, dian ils dus designers. Quai era cun agid dal falegnam Slavi Vidakovic ch'è sa spezialisà sin las saunas ord gondlas.
Per transfurmar la gondla en ina sauna dovrel jau ca. 5 dis.
Ils clients da las saunas èn oravant tut hotels pitschens che n'han betg in agen lieu per far wellness. Dentant datti bleras persunas privatas che mettan la gondla en iert. Duas saunas stattan perfin en Nova Zelanda. Quantas gondlas ch'els han vendì en tut na vulevan els betg tradir.
RR actualitad 12:00


text:
Ils purtaders ein conzepi en fuorma dad ina fundaziun. La fundaziun AlpEnForCe ei registrada en il register da commerci grischun ed ei sutamessa al dretg da fundaziuns cantunal.
Muort la situaziun actuala ed il svilup en l'economia e politica d'energia, eis ei da muntada centrala, ch'ils cantuns da muntogna prendien influenza sin la formaziun da las midadas d'energia. Quella influenza duess buca mo succeder sin via politica, mobein era sur la creaziun e la collectivisaziun da savida.
Las lingias directivas da la fundaziun sebaseschan sin il meini, che la perscrutaziun d'energia ha giu entochen oz memia pauc attenziun. Cun la fundaziun AlpEnForCe duess quella tematica vegnir perscrutada fundau, per saver rinforzar surtut las regiuns alpinas.
Perscrutaziun d'energia alpina cuntegn disziplinas sco tecnica, economia, dretg, politica e daventa muort las midadas globlas digl ambient, sco era muort la repartiziun da resursas d'energia in rom da perscrutaziun adina pli impurtont. La fundaziun AlpEnForCe porscha ina colligiaziun denter tut las disziplinas per formar ina impurtonta plattafuorma per ils cantuns da muntogna e per las regiuns alpinas.
Cnatuns da muntogna e regiuns alpinas disponan dad impurtontas resursas dad energia sco p.ex. la forza dall'aua. Rodund 60 pertschien dalla forza electrica produzida en Svizra derivan da la forza dall'aua. Aschia giogan ils cantuns da muntogna in'impurtonta rolla en il provediment d'energia da la Svizra. Las discussiuns entuorn ils tscheins d'aua, la reversiun e promoziun da la foza dall'aua ein impurtonts parametes per ils cantuns da muntogna. Ord quei motiv ha era la fundaziun AlpEnForCe mess sco finamira prinzipala da sustener e rinforzar ils cantuns da muntogna e las regiuns alpinas en damondas politicas.
Risguardar la populaziun locala, vischnauncas ed unitads en projects da perscrutaziun actuals ei in'ulteriura lingia directiva da la fundaziun AlpEnForCe. La promoziun ed il rinforz dils cantuns da muntogna ed autras regiuns alpinas succeda sur il rinforz da las corporaziuns e da la populaziun locala. La fundaziun AlpEnForCe ha perquei grond interess da luvrar ensemen cun partrenaris locals.
Biro
Dr. Ivo Schillig
Vicepresident dil cussegl da fundaziun
Delegau dil cussegl da fundaziun e menader da fatschenta
Docent a l'universitad da s. Gagl ed ambassadur dil cantun Uri
Contact:
Disentis:
Center da perscrutaziun d’energia alpin AlpEnForCe
c/o Benediktinerkloster Disentis
Via Claustra 1
CH-7180 Mustér
info@alpenforce.ch
+41 81 947 40 60
Zürich:
Center da perscrutaziun d’energia alpin AlpEnForCe
Talacker 35
CH-8001 Zürich
info@alpenforce.ch
+41 44 221 95 24


text:
Il Cussegl federal ha elegì la dunna da 48 onns sco successura da Yves Rossier che vegn ambassadur a Moscau. Baeriswyl è il mument vicedirectura da la direcziun per dretg public dal departament. La nova secretaria da stadi lavura gia dapi 16 onns per il Departament da l'extern. Dal 2005 enfin il 2008 è ella stada responsabla per dumondas da la politica da segirezza e da l'extern en la missiun da la Svizra tar l'UE a Brüssel. Suenter è ella stada enfin l'onn 2013 scheffa dal team politic en la missiun svizra tar l'ONU a New York.
Sco quai che l'EDA communitgescha surpiglia Pascale Baeriswyl ses nov post l'emprim da december 2016.
RR novitads 12:00


text:
Metallica
I califurniàṅ Metallica (a s lèś /məˈtælɨkə/ in ingléś) i èṅ un grup speed/thrash metal americàṅ, mis insém a Los Angeles in dal 1981. I lór prim lavór, cun di pès dimóndi śvélt e rabî e pîṅ ad tecnicìśum, i i à purtâ ad èsar òṅ di espunènt più impurtànt dal trash metal insém a Slayer, Megadeth ed Anthrax.
In dal cōrs di an, i aṅ vins nóṿ Grammy Awards e sinc di sò àlbum i s èṅ piasâ al prim pòst dla casìfica Billboard 200 al prim cólp. Cun da piò ad 100 migliòṅ ad disc vindû (60 migliòṅ in di Stat Unî), i Metallica i èṅ cunsiderâ òṅ di grup più impurtànt dla stòria d'l heavy metal e dal rock dal dè 'd incō.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1981-1983)
Al grup al s è furmâ al 28 'd Utóbar dal 1981 par mèrit dal cantànt e chitarìsta James Hetfield e dal baterìsta danéś Lars Ulrich.
In di prim méś dal 1982 i Metallica i regìstran la lór prima cansòṅ, Hit the Lights, misa in dla racòlta Metal Massacre par vulér ad Lars, e pò i tóśan in dal grup Dave Mustaine cuma chitàra sulìsta. In Luj i regìstran al demo No Life 'Til Leather. Al pas sucesìṿ 'l è quél ad tór al basìsta Cliff Burton in di rang e ad spatinàr a San Francisco.
I prim àlbum (1983-1986)
In dal 1983 i quàtar i vànan a Rochester, New York, par tacàr a registràr al prim disc par la Megaforce Records ma Dave Mustaine al và via subìt par fundàr i Megadeth e al vèṅ rimpiasâ par Kirk Hammett, ex mémbar di Exodus. 'L àlbum al gh'iva da ciamàr-as Metal up your ass ma pò 'l à tòlt al nóm definitìṿ ad Kill 'Em All (Masâ-i tut). Al disc 'l è anc incō òṅ di più impurtànt dal thrash metal, cun di braṅ stòric cuma Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. In pòc tèmp al vénd 5 migliòṅ ad còpi.
In dal 1984 a vèṅ fóra al sécond àlbum Ride the Lightning (Cavàlca la silta), rigistrâ a Cupenàghen insém al prudutór Flemming Rasmussen dla Elektra Records. In cunfrònt a Kill 'em all, quést chè 'l è un disc più misć, cun di sòṅ melòdic in dal braṅ Fade to black, o di asói enérgic ad Kirk cuma in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anc i tèst i èṅ più curâ, quél ad For whom the bell tolls al s è ispirâ al sermòṅ ad John Donne (Par chi sòna la campàna). Ride the Lightning 'l à vindû 8 migliòṅ ad copì a 'l incirca.
La mòrt ad Cliff Burton (1986-1987)
In dal 1986 i Metallica i aṅ fat 'l àlbum che dimóndi gint la pénsa ch'al sia al mijór ad tut: Master of Puppets (Al buratinàr), prudót anc quést par Flemming Rasmussen e pîṅ ad cansòṅ dimóndi lunghi (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i dùran da piò 'd òt minùt). Dū dal sò canti i aṅ abû un sèrt sucès a la ràddio: la title track e Welcome Home (Sanitarium).
Al disc al s è piasâ a 'l vintnuvéśum pòst dla clasìfica americàna e 'l à vindû dódas migliòṅ ad còpi. Al tour prumusiunàł 'l à vdû al grup sunàr insém a Ozzy Osbourne.
Al 27 ad Setémbar dal 1986, durànt al tour europeo in Śvèsia, a sucéd na diśgràsia a Ljungby: al pulmèṅ di Metallica al ślìcia su na strada giasàda e al s arbàlta śò. In d'l incidènt, Cliff Burton al finìs fóra di finestrèṅ e al mōr schisâ.
'L è un brut cólp p'r al grup: i Metallica i pènsan anc ad lasàr-as ma la famìja ad Cliff l'è la prima a sustgnìr-i e a dar-ag al curàǵ p'r andàr avànti.
Dimóndi i èṅ i grup ch'i aṅ dedicâ dal cansòṅ a 'l basìsta acsè dasfurtunâ: gl'Anthrax, par dir-'n una, i aṅ fat Among the living mént'r i Megadeth i aṅ cantâ in sò unōr In my darkest hour (da 'l àlbum So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)
Al 28 'd Utóbar dal 1986 a vèṅ sarnî Jason Newsted par rimpiasàr Cliff. Cun al nóṿ basìsta, i Metallica i tàcan al Damaged Inc tour e i pùblican 'n EP (Garage Days Re-Revisited) ad cover ad grup metal e hardcore punk cuma Misfits e Diamond Head.
In dal 1988 al quartét califurniàṅ al fà gnir fóra al disc ...And Justice for All (...E giustìsia par tut). Al disc 'l è cunsiderâ, anc al dè 'd incō, al lavór più tècnic dal grup e 'l à vindû 14 migliòṅ ad còpi, anc p'r al mèrit dal Damaged Justice tour, òṅ di lór più bèi.
Da c'l àlbum chè 'l è stâ tòlt al prim sìngul di Metallica, One, un braṅ ispirâ al rumànś pacifìsta E Johnny al tulò al sćiòp ad Dalton Trumbo, un scritór ch'l iva subî 'l ostracìśum dal sò paéś e 'l éra stâ mis in parśòṅ in dal dòp guèra p'r ùndas méś parchè i pensàvan ch'al fus un cumunìsta. In dal vìddeo dla canta, a s véd di braṅ dal film umònim. Al tèst ad One al dascór 'd un suldâ ch'l iva pardû i bras e al gambi in dla secónda guèra mundiàla e 'l éra custrét a vìvar, sórd e òrub, su 'n lèt a 'l uśdàr.
'L àlbum al gh'à anc un braṅ dedicâ a Cliff, To Live Is To Die, 'l ùltim cumpóst da lò. Da nutàr anc Blackened (ch'la dascór dla mòrt) e Harvester of sorrow.
I prim an Nuànta (1991-1995)
In dal 1991 i Metallica i aṅ dat vita a un nóṿ àlbum, 'l umònim Metallica, prudót par Bob Rock, ch'l iva laurâ anc cun Mötley Crüe, Bon Jovi e Cher.
Al disc 'l è schisâ subìt al prim pòst dla clasìfica Billboard e 'l è cgnusû anc cuma black album (àlbum négar) par via dal culór dla cupertìna.
Metallica 'l è stâ al lór più grand sucès cumerciàl ad tut i tèmp (38 migliòṅ ad còpi vindùdi) anc par via di sìngui Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
A difarénsa dal disc precedènt, quést chè al gh'à dal parti ad bas dimóndi marcàdi, al chè al vōl dir ch'al cuntibùt ad Jason Newsted 'l è stâ bòṅ, anc par la crìtica. Anc se soquànt fans dal grup i n è minga stâ dimóndi cuntènt dal fat ch'a gh fus méno thrash da prima, al grup 'l à tucâ un sucès mai vist.
In dal 1992 i aṅ cantâ al Freddie Mercury Tribute a Wembley par ricurdàr al cantànt di Queen mòrt 'd AIDS Freddy Mercury insém a Robert Plant di Led Zeppelin, Elton John, David Bowie, Roger Daltrey di Who, George Michael, Zucchero, Liza Minnelli, Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
Fra Luj e Utóbar dal 1992, i Metallica i van in tour in di Stat Unî insém a i Guns N' Roses p'r al GNR-Metallica Stadium Tour. Durànt na data in Cànada a Montreal, mèntar 'l è drē a cantàr Fade to black, Hetfield al patìs n'espluśiòṅ a i bras e in dal grugn par via ad 'n efèt speciàl andâ mal. Al cantànt 'l è custrét a lasàr lè ad sunàr p'r un pōc, al canta e basta e al s fà rimpiasàr par soquànti dati par John Marshall di Metal Church.
'L an dòp i tàcan al Nowhere Else To Roam Tour e al 22 ad Śugn i èṅ a Turèṅ. In Nuvémbar a vèṅ fóra al prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bèl disc ma ch'al custàva tròp.
Load and Reload (1996-1997)
In dal 1996 'l è la vòlta ad Load, un disc un pôc difarènt da chi àtar, cun di sòṅ ch'i s davśìnan a 'l hard rock e un lógo nóṿ ad paca. Anc 'l aspèt di Metallica al càmbia: i n pàran piò di metalâr ma piutòst di bui, cun di cavî curt, di tatuàǵ e di vistî da strada.
I tèst, scrit da Hetfield, i tràtan di argumènt persunài. Until it Sleeps, al prim sìngul, al dascór dla lòta pardùta fra sò màdar e al càncar, mèntar Mama Said al s riferìs al rapôrt minga tant fàcil fra lì lór du. Tut quést 'l è al ségn 'd un aluntanamènt da i téma impgnâ di àt'r àlbum. King nothing e Hero of the day i èṅ i àtar sìngui.
Al ritràt in cupertìna al s ciàma Semen and Blood III. 'L è stâ fat in dal 1990 da Andres Serrano, un futógraf americàṅ famóś p'r i sò lavór dimóndi discùs (cuma Piss Christ, na foto in du 'l à mis na crōś in dla sò pisa). In dal disc a s véd un lìqud misć furmâ da sangṿ ad bóv e dla sò śbòra misi insém in mèś a du fój ad plexiglas.
In prinsìpi Load 'l ira stâ pinsâ p'r èsar un disc dòpi ma pò al prudutór Bob Rock e i Mettalica i aṅ cambiâ idéa, sarnénd ad far gnir fóra 'l an dòp 'n àt'r àlbum: Reload. Dal punt ad vista artìstic, al disc 'l è dimóndi cumpàgn a c'l àtar, cun i sìngui The memory remains, Fuel e The unforgiven II.
Anc 'sta vòlta la cupertìna l'è 'd Andres Serrano (Piss and Blood) e la fà védar dla pisa misćiàda a sangṿ ad bò, sèmpar in mèś a du fój ad plexiglas.
I Metallica i s tóśan al sò tèmp (1998-2001)
In dal 1998 i quàt'r i faṅ vgnir fóra 'n àlbum dópi ad cover, Garage Inc.. Al prim CD al gh'à dènt'r ùndas braṅ inèdit cun dal canti di Black Sabbath, di Blue Öyster Cult, di Misfits e àt'r incóra e i sìngui Turn the page ad Bob Seger e Whiskey in the jar di Thin Lizzy (ch'l à vins al Grammy cuma Best Hard Rock Performance in dal 2000), tut rigistrâ in dal 1997 e in dal 1998. Al secónd CD al mét insém al sédas cansòṅ ad Garage days re-revisited e di àtar braṅ e b-side. Quéli più impurtànti, parchè sunàdi dimóndi vòlti da 'l viṿ, i èṅ Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dla punk band Anti-Nowhere League.
Dal 7 ad Mars dal 1999 i quàtar i faṅ part dla "Walk Of Fame" ad San Francisco e al sìndic 'd in alóra Willie Brown 'l à dit in manéra uficiàla che cal dè lè 'l éra al "dè di Metallica".
Al 21 e 22 'd Avrìl dal stés an, al grup 'l à fat n'eśibisiòṅ dal viṿ insém a l'urchéstra ad San Francisco, dirèta par Michael Kamen (ch'l iva bèla laurâ sèg a la canta Nothing Else Matters p'r al black àlbum). I vèṅ fati vint-i-òṅ cansòṅ, soquànti nóvi ad paca (No Leaf Clover e Human), atri piscàdi da i àlbum precedènt, cuma Of wolf and man o For whom the bell tolls. A gh'è anc la canta scrita p'r Ennio Morricone, The Ecstasy of Gold. Al cuncèrt 'l è pò gnû fóra in CD e DVD cun al nóm ad S&M (Symphony & Metallica).
In dal 2000 al quartét al vèṅ a savér che la sò canta I Disappear, ch'la gh'iva da gnir fóra in dla culóna sunòra dal film Mission Impossible II, l'éra stàda misa in d'l internet su Napster, un sit ch'al parmitìva ad dascargàr a gratis al cansòṅ in dal computer. Incasâ négar, i Metallica i gh faṅ cauśa e i dmàndan anc ch'i sìan casâ fóra i 335.000 utènt ch'i ivan dascargâ di sò braṅ in cal mèntar. In dal 2001, Metallica e Napster i càtan i s métan 'd acòrd e i la finìsan lè. Soquànt crìtic muśicài i tàcan però a ciàmar Ulrich, LAR$.
In dal 2001 al basìsta Jason Newsted al mòla al grup, uficialmènt par di mutìṿ persunài e ad salùt.
'N àtar brut cólp p'r al grup 'l è dal Luj dal stés an, quand Hetfield 'l è custrét a tacàr un prugràma ad riabilitasiòṅ còntar 'l alculìśum. Par 'n an a 'l incìrca, i Metallica i suspéndan tut i lavór e par cal mutìṿ chè i vaṅ in a risć ad mulàr-as.
I àlbum nóṿ di an Dumìla (2002-2010)
In dal 2002 Hetfield al s rimét e i Metallica i tàcan a lauràr al nóṿ àlbum insém a Bob Rock, ch'al sunàva al bas in cal mèntar, ma prima ch'al disc al gnis fóra, al grup al tōś al rimpiàs ad Newsted, Robert Trujillo ch'l iva laurâ in pasâ cun Ozzy Osbourne, Suicidal Tendencies e Infectious Grooves. St. Anger 'l è in di negòsi in dal Śugn dal 2003. 'L àlbum, più rabî e luntàṅ da quéi di an Nuànta, al vénd da più 'd un migliòṅ ad còpi in di Stat Unî ma al patìs anc dal crìtichi par via dal misàǵ minga tant gnû bèṅ p'r i fans. Quàtar i èṅ i sìngui estràt: St. Anger, Frantic, The unnamed feeling e Some kind of monster.
Dòp pòc méś, al grup al partìs par far di cuncèrt (al Summer Sanitarium Tour) insém a Limp Bizkit, Linkin Park, Mudvayne e Deftones. Sèmpar in dal 2003 i registràṅ na cansòṅ par la compilation in unór di Ramones We're a Happy Family: a s trata ad 53rd & 3rd.
In dal 2004 i faṅ gnir fóra al ducumentàri Some Kind of Monster ch'al dascór di mumènt dla registrasiòṅ dal disc.
Dòp avér rót al cuntràt cun al prudutór Bob Rock par pasàr cun Rick Rubin (famóś p'r i sò lavór cun i Red Hot Chili Peppers), in dal 2006 i tàcan incóra a sunàr dal viṿ. Al 22 ad Luj dal 2008 i èṅ a Bulógna.
Al 12 ad Setémbar dal 2008 a vèṅ fóra finalmènt al nòṅ àlbum in studi ciamâ Death magnetic, cun al prim sìngul estràt The day that never comes. A difarènsa ad St. Anger, Death Magnetic al gh'à na baterìa cun di sòṅ séc e dimóndi asói ad chitàra ad Kirk Hammett e riff ch'i faṅ gnir in a mènt i disc di an Utànta, specialmènt And justice for all. Anc al lógo 'l è turnâ quél da prima: quèl al vurà dir.
'L àlbum 'l à vindû da più ad 5 migliòṅ ad còpi e 'l è al quint di più vindû dal 2008. I àtar sìngui dal disc i èṅ: My apocalypse, Cyanide, The Judas kiss, All nightmare long e Broken, beat & scarred.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- James Hetfield - vóś e chitàra rìtmica (1981 - incō)
- Kirk Hammett - chitàra sulìsta (1983 - incō)
- Robert Trujillo - bas (2003 - incō)
- Lars Ulrich - baterìa (1981 - incō)
Ex-cumpunènt
- Lloyd Grant - chitàra sulìsta (1981)
- Ron McGovney - bas (1981/1982)
- Dave Mustaine - chitàra sulìsta (1981/1983)
- Cliff Burton - bas (1982/1986)
- Jason Newsted - bas (1986/2001)
- Bob Rock - bas (2001/2003)
Discugrafìa
Àlbum in studi
- 1983 - Kill 'Em All
- 1984 - Ride the Lightning
- 1986 - Master of Puppets
- 1988 - ...And Justice for All
- 1991 - Metallica
- 1996 - Load
- 1997 - Reload
- 1998 - Garage Inc.
- 2003 - St. Anger
- 2008 - Death Magnetic
- 2011 - Lulu insém a Lou Reed
- 2016 - Hardwired... To Self-Destruct
Àlbum da 'l viṿ
- 1993 - Live Shit: Binge & Purge
- 1999 - S&M
Racòlti
- 1998 - Garage Inc.
EP
- 1987 - Garage Days Re-Revisited
- 2004 - Some Kind of Monster
Sìngui
- Whiplash
- Jump in the Fire
- Fade to Black
- Creeping Death
- For Whom the Bell Tolls
- Master of Puppets
- Battery
- Welcome Home (Sanitarium)
- Eye of the Beholder
- Harvester of Sorrow
- ...And Justice for All
- One
- Enter Sandman
- Don't Tread on Me
- The Unforgiven
- Nothing Else Matters
- Wherever I May Roam
- Sad But True
- Until It Sleeps
- Ain't My Bitch
- Hero of the Day
- Mama Said
- King Nothing
- Bleeding Me
- The Memory Remains
- The Unforgiven II
- Fuel
- Better Than You
- Turn the Page
- Whiskey in the Jar
- Die, Die My Darling
- Nothing Else Matters '99
- No Leaf Clover
- I Disappear
- St. Anger
- Frantic
- The Unnamed Feeling
- Some Kind of Monster
- The Day That Never Comes
- My Apocalypse
- Cyanide
- The Judas Kiss
- All Nightmare Long
Videugrafìa
- Cliff 'em All
- 2 of One
- A Year and a Half in the Life of Metallica
- Live Shit: Binge & Purge
- Cunning Stunts
- S&M
- Classic Albums: Metallica - The Black Album
- Some Kind of Monster
- The Videos 1989-2004
I Cuncèrt
- 1983 - Kill'Em All For One Tour
- 1985/1986 - Ride The Lightning Tour
- 1986/1987 - Damage, Inc. Tour
- 1988/1989 - Damaged Justice Tour
- 1991/1993 - Wherever We May Roam Tour
- 1993 - Nowhere Else To Roam Tour
- 1994 - Shit Hits The Sheds Tour
- 1995 - Escape From The Studio '95
- 1996/1997 - Poor Touring Me
- 1998/1999 - Poor Re-Touring Me
- 1999 - Garage Remains The Same Tour
- 2000 - Summer Sanitarium Tour
- 2003 - Summer Sanitarium Tour 2003
- 2003/2004 - Madly in Anger with the World Tour
- 2006 - Escape from the Studio '06
- 2007 - Sick of the Studio '07
- 2008/2010 - World Magnetic Tour


text:
Ratko Janev
Ratko Janev (Sandanski, 30 ad Mars dal 1939 - Belgrâd, 31 ad Dicémbar dal 2019) 'l è stâ 'n siensiâ e fìśic juguślàṿ, mémbar dal Macedonian Academy of Sciences and Arts.
Biugrafìa
Nâ in Bulgarìa, Janev al s trasferìs da śōvan in Juguślàvia in du al s làurea a Skopje e pò a l'università 'd Belgrâd in du 'l à ciapâ un duturâ par la risérca in dal 1968. In dal 1972 al taca a lauràr da prufesōr 'd fìśica nucleàra a l'Università 'd Skopje e cuma prufesōr 'd fìśica teòrica a l'Università 'd Belgrâd.
In dal 1986 'l è numinâ cap sesiòṅ a l'unità atòmica e muleculàra dl'Agensìa internasiunàla par l'energìa atòmica 'd Viéna. In dal 2004 'l è stâ premiâ da la Fundasiòṅ Alexander von Humboldt p'r un sò prugèt su 'l plaśma fréd in di reatōr a fuśiòṅ nucleàra.


text:
Ils accords sajan uschè ordinaris che la protecziun dals dretgs na valia betg. La band Led Zeppelin gudogna ina dispita giuridica ch’ha durà onns a la lunga.
Gia il 2016 eran ils commembers da la band Robert Plant e Jimmy Page vegnids declerads nunculpants. Pervi da plirs sbagls da procedura han ins stuì tractar da nov il cas.
En la dispita vai per il solo da ghitarra da radund duas minutas, a l'entschatta da la chanzun. A Led Zeppelin è vegnì renfatschà ch'els hajan copià questa part da la chanzun «Taurus» ch'il ghitarrist mort Randy Wolfe haja gì scrit il 1966 per la band Spirit da la California. Wolfe è najà il 1997, il 2015 ha in administratur dal relasch lura accusà Led Zeppelin.
En l'emprima procedura aveva l'accusader empruvà da mussar diversas parts da las chanzuns che sumeglian. Experts han dentant declerà ch'ils accords duvrads sajan uschè normals, ch'i na valia nagin dretg d'autur. Page e Plant han argumentà ch'i dettia questa successiun d'accords gia dapi tschientaners en la musica. Els han renvià las renfatschas.
Ils 11 derschaders d'ina dretgira d'appellaziun a San Francisco han uss decidì d'approvar la decisiun da l'emprima instanza.
RTR novitads 06:00


text:
Ensemen cun passa 200 auters uffants èn era ils Sportkids da Trin vegnì il mardi a far sport sin la Quaderwiese a Cuira. Envidà ha il BTV Cuira, secziun atletica leva. Sin il program eran trais disciplinas, numnadamain sprint da 60 meters, trair la balla e sigl en lung.
L’aura plievgiusa n’ha betg fatg grond’impressiun a las atletas ed als atlets giuvens. Punctualmain las 14:00 eran els sin la Quaderwiese. Ils ins èn arrivads cun lur geniturs, ils auters cun lur manadras da Giuventetgna e Sport, cun assistentas e fotografas e tut il sustegn pussaivel.
RR actualitad video dals 15.06.2016


text:
Entant haja la cumissiun economica, che saja responsabla per questa dumonda, discutà cun il minister da finanzas Ueli Maurer, uschia il Cussegl dals chantuns areguard la midada d’opiniun. Maurer saja stà da l'avis ch'il barat d'infurmaziun automatic na saja betg il dretg med per far politica da l'exteriur. La Tirchia adempleschia tuttas premissas tecnicas. Las retegnientschas sajan politicas.
In emprim barat saja planisà l’onn che vegn. La Svizra ha cunvegnas cun 97 stadis e territoris.
RTR novitads 12:00


text:
Derschadras e derschaders temporars duain pudair rinforzar en l'avegnir la Dretgira chantunala u er la Dretgira administrativa. Quels derschaders duain gidar a reducir pendenzas en temps extraordinaris per exempel sch'in derschader croda ora per pli lung temp perquai ch'el è malsaun u sch'i n'è betg pussaivel dad elavurar tut las pendenzas a temp. Quai communitgescha il chantun.
Actualmain n'enconuscha il dretg grischun betg in tal mecanissem. Per midar quai sto la lescha davart l'organisaziun giudiziala vegnir revedida parzialmain. La regenza grischuna ha deliberà in sboz per questa revisiun parziala. La consultaziun va fin ils 10 da settember.


text:
Durant dus dis ad emna è Andreas Rade en acziun sco cussegliader pastoral. Il glindesdi en il Sennhof e la gievgia a Realta. L’um da 44 onns ha surpiglià quella incumbensa l'onn 2016. Quai ord il motiv, ch'el leva s'engaschar sper sia funcziun sco plevon refurmà sin il champ social.
Cura che jau hai dastgà accumpagnar l'anteriur cussegliader pastoral era jau fitg impressiunads da las biografias dals praschuniers ed immediat persvas da quella furma da lavur.
Andreas Rade
- Naschì (*1975) e creschì si a Cuira
- Suenter la matura lavurà sco tgirunz d'assistenza en l'ospital regiunal a Samedan
- Studis da teologia a Basilea e Turitg
- Vicariat en il chantun Berna a Madiswil
- 2004 - 2014 plevon refurmà a Saas
- 2014 - oz plevon refurmà a Cuira
- dapi 2016 cussegliader pastoral en las praschuns Seenhof e Realta
Per il praschuniers è la cussegliaziun pastorala ina purschida facultativa. Ma blers dils praschuniers nizzegian ils discurs cun Andreas Rade sco ventil per pudair discurrer avert surda quai che fatschenta els.
Las tematicas tanschan davart conflicts socials cun ils cumpraschuniers, quittads pertutgant la famiglia, dumondas da culpa e las restricziuns che la vita en praschun porta cun el.


text:
Grazia a sias victorias en las lutgas avant era gia cler che Döbeli gudogna la festa. La dumonda era sulet sch'el ha da parter la victoria cun David Schmid. E pront ha el pers la lutga finala, l'emprima terrada per Döbeli a Wittnau. Omadus han uschia cuntanschì 58,50 puncts e quai munta rang 1a per Schmid ed 1b per Döbeli.
Ulteriuras festas dal di
- Lutga da culm Sörenberg: Joel Wicki gudogna la lutga finala cunter Jonas Brun. Brun vegn uschia quart. Tranteren èn classads Sven Schurtenberger e Roman Zurfluh.
- Lutga d'Engstlig: Ad Adelboden ha Thomas Inniger pudì festivar la victoria. Il lutgader da 22 onns ha gudagnà la lutga finala cunter Josias Wittwer.
La proxima fin d'emna èn lura la festa da lutga sin la Schwägalp e la festa da lutga chantunala bernaisa a Münsingen. Ils 24 e 25 d'avust è lura la Festa federala da lutga e da gieus alpesters a Zug.
RR novitads 20:00


text:
Ḥadīth
I Ḥadīth inn di cunt in su la vita del Maomet, profeta de l'Islam, che per la pupart del mond islamegh - foeura domà che per i Coranista, inn part integrala de la Sunna e donca de la lesg religiosa islamega.
I Ḥadīth inn classifegad in bas a l'autenticità presunta e inn regolt in di liber, che varien a segonda de la branca de l'Islam. I regolte pussee important a inn el Sahih al-Bukhari e 'l Sahih Muslim per i sunnita e per i sciita i Quater Liber.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Hadíth


text:
Cleramain cunter l'iniziativa da limitaziun èn las associaziuns da turissem, uschia era Hotelleriesuisse. Il president Andreas Züllig di, ch'ina gronda part dals hotels grischuns vegniss en las stretgas senza persunal da l'exteriur. Er ses manaschi a Lai na funcziunass betg senza persunal da l'Italia, dal Portugal u da la Germania. In terz da ses 120 collavuraturs e collavuraturas saja da l'ester.
Era autras malsegirtads
Era il manader da fatschenta da Gastro Grischun Marc Tischhauser è da l'avis, ch'ils manaschis da gastro na funcziunassan betg senza persunal da l'exteriur, en spezial betg senza stagiunaris. Vitiers vegniss che l'iniziativa mettess en privel ils contracts bilaterals cun l'UE. Uschia pudessan per exempel ils pretschs s'augmentar. Per la branscha muntass quai ulteriuras malsegirtads, e quai suenter in temp difficil cun l'entira crisa da corona.


text:
Fiùr
El fiùr l'è l'órghen (o l'ensèma de órghegn) de reprodusiù de töte le piànte riünìde endèl ensèma de le angiospèrme. Dòpo de la pulinizasiù, el fiùr l'è fecondàt e 'l se trasfùrma 'ndèl fröt che 'l conté la somésa.
I fiùr i pöl véser sùi o sedenò reünìcc en enfiurescènse.
Zamò 'ndel'antichità, i fiur i g'ha tiràt l'atensiù de l'òm che 'l i ha dopràcc e 'l i a cultìa per paràs (ez. : curùna de fiùr), per fa bèle le sò cà (fiùr taiàcc, bouquets, ikebana) e i giardì. I fiùr i g'ha ispiràt de spès i artìsti, pitùr, poéti, scultùr e decoradùr.
StrütüraModifega
El fiùr l'è l'ensèma dei órghegn de riprudusiù, de sòlit riünìt endèn aparàt cumplicàt e cumpunìt de divèrse parcc che le pöl véser cunsideràde de le fòie mudificàde. I fiùr i pöl véser sèsii o pedunculàcc, e söl resetàcol, la part finàl de l'as, gh'è 'nserìt le parcc fiurài, che i è de quàter tìpi: sépali, pétali (stérii) stam e carpèi (fèrtii). Ghe dei fiùr che i è ciamàcc encomplécc (mìa complécc) che ghe mànca 'na quac vergöna de chèste parcc. Quan che ghe mànca i stàm o i carpèi, el fiùr l'è ciamàt imperfèt. El nömer de le parcc fiurài (nömer dei sépali, dei pétali, dei stam e di carpèi) el càmbia de famìa a famìa e l'è giü dei caràter che sèrf per determinà le spéci 'ntra de lùre.
L'as fiuràl, el corespónt a la pursiù finàl del gàmp, l'è ciamàt resetàcol o tàlamo e 'l se prezènta piö o méno slargàt fò e de sòlit mìa tat lónc, con dei gróp bèi tacàcc ensèma. Endèle piànte de fiùr piö primitìve (compàgn de le Magnoliaceae) i elemèncc fiurài i se 'nserés a spiràl söl resetàcol, endèle ótre Angiospèrme en vertezèi furmàcc de elemèncc inserìcc töcc endèl stès pùnto.
Giü o piö vertezèi de elemèncc fiurài del stès tìpo i fùrma 'na part del fiùr. El fiùr compléto l'è cumpunìt de quàter vertezèi:
- Prim vertezèl, ciamàt càles quan che l'è diferènt del segónt.
- Segónt vertezèl, ciamàt coròla quan che l'è diferènt del prim.
- Tèrs vertezèl, ciamàt androcèo.
- Quart vertezèl, ciamàt ginecèo o pestél.
ResetàcolModifega
Ciamàt apò tàlamo, el resetàcol l'è 'na estensiù piö o méno svelöpàda de la pursiù finàl de l'as del gamp del fiùr, endóche se 'nserés i vertezèi fiurài endèle piànte piö evulvìde. Endèle piànte che g'ha l'ovàre "sùpero" l'è reprezentàt de 'n gunfiùr picinì picinì del gàmp apéna sóta 'l càles o sedenò 'l gh'è prope mìa del töt. Endèle piànte a ovàre "ìnfero" o "semiìnfero" el pöl rià a ìga 'na dimensiù e 'n svelöp mìa trascüràbii.
Endèna quac ensèma sistemàtic el contreböés a furmà 'l fröt (per ezèmpe endèle spéci che g'ha 'l fröt a póm.
PereànseModifega
La pursiù estèrna del fiùr, furmàda dei prim du vertezèi, semài che chèsti i è bèi diferensiàcc en càles e coròla l'è ciamàda pereànse. El pereànse el pöl vìga 'na funsiù de protesiù apéna o apò a chèla de reciàm. En quac óter càzi el g'ha apéna la funsiù de reciàm, e 'l làsa chèla de protesiù a dei óter órghegn de la piànta, (bràtee e guàine).
PeregóneModifega
La pursiù estèrna del fiùr, furmàda dei prim du vertezèi, semài che chèsti i è mìa bèi diferensiàcc. En chèsto càzo i elemèncc del fiùr i è ciamàcc tépali. El peregóne l'è tìpic dei Monocotilédoni, ma se 'l càta apò 'ndèi Dicotilédoni che g'ha l'empolinasiù anemòfila. La g'ha per lo piö 'na funsiù de protesiù e la fa che 'l fiùr el dàghe mìa tat endel'öcc , ma 'ndena quac ensèma sistemàtic, compàgn de le Liliaceae el g'ha apò a la funsiù de reciàm.
CàlesModifega
L'è 'l prim vertezèl del pereànse quan che chèsto 'l ciàpa 'na fùrma diferènta del segónt. I elemèncc fiurài che i fùrma 'l càles i è ciamàcc sépali e de sòlet i è vércc perchè i g'ha 'na funsiù de protesiù. D'en pónt de vìsta sistemàtic, gh'è du tìpi de càles:
- el càles gamosépalo: l'è furmàt de sépali saldàcc ensèma alméno a la bàze a furmà 'n ünic elemènt fiuràl;
- el càles dialisépalo: l'è furmàt de sépali lìber, inserìcc a giü a giü söl resetàcol.
CoròlaModifega
L'è 'l segónt vertezèl del pereànse quan che chèsto 'l ciàpa 'na fùrma diferènta del prim. I elemèncc fiurài che fùrma la coròla i è ciamàcc pétali e quàze sèmper i è culuràcc, per vìa de la prezènsa de antociàni che i scónt vià la clorofìla. La coròla la g'ha 'na funsiù de reciàm, e per chèsta rizù endèi fiùr a 'mpulinasiù entomòfila (fàda dei insècc), la g'ha 'n aspèt vistùs. Del pónt de vìsta de la sistemàtica, gh'è du tìpi de coròle:
- la coròla gamopétala: l'è furmàda de pétali saldàcc ensèma alméno a la bàze a furmà 'n ünic elemènt fiuràl;
- la coròla dialipétala: l'è furmàda de pétali lìber, inserìcc a giü a giü söl resetàcol.
En divèrse spéci, l'òm l'è riàt a selesiunà dèle varietà che g'ha la coròla furmàda d'en nömer indefinìt de vertezèi isé de rènder amò piö vistùs el fiùr. Chèste varietà i è cultiàde come piànte ornamentài o per la prudusiù de fiùr de taià e, tecnicamènte, i è ciamàde varietà a fiùr dópe.
I fiùr a 'mpolinasiù entomòfila i pöl vìga a la bàze dei pétali de le ghiàndole, ciamàde netàre, che le làsa nà 'n lìquit dóls ciamàt nètare. El scópo biològic dei netàre l'è chèl de completà la funsiù de reciàm de la coròla per ciamà i 'nsècc, che pò i è sfrötàcc per trasportà 'l pòlen.
AndrocèoModifega
L'androcèo l'è 'l tèrs vertezèl fiuràl, furmàt dei órghegn de reprodusiù maschìi, ciamàcc stam. El stam l'è furmàt d'en filamènt piö o méno lónc che 'l té sö l'antéra. Del pónt de vìsta de la sitemàtica g'ha 'na grant importànsa 'l nömer e 'l svelöp dei stam, la sò dispuzisiù, la fùrma de le antére e come le antére le se dèrf per lasà nà 'l pòlen.
El nömer dei stam el pöl véser precìs o l'endópe de chèl dei pétali o sedenò superiùr. De rar gh'è dele spéci de piànte che g'ha 'l nömer dei stam inferiùr a chèl dei dei pétali. Segónt el nömer dei stam, se dopèra la terminulugìa indicàda ché sóta:
- fiùr monoandri: che g'ha apéna 'n stam;
- fiùr diandri: che g'ha du stam;
- fiùr poliandri: che g'ha de piö de du stam;
A segónda del rapórt anatòmic che gh'è 'ntra i stam se fa distinsiù tra i càzi che sóta:
- stam lìber: che g'ha i filamèncc töcc lìber;
- stam monoadelfi: che g'ha i filamèncc saldàcc endèn masülì ünic che 'l pöl apò a furmà 'n tübo che 'l fàsa sö 'l pestél.
- stam diadelfi: che g'ha i filamèncc saldàcc ensèma a furmà du masöi;
- stam poliadelfi: che g'ha i filamèncc saldàcc en divèrsi masöi.
Se 'l fiùr el g'ha dei stam de tìpi diferèncc se pöl distìnguer du càzi particolàr:
- stam didinami: quan che i stam i è 4, du che g'ha 'l filamènt lónc e du che i ghe l'ha piö cürt.
- stam tetradinami: quan che i stam i è 6, quàter du che g'ha 'l filamènt lónc e du che i ghe l'ha piö cürt.
En sìma al filamènt vé fò l'antéra, che la pöl vìga 'na fùrma bislónga, a öf, o a balìna, de spès bi- o tetralobàda. L'antéra l'è furmàda de dò téche, che g'ha ognöna giöna o dò scarsèle de pòlen.
A segónda de cóme che la antéra la vé fò del filamènt se g'ha i càzi discriìcc ché sóta:
- antéra basifìsa: el filamènt l'è tacàt a la pàrt en fónt de l'antéra che la vé a puzisiunàa piö o méno en pé drìta come che la födès el prolongamènt del filamènt;
- antéra dorsifìsa: el filamènt l'è tacàt söla schéna de l'antéra che la vé a puzisiunàs piö o méno en bànda a l'as del filamènt;
- antéra apicifìsa: el filamènt l'è tacàt pròpe 'n sìma a l'antéra che la sömèa tacàda vià.
A segónda de cóme che le antére le se dèrf per molà 'l pòlen se dopèra la terminulugìa riportàda ché sóta:
- deiscènsa longitudinàl;
- deiscènsa trasversàl;
- deiscènsa apicàl.
GinecèoModifega
Ciamàt apò pestél, l'è la pàrt feminìl del fiùr, furmàda de tré elemèncc morfològic che i è fondamentài per la clasificasiù dèle spéci 'n botànica. Endèla strütüra piö sèmplice, 'l ginecèo 'fa nì 'n mènt la fùrma d'en fiàsc, có la part piö bàsa piö gròsa, ciamàda ovàre, furmàda de giü o piö carpèi, la part de mès piö o méno bislónga (àle ólte la gh'è mìa) ciamàda stil, e la pàrt ensìma, de fùrma vària, ciamàda stìgma.
Semài che se töl en considerasiù el nömer dei pestéi se pöl distìnguer tré càzi co la sò terminulugìa speciìfica:
- ginecèo apocàrpic: l'è furmàt d'en nömer indefinìt de pestéi piö o méno lìber, ognü furmàt d'en carpèl, en stil e 'n stìgma;
- ginecèo sincàrpic: l'è furmàt de divèrsi carpèi saldàcc ensèma a furmà 'n ovàre ünic separàt de déter en giöna o divèrse stansète;
- gineceo monocàrpic: l'è fumàt d'en carpèl ünic.
I fiùr dei öltem du tìpi de sòlit i g'ha apéna 'n stil con ensìma giü o divèrsi stìgmi, tacc, quacc che i è i carpèi.
L'ovàre l'è 'n órghen encaàt, dividìt en divèrse lòze o stansète, endóche dét se fùrma i gametòficc feminìi, ciamàcc òvuli. I elemèncc de distinsiù per la determinasiù sistemàtica i è 'l nömer de le lòze de l'ovàre, el nömer dei òvuli, el rapórt anatòmic che l'òvulo 'l g'ha co l'ovàre, ciamàt placènta e, öltem, la puzisiù de l'ovàre respèt al resetàcol e a i óter vertezèi del fiùr.
A segónda del nömer de lòze, l'ovàre l'è ciamàt uniloculàr, biloculàr, pluriloculàr. La spartisiù en divèrse lozète l'è fàda 'n manièra che le sédi le se desterböéses en simetrìa radiàl entùren al as del ovàre. Le placènte, per fenéser, le se tróa sö la parét de l'ovàre o se nò endèla part centràl.
La puzisiù de l'ovàre 'n relasiù al resetàcol l'è giü de i aspècc de clasificasiù piö 'mportànti e 'l vé discriìt co chèsta terminulugìa:
- Ovàre sùpero. El se 'nserés de sùra del resetàcol de 'ndóche 'l vé sö en maniéra bèla ciàra. De conseguènsa i óter elemèncc del fiùr i è ciaramènt inserìcc söl resetàcol sóta a l'ovàre e per chèsto i vé ciamàcc ipogìni.
- Ovàre semi-ìnfero. L'è tacàt a metà del resetàcol. i óter elemèncc del fiùr i se tàca söndèna ipotética lìnea equatoriàl furmàda de la part süperiùr del resetàcol, per chèsta rizù i è ciamàcc perigini.
- Ovàre ìnfero. L'è completamènte dét endèl resetàcol, del qual ànsa sö 'l stil. I óter elemèncc del fiùr i se 'nserés endèla pàrt finàl del resetàcol che 'l vé a furmà 'n anèl ensìma al ovàre, e per chèsta rizù i vé ciamàcc epigìni.
El stigma l'è la part ansìma al pestél e l'è l'órghen endóche se pòsta i granilì del pólen endèl momènt de la 'mpolinasiù. La fùrma del stìgma l'è 'n óter elemènt de clasificasiù sistemàtica. El pöl véser furmàt d'en còrp ünic, piö o méno slargàt, o se nà dividìt en lòbi piö o méno bislónc 'nfìna a ciapà la fùrma de filamèncc.
Fiùr ünisesuài o ermafrudìccModifega
El schéma genèric discriìt de sùra el g'ha dèle variàcc a segónda de la prezènsa o nò de l'androcèo o del ginecèo. El fiùr tìpo l'è ermafrudìt cioè el g'ha töcc du i órghegn de reprodusiù. En fiùr ermafrudìt el pöl véser ünisesuàl de pónt de vìsta fisiològic perchè i órghegn de riprudusiù de giü dei du sèsi i è stérii.
I fiùr ünisesuài i è discriìcc cóme staminìfer o maschìi, semài che i g'ha apéna l'androcèo, e cóme pistilìfer o feminìi se i g'ha apéna 'l ginecèo. En prezènsa de fiùr ünisesuài, le piànte i è ciamàde monòiche, se le g'ha fiùr mascc e fiùr fèmina, o diòiche se le g'ha fiùr d'en zèner apéna. En chèsto öltem càzo se pàrla de piante mascc e piànte fèmina.
Simetrìa fiuràlaModifega
Giü dei elemèncc piö vistùs doperàcc per fà la determinasiù sistemàtica de le spéci l'è la simetrìa fiuràla, che la ciàpa 'n cunsiderasiù la coròla o, piö 'n generàl, el pereànse. A segónda del gràdo se simetrìa se pöl distìnguer chèste categorìe de fiùr:
- Fiùr iregolàr. I g'ha nüsü gràdo de simetrìa.
- Fiùr atinomòrf. I g'ha 'na simetrìa de tìpo radiàl: i pétali (o i tépali) i g'ha 'na distribusiù regolàr en relasiù a 'n as de simetrìa che l'è pò l'as fiuràl. Ai fiùr atinomòrf se ghe atreböés el nòm de trimero, tetramero, pentamero, etc. per quantificà 'l nömer de pétali o tépali.
- Fiùr zigomòrf. I g'ha 'na simetrìa bilateràl: i pétali i è a spècc en relasiù a 'n piano de simetrìa.
Per i fiùr zigomòrf àle ólte se dopèra 'na paròla specìfica per ensegnà 'na fùrma particulàr, caraterìstica de sèrte categorìe sistemàtiche:
- Fiùr có la coròla bilabiàda. L'è 'l fiùr tìpic de la famìa de le Labiatae. La coròla l'è gamopétala con simetrìa bilateràl che la mèt en evidènsa 'na part dorsàl e 'na part ventràl. La part ventràl, méno svelöpàda, l'è furmàda dei lòbi de du pétali, chèla dorsàl l'è furmàda dei lòbi de tré pétali, con chèl centràl che l'è 'n bel tòc piö svelöpàt dei óter. La part dorsàl l'è ciamàda àer ensìma, chèla ventràl àer de sóta.
- Fiùr có la coròla papilionàcea. L'è 'l fiùr tìpic de le piànte de la famìa de le Fabaceae o Leguminùze. La coròla l'è dialipétala cón simetría bilateral apò a chèsta condèna part dorsàl e giöna ventrál. El pétalo 'nsìma, ciamàt bandéra l'è bèl svelöpàt, de sòlit bilobàt, có la pàrt finàl dei lòbi 'n puninì riultàda 'ndré. I du pétali tacàcc, ciamàcc àle, i è méno svelöpàcc e i se tróa 'n bànda 'n relasiù a l'as de simetrìa. I du pétali de sóta i se önés a dòcia a furmà la caréna, en bèl tòc méno svelöpàda 'n longhèsa che nó la bandéra e le àle.


text:
En Svizra è vegnì racoltà dapli laina il 2020 ch'il 2019; concret è quai 4% dapli. En cumparegliaziun cun la media dals 4 onns avant è quai anc adina in plus dad 1%. Cunzunt il niz da lain per producir energia è s'augmentà. Igl è dentant vegnì racoltà damain laina che vegn elavurada en tocca per bajegiar per exempel.
Auter guarda quai or en Grischun: Qua è vegnì racoltà damain laina il 2020. Tenor Silke Schweizer da la Federaziun forestala dal chantun Grischun «Selva» stoppian ins però differenziar tar la racolta da laina la qualitad dal lain ch'è vegnì racoltà.
Manco tar la laina da tagl
Il Grischun ha radund 30 resgias. Quellas n'han tenor Silke Schweizer betg avunda capacitad per tut quai che stuess vegnir resgià. La laina vegn perquai savens resgiada ordaifer il chantun, e tocca gia preparada per bajegiar vegn importada. Tranter auter era pervi da corona datti il mument retards tar ils imports da laina. Perquai han las resgias grischunas fitg blera lavur. La gronda dumonda munta er, che la laina custa dapli.
Noss commembers e nossas commembras duain nizzegiar la schanza ch'ils pretschs per nossa materia prima, il lain, constattan ina giada.
Dapli resgias per il chantun?
Tenor Silke Schweizer fissi bun, sch'il chantun Grischun avess anc dapli resgias. Ins stoppia emblidar ils projects dal passà che sajan betg gartegiads, sco la resgia a Domat, e guardar enavant. Sch'ins veglia far in pass en la protecziun da l'ambient, lura saja il lain in impurtanta materia e la producziun indigena stoppia vegnir sustegnida per sbassar las emissiuns da CO2.