text:
Butér
Artéccol in dialètt mudnés
Al butér l'è un prodòt ch'as fà dal lat: l'è 'd cunsistèinsa a metê tra l'èser sòlid e la créma. As dróva da cundimèint e anch da fèr di pietànzi, acsè cóm al òli e al strótt.
A temperadùra ambièint al butér l'è sòlid ma tànder, as squàia a metê tra 28 e 33 °C.
Ed sòlit l'è 'd culó zal sbiadê, mo al varia da zal impiê a quèsi bianch. Pió o meno, al butér sèinsa tratamèint al vin fóra bianch d'invéren e zal d'istê, per via ch'i dan da magnèr di lavór advérs al vach a secànda dla stagiòun.
Cóm l'è fat[modifica | mudéfica la surzéia]
Al butér tipicamèint l'è fat da:
L'è un alimèint cun dimòndi vitamèina A e sèl minerèl e, acsè cóm tótt i èter gras animèl al gh'à anch dimòndi colesteròl. Per lég' al butér al gh'à da èser fat per pió ed l'80% ed gras e per méno dal 16% d'aqua.
Al butér al sfaléstra in dla padèla sul fógh pròpria per l'aqua ch'al gh'à dèinter: l'aqua e al gras i bóien a di temperadùri advérsi.
Urégin dal nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
La paròla butér la vin dal tedèsch Butter.
Èter progèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali sul butér


c: text/html

text:
Monday Night Synergy (Wolfnam)
Credits & Info
- Date
- 06/16/2010
- File Info
- Song
- 4.5 MB
- 4 min 54 sec
- Score
- 4.47 / 5.00
Related Content
Heard in 2 Entries!
View all submissions featuring this audio file.
You might also enjoy:
Licensing Terms
- Attribution:
- You must give credit to the artist.
- Noncommercial:
- You may not use this work for commercial purposes unless you make specific arrangements with the artist.
- Share Alike:
- If you alter, transform, or build upon this image, you may distribute the resulting creation only under a license identical to this one.
- Score:
- Rated 4.47 / 5 stars
- Plays & Downloads:
- 10,049 Plays | 1,214 Downloads
- Share Links:
- Genres:
- Electronic - Drum N Bass
- None
Author Comments
An unfinished version of Wolfnam City II that was used in YungJazz's Synergy animation.
Whooooooooo
"He hangs out in bars, he's got a few scars"
Reviews
PsyenceOG
Rated 5 / 5 stars January 23, 2012
Hmm.
Exactly.
Mmmmmmm
ObliviouslySadistic
Rated 5 / 5 stars January 12, 2012
I can't even understand it.
And I'm not talking about the words, it's more the feeling this song gives me.
It's such a great hype song, the build up at first had me a bit nervous that it was gonna be generic. But you kept me entertained and hyped through the whole song, I think I might go to a few bars and get a few scars of my own now.
I think it's still generic, and it's still in the works
I'm getting rid of a lot of the repetitiveness and adding in some new stuff I've had in mind since the fall...and that string section is annoying me haha
Hang in bars, NO SCARS
cam155
Rated 5 / 5 stars October 27, 2011
bass
bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bassbass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass bass was very nice at the beginning
From the makers of Subwoofer AC
finnishguy101
Rated 5 / 5 stars October 20, 2011
dis will work
That's a nice bass you have there, sssssssssssshame if something happened to it...
Not my bass!
1ds2ds3ds
Rated 5 / 5 stars July 25, 2011
INTRO BASS!
god that first 10 seconds was pure bass loved that jesus christ this is worth downloading
Yessssssssss the bassssssssssssss

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Pa Chaueneẽgüx, rü ngẽma poraãcü chanaxwa̱xexü̃ rü chorü yumüxẽwa Tupanana naxca̱x chac̱axü̃, rü ngẽma nixĩ na guxü̃ma i chautanüxü̃gü i Yudíugü na yaxõgüxü̃ rü ngẽmaãcü aixcüma Tupanaãrü na yixĩgüxü̃ca̱x. 2Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu, rü nümagü i Yudíugü rü aixcüma poraãcü Tupanagu narüxĩnüẽ rü nanaxügüchaü̃ i Tupanaãrü ngúchaü̃. Natürü ínatüe erü tama Cristuaxü̃́ nayaxõgüchaü̃ na ngẽmaãcü Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. 3Rü woo Tupana ñoma ga naãnewa nanamu ga Cristu na gumagagu Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x i duü̃xü̃gü, natürü nümagü i Yudíugü rü tama nüxü̃ nacua̱xgüchaü̃ i ngẽma. Rü nügütama nimexẽẽgüchaü̃, rü ngẽmaca̱x nagu naxĩãma i ngẽma mugü ga Moĩché ümatüxü̃ rü tama Cristuaxü̃́ nayaxõgüchaü̃ na nagagu Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. 4Natürü nüma ga Cristu rü nayanguxẽẽ ga yema mugü rü yemaãcü inayanaxoxẽẽ na tama tamaã inacuáxü̃ca̱x i ngẽma mugü. Rü yemaãcü nanaxü ga Cristu na guxü̃ma i duü̃xü̃gü i nüxü̃́ yaxõgüxü̃ rü aixcüma Tupanape̱xewa yamexü̃ca̱x. 5Rü Moĩché nanaxümatü nachiga na ñuxãcü Tupanape̱xewa tamexü̃ ya wüxie ega naga taxĩnügu i ngẽma mugü, rü ñanagürü: “Tupana pexü̃ namu na guxü̃gutáma meã peyanguxẽẽxü̃ i guxü̃ma i ngẽma mugü erü ngẽxguma naga pexĩnüẽgu i guxü̃ma i ngẽma mugü rü tá pemaxẽ. Natürü ngẽxguma tama naga pexĩnüẽgu i wüxitama i ngẽma mugü, rü tãũtáma pemaxẽ”, ñanagürü. 6Natürü ñu̱xma rü Tupanape̱xewa time ega Cristuaxü̃́ yaxõgügu. Rü ngẽmaca̱x taxuca̱xma i cuãẽwa rü ñacurügü: “¿Texé tá daxũguxü̃ i naãnewa taxũ na Cristuca̱x tayac̱axü̃ na nuã naxũxü̃ca̱x rü tüxü̃ yanangü̃xẽẽxü̃ca̱x na imexü̃ca̱x i Tupanape̱xewa?” ñacurügü. 7Rü taxuca̱xma cuãẽwa ñacurügü: “¿Rü texé tá yuexü̃tanüwa taxũ na ngẽxma Cristuca̱x tayadauxü̃ca̱x na nuã tanagaxü̃ca̱x?” ñacurügü. 8Erü tama ngẽmaãcü nixĩ i Cristuca̱x idauxü̃, yerü yema ore ga Moĩché ümatüxü̃ rü ñanagürü: “Rü marü cuxü̃tawa nangẽxma i Tupanaãrü ore. Rü cua̱xwa nangẽxma na nüxü̃ quixuxü̃ca̱x. Rü cuãẽwa nangẽxma na nagu curüxĩnüxü̃ca̱x”, ñanagürü. Rü ñu̱xma Pa Chaueneẽgüx, rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽmatama ore nixĩ i guxü̃wama duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixuxü̃. Rü ngẽma ore nixĩ i pexü̃ nüxü̃ cua̱xẽẽxü̃ na ñuxãcü pexü̃́ nangẽxmaxü̃ i maxü̃ ega aixcüma peyaxõgügu. 9Erü ngẽxguma cua̱xmaã nüxü̃ quixuxgu na curü Cori yiĩxü̃ ya Ngechuchu, rü ngẽxguma cuãẽwa cuyaxõxgu na yuwa Tupana ínadaxẽẽxü̃, rü tá cuxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃. 10Erü taãẽwa tayaxõgü na ngẽmaãcü Tupanape̱xewa imexü̃. Rü taa̱xmaã nüxü̃ tixu na Ngechuchu rü tórü Cori yiĩxü̃, rü ngẽmaãcü tanayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃. 11Rü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü guxãma ya texé ya Ngechuchuaxü̃́ yaxṍxẽ, rü tá nüxü̃ tadau na ñuxãcü Cristu aixcüma yanguxẽẽxü̃ i ngẽma tamaã inaxunetaxü̃, rü tãũtáma ãũxãchi tüxna naxã”, ñanagürü. 12Rü Tupanape̱xewa rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü rü nawüxigu. Rü woo Yudíugü yixĩgu rü e̱xna woo tama Yudíugü yixĩgu, natürü Tupanape̱xewa rü nawüxigu i guxü̃ma i duü̃xü̃gü. Erü nüma ya tórü Cori, rü guxããrü Cori nixĩ. Rü nüma rü aixcüma tüxü̃ namaxẽxẽẽ ya guxãma ya texé ya nüxna c̱axe na tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ca̱x. 13Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü guxãma ya texé ya tórü Corina c̱axe na tüxna naxããxü̃ca̱x i maxü̃, rü tá tanayaxu i tümaãrü maxü̃ i taguma gúxü̃”, ñanagürü. 14¿Natürü ñuxãcü tá tórü Corina naxca̱x tacagü, ega tama nüxü̃́ tayaxõgügu? ¿Rü ñuxãcü tá nüxü̃́ tayaxõgü, ega taguma nüxü̃ taxĩnüẽgu i nachiga? ¿Rü ñuxãcü tá nüxü̃ taxĩnüẽ i norü ore, ega taguma texé tümamaã nüxü̃ ixuxgu? 15¿Rü ñuxãcü tá texé nüxü̃ tixu i Cristuchiga ega taxúema tüxü̃ nüxü̃ yarüxuxẽẽgu? Rü ngẽmaca̱x nixĩ i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Rü wüxi i taãẽ nixĩ na ínangugüxü̃ i Tupanaãrü orearü uruü̃gü na duü̃xü̃gümaã nüxü̃ yaxugüxü̃ca̱x i Tanatüarü ore i mexü̃ i Cristuchiga”, ñaxü̃. 16Natürü tama guxü̃ma i duü̃xü̃gü naga naxĩnüẽ i ngẽma ore i mexü̃. Rü Ichaía nüxü̃ ixuxü̃rüü̃ nixĩ. Yerü ga nüma rü ñanagürü: “Pa Corix, noxretama nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i toxü̃́ yaxõgüxü̃ i ngẽma ore i nüxü̃ tixuxü̃”, ñanagürü. 17Rü dücax, rü ngẽma na Cristuchigaxü̃ naxĩnüẽxü̃wa nixĩ i ne naxũxü̃ na yaxõgüãxü̃ i duü̃xü̃gü. Rü ngẽma nüxü̃ naxĩnüẽxü̃, rü ore i mexü̃ i Cristuchiga nixĩ. 18Natürü i ñu̱xma rü pexna chaca, ¿e̱xna pexca̱x rü ngẽma Yudíugü rü taguma nüxü̃ naxĩnüẽ i ngẽma ore i mexü̃ i Cristuchiga? Dücax, ngẽmáãcü marü nüxü̃ naxĩnüẽ. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü ngẽma Tupanaãrü orearü uruü̃gü, rü guxü̃wama i ñoma i naãnewa rü nüxü̃ nixugüe i norü ore. Rü ngextá ínangẽxmagüxü̃wa i Yudíugü, rü ngẽ́ma rü ta nüxü̃ nixugügü”, ñanagürü i ngẽma ore. 19Natürü wena pexna chaca, ¿rü ngẽma Yudíugü rü tama e̱xna nüxü̃ nicua̱xãchitanü na Cristugagu yiĩxü̃ na Tupana nadexü̃ i duü̃xü̃gü i ñu̱xmax? Rü ngẽmáãcü nüxü̃ nacua̱xgü. Yerü Tupanaãrü ore ga Moĩché ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Dücax, Pa Yudíugüx, choma rü tá chanamaxẽxẽẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃, rü ngẽmaca̱x i pema rü tá pixãũxãchigü. Rü ngẽxguma chanamaxẽxẽẽgu i ngẽma togü i duü̃xü̃gü i tama choxü̃ cua̱xgüchiréxü̃, rü pema i Yudíugü rü tá penuẽ erü nüxü̃ charüngü̃xẽẽ i ngẽma togü”, ñanagürü. 20Rü yemawena ga Ichaía, rü tama namuü̃ ga yema Yudíugümaã nüxü̃ na yaxuxü̃ ga yema Tupanaãrü ore ga ñaxü̃: “Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama Yudíugü ixĩgüxü̃ i tama chauxca̱x daugüxü̃, rü choxü̃ tá inayangaugü. Rü choma rü tá chaugü chango̱xẽẽ naxca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i tama chauxca̱x ícagüchiréxü̃”, ñaxü̃. 21Rü Tupana rü Ichaíawa Yudíugüchiga nidexa rü ñanagürü: “Rü guxü̃ i ngunexü̃gu rü nüxna chaxuecha i ngẽma duü̃xü̃gü i tama chauga ĩnüẽchaü̃xü̃ rü chomaã nuẽxü̃. Natürü tama choxü̃́ inarüxĩnüẽchaü̃”, ñanagürü.


text: 1Rü ñu̱xmax, Pa Yaxõgüxü̃ãrü Ãẽ̱xgacügüx, rü pexna chanaxãxchaü̃ i wüxi i ucu̱xẽ i mexü̃, erü choma rü ta pexrüü̃ yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacü chixĩ. Rü chomaxü̃chima nixĩ ga nüxü̃ chadauxü̃ ga ñuxãcü ngúxü̃ na yangexü̃ ga Cristu. Rü choma rü tá ta pexrüü̃ choxü̃́ nangẽxma i chauchica i mexü̃ i ngẽxguma wena núma naxũxgu. 2Rü ñu̱xma chanaxwa̱xe i nüxna pedau rü nüxü̃ perüngü̃xẽẽ i guxü̃ma i Tupanaãrü duü̃xü̃gü i peme̱xwa ngẽxmagüxü̃. Rü chanaxwa̱xe i mexü̃ i perü ngúchaü̃maã Tupana naxwa̱xexü̃ãcüma penaxü i ngẽma puracü, rü tama texé pexü̃ muxguxica penaxü rü e̱xna dĩẽruca̱x penaxü. 3Rü tama chanaxwa̱xe i namaã penuẽãcüma rü penangaãcüma penamu i ngẽma duü̃xü̃gü. Natürü chanaxwa̱xe i mexü̃ i perü maxü̃maã nüxü̃ nüxü̃ pedauxẽẽ na ñuxãcü Tupana naxwa̱xexü̃ na namaxẽxü̃. 4Rü ngẽxguma wena núma naxũxgu ya tórü Dauruü̃xü̃chi ya Cristu, rü pema rü tá penayauxgü i wüxi i perü ãmare i nga̱xcueruü̃ i mexẽchixü̃ i taguma ṉg̱auxü̃. 5Rü ngẽxgumarüü̃ ta i pemax, Pa Ngextü̱xücügüx, rü name nixĩ i naga pexĩnüẽ i ngẽma perü ãẽ̱xgacügü i Tupanaãrü puracüwa puracüexü̃. Rü guxãma i pema i yaxõgüxü̃, rü name nixĩ i wüxichigü pegü perüngü̃xẽẽ rü taguma pegügu perüxĩnüẽ na pemücügüarü yexera pixĩgüxü̃. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Tupana rü tama norü me nixĩ i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü írütaxü̃. Natürü Tupana nüxü̃ narüngü̃xẽẽ rü namaã namecüma i ngẽma duü̃xü̃gü i nügü írüxíragüxü̃”, ñanagürü i ngẽma orewa. 6Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i pegü íperüxíragü rü Tupaname̱xẽ ya poranewa pegü pengẽxmagüxẽẽ na nüma pexü̃ nataxẽẽxü̃ca̱x i ngẽxguma nawa nanguxgu na ngẽmaãcü pemaã naxüãxü̃. 7Rü name nixĩ i Tupaname̱xẽgu penaxü i guxü̃ma i perü oegaãẽgü, erü nüma ya Tupana rü guxü̃guma pegu narüxĩnü rü aixcüma pexna nadau. 8Rü name nixĩ i guxü̃guma pegüna pedaugü rü ipexuãẽgü, erü perü uwanü i Chataná rü doma wüxi ya ai ya idüraxüchicürüü̃ nanañaãne rü tümaca̱x nadau na texéxü̃ tá nachixexẽẽxü̃. 9¡Rü peporaeama̱x rü peyaxõgüama̱x i ngẽxguma ṯacü rü chixexü̃ pemaã naxüxchaü̃gu! Erü nüxü̃ pecua̱x rü guxü̃ma i taeneẽgü i guxü̃wama ngẽxmagüxü̃ rü pexrüü̃ ngẽmatama ngúxü̃ ningegü. 10Natürü ngẽxguma paxaxãchi ñoma i naãnewa ngúxü̃ pingegüguwena, rü Tupana rü tá pexü̃ nimexẽẽ na aixcüma nape̱xewa pimexü̃ca̱x, rü tá pexü̃ narüngü̃xẽẽ na taguma nüxü̃ perüxoexü̃ca̱x, rü tá pexü̃ naporaexẽẽ na aixcüma perü maxü̃wa peporaexü̃ca̱x. Rü daatama Tupana nixĩ ya tüxna naxãcü i guxü̃ma i mexü̃ i tüxü̃́ ngẽxmaxü̃, rü tüxü̃ idexechicü na naxü̃tawa tüxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i tachica i mexü̃ i taguma gúxü̃, erü Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü tixĩgü. 11Rü name nixĩ i guxü̃guma nüxü̃ ticua̱xüü̃gü ya Tupana, erü nüma nixĩ i guxü̃ãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ i guxü̃guma. Rü ngẽmaãcü yiĩ. 12Taeneẽ ya Chiribánu ya meã yaxõcümaã petanüwa chanamu i ñaã nuxmarexü̃ i popera na pexü̃ chixucu̱xẽgüxü̃ca̱x rü pemaã nüxü̃ chixuxü̃ca̱x na ngẽma pexü̃ nangechaü̃xü̃gagu yiĩxü̃ ya Tupana i aixcüma pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃. Rü ñu̱xma na ngẽmaãcü pexü̃ nangechaü̃xü̃, rü name nixĩ i guxü̃guma naxca̱x pemaxẽ. 13Rü pexü̃ narümoxẽgü i guxü̃ma i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i pexrüü̃ Tupana idexechixü̃ i núma Dumawa ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexü̃ narümoxẽ i chorü ngü̃xẽẽruü̃ i Marcu ya chaunerüü̃ ixĩcü. 14Rü chanaxwa̱xe i wüxichigü i pema rü pegü pengechaü̃güãcüma pegü perümoxẽgü. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe na aixcüma petaãẽgüxü̃ i guxãma i pema na Ngechuchu ya Cristuarü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃. Rü ngẽmaãcü yiĩ.


text: 1Rü marü ningaica ga Yudíugüarü peta ga Üpetüchiga ga nagu nangõ̱xgüãxü̃ ga pãũ ga ngearü puxẽẽruü̃ã́xü̃. 2Rü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃ rü naxca̱x nadaugü ga ñuxãcü duü̃xü̃güechita Ngechuchuxü̃ na yama̱xgüxü̃, yerü duü̃xü̃güxü̃ namuü̃ẽ. 3Rü yexguma ga Chataná rü Yuda ga Icariútegu nangaxi. Rü nüma ga Yuda rü yema 12 ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü ga imugüxü̃tanüxü̃chire̱x nixĩ. 4Rü nüma ga Yuda rü ínayadau natanüwa ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü tupauca ga taxü̃neãrü purichíagüarü ãẽ̱xgacügü. Rü namaã nüxü̃ nixu ga ñuxãcü na natauxchaxü̃ ga Ngechuchuxü̃ na yayauxgüxü̃ca̱x. 5Rü nümagü ga yema ãẽ̱xgacügü rü nataãẽgü. Rü dĩẽru Yudana ngĩxü̃ naxuaxü̃gü. 6Rü Yuda rü: —Ngü̃ —ñanagürü ga yexguma. Rü inanaxügü ga naxca̱x na nadauxü̃ ga ñuxãcü duü̃xü̃güechita Ngechuchuxü̃ na yayauxgüxü̃ ga ãẽ̱xgacügü. 7Rü nawa nangu ga yema petaarü ngunexü̃ ga nagu nangõ̱xgüãxü̃ ga pãũ ga ngearü puxẽẽruü̃ã́xü̃. Rü yema nixĩ ga ngunexü̃ ga nagu carneruxacü yama̱xgüxü̃ naxca̱x ga Üpetüchigaarü peta. 8Rü Ngechuchu nanamu ga Pedru rü Cuáü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Peyamexẽẽ̱x i tórü õna i Üpetüchigaca̱x! —ñanagürü. 9Rü nümagü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃gü, rü ñanagürügü: —¿Ngextá nixĩ i cunaxwa̱xexü̃ na tanamexẽẽxü̃? —ñanagürügü. 10Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngẽxguma Yerucharéü̃wa pengugügu rü ngẽxma tá nüxü̃ peyangau i wüxi ya yatü i wüxi i tü̃xü̃ i dexámaã ããcuxcü ngĩxü̃ ingexü̃. ¡Rü nawe perüxĩ ñu̱xmatáta napatawa pengugü! 11—¡Rü yima ĩpata ya nagu yaxücune ya yima yatü, rü yima ĩãrü yoramaã nüxü̃ pixu rü ñapegügü nüxü̃: “Torü ngúexẽẽruü̃ rü nüxü̃ nacuáxchaü̃ na ngẽxü̃rüüxü̃ yiĩxü̃ i ngẽma ucapu i norü ngúexü̃gümaã tá nawa nachibüxü̃ i Üpetüchigaarü õnaca̱x”, ñapegügü nüxü̃! 12—Rü tá pexü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ i wüxi i ucapu i taxü̃ i marü mexẽẽxü̃ i norü daxũchiü̃wa ngẽxmaxü̃. ¡Rü ngẽmawa tá penamexẽẽ i ngẽma õna i Üpetüchigaca̱x ixĩxü̃! —ñanagürü nüxü̃. 13Rü yéma naxĩ ga nümagü rü nüxü̃ inayangaugü ga guxü̃ma yema Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃rüü̃. Rü yéma nanamexẽẽgü ga õna ga Üpetüchigaca̱x ixĩxü̃. 14Rü yexguma nawa nanguxgu ga ngora ga na nachibüexü̃, rü mechawa narüto ga Ngechuchu namaã ga norü ngúexü̃gü. 15Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Ñuxãcü poraãcü choxü̃́ nangúchaü̃ na pemaã chachibüxü̃ i ñaã Üpetüchigaarü õnawa naxü̃pa na chayuxü̃. 16—Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü tãũtáma wenaxãrü Üpetüchigaarü õnawa chachibü, ñu̱xmatáta chowa yangu i ngẽma Tupana naxwa̱xexü̃ —ñanagürü. 17Rü yexguma nanayaxu ga wüxi ga pochiyu ga binumaã ããcuxü̃. Rü Tupanana moxẽ naxãxĩra, rü ñu̱xũchi ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —¡Peyaxaxü ya daa binu, rü pegümaã peṉg̱au! 18—Erü pemaã nüxü̃ chixu rü tagutáma wena chayaxaxü ya binu ñu̱xmatáta nawa nangu na pecaduarü ütanüca̱x chayuxü̃ na aixcüma pemaã inacuáxü̃ca̱x ya Tupana —ñanagürü. 19Rü nanayaxu ta ga pãũ, rü Tupanana moxẽ naxca̱x naxã. Rü ñu̱xũchi inanabücu, rü norü ngúexü̃güna nanaxã. Rü ñanagürü nüxü̃: —Ñaã pãũ rü chaxune i pexca̱x yuxü̃chiga nixĩ. ¡Rü ñaãwena rü ñaãcü tá penaxü na choxna pecua̱xãchiexü̃ca̱x! —ñanagürü. 20Rü marü chibüwena rü to ga pochiyu ga binumaã ããcuxü̃ norü ngúexü̃güna naxã, rü ñanagürü: —Daa binu rü Tupanaãrü uneta i ngexwacaxü̃xü̃ãrü cua̱xruü̃ nixĩ. Rü chaugü ya pexca̱x ibacüwa Tupana pexü̃ nüxü̃ nadauxẽẽ na aixcüma yiĩxü̃ i ngẽma norü uneta. 21—Natürü ngẽma yatü i chauechita ãẽ̱xgacügüna choxü̃ muxchaü̃xü̃, rü nuã mechawa tamaã narüto i ñu̱xmax. 22—Rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü Chaunatü ixunetaxü̃rüü̃ tá chayu. Natürü wüxi i ngechaü̃xü̃chi tá nixĩ naxca̱x i ngẽma yatü i ãẽ̱xgacügüna choxü̃ muxü̃. 23Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü inanaxügüe ga nügüna na nacagüexü̃, rü ñanagürügü: —¿Texé tá tixĩ ya yíxema naẽchita ãẽ̱xgacügüna namuxẽ? —ñanagürügü. 24Rü yexguma ga yema ngúexü̃gü rü nügümaã niporagatanücüü nachiga na texé tá tiĩxü̃ ya natanüwa guxããrü yexera ixĩxẽ. 25Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Ñoma i naãnewa rü guxü̃ i nachiü̃ãnegüarü ãẽ̱xgacügü, rü poraãcü norü duü̃xü̃güxü̃ namugü. Rü ñu̱xũchi nügü yaxugügu rü norü duü̃xü̃güarü dauruü̃ i mexü̃gü nixĩgü. 26—¡Natürü pema rü tãũtáma ngẽxgumarüü̃ pixĩgü! Rü ngẽxguma texé naxwa̱xegu na guxããrü yexera tiĩxü̃ i petanüwa, rü name nixĩ na tügü ítarüxíraxü̃ i guxü̃ma i tümamücügütanüwa. Rü texé naxwa̱xegu na peeru tiĩxü̃ i petanüwa, rü name nixĩ i noxri rü guxããrü ngü̃xẽẽruü̃ tixĩ. 27—Rü ñoma i naãnewa rü corigü rü mechawa narütogü na nachibüexü̃ca̱x, rü norü duü̃xü̃gü nixĩ i ngẽma naxca̱x õna ixüxü̃ rü nüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃. Natürü tatanüwa rü tama ngẽmaãcü nixĩ, erü choma i perü cori na chiĩxü̃ rü perü ngü̃xẽẽruü̃ chixĩ. 28—Rü pemagü nixĩ ga guxü̃guma chauxü̃tawa peyexmagüxü̃ ga yexguma ngúxü̃ chingexgu. 29—Rü ngẽmaca̱x i choma rü ãẽ̱xgacügüxü̃ pexü̃ chixĩgüxẽẽ yema chaunatü ãẽ̱xgacüxü̃ choxü̃ ingucuchixẽẽxü̃rüü̃. 30—Rü ngẽmaãcü ãẽ̱xgacü íchixĩxü̃wa rü chomaã tá pechibüe rü tá pexaxegü. Rü ãẽ̱xgacüchicawa tá perütogü na norü maxü̃ca̱x nüxna pecagüxü̃ i guxü̃ma i Yudíugü —ñanagürü. 31Rü Pedruxü̃ ñanagürü ta ga Cori ga Ngechuchu: —Pa Pedrux, Chataná rü pexca̱x ínaca na chixexü̃maã poraãcü pexü̃ naxüxü̃ca̱x. 32—Natürü choma rü Chaunatüxü̃ cuxca̱x chaca̱a̱xü̃ na taguma nüxü̃ curüxoxü̃ca̱x na cuyaxõxü̃. Rü ngẽmaca̱x i cumax, Pa Pedru, rü ngẽxguma chauxca̱x cutaeguxgu, rü chanaxwa̱xe i nüxü̃ curüngü̃xẽẽ i cumücügü na nümagü rü yaxõgüechaãxü̃ca̱x —ñanagürü. 33Rü ñanagürü ga Pedru: —Pa Corix, choma rü marü íchamemare na wüxigu cumaã na chapoxcuxü̃ rü e̱xna wüxigu cumaã na chayuxü̃ —ñanagürü. 34Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Pedrux, cumaã nüxü̃ chixu rü ñomatama i chütaxü̃gu naxü̃pa na ota ic̱axü̃, rü cuma rü tomaẽ̱xpü̱xcüna tá nüxü̃ quixu na tama choxü̃ cucuáxü̃ —ñanagürü. 35Rü yexguma ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃güna naca, rü ñanagürü: —Yexguma pexü̃ chimugügu ngearü chocaã̱xgüxemaã rü ngearü dĩẽruã̱xgüxemaã rü ngearü chapatuã̱xgüxemaã, ¿rü ṯacü pexü̃́ taxuxü̃ ga yexguma? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü: —Taxuü̃ma —ñanagürügü. 36Rü yexguma norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü ga Ngechuchu: —Natürü ñu̱xma rü texé ya petanüwa ya chocaã́xẽ rü tanaxwa̱xe na ítayangexü̃ i tümaãrü choca rü tümaãrü dĩẽruchixü̃ rü ta. Rü ngẽxguma texé ngearü taraã̱xgu rü tanaxwa̱xe i namaã tataxe i tümaãrü gáuxü̃chiru na tümaãrü poxü̃ruü̃ i taraca̱x tataxexü̃ca̱x. 37—Erü pemaã nüxü̃ chixu rü chauchiga nixĩ i ngẽma Tupanaãrü ore i ümatüxü̃ i ñaxü̃: “Wüxi i máẽtaxü̃rüü̃ tá nanapoxcugü rü tá nayama̱xgü”, ñaxü̃. Erü guxü̃ma i ngẽma chauchiga ümatüxü̃ i Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü aixcüma ngẽmaãcü tá ningu —ñanagürü. 38Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü ñanagürügü: —Pa Corix, nuã nangẽxma i taxre i tara —ñanagürügü. Rü nüma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Marü ningu i ngẽma —ñanagürü. 39Rü yexguma ga Ngechuchu rü ínaxũxũ ga guma ĩãnewa. Rü Oríbunecüarü Ma̱xpǘnewa naxũ, yerü woetama nacüma nixĩ ga yéma na naxũũxü̃xü̃. Rü norü ngúexü̃gü rü ta nawe narüxĩ. 40Rü yexguma yema nachicawa nanguxgu, rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü: —¡Tupanana naxca̱x pec̱a na pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x na tama Chatanáãrü ügagu chixexü̃gu pey̱ixü̃ca̱x! —ñanagürü. 41Rü yexguma ga Ngechuchu rü yéamaxü̃ra 50 ga metruwa norü ngúexü̃güna naxũ. Rü yexma nacaxã́pü̱xü rü nayumüxẽ. 42Rü ñanagürü: —Pa Chaunatüx, ngẽxguma cuma cunaxwa̱xegu, ¡rü nüxna choxü̃ ínanguxuchixẽẽ i ñaã ngúxü̃ i tá choxü̃ üpetüxü̃! Natürü chanaxwa̱xe i cunaxü i curü ngúchaü̃ rü tama i choxrü —ñanagürü. 43Rü yexguma wüxi ga daxũcü̱̃ã̱x ga Tupanaãrü orearü ngeruü̃ rü naxca̱x nango̱x, rü nanaporaxẽẽ. 44Rü poraãcü nanaxi̱xãchiãẽ ga Ngechuchu, rü yemaca̱x yexeraãcü nayumüxẽ. Rü yema na naxi̱xãchiãẽxü̃maã poraãcü nanaxaiyaãchi. Rü guma norü aiyacümaã nichuruxü̃ne. Rü ñoma nagü waixü̃müãnewa ichuruxü̃rüü̃ nixĩ ga norü aiyacü. 45Rü yema ínayumüxẽxü̃wa rü inachi ga Ngechuchu, rü norü ngúexü̃gütanüwa naxũ. Rü nüxü̃ inayangau ga na ínapeexü̃ yerü norü ngechaü̃maã düxwa nayaxtae. 46Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ ípepee? ¡Íperüdagü rü Tupanana naxca̱x pec̱a na pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x na tama Chatanáãrü ügagu chixexü̃gu pey̱ixü̃ca̱x! —ñanagürü. 47Rü yexguma íyadexayane ga Ngechuchu, rü yéma nangugü ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü. Rü Yuda ga Ngechuchuarü ngúexü̃chire̱x ixĩxü̃ nixĩ ga naxũpe̱xexü̃. Rü Ngechuchuca̱x nixũ na nüxü̃ nachúxãcüma nüxü̃ namoxẽxü̃ca̱x. 48Rü Ngechuchu rü ñanagürü: —Pa Yudax, ¿tü̱xcüü̃ wüxi i chúxumaã cuchauechitae? —ñanagürü. 49Rü yema togü ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü ga naxü̃tawa yexmagüxü̃, rü yexguma nüxü̃ nadaugügu ga yema ngupetüxü̃ rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Corix, ¿cunaxwa̱xexü̃ na taramaã tanaḏaixü̃? —ñanagürügü. 50Rü wüxi ga Ngechuchuarü ngúexü̃ rü paigüarü ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃xü̃ nanapi̱xẽẽ, rü ínanadae ga norü tügünechinü. 51Natürü Ngechuchu rü ñanagürü: —¡Ngexrüma na pegü namaã peḏaixü̃! —ñanagürü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü yema yatü ga ídaechinüxü̃xü̃ ningõgü, rü nanamexẽẽ. 52Rü Ngechuchu namaã nidexa ga yema ãẽ̱xgacügü ga norü yauxwa yéma ĩxü̃. Rü yema ãẽ̱xgacügütanüwa nayexmagü ga paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü tupauca ga taxü̃neãrü purichíagüarü ãẽ̱xgacügü, rü Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü. Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¿Tü̱xcüü̃ taragü rü naĩxmena̱xãgümaã chauxca̱x nuã pexĩ ñoma wüxi i ngĩ́ta̱xáxü̃ chiĩxü̃rüü̃? 53—Rü guxü̃ ga ngunexü̃gu ga yexguma petanüwa chayexmagu ga tupauca ga taxü̃newa, rü tama choxü̃ piyauxgü. Natürü marü nawa nangu na pexü̃́ natauxchaxü̃ na choxü̃ piyauxgüxü̃, erü ñoma nixĩ i ngora na naporaxü̃ i Chataná —ñanagürü. 54Rü Ngechuchuxü̃ niyauxgü, rü paigüarü ãẽ̱xgacüpatawa nanagagü. Rü Pedru rü nawe narüxũ, natürü yaxü̃guma nüxü̃́ nixũchigü. 55Rü yéma paigüarü ãẽ̱xgacüpataa̱xtüarü ngãxü̃wa, rü purichíagü nanaxügü ga wüxi ga üxü. Rü nüxü̃ ínachomaẽguãchi. Rü Pedru rü ta yéma natanüwa narüto. 56Rü yexguma yéma üxücutüwa nato̱xgu ga Pedru, rü wüxi ga ngecü ga ãẽ̱xgacüarü duü̃xü̃ nüxü̃ idau. Rü meãma nüxü̃ idawenü, rü ngĩgürügü: —Ñaã yatü rü Ngechuchutanüxü̃ nixĩ —ngĩgürügü. 57Natürü Pedru rü tama nüxü̃ nacuáxchaü̃ ga yema ore, rü ñanagürü: —Pa Ngecüx, choma rü tama nüxü̃ chacua̱x ya yima Ngechuchu —ñanagürü. 58Natürü yixcamaxü̃ra rü to ga duü̃xü̃ Pedruxü̃ nadau, rü ñanagürü nüxü̃: —Cuma rü ta Ngechuchutanüxü̃ quixĩ —ñanagürü. Natürü Pedru nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Tama nixĩ, Pa Yatüx. Tama natanüxü̃ chixĩ —ñanagürü. 59Rü wüxi ga ngora ngupetüguwena rü to ga duü̃xü̃ rü nüxĩ ñanagürüama: —Aixcümaxü̃chi ñaã yatü rü Ngechuchutanüxü̃ nixĩ, erü Gariréaanecü̱̃ã̱x nixĩ —ñanagürü. 60Rü yexguma ga Pedru rü ñanagürü: —Pa Yatüx, tama nüxü̃ chacua̱x na ṯacüchigaxü̃ quixuxü̃ —ñanagürü. Rü yexgumatama Pedru íidexayane rü nica ga ota. 61Rü yexguma ga Cori ga Ngechuchu rü Pedruca̱x nügü ínidau. Rü nüma ga Pedru rü nüxna nacua̱xãchi ga yema ore ga Cori ga Ngechuchu namaã nüxü̃ ixuxü̃ ga ñaxü̃: “Ñomatama i chütaxü̃gu naxü̃pa na ota ic̱axü̃, rü tomaẽ̱xpü̱xcüna tá nüxü̃ quixu na tama chorü duü̃xü̃ quiĩxü̃”, ñaxü̃. 62Rü yexguma ga Pedru rü ínaxũxũ ga yéma. Rü poraãcüxüchi naxaxu. 63Rü yema yatügü ga Ngechuchuna daugüxü̃, rü nagu nidauxcüraü̃gü, rü nüxna nanac̱uaixcagüxü̃. 64Rü nayadüxétügü, rü nachiwegu nidagügü, rü ñanagürügü: —¡Nüxü̃ nacua̱x na texé cuxü̃ na idagüxü̃! —ñanagürügü. 65Rü muxü̃ma ga to ga ore ga chixexü̃ namaã nixugüe. 66Rü yexguma yangunegu rü nangutaque̱xegü ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga yaguã̱xgü, rü paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃. Rü ñu̱xũchi norü purichíagüxü̃ namu na nape̱xewa Ngechuchuxü̃ nagagüxü̃ca̱x. Rü yéma Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: 67—Toma rü nüxü̃ tacuáxchaü̃ rü cuma quiĩxü̃ i Cristu rü e̱xna tama. ¡Tomaã cugü ixu! —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Ngẽxguma chi pemaã nüxü̃ chixuxgu na choma chiĩxü̃ i Cristu, rü tãũ chima choxü̃́ peyaxõgü. 68—Rü ngẽxguma chi pexna chacaxgu na ṯacüca̱x choxna pec̱axü̃, rü tãũ chima choxü̃ pengãxü̃ga, rü tãũ chima choxü̃ pinge̱xgü. 69—Natürü ñu̱xmawena rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ rü Chaunatü ya Tupana ya poracüxü̃tawa tá changẽxma —ñanagürü. 70Rü yexguma guxü̃ma ga yema ãẽ̱xgacügü nüxna nacagü, rü ñanagürügü: —¿E̱xna cuma quiĩxü̃ i Tupana Nane? —ñanagürügü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngü̃. Tupana Nane chixĩ ngẽxgumarüü̃ i pematama nüxü̃ pixuxü̃rüü̃ —ñanagürü. 71Rü yexguma nügümaã ñanagürügü ga yema ãẽ̱xgacügü: —Ñu̱xma rü marü taxuca̱xma naxca̱x tadau i to i duü̃xü̃gü i nüxü̃ ixuxü̃ i ñaã yatüchiga. Erü yixematama marü naã̱xwatama nüxü̃ taxĩnüẽ i norü ore na ñuxũ ñaxü̃ —ñanagürügü.


text:
Varal (VC)
Varal (nom ufizial in italian: Varallo, o anca Varallo Sesia, in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 7 434 abitàncc (dàto del Dicember 2012[1]), cunt ona superfis de 88,7 km² e ona densità de popolaziun de 84 ab./km².
El paes a l'è cunsideraa el caplögh de la Valsesia, e 'l se tröva induve che se incrusen el Mastalun e 'l Sesia. Inultra el cunfina cun la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula (cumün de Cesara, Bulèj, Gnugn, Quarna de Sota e Struna).
L'è un sit che l'üniss atività indüstriai e türistigh: a Varal de fat el se tröva l'umonim sacher munt, vün di center püssee impurtant del catulicesim in Piemunt, ultra a vess un sit fundamental per la storia de l'art italiana.
Varal l'è gemelada cul cumün frances de Die (dipartiment de la Drôme, in de la regiun Roden-Alp).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varal l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Epir
L'Epir (Ήπeιpoς/Épeiros in grech; Epiri in albanes; Epir in turch; Epirus in latin) l'è ona region de la Grecia, che la corrispond a la region stòrica de la Grecia Antiga. El confina con l'Albania (e ghe viven di comunità de lengua albanesa), con la Macedònia Occidental, con la Tessaglia, con la Grecia Central e cont el Mar Iòni. La soa capital l'è Giannina.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm insediament in la region avvegnen tra 'l secol XX e 'l XVI prima de Crist a òpera di tribù grech di Molòss, Tespròzzi, Bardee e Caon. I primm colòni (la pussee importanta l'era Butrint) vegnen fondaa de Corint intorna al secol IX prima de Crist. L'unificazion di vari regn de la region in d'ona confederazion la succed sòtta el comand del Taripa. On quaj secol pussee tarda la region l'è stada traversada de vari disordin, terminaa quand che l'è diventaa re el famos Pirr, in del 280 a.C. I primi insediamenti nella regione avvengono tra il XX e il XVI secolo a.C. ad opera delle tribù Greche dei Molossi, Thesproti, Bardei e Caoni. Le prime colonie (la più importante era Butrinto) vengono fondate dai Corinzi attorno al IX secolo a.C. I Roman l'hann conquistada in del 168 a.C. e l'hann taccada a la Provincia de Macedònia. De chì in poeu l'ha segutada la stòria prima de l'Imperi Roman, poeu de quell Bizantin. L'è passaa sòtta el domini ottoman in del 1466 e infin de la Grecia duranta i Guerr Balcanich.
Amministrazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Epir l'è dividuu in quatter prefettur:
- Tespròzia (capploeugh: Ēgoumenítsa)
- Giannina
- Arta
- Prevesa


text:
Martedé
Artécol in dialèt arzân
Martedé (Martedì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Lunedé e al Mercordé, dal latèin Martis dies, giōren dal dio Mêrt. L'inglèiş Tuesday (in svedèiş Tisdag) al deşvîn dal dio tedèsch Týr ch' l'é stê més pêra, a tgnîr cûnt dal só funsiòun, a Mêrt int al capés rumân.
I martedé specêl:
- Martedé grâs; l'ûltem giōren ed caranvêl, secònd la règola rumâna ed la Cēşa Catôlica.
- Martedé nîgher: druvê per sgnêr al 29 otòber 1929, giōren ed quând l'é andêda zò la Bōrsa valōr ed New York ch'l'à dê al via a còla che vîn viamê la "grôsa crîşi".
- Martedé eletorêl: ind i Stêt Unî ed sôlit al j elesiòun a vînen fâti ed martedé. Al j elesiòun federêli a vînen fâti al martedé dôp al prém lunedé ed novèmber.
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Martedé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Martedì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Exe
L'Exe (cornovajes: Avon Esk; latin: Isca) l'è on fiumm de l'Inghilterra (pussee precisament, de la Cornovaja). L'è longh 56 km.
El nass arent a Simonsbath, in del Somerset e in del parch de Exmoor, minga delongg del Canal de Bristol.
Dopo avè traversaa el Somerset e 'l Devon, el finiss in de la Manega cont on grand estuari arent a Exeter.
Oltra a Exeter, el ghe da el nomm ai paes de Exford, Up Exe, Nether Exe, Exwick, Exton, Exminster e Exbridge.
El sò nomm el deriva de ona veggia parolla celtega che la voeur dì "aqua" (varda anca el fiumm Usk/Wysg in Galles e la parolla irlandesa uisce).


text:
Sessiun dal cussegl grond a Poschiavo Il parlament dal Grischun ha fatg ina sessiun ordaifer ils mirs - u ditg auter ina sessiun extra muros. Quella ha gì lieu dals 15 fin ils 18 da zercladur 2009 a Poschiavo. I sa tracta pir da la quarta sessiun che ha lieu ordaifer il bajetg dal cussegl grond e l'emprima insumma che ha lieu en la part taliana dal Grischun.
RTR è stà en il Puschlav ed ha rapportà da las fatschentas da la sessiun dal zercladur, dentant er dal program accumpagnant per ils parlamentaris e da la Val Puschlav sezza.


text:
Hawaii
I isul Hawaii a hinn un stat federal di Stat Ünii d'America.
I gh'hann una süperfiss de 28.337 km² e una pupulaziun de 1.262.840 abitant.
A hinn in de l'Ucean Pacifigh.
La capital a l'è Honolulu (371.657 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada e l'ünega che la gh'ha püssee de 100.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Hawaii a hinn staa giuntaa ai Stat Ünii el 7 de lüj del 1898.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Hawaii i gh'hann 4 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Galgagnàn
Galgagnàn (Galgagnano in Italian) l'è un cumün de 1 228 abitant (dàto del Dic 2012 [1]) del nord de la pruìncia de Lod, Lumbardia. El se tröva a circa 12 km da Lod, in sü la strada che porta a Paü e Zèl.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Galgagnàn l'è mustraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Cassan Magnagh
Casan Magnagh (Talian: Cassano Magnago) l'è un cumün da la Pruvincia da Varees che'l gh'hà 21 565 abitant (dato del Dicember 2012[1]), cont ona süperfis de 12,2 km² e 'na densità de 1 768 ab./km².. Chì a inn nassüü ul Ivan Basso, che l'hà vinciüü el Giro d'Italia intel 2006, e l'Umberto Bossi, che l'è ul fundatur dal partii pulitich ciamaa "Lega Nord".
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cassan Magnagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2012.


text:
Stirling
Stirling a l'è una cità in mezz a la Scozia. A l'è stada la capital del Regn de la Scozia. El sò nom in gaelich scuzzes a l'è Sruighlea, in scots Stirlin.
I dò bataie de Stirling
A Stirling i s’è combatide dò bataie pròpe ‘mportante:
la prima di dò ‘n del 1297, ciamada la bataia del put de Stilring, la ést i Scosès guidàcc dal William Wallace èns cóntra i ‘nglés;
la seconda in del 1314, congnusida come bataia de Bannockburn, che l’è ü paisèl lé apröf a Stirling, la ést i Scosés guidàcc chèsta ólta dal Robert Bruce èns amò öna ólta cóntra i ‘nglés.


text:
Titanic surpassa il cunfin da 2 milliardas
-
- Zoom
- Kate Winslet e Leonardo DiCaprio: Ils dus protagonists dal film Titanic da James Cameron dal 1997. (Keystone)
Punctualmain per il 100avel anniversari dal naufragi da la Titanic ha il film davart il viadi fatal da la Titanic surpassà il cunfin d'entradas da 2 milliardas dollars. Quai be mo il film da James Cameron dal 1997, mabain ensemble cun la versiun traidimensiunala che vegn mussada actualmain.
Il sulet film ch’ha enfin uss medemamain purtà passa 2 milliardas dollars en cassa, deriva era da James Cmeron. Il film da science-fiction "Avatar" ha purtà il 2009 2,8 milliardas dollars en cassa. (gc/sda)


text:
(anr/ac) La regenza n’ha betg pudì perschuader ier il cussegl grond. Las uschenumnadas pitgas da la cultura grischuna dastgan quintar vinavant cun in mez milliun francs dapli contribuziuns chantunalas.
mehr...
(anr/mfo) Il suveraun da Zuoz ho in marcurdi saira dit da schi al credit da nouv milliuns francs per realiser in vschinauncha üna chesa da parker suotterrauna.
mehr...
(anr/vp) Il cussagl da fundaziun La Tuor da Samedan ho invido in marculdi ad üna vernissascha tuot speciela. Suot il motto «Wissen im Turm – ein Turm schafft Wissen» s’ho pudieu admirer las lavuors da scolaras e da scolars samedrins.
mehr...
(anr/gv) La pps refusa la refuorma dall’ulivaziun da finanzas grischuna. Quei han ils delegai decidiu la mesjamna sera a caschun dalla radunonza a Flem.
mehr...
Il center dil vitg da Mustér daventa pli attractivs. Duas casas veglias vegnan spazzadas e remplazzadas d’in baghetg niev per stizuns e habitaziuns. La casa nova vegn erigida el liug nua che la casa dalla famiglia da Silvio e Renata Gadola sesanfla ussa.
mehr...
(cp) En il Grischun vivevan la fin da l’onn passà 195 959 persunas, quai èn 1039 persunas dapli ch’il 2012. Contribuì a l’augment haja surtut il dumber creschent da naschientschas sco er da persunas da l’exteriur, communitgescha l’Uffizi per economia e turissem grischun.
mehr...
(mc) Dat ei finalmein veta nova sigl areal bandunau dalla resgia industriala a Domat? Damai ch’ei dess interessents per realisar sin quei areal in center da lennam ei la vischnaunca da Domat ussa sut squetsch.
mehr...


text:
Horb am Neckar
Horb am Neckar l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Freudenstadt. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 119.84 km² e 'ndel Dicember 2012 la gh'ìa 'na popolasiù de 24 292 abitàncc.
Horb am Neckar la se tróa a 'na altèsa de 437 méter sura 'l leèl del mar.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Salins-les-Bains, Francia, dal 1991
- Haslemere, Regn Ünii, dal 1991
- Sant Just Desvern, Spagna, dal 1999
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Ligüria
La Ligüria (Italian: Liguria; Lengua ligür: Liguria, parnuziaa Ligüria; Francees: Ligurie) a l'è una regiun italiana cun püü de un miliun de abitant sitüada in del nòrt de la penisula. La cunfina cun la Tuscana, l'Emilia-Rumagna, el Piemunt, la Francia e'l Mar Ligür. El sò capplöch a l'è Genua.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cun i sò 5421 km quadraa de süperfiss la Ligüria l'è la regiun italiana püssé piscinina, dopu el Mulìs e la Val d'Aosta, ma l'è pür vüna di regiun cun püssé cuncentraziun de abitant, dopu Campània, Lumbardia e Lazzi. La regiun l'è stringiüda trai Alp, i Penìnn e'l Mar Ligür, che l'è un bràss del Mar Mediterranee. Düü gulf impurtant hinn quèll de Genua (el gulf püssé grand) e quèll de La Spessia (el segund). La Ligüria la gh'hà un clima mediterraneu.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòmm Ligüria el ven de la pupulaziun di Ligür, che peruu abitaven in un territori assé püü grand, ch'el cumprendeva anca tütt el Piemunt sota al Po, la Pruvincia de Pavia, una part de la Pruvincia de Piasenza, la Lünigiana e'l territori de Nissa. I Ruman hann ciappaa la regiun dumà in del segund secul prima de Crist, e l'hann fada diventà la IX Regio. Dopu la fin de l'Imperi, l'è stada sota el dumini di Visegòtt, di Bizantin, di Lungubard, e del Sacru Imperi Ruman e dunca la pupulaziun l'ha capii che per svilüpàss cun fasilitaa la gh'aveva de andà per mar. L'è staa inscì che l'è nassüda la Repüblega de Genua, che cunt el passà del temp l'è diventada padruna de tüta la Ligüria e una putensa eurupea sül mar. In stu periud chì la s'è scuntrada assé cun l'altra pussenta Repüblega de mar, var a dì Venèzia. Traj territòri ciapaa dij Genues se pöö cüntà, par esempi, l'isula de Créta.
La putenza genuesa l'ha scumenzà a vegnì men quand l'è stada truvada l'Amerega in del 1492; Gh'era minga püü büsogn dij mercant del Mediterranee, che vöreven anca assee danee, parchè se podeva ciapaa i materi primm del növ cuntinent. In quèll temp, pöö, hinn rivaa in Europa i Türch, che hann cunchestaa tütt el Mediterranee uriental, anca i culòni de Venèzia e de Genua. Dopu i guèrr d'Itàlia, cun la pas de Cateau-Cambrésis, la Repüblega de Genua l'è finida, cumè la magiur part de la penisula, sota l'inflüensa de la Spàgna, e pöö, dopu la guèra de Sücessiùn Spagnöla (1714), sota quèlla di Austriach e dij Piemuntes.
In del 1797 el Napuleun Bunapart l'ha tacaa i territòri Austriach in Itàlia, ma per fàll el doveva passà anca per el Piemunt e la Ligüria. L'è passaa anca de lì e l'ha ciappaa la vecia Repüblega genuesa, e pöö l'ha giüntaa aj territòri del sò Imperi, nassüü in del 1804.
Cun la cadüda del Napuleun, tücc i paes vincitur hann faa un cungrèss a Viena per stabilì la dispusiziun del növ orden del cuntinent. Tücc i vecc paes che gh'éren prima de la rivada de l'Imperatur hinn staa repristinaa, a part le dò Repüblegh de Venèzia e de Genua. La prima l'è andada a l'Austria, la segunda al Piemunt, del qual l'ha següii i destìn sin a l'ünificaziun de l'Itàlia in del 1861. L'è impurtant savè che propri de una citaa ligür, Quartu (vecc cumün e adess quartee de Genua) l'è partida in del 1860, la spediziun dij Mill de Garibaldi (che, cumè Mazzini e Mameli, l'era ligür), che l'ha cuntribüii a cunchestà el Süd del Paes.


text:
Usedom
Usedom (polacch: Uznam, Véned Uznjöm/Uznjom) a l'è on'isoletta del Mar Baltegh, al confin in tra la Germania e la Polonia.
La se troeuva in de la laguna de Stettin, in de l'estuari del fiumm Oder. La gh'ha ona superfis de 445 km quadraa, di quai 373 in Germania e 72 in Polonia.
La città todesca principal a l'è proppi Usedom, intant che quella polacca a l'è Świnoujście.
L'è semper partegnuda a la Germania, anca se 'l sò nomm a l'è de origin slava. Dopo la II Guerra Mondial l'isola l'è stada spartida in tra i duu Statt.


text:
Bargaja
Bargaja o anca Bragaja[1] (nom ufizial in Italian: Bregaglia, nom ufizial in Tudesch: Bergell, nom ufizial in Rumanc: Bergiaglia) a l'è un cumün sgüisser del distret del Malögia, in del Cantun Grisun. El gh'ha pü u manch 1583 abitant e una süperfis de 251.45 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1.015 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Bargaja l'è staa creaa 'l 1 de Sgenee del 2010 de la füsiun di cumün de la Val Bargaja, ciuè: Visavran, Stampa, Bond, Söj e Castascegna. El so teritori l'è tacaa ai cumün de Avers, Bivi, Gesa (IT-SO), Nuvaa (IT-SO), Sils im Engadin/Segl, Val Masen (IT-SO), Piür (IT-SO) e Vila de Ciavena (IT-SO).
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (IT) Bregaglia su PortaleBregaglia.ch
- (IT) 5 milion per el növ Cumün de Bargaja in sul sit de la RSI


text:
Zalaegerszeg
Zalaegerszeg (Egersee in todesch; Jageršek in sloven; Jegersek in croatt) l'è ona città de l'Ungheria occidental cont ona popolazion de circa 61.000 personn.
L'è voeuna di città pussee popolaa de l'Ungheria (la numer dersett) e anca voeuna di pussee verd.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in de la contea de Zala (region del Transdanubi Occidental), minga lontana del confin con la Slovenia e la Croazia.
L'è traversada del fiumm Zala e l'è lontana 213 chilometer de Budapest.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona de Zalaegerszeg l'è abitada di temp de la Preistoria.
I primm notizzi de la città hinn del 1247, quand la ven foeura in d'on document che le ciama Egurscug; in del 1293 la ciappa giamò el dì d'incoeu, cioè Egerszeg (Zala gh'è staa giontaa dopo, in riferiment a la zona).
In del 1266 Egerszeg l'è vegnuda proppietà del capitol ecclesiastigh de Veszprém. On quai secol dopo, Egerszeg l'è vegnuda la città pussee granda del sò territori, per questa la gh'eva de pagà pussee tass de prima.
Duranta la soa storia, Egerszeg l'è cressuda semper pussee, e la gh'ha 'vuu de resist a vari desgrazzi, come l'invasion di Turch (1664) o la pest.
In del XVIII secol la città l'è diventada el capploeugh de la provincia. De quell moment la soa storia la gh'ha minga avuu di robb inscì particolar.


text:
Èinsa
Artécol in dialèt arzân
L' Èinsa (Enza in italiân e Incia in latèin) l'é un fióm ed l'êlt' Itâlia, ch'al và a dêr a dréta dal Po. Al gh'à al surzéi ind la zôna pió luntâna e difécila da rivêregh ed l'Apenèin arzân. Al sègna al cunfîn tr' al teritôri ed Rèz e Pêrma; ind la stôria l'é stêda la côsta dal Tèri Matéldichi e 'dla Vâl di Cavalêr.
Cōrs dal fióm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nâs da l'Êlp ed Sucîş, int l'Apenèin arzân, al fà a 1.157 mêter d' altèsa al Padòl o lêgh dal Lagastrèl, al şvilópa al só cōrs ed 93 km cun al divéder la pruvîncia ed Rèz da la pruvîncia ed Pêrma. Ind al trât in pianûra al se şlêrga un bèl pô e al cór cun divêrs râm in un lèt lêregh pîn ed giaròun. Al 's bóta in Po aşvèin a Bresèl.
Principalmèint al cōrs dal fióm as divéd in dō pêrti dal tót divêrsi òna da cl'êtra sìa cme natûra sìa cme stôria, a 's pōlen arcgnòser in dû trât che vînen ciamê normalmèint Êlta Vâl d' Èinsa al prém trât ch' al 's fà dal bacîn dal Lagastrèl e as bóta a bêsa bôga tr'al parèidi a péch e al forèsti ed l' Apenèin fîn a un pô pió zò ed Sân Pôl e al secònd trât al se dvâna ind la pêrta meridiunêla ed la Pianûra Padâna ciamê Vâl d' Èinsa ch' al và da Muntèc fîn al Po.
Andamèint dal j âchev[modifica | mudéfica la surzéia]
Da cōrs d' acqua ed l'Apenèin l' Èinsa al sèint dimòndi dal piuvûdi che dân al furiōşi pîni ed l'avtûn (ânca bèin d'ed sōvra a i 1.000 m3/sec) e al mêgri, dimòndi pèişi, ed l'istê (al cōrs bâs al pōl armânger a sèch).
In premavèira però al ghà 'n ajót céch dal desfêres ed la nèiva ind al muntâgni.
Al dà al Po 'na mèdia ed cîrca 12 m3/sec.
Spòrt[modifica | mudéfica la surzéia]
Ind al só trât ed mèz l'é un pûnt d'arîv cgnusû per i pasiunê ed rafting, canoa e kayak.
Al travêrsa[modifica | mudéfica la surzéia]
- Mûnchi dal Cōrt,
- Ramṣèit,
- Palansân,
- Vèt,
- Neviân d' j Arduini,
- Canòsa,
- Sân Pôl,
- Traversedél,
- Muntèc,
- Muntchiaróghel,
- Sânt'Ilâri,
- Gatâtich,
- Sôrbel,
- Mzân,
- Bresèl
Êter progèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Èinsa


text: 1Rü yemawena ga Ngechuchu rü Gariréaaneãrü ĩãnegügu nixũãgüchigü. Rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixuchigü ga Tupanaãrü ore na ñuxãcü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ ya Tupana. Rü ínayaxümücügü ga yema 12 ga ngúexü̃gü ga marü yadexechixü̃. 2Rü yexgumarüü̃ ta íiyaxümücügü ga ñuxre ga ngecügü ga ü̃paacü ṉg̱oxogü ngĩwa ínawoxü̃cü rü ngĩrü ḏaaweewa ngĩxü̃ nameẽxẽẽcü. Rü yematanüwa iyexma ga María ga Magadácü̱̃ã̱xmaã ngĩxü̃ naxugücü ga ü̃paacü Ngechuchu 7 ga ṉg̱oxo ngĩwa ínawoxü̃cü. 3Rü yéma iyexma ta ga Cuána ga Cuchu naxma̱x. Rü Cuchu nixĩ ga wüxi ga ãẽ̱xgacü ga Erodeaxü̃́ puracüxü̃. Rü yéma nayexmagü ta ga Chuchana rü mucüma ga náĩgü ga ngecügü ga ngĩrü dĩẽrumaã Ngechuchuxü̃ rüngü̃xẽẽgücü. 4Rü muxü̃ma ga yema ĩãnegücü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü, rü Ngechuchuxü̃tawa ínayadaugü. Rü yexguma yéma nangutaque̱xegügu ga muxü̃ma ga duü̃xü̃gü, rü Ngechuchu namaã nüxü̃ nixu ga wüxi ga ore ga cua̱xruü̃, rü ñanagürü nüxü̃: 5—Wüxi ga yatü ga toecü rü trigumaã nanagüane. Rü yexguma trigumaã nagüaneãgu rü ñuxre ga trigu, rü namagu nayi. Rü duü̃xü̃gü nawa nangagüxü̃, rü werigü rü nanawecu. 6—Rü náĩgü ga trigu rü nutatanügu nayi. Rü yexguma naxügügu ga guma trigu, rü nipagü rü nayuemare, yerü nataxuma ga norü waianexü̃. 7—Rü náĩgü ga trigu rü toranecügu nayi. Natürü yexguma nayaegu ga toragü rü guma triguxü̃ inawocu rü nanadai. 8—Natürü náĩgü ga trigu rü mexü̃ ga waixü̃mügu nayi. Rü yemaca̱x ga yexguma nayaegu rü muxü̃ma ga trigu nawa ínanguxuchi. Rü wüxipü̱xü ga triguwa ínanguxuchi ga 100 pü̱xü ga trigu —ñanagürü. Rü yemawena rü Ngechuchu tagaãcü ñanagürü nüxü̃ ga duü̃xü̃gü: —Rü yíxema ãchi̱xẽgüxe, rü ¡naga taxĩnüẽ i ngẽma ore! —ñanagürü. 9Rü yexguma ga norü ngúexü̃gü rü nüxna nacagüe na ṯacüchiga yiĩxü̃ ga yema ore ga yatü ga toecügu ixuxü̃. 10Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Tupana rü pexü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ i ngẽma ẽxü̃guxü̃ i taxuü̃ma i togü nüxü̃ cuáxü̃ i ñuxãcü ãẽ̱xgacü na yiĩxü̃ i nümax. Natürü togüca̱x rü cua̱xruü̃gügu ixuxü̃ i orewa namaã nüxü̃ chixu i ore na woo nüxü̃ nadaugügu rü ñoma tama nüxü̃ nadaugüxü̃rüü̃ yixĩgüxü̃ca̱x, rü woo nüxü̃ naxĩnüẽgu rü ñoma tama nüxü̃ naxĩnüẽxü̃rüü̃ yixĩgüxü̃ca̱x —ñanagürü. 11Rü Ngechuchu rü ñanagürü: —Ngẽma ore i cua̱xruü̃wa pemaã nüxü̃ chixuxü̃ rü ñaãchiga nixĩ. Rü ngẽma trigupü̱xü rü Tupanaãrü orechiga nixĩ. 12—Rü guma trigu ga namagu y̱ixü̃nerüü̃ nixĩ i duü̃xü̃gü i ngẽma orexü̃ ĩnüẽxü̃. Natürü Chataná rü ngẽma duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ inayarüngümaẽxẽẽ i ngẽma ore, na tama yaxõgüãxü̃ca̱x rü tama nayauxgüãxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃. 13—Rü guma trigu ga nutatanügu y̱ixü̃ne, rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i nüxü̃ ĩnüẽxü̃ i Tupanaãrü ore rü taãẽãcüma yaxõgüxü̃. Natürü tama aixcüma nanayauxgü i ngẽma ore, erü paxaãchi nayaxõgü, rü yixcüra guxchaxü̃ nüxü̃ üpetügu, rü nüxü̃ narüxoe i ngẽma ore. 14—Rü guma trigu ga toranecügu y̱ixü̃ne, rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i Tupanaãrü orexü̃ ĩnüẽxü̃ rü yaxõgüxü̃ natürü ñoma i naãneãrü ngẽmaxü̃ca̱x oegaãẽgüxü̃, rü norü ngẽmaxü̃guama rüxĩnüẽxü̃ rü tama nüxü̃ rüxoechaü̃xü̃ i norü ngúchaü̃gü. Rü ngẽmagagu düxwa tama Tupanaca̱x namaxẽ. 15—Natürü guma trigu ga mexü̃ ga waixü̃mügu y̱ixü̃ne, rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i aixcüma taãẽãcüma nayauxgüxü̃ i Tupanaãrü ore, rü naga ĩnüẽxü̃, rü meã naxca̱x maxẽxü̃. Rü ngẽma nixĩ i duü̃xü̃gü i aixcüma Tupanawe rüxĩxü̃ rü naxügüxü̃ i ngẽma nüma nanaxwa̱xexü̃. 16—Taxúema wüxi i omüwa tanangixichi na ṯacümaã tayadüxétüxü̃ca̱x rü e̱xna tümaãrü pechicatüü̃gu tayaxücuchixü̃ca̱x. Natürü norü üchicagu tanaxünagü na ngẽ́ma tüxü̃ nabaxixü̃ca̱x ya yíxema duü̃xẽgü ya yima ĩgu chocuxe. 17—Rü ngẽxgumarüü̃ ta i guxü̃ma i ore i ñu̱xma icúxü̃ rü yixcüra rü duü̃xü̃gü tá nüxü̃ nacua̱xgüama. Rü guxü̃ma i ngẽma ñu̱xma duü̃xü̃güca̱x ẽxü̃guxü̃ rü tá nango̱xoma. 18—¡Meã iperüxĩnüẽ i ñu̱xmax! Erü texé ya naga ĩnüxẽ i ngẽma ore i mexü̃, rü Tupana tá yexeraãcü tüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽ. Natürü yíxema tama naga ĩnüxẽ, rü yexeraãcü tá tüxna inayarüxo i woo ngẽma íraxü̃ i tümaãrü cua̱x i noxri tüxü̃́ ngẽxmachiréxü̃ —ñanagürü. 19Rü naẽ ga Ngechuchu rü naẽneẽgü, rü yema Ngechuchu íyexmaxü̃wa tangugü. Natürü taxuacü naxü̃tawaxüchi tangugü, yerü namuxũchi ga duü̃xü̃gü. 20Rü wüxi ga duü̃xü̃ Ngechuchumaã nüxü̃ nixu, rü ñanagürü: —Yéa düxétüwa tangẽxma ya cue rü cueneẽgü, rü cuxü̃ tadaugüchaü̃ —ñanagürü. 21Natürü nüma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga duü̃xü̃gü: —Guxãma ya texé ya Tupanaãrü ore irüxĩnüẽxẽ rü naga ĩnüẽxẽ, rü yíxemagü tixĩ ya chaue rü chaueneẽgü —ñanagürü. 22Rü wüxi ga ngunexü̃gu ga Ngechuchu rü norü ngúexü̃gümaã wüxi ga nguegu nichoü̃. Rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ngĩxã daa naxtaxaarü tocutüwa taxĩ! —ñanagürü. Rü inaxĩãchi. 23Rü yexguma yaxãü̃yane rü nipechigü ga Ngechuchu. Rü ngürüãchi yexma nüxü̃ naxü ga wüxi ga tacü ga buanecü. Rü guma nguewa rü niyauxcuchichigü ga dexá. Rü düxwa inayangutaü̃güchaü̃. 24Rü yexguma rü Ngechuchuxü̃ ínayaḇaixgügü ga norü ngúexü̃gü. Rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ngẽmama itabaxü̃gü —ñanagürügü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ínarüda, rü buanecüxü̃ rü yuapexü̃ nanga. Rü ínayachaxãchi ga buanecü, rü inayarüxo ga yuape, rü ínachaxanemare. 25Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃ ga norü ngúexü̃gü: —¿Ṯacü pexü̃ naxüpetü eca̱x tama meã peyaxõgüxü̃? —ñanagürü. Natürü ga nümagü rü naḇaixãchiãẽgü. Rü nügümücügüna nicachigü, rü ñanagürügü: —¿Ṯacü e̱xna nixĩ i ñaã yatü rü ngẽmaca̱x a̱i̱xrücü ya buanecü rü yuape rü naga naxĩnüẽxü̃? —ñanagürügü. 26Rü düxwa naxtaxaarü tocutüwa nangugü ga Gadaraarü naãnewa. Rü yema nixĩ ga Gariréaaneãrü tocutüwa. 27Rü yexguma marü nguewa ínaxüegu, ga Ngechuchu, rü naxca̱x nixũ ga wüxi ga yatü ga guma ĩãnecü̱̃ã̱x ga mucü ga taunecü ṉg̱oxogü nawa yexmacü. Rü guxü̃guma nangexchiruecha. Rü tama ĩwa nayexma, yerü duü̃xẽchíque̱xetanügu nayarüxauxchigünexü̃. 28Rü yexguma Ngechuchuxü̃ nada̱u̱xgu, rü nape̱xegu nayacaxã́pü̱xü. Rü aita naxüãcüma ñanagürü: —¿Tü̱xcüü̃ nuã choxü̃ cuyachixewe, Pa Ngechuchux, Pa Tupana ya Tacüxüchi Nanex? Rü cuxü̃ chaca̱a̱xü̃ na tama ngúxü̃ choxü̃ quingexẽẽxü̃ —ñanagürü. 29Rü yema ñanagürü yerü Ngechuchu marü nanamu ga yema ṉg̱oxogü na ínachoxü̃xü̃ca̱x. Rü muẽ̱xpü̱xcüna rü guma yatüxü̃ naxãũãẽxẽẽxü̃ ga yema ṉg̱oxogü. Rü duü̃xü̃gü rü cadenamaã nayana̱ĩ̱xchacüügüxü̃ rü nayana̱ĩ̱xparagüxü̃ na taxuwama naxũxü̃ca̱x. Natürü nüma rü nagu nacaugüama ga cadenagü. Rü yema ṉg̱oxogü rü dauxchitawa ga taxúema íxãpataxü̃wa nanagagü. 30Rü Ngechuchu nüxna naca rü ñanagürü: —¿Ṯacü nixĩ i cuéga? —ñanagürü. Rü nüma rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —Muxũchixü̃ nixĩ i chauéga —ñanagürü. Rü yema ñanagürü yerü namuxũchi ga yema ṉg̱oxogü ga guma yatügu chocuxü̃. 31Rü yema ṉg̱oxogü rü Ngechuchuna nacagü ga tama ngẽma poxcuchica i ãxmaxü̃ i taguma iyacuáxü̃gu na nawocuãxü̃ca̱x. 32Rü guma ma̱xpǘneãrü tuãchiwa nayexmagü ga muxü̃ma ga cuchigü ga yéma chibüexü̃. Rü yemaca̱x ga yema ṉg̱oxogü rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü na yema cuchigügu nayachocuxü̃ca̱x. Rü Ngechuchu rü: —Ngü̃ —ñanagürü. 33Rü yexguma ga yema ṉg̱oxogü rü guma yatüwa ínachoxü̃ rü yema cuchigügu nayachocu. Rü guxü̃ma ga yema cuchigü rü inaxü̃ãchi, rü naxtaacutüarü ma̱xpǘxü̃wa nayarüyuxgü, rü yexma nayi. 34Rü yexguma yema cuchigüarü dauruü̃gü nüxü̃ daugügu ga yema ngupetüxü̃, rü naḇaixãchiãẽgü rü ínibuxmü. Rü ĩãnewa nüxü̃ nayarüxugüe, rü yema ĩãneãrü ngaicamana ipeagüxü̃ ga duü̃xü̃gütanüwa rü ta nüxü̃ nayarüxugügü. 35Rü ga duü̃xü̃gü rü ínayadaugü ga yema ngupetüxü̃. Rü yexguma Ngechuchuxü̃tawa nangugügu, rü yéma nüxü̃ nadaugü ga guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü. Rü Ngechuchucutüxü̃tawa narüto, rü marü tama naxãũãẽ. Rü namuü̃ẽ ga duü̃xü̃gü. 36Rü yema duü̃xü̃gü ga nüxü̃ daugüxü̃ ga yema ngupetüxü̃, rü yema íyadaugüxü̃maã nüxü̃ nixugügü ga ñuxãcü Ngechuchu na namexẽẽxü̃ ga guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü. 37Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnüẽgu, rü guxü̃ma ga yema Gadaraanecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü, rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃gü na ínaxũxũxü̃ca̱x ga yema naãnewa, yerü poraãcü namuü̃ẽ. Rü yemaca̱x ga Ngechuchu rü nguegu nixüe, rü inaxũãchi. 38Rü guma yatü ga ṉg̱oxoã̱xchirécü rü Ngechuchuxü̃ naca̱a̱xü̃ ga nawe na naxũxü̃ca̱x. Natürü ga Ngechuchu rü nanamu ga yexma na naxã́ũxü̃ca̱x, rü ñanagürü nüxü̃: 39—¡Cuchiü̃wa naxũ, rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixu ga ṯacü cuxca̱x na naxüxü̃ ga Tupana! —ñanagürü. Rü ínixũ ga guma yatü, rü guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu ga ṯacü naxca̱x na naxüxü̃ ga Ngechuchu. 40Rü yexguma Ngechuchu wenaxãrü taegugu ga naxtaxaarü tocutüwa, rü duü̃xü̃gü rü taãẽãcüma nanayauxgü, yerü guxü̃ma poraãcü ínanaṉg̱uxẽẽgü. 41Rü yéma Ngechuchuxü̃tawa nangu ga wüxi ga yatü ga Yáiru ga naẽ́ga. Rü nüma ga Yáiru rü wüxi ga ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacü nixĩ. Rü Ngechuchupe̱xegu nayacaxã́pü̱xü rü nüxü̃ naca̱a̱xü̃ ga napatawa na naxũxü̃ca̱x. 42Yerü nüxü̃́ iyexma ga wüxi ga naxãcü ga ngĩgümaã wüxicacü, rü iyaḏaawe, rü ituraxüchi. Rü ngĩma rü maneca 12 ga taunecü ngĩxü̃́ nayexma. Rü yexguma Yáirupatawa naxũxgu ga Ngechuchu, rü muxũchixü̃ ga duü̃xü̃gü nawe narüxĩ, rü düxwa ínayaxũxtügü. 43Rü yema duü̃xü̃gütanüwa iyexma ga wüxi ga ngecü ga 12 ga taunecü ãgüechacü. Rü yemamaã iyaḏaaweecha. Rü duturugüxü̃tagu ngĩxü̃ igu̱xẽẽ ga gu̱xcü ga ngĩrü dĩẽru, natürü taxúema ga texé ngĩxca̱x tayataanexẽẽẽ́ga. 44Rü yema ngecü rü naweama Ngechuchuca̱x iyaxũ, rü naxpechinüchirugu iyangõgü. Rü yexgumatama ínayachaxãchi ga na naxãgüxü̃. 45Rü yexguma ga Ngechuchu rü duü̃xü̃güna naca, rü ñanagürü: —¿Texé tixĩ ya choxü̃ ingõgüxe? —ñanagürü. Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü: —Taxúema —ñanagürügü. Rü yexguma ga Pedru rü namücügü rü ñanagürügü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, cuma nüxü̃ cudau i ñuxre i duü̃xü̃gü ngẽ́ma cuxü̃ na nayaxũxtügüxü̃, rü ngẽxguma rü ta: “¿Texé ya choxü̃ ingõgüxe?” ñacuxü̃ —ñanagürügü. 46Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Ngẽmáãcü wüxie choxü̃ tingõgü, erü nüxü̃ chicua̱xãchi na chorü poramaã tüxü̃ na charümexẽẽxü̃ —ñanagürü. 47Rü yexguma nango̱xomagu ga na nüxü̃ nacua̱xamaxü̃ ga Ngechuchu ga yema nüxü̃ na yangõgüxü̃, rü yadu̱ru̱xãcüma naxü̃tawa ixũ ga yema ngecü. Rü nape̱xegu iyacaxã́pü̱xü. Rü guxü̃ ga duü̃xü̃güpe̱xewa namaã nüxü̃ iyaxu ga ṯacüca̱x nüxü̃ na yangõgüxü̃, rü ñuxãcü yexgumatama ngĩxca̱x na yataanexü̃. 48Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: —Pa Chauxacüx, cuxca̱x nitaane, erü cuyaxõ. ¡Rü ñu̱xma rü taãẽãcüma íixũ! —ñanagürü. 49Rü yexguma íyadexayane ga Ngechuchu, rü yéma nangu ga wüxi ga duü̃xü̃ ga ngutaque̱xepataü̃ãrü ãẽ̱xgacü ga Yáirupatawa ne ũxü̃. Rü ñanagürü Yáiruxü̃: —Cuxacü rü marü iyu. ¡Rü tãxṹ i cuyachixewechigüxü̃ ya Ngúexẽẽruü̃! —ñanagürü. 50Natürü yexguma yema orexü̃ naxĩnügu ga Ngechuchu, rü ñanagürü Yáiruxü̃: —¡Tãxṹ i cuyanguãẽxü̃! Erü ngẽxguma cuyaxõ̱xgu rü cuxacü rü tá ngĩxca̱x nitaane —ñanagürü. 51Rü yexguma Yáirupatawa nangugügu, rü Ngechuchu nayachocuxẽẽ ga Pedru rü Chaü̃tiágu rü Cuáü̃ rü ngĩnatü rü ngĩẽ ga yema bucü ga yu̱xcü. Natürü tama nanaxwa̱xe na togü yexma chocuxü̃. 52Rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃ rü naxauxe rü ngĩxca̱x nangechaü̃gü. Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Tãxṹ i pexauxexü̃! Erü ngẽma bucü rü tama nixĩ i nayuxü̃. Rü ipemare —ñanagürü. 53Natürü ga yema duü̃xü̃gü rü Ngechuchuxü̃ nacugüeama, yerü ngĩxü̃ nadaugü rü aixcüma marü iyu. 54Rü yexguma ga Ngechuchu rü ngĩxme̱xgu nayayauxãchi, rü tagaãcü ñanagürü: —Pa Bucüx, ¡írüda! —ñanagürü. 55Rü yexguma ga ngĩma rü wena imaxü̃, rü yexgumatama íirüda. Rü Ngechuchu rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu na ngĩxü̃ naxüwemügüxü̃ca̱x. 56Rü ngĩnatü rü ngĩẽ ga yema bucü, rü poraãcü taḇaixãchiãẽgü. Natürü Ngechuchu rü tüxü̃ namu na taxúemaãma nüxü̃ na tixuxü̃ca̱x ga yema ngupetüxü̃.


text: DJ Fresh ft Rita Ora Hot Right Now A min G A min G A min G # 4 & 4 Œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ œ ?# 4 Got your hands uo cause you think youve got it Go ing cra zy were not 4 ˙. œ ˙. œ ˙. œ A min B minE min E min D E min D E min D E min G 4 # j Œ œ ‰ œj & œ œ œ œ œ Œ œ œ‰œ œ Œ œ Œ œ œ œ Œ œ œ œ ?# j 4 e ven star ted eh oh eh oh eh oh eh oh eh oh oooh œ. œ œ ˙ œ ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙ A min G A min G A min G A min B min C 9 # & Œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ?# j 9 Its so fun ny that you think youre win ning Cause some thing tell you who was spin ning ˙. œ ˙. œ ˙. œ œ. œ œ œ C B C C A min G A min G 13 # j j ˙. œ œ & œ œ œ ‰ œ œ Œ œ Œ œ Œ œ œ ‰ œ œ ? # ˙. 13 eh oh eh oh eh eh eh oh eh oh whooo yeah you œ ˙. œ ˙. œ ˙. œ E min D E min D E min D E min D # œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ 17 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ ?# 17 know youre on ly in it cuz its hot right now hot right now turn it up right now Put your ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙. œ 2 E min D E min D E min D C B 21 # œ œœ œ œ œ œ Œ œ œ ‰ œj œ œ & œ œ œ œ Œ œ œ œ ‰ J ?# 21 hands in the air if you want it right now eh oh eh oh hot right now You ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙ ˙ E min D E min D E min D E min D # œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ 25 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ ?# 25 know youre on ly in it cuz its hot right now hot right now turn it up right now put your ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙. œ E min D E min D E min D C B 29 # œ œ œ Œ œ œ ‰ œj œ & œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ Œ ?# 29 hands in the air if you want it right now eh oh eh oh hot right now ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙˙ G A min G A min G A min # Œ ‰ j j j j j œ œ œ œ œ œ ‰ œj œ œ œ œ 33 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ?# 33 Im let me see the club get hot ter hot ter I wan na see your hands up hi gher hi ∑ ˙. ˙. ˙. œ œ œ D E min E min D E min D E min D 37 # j j & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ œ œ œ ?# 37 gher I dont need close shouts oh oh oh oh oh can I get a woah ˙ ˙ ˙. œ ˙. œ ˙. œ E min G A min G A min G A min G # j j j j j œ œ œ œ œ œ ‰ œj œ œ œ œ 41 & œ ‰œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ?# j 41 Im let me see the club get hot ter hot ter I wan na see your hands up hi gher hi œ. œ ˙ ˙. œ ˙. œ ˙. œ D C C B min C B min A min A min 3 45 # j j œ. œ & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œœ œ œ œ œ œ ˙ J ?# 45 gher I dont need close shoutr oh oh oh oh oh can I get a whoah yeah you œ ˙. œ ˙. œ w w ˙. E min D E min D E min D E min D # œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ 50 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ ?# 50 know youre on ly in it cuz its hot right now hot right now Turn it up right now put your ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙ ˙ E min D E min D E min D C B min 54 # œ œ œ Œ œ œ ‰ œj œ œ & œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ ‰ J ?# 54 hands in the air if you want it right now eh oh eh oh hot right now You ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙ ˙ E min D E min D E min D E min D 58 # œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ & œ œ œ œ œ œ œ œ œ ?# 58 know youre on ly in it cuz its hot right now hot right now turn it up right now put your ˙. œ ˙. œ ˙. œ ˙. œ C B min C B min D A min D A min # œ Œ œ œ ‰ œj œ 62 & œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ Œ ? # ˙. ˙. 62 hands in the air if you want it right now eh oh eh oh hot right now œ ˙. œ œ ˙ ˙ œ œ œ E min D E min D E min D 66 # Œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ Œ œ œ & ?# 66 Throw your hands up throw your hands up Throw your hands up ˙. œ ˙. œ ˙. œ 4 œ œ œ œ D E min E min D E min D 69 # œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ Œ œ œ œ œ œ & ?# 69 ba by throw your hands up throw your hands up throw your hands up ˙ ˙ ˙. œ ˙. œ œ œ œ œ E min D C D 72 # Œ œ œ œ œ œ œ. & J ?# 72 throw your hands up cuz its hot right now ˙. œ ˙ ˙ you got the latest place it’s on your radar by the time you show your face, it’s over eh oh eh oh eh eh, eh oh eh oh oooh you got the magic numbers on your speed dial and you could barely drop a name, but me won you know you’re only in it cuz it’s hot right now, hot right now turn it up right now put your hands in the air if you want it right now eh oh eh oh hot right now you know you’re only in it cuz it’s hot right now, hot right now turn it up right now put your hands in the air if you want it right now eh oh eh oh hot right now


text:
Quaand l'è rüvaa nel porto de Marsiglia
l'ha cambiaa el maar cun't una tazza de Pernod
el s'è impiastraa de pagüra e meraviglia
tütt quell che gh'era ghe l'era in del paltò
Oecc de fiöö in una facia de acqua dulza
un baretèn per fà parè de vèss francees
la schèna larga cunmè l'unda che se svolza
e che la sbàtt cuntra i ricordi e'l sò paees
Ammò una volta in giir a nàula sura un puunt
una furmiga che la rampèga sura èl mappamuund
ammò una volta a scapà de la sua umbrìa
per setàs giò e ciciarà con quela futugrafia
E i g'hann daa ceentmìla nomm
ma l'ünich che ghe resta
forsi l'è propi quest che...
E forsi basta mea fà una guèra
tajà cun't una forbis tütt el maar
quaand seet a cà gh'è quaicòss che te sutèra
e suta el tècc gh'è mea la Stèla Pulaar
E podet beev mila tazz de camamèla
sarà i pensee ne la butèglia del vènn biaanch
a la tempesta basta mea una scudèla
perchè l'inchiostro de ogni viagg l'è nel to' saangh
Ammò una volta senza strada nè valiis
cumè una pianta che la ne va senza i radiis
ammò una volta senza spècc retruvisuur
i ricordi adree de cursa, ma lüü che curr püssèe de luur
E i gh'hann daa ceentmila nomm
ma l'ünich che ghe resta
forsi l'è propi quest che
L'Omm de la Tempesta
E quella zinghera setàda in sö la giustra
l'era un demoni o un angel senza i aal
le' l'ha verdüü la sua man 'me 'na finestra
le' l'ha lengiüüda e l'ha vedüü quel tempural
"Nareet in giir, o furestee, per tütt el muund,
ma anca el muund de una quaj paart el finirà,
una tempesta l'è difficil de na' a scuund
resta con me e la tempesta cesserà..."
L'è püssèe facil girà el muund
ciapà pesciaad de la mia umbria
che restà che inseèma de te
e brüsà questa futugrafia,
perchè i m'hann daa ceentmila nomm
ma l'ünich che me resta
forsi l'è propi quest che:
l'Omm de la Tempesta


text:
2012
ATENZIUN: quela pagina chì l'è scrivüda in püssee d'una variant del Lumbard
ÒCIO, che chèla pàgina ché l'è scrìcia 'n piö manére de Lumbàrt
Cuntegnüü
'Se l'è sücess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- In del 2012, cunt el titul de Düü Testimoni Scomod, l'è surtii la versiun in Lumbard, cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana) del cinema de rid Someone like it hot (A quaivün el ghe pias cald) con Marilyn Monroe, Jack Lemmon e Tony Curtis e diregiüü del Billy Wilder in del 1959.
Genar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de genar: abuliziun de la pena de mort in Letonia.
- 13 de zenér: la và a fónt, dòpo ès fìnìda sö öna sèca apröf a l'ìzola del Giglio (pruìnsa de Grosseto), la Costa Concordia, naf de crocéra de la Costa Crociere. I mör 30 persùne.
- 16 de genar: la finiss la cundana del giurnalista ed ex cap de Lotta Continua Adriano Sofri, che l'era in presun perchè ritegnüü el mandant de quei che aveven cupaa el cumissari Luigi Calabresi in del 1972.
- 22 de genar: in Cruazia la gent la scerniss cunt un referendum, cunt el 67,7% di SÌ, d'entrà in la ÜE.
- 23 de genar: in Libia, di suldaa fedei al vegg regim de Gheddafi cunquisten la cità de Bani Walid e pö tachen anca Bengasi.
- 24 de genar: l'Üniun Eurupea la fa un embargu cuntra l'Iran, cul dì che la cumprarà pü el sò petroli fina a quand l'Iran l'andarà dree a lavurà l'ürani, perchè se cred che ghe sia sota l'ubietiv de fà sü una bumba atomiga.
- 25 de zenér: teremòt a l'1 de nòcc a söl Lach de Gàrda verunés de mangnitùdo 4.2 e a i 9 de matìna di bànde de Brescello 'n pruìnsa de Règgio Emìlia de magnitùdo 4.9: töi dù i teremòcc i è stài sentiìcc ciàr e nècc pò ach in Lumbardéa.
- 27 de zenér: teremòt a i 3 e 53 del dòpo mesdé in del Frignàno de mangnitùdo 5.4; ol teremòt l'è stàcc sentìt ciàr e nèt pò ach in Lumbardéa.
- 28 de zenér: ol frècc e la nif che i rìa da la Siberia e che i è dré a tormentà 'l èst Eüròpa, sura de töt l'Ücraìna 'ndóe i è piö de 60 barbù che i mör de frècc, 'l rìa pò 'n Val Padàna, sura de töt in Piemùt e 'n Ligüria e sö la fì del mis pò ach in Emilia-Rumagna; pò 'n Lumbardéa 'l tàca a fiocà a la fì del mis, ma n'a é mia zó tròpa cóme di ótre bànde, menimà i mìnime i è stèse e i rìa a méno 10/12 pò in di sità.
- 31 de genar: in Senegal, dopu che la Curt Custitüziunal la gh'ha dit de sì a la terza candidadüra del President Abdoulaye Wade (anca se la növa Custitüziun la dis che 'l massim di mandaa hin düü) e intant la refüdaa quela del cantant Yossou N'Dour, tanta gent la se inrabiss e la ven giò in strada a prutestà. In di dì seguent la mör anca de la gent düranta i scunter, tant che gh'è chi che gh'ha paüra che la s'ciopa una guera civil.
Febrar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de fevrér: in Egìto a Pórt Said, a la fì de la partìda, i tifùs de la squàdra de fùbal de la sità i è saltài dèt in del cap e i è 'ndàcc sóta la cürva di tifùs de l'ótra squàdra, chèla del Cairo, per picài: l'è finìda con 74 mórcc e piö de 1.000 ferìcc. Sömèa che la polisìa l'àbie lasàt fà.
- 4 de fevrér:
- 'L và 'nàcc ol frècc récord sö töta l'Eüròpa, in Ücraìna i mórcc de frècc i pàsa urmài i 100, 'n Polònia i è piö de 20, ma ghe n'è pò ach in Germània e 'n Aüstria e ach a Milà s'cónta ü barbù mórt de frècc in de la nòcc tra 'l 2 e 'l 3 de fevrér.
- A Homs, in Siria, düranta una repressiun vurüda del guvernu de Assad, vegnen cupaa 337 personn, anca se 'l president el smentiss e 'l dis che a cupài hinn staa i ribei.
- 6 de febrar: la regina Elisabeta II del Regn Ünii la festegia i sò 60 agn de regn.
- 7 de fevrér:
- Ol TAS, ol tribunàl arbitràl del ispòrt de Losanna, dòpo 'l apèl de l'UCI, Üniù Ciclistica Internasionàla, e del WADA, l'agensìa mondiàla anti doping, l'à decidìt de squalificà per dù agn ol coridùr de bìci spagnöl Alberto Contador che i gh'éra troàt in còrp del clenbuterolo ol 21 de löi del 2010. La squalìfica de dù agn la part a turnà 'ndrè dal 5 de Agóst del 2010, isé i è scancelàde töte i sò vitòrie egnìde dòpo e 'l pèrt ol Tour del 2010 che 'l và al Andy Schleck e 'l Gir del 2011 che 'l pàsa al Michele Scarponi che i éra riàcc segóncc.
- Mohammed Nasheed, prim minister di Maldiv, el se dimet dopu i pressiun de part de l'upusiziun e de la pulizia, che tra l'alter l'ha ucüpaa la televisiun e la radiu de Stat.
- 12 de fevrér: ol parlamènt gréch 'l dis de sé al pià del goèrno per mia fà falì ol paìs e a Aténe 'l is-còpa fò ü quarantòt: i manifestàncc i se pìca co i polisiòcc e i dà föch a 45 palàs.
- 13 de fevrér: in del procès a la Eternit, ol tribünàl de Türì l'à condanàt a 16 agn de galéra 'l sguìser Stephan Schmidheiny e 'l bèlga Jean Louis Marie Ghislain de Cartier de Marchienne che i èra dù 'mportàncc dirigèncc de la dìta. I avrès fài negót per tègn de cónt la salüt di operàre e i avrès iscondìt che 'l amiànt l'è cancerògen tat che i mórcc per l'amiànt de la Eternit i sarès 2.191 e i malàcc 665, operàre de la dìta, ma ach zèt che la stàa de cà in di paìs intùren a i fàbriche: pròpe per chèsto i è stài condanàcc per omisiù dolùza de caütéle cóntra i 'ncidèncc söl laurà e dizàster dolùs. La decisiù del tribünàl de Türì la gh'avrès de fà giurisprudènsa, dezà che l'è la prìma sö chèsto argomènt e la pöderès dàga 'l là a tàte ótre càüze stèse in töt ol mónt sùra de töt in chi pàis 'ndóe l'amiànt l'è amò dovràt al dè de 'ncö.
- 14 de fevrér: ol goèrno Monti 'l dis de nò a la candidadüra de Roma a i zöch olìmpech del 2020, de fati per ol goèrno l'è mia 'l momènt de spènt di gran sólcc, ma gh'è piötòst de tègn in ùrden i cóncc de stàto.
- 17 de febrar: dimissiun del president tudesch Christian Wullf, dopu che l'era 'gnüü föra un scandul per un prestit che l'aveva ricevüü; el vint de febrar la cancelera Angela Merkel (che l'eva sustegnüü de brüt l'eleziun del Wulff) l'aceta che 'l növ president tudesch el sia el Joachim Gauck, un ex pastur prutestant che ghe pias anca a l'upusiziun.
- 22 de fevrér: disàster feruviàr in Argentìna a Buenos Aires i mórcc i è 50 i ferìcc piö de 700 e de chès-ce 200 i è metìcc pròpe mal.
- 25 de febrar: Ali Abdullah Saleh, el president del Yemen, dopu i prutest pupular ch'eren scuminciaa in del 2011, el se dimet de la sua carega. El növ president del paes, numinaa düü dì dopu, l'è 'l sò segund, Abd Rabbuh Mansur Al-Hadi.
Marz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de marz: in Iran a gh'è i eleziun del Parlament: già che i prugressista poden minga tö part a la cumpetiziun, a la fin di cünt l'è una sfida tra cunservadur. El vincc la faziun de Alì Khamenei, che inscì el bat el president Mahmud Ahmadinejad.
- 4 de mars: in Rùsia a i elesiù presidensiàle 'l vèns ol Vladimir Putin a la prìma turnàda e 'l diènta presidènt per la tèrsa ólta. Per i contràre ghe sarès istàcc di 'mbroiàde 'n del vóto.
- 14 de mars:in Sguìsera öna coriéra la se s-cèntra cóntra 'l mür d'öna galerìa, i mör 22 s-cècc bèlgi e 6 ótre persùne che i éra drè a turnàa a cà dòpo öna vacànsa sö la nif.
- 18 de marz: Joachim Gauck el vegn el növ president de la Germania, cunt una vutaziun de 991 preferenz (sura 1240) a l'Assemblea Federala Tudesca.
- 19 de marz: a Tulusa, in Francia, un om el riva denanz a una scöla giüdea e 'l taca a sparà. Mören un prufessur (un rabin), i sò düü fiö e un alter bagai. La pistola la saria l'istessa che un quai dì prima l'aveva cupaa trii suldaa frances de urigin magrebina. Düü dì dopu el salta föra che l'om che l'ha faa 'stu massacher l'è vün che 'l dis de lavurà per al Qaida, e che 'l dis che l'ha faa quei rob chì per vendicà i fiulit palestines.
- 22 de mars:
- a Tulùza, 'n Frànsa, dòpo piö de 30 ùre de asédio 'l mör ol Mohamed Merah, che l'avrès confesàt ciàr e nèt a ü giornalésta de ès istài lü a copà fò quach dé prìma di s-cetì ebrèi e ü sò profesùr, e prìma amò trì soldàcc francés uriginàre del Magrèb. Sèmper al giornalésta l'avrès dicc de ès ü militàn de Al Qaeda, ma sùra de töt che ghe dispiazìa de ìn mia copài fò amò de piö.
- Cólp de stat di militàr in Mali.
- Ol Giorgio Squinzi l'è 'l nöf presidènt de Confindustria, dòpo ì batìt 'l Alberto Bombassei.
- 25 de marz: i eleziun in Senegal, scuminciaa a febrar cun viulenz e acüs d'imbröj, finissen cun la vitoria al balutasg del cap de l'upusiziun Macky Sall, giamò prim minister (2004-2007) del vegg president Abdoulaye Wade.
- 26 de mars: ol minìster de la diféza de la Sguìsera, Ueli Maurer, 'l dis che se la Lumbardéa la dientès ü cantù sguìser per nóter 'l sarès mia ü probéma.
April[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de april: ai eleziun del Parlament in Birmania, el premi Nobel per la Pas Aung San Suu Kyi la vegn elegiüda, dopu vess stada ai arest dumiciliar per quindes agn per urden de la ditadüra del sò paes.
- 2 de april:
- A Oakland, in California, un om de quarant'agn el va dent a una scöla cristiana e 'l taca a sparà. Mören almanch cinch personn, menter gh'è una mota de ferii.
- Dimissiun del president üngheres Pál Schmitt: l'era saltaa föra che l'aveva cupiaa squasi tüta la sua tesi de laurea.
- 5 de avrìl: 'l Ümbèrto Bòsi dòpo piö de 22 agn a càpo de la Léga Nòrd 'l se dimèt da Segretàre Federàl e pò l'à spiegàt che 'l s'è dimetìt "per ol bé de la Lega". Pò l'à fài saì che 'l molà mia la polìtica e gnà la Léga. Al sò pòst, a càpo de la Léga i vé 'ncargàcc per ol momènt ol Roberto Maroni, ol Roberto Calderoli e la Manuela Dal Lago. Póch dé dòpo 'l se dimèt pò 'l sò s-cèt Renzo, consigliér regiunàl in Lombardéa, sospetàt de ì dovràt per lü di sólcc del partìt.
- 6 de april: in Mali i ribei tuareg deciaren l'indipendenza de la regiun de l'Azawad, in del nord del paes.
- 8 de avrìl: In del nòrt de la Nigéria ön aütobómba metìda da di terorìs-cc islàmech la cópa 20 cristià fò de öna céza dòpo la Mèsa de Pasqua.
- 10 de april: el candidaa ai primari repüblicann Rick Santorum el lassa perd la cumpetiziun per stàgh vesin a la sua tusa, che l'è malada de brüt.
- 11 de april: teremot in Indunesia (arent a l'isula de Sümatra), del gradu 8,6 de la scala Richter.
- 12 de april:
- El segund di düü italian rapii in India, el piemuntes Paolo Bosusco, el ven liberaa di sò rapidur.
- La mediaziun de l'UNÜ la pröva a fermà la guera civil in Siria, ma senza trop sücess.
- Golpe in Guinea-Bissau.
- 14 de avrìl: a Pescara 'l mör ol zögadùr de fùbal bergamàsch Piermario Morosini, pròpe 'ntat che l'è dré a zögà öna partìda de série B co la maièta del Liorno.
- 20 de avrìl: 'l bùrla zó ün aèreo 'n Pakistan, i mör in 118.
- 26 de april: el vegg president de la Libera, Charles Taylor, l'è recugnussüü culpevul de vündes gener de crimen de guera e cuntra l'ümanità.
- 27 de april:
- abuliziun de la pena de mort in Connecticut, Stat Ünii.
- in Ücraìna a Dnipropetrovs'k, sità 'ndóe l'è nasìda la Julija Tymošenko, i s-ciòpa 4 bómbe che i fà 27 ferìcc.
- in Nigéria i terorìsti islàmech i cópa almànch 16 catòlech in d'öna céza de Kano,
- in d'ü segónt atentàt sèmper in Nigéria i terorìsti i sbàra 'n d'öna céza de Maiduguri e i vé copàcc 5 catòlech, ol prét e 4 persùne che i scoltàa la Mèsa,
- in Kénya in d'ün óter atentàt öna granàda bötàda in d'öna céza de Nairobi la cópa 'l prét e la fà dés ferìcc.
- 30 de avrìl: la Tur de la Libertà de New York, che l'è dré a ègn sö al pòst del World Trade Center, la diènta 'l palàs piö ólt de la sità, ach se l'è gnamò finìda.
Magg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2 de Mas: a New York in d'öna àsta de Sotheby's l'è 'ndàcia endìda öna di quàter còpie del quàder "Ol cridùr" del pitùr norvegés Edvard Munch e l'è stàcia pagàda 119,92 miliù de dòlari, isé l'è dientàta l'òpera d'art piö pagàda al mónt. 3 de Mas:
-
- a Romà 'n del dòpo mesdé ün imprenditùr armàt de s-ciòp, che 'l ghe rìa mia a pagà di cartèle, 'l se sèra dét in di öfése de Equitalia e 'l ciàpa 'n ostàgio 15 persùne, 'l ne làsa 'ndà söbet 14 e pò a sìra 'l làsa 'ndà pò a'l öltìma e 'l se fà ciapà da i carabiniér.
- a Bèrghem 'l vé presentàt ol vocabulàre de Latì - Bergamàsch - Italià del Gioàn Batìsta Angelì, finìt de scrif in del 1740 e mia stampàt prìma, l'è 'l piö ècc vocabulàre de Lumbàrt de la stòria.
- János Áder el vegn el növ president de l'Üngheria, dopu i dimissiun del Pál Schmitt.
- 6 de magg:
- In Giapun desmeten de duperà el nüclear cume energia.
- François Hollande, dopu avè batüü Nicolas Sarkozy al balutagg, el vegn el növ president frances, el prim del Partii Sucialista (e, in general, de la sinistra) a partì del 1995.
- In Grecia i eleziun del Parlament porten minga a un quader bel precis, perchè nissün partii el gh'ha la magiuranza. El president Károlos Papoúlias el ghe da al cunservadur Antónēs Samarás l'incaregh de fà sü un guvernu növ. Dunca tachen sü in cunsültaziun tra i partii, per truvà un acordi.
- A Trièst la Juventus la èns per 2 a 0 söl Cagliari e dezà che 'l Mìlan 'l pèrt per 4 a 2 con Inter, la èns ol Campiunàt de fùbal de Serie A.
- 7 de magg:
- in Serbia van al balutagg per i eleziun presidenziai el president eurupeista Boris Tadić e 'l cunservadur Tomislav Nikolić. El prim a l'è un poo püssee in vantagg respet a l'alter.
- a i elesiù cümünàle i vèns o i è denàcc in di balotàgi per lo piö i candidàcc del centrosinistra, i ciàpa tàce vóti ach i òm del Beppe Grillo che i và al balotàgio a Parma e i ghe rìa a mèt sö 'l sò prim sìndech a Sarego; mal ol Pdl e mal la Lega che la se sàlva però a Verùna 'ndóe 'l Flavio Tosi l'è söbet sìndech.
- A Genuva ghe sparen ai gamb a un dirigent de l'Ansaldo, el sciur Roberto Adinolfi. Un quai dì dopu el salta föra un grüp de anarchegh che, cunt una letera, disen de vess staa lur a fà quel lavurà chì, e de vess staa cuntent de fàl.
- 8 de magg: in Grecia, Antónēs Samarás el rinüncia a l'incaregh de fà sü un guvernu, dopu el rebelot di eleziun de düü dì prima. La bala la passa a Aléxēs Tsípras, cap de la Cualiziun de la Sinistra Radical, el segund partii del paes.
- 9 de Mas: a Bùcarest 'l Atletico de Madrid 'l vèns per 3 a 0 la finàl de Europa League contra 'l Athletic Club de Bilbao con dò gòai del Radamel Falcao e 'l tèrs del Diego Ribas da Cunha.
- 11 de magg: dopu che anca Tsípras e 'l cap del Partii Sucialista Euággelos Benizélos hin minga riessii a fà sü un guvernu cunt un nümer grand assee de gent che le sustegna in Parlament, la Grecia a l'è per forza custringiüda a turnà a vutà, a giügn.
- 16 de magg: a L'Aja el scumincia el prucess a Ratko Mladić.
- 17 de magg: in Molise vegnen mandaa a muntun i eleziun regiunai del 2011.
- 19 de magg:
- a Brindisi la s'ciopa una bumba denanz a una scola, che la cupa una tusa de sedes agn e ne feriss un'altra. Se pensa che la sia stada la mafia püjesa.
- a Mònaco de Baviéra 'l Chelsea 'l vèns a i rigóri la finàl de la Còpa di Campiù contra 'l Bayern de Monaco.
- 20 de Mas:
- Teremòcc in de la nòcc tra Mòdena e Feràra che i se sènt bé ach a Milà e 'n Lumbardéa, ü a l'öna e ü quàrt de nòcc de 4.1 gràdi e ü apéna pasàt i quàter de 5.9 gràdi. I mör sèt persùne, de chèste 5 in Pruìnsa de Feràra, öna a Bondeno, ün operàre maruchì che l'è restàt sóta 'l capanù 'ndóe 'l lauràa e quàter a Sant'Agostino, amò trì operàre, pò a lùr restài sóta 'l tècc di fàbriche 'ndóe i éra de tùrno, e öna ègia de 103 agn, menimà 'n Pruìnsa de Bològna a Sant Albèrt de San Pietro in Casale l'è mórta de pùra öna sciùra todèsca de 37 agn.
- Al balutagg in Serbia el vincc el cap di naziunalista Tomislav Nikolić.
- 21 de magg: a San'a, in Yemen, la s'ciopa una bumba che la cupa 96 suldaa.
- 23 de magg: prim eleziun demucrategh in Egit dopu la fin del regim del Mubarak.
- 29 de Mas: amò ü fórt teremòt in pruìnsa de Mòdena, 5.8 gràdi Richter, con 17 mórcc söbet che i prim de zögn i diènta 20 per trè dòne ferìde che i ghe la fà mia. Tàce de chès-ce mórcc i è amò tùrna operàre che i lauràa 'n di capanù, ma gh'è ach ol preòst de Rovereto, frasiù de Novi di Modena menimà l'è adóma ferìt chèl de Carpi. I ferìcc i è 350 e i è piö de 8.000 i persùne fò de cà che i và a zontàs a i 7.500 che i èra zamò 'n di tènde dòpo 'l teremòt del 20. Tra i ferìcc ghe n'è 10 ach in Lumbardéa, 'n pruìnsa de Mantoa.
- 30 de magg: l'ex president de la Liberia Charles Taylor el ven cundanaa del tribünal de l'Aja a 50 agn de presun per i sò crimen de guera.
Giügn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prim de giügn - 3 de giügn: per el VII Incunter Internaziunal di Famili, el papa Benedet XVI el vegn a Milan. L'è 'l terz papa in tüta la storia de la Gesa che 'l vegn a visità la cità lumbarda, dopu Martin V e Giuvann Paul II.
- 2 de giügn: Hosni Mubarak, giamò president de l'Egit, el ven cundanaa a passà tüt el rest de la sua vita in presun per via di sò urdin ai suldaa de sparàgh adoss ai gent che prutestava l'an passaa cuntra el sò regim.
- 3 de zögn
- 8 de giügn: el taca el campiunaa eurupee de fulber, giügaa tra Pulonia e Ücraina.
- 10 de zögn: i terurìs-cc islàmech i fà dù atentàcc cóntra i céze di cristià e per i cristià 'n Nigéria l'è la segónda dümìnica de sanch de fìla. In del prim atentàt a Biu Town i terurìs-cc i sbàra sö i fedéi e i cópa almànch 5 persùne, Jos ü terurìst 'l s'è fà saltà 'n ària fò de la céza e pò di óter i và 'n céza a sbàra, tra bómba e balòtole i cópa 4 persùne. In di dù atentàcc i mör 9 persùne e de chès-ce tàte i è dòne e s-cècc.
- 13 de giügn: l'ex president tünisin Ben Alì l'è cundanaa a passà tüt el rest de la sua vita in presun per i sò urdin de sparàgh ai gent che prutestava in de l'an prima. Però lü al mument l'è in Arabia, dunca i cundann servissen a nagot.
- 17 de zögn:
- i terurés-cc islàmech per la tèrsa dümìnica de fìla i fà di atentàcc cóntra di cèze 'n del nòrt de la Nigéria. In de la sità de Zaria, 'n del istàt de Kaduna, ü terorést 'l se fà saltà 'n ària fò d'öna céza evangèlica, i mör tri fedéi, di óter terorés-cc i tìra di bómbe cóntra la catedràl catòlega de la sità e i cópa 4 is-cetì che i zögàa fò de la céza, i terorés-cc i vé fermàcc e copàcc da la zét rabiùza. Pò a Kaduna trè céze i vé ciapàde de mìra, amò di mórcc, ma sta ólta i cristià per fàghela pagà a i müsulmà i fèrma 'l tràfech sö l'autostràda per Abuja e i pàsa de màchina 'n màchiana a sircà i müsulmà per copài;
- a i elesiù 'n Grécia 'l vèns ol partìt de Nöa Democrasìa e piö 'n generàl i paìs che i è per l'eüro;
- in Frànsa al balotàgio i vèns i socialìsti che desperlùr i pasà 'l 50%; la pèrt i elesiù la Ségolène Royal, menimà i rià 'n parlamènt di depütàcc del Front National.
Lüj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- prim del löi:
- in Kenya di terorés-cc islàmech i tìra di granàde in dò céze cristiàne e i cópa 17 fedèi che i pregàa;
- ol Roberto Maroni 'l diènta 'l segretàre federàl de la Lega Nord;
- a Kiev la Spàgna la èns 4 a 0 cóntra l'Italia e la diènta, per la segónda ólta de fìla, campiùna d'Eüròpa.
- 4 de lüj: i scienziaa del CERN de Ginevra ghe disen al mund intregh d'avè truvaa el busun de Higgs, ciamaa anca de la gent la partesela de Diu.
6 de löi: in Nigéria in del istàt del Plateau sentinér de terorés-cc islàmech i à tacàt i paìs cristià de Kakuruk, Kuzen, Ngyo, Kogoduk, Ruk, Dogo, Kufang, Kpapkpiduk, Kai e adóma in de la céza de Matsai i è stài troàcc 50 cadàer brüzàcc. I terorés-cc i è turnàcc al füneràl d'öna quach de chès-ce mórcc, i à sbaràt sö la zét e i à copàt amò 20 persùne e tra chès-ce i à copàt ol Gyang Dantong, ü senadùr cristià.
- 20 de lüj: in d'un cine de Denver, el dì che 'l surtiva föra el növ film de Batman, un om vestii cume vün di cativ de la pelicula el riva cun 'na pistola e 'l cupa dudes personn.
- 24 de lüj: el vescuv de Vigeven Vincenzo Di Mauro el da i dimissiun per resun de salüd. El sò post el vegn ciapaa, per el periud de regenza, del Dionigi Tettamanzi (giamò arcivescuv de Milan, fina al 2011).
- 27 de lüj: tachen i Ulimpiad a Lundra.
- 31 de lüj: dopu tanti pulemegh inturna al bilansc de la regiun Sicilia, el president Raffaele Lombardo el ghe da i dimissiun.
Agust[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 6 de Óst:
- in Nigéria a Otite di terorés-cc islàmech i và dét in d'öna céza, i sèra fò i pórte per fà scapà nisü e i se mèt a sbarà sö i fedéi che i scólta la Mèsa de la sira: i ne cópa 19 e tànce i è i ferìcc.
- el rover de la NASA ciamaa "Curiosity", spedii in del spazzi el 26 de nuvember del 2011, el riva finalment sü Mart, senza che ghe sia di gross prublema.
- el salta föra che 'l marciadur italian (tirules) Alex Schwazer l'è staa becaa, ai esam antidoping del 30 de lüj, a ciapà de l'EPO per cur mej. Per quest el CONI le scascia via e 'l ghe impediss de segütà a cur.
- 12 de agust: finissen i Ulimpiad de Lundra.
- 17 de agust: i cantant rüss Nadežda Tolokonnikova, Ekaterina Samucevič e Marija Alëchina, member del grüp punk feminista Pussy Riot, vegnen cundanaa a dü agn de presun per 'vè interot una messa a la Catedral de Crist Salvadur (a Musca) cul cantà una preghiera cuntra el president de la Rüssia Vladimir Putin. El mund de la müsega internaziunal e quel di dirit üman el s'era s'ceraa cuntra el prucess, ma l'è servii a nagot.
Setember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 de setèmber: in Lìbia a Bengasi 'l vè copàt l'ambasciadùr di Stacc Ünicc Chris Stevens, ü diplomàtech e dù Marines che i mör sofegàcc dal föm dòpo che di manifestàncc islàmech i gh'à dài föch al consolàt. I manifestàncc i protestàa cóntra 'l film Innocence of Muslims che 'l sarès, a sènt lur, blasfémo e che l'è stài giràt in di Stacc Ünicc. Ol cadàer del ambasciadùr l'è pò stài portàt in gir in di stràde compàgn d'ü troféo da i manifestàncc islàmech.
- 23 de setèmber: in Nigéria ün atentadùr islàmech 'l se fà saltà 'n ària sö l'ös de öna céza catòlega de San Gioàn, a Wunti: i mórcc i è trì e tra chès-ce öna dòna e ü s-cetì.
- 24 de setember: la Renata Polverini, presidenta del Lazzi, la se dimet dopu ch'hin sultaa föra di scandul ligaa ai spes esageraa de un quai member de la sua magiuranza e dopu i pulemegh che n'hin vegnii föra anca a nivel naziunal.
- 30 de setèmber: in Kénya a Nairobi di terorés-cc islàmech i tìra di granàde cóntra öna céza 'ndóe se tegnìa öna Mèsa per s-cetì tra i 6 e i 10 agn: 'l mör ü s-cetì e 3 i vé ferìcc.
Utuber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de utuber: ai eleziun ministrativ in Georgia el vincc (e 'l vegn prim minister) el sciur Bidzina Ivanišvili, un miliunari cunsideraa amis di Rüss (al cuntrari del president Saakašvili, che cuntra de lur gh'ha faa anca una guera, in del 2008). El sò vice a l'è l'ex giügadur de balun K'achaber K'aladze.
- 4 de utuber: scunter al cunfin tra Türchia e Siria, in del cuntest de la guera civil che gh'è in del paes arabu (la Türchia la sustegna i ribei). I scunter següten anca in di dì dopu.
- 7 de utùer: - in Venesuéla 'l Hugo Chávez 'l vèns i elesiù col 54,4% e 'l diènta per la quàrta ólta 'l presidènt del paìs, però i sò opozìdùr, güidàcc dal Henrique Capriles Radonski, i pórta a cà ol rizultàt piö bù de sèmper.
- 11 de utuber: el papa el derviss l'An de la Fed.
- 14 de utùer:
- in del dezèrt del New Mexico 'l tùrna a mèt pé sö la tèra ol Felix Baumgartner dòpo ès dientàt ol prim òm che 'l gh'è rìat a rómp ol mür del suòno. Per riàga l'è saltàt zó da ü balù aerostàtech riàt fìna 'n de la troposféra a piö de 39.000 méter, isè l'à stabilìt ach ol nöf récord de sàlto col paracadüte.
- a Kaduna, in Nigeria, öna bànda de làder e de delinquèncc la à dét in d'öna moschéa del pòst e la cópa fò piö de 20 persùne. De dré gh'è mia di rezù ligàde a la religiù, menimà 'l sömèa che i làder i völès vedicàs per cóme l'éra 'ndàcia a finì öna quach dè prìma, quàndo i è 'ndàcc in d'ü paìs del pòst per robà, ma la zét la s'è rioltàda e i à casài vià.
- 14 de utùer: ol Papa Benedet XVI 'l proclàma 7 nöf sancc, tra chè-ce la gh'è la Kateri Tekakwitha, la prìma sànta pelirósa de la céza catòlega.
- 26 de utuber: l'ex prim minister Silvio Berlüscun el vegna cundanaa in prim gradu a quatr'agn per frode fiscal.
- 28 de utuber: ai eleziun regiunai siciliann el vincc el candidaa del centru-sinistra Rosario Crocetta ma, per la prima völta in la sua storia, el Muviment 5 Stel l'è 'l prim partii, cun püssee del 18%. L'astensiun l'è del 53%.
- 29 de utùer:
- söl circuìto de Phillip Island ol Jorge Lorenzo 'l dientà campiù del mónt de la Moto Gp per la seónda ólta.
- a Nöa York 'l rìa la tempèsta Sandy che 'l làsa 5 milù de cà sènsa lüce, i se fèrma töcc i traspòrcc püblich, sùra de töt ol metró. Seràde fò töte i scöle, i müzèi, la sède del Onu, la bórsa de Wall Street. I sità de Moonachie, Little Ferry e Carlstadt in del New Jersey i è fìnide sotàqua e töcc i abitàncc i à dözìt lasà i sò cà dòpo che l'è egnìt fò 'l fiöm Hudson e gh'è pùra per öna centràl nücleàr. Ol presidènt Barak Obama l'à diciaràt dizastràcc i stacc de Nöa York e del Nöf Jersey. In töcc i Stacc Ünicc i mórcc i è piö de 50.
- 31 de utuber: el guvernu italian el dis de sì al taj di Pruvincc, che inscì passaran de 86 a 51, a partì del 2014. In Lumbardia sparissen i pruvincc de Com e Vares (tacaa insema), quela de Lech (tacada a quela de Sundri), Munscia (che la turna a Milan, che la vegn una cità metrupulitana), Lod, Cremona e Mantuva (tacaa insema).
Nuvember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de nuvember: el vegn elegiüü el növ papa de la Gesa Copta (quel de 118), el vescuv Tawadros II.
- 6 de nuvember: ai eleziun presidenziai di Stat Ünii el vegn cunfermaa per alter quatr'agn el demucrategh Barack Obama, che 'l vincc cuntra el sò sfidant repüblican Mitt Romney: el resültaa l'è de 303 vut eleturai cuntra 206.
- 9 de nuvember: Justin Welby, vescuv de Durham, l'è ciamaa el növ arcivescuv de Canterbury, e dunca el vegna el növ cap spiritüal de la Gesa Anglicana.
- 14 de nuvember: el Cungress quel de 18 del Partii Cumünista Cines el scerniss el sücessur del segretari Hu Jintao, ciuè 'l sciur Xi Jinping.
- 25 de nuvember:
- In Italia se fa el prim turnu di eleziun primari per scernì el candidaa del centru-sinistra ai eleziun pulitegh de la primavera del 2013: passen el segretari del Partii Demucrategh Pierluigi Bersani (44%) e 'l sò aversari püssee impurtant, el sindegh de Fiurenza Matteo Renzi (36%). I alter sfidant a hin: Nichi Vendola, guvernadur de la Püja e cap del partii de sinistra SEL (15%), Laura Puppato, cunsijera regiunal del PD in del Venetu (3%) e Bruno Tabacci, assessur del bilansc a Milan e representant de l'API (1,2%). El balutagg l'è staa faa el 2 de dicember.
- In Catalogna i eleziun ministrativ fan vincc i partii autunumista.
- 29 de nuvember: l'UNÜ, cunt una resulüziun vutada de 138 stat sü 193 (9 cuntari, 41 astegnüü), la recugnuss la Palestina 'me stat usservadur. Israel l'è minga tant cuntent, e cun lü gnanca i Stat Ünii.
Dicember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de dezèmber: ol Pierluigi Bersani 'l vèns ol balotàgio di primàrie con piö del 60% e 'l diènta isé 'l candidàt del cèntro sinìstra a i elesiù del 2013.
- 21 de dicember: segund un poo de gent quela data chì la curespund a la fin del mund, in sü la bas de analisi de un calendari di Maya.
Chi gh'è nassüü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 de genar: Carlo Fruttero, scritur italian.
- 21 de genar: Etta James, cantanta blues americana.
- 24 de genar: Theo Angelopoulos, regista cinematugrafich grech.
- 24 de genar: Cecu Ferrari, pueta, atur teatral e scritur lumbard.
- 29 de genar: Oscar Luigi Scalfaro, magistràt, polìtich e Presidènt de la Repüblica Italiàna, chèl di 9, dal 1992 al 1999.
- 03 de fevrér: Ben Gazzara, atùr americà de famèa siciliàna.
- 11 de fevrér: Guido Fanti, òm polìtech bulognés del Partìt Comünìsta Italià, sìndech de Bològna, presidènt de la regiù Emilia-Romagna, depütàt, eüroparlamentàr e vìce presidènt del Parlamènt Eüropéo, prim òm polìtech a dovrà 'l concèt de Padania zamò in di agn '70.
- 11 de febrar: Whitney Houston, cantanta americana.
- 20 de febrar: Renato Dulbecco, dutur italian (natüralizaa 'merican), Premi Nobel de la Medesina in del 1975.
- 1 de marz: Lucio Dalla, cantant italian.
- 08 de mars: Domenico Sella, profesùr a la University of Wisconsin de Madison, fòrse 'l piö grant espèrt de la stòria econòmega lumbàrda del sécol XVII.
- 10 de mars: Jean Giraud, dizegnadùr de fümècc francès, che 'l se firmàa col nòm d'art Mœbius.
- 17 de marz:
- Ivan Mykolajovyč Dem'janjuk (mej cugnussüü mej 'me John Demjanjuk), criminal de guera ücrain.
- Shenouda III de Lissandria (nassüü Nazīr Jayyid Rūfāʾīl), papa quel de 117 de la Gesa Copta.
- 21 de marz: Tonino Guerra, pueta rumagnö.
- 24 de marz: Vigor Bovolenta, giügadur de palavolo italian.
- 25 de marz: Antonio Tabucchi, scritur italian.
- 1 de avrìl: Giorgio Chinaglia, ex zogadùr de fùbal de la Società Sportiva Lazio.
- 9 de avrìl: Maria Mafai, piö cognusìda col nòm de Miriam Mafai, giurnalésta, scritùra e politica che l'à fài nàs ol giurnàl La Repubblica.
- 14 de avrìl: Piermario Morosini, zögadùr de fùbal bergamàsch che 'l se sènt mal pròpe 'ntat che l'è dré a zögà öna partìda de série B.
- 17 de magg: Donna Summer, cantanta americana.
- 20 de magg:
- Abdelbaset al-Megrahi, terurista libigh, aütur de l'atentaa de Lockerbie in del 1988.
- Robin Gibb, cantant britanigh e member di Bee Gees.
- 6 de giügn: Ray Bradbury, scritur de fantascienza american.
- 3 de lüj: Sergio Pininfarina, imprenditur italian.
- 8 de lüj: Ernest Borgnine, atur american de urigin italiana (piemuntesa), Oscar in del 1956.
- 16 de lüj: Jon Lord, müsicista ingles, giamò member di Deep Purple.
- 22 de löi:
- Cesarino Monti, sindèch de Lasàt e senatùr de la Lega Nord;
- Romano Battaglia, gioranlìsta, scritùr e 'nventùr de la Versiliana.
- 23 de löi:
- Luigi Lazzaroni, imprenditùr de la famèa di Lazzaroni di amarècc de Saròn;
- Oswaldo Payà, òm polìtech e opozidùr del regìme de Castro a Cùba;
- 24 de lüj:
- Sally Ride, strunauta americana, la prima dona americana a 'ndà in del spazzi.
- John Atta Mills, president del Ghana.
- 1 de agust: Gore Vidal, scritur american.
- 10 de agust: Carlo Rambaldi, artista italian, che l'ha faa i disegn de E.T., l'extraterester del film del Steven Spielberg.
- 18 de agust: Scott McKenzie, cantant american.
- 19 de agust: Tony Scott, regista ingles.
- 25 de agust: Neil Armstrong, strunauta american, el prim om a met i pee in sü la Lüna.
- 31 de agust: Carlo Maria Martini, arcivescuv de Milan del 1979 al 2002.
- 1 de utuber:
- Shlomo Venezia, giüdee italian suravivüü al camp de stermini nazista de Auschwitz-Birkenau, induve l'era staa custringiüü a tö part a un sonderkommando.
- Eric Hobsbawm, storegh e scritur ingles.
- 15 de utuber: Norodom Sihanouk, re de Cambogia del 1941 al 1955, e pö del 1993 al 2004, president in del 1975 e prim minister per un muntun de völt (des) intra el 1945 e 'l 1961.
- 1 de nuvember: Gae Aulenti, architeta italiana.
- 2 de nuvember: Pino Rauti, pulitegh italian, espunent de la destra "estrema", giamò segretari del MSI tra el 1990 e 'l 1991 e pö cap de vari partii dopu la separaziun de Lianza Naziunal.
- 5 de dicember: Oscar Niemeyer, architet brasilian.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Champagne-Ardenne
La Champagne-Ardenne (nòm uficiàl en fransés: Région Champagne-Ardenne ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1,342,363 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 25,606 km², per 'na densità de 52 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de Champagne-Ardenne l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Aube, Ardennes, Haute-Marne, Marne che i ragrùpa 15 circondàre (en fransés: arrondissements) e 1,947 cümü. La capital de la regiù l'è Châlons-en-Champagne.


text:
Fiümm Uruguay
L'è un fiümm c'al curr in dela part uriental del'America del Süüt, in dii statt del Brasil, Uruguay e Argentina; al nàss in Brasil, in dela Serra do Mar quand dü olter fiümm (Pelotas e Canoas) sa mèten insèma. Al g'à una lünghèzza de 2.400 km circa e al drena un basin imbrìfer de 370.000 km².
Ul sò cuurs al descriff la furma de un arch: al marca gju prima ul cunfin tra ul Brasil (statt del Rio Grande do Sul) e l'Argentina, pöö dopu chèll tra Argentina e Uruguay. Al sa svöja in del'Ucean Atlantich, cunt un delta in cumüün cunt ul fiümm Paranà cjamaa Rio de la Plata.
Dal punt de vista ecunòmich ul fiümm l'è impurtaant per la prudüzziun de energia idrueletrica, cunt ul sbarameent de Salto Grande.
Ul fiümm l'è traversaa da trì puunt stradaj, a cavàll del cunfin Uruguay-Argentina.