text:
I bai e la mùseghes
Bepin Iori de Mita descrif jà ti prumes egn sessanta i bai che fajea pèrt del program de sie grop ladin, te n document manà a l’Enal de Trent.
Enlouta i camaric e la camarites era acompagné da n orghin da mantech, na vìdola (violin) e na chitara.
I mùseganc i sona melodìes sentudes da si pères e da chier i se referesc a la notes; belapontin chesta sonèdes les é béleche dutes de autor descognosciù e de antica data.
Al dì d’anché l Grop de Folclor Cianacei l’à n repertorie che a l fèr dut ge vel sche n’ora de temp. Per tachèr via e dant de fenir i mena semper la bandiera dai set colores che n’outa la raprejentèa la set régoles de la val e amò ades la raprejenta i set comuns de Fascia.
Chi egn chest rit l verjea ogne sort de manifestazion de folclor, la sègres de paìsc e la festes de noza, che se fajea semper e demò en temp de carnascèr, de firé, canche zacan i fascegn podea se vaghèr mìngol de bon temp, dò n an de struscies e fadìes te ciamp e pra.
L secondo bal l’é chel dal “moliné” che l moscia chel che fajea nesc giaves fora per l’an, canche i semenèa, i seslèa, i ferlèa l’òrc da meter sora desch via per dut l’an.
L terzo bal l’é la “pairisc” che i ge disc ence l bal dai set pasc e l’é un di più tradizionèi del Trentin-Sudtirol, vegnù ca dal Baiern canche Fascia la era sot l’Austria.
Col bal che vegn dò se va dret te la contìa de Re Laurin: “La resa de re Laurin”. La jent del ream del Ciadenac i lo balèa en onor del re medemo.
Rué che se é fin chiò, l spetacol se viventea col “bal de la cordeles”. I balarins entrecia la vetes da color a temp de valzer. E i se la fèsc cà con n auter argoment enteressant: la gelojìa. Chiò i ge fèsc dò a la tipica situazion de l’om brincà a se ciciolèr co na bela beza.
Dò vegn l “bal di caprici” e la balarines, dò mìngol de aces, les se vegn indò e dut fenesc te n bel bal aiegher.
Dapò dò vegn l bal de la “Susana”. I balarins muda camarit per proèr neva emozions.
De la tradizion fèsc pèrt ence l “bal de Batestin” che se fajea n’outa te stua del mèsc de Batestin, l più gran e l più bel de Penìa. Amò inant co la vetes da color vegn balà chel “de la trecia”: a temp de valzer se fèsc na trecia desche chela ti ciavei.
No podea segur mencèr n bal en onor del più bel fior da mont che aon, la steila da mont o edelweiss.
I balarins dessegna sun paladina o te piaz, olachemai i bala fegures con si corp e si guants che raprejenta moments de vita fascèna.
La fegures, scrif Bepin, les ne vegn cà da nesc veies e les ne vegn ensegnèdes te la stues, la mùseghes, de autor descognosciù ence les emparon descheche se disc “a ureia”, te cèsa e no cognoscion negun manoscrit.
L Grop da Folclor apede chisc bai l’à enrescì fora de etres bai, con mùseghes e toc de fégures de bal biot ladines bendeché jites jù e desmentièdes.
I mùseganc tel grop anchécondì l’é Giogio Iori, Piergiorgio Riz e Giordano Costa a l’orghin da mantech e Augusto Dantone a la chitara, vèlch outa Gigio Iori ence al bombardin.
L Grop da Folclor l’à vardà de troèr fora tras na nota moderna e atuala te la morala de vigni bal desche se fossa na contìa che se se conta balan. No per nia se disc che l bal l’é na sort de lengaz del corp!!!
Con chesta gé volesse ve salutèr, cari letores ve auguran de gran bela balèdes fora per dut l viac de voscia vita… e se a cajo ve sauta l’acia de trèr cà n guant da zacan e ve saessa bel balèr con nos, ve speton segur con piajer per cater sauc zis ladins!!!
Tout fora dal liber “N bal lènch 50 egn” de Claudia Conta


c: text/html

text:
Al giavisch da Ramona Simonet e Lucas Lutz da pudair far teater ha la reschissura Tina Bundi gugent dà suatientscha. Era ella vuleva gia daditg ina giada far teater cun uffants. Trais mattatschas ed dus mattatschs preschentan il toc “Il niev computer” da Peter Gerold, che la reschissura ha translatà sezza. Tina Bundi spera che l’emprima producziun infecteschia anc ulteriurs uffants cun il virus da far teater uschia che la gruppa creschia in pau. Lura saja pli simpel da chattar buns tocs.
La gruppa preschenta duas giadas il toc che cuzza var in’ura. Venderdi, ils 6 da zercladur 2015, las 20.00 e dumengia, ils 8 da zercladur 2015, las 17.00. Mintgamai en halla Cons a Mustér.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ils emprims quatter:
- Sjur Røthe (Norvegia) 36:34.0
- Didrik Tønseth (Norvegia) +0:06.0
- Denis Spitsow (Russia) +0:28.6
- Dario Cologna (Svizra) +0:38.3
Ils Norvegiais han pudì festivar ina victoria dubla en il lieu da l'olimpiada dal 1994: Sjur Røthe ha gudagnà avant ses collega da team Didrik Tønseth ed il Russ Denis Spizow.
En sia disciplina da parada ha Dario Cologna manchentà per diesch secundas in plaz sin il podest. En la cursa da 15 kilometers en stil liber a Lillehammer ha el cuntanschì il quart plaz. Il passlunghist da la Val Müstair è stà da bell'entschatta en ils emprims rangs. Suenter 5 km era el anc sin il segund plaz e suenter 10 km sin plaz 3. Cologna ha pudì mussar ch'el è en furma, er sch'el è vegnì en il sprint il venderdi mo sin plaz 73.
Ina buna prestaziun ha er Roman Furger dal chantun Uri mussà. Sco 16avel ha el anc pudì ramassar puncts per la cuppa mundiala. Toni Livers e Jonas Baumann han dentant manchentà cleramain ils puncts.
RR novitads 14:00


text:
Suenter che la vischnanca da Moutier ha decis a l'urna da midar dal chantun Berna tar il chantun Giura, investighescha uss la procura publica en chaussa. Quai ha confermà la procura generala dal chantun Berna envers la gasetta «Sonntagszeitung». Uffizialmain discurra la procura publica da «delicts cunter la voluntad dal pievel». Concret munta quai ch’il resultat da la votaziun pudess esser vegnì falsifitgà.
Il zercladur avevan ils da Moutier decis cun ina pitschna maioritad dad esser part dal chantun Giura. Gia curt suenter la votaziun avevi dà plirs recurs cunter il resultat da la votaziun. Sche la votaziun è vairamain vegnida manipulada, pudess quella vegnir repetida.
RR novitads 06:00


text:
Administraziun communala
Pumpiers
Vossas persunas da contact
Adrian Walser
Cumandant dils pumpiers
Mobile +41 76 574 47 85
24 uras a di, 7 dis ad jamna e 365 dis ad onn ein nos pumpiers locals semtgai d’intervegnir cun rodund 70 umens e dunnas. Naven dils deposits dils pumpiers en tuttas quater vischnauncas (Laax, Falera, Sagogn, Schluein) essan nus per regla cun nies element d’emprema intervenziun enteifer 10 minutas el liug. Per cumbatter incendis, dumignar eveniments elementars, cumbat encunter ieli, salvament da persunas ed animals sco era per porscher agid da different gener essan nus Vies partenaris da contact. Alarmar nus el cass d’urgenza adina sur la centrala d’intervenziun nr. 118.
L’obligaziun da far pumpiers entscheiva igl onn ch’ins cumplenescha il 21avel onn da naschientscha e finescha igl onn ch’ins ha cumpleniu il 42avel onn da naschientscha. L’obligaziun vegn ademplida cul survetsch activ da pumpier ni cun pagar la taxa da cumpensaziun.
Formulars & leschas
- annunzia pil survetsch da far pumpiers
- absenza dils exercezis
- Statuts dils pumpiers Laax Falera
- Reglament da menaschi dils pumpiers
- Regulativ da salarisaziun e da castitgs pumpiers
- Lescha da pumpiers Laax
- Disposiziuns executivas tier la lescha dils pumpiers
Programs d’exercezi e gliesta da pichet
- exercezis cader
- exercezis schurmetg da flad
- exercezis TLF
- exercezis schurmetg d‘ieli
- gliesta da pichet
Links
- tier pumpiers Laax Falera pagina web
- ils pumpiers Laax Falera sin Facebook
- ils pumpiers Laax Falera silla pagina web vischnaunca Falera


text:
Però: la gronda raspada ch'era sa radunada sin il Katschof, il plaz tranter catedrala e chasa communala ad Aachen, ha stuì avair pazienza. A l'entschatta ha ina band indigena procurà per atmosfera da festa. Lura han ils candidats locals ed ulteriurs exponents naziunals da la SPD fatg reclama. Tranter auter er il parsura da la SPD Nordrheinwestfahlen, Michael Groschek che ha chattà clers pleds:
Tgi che vul sa laschar en sin il ristg renta cun 70... quel po eleger Merkel. Tgi che ha però tut las scadiolas en stgaffa, quel elegia Martin Schulz...
Suenter bun in'ura cun musica e diversas rundas da dumondas a candidats locals ed exponents da la SPD èsi lura finalmain stà uschè lunsch. En ina mar da bandieras contschen-alvas da la SPD e blauas cun las stailas da l'Uniun europeica è Martin Schulz vegni sut ovaziuns sin tribuna. Ed er è ha gist cumenzà cun clers pleds:
I smanatscha per l'emprima giada dapi 1945 ch'ils chavafossas da la democrazia vegnan puspè en il Bundestag. Perquai ir a vuschar dumengia tegnair la dretga extrema uschè pitschna sco pussaivel.
Bun in'ura ha Martin Schulz empruvà da mussar las differenzas tranter la CDU, la partida d'Angela Merkel e la SPD. El ha tranter auter er renfatschà ad Angela Merkel ch'ella copieschia tut quai dals auters, n'haja però naginas atgnas ideas per il futur dal pajais.
La finala ha el serrà sia ultima occurenza en il cumbat electoral sut ovaziuns dals dad Aachen. Il Katschhof ha el tratg e gì cumplainamain da sia vart. La glieud è per part stada quasi euforica e cuntrari a las occurenzas cun la chanceliera Angela Merkel n'hai dà insumma nagins disturbis, be applaus e conferma.
RR actualitad 07:00


text:
Vuschs tgeuas
- Mardi, 14.3.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 14.3.2017, 19:00, RTR
Pli e pli blers chors svaneschan. In svilup tragic. «Noss chors» laschan reviver insaquantas vuschs ch'ins n'auda betg pli.
Ils chors han difficultads da tegnair lur commembers u da gudagnar novs. La consequenza è che blers chors èn sfurzads da sa schliar. In trist svilup. «Noss chors» preschenta chanzuns da chors ch'i na dat betg pli e lascha reviver insaquantas versiuns da chanzuns bunamain emblidadas. Erwin Ardüser è sa fatschentà intensivamain cun questa tematica cun scriver ina cronica per il district da chant Surselva. El raquinta da questa lavur.


text:
Baselgia evangelica refuormada dal Grischun
La baselgia evangelica refuormada dal Grischun es la baselgia chantunala dal Grischun. Ella es part da la Federaziun da las baselgias evangelicas da la Svizra. Ella cumpiglia a tuots abitants i’l Grischun chi sun commembers d’üna corporaziun evangelica sül territori dal chantun da la naschentscha davent respectivmaing daspö lur battaisem e chi nun ha declerà lur sortida da la baselgia.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
La baselgia deriva dal temp da la refuorma. Las ideas da Martin Luther e da Huldrych Zwingli as derasaivan eir in Grischun chattand ad aderents numerus. Daspö 1537 exista la renomnada sinoda grischuna, illa quala tuots ravarendas dal chantun sun integrats. In cuntrari a tuottas sinodas protestantas ulteriuras sül muond inter nu piglian part ingüns laics. La recepziun tras la sinoda es la cundiziun per pudair avair ün pöst pastoral i'l Grischun.
Organisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Actualmaing (2010) dombra la baselgia var 70'000 commembers in circa 90 corporaziuns evangelicas. L'administraziun da la baselgia ha seis lö a Cuoira illa Loestrasse. Presidenta dal cussagl da baselgia es pel mumaint Lini Sutter, üna giurista da Roveredo.
Medias[modifitgar | modifitgar il code]
Mincha mais cumpara ün'ediziun da la gazetta "reformiert.", la successura dal organ ecclesiastic da plü bod "Bündner Kirchenbote".


text:
Le Frecce
Le Frecce (I Fresc in lombard) a hinn ona categoria de servizzi di treni de la Trenitalia doperada dal 2008 e che dal giugn 2012 l'ha sostituii i categorij Eurostar Italia AV e Eurostar City Italia e che l'è deventada l'unich nomm doperaa de Trenitalia per i sò servizzi de ponta a longa percorrenza.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1997 a l'è introdotta la categoria Eurostar Italia 'me brand per el servizzi ad alta velocità de la Trenitalia, ma dal 2006 'sti treni a hinn pubblicizzaa semper pussee cont di alter nomm.
Dal giugn 2012 sta categorizzazion l'è offizialment scassada in favor di Fresc, a soa voeulta spartii in Frecciarossa, Frecciargento e Frecciabianca, cont l'obietiv de creà on unich sistema 'me in di alter Stat europee 'me l'InterCityExpress todesch, l'Alta Velocidad Española spagnoeula e l'Train à Grande Vitesse franzes.
Frecciarossa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El servizzi Frecciarossa a l'è faa cont i ETR 1000 che viaggen a 360 km/h e cont i ETR 500 che viaggen a 300 km/h.
I Frecciarossa a hinn dotaa del Portale Frecce, ossia de l'intratteniment a bord, del Wi-Fi liber, presa de corrent per ogni post, du post per disabil e ona toalett per carrozza pussee vuna per disabij cont fasciatoj.
I Frecciarossa viaggen in sui lign a volta velocità e per di tratt brev in su di lign tradizionai 'me Rangh C e fann i tratt:
- Turin - Milan - Reggio Emilia AV - Bologna - Fiorenza - Roma - Napoli - Salerno Centrala
- Venezia - Padova - Bologna - Fiorenza - Roma - Napoli - Salerno Centrala
- Trieste/Udine - Venezia - Padova - Vicenza - Verona - Bressa - Milan - Turin
- Milan - Reggio Emilia AV - Bologna - Rimini - Ancona - Pescara - Foggia - Bari
Frecciargento[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Frecciargento a l'è faa di treni che viaggen al massim a 250 km/h ossia i ETR 600/ETR 610 e i ETR 485.
I Frecciargento a hinn dotaa del Portale Frecce, ossia de l'intratteniment a bord, del Wi-Fi liber, presa de corrent per ogni post, du post per disabil e ona toalett per carrozza pussee vuna per disabij cont fasciatoj.
Viaggen sia in su l'alta velocità sia in sui lign tradizionai, indova hinn pussee svelt grazia al pendolament. Viaggen in sui tratt:
- Roma - Fiorenza - Bologna - Padova - Venezia - Udine/Trieste
- Napoli - Roma - Fiorenza - Bologna - Verona - Berghem/Bolzan
- Roma - Caserta - Benevento - Foggia - Barletta - Bari - Brindisi - Lecce
- Roma - Napoli Afragola - Salerno Centrale - Paola - Lamezia T. - Rosarno - Villa S.G. - Reggio Calabria
- Roma - Fiorenza - Bologna - Modena - Carpi - Mantova
- Roma - Firenze C.di Marte - Pisa - La Spezia - Genova
- Roma - Bari
Frecciabianca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Frecciabianca a hinn faa cont material ordinari E.414 che viaggen a 200 km/h e cont i ETR 460 e ETR 470 che viaggen a 250 km/h.
I Frecciargento a hinn dotaa del Wi-Fi liber, presa de corrent per ogni post, du post per disabil e ona toalett per carrozza pussee vuna per disabij cont fasciatoj.
I Frecciabianca viaggen domà in sui lign tradizionai ma permetten ai center minga servii de l'AV de 'vègh on servizzi comfortevol e de qualità e hinn in servizzi in sui lign:
- Turin/Milan/Venezia - Costa Adriatica
- Roma - Grosseto - Campiglia M.ma (-Piombino - Porto - Elba) - Pisa - La Spezia - Genova - Milan/Turin
- Roma - Napoli - Salerno Centrala - Sapri - Paola - Lamezia T. - Vibo - Rosarno - Gioia Tauro - Villa S.G. - Reggio Calabria
- Roma - Falconara M.ma - Pesaro - Rimini - Ravenna
Freccialink[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Freccialink a l'è on servizzi integraa Treno+Bus che 'l conliga cont el Bus di località turistich senza covertura ferroviaria ai stazion pussee important cont i confort tipich di Fresc comé el Wi-Fi e cont on design arent al Frecciarossa.
I conligament a hinn:
- Siena – Firenze S. Maria Novella
- Perugia – Firenze S. Maria Novella
- Matera – Potenza – Salerno
- Cremona – Bressa
- Sorrento – Napoli
- Piombino Marittima – Piombino – Firenze S. Maria Novella
- Gallipoli – Lecce
- Cortina – Venezia


text:
La proposta da stizzar las glischs suenter mesanotg ha fatg Arturo Fasciati. Sustegn survegn el da la presidenta communala Ruth Giovanoli. Quant ch’ins possia spargnar cun questa mesira n’ha ella betg pudì dir. Cun questa mesira na giaja quai surtut pervi da la polluziun tras glisch, e betg per spargnar energia. Differentas persunas e hoteliers che RTR ha dumandà sin via, èn cunter l’intent da stizzar las glischs.
Grischun Central A Beiva pudessi vegnir stgir suenter mesanotg
La radunanza communala da Beiva decida, sche las glischs da via duessan vegnir stidadas tranter las 24:00 e las 06:00 la damaun.


text:
Il Club Helvétique publitgescha posiziuns davart discussiuns actualas, era per iniziar cuntraversas necessarias davart dumondas impurtantas da noss temp. El fa plinavant appels davart eveniments spezials, preschents u passads, da la vita politica u sociala.
Cuss. fed. Eveline Widmer-Schlumpf è sa retratga dal Cussegl federal, il qual vegn elegì il proxim 9 da december. En lez connex evochesch’ins la « concordanza confederala» per giusitifitgar l’attribuziun d’ina segunda sedia a la PPS. Ma tge munta vairamain «concordanza»?
Ins po star da la vart politica ch’ins veglia, ma ins duai en mintga cas far diever dals agens dretgs civics cun sa participar a las elecziuns. E latiers duain ins vuschar per quellas candidatas e per quels candidats che garanteschan sensa resalva las pitgas da nossa democrazia : respect, spiert cosmopolitic e constituziunalitad.
l Club helvétique gratulescha a la Svizra per quai aquist fundamental ed appellescha a defender e mantegnair el.
Ils 28 da november 1974 ha la Svizra ratifitgà la Convenziun europeica dals dretgs umans (CEDU). Tras quai ha’la declerà da resguardar quai contract da dretg internaziunal sco liant ed incorporà quel en ses agen dretg. Ensemen cun la Constituziun federala garantescha la Convenziun europeica dals dretgs umans ils dretgs fundamentals da mintga persuna che viva en Svizra. La CEDU funda pasch e libertad en l’Europa. Il Club helvétique gratulescha a la Svizra per il quarantavel giubileum da la ratificaziun. A medem temp appellescha el da s’engaschar per il mantegniment da quest contract, fundament da pasch e libertad, ed a cumbatter mintga tentativa da l’indeblir u da l’abolir.


text:
Bainvgnü
Ün cordial bainvgnü a Tarasp
I vain dit suvent cha'l turissem da bogns in Engiadina Bassa saja nat a Tarasp. Aint illa büvetta istorica sper l'En s'han inscuntrats ils giasts, la fin dal 19avel e'l principi dal 20avel tschientiner. Tanter els d'eiran blers exponents da l'aristocrazia, da l'economia e da la cultura.
Tarasp nun es ingün cumün cumpact, dimpersè cumpiglia 10 fracziuns sparpagliadas. Vulpera, la plü gronda, ha mantgnü seis caracter dal "fin de siècle", dispuona però d'ün'infrastructura moderna pel turissem e da bleras sportas pel temp liber.
Il chastè, l'insaina da Tarasp, as vezza da dalöntsch. El fa – daspö sia renovaziun al principi dal 20avel tschientiner – üna bella parada sur il Lai da Tarasp.


text:
Utilisader:Swiss79~rmwiki
"Tanter Rumantschs
be rumantsch!''
Motto dal "Chalender Ladin"
Swiss79 (Lecco, 15 favrer 1979) es ün vichipediaun taliaun, chi voul dvanter svizzer. El ho il diplom da Dret guadagno tar l'Universited da l'Insubria da Com, inua ch'el collavura al cuors da Dret privat svizzer. Impü lavura'l a Brunate, pitschna vschininauncha illa Provinza da Com, tar l'Uffizi da Stedi civil.
Cuntegn
Biografia[modifitgar | modifitgar il code]
Swiss79 es naschieu a Lecco; sieu bap eira da la Vuclina, sia mama da la Planür'Ota d'Asiago, in Veneto. Ma el ho adüna abito a Monguzzo, vschinauncha da var 2.000 persunas traunter Com e Lecco.
El ho frequento tuot las scoulas a Lecco, fin cur ch'el ho gieu 19 ans (1998). Zieva è'l gieu a Com per frequenter la faculted da Dret tar l'Universited da l'Insubria, inua ch'el ho guadagno il diplom als 30 october 2002; l'argument da sieu examen da diplom eira il Dret privat svizzer: il titel da sia lavur eira "I limiti della proprietà privata nell'ambito della pianificazione del territorio. Comparazione fra disciplina svizzera e italiana" ("Ils limits da la proprieted priveda illa planisaziun dal territori. Conguel traunter las disciplinas svizra e taliauna").
Zieva ho'l cumanzo a collavurer cun il cuors da Dret privat svizzer tar listessa Universited (cullavuraziun chi cuntinua tuottadi); propi in quel temp es naschida sia amur per tuot que as referescha a la Svizra: na be il dret, ma eir sias tradiziuns, sieus lös e sias linguas (el imprenda sul sulet il tudas-ch e'l rumauntsch puter, las otras linguas naziunelas svizras, chi nu savaiva ne parler ne scriver).
Ma sia activited el fo guadagner pochs raps (düraunt ils ultims ans niauncha quels, perque cha sia Universited nun and ho avuonda...), alura als 7 favrer 2005 ho'l cumanzo a lavurer a Brunate tar l'Uffizi da Stedi Civil.
L'arriv a la Vichipedia[modifitgar | modifitgar il code]
Illa vschinauncha da Brunate, ch'el considerescha scu üna seguonda patria (zieva la Svizra...), s'occupescha Swiss79 eir da la redaziun da l'adressa Internet da la vschinauncha, afin cha Brunate dvainta darcho ün renumno lö da turissem scu üna vouta.
Per fer cugnuoscher quista vschinauncha a püssas personas, pustüt a quels chi faun adöver da Internet, s'inscriva'l a las Vichipedias taliauna, lombarda, tudas-cha, francesa e rumauntscha, per amegldrer la pagina taliauna da Brunate e la tradür eir in otras linguas.
Progets illa Vichipedia[modifitgar | modifitgar il code]
Illa Vichipedia amegldra Swiss79 las paginas da las vschinaunchas da la Brianz'Ota e l'Engiadin'Ota e agiundscha fotos, chi fo el asvess. Sieu "istoric" böt es que, da fer dvanter la pagina da Brunate üna da las megldras paginas da la Vichipedia taliauna: böt ragiunt als 29 november 2008.
Impü s'occupescha Swiss79 da tradür paginas taliaunas in rumauntsch puter ed in dialect da la Brianza.
Swiss79 fo part da las Vichipedias taliauna, francesa, tudas-cha, inglaisa, rumantscha, lombarda e veneta ed eir da Commons.
Otras notizchas[modifitgar | modifitgar il code]
Principelas paginas da Vichipedia müdedas u creedas[modifitgar | modifitgar il code]
In taliaun[modifitgar | modifitgar il code]
- Alois Carigiet
- Avegno (TI)
- Brunate
- Cervia
- Clavenna
- Dedicato a te (chanzun da la gruppa da musica taliauna Le Vibrazioni)
- Daihatsu Trevis
- Dimitri
- DJ BoBo
- Enego
- Engiadina
- Funiculera Com-Brunate
- Gerola Alta
- Gordevio
- Guglielm Tell
- Johanna Spyri
- Lecco
- Lia Rumantscha
- Lugano
- Lurago d'Erba
- Mai dire TV (program da la televisiun taliauna Italia Uno)
- Mani Matter
- Merone
- Monguzzo
- Muot San Primo
- Palanzone
- Peider Lansel
- Rogeno
- San Murezzan
- Segl
- Selina Chönz
- Striscia la notizia (program da la televisiun taliauna Canale 5)
- Tiraun
- Veline (program da la televisiun taliauna Canale 5)
In lombard (brianzöö)[modifitgar | modifitgar il code]
- Alizée
- Breno
- Brunate
- Cervia
- Datura
- Dr. Alban
- DJ BoBo
- Enego
- Engiadina
- Fargetta
- Funiculera Com-Brunate
- Gerola Alta
- Guglielm Tell
- Haddaway
- Johanna Spyri
- Lavagna
- Lecco
- Lurago d'Erba
- Merone
- Molella
- Monguzzo
- Muot San Primo
- Palanzone
- Puschlev
- Peider Lansel
- Rogeno
- San Murezzan
- Sestri Levante
- Segl
- Tiraun
In frances[modifitgar | modifitgar il code]
In tudas-ch[modifitgar | modifitgar il code]
In rumauntsch (puter)[modifitgar | modifitgar il code]
- Alizée
- Andrea Vitali
- Breno
- Brunate
- Cervia
- Datura
- Davide Van De Sfroos
- DJ BoBo
- Dr. Alban
- Enego
- Engiadina
- Fargetta
- Funiculera Com-Brunate
- Gerola Alta
- Giancarlo Antognoni
- Guglielm Tell
- Haddaway
- Johanna Spyri
- Lavagna
- Lecco
- Lurago d'Erba
- Martin Weinek
- Merone
- Molella
- Monguzzo
- Muot San Primo
- Palanzone
- Puschlev
- Rogeno
- San Murezzan
- Segl
- Selina Chönz
- Sestri Levante
- Tiraun
In venet (vixentin)[modifitgar | modifitgar il code]
Adressas Internet liedas[modifitgar | modifitgar il code]
- Vschinauncha da Brunate
- Universited da l'Insubria da Com, faculted da Dret
- Glista MonguzzoInsieme
- Administraziun federela svizra
- Tribunal federel svizzer
- Lia Rumantscha
- Uniun dals Grischs
- Center Ladin da Zernez


text:
John Lemm (1883-1961) – Il Hercules da la Svizra
- Dumengia, 18.1.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 18.1.2015, 9:03, RTR
«John Lemm era l'um il pli ferm dal mund», cun quests pleds ha mes tat adina cumenzà l'istorgia dal «Swiss Hercules» sco che John Lemm vegniva numnà da ses temp. John Lemm era in lutgader, in wrestler da Tavau chha gudagnà tranter il 1908 ed il 1909 trais giadas il campiunadi mundial da Wrestling en il stil liber (catch as catch can) a Londra. Precis uschè agil e viv sco che John Lemm era en il rintg da Wrestling, è er stada sia vita privata. La Marella lascha reviver ils gronds success, ils culps e las cupitgadas din star dal temp passà.
Redacziun: Gianfadri Conrad
(repetiziun da lavust 2012)


text:
Curta vesida tar uffants
- Mesemna, 21.10.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 21.10.2015, 11:15, RTR
Adina dapli uffants e giuvenils èn da curta vesida. Oravant tut en l'Asia èn adina dapli uffants pertutgads, en China varga 50%. Co è la situaziun en il Grischun?
La curta vesida
Curta vesida sa sviluppescha sche l'egl e massa lung. Sche l'uffant crescha, lura cresch l'egl cun e daventa adina pli lung. Sch'el è massa lung, lura n'è il focus betg pli sin la retina - Netzhaut - ed il maletg daventa turbel. Sch'ins è da curta vesida, lura na vesan ins betg bain sch'ins mira en il lontan. Ins dovra egliers u lentas, per puspè vesair bain ils objects ch'èn lunsch davent. Sch'ins è varga 20 onns, lura vegn in'operaziun da laser en dumandà. Per uffants e uschè in'operaziun memia malsegira.
Raschun per curta vesida è betg enconuschent
Las raschuns per curta vesida n'èn anc betg perscrutads. Ina da las raschuns las pli probablas è il diever da novas tecnologias. Curta vesida sa sviluppescha sch'ins focusescha l'egl memia ditg sin il damanaivel, quai ch'ins far sch'ins lavura vid il computer u sch'ins legia. I sa tracta dentant mo da speculaziuns. La curta vesida n'è betg perscrutada bain.
Meds da prevenziun
Enconuschent è dentant in pèr meds da prevenziun. Ils uffants duain passentar uschè bler temp en il liber, far sport e na betg esser l'entir temp avant il computer ed igl e impurtant dad avair ina buna glisch. Per uffants ch'han egliers èsi bun da magari metter lez da la vart.


text:
Mintga di telefoneschan dus fin trais giuvenils cun dumondas seriusas davart il tema suicidi e per part cun l'intenziun concreta, scriva la Pro Juventute. Il 2011 aveva quai dà 617 dumondas, il 2015 953.
Dapli intervenziuns da crisa
In ferm augment da dumondas ha la Pro Juventute er constatà davart problems persunals (2015: 22,9 pertschient da tuttas dumondas, 2011: 15,5 pertschient). Uffants e giuvenils han cunzunt tematisà malsognas psichicas e depressiuns, disturbis da mangiar e crisas persunalas.
Era s'augmentadas marcantamain èn las intervenziuns da crisa. Il 2011 ha il numer 147 clamà 27 giadas l'ambulanza, la polizia u ils servetschs psichiatrics, il 2015 è quai stà 94 giadas. En quests cas era la vita u la sanadad d’in uffant u d’in giuvenils periclitada acutamain.
Amur e sexualitad: agid en la rait
Il numer 147 han giuvenils duvrà damain davart il tema sexualitad ed amur. 15,2 pertschient da tuttas dumondas eran il 2015 davart la sexualitad (2011: 22,4 pertschient). L’amur ha muntà a 10,6 pertschient dal dumber total da dumondas (2011: 14,8). Sco la Pro Juventute scriva, tschertgan ils giuvenils para l’emprim agid en la rait.
Il visavi saja dentant vinavant in factur impurtant. Betg adina possian respostas generalas gidar tar grevs problems persunals. Ozendi paria quai dentant d’esser pli normal ed acceptà da tschertgar agid, scriva l’organisaziun. Quai saja in segn ch’ils giuvenils sappian nua ir per l’agid.
RR novitads 11:00


text:
RomontschPer nus a Laax ei la bilinguitad ina caussa normala. Nies lungatg mumma ei il romontsch, pli precis il sursilvan che vegn discurrius en Surselva da 15'000 persunas. Ultra dil sursilvan vegnan aunc discurri e scret en Svizra quater auters idioms romontschs.
Dapi 1982 exista era il rumantsch grischun, in lungatg da scartira unificau, che vegn en special duvraus dalla confederaziun e dil cantun Grischun.
La scola. In garant per il futur dil romontsch a Laax ei la scola. Tenor la lescha da vischnaunca vegnan la scoletta e las empremas treis classas menadas per romontsch. Ella 4. classa vegn lu il tudestg instruius sco emprem lungatg jester.
Cuors. Sche vus passenteis in temps pli liung a Laax, ni sche vus prendeis schizun dimora en nossa vischanunca, recumandein nus la viseta d’in cuors da romontsch. Per aschidadir in «cuors gratuit» ei la commembranza en ina da nossas uniuns. Leu vegnis vus en contact cun la glieud e cul lungatg romontsch.
1991, cura che la Confederaziun svizra ha festivau igl anniversari da 700 onns, e la 3. «Scuntrada rumantscha» ei vegnida organisada a Laax, ha la vischnaunca tschentau in clar signal per mantener l’identitad romontscha. A caschun dalla radunonza da vischnaunca dils 15 da mars ei la revisiun dalla lescha da vischnaunca vegnida approbada. En quella ha Laax stipulau sco emprema vischnaunca insumma in «principi territorial», sco era ulteriurs artechels che gidan da promover il romontsch. En special ein quei
Art. 4 La vischanunca da Laax sesanfla el territori linguistic romontsch.
Art. 25 Ils protocols dalla radunonza communala, dalla suprastonza e dil cussegl da scola vegnan screts per romontsch.
Art. 56 63 L’instrucziun en scoletta sco era en scola primara tochen la tiarza classa vegn fatga exclusivamein en romontsch.
Adressa da contact per informaziuns e cuors
Vocabularis e dicziunaris romontschs anfleis vus cheu
Derasaziun dils tschun idioms
Legenda
© Lia Rumantscha
Situaziun dallas vischnauncas il schaner 2015


text:
Polkagroove & Ländlerjazz
- Dumengia, 8.11.2015, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 8.11.2015, 14:03, RTR
Sco culminaziun da l'exposiziun «Strada-Turitg return» dal museum Stamparia Strada ha gì lieu in concert cun il titel «Polkagroove & Ländlerjazz». Radiotelevisiun Rumantscha ha registrà quest concert ils 8 d'avust 2015 en chasa da scola a Strada/Engiadina. Co che divers stils da musica han influenzà in l'auter han demonstrà quella saira: Cristina (cello), Madlaina (viola) e Curdin Janett (giun ed accordeon) dals Fränzlis da Tschlin, Patricia Draeger (accordeon), Markus Flückiger (orgelin da Sviz), Andreas Gabriel (gìa), Heiri Känzig (giun) e Karin Streule (chant).
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Un róss e un americàn, ch'i éren d'vintè amìgh, i én al bàr a bàvver insàmm. I éren bèle un póch instiatinè e i tachénn à fères del cunfidànz.
"Da nuèter ai é sàmper stè la domocrazì" al dìs l’americàn. "Pànsa che un dé, int l'85, mé ai ò pisè cànter al rastèl d'la Cà Bianca a Uòsinton!"
"Ch's’ai é ed spezièl?" l'arbàt al róss. "Mé, int l'86 ai ò adiritùra caghè dànter al Mausolèo ed Lénin int la Piàza Ràssa!"
I vàn drétt a bàvver un èter póch e, quànd i én bèle tótt dù in ciarén-na, a l'amercàn ai vén al scróppel d'avàirla cuntè grósa e al dìs:
" 'scàulta, a t'ò da dìr la veritè: mé ai ò pisè dabàn càntr'al rastèl d'la Cà Bianca, mó l'éra el dàu d'la nót e an i éra inción!".
Alàura ànch al róss al sèlta só e al dìs:
"Vésst t'am è détt acsé, a sarò sinzér ànca mé: mé ai ò caghè dabàn int al Mausolèo ed Lénin, mó an um sàn mégga tirè zà el brègh!".


text:
IG fiasta d?affons
IG fiasta d’affons
Descripziun:
La gruppa d’intress fiasta d’affons Laax ei responsabla per menar atras la fiasta d’affons a Laax. La fiasta d’affons vegn organisada mintgamai la tiarza fin d’jamna da fenadur e quei dapli igl onn 2000. D’oriundamein 265 affons ei il diember d’affons che han participau carschius sin rodund 2400 il onn 2007. Ils affons e geniturs gaudan las pli che 30 attracziuns che vegnan purschidas alla riva dil Lag Grond. La fiasta d’affons ei in’occurrenza „non profit” che vegn sustenida dalla vischnaunca da Laax, dalla fundaziun Pro Laax, dall’organisaziun turistica sco era da numerusas fatschentas dil vitg e dalla regiun. Il grond capital dalla fiasta d’affons ein ils varga 100 voluntaris che stattan mintga di a disposiziun per haver quittau dils affons e che segidan nua ch’ei drova.
Annunzia/
Midar domicil enteifer | Bandunar Laax | Secasar da niev a Laax
Partenza
Infos ecologics
Uras
d'avertura canzlia
Gliendisgis - Vendergis
09.30 tochen 11.30
15.00 tochen 17.00
Telefon:
081 921 51 51
E-Mail:
admin@laax-gr.ch
Adressa:
Center Communal
caum postal 16
7031 Laax
Plan da la situaziun
Plan dal vitg


text:
Worb
Worb a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.084 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 11364 abitant.
El cumün de Worb al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Allmendingen bei Bern, Biglen, Muri bei Bern, Rubigen, Schlosswil, Trimstein, Vechigen e Walkringen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Worb al Wikimedia Commons


text:
Oscar Giannino
Oscar Giannino (Türì, 1 de setember del 1961) l'è ü giornalista e òm pulìtich italià, fondadùr e segretàre 'nfìna al 20 de fevrèr del 2013 de Fare per Fermare il Declino (FID). Come giornalista el se nempàsa suradetöt de pulìtica e de economìa.
Ol master a la Chicago Booth[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 18 de fevrér del 2013 ol Luigi Zingales, profesùr a la Chicago Booth e fondadùr del partìt insèma al Giannino, 'l s'è dimetìt dòpo ì saìt che l'è mia ìra che 'l Giannino 'l gh'àbie ü Master in Corporate and Public Finance ciapàt pròpe a la Üniversità de Chicago, come menimà l'à dicc piö de öna ólta ach in televiziù. [1] [2]. Pròpe per chèsto 'l 20 de fevrèr del 2013 'l Oscar Giannino 'l s'è dimetìt da segretàre e 'l sò pòst l'è stài ciapàt da la Silvia Enrico.


text:
2,1% damain pernottaziuns en il Grischun
- Glindesdi, 23.2.2015, 11:11, actualisà a las 11:23
L’hotellaria grischuna ha registrà l’onn passà 109’000 pernottaziuns pli pauc ch’il 2013. Quai è in minus da 2,1%.
Positiv è il svilup per il december passà. Là han 2,5% dapli persunas passentà la notg en in hotel grischun. Patì marcantamain ha dentant Savognin, là han ins stuì registrar in minus da prest 23%.
Mo il Tessin cun in minus da 3,8%, ha registrà ina diminuziun anc pli gronda.
Dapli giasts en Svizra
En l’entira Svizra è il dumber da pernottaziuns creschì l’onn passà en media per 1% sin 35,9 milliuns pernottaziuns. Quai èn 310’000 pernottaziuns dapli ch’il 2013. Tenor l'Uffizi federal da statistica ha il dumber dals giasts indigens per l'emprima giada il nivel da 16 milliuns. Cun excepziuns dals mais favrer, zercladur e fanadur ha la hotellaria svizra registrà mintga mais in plus da pernottaziuns.
Prognosa pertutgant ferm franc svizzer
Sch'il franc avess da restar vinavant uschè ferm quinta Svizra turissem che las pernottaziuns en l'hotellaria alpina pudessan tschessar a vista mesauna per enfin 10%.
Sco igl è vegnì ditg a la conferenza da medias annuala il glindesdi, saja ina raschun che las destinaziuns alpinas attirian mo paucs giasts da las fieras lontanas sco per exempel da la China. Las citads sajan probabel pertutgadas damain da quest svilup.
RR novitads 10:00


text:
Hallau
Hallau a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 2035 abitant e una süperfiss de 15.32 km², e al se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar.
El cumün de Hallau a l'è tacaa ai cumün de Eggingen (DE-BW), Neunkirch, Oberhallau, Stühlingen (DE-BW), Trasadingen, Wilchingen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hallau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1095 col nom de Hallaugia superiori et inferiori. Mudel:As of, 14.3% of the population belonged to the Roman Catholic Church and 67.9% belonged to the Swiss Reformed Church.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
SH_stat
- ↑ Hallau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hallau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
5 morts pervi d'inundaziuns en Germania
- Actualisà Gievgia, 2.6.2016, 13:53
Tar las auas grondas en Niederbayern èn fin uss 5 persunas mortas. Sfunsaders hajan chattà trais baras en ina chasa inundada a Simbach am Inn, quai ha communitgà la polizia. Ina quarta bara è vegnida chattada en in aual
Suenter las grevas inundaziuns en il Niederbayern cun 5 morts valan 4 ulteriuras persunas anc sco sparidas. Tenor la polizia saja da quintar cun il mender.
Parts da Nordrhein-Westfalen èn medemamain inundadas. Pervi da plievgia intensiva han ins installà in stab da crisa. Il livel dal flum Issel è creschì per passa 2 meters, uschia ch'in rempar è periclità.
Era las prognosas per ils proxims dis n'èn betg bunas. Almain fin dumengia restia la zona da pressiun bassa e l'aria d'urizis en la Germania, uschia il servetsch da l'aura tudestg.
Inundaziun en pliras parts dal pajais
Il circul Rottal-Inn ha decretà l'alarm da catastrofa en intginas vischnancas. Radund 250 uffants èn bloccads en la scola a Triftern perquai che las vias n'eran betg pli passablas. Cun bartgas e helicopters èn carstgauns vegnids salvads ord lur chasas, 9'000 tegnairchasas èn senza electricitad.
A Simbach è l'aua plirs meters auta ed ha chaschunà gronds donns. Tenor emprimas stimaziuns munta il donn a plirs milliuns francs. Entaifer sis uras hai dà a Pfarrkirchen sper Triftern 32 liters plievgia per meter quadrat.
RR novitads 22:00


text:
Val Müstair: Gea a la nova lescha da turissem
- Dumengia, 5.6.2016, 11:47
Cler gea a la nova lescha da turissem cun taxas fixas e per tut las branschas
La populaziun da la Val Müstair ha ditg cleramain gea a la nova lescha cun 308 encunter 173 vuschs. La lescha è la consequenza da la decisiun da la Val Müstair dal zercladur 2014 da restar part da la destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair.
Ussa sto la Val Müstair pajar radund 450'000 francs sco commember da la destinaziun. Quai èn radund 120'000 francs dapli ch'avant e correspunda a radund 10% da las aczias da la destinaziun. Latiers vegnan custs per mantegnair infrastructura turistica. La nova lescha fixescha en detagl las taxas da giasts e las taxas da turissem per tut las branschas.
Taxas fixas
Da nov èn las taxas fixas e betg pli dependentas da las pernottaziuns effectivas. In hotel per exempel paja en l'avegnir mintg'onn ina taxa fixa tenor il numer da letgs. Era las branschas betg turisticas pajan taxas fixas.


text:
Il Parc Naziunal Svizzer è ina cuntrada selvadia protegida severamain. Ils animals e las plantas pon sa sviluppar a moda libra. E nagin n’intervegn en ils process natirals.
Quai che pioniers sabis han fundà avant 100 onns, è oz in juvel: l’emprim parc naziunal da la Svizra ed il pli vegl da las Alps. Tenor la definiziun da l’Uniun internaziunala per la protecziun da la natira (IUCN) appartegna il Parc Naziunal Svizzer (PNS) a la pli auta categoria I (cuntrada selvadia) e gioga damai en la “Champions League” dals territoris da protecziun. Quest aut status da protecziun oblighescha. En il Parc Naziunal èsi scumandà da bandunar las sendas, cleger flurs, segar ils prads, mazzar animals u derscher plantas. La natira è surlaschada a sasezza e na po betg vegnir transfurmada.


text:
Suresina
Suresina (nòm uficiàl en Italià: Soresina) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 8 964 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 28 km², per 'na densità de 320 ab./km². El cunfìna coi cümü de Nich, Capela Cantòn, Casalmuran, Castleòn, Cumignan, Geniòlta, Trìgol.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Suresìna l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
马达莱娜公寓是位于附近的加尔加诺的最美丽的海滩迷人的小镇.生于八十年代,位于北部的普利亚大区,附近的维斯特和考古,自然主义绿洲“香格里拉萨拉塔”6000平方米的天堂圣玛丽亚迪美利奴守护神保护区:位于加尔加诺国家公园保护区,公顷的广袤的,其实学者认为,岛屿生物加尔加诺,而加尔加诺的植物中含有丰富的多品种,因此它被认为是植物园. 在这个美好的居住莱娜和他的度假屋非常适合夫妻和家庭谁决定花费在普利亚大区夏季完全放松.我们提供给客人,各种租金公式每周从几个晚上到一个月和公寓的选择和二,三,四张床的舒适住宿的平房在普利亚大区的阳光,海水和自然. 对于那些谁决定花我们的房子之一,暑假在普利亚大区,您还可以在加尔加诺的自然生活提供了非凡的美感许多影子. 保持联系,并进行更新租金报价在普利亚大区度假公寓.
Mǎdá lái nà gōngyù shì wèiyú fùjìn de jiā’ěr jiā nuò de zuì měilì dì hǎitān mírén de xiǎo zhèn. Shēng yú bāshí niándài, wèiyú běibù de pǔ lì yǎ dà qū, fùjìn de wéi sī tè hé kǎogǔ, zìrán zhǔyì lǜzhōu “xiānggélǐlā sà lā tǎ”6000 píngfāng mǐ de tiāntáng shèng mǎlìyà dí měi lì nú shǒuhù shén bǎohù qū: Wèiyú jiā’ěr jiā nuò guójiā gōngyuán bǎohù qū, gōngqīng de guǎngmào de, qíshí xuézhě rènwéi, dǎoyǔ shēngwù jiā’ěr jiā nuò, ér jiā’ěr jiā nuò de zhíwù zhòng hányǒu fēngfù de duō pǐnzhǒng, yīncǐ tā bèi rènwéi shì zhíwùyuán. Zài zhège měihǎo de jūzhù lái nà hé tā de dùjià wū fēicháng shìhé fūqī hé jiātíng shuí juédìng huāfèi zài pǔ lì yǎ dà qū xiàjì wánquán fàngsōng. Wǒmen tígōng jǐ kèrén, gè zhǒng zūjīn gōngshì měi zhōu cóng jǐ gè wǎnshàng dào yīgè yuè hé gōngyù de xuǎnzé hé èr, sān, sì zhāng chuáng de shūshì zhùsù de píngfáng zài pǔ lì yǎ dà qū de yángguāng, hǎishuǐ hé zìrán. Duìyú nàxiē shuí juédìng huā wǒmen de fáng zǐ zhī yī, shǔjià zài pǔ lì yǎ dà qū, nín hái kěyǐ zài jiā’ěr jiā nuò de zìrán shēnghuó tígōngle fēifán dì měigǎn xǔduō yǐngzi. Bǎochí liánxì, bìng jìnxíng gēngxīn zūjīn bàojià zài pǔ lì yǎ dà qū dùjià gōngyù


text:
Il club da hockey da Tavau ha cumenzà la nova stagiun cun ina terrada. Il campiun svizzer ha pers la partida a chasa cunter Fribourg Gottéron cun 4:5.
Legenda da maletgs:
HCD cun giugadurs trumpads Il HCD perda la prima parida da la stagiun.
Keystone
La decisiun è però pir crudada suenter la lutga da penaltis. Gia oz ha il HCD però la schanza da gudagnar ils emprims 3 puncts da la stagiun cunter l'EV Zug.
Bunura: HCD parta mal en la nova stagiun
1:56 min, Actualitad dals 12.09.2015
Hockey: 47. runda liga naziunala A
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)


text:
Sut il tetg dal Museum naziunal svizzer èn unids ils trais museums – il Museum naziunal a Turitg, il Chastè da Prangins ed il Forum da l'istorgia svizra a Sviz – sco er il Center da las collecziuns ad Affoltern am Albis. Ils museums preschentan l'istorgia da la Svizra dals origins fin oz, e rendan accessiblas – er cun exposiziuns temporaras davart temas actuals – l'identitad svizra e la diversitad da l'istorgia e da la cultura da noss pajais.
Il Museum naziunal a Turitg sa chatta en il center da la citad da Turitg. Il museum istoric-cultural apprezià vala cun ses edifizi extraordinari dal 19avel tschientaner sco monument architectonic d'impurtanza naziunala. L'edifizi è vegnì construì sut la direcziun da l'architect Gustav Gull, in scolar da Gottfried Semper. L'avertura uffiziala dal museum ha gì lieu l'onn 1898. Gull è sa servì da differents elements architectonics istorisants dal temp medieval tardiv fin al temp modern ed als ha unids ad in'unitad. Tar il concept tutgavan stanzas istoricas, entirs interiurs originals, plafonds da lain ed auters elements architectonics. Quels influenzeschan l'atmosfera dal museum fin oz. En la halla neogotica, l'uschenumnada halla da gloria, ed en ils locals d'exposiziun annexs èn vegnidas avertas il 1. d'avust 2009 – suenter lavurs da sanaziun cumplessivas – duas novas exposiziuns permanentas: «Geschichte Schweiz» e «Galerie Sammlungen». Sco museum istoric-cultural modern preschenta il Museum naziunal l'istorgia svizra dals origins fin oz. Exposiziuns temporaras davart temas actuals dattan impressiuns supplementaras. Cun occurrenzas e visitas guidadas porscha il museum ina plattafurma culturala per l'istorgia svizra e pussibilitescha il dialog cun la societad.
Sut il tetg dal Museum naziunal svizzer èn unids ils trais museums – il Museum naziunal a Turitg, il Chastè da Prangins ed il Forum da l'istorgia svizra a Sviz – sco er il Center da las collecziuns ad Affoltern am Albis. Ils museums preschentan l'istorgia da la Svizra dals origins fin oz, e rendan accessiblas – er cun exposiziuns temporaras davart temas actuals – l'identitad svizra e la diversitad da l'istorgia e da la cultura da noss pajais.
Organisaziun
Cussegl da museum
Direcziun
Stellen
Rapport da gestiun
Rapport da gestiun 2016 (HTML5/Flash)
Rapport da gestiun 2016 (PDF 25.7MB)
Rapport da gestiun 2015 (Flash)
Rapport da gestiun 2015 (PDF 47MB)
Rapport da gestiun 2014 (Flash)
Rapport da gestiun 2014 (PDF 34MB)
Rapport da gestiun 2013 (PDF 13.1MB)
Ältere Jahresberichte sind bei www.e-periodica.ch verfügbar.
Servetschs
Abunar il «Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums»
Noss «Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums» As infurmescha davart las exposiziuns, davart activitads dals museums e davart purschidas per il public e permetta da dar in'egliada sin la lavur da museum cumplexa. La revista gratuita cumpara 3 giadas l’onn en tudestg ed en franzos.
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 3 | 2017 (PDF 7.6MB)
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 2 | 2017 (PDF 3.9MB)
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 1 | 2017 (PDF 7.1MB)
Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums 3 | 2016 (PDF 3.3MB)
Kulturmagazin 2 | 2016 (PDF 7.8MB)
Kulturmagazin 1 | 2016 (PDF 4.2MB)
Empustar il «Magazin des Schweizerischen Nationalmuseums»:
info@snm.admin.ch
Empustar maletgs
En il ARCHIV DA MALETGS vegnan tegnids en salv passa 400 000 maletgs che vegnan duvrads er sin plaun internaziunal en publicaziuns scientificas, en catalogs, en exposiziuns ed en las medias. Mintga onn vegnan vitiers var 3000 maletgs novs. Tar in'empustaziun duvrain nus indicaziuns concretas davart il maletg e davart l'intent d'utilisaziun. Nossas prestaziuns sco er l'acquist dals dretgs d'utilisaziun ston vegnir pajads.
Empustar maletgs:
Tel. +41 (0)58 466 65 11
Fax. +41 (0)44 211 29 49
bildarchiv@snm.admin.ch
Prender en locaziun localitads
Pervia da las lavurs da sanaziun e d'engrondiment en il Museum naziunal a Turitg èn las pussaivladads da prender en locaziun ina localitad restrenschidas fermamain. A partir da la stad 2016 pudain nus alura porscher pussaivladads attractivas per occurrenzas (auditori cun ina infrastructura moderna, restaurant, bistro e parc en la curt interna).
Tel. +41 (0)58 466 66 00
reservationen@snm.admin.ch
Istorgia
Il 19avel tschientaner vegn considerà en general sco il tschientaner da las naziuns e dals stadis naziunals. Entant che la construcziun da monuments e d'instituziuns è vegnida realisada cun schlantsch en ils ulteriurs stadis da l'Europa, ha il giuven stadi federal da la Svizra gì fadia cun l’idea d'in museum naziunal. Ella è vegnida confruntada cun sceptica. Ultra da quai devi motivs cleramain pragmatics: Quasi mintga chantun possedeva si'atgna collecziun, quai che reflectava il caracter federalistic dal giuven stadi naziunal. Igl è stà il cusseglier naziunal turitgais Salomon Vögelin che ha lantschà l'onn 1883 la discussiun davart la fundaziun d'in museum naziunal, animà dal success da l'exposiziun naziunala d'art a chaschun da l'exposiziun naziunala svizra a Turitg.
Suenter debattas intensivas davart la sedia è Turitg sa fatg valair l'onn 1891 cunter Lucerna, Basilea e Berna. L'architect giuven Gustav Gull è sa servì da differents elements architectonics istorisants dal temp medieval tardiv fin al temp modern: Il Museum naziunal dueva esser in'unitad formala tranter la collecziun, l'exposiziun e l'architectura. Cun la colliaziun dal museum e da la Scola d'art applitgà da Turitg vegn realisà in ulteriur postulat impurtant. Il vegn recumandà da colliar las scolas d'art applitgà cun ils museums per ch'il passà possia esser in model ed in stimul per la lavur da las studentas e dals students. Oz vala il Museum naziunal a Turitg sco edifizi da museum extraordinari dal 19avel tschientaner e sco monument architectonic d'impurtanza naziunala.
Engrondiment
La basa per l’engrondiment
Neue Zürcher Zeitung
2000 fin 2016: Sanaziun ed engrondiment
Dapi sia construcziun avant passa 100 onns n'è il Museum naziunal a Turitg mai vegnì sanà substanzialmain. Perquai han las instanzas federalas cumpetentas publitgà l'onn 2000 ina concurrenza d'architectura internaziunala publica per sanar e per engrondir il museum. La giuria ha tschernì sinaquai il sboz dals architects giuvens da Basilea Emanuel Christ e Christoph Gantenbein sco favorit.
L'onn 2006 èn las lavurs da sanaziun vegnidas prendidas per mauns en l'ala da la staziun. Ellas èn vegnidas terminadas l'onn 2009 cun l'avertura da las duas exposiziuns permanentas «Geschichte Schweiz» e «Galerie Sammlungen».
L'onn 2012 è vegnida londervi la renovaziun da l'ala da la scola d'art applitgà ed il medem onn han ins cumenzà – suenter l'emprima badigliada il mars – a construir la part nova da l'engrondiment dal museum. La construcziun porscha la plazza necessaria per hallas flexiblas per exposiziuns temporaras, in auditori ed in center da studi per la collavuraziun cun scolas e cun scolas autas sco er ina infrastructura da gastronomia cun il restaurant da museum, cun in bistro e cun ina bar.
Ils onns 2014 fin 2016 vegnan er sanadas parallelamain l'ala ost e l'ala da la curt da l'edifizi vegl.
L'onn 2016 ha lieu l’avertura dal Museum naziunal sanà: edifizi nov, ala da la scola d'art applitgà, ala ost ed ala da la curt e curt interna. Cuntrari a l'edifizi da Gull dal 19avel tschientaner prevesa il project dals architects Christ & Gantenbein locals d'exposiziun neutrals da differentas autezzas che sa manifesteschan en la cumbinaziun d’elements vegls cun elements novs ed en la colliaziun da locals e da funcziuns dals locals cun rampas e stgalas. A partir da la stad 2016 vegn il Museum naziunal sanà ed engrondì a porscher pussaivladads attractivas en il secturs d'events: in auditori cun ina da las pli modernas infrastructuras, in restaurant ed in bistro cun ina gastronomia elevada e cun ina gronda curt interna per occurrenzas sut tschiel avert.
Das neue Landesmuseum
Am 31. Juli öffnet das neue Landesmuseum seine Tore. Hier gibts einen kleinen Vorgeschmack auf Aktionen, Attraktionen und Neuheiten.
Weitere Informationen
Partenaris
Societad per il Museum naziunal a Turitg (SMNT)
La SMNT pussibilitescha da realisar exposiziuns ed occurrenzas sco er da cumprar objects d'ina valur istorica. Sco commembra u commember da la SMNT pudais Vus prender part a pre-vernissaschas e vegnis manada u manà tras exposiziuns d'in guid versà. Commembras u commembers da la SMNT pon entrar gratuitamain en las chasas dal Museum naziunal svizzer.
Ussa daventar commembra u commember:
Tel. +41 (0)58 466 65 11
info@g-l-m.ch
www.g-l-m.ch
Fautur
Daventai fautura u fautur dal Museum naziunal svizzer e prestai uschia ina contribuziun impurtanta a la promoziun da l'istorgia e da la cultura svizra e gidai a promover il ritg program d'exposiziun ed ad amplifitgar cuntinuadamain las activitads per nossas visitadras e noss visitaders.
Sco fautura u fautur dal Museum naziunal svizzer (MNS) profitais Vus da nossas purschidas unicas ed exclusivas. Ultra da l'entrada libra en tut noss museums vegnis Vus envidà a tut las vernissaschas. Plinavant giudais Vus e 20 giasts che Vus pudais envidar ina visita guidada cun il directur dal museum u cun l'expositura.
Ils avantatgs en in'egliada
La contribuziun da fautur(a) vala mintgamai per in onn chalendar (a partir dal settember plus l'onn suandant) e custa CHF 800 per onn. La commembranza po vegnir fixada a la cassa, online, via mail u via Telefon (+41 58 466 65 11).


text:
Abresé: Përchè vojàutri l’evene arseivù ‘l nòm ch’i l'eve? Përché Nosgnor Gesù Crist a l’ha arseivù a soa nassensa pròpi ël nòm Gesù? Ant ël nòm “Gesù” a l’é stërmà quajcòsa ch’an parla ‘d soa mission, quajcòsa ch’a l’é important për mincadun ëd nojàutri uman. Vëddoma.Përchè l’evene arseivù ‘l nòm ch’i l'eve? Vost pare e vostra mare a l’han dave ‘l nòm che pì a-j piasìa, o përchè ch’a l’era ‘l nòm ëd quaj sò parent ëd lor dont a vorìo codìne la memòria, o për na tradission ëd famija. La sernùa d’un nòm a l’é ‘d soens fàita për cas, sensa un motiv ëspecifich. Podrìa-la - la significassion d’un nòm - indiché ‘l caràter o la mission ch’a l’avrà cola përson-a ant la vita? Ëd ràir, bele s’a podrìa esse n’auspissi, un presagi. Collì a podrìa pitòst esse la funsion ëd në stranòm ch’as dà a na përson-a chërsùa, nen a na masnà. A l’era ‘l cas dl’apostol Pé, Pero. Chiel as ciamava nen parèj, ma Simon. “Pero” a l’era lë stranòm ch’a l’avìa daje Gesù për cisselo a dventé “tanme na pera”, visadì sòlid, fedel. përchè a l’era nen parèj! A podrìa ‘dcò desse, quaj vòta, che la significassion d’un nòm a rapresenta na sòrt ëd misteriosa professìa.
Tut sossì a l’é nen ël cas ëd Gesù. Ël nòm ch’a l’avìa arseivù ‘l Bambin, Gesù, a l’era l’arzultà dël comand ëspecifich che Giusèp, l’òm ëd Marìa, a l’era stàje dàit da Dio, quand che n’àngel a l’era comparije an seugn.
Ël vangel scond Maté a dis: “N’àngel ëd Nosgnor a l’é comparije ant ël seugn e a l’ha dije: “Giusep, fieul ëd David, àbie nen tëmma d’arsèive Marìa coma toa fomna an toa ca, përchè lòn ch’a l’é stàit concepì an chila, a l’é da lë Spirit Sant. Chila a butrà al mond un fieul e ti tl’has da deje ‘l nòm Gesù, përchè chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà” (Maté 1:20-21).A Gesù a j’era stàje dàit col nòm përché “...chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà”. Concentroma l’atension an su costa pressiosa vrità.
A l’é vnù për salvé
Ël nòm “Gesù” a ven da la lenga ebràica e a podria rendse an piemontèis con “Salvator”. Ës nòm a corispond a col dël përsonagi biblich ëd Giosué. Giosué a l’era col ch’a l’avìa guidà ‘l pòpol d’Israel a intré e a stabilisse ant la tèra che Nosgnor a l’avìa promëttuje. Gesù o Giosué a l’era antlora ‘n nom bin ëspantià. Mach për ël fieul ëd Marìa ‘d Nasaret, contut, ës nòm a l’avrìa avù ‘n valor ùnich.
Ël mëssagi dl’àngel a riguard dël nòm “Gesù” a fortiss che la mission ëd Gesù a sarìa stàita cola ‘d “salvé”. La significassion ëd salvé a l’é: liberé da ‘n perìcol, tiré fòra da na situassion arzigosa, asardosa, anté ch’a-i é ‘l privo ‘d fesse mal o ‘d meuire; salvé da la përzon, da na condan-a. A l’é lòn ch’a fà la squadra dël pront intervent o dla cros rossa, o ‘n bagnin dal nié: salvé na përson-a an perìcol.
Salvene da la përdission
La mission ëd Gesù, donca, a sarìa stàita cola ‘d salvé, ma da còsa? A lo dis ciàir ël test ch’i consideroma: Gesù a l’é vnù për salvé le creature uman-e dai sò pëccà. Lòn che la Bibia a ciama pëccà, o pecà, a sta a la rèis ëd tùit ij maj, ëd tute le dësfunsion dë sto mond, tant a livel përsonal che coletiv.
Ël pëccà a l’é lòn ch’a pregiudica, ch’a ruvin-a, ch’a vasta, ch’a compromèt, nòstra relassion con Nosgnor, ch’a l’é la sorgiss ëd nòstra vita e salute; a l’è lòn ch’an fà - nojàutri - meritèivol d’esse campà vìa, campà vìa, as podrìa disse, ant la mnisera d’univers. La Paròla ‘d Nosgnor a dis bin ciàir che ‘l pëccà a l’é lòn ch’a buta an rìsigh séri nen mach nòstra salute ‘d tute le manere, ma ‘dcò nòstra vita.
La question a l’é tant séria che fin-a l’espression “buté a risigh” a l’é ancora nen pro fòrta për fé la dëscrission dle tràgiche conseguense dël pëccà për nòstra esistensa. A l’é quajcòsa che la pì part ëd la gent as na rend pa nen bin cont e ch’a tend a sotvaluté, a sotëstimé. A l’é la condission che le Scriture Sante a dëscrivo coma ‘d perdission, ëd danassion. Ël fàit a l’é che nojàutri - parèj ch’an fà savèj l’arvelassion bìblica - i soma ‘d creature condanà sensa apel, përdùe, ch’as peudo pì nen arcuperesse, ch’a l’han pì gnun-a chance ëd riabilitassion, ëd reintegrassion, ëd salvesse.
A sarìa bin parèj, contut, s’a fussa nen che Nosgnor, për motiv ëd Soa misericòrdia, sensa che gnun a lo meritèissa, a l’ha pijà l’inissiativa d’anterven-e, diret, për buté armedi a nòstra situassion, për comodela. Pròpi sossì Nosgnor a l’ha falo quand ch’a l’ha mandà an ësto mond Sò Fieul ùnich, Gesù Crist, che soa mission a l’era e a resta cola ëd salvene dai nòstri pecà e da soe afrose conseguense.
La vrità dla situassion ëd condan-a ch’i na soma sogetà, contut, a tanti a smija nen vera e a l’arfudo. Për lòn a deuvro d’alegassion e dë scuse ‘d vària natura. An efet, l’idèja ch’a l’han dla giustissia ‘d Nosgnor e, dzurtut, l’idèja ch’a l’han ëd lòn ch’a sìa ‘l pëccà, a corespond nen a lòn che Nosgnor an dis ant la Bibia. A venta dislo ciàir, contut, ch’a l’é lòn ch’a dis Nosgnor ch’a conta, nen le idèje ch’i l’oma nojàutri. A l’é për lòn ch’i l’oma da arcuperé, da pijé an sël sério lòn che la Bibia an dis a propòsit ëd la giustissia ‘d Nosgnor e ‘d lòn ch’a l’é ‘l pëccà e chërdje. A l’é nen na question d’opinion, ma na question ëd vita e ‘d mòrt. A l’é mach quand ch’ i pijeroma an sël sério lòn ch’a dis la Paròla ‘d Nosgnor an rësguard ëd nòstra situassion ëd condan-a e ‘d perdission ch’i podroma apresié përdabon lòn che ‘l Salvator Gesù Crist a l’é e a l’ha fàit.
Na ròba ch’i podoma nen pijela për n’àutra
Ël concet ëd pëccà a l’ha da andé ansema a col dla lej moral che ‘l Creator, ch’a l’é sovran, a l’ha sogetà le creature uman-e. Le Scriture a fortisso: “Chionque a fà 'n pecà a contravniss a la lej 'd Nosgnor, përchè 'l pecà a l'é lòn ch'a l'é contra la lej” (1 Gioann 3:4). Pëccà a l’é tut lòn ch’as conforma nen a la lej ëd Nosgnor, ch’a l’é na lej ëd giustissia e vita, la lej compendià ant ij Des Comandament. Nen conformesse a la Lej ëd Nosgnor a càusa inevitàbil ëd dësfunsion e ‘d mòrt, “...përchè la paga ch’a dà ‘l pecà a l’é la mòrt” (Roman 6:23). La “mòrt” ambelessì i l’oma da comprendla an tute soe acession, an tùit ij sò significà.
Nòstra società e tuta nòstra esistensa, an efet, a l’é caraterisà da ‘d dësfunsion, ëd maladìe e mòrt a tùit ij livel. Ël pëccà, pì ‘d lòn, an fà dël tut incompatibij, intoleràbij, inacetàbij për Nosgnor. Nojàutri i j’ero stàit creà për Chiel, e s’ is ëslontanoma da Chiel, nòstra vita a vniss dël tut dësùtil. Nosgnor a l’ha an òdio tuti coj ch’a fan lòn ch’a l’é mal. A diso lë Scriture: “A l’é për lòn che j’arogant a peudo nen sté an toa presensa; it l’has an òdio tùti coj ch’a fan ël mal” (Salm 5:5). A l’é për lòn che j’uman a son sogetà a Sò giust giudissi ëd condan-a, lòn che la Scritura a ciama “l’ira” o “la flin-a” ëd Nosgnor,.
Ël vers ch’i l’oma mensionà anans da la letra ai Roman, contut, an l’arvers ëd la midaja, a dis, complet: “Përchè la paga ch’a dà ‘l pecà a l’é la mòrt, ma ‘l don che Nosgnor Dé an fà an Gesù Crist, nòst Signor, a l’é la vita eterna” (Roman 6:23). Nosgnor a l’é nen mach giustissia, ma ‘dcò amor e misericòrdia e a l’é dispòst a acordé la grassia dla salvëssa për ël mojen ëd la përson-a e l’euvra ‘d Gesù Crist - përchè ch’a l’ha mandalo coma col ch’a paga ‘l pressi ëd nòst riscat e ch’an buta an pas con Chiel. Ant Soa vita, mòrt e arsurression, Gesù “a salda ij débit” dël pecator pentì ch’as fida an Chiel e - sèmper për Sò mojen - dj’òm e ‘d fomne argenerà da la mira spiritual as ancamin-o për la stra dla santificassion, cola che a sò temp a rivrà ant l’eterna comunion ëd salvëssa con Nosgnor. Gesù a dis: “Iv diso la vrità: coj ch'a dan da ment a mia Paròla e ch'a chërdo a Col ch'a l'ha mandame, a l'han vita eterna e quand ch'a-i sarà 'l Giudissi a saran nen condanà, përchè già a son passà da la mòrt a la vita” (Gioann 5:24).
Ël mëssagi dël Testament Neuv a l’é ciàir e a fà nen ëd compërmess: “La salvëssa as peul trovesse an gnun d'àutri, përché, sota 'l cel, a l'é nen dàit a j'òm d'àutri nòm ch'a peusso salvene" (At 4:12), e ‘dcò: “Aringreteve e che mincadun ëd vojàutri as fasa batesé ant ël nòm ëd Gesù Crist për l'assolussion dai vòsti pecà e i arseivrè 'l don dlë Spìrit Sant” (At 2:38).
Sò pòpol
A-i é sì ancora n’ùltim punt da consideresse. Nòst test a fortiss: “Chila a butrà al mond un fieul e ti tl’has da deje ‘l nòm Gesù, përchè chiel a salvërà sò pòpol dai sò pëccà” (Maté 1:21). As dis ëd sòlit che ‘l Crist a l’é vnù për salvé ‘l mond, ma cost vers a dis che Chiel a l’é vnù për salvé “sò pòpol”, nen tut ël mond. Lòn ch’a veul dì sossi?
Con l’espression: “Sò pòpol” as s’ha da comprende nen ël pòpol ebràich coma ch’a stà. Vera, Gesù a l’era n’ebréo e a l’é nassù an mes al pòpol ebréo coma ‘l Messìa, ël Salvator che lor a spetavo. Contut, a l’é ciàir da tut lòn ch’a l’ha mostrà, che Chiel a l’é nen mach vnù për la nassion ebràica, ma për ëd gent ëd tut ël mond, gent ëd tute le nassion. Tanti ebréo a l’han chërduje, a son andaje dapress a Gesù, e a l’han arseivùne ‘l benefissi d’esse salvà dai sò pëccà ‘d lor, ma nen mach dj’ebreo! Për “sò pòpol” a l’é da comprende, pitòst, tuti coj ch’a son fidasse a Chiel për arsèive la grassia dla salvëssa, tuti coj ch’a lo séguito coma sò Signor e Salvator, a-i n’anfà nen ëd che nassion ch’a sìo! Gesù a l’ha predicà prima a dj’ebréo për la salvëssa ëd tuti coj ch’a l’han seguitalo, ma a l’ha ‘dcò dit: “I n’hai d’àutre fèje ch’a son nen dë sto strop. A venta ëdcò che mi i-j vada a sambleje e porteje ambelessì. Lor a scotran mia vos, e a-j sarà ‘n sol strop e ‘n sol bërgé” (Gioann 10:16).
Ël pòpol che Gesù a salva dai sò pëccà ‘d lor a l’é tuta la gent - a-i n’anfà nen ëd che nassion ch’a sìa - che da l’eternità Nosgnor Dé a l’ha fidà, dàit, a Sò Fieul Gesù Crist përchè ch’arsèiva la grassia dla salvëssa për ël mojen ëd soa euvra ‘d redension. Gesù a pregava parèj: “Pare, mè desideri për coj ch’it l’has dame a l’é che andoa ch’i son mi, a sio ‘dcò lor, parèj che lor a vëddo mia glòria, cola ch’it l’has dame motobin anans la creassion dël mond” (Gioann 17:24).
Ël pòpol ëd Gesù a son ëdcò ciamà “soe feje”, coj ch’a chërdo an chiel. Gesù a l’ha dit: “Ma vojàutri i-j chërde nen, për motiv ch’i seve nen dle mie fèje. Mie fèje a scoto mia vos, e mi i-j conòsso e lor am ven-o daprèss. I-j dago la vita eterna e mai a andran a perdse. Gnun a sarà bon a gavèmje d’ant le man” (Gioann 10:26-28). Ëd ësto pòpol l’apòstol pé a dis: “...ch’a son ëstàit sernù scond la preconossensa ‘d Dé ‘l Pare, butà da part da lë Spìrit për l’ubidiensa a Gesù Crist e për l’aspersion ëd sò sangh” (1 Pé 1:2). Ël pòpol che Gesù a l’é vnùit a salvé dai sò pëccà ‘d lor a son tuti coj ch’as fido an Chiel, “ànima e còrp”.
Un nòm pressios
Lòn ch’a-i é-lo ëd stërmà, donch, ant ël nòm ëd Gesù? A-i é stërmà ‘l don ël pì pressios ch’as peussa arsèive: për sò mojen i arseivoma da Nosgnor ël përdon dij nòstri pëccà e l’arconciliassion con Chiel, visadì na vita neuva. A l’é costa-sì la rason përchè i soma ciamà (mi e vojàutri) al pentiment e a la fej an Chiel. A l’é costa-sì la rason përchè ‘l mëssagi dl’Evangel, la Bon-a Neuva, a travërsa ij sécoj për cheuje ansema tuti coj che Nosgnor a veul ch’a faso part ëd Sò pòpol, apress d’avèje ciamà a seurte da l’umanità përdùa për acordeje la grassia dl’arconciliassion con Chiel. L’Apòstol a dis: “I soma donca dj'ambassador ëd Crist, e a l'é coma se Nosgnor medésim a fèissa n'apel për nòst mojen. A l’é për lòn ch’iv suplicoma da part dël Crist: sie arconcilià con Nosgnor. Përché Nosgnor a l'ha fàit che 'l Crist, ch'a l'avìa gnun pecà, a fussa carià chiel dij nòstri pecà përché grassie a sò sacrifissi nojàutri i fusso butà ant la giusta relassion con chiel” (2 Corint 5:20-21).
Ch’a peussa esse parèj ëdcò për vojàutri ch’i më scote.
Leture bìbliche Isaia 9:2-7; Tito 2:11-14; Luca 2:1-20; Salm 96


text:
Ferovéi Arzâni
Artécol in dialèt arzân
Al Ferovéi Arzâni (Ferrovie Reggiane in italiân) în un insèm ed ferovéi in permès cun mâchini da trēno a diesel che unésen al cèinter principêl Rèz cun i cèinter arèint. Al servési l’ēra fât in prinsépi dal CCFR Consorzio Cooperativo Ferrovie Reggiane, dôp da l' Aşiènda Cunsorsiêla Traspôrt (Azienda Consorziale Trasporti Reggio Emilia) e dal prém de znêr 2009 dal Ferrovie Emilia Romagna
La rēda[modifica | mudéfica la surzéia]
- Rèz -Guastâla, 28 km, inavgurasiòun 1883/87
- Rèz - Canòsa (Ciân d’Èinsa), 26 km, inavgurasiòun 1907/11
- Rèz - Sasōl, 22 km, inavgurasiòun 1883/87
Léni sarêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
- Bagnōl – Curèz – Chèrp lunghèsa 19 chilômeter, inavgurêda int al 1886/87, sarêda int al 1955
- Bêrch – Muntèc lunghèsa 4 chilômeter inavgurêda int al 1909 sarêda int al 1955
- Rèz – Burèt lunghèsa lunghèsa 28 chilômetr inavgurêda int al 1927 sarêda int al 1955
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind al 1859 a vîn avêrt la lénia Bològna-Piaṣèinsa. Còst l’ à favurî divêrsi idèj in pruvîncia ed Mòdna, pruvîncia ed Rèz e in pruvîncia ed Pèrma girédi vérs la costrusiòun ed léni 'd colegamèint.
Ind al 1860 a Rèz un cumitê l' à preparê al prugèt ed 'na lénia Rèz-Lóca cun diramasiòun per La Spèsia. La préma ferovéia fâta l'é stêda la Rèz-Ventōs (frasiòun de Scandiân). În gnûdi dôp la Rèz-Guastâla cun diramasiòun Bagnôl-Chêrp e prolungamèint Scandiân a Sasōl. Sté léni ēren in gestiòun a la SAFRE (Società Anonima per le Ferrovie di Reggio Emilia) a capitêl privê.
Int al 1900 l'Aministrasiòun ed la Pruvîncia l'à prupôst la Rèz-Canòsa (vèc Ciân) cun la mîra ed cunsgnêr i lavōr e l'eṣercési a la SAFRE mó cun la partecipasiòun dal coperatîvi a i lavōri ed costrusiòun.
La SAFRE l'îva rifiutê l'acôrd e int al 1904 la costrusiòun e l'eṣercési ed la Rèz-Ciân în stê dê al Consorzio Cooperativo di Produzione e Lavoro, fât cun l’uniòun ed 27 coperatîvi. Anca se gh'ēra dla difidèinsa sparpagnêda la Rèz-Ciân l'é stêda finîda int al 1910. Al Cunsôrsi la gh'à tgnû adrē cun unōr, l'à utgnû int al 1936, cun al nōv nòm CCFR (Consorzio Cooperativo Ferrovie Reggiane) ânca ed tgnîr adrē a dō léni ed la SAFRE, mésa in liquidasiòun perché ruvinêda finansiarmèint.
Al Cunsôrsi int al 1975 al s'é unî a l' Aşiènda Cunsorsiêla Traspôrt (Azienda Consorziale Trasporti Reggio Emilia).
Ind j ân 2000 insém al trât Rèz – Bagnōl ed la lénia Rèz - Guastâla în stê fât di grôs cambiamèint in vésta ch' a vègna fât un servési ed metropolitâna. Al servési a gnirà inviê quând a srân finî i lavōr per fêr la Stasiòun EV ed Rèz e da còl che gnirâ fōra da i progèt dal Piân ed la Mobilitê.
Dal 1 de znêr l'ACT l' à vindû la rêda dal ferovéi a FER Ferovéi Emélia Rumâgna dóve l'è ânca dvintêda asionésta.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Colegamèint d'ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Ferrovie_Reggiane trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Porky's - Questi pazzi pazzi porcelloni
Porky's - Questi pazzi pazzi porcelloni (Porky's - Chi pursèi spurcaciòṅ fóra 'd tèsta) 'l è na cumèdia americàna e canadéśa dal 1982 ad Bob Clark, giràda da lò dòp na sfilaràda ad film ad scarésa cuma La morte dietro la porta e Black Christmas - Un Natale rosso sangue.
Al film, ch'al gh'à abû dū séguit, Porky's II - Il giorno dopo dal 1983 e Porky's III - La rivincita! dal 1985, 'l è ambintâ in dal 1954 in na scōla invintàda ciamàda Angel Beach High School.
A i butghèṅ al gh'à abû un sucès ad c'l àtar mónd avénd purtâ a cà da piò ad sènt-ùndas migliòṅ ad dòlar a frònt 'd un cóst ad sinc.
Sunt
Un grup 'd amìg ch'i stùdian insém in un college dla Flòrida al s mét in tèsta ad far ciulàr par la prima vòlta in dla sò vita Edward Morris (Dan Monahan), dit "Pipîṅ", ch'l è incóra vìrgin. Dal grup i faṅ part, fra i àtar, Tommy (Wyatt Knight), Billy (Mark Herrier), Mickey (Roger Wilson) e Anthony Tuperello (Tony Ganios) ch'al s pòrta sèg al scutmàj ad "Pilòṅ" par via dal sò pigugnìṅ bèl grôs. Chi lōr, anc par via di sò an, i pènsan sèmp'r a 'l sès. Un dè, mént'r i śógan a basket in dla palèstra dla scōla, 'l alenadōr Roy Brackett (Boyd Gaines) al gh la cava a far-as l'insgnànta Lynn Colamiele (Kim Cattrall), una ch'la pèrd la tèsta quànd la sènt 'l udōr di masć e l'è cgnusùda anc cuma "Lassie" parchè, quànd la 'l tōś, la siga cuma na caggna. Par cal mutìṿ lè, tut chi àtar i sènt'n incòsa.
Par far in manéra ad far pruàr al stés quèl anc a Pipîṅ, al grup al dà di bèsi a na putàna par far sès sèg a tùran, ma lē la gh tira 'n schèrs tgnénd-as i bèsi sénsa far gnint.
Na sira, par divertìr-'s insém, i amìg i decìdan 'd andàr a spasàr-'s-la in dal lucàl ad Porky (Chuck Mitchell), in dua dal dóni i bàlan e i s càv'n anc śò. Dòp avér-ag tòlt tut i bèsi, cal ciciòṅ là al s fà śōg ad lōr faghénd-i cascàr śò in dal padól. I śóvan i próan a far-as dar indrē incòsa cuntànd tut a 'l sierìf Wallace (Alex Karras) ma 'l è listés che ciucàr na spòrta róta parchè qvést chè a n è àtar ch'al fradèl ad Porky.
Turnâ in dal college, i studènt i decìdan 'd andàr a védar cal fémni mént'r i èṅ drē a cavàr-as śò sóta la dócia e i al faṅ par mèś ad soquànt buś in dal mur. Pipîṅ 'l è dasfurtunâ anca lè parchè la sa gh para davànti na budlòna e acsè lò al n è bòṅ ad védar gnint. Incasâ négar, lò al gh diś ad far-as da na banda ma in cla manéra chè al ragàsōli i capìsan ch'i masć i èṅ drē a tgnir-i 'd òć. Tommy al stà a 'l śōg miténd la sò léngua insfilsàda p'r al buś e al diś ch'l è prònt a lcar-i. Una ad qvili lè la gh fà 'n schèrs e la gh mét dal savòṅ in bóca e lò al fà 'l fùrub miténd-ag invéci al sò cas in mèś. Purtròp par lò a riva lè la catìva Beulah Balbricker (Nancy Parsons), l'alenadōra ciciòna dla squàdra ad basket dal fémni. Chi lē, arliàda dabòṅ, la gh s buta adòs tgnénd-'g-al stric cun al maṅ p'r a n far-al andàr via. Quànd però chi lò al gh la cava a scapàr via a fadìga, lì lē la và da 'l diretōr par dmandàr ad far 'n ispesiòṅ a i masć dla scōla p'r arcgnósar chi al fus stâ, avénd nutâ ch'in cal cas lè a gh'éra 'n nièl. Lē la vrév cavàr-i śò tut par guardàr-'g i pistulèṅ.


text:
Giamaica
La Giamaica (Jamaica in ingles) a l'è un paes di Caraib, che l'è furmaa dumà del isula de Giamaica.
La capital a l'è Kingston.
La gh'ha una süperfiss de 10.991 km² e una pupulaziun inturna ai 2.650.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Giamàica a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1962, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Giamaica a l'è un regn del Commonwealth e la regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è la Portia Simpson-Miller (del 2012).


text:
I mììs de l'an
Giünèè cunt la sua nììf
al fa tütt bèl gualììf.
Febrée a pitìn a pitìn
dì 'l sa slunga 'n mumentìn.
Maars, an poo fulèt:
sa scumencia a mööf i ranghèt.
Abrìì de trenta dì,
l'è ura de rinverdì.
Santa Cruus ai trìì de Macc
sa và sü ai praa a mèt giù 'l cuàcc.
L'è scià Giügn cunt pochi pagn
e la fa pasà la metà de tücc i agn.
Lüi: al suu ciamàa leuñ
quai volt al fa vegnì catif anca quìì buñ.
Agust, utaf fradel
al scürta ' dì de 'n bèl tuchel.
Setembri, anca senza 'l priuu,
i descarga munt i nos pastuu.
Utubri, Utubrìñ,
'n de la tina sa fa 'l viñ
E Nuembri l'è urmai scià
a fan pensà al munt de là.
L'è già Disembri : an funta n funt
l'è amò bèl stach a 'stò munt .
Firmino Fistolera


text:
Gronda Britannia attatga il SI en la Siria
- Gievgia, 3.12.2015, 6:01
La Gronda Britannia vegn uss er ad attatgar la milissa da terror stadi islamic en la Siria. Quai ha il parlament a Londra decidì suenter ina debatta da diesch uras.
Tenor indicaziuns da la regenza hajan aviuns da la Gronda Britannia gia sgulà attatgas en la Siria, quai scrivan pliras agenturas da novitads.
En l’Irac sgola la Gronda Britannia gia passa in onn talas attatgas sin il stadi islamic. La decisiun dal parlament era en questa furma vegnida spetgada. Attatgas ord l’aria en la Siria sgolan uss ils Stadis Unids, la Russia, la Frantscha e da nov er la Gronda Britannia.
RR novitads 06.00


text:
La cifra - 40'000 persunas senza tetg en l'Italia
- Mesemna, 2.11.2016, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 2.11.2016, 10:15, RTR
Suenter ils terratrembels en l'Italia han tenor rapports da gasettas talianas var 40'000 persunas nagin tetg sur il chau. Dentant ina cifra precisa davart las persunas senza tetg na datti betg.
Ina part da las persunas han chattà agid en locals da la protecziun civila. Auters van tar parents. Divers han era pernottà en lur autos, perfin en trens ch'èn vegnids mess a disposiziun da la viafier. Era tendas vegnan messas a disposiziun e la regenza ha appellà dad ir a l'Adria en hotels. Era vul la regenza metter a disposiziun containers provisorics che duessan porscher a la glieud in tetg.
Divers abitants dals vitgs destruids na vulan betg ir en auters lieus. Els vulan restar en lur patria. Lur uffanza, lur regurdanzas sajan en las ruinas dals vitgs. Els dian ch'els perdessan lur identitad sch'i massan davent da lur patria.
Avant quest ulteriur terratrembel aveva il prim-minister talian Matteo Renzi empermess 40 milliuns euros sustegn immediat per las dieschmilli persunas che han pers lur dachasa pervia dals terratrembels cuntinuants. Tut il necessari suenter il terratrembel vegnia mess a disposiziun, ha ditg Renzi suenter in inscunter da la regenza. Entant haja dà 1100 terratrembels posteriurs dapi dumengia.


text:
IMPORT EXPORT – Ils affars interessants da Mattias Bulfoni
- Dumengia, 4.1.2015, 17:25
Mattias Bulfoni è enconuschent sco possessur da la Clinica Holistica Engiadina – la clinica da burnout a Susch. Quest purtret cinematografic mussa tge ch’el ha fatg avant l’avertura da la clinica. L’emprim ha el emprendì da far al pur, suenter preparava el ils skis da Marie-Theres Nadig ed è stà sco trenader da Petar Popangelov en la Bulgaria communista. Mattias Bulfoni era importader general dad Adidas en Bulgaria e possedeva là, enfin avant in pèr mais, ina resgia. Oz ha el in nov project: cumprar e vender in milliun tonnas fier en furma da rodaglias veglias en l'Angola. Sin ina tura tras il lieu da skis bulgar Borovets, nua che Mattias Bulfoni ha fatg la gronda part da ses affars, raquinta el da ses contacts cun la mafia. Era el haja stuì cooperar, ma el n'haja mai pajà daners a la mafia. Persuenter haja el regalà a mintga chau impurtant in model da trener exclusiv dad Adidas. E l'um ch'è dapi 22 onns ses partenari da fatschenta en la Bulgaria di da Mattias Bulfoni: «Er ist wie mein Godfather.».


text:
Wiesbaden
Wiesbaden (Aquæ Mattiacæ in Latin; Wiasbån in bavares) a l'è una cità de 273 871 abitàncc (dato del 31. Dic 2013) de la Germania setentriunala.
A l'è la capital del Land Assia. L'è bagnada dei fiüm Menu e Renu. La se tröva propi in mira a la cità de Magunza (che l'è la capital del Land de la Renania-Palatinaa) de la qual l'è separada dal fiüm Renu
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è l'Helmut Müller.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wiesbaden a l'è gemelaa cun:
- Fondettes, Francia
- Gent, Belgi
- Görlitz, Germania
- Kfar Saba, Israel
- Klagenfurt, Austria
- Lübiana, Sluenia
- Montreux, Svizera
- Ocotal, Nicaragua
- San Sebastián, Spagna
- Tunbridge Wells, Regn Ünì
- Breslavia, Pulonia


text:
Suenter viaspras
Reminiscenzas ord la Val Tujetsch
da Guglielm Gadola
Cumpariu en Glogn 1937
Remarca: Questa skizza cultur-historica havein nus scret sin fundament d'enzaconts fragments de rev. pader Baseli Berther p.m., che nus havein per part schau star grad eri e per part ligiau ensemen. Pli che la secunda mesadad havein nus sez componiu per arundar il maletg. Quella part havein nus assimilau ton sco pusseivel al stil da pader Baseli Berther. Ella sefundescha sin notizias cultur-historicas ord la Val Tujetsch, che sesanflan ella biblioteca romontscha a Mustér, sco era sillas notizias sur dil derscher chischner, che nus havein supplicau e retschiert da sgr. Felici Monn, Camischolas. Ad el engraziein nus era cordialmein, ch'el ha repassau il manuscret e curregiu il lungatg da Tujetsch, che nus savevan era „da bueb". Sco Muoth, raquenta era pader Baseli egl imperfect e perquei havein era nus raquintau il bia en quei temps.
Oragiu sut il vitg Rueras stevan gia daditg duas grondas plunas lenna. Ei mav'ussa encunter la primavera e sin las plunas era la neiv stulida. Ins veseva bein, che las cauras dil vitg havevan fatg savens cheu lur excursiuns d'unviern e ch'ellas havevan priu suenter quei che sigir e scursel havevan schau anavos egl uaul.
Cuntinuaziun cun: Suenter visapras


text:
Regenza insista sin il center da sport da naiv Lai
- Gievgia, 9.6.2016, 10:38
La realisaziun dal Center naziunal da sport da naiv a Lai è da preferir cleramain ad in ulteriur engrondiment dals centers da Magglingen e da Tenero. Da quest avis è la regenza grischuna.
En ina brev a la Confederaziun ha ella ultra da quai suttastritgà ch’ella deploreschia la decisiun ch’il project da Lai è vegnì sistì fin il 2023. Il project saja fitg impurtant per la promoziun dal sport da naiv e dal sport d’uffants e da giuvenils.
RR novitads 10:00


text:
ALD - Atlant Linguistich dl Ladin Dolomitich
Chësc proiet vëgn lauré fora sot ala direziun dl prof. univ. dr. Hans Goebl (dl'Université de Salzburg) y al vëgn presenté n cheder avisa en cunt dla situaziun dl raiun linguistich dai Grijuns cina tl Friul.
La verjiun multimediala dl Atlant ("Atlant linguistich che baia", da ciafè sön CD-ROM y DVD) ti dá la poscibilité al utilisadú de ascuté sö sciöche al vëgn pronunzié les parores coiüdes adöm te 21 paisc ladins dles Dolomites.
Dilan al ALD pon se rënd cunt dla varieté di idioms y di dialec tl raiun dolomitich y ciafé informaziuns sura les somianzes danter les varietés de lingaz che vëgn baiades ti Grijuns dla Svizera, tl raiun dolomitich y tl Friul.


text:
375
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü teremòt l'à colpìt la sità de Benevènt
Ol Teodosio l'à fai finì fò la ribeliù del Firmo 'n Africa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Firmo
- ol 17 de Noèmber, Valentinià I, imperadùr di Romà (nasìt in del 321)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
PS e Verds annunzian referendum
- Venderdi, 25.9.2015, 12:00
Represchentants dals Verds e da la partida social democratica vulan cumbatter la nova lescha dal servetsch secret. Entant ch'ils Verds han vuschà en las votaziuns finalas unanimamain cunter la lescha hai dà en la fracziun da la PS in dumber considerabel che ha votà gea.
Il Cussegl naziunal ha approvà la lescha cun 145 cunter 41 vuschs tar 8 abstenziuns. Dals represchentants da la PS han 23 ditg na, 15 gea e 6 èn s'abstenids.
En il Cussegl dals chantuns ha la lescha survegnì 35 gea e 5 na tar 3 abstenziuns.
Cun la nova lescha pudess il servetsch secret da la Confederaziun tadlar giu telefons ed infiltrar computers. Ils adversaris averteschan d'attatgas da spiunascha e la surveglianza totala.
RR novitads 12:00


text:
Brexit: Il cumbat cuntinuescha
- Glindesdi, 20.6.2016, 6:58
Il primminister da la Gronda Britannia David Cameron resta er en la terza preschentaziun en la televisiun tar sia argumentaziun: L'economia britannica sa sminuescha tar in Brexit. Uschia dattia pli paucas plazzas da lavur e damain entradas da taglia.
En la televisiun ha Cameron respundì dumondas durant 45 minutas las dumondas dal moderatur David Dimbleby e dad aspectaturs en il studio. Sin dumondas da migraziun n’è Cameron betg entrà.
Il schef da la partida Labour dat questa saira ses debüt davart il tema Brexit.
La votaziun en Gronda Britannia per restar en u bandunar l’UE è gievgia proxima (23-06-2016).
Il cumbat da votaziun è stà interrut per trais dis, suenter il mazzament da la politicra Jo Cox.
RR novitads 06:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Prada sauada
Descripziun
Las «Wässermatten» (prada sauada) en las vals dal circul Oberaargau dal chantun Berna, cun ils flums Langete, Oenz e Rot, èn las ultimas restanzas d'ina furma da cultura, ch'è stada fitg derasada en la Svizra bassa: il sauar e ladar la prada en moda cooperativa. Questa pratica po vegnir persequitada enavos fin en il 9avel tschientaner ed è vegnida promovida en il 13avel tschientaner dals paders cisterziens da la claustra Son Urban sco mesira per meglierar il terren. Ins ha chavà ina vasta rait da chanals e da foss, plunà si cuntschets e construì ils foss da sauaziun principals cun «Brütschen» (sclusaduirs), ils foss laterals cun «Ablissen» (sculs), «Wuhren» (serras) e cun aissas per serrar si ils foss. Pli baud èn las «Wässermatten» vegnidas sauadas pliras giadas per onn. Las substanzas che l'aua transportava cun sai han gidà a nutrir la prada. Ils foss principals vegnivan mantegnids da las societads da sauaziun («Wässermatten-Genossenschaften») en lavur cumina, ils foss laterals en moda privata. Ozendi vegnan tgiradas anc circa 80 hectaras da prada sauada en las vals dal Oberaargau bernais, anc circa 15 hectaras en la regiun argoviana da Zofingen-Wiggertal, ed anc bundant 20 hectaras en il Rottal lucernais, al cunfin cun il chantun Berna. En tut las autras regiuns da la Svizra è la prada sauada svanida dal tuttafatg u vegnida reducida a singulas surfatschas pli pitschnas. L'onn 1983 èn las «Wässermatten» vegnidas registradas en l'Inventari federal da las cuntradas e dals monuments natirals d'impurtanza naziunala.
Gallaria d'illustraziuns
Documents da video
Registraziuns da la prada sauada dal Rottal a Melchnau BE ed ad Altbüron LU © Werner Stirnimann, Langenthal, 2007
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Walter Bieri: Die Wässermatten von Langenthal. In: Mitteilungen der Naturforschenden Gesellschaft Bern 4/6, Bern, 1949
Walter Bieri: Wässermatten-Reminiszenzen. In: Jahrbuch des Oberaargaus 18. Bern, 1975, p. 138-152
Valentin Binggeli: Kulturlandschaftswandel am Beispiel der Oberaargauer Wässermatten. Zerfall und Wiederaufbaumöglichkeiten in einem subalpinen Bewässerungssystem. In: Jahrbuch des Oberaargaus 32. Bern, 1989, p. 39-74
Valentin Binggeli, Markus Ischi: Wässermattenschutz. Erhaltungs- und Wiederherstellungsarbeiten 1985-1993. In: Jahrbuch des Oberaargaus 36. Bern, 1993, p. 289-306
Cristina Boschi, René Bertiller, Thomas Coch: Die kleinen Fliessgewässer. Bedeutung - Gefährdung - Aufwertung. Zürich, 2003
Christian Leibundgut: Die Wässermatten des Oberaargaus. In: Jahrbuch Oberaargau 13. Bern, 1970, p. 163-186
Christian Leibundgut: Zum Wasserhaushalt des Oberaargaus und zur hydrologischen Bedeutung des landwirtschaftlichen Wiesenbewässerungssystems im Langetental (Beiträge zur Geologie der Schweiz, Hydrologie 23). Bern, 1976
Christian Leibundgut: Erhaltung und Wiederherstellung der Wässermatten. Kulturlandschaft im Langetental. In: Jahrbuch des Oberaargaus 30. Bern, 1987, p. 15-52
- Dossier
- Wässermatten
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 28.05.2012
Dimensiun: 271 kb
Tip: PDF
- Wässermatten


text:
Tuchel daventa successur da Klopp
- Dumengia, 19.4.2015, 14:22
Quai ch'è vegnì speculà il davos temp è uss definitiv. Thomas Tuchel daventa successur da Jürgen Klopp sco trenader dal club da ballape tudestg Borussia Dortmund.
Avant 4 dis aveva Klopp demissiunà anticipadamain. Sco che Dortmund ha communitgà, haja Tuchel suttascrit in contract per 3 onns. Per Tuchel è ses nov engaschi la pli gronda sfida da sia carriera. El duai manar enavos Borussia Dortmund a la testa da la Bundesliga.
RR novitads 14:00


text:
Gropes de musega pop-rock o ciantautores che fèsc pèrt de la mendranzes linguistiches de la Tèlia Svizera, Austria, Slovenia e Franzia tolarà pèrt, se sà ben con tòc te si lengaz de la mère, a n gran conzert che se tegnarà tel Teater Navalge de Moena en sabeda ai 9 de november che vegn.
I doi concorenc che se vadagnarà respetivamenter l pest de la jurìa e chel del publich i podarà tor pèrt al LIET International Song Contest, la finèla del Festival, che chest an la sarà a Bastia, te la Corsica, ai 8 de dezember, con la partezipazion de artisć da duta l’Europa.
L’event, endrezà dal Servije mendranzes linguistiches de la Provinzia Autonoma de Trent col suport tecnich-artistich de la sociazion “La Grenz” e la colaborazion del Comun de Moena, l’APT de Fascia, l’Istitut Cultural Ladin e La Usc di Ladins, vegnarà prejentà en jebia ai 23 de mé a Moena, te la senta de “La Grenz” (strada Saslonch 58) con la partezipazion di raprejentanc de la Region Friul, che per chesta edizion ge passa l testamonech a la comunanza ladina.
La sera, che arà desche protagonisć la musega e la mendranzes, pearà via da les 6 da sera con la conferenza stampa, olache i organisadores locai e furlegn prejentarà l Festival SunS.
Vegnarà prejentà l liber “La mê lenghe e sune il rock” de Marco Stolfo, furlan espert de musega e de mendranzes e dapò se podarà magnèr n bocon endèna che vegn moscià l filmant “Lingue in musica” de Marco D’Agostini, tout jù a Udin en ocajion del LIET International 2011.
Da les 9 da sera tacarà la “lezion-conzert” de Lino Straulino, ciantautor furlan che à vent l’edizion 2009 de SunS, ruan dapò al terzo post al LIET International.
Duc é envié de cher a tor pèrt.


text:
Fight club
Fight club (Al club di cumbatimènt) 'l è 'n film dramàtic americàn dal 1999 ad David Fincher trat da 'l rumànś umònim ad Chuck Palahniuk.
Custâ ssanta-tri migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà da piò ad sènt. Ad dèntar al gh'à anc di futugràma subliminài, cuma a la fiṅ quànd a s véd par dū frame un cas dûr[1].
Al film 'l è stâ numinâ a i Prèmi Òscar dal 2000 in dla categurìa Muntàǵ sunōr fat méj, sénsa però vìnsar.
Sunt
Un cunsulènt ch'al lavóra in dal camp di asicurasiòṅ p'r al màchini (Edward Norton), al fà la vita dal milurdèṅ, sèmpar cun la camìśa e la cruàta adòs, ma al gh'à anc dimóndi ad chi prubléma dla vita mudèrna: al n è briśa bòṅ ad durmìr la nòt e 'l è pîṅ 'd ansa. Al s tira sù, par qvél ch'al pōl, tulénd part a di grup 'd ascōlt in dua la gint la cònta a chi àtar tut i brut mâi ch'i gh'ànan, cuma Bob Paulson (Meat Loaf), 'n umòṅ ch'al gh'à la dasfurtùna 'd avér-ag dal tèti grôsi. 'L asicuradōr al cgnós lè in mèś anc la Marla Singer (Helena Bonham Carter), na ragàsa che cuma lò la fà finta 'd èsar malàda par psēr scultàr dla gint sćèta sèg.
Durànt i sò viàś ad lavōr, chi lò al dvénta amìg ad Tyler Durden (Brad Pitt), òṅ fat a la sò manéra ch'al vénd di savòṅ. Insém i decìd'n ad mét'r in pē un club segrê par gint ch'la vōl dar-ag śò 'l un cun c'l àtar, dand vita a di cumbatimènt a 'l ùltim sangṿ.
Culegamènt estéran
- (EN) La schéda dal film in s'l IMDb
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film in sal sit dla Cunferénsa Episcupàla


text:
Explorar la SRG SSR cun «Metro»
«Metro» maina da staziun a staziun als temas interessants ed impurtants da savair en e davart la Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR. Ins vegn a savair, pertge che la SSR ha bain in'incumbensa publica e n'è tuttina nagin institut dal dretg public. Ins emprenda ad enconuscher la furma d'organisaziun unica da la SSR e vesa tge finamiras che la SSR ha en l'avegnir. «Metro» è in instrument per persunas che han gugent infurmaziuns spertas, ma era per quellas che vulan savair insatge pli precis. «Metro» s'adressescha a novs collavuraturs, ma era «veglias vulps» pon anc scuvrir l'ina u l'autra chaussa davart la SSR. Era persunas che na lavuran betg tar la SSR, èn natiralmain envidadas cordialmain d'emprender ad enconuscher meglier la SSR a maun da «Metro». L'emprima staziun da mintga lingia infurmescha cun in pled davart ils pli impurtants fatgs. La segunda staziun sa profunda gia pli fitg en in tema. En la staziun trais chatt'ins infurmaziuns detagliadas e tgi che clicca sin la quarta staziun arriva a las unitads d'interpresa Radiotelevisione svizzera (RSI), Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR), Radio Télévision Suisse (RTS), Schweizer Radio und Fernsehen (SRF) e swissinfo (SWI).


text:
Tomaso Giovanni Albinoni
Ol Tomaso Giovanni Albinoni (Venésia, 8 de zögn del 1671 – Venésia, 17 de zenér del 1751), ciamàt ach Tomaso Zuane in di docümèncc del tép, l'è stacc ü compozidùr e ü viulinìst baròch.
La sò éta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sò famèa la egnìa da Cas-ciù 'n pruìnsa de Bèrghem e lü l'éra 'l prim s-cèt del Tóne Albinóni (1634–1709), ü gran sciòr comerciànt de càrta a Venèsia. De la sò èta però se sà póch o negót, fò che l'à stödiàt viulì e cant e fòrse 'l gh'à üt cóme maèst ol Giovanni Legrenzi. Se sà ach che mórt sò pàder l'è stài dispensàt dal ciapà 'l sò pòst in del comèrcio cóme 'l capitàa alùra al piö grant di s-cècc e l'à pödìt 'ndà 'nacc a scrif müzìca, che 'l s'è spuzàt in del 1705 e che 'l gh'à facc de compàr del anèl 'l Antonino Biffi, ol maèstr de capèla de San March de Enésia. L'à dedicàt tàte sò òpere a i signùr del sò tép, ma l'è mai stàcc a servése de nisü e l'à sèmper sircàt de rangiàs desper sò cönt.
La sò müzica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la sò època l'éra famùs piö per i sò òpere, che i sarès istàce 81 cóme l'avrès precizàt pròpe 'l Albinoni, ma al dé de 'ncö l'è cognusìt piö per la sò müzica per strumèncc, sùra de töt i sò concèrcc de òboe, de fati tàce di sò laurà i è 'ndàài perdìcc in de la segónda guèra mondiàl, quàndo l'è stàcia bombardàda la bibliotéca de Drèsda, 'ndóe i éra conservàcc i sò sparticc, pròpe per chèsto se sà quàze negót de la sò éta e de la sò müzìca dal 1720 a 'ndà 'nacc.
La sò müzica per strumèncc l'à gh'è piasìda e 'nteresàda ach al Johann Sebastian Bach, che l'à scricc dò füghe sö di témi del Albinoni e l'à sèmper dovràt i laurà del Albinoni per fàga fà esersése a i sò scolàr.
'l Adàgio Albinoni in Sòl Minùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dé de 'ncö 'l sò tòch piö cognusìt l'è 'l Adàgio Albinoni in Sòl Minùr per viulì che l'è stài püblicàt in del 1958 dal Remo Giazotto, chèsto 'l l'avrès troàt in de la bibliotéca derocàda de Drèsda di tòchèi di sò spartìcc e 'l sarès stài bù de mètei 'nsèma amò, ach se l'è fórt ol döbe che 'l sìes stài pròpe 'l Remo Giazotto a 'nventàs de bèl nöf chèsto adàgio in del 1945.
Per scoltà 'l adàgio Albinoni.


text:
«Nus essan quai che nus faschain»
- Dumengia, 1.5.2016, 17:25
Ils pioniers d’energia dal Bregenzerwald
En il Bregenzerwald è il lain omnipreschent. Lain è il material da construcziun e da stgaudar da vegl ennà e dal lain dependan oz numerusas plazzas da lavur. La cuntrada culturala alpina dal Bregenzerwald è ina regiun da pionier en dumondas da la persistenza. Enfin il 2050 vuless ins consumar là mo pli l'energia che vegn era producida en quella regiun. Numerusas persunas s'engaschan voluntarmain en las 22 vischnancas per realisar questa visiun ambiziusa. Ils emprims pass èn zunt empermettents.
L'emissiun «Cuntrasts» rapporta ils 1. da matg 2016 en il rom da l'emna «Allegra Vorarlberg» da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR davart il project «autonomia d'energia 2050». Tematisadas vegnan dumondas dal basegn da chalira e d’electricitad, ma era da la mobilitad. Il viadi sin ils fastizs dals pioniers d'energia dal Bregenzerwald entschaiva ad Andelsbuch en il Werkraum Bregenzerwald che l'architect grischun Peter Zumthor ha realisà ensemen cun ils artisans da la regiun.


text:
Zalaegerszeg
Zalaegerszeg (Egersee in todesch; Jageršek in sloven; Jegersek in croatt) l'è ona città de l'Ungheria occidental cont ona popolazion de circa 61.000 personn.
L'è voeuna di città pussee popolaa de l'Ungheria (la numer dersett) e anca voeuna di pussee verd.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in de la contea de Zala (region del Transdanubi Occidental), minga lontana del confin con la Slovenia e la Croazia.
L'è traversada del fiumm Zala e l'è lontana 213 chilometer de Budapest.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona de Zalaegerszeg l'è abitada di temp de la Preistoria.
I primm notizzi de la città hinn del 1247, quand la ven foeura in d'on document che le ciama Egurscug; in del 1293 la ciappa giamò el dì d'incoeu, cioè Egerszeg (Zala gh'è staa giontaa dopo, in riferiment a la zona).
In del 1266 Egerszeg l'è vegnuda proppietà del capitol ecclesiastigh de Veszprém. On quai secol dopo, Egerszeg l'è vegnuda la città pussee granda del sò territori, per questa la gh'eva de pagà pussee tass de prima.
Duranta la soa storia, Egerszeg l'è cressuda semper pussee, e la gh'ha 'vuu de resist a vari desgrazzi, come l'invasion di Turch (1664) o la pest.
In del XVIII secol la città l'è diventada el capploeugh de la provincia. De quell moment la soa storia la gh'ha minga avuu di robb inscì particolar.


text:
Chor Uvriu Danis/Tavanasa e l'Uorsin
- Dumengia, 20.11.2016, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 20.11.2016, 14:03, RTR
«El vitg al pei dil cuolm ladin..» l'Uorsin e sia plumpa.
Per ses 10avel giubileum ha il Chor Uvriu da Danis/Tavanasa dà la cantata tenor l'istorgia da l'Uorsin. Il text original dal cudesch d'Alois Carigiet è da Selina Chönz. La versiun sursilvana ha sur Gion Cadieli gì fatg. Ussa ha Albert Spescha mess 10 da quels purtrets en chanzun e Claudio Simonet ha scrit in accumpagnament da clavazin latiers. Ils 5 da zercladur 2016 ha questa cantata gì primaudiziun a Danis. Il Chor Uvriu è vegnì accumpagnà al clavazin da Clau Scherrer. Giorgio Arpagaus ha dà il raquintader. Daniel Pally ha dirigì.
redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
The Simpsons
Artéccol in dialatt bulgnais
'The Simpsons (The Simpsons in Inglês) (I Simpson in Itagliàn) l'è un progràmm ed bambocci animédi d'la televisiàn. L'è sté inventé dal disegnatàur Matt Groenig. L'è sté mandé pràl primma volta int'la televisiån Américhena FOX in t'al 1987, còmm pàrt dal Tracey Ullman Show. Dòpp l'è d'venté un progràmm da par ló.
Personazzi prinzipèli ed stàl progràmm[modifica | mudéfica la surzéia]
- Homer Simpson: l'è il péder d'la famaja ed 38 ànn lavaura int'una zentrel nucleér; n'à brisa voja ed'lavurer ma sol ed bovver e magner.
- Marge Simpson: l'è la mujer ed Homer; l'è na brava zdaura, na bona méder e na bèla dòna.
- Bart Simpson: l'è al fiòl pio'grandr d'la famaja; al n'à brisa voja ed studier ma soll ed zugher e de fer di disaster.
- Lisa Simpson: l'è la seconda fiola d'la famaja; l'è di mondi intallizant e responsébbil.
- Maggie Simpson: l'è la più cëina d'la famaja.
"The Simpson" l'è ste'mandé in aunda in Itaglia da la televisiòn satellitèr "FOX Italia" e dal canél "Italia 1" col nòmm di "I Simpson".


text:
Mercordé
Artécol in dialèt arzân
Mercordé (Mercoledì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Martedé e al Giovedé, dal latèin Mercurĭi dies, giōren ed Mercóri.
S' es cunsîdra la Dumènica cme prém dé 'd la stmâna, al mercordé al la divéd in dû. In tedèsch, la parôla "mercordé" (Mittwoch) ch' a vōl dîr "metê ed la stmâna". Sté significhêt as câta ânch int i nòm ed cól giōren ché in êtri léngvi tedèschi cme l'işlandèiş (miðvíkudagur) e int al léngvi şlêvi cme al "cēco" (středa, da střed) ch' a vōl dîr "cèinter", mó ânca mia tedèschi cme al finlandèîş keskivikko da keskus "cèinter" e vikko "stmâna".
L'inglèiş Wednesday al deşvîn dal dio celtich-tedèsch Woden (Odino).
Tra i mercordé dègn ed nôta a gh'é al mercordé dal Sèndri ch' al sègna al prém giōren ed la Quarèişma int al Cēşi Catôlichi ed règola latèina.
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mercordé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Mercoledì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Il WEF vul reparar ils stgarps
- Glindesdi, 13.11.2017, 15:48
Crear in avegnir communabel en in mund sfendì – uschia sa cloma il motto dal Forum mundial d'economia (WEF) per il 2018. Sut quest motto vul ins prender per mauns ils stgarps en la societad e tschertgar soluziuns pragmaticas.
Concret duaian vegnir preschentadas ideas innovativas per mantegnair il commerzi liber e per promover la protecziun da l'ambient. Cun quai sa metta il Forum mundial d'economia (WEF) cleramain cunter la politica dal president american. Quel propaghescha ina politica d'isolaziun e vul manar ils Stadis Unids or da la cunvegna dal clima da Paris. Ma era la situaziun da la Uniun europeica (UE) duai vegnir observada.
Ina spezialitad dal Forum mundial d'economia (WEF) è ch'ils sis Co-Chairs vegnan ad esser occupads cumplettamain da dunnas. Ils Co-Chairs gidan a sviluppar il program ed a manar las discussiuns. Previsas sco Co-Chairs èn tranter auter la schefa dal Fond monetar internaziunal (FMI) Christine Lagarde, l'emprima ministra norvegiaisa Erna Solberg e la schefa da la IBM Ginni Rometty.
RR novitads 16:00