text:
Cavriàna
Cavriàna (nòm uficiàl en Italià: Cavriana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 3 919 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 109 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Gùit, Ghidisöl, Lonàt (BS), Médule, Monsanbàn, Posolènch (BS), Sulfrì, Ólta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Cavriàna l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


c: text/html

text:
Pruvincia de Cüni
- Süperfiss: 6.903 km²
- Pupulazziun (2001): 556.330 ab.
- Densitaa: 81 ab./km²
- Nümer de cumün: 250
- Capitaal (pup. 2001): Cüni (52.334 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La situaziun lenguistega de la Pruincia de Cuni l'è cumplessa.
La lengua püssee spantegada l'è l'italian, che l'è anca lengua ufizial. A bun cünt, in de la zona alpina la se tröva la minuranza lenguistega ucitana, che la vegna anca recugnussüda del Stat Italian. Besogna nutà che però s'hinn deciaraa ucitan anca un frach de paes induve se parla minga 'sta lengua, cun di resültaa cuntraditori.
La lengua lucal püssee parlada l'è 'l piemuntes: a Cuni e in del nord-ovest de la pruincia l'è una variant pütost vesina al piemuntes de la koinè. In di Langhe e arent a Mondovì inscambi se parlen di dialet (cumè 'l langhet) che gh'hann di carateristegh uriginai. Un dialet particular del piemuntes a l'è 'l kyè, che un temp l'era adiritüra cunsideraa ucitan. In di paes de Ormea e Garessio se parlen di dialet ligür. Istess el var per la zona inturna del Paes Brigasch, indè che se parla un dialet ligür alpin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lengua rumagnöla
El Rumagnö (nom nativ: Rumagnol) a l'è un lenguagg neulatin, parlaa in Rumagna, in d'una quai part di pruvinz emilian de Bulogna e Ferara, e in de la Repüblega de San Marin. L'è caraterizàa da un gran nümer de vucài rispett a l'Italian. Bisogna dì che però gh'hinn un bun nümer de variant: el dialètt de Ravena l'è different de quell de Faenza ecc.
El Dant Alighiee el cunsiderava el center del Rumagnö la citaa de Furlì (Furlè in rumagnö).
Cuntegnüü
- 1 Difüsiun
- 2 Evulüziun funetiga dal Latin
- 3 Esempi de dialet
- 4 Gramatiga
- 5 Vus curelaa
- 6 Ligam de föra
Difüsiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A nord-ovest el rumagnöö el cunfina cui dialet emilian. El cunfin ucidental l'è marcaa dal riaa Sillaro (Selar in rumagnöö), che 'l spartiss la Pruvincia de Bulogna in düü toch: a ovest (Castel San Pietro Terme) se parla bulugnes, a est (Imola) se parla rumagnöö. 'Stu dialet, in la Pruvincia de Bulogna l'è parlaa in set cumün: Imola (Iomla), Castel del Rio (Castel d'e Rê), Mordano (Murdän), Fontanelice (Funtana), Borgo Tossignano (Borgh Tussgnan), Dozza (Dozza) e Casalfiumanese (Casäl Fiumanes).
A nord inveci el cunfin l'è marcaa del fiüm Reno, ultra al qual se parla el ferares.
A süd el cunfin lenguistigh l'è cul Dialet marchesan setentriunal parlàà in di March setentriunal. A bun cünt inflüenz rumagnöö poden vess truvaa anca in del nord de l'Ümbria.
Inultra un temp el rumagnöö l'era parlaa in d'un bel toch de Tuscana, che però adess l'è stada redota a poch cumün: Marradi (Marä), Palazzuolo sul Senio (Palazzol) e Firenzuola (Firenzola) in Pruvincia de Firenze; Badia Tedalda (La Badì) e Sestino in Pruvincia de Arezz. Per de pü, a Firenzuola el rumagnöö l'è parlaa dumà in di fraziun de San Pellegrino, Giugnola e Piancaldoli.
El Rumagnö el porta la sua inflüenza lenguistega anca föra del mund gal-italegh: de fat in d'un quai dialet de l'Ümbria del nord (per esempi a Perügia e a Città di Castello) se poden sentì di carateristegh rumagnö; e l'è istess per i parlà de muntagna de la Pruvincia de Arezz.
Evulüziun funetiga dal Latin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cità püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Esempi de dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una parabula in d'una quai variant del Votcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Faentin: U 'j fó un sgnor, ch'aveva dû ragäzz: un dé 'e pió pznen u 'j dess: “Bab, dem la mi pärt dla roba ch'a 'm toca!”. E 'e pädar e fé sobit a'e mod d'e fiol. E quand che l'eb e bel e che avû quel che oléva, 'e tos sò, e u 's mess a viazzär a mond, e a divartìsla a pió non poss.
- Ravenad: Un om l'aveva dû fiui. E 'e pió zoven d'lor dess a'e päder: “Bab, dasìm la mi pärt ch'a 'm toca!” E ló 'e fasè al pärt. Dop a puc dé e pió zoven, fat 'e fagot, u 's n'andè int un paes lontan, e dasè fond a tot, vivend da gran sgnorazz.
- Dialet de Lugo (Ravena): Un om l'aveva dû fiol. 'E pió pznen 'e dess a su pädar: “Bab, dasìm la pärt dla mi roba ch'a 'm toca!”. E ló 'e fasè al pärt tra d'ló dal su sustänz. Da lä a puch dè, mess insen ch'l'avét ogni cósa, u 's n'andè int un pajes luntän, e 'e strascinè tot quel ch'l'aveva int i vezzi.
- Imules: Un om l'aveva dû fiuó. E 'e pió zuvnazz u 'j dess: “Bab, deem la pärt dla roba ch'u 'm tocca!”. E ló u 'j fé la partizion dla roba. Dop puoch dé, cstó 'e tuosc só la só pärt, e u 's n'andè in viazz lontan lontan, e 'e dé 'e fom tota la só roba, fasend 'na vita da scausträ.
- Furlives: U 'j fop un om ch'l'avè dû fiul. E 'e piò pecul 'e giè a'e su bab: “Bab, ch'a nu 'm dasì la pärte 'd quel ch'u 'm toche?” E ló u 'j la dasè. Dopo a quäich dé, 'e piò pecul, racolt ch'l'avè tot quel ch'e su bab u j'aveva dä, e tuss só, e l'andèp int un pajes luntan, e ilè u 's strusciè ignaquäl, mnänd una vite da baracon.
- Rimines: J'era un zert om ch'l'aveva dô fiol. 'E più pznein d'lór 'e dess m'e pädre: “Bab, dasìm la pärta dla roba che 'm toca!”. E 'e sò bab 'e sparté la roba, e 'e 'j desè su pärta. E dop poch giorne e mané tot 'ni cosa st'fiol più pecul e 's mité in viazz, e l'andasé t'una zità da luntän, e ilà 'e strusciò tot la su roba, vivend cun un grän luss.
- Dialet de Cervia: Un zert om aveva dû fiul. 'E più zovan dess a'e pader: “O bab, dasìm la part ch'a 'm toca 'd mi porsion!” E ló 'e fez ai parti fra i dû fiul. Dop poch gioran fasè fagot 'e più zovan 'd tot ai su coss, e u 's portò vagand in lontan paes, dov'e strussiò tot al sò sostanzi, tnend una vita lussuriosa.
La deciaraziun di dirit de l'om in Sanmarines[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tot i esseri umän i nass lebri e cumpagn in dignità e diret. Lou i è dutid ad rasoun e ad cuscinza e i ha da operä, ognun t'i cunfrunt at chii ilt, sa sentimint ad fratelänza.
El Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet de Imula[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Päder nostar, che 't sé in zel,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tänt in sel cumpägn in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debat,
cumpägn che nó a fè cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
Dialet de Faenza[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nostar bab, che 't sì 'n zil,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tant in zil, acsè in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debit,
cum nó a fasé cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
[1]
Pruverbi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dop avé dbû, ignun vô dì la su.
- Dai do ch'la pessa e lassa ch'la patessa.
- 'E Signor dla muntagna u li fa e pù u li acumpagna.
- I baioch i fa 'ndä l'aqua d'insó.
- Indov ch'u 's magna, u 's ragna.
- La dona l'è come l'arenga: l'è bona, ma u 't fa murèi.
- La piadena s'al parsat a la piäs un po' m'a tot.
- Dividëm da bun fradê: a té la cagna e a mé 'e pursel. S' t'ha paiura ch'a t'ingana, a mé 'e pursel e a té la cagna.
- L'è mej avè 'e cul sän sot i calzun rot che i calzun sän sovra 'e cul rot.
- 'E fugh, la tävla e 'e let i fa impigrì la zenta.
- 'E väl pió 'na bona fazza che 'na pussion.
- Ad carneväl, ogni burla väl.
- 'E sbaglia nänca 'e prit a d' la messa.
- Donca donca, par fär 'e murador u 'j vò la conca.
- Erchbalen da cant dla sera 'e fa ars'ciarä la vela, erchbalen da cant de la matena 'e fa rimpì la psculena.
- Contra i pinsir un gran rimedi l'è 'e bichir.
- L'aqua la fa mäl, 'e ven 'e fa cantä.
- Una bona bvuda la 't fa rompar mej l'äria e la 't fa vdé 'e mond pió bel.
- Fa' quel che dis 'e prit, ma non quel che fa!
- Quand che al nuval al va a Bulogna, 'e piov ch'u 'n s'vargogna.
- Chi dscur a tävla e t'al let, l'è un mat perfet.
- Chi ch'u n'ha, u 'j da, chi ch'u 'n n'ha a i guärda.
- I parint i è cume 'e pess, dop tre dé i pozza.
- La pulizia la sta ben d'impartot, a l'infura d'e portafoj.
- A lavurä s'la vanga e s'e badil, u 's magna poch e u 's cäga stil.
- L'è mej un mort ad cäsa che un marchigiän s'la porta.
- L'è mej campä un dé da lion che zent da pigra.
- Da chi trop spess i va a cunsä, bsogna sempra difidä.
- Pri campä sän, bsogna psä spess come i cän.
- La sera urs, la matena ärs.
- La sera leun, la matena quaun.
- Mej puzzä 'd ven che 'd zera.
- Se 't vò perd un amigh, vein poch bob e legna 'd figh.
- In cumpagnia l'ha tolt moj anche un frä.
- Chi 'n pessa in cumpagnia, l'è un lädri e 'na spia.
- L'erba cativa la 'n mor mai.
- Se t'an cägh, t'cagherè, se t'an pess, t'murirè.
- Se ta t'incazz, t'fé dopia fatiga.
- I sold l'è come i dulur, chi j'ha i s'i ten.
- Remin da navigä, Cesena da cantä, Furlé da balä, Ravena da magnä, Lugh da imbrujä, Jemula da fä l'amor.
- 'E sgnor 'e magna quand ch'l'ha fam; 'e puret quand ch'u n'ha.
- La nebia e i prit i 'n fa mai viazz par gnint.
- Chi ch'l'è sculazzä da la nebia, u 'l sculazza änca 'e vent.
Gramatiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leter de l'abecee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leter che gh'ha minga spiegaziun se prunüncien cumpagn del curispundent lumbard.
- a
- à: son avert
- â: son nasal (dopu m, n, gn)
- b
- c
- d
- e
- ë: son multu avert, che in certi zonn el va vers la a.
- è: son avert
- ê: son saraa che 'l tend vers la a.
- é: son saraa bel slungaa
- f
- g
- gh: cumpagn del lumbard denanz a i, e. Püssee dulza de la gh lumbarda in finala.
- h
- i
- ì: acent tonigh
- î: son nasal
- j
- l
- m: in di terminaziun nasai l'è semimüda
- n: in di terminaziun nasai l'è müda, föra che dopu la ô.
- o
- ò: son avert
- ö: son semiavert cun terminaziun evanescent (dunca minga 'me la ö lumbarda, piemuntesa o piasentina)
- ô: son saraa che 'l tend a la u. Denanz a n el gh'ha un son nasal.
- p
- q
- r
- s
- ş: son cumpagn de la s de rösa
- s-c: son cumpagn de s'c
- t
- u
- v
- z: son dür cumpagn de la z de atenziun in del lumbard setentriunal
- ź: son dulz, cumpagn de la z de zücher in del lumbard setentriunal
I articul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Articul determinativ singular
- Mas'c: 'e/l'
- Feminn: la/l'
- Articul determinativ plüral
- Mas'c: i/j
- Feminn: al/agli
- Articul indeterminativ singular
- Mas'c: on
- Feminn: onna
- Articul indeterminativ plüral
- Mas'c:
- Feminn:
I sustantiv e i sò plürai[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De norma al singular i nom maschil finissen per cunsunant e quei feminil cun la letera a.
Per el plüral i rob hin püssee cumplicaa.
- Nom maschil cun la a 'centada:
- Can => chen
- Gatt => ghett
- Car => chêr
- Ann => ènn
- Cumpagn => cumpegn
- Nom maschil cun la e averta 'centada
- Pèzz => pézz
- Prê => prë
- Mès => mis
- Nom maschil cun la e sarada 'centada
- Cavéll => cavéll
- Nom maschil con la o acentada
- Òcc => ócc
- Anvód => anvùd
- Òrt => urt
- Mónt => munt
- Óss => òss
- Öv => ôv
- Nom maschil cun la i o la u acentada
- Prit => prit
- Frut => frut
- Nom feminil che finissen in a
- Éla => él
- Pèrta => pêrt
- Nom feminil che pudrien avègh di ambiguità cul plüral maschil
- Êva => êvi
- Furmiga => furmighi
- Amiga => amighi
- Zovna => zovni
- Nom feminil cun particular grüp cunsunantigh a la fin di parol
- Èrma => èrum
- Serva => seruv
I verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb vess (ëssar/èssar/essr/ess)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present
- Indicativ imperfet
- Indicativ fütür
Vus curelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- dialettiromagnoli.it
- Giovanni Tozzoli, Dizionario domestico imolese-italiano, Imula, 1857
- Libero Ercolani, Vocabolario Romagnolo-Italiano
- L'argaza - 'E dialet rumagnol in linea
- Romagna Mania
- expina.it
- Puesii in rumagnö
- Sit cunt infurmaziun sura el dialet de Cattolica
- Infurmaziun sura el dialet de Saludecio
- Infurmaziun sura el dialet de Rimini
- Puesii in del dialet de Riccione
- Curs de Rumagnö


text:
28 08
Ol dé 28 de óst l'è 'l 240 ( 241 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 126 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de óst al è ul dí da pòost 240 ( 241 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 126 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1985 - Everest: Toni Sors, Óscar Cadiach Puig e Carles Vallès Ocaña, zuntament con i serpe Shambu Tamang, Ang Karma e Narayan Shrestra, i è i prim Català a metí-gh i pé.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1749 - Johann Wolfgang von Goethe; scritur Todèsch.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Belleville, New Jersey
Belleville a l'è una cità de la Cuntea d'Essex, New Jersey, Stat Ünì d'America. El sò nom uriginal a l'era Second River (segunt fiüm), perchè là al ghe passa propi el fiüm Second River. I abitant la ciamaven però Belleville, che l'è el nom ufizial del 1797.
Cüriusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 member (Frank Iero, Ray Toro e Mikey Way) del grüp rock My Chemical Romance a hinn uriginari de Belleville, e un alter (Gerard Way) a l'ha stüdiaa chì.
- el pilota valenzian John Giner Muñoz a l'è nassüü chì.


text:
Giusep Verdi
El Giusepp Fortunin Franzesch Verdi (Roncole, 10 Ottober 1813 - Milan 27 Genar 1901) l'è staa on composidor talian, utor de melodramm che hinn ancamò representaa in di teater de tutt el mond.
Vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verdi l'è nassuu in de la campagna de Roncole, ona frazion de Busseto (Parma), el 10 Ottober de'l 1813. A l'è 'l fioeu de'ä Carlo Verdi, che l'era 'n agricoltor piacentin. Anca se l'era minga ricch, el Giusepp l'è reussì a imparà a sonà l'orghen perchè l'orghenista de la gesa de Roncole ghe l'insegnava a gratis. Dopo quei agn, vist el grand talent de'l Giusepp, gh'è staa anca regalaa 'na spinetta de on bottiatt de'l loeugh. El Giusepp gh'aveva domà quindes agn quand che, in de'l 1828, ona sò sinfonia de overtura, in loeugh de quela de Rossini, l'è stada sonada in de la representazion de "El barbee de Siviglia" al teater de Busseto. In de'l 1832 l'è andaa a Milan indoe l'haa cercaa de entraa a'l conservatori de Milan. Purtropp el gh'aveva sorpassà el limit de età, inscì l'ha studiaa sota Vincenzo Lavigna, maester de La Scala. In de'l 1836 a l'ha tolt Margherita Barezzi in miee. In de'l 1839 l'è reussii a fà 'na representazion de 'na sò oeuvra a La Scala de Milan; l'era L'Oberto, Conte di San Bonifacio.
Nabucco[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vist el success de l'Oberto, gh'è stada commissionada on'oeuvra comega ciamada Un giorno Di Regno, ma 'l Verdi l'è staa minga bon de scriv 'n oeuvra comeg perchè la sò miee e i sò fioeu eren mort in chi temp lí. Dopo quest insuccess Verdi l'ha scrivuu voeuna di oeuver pussee important de la sò carrera: El Nabucco. In de l'istoria el poppol giudee l'è s'ciav de'l sovran babilones Nabucodonosor.
L'aria pussee importanta del Nabuco l'è el Va Penser.


text:
Veles
Veles (nom ufizial in italian: Veleso) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 231 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,9 km² e ona densità de 39 ab./km².
El territòri comunal l'è compòst, oltra che del capploeugh, de la frazion de Erno e de la località de Gòrla.
Veles la se troeuva in del Triangol Larian e l'è tacaa ai cumün de Bellas, Lescen, Ness e Gelbi.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Veles l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Nur
El Nur (Nure in Italian) a l'è on fiumm de l'Emilia-Romagna che 'l scorr quas completament in de la Provincia de Piasenza, a part 1200 meter in de la Provincia de Lòd (Lombardia).
El Nur el nass in de l'Appennin Ligur, in del grupp del Mont Maggiorasca. Dòpo on percors de circa 75 chilòmeter (che 'l passa anca in de la vall omònima, el finiss in del Pò in del comun de Caors, pussee precisament in de la frazion de Roncaroeu.
I comun traversaa a hinn El Ferree, I Farin, Bettola, El Pont de l'Òli, Vigolzon, San Giòrg, Podinzan, Pontnur, Piasenza, Casei Land (LO) e Caors.
El Nur el gh'ha vari affluent, che però hinn riaa de pòcca importanza 'me la Lardana.


text:
Amur (fiüm)
El Amur (Rüss: AMyp, Amur) l'è un fiüm de l'Asia urientala: lünghèzza 4.444 km, basin imbrìfer 1.855.000 km². Al sa furma in sül cunfìn tra la Rüssia e la Cina, a la cunflüenza di fiümm Shilka e Argun; da lì al cumencia a descrif una cürva prima vers südest, pöö dopu ver nurdest fin a che al sa trà deent in del Strècc dii Tartar, pròpi in facia a l'isula de Sahalin.
L'Amur l'è navigabil per quasi tüt ul sò cuurs, anca sa gh'è ul prublema ca l'è geraa per un quater-cinch meess a l'ann.
In del sò cuurs al marca ul cunfin Rüssia-Cina per quasi 1.800 km, e al bagna quater citaa d'una certa impurtanza, tüt in Rüssia:


text:
Smanatscha la reclama online basada sin il cumportament mia sfera privata?
Tut las interpresas che offran reclama online basada sin il cumportament ston observar las leschas vertentas. Per il solit na vegnan betg relevadas datas persunalas per la reclama online basada sin il cumportament che lubissan d’identifitgar Vus sco utilisader en il mund real. Sch’i vegnutilisà datas persunalas (sco p.ex. datas d’annunzia), vegnis Vus fatg attent a quest fatg en la decleraziun da la protecziun da datas da la pagina-web, cura che Vus As annunziais per tscherts servetschs e dais Voss consentiment areguard il diever da las datas. Vus pudais decider da tut temp, sche Vus vulais profitar da reclama intenziunada adattada a Voss interess u betg.
Tge èn ‘datas persunalas’ e vegnan quellas utilisadas per la reclama online basada sin il cumportament?
Datas persunalas èn datas che pussibiliteschan – u sulettas u ensemen cun autras datas ch’ina tscherta interpresa posseda da Vus – d’As identifitgar cleramain. Exempels da datas persunalas èn il num, l’adressa u l’adressa dad e-mail. La gronda part da las interpresas n’utiliseschan naginas datas persunalas per la reclama online basada sin il cumportament. Sch’ina interpresa utilisescha però Vossas datas persunalas, vegnis Vus fatg attent a quest fatg en la decleraziun da la protecziun da datas da la pagina-web, cura che Vus As annunziais per tscherts servetschs e dais Voss consentiment areguard il diever da las datas.
Tge poss jau far, sche jau na vi betg survegnir talas reclamas?
Vus pudais deactivar qua la reclama online basada sin il cumportament.
Quai na signifitga però betg che Vus na survegnis pli nagina reclama, sche Vus navigais en l’internet. Las reclamas che Vus vesais sin las paginas-web na vegnan però betg adattadas a Voss interess e pon perquai esser pli pauc relevantas per Vus.
Visitai p.pl. nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
Signifitga la reclama online basada sin il cumportament che jau vegn a survegnir dapli reclama ?
Na. La reclama che Vus vesais sin tschertas paginas-web è però adattada a Voss interess ed è uschia pli relevanta per Vus.
Renda la reclama online basada sin il cumportament main agreabel mes temp en l’internet?
Na. Vus na vegnis betg a constatar ina differenza. La reclama online basada sin il cumportament vul simplamain render la reclama online pli relevanta per Vus.
Vegnan telechargiads programs sin mes computer?
Na.
Tge è in ‘cookie’ e co vegn quel utilisà?
In cookie è ina pitschna datoteca che consista da bustabs e da cifras. Quella vegn memorisada sin Voss computer, cura che Vus visitais tschertas paginas-web. Cookies pussibiliteschan ad ina pagina-web da reconuscher las preferenzas d’in utilisader selecziunadas durant ina visita precedenta.Il cookie sez na cuntegna u relevescha naginas infurmaziuns. Sch’in server legia il cookie via in navigatur, gida quel da porscher servetschs pli favuraivels per ils utilisaders, p.ex. cun memorisar las cumpras u las infurmaziuns da conto.
Ils cookies vegnan memorisads en l’arcun da Voss navigatur e cuntegnan tipicamain:
• il num dal server che ha tramess il cookie
• la durada da vita dal cookie
• ina valur – usualmain in numer unic generà casualmain
Il server da la pagina-web che trametta il cookie dovra quest numer per reconuscher Vus, sche Vus returnais ad ina pagina u sche Vus navigais da pagina a pagina. Sulettamain il server che trametta il cookie po leger e damai utilisar quest cookie. Cookies giogan ina rolla centrala per adattar paginas-web al cumportament dals utilisaders e la reclama online basada sin il cumportament lavura en general cun cookies.
Poss jau bloccar in cookie?
Gea. Tscherts navigaturs As lubeschan da bloccar sulettamain cookies da terzs (quai èn cookies che vegnan memorisads sin Voss navigatur da terzs – p.ex. d’ina rait da reclama) u cookies che na correspundan betg a Voss parameters da la protecziun da datas.
Vus pudais era bloccar tut ils cookies. Quai po però render main agreabelVoss temp en l’internet, sche Vus faschais diever da servetschs che lavuran cun cookies. Legiai noss tschintg toptips per dapli infurmaziuns davart l’administraziun dals parameters da la protecziun da datas da Voss navigatur.
Stoss jau deactivar la reclama online basada sin il cumportament, sche jau dovr in auter computer al plaz da lavur?
Gea. Sche Vus deactivais la reclama online basada sin il cumportament che deriva d’ina tscherta interpresa, deactivais Vus la relevaziun da datas e l’utilisaziun da quellas unicamain per il navigatur dal computer u da l’apparat che Vus duvrais gist en quel mument. La deactivaziun pertutga però er autras persunas che dovran quest navigatur. Per deactivar cumplettamain la reclama online basada sin il cumportament che deriva da questa interpresa specifica stuais Vus As deconnectar damintga singul computer e/u navigatur che Vus duvrais (p.ex. Internet Explorer, GoogleChrome, MozillaFirefoxu Safari). Dapli infurmaziuns chattais Vus sin nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament.
Ma protegia il scumond da reclama online basada sin il cumportament da spam e da pop-ups?
Na. Sche Vus deactivais la reclama online basada sin il cumportament signifitga quai sulettamain che Vus n’obtegnais pli nagina reclama adattada a Voss interess. Vus na pudais betg scumandar ina tscherta sort da reclama sco p.ex. e-mails da reclama u pop-ups.
Stoss jau far insatge?
Prendai il temp e legiai noss tschintg toptips.
Copyright © 2009 - 2013 EDAA


text:
Tipografìa
La Tipografìa (dal grèc tύπoς, "ségn" e Ypάφeιv, "scrîver") l' è na tènnica 'd stampa impurtéda chè in Itâglia a la fìn dal Quatersèint da soquànt tipógraf, che 'l piò famóś 'l era al venesiàṅ Aldo Manusio, e druèda dimòndi subìt in dla regiòun véneta per stampèr i prìm lìber c'n i caràter móbil.
Descrisiòun
Al mistēr dal tipógraf al s divîd in piò pert:
- Mèter śò 'na bòśa p'r avér cèri agli idéi dal riśultê ch' a s catarà;
- Preparèr na 'fòrma' cumpòsta c'n i caràter môbil u anca cun di polìmer, ed quèl ch'a biśgnarà andèr a stampèr (al furmê tipogràfic);
- Pasèr'gh in sìma dl inciòster, cun di rùl ch'i gh'al spèlmen; pò la fòrma, ch'l' è speculêr a quèl ch'a s'n andrà a léśer, la vìn presèda in na manéra unifòrma (a gh' è dimòndi manéri ed presèrla) in sìm'a 'l piàn, a 'l fój ed chèrta u 'd cartòun (mo al prèv anca èser un fój ed pergaména, ed séda, ed rêś, ed plàstica o 'd metâl), in dû a s và a pugèr 'l inciòster piò adàt al chèś, e 'l stampê 'l armagn acsè stampê in 'na manèra bastànsa stàbil (el deblèsi per la tgnùda dla stàmpa i prèven èser i strapàs, al bagnê, e 'na lunga 'spusisiòun a la luś, ch' la gh'śbiadirèv 'l inciòster);
- Al tipôgraf al gh' arà anca da cunfesiunèr i stampê in cla manéra ch' al vōl al cliìnt finêl: bluchèt, calendàri, lìber, manifèst, vulantèin, schèdi, e via descurènd.
P'r estensiòun, la tipografìa la nn' è mìa sól la tènnica 'd stàmpa, mo anc al laburatòri o la fàbrica in dû a se stàmpa.


text:
Wonju
Wonju (Hangul: 원주시; Hanja: 原州市) a l'è una cità in del südest de la pruvincia de Gangwon in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 300,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rosa
- Üsel: Phasianus colchicus
- Pianta: Gingko biloba
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 16 distret (dong; 동), vün eup (읍) e vott myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Roanoke, Virginia, Stat Ünii d'America
- Edmonton, Alberta, Canada
- Yantai, Shandong, Cina
- Hefei, Anhui, Cina
- Ichikawa, Chiba, Filipinn


text:
Intròzz
Intròzz (nom ufizial in italian Introzzo) l'è on comun de la Provincia de Lecch. In del paes, situaa in de la Val Varron, ghe viven 121 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,8 km² e ona densità de 32 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Derf, Dòr, Suej, Tremenech.
Intròzz el gh'ha minga ona soa parròcchia, ma 'l fa riferiment a ona del vesin paes de Suej.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Intròzz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Canton Giüra
El Canton Giüra l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera, sitüàt endèla part nord-ocidentàl del paés. La capitàl l'è Delémont e la denominasiù uficiàla en fransés (lèngua magiuritària del cantù) l'è République et Canton du Jura.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El re de Borgògna 'l g'ha dunàt el gròs del teretóre che 'ncö 'l fùrma el Canton Giüra al vèscof de Basilea endèl an 999. La regiù l'è stàda 'n stat sovràno part del Sacro Romano Impero per de piö de otsènt agn. Dòpo 'l Tratàt de Westfalia del 1648 el Giüra el g'ha cuminciàt a ìga dei ligàm strècc co la Confederasiù Svìsera. Al Congrès de Vienna el Giüra l'è pò stat asegnàt al Canton Berna. Chèsta deciziù la g'ha proocàt fòrte malcontét. El Giüra l'ìa de lèngua franséza e de religiù catòlica, quan che 'nvéce el Canton Berna l'ìa suratöt de lèngua todèsca e de religiù protestànt. La popolasiù de la regiù del Giüra la g'ha domandàt l'endependènsa. Dòpo de 'na lòta de agn e agn, la custitüsiù l'è stàda acetàda 'ndèl 1977 e 'ndèl 1978 la spartisiù l'è deentàda uficiàla quan che 'l pòpol svìser el g'ha votàt en sò favùr. Isé, 'ndèl 1979 el Giüra l'è deentàt chèl dei vintisés dei cantù de la Confederasiù Svìsera.
Südiviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Distrècc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Canton giüra l'è dividìt en 3 distrècc:
- Delémont (Todèsch: Delsberg) - capital: Delémont
- Porrentruy (Todèsch: Pruntrut) - capital: Porrentruy
- Franches-Montagnes (Todèsch: Freiberge) - capital: Saignelégier
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cümü del Canton Giüra i è 64:
- Alle
- Basse-Allaine
- Bassecourt
- Beurnevésin
- Boécourt
- Boncourt
- Bonfol
- Bourrignon
- Bressaucourt
- Bure
- Châtillon (JU)
- Clos du Doubs
- Coeuve
- Corban
- Cornol
- Courchapoix
- Courchavon
- Courfaivre
- Courgenay
- Courrendlin
- Courroux
- Courtedoux
- Courtételle
- Damphreux
- Delémont
- Develier
- Ederswiler
- Fahy
- Fontenais
- Glovelier
- Grandfontaine
- Haute-Ajoie
- La Baroche
- La Chaux-des-Breuleux
- Lajoux (JU)
- Le Bémont (JU)
- Le Noirmont
- Les Bois
- Les Breuleux
- Les Enfers
- Les Genevez (JU)
- Lugnez
- Mervelier
- Mettembert
- Montfaucon
- Montsevelier
- Movelier
- Muriaux
- Pleigne
- Porrentruy
- Rebeuvelier
- Rocourt
- Rossemaison
- Saignelégier
- Saint-Brais
- Saulcy
- Soubey
- Soulce
- Soyhières
- Undervelier
- Vellerat
- Vendlincourt
- Vermes
- Vicques


text:
Dialet parmesan
El parmesan (nomm nativ: dialètt pramzan) l'è on dialett de l'Emilian.
Cuntegnüü
- 1 Difusion e variant
- 2 Caratteristegh
- 3 Esempi de dialett
- 4 I mes de l'ann
- 5 I numer
- 6 Bibliografia
- 7 Vos corelaa
- 8 Ligamm de foeura
Difusion e variant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quell dialett chì a l'è parlaa in de la città de Parma (Pärma) e in d'on bell tocchell de la soa provincia (foeura che i Apenin, indè che se parlen di dialett ligur).
Oltra al dialett de la città, poeudom cattà foeura anca alter tre variant principai (ciamaa parmens):
- el dialett de la Bassa, in tra Torrile e 'l Pò;
- el dialett de Fidenza e Salsomaggiore Terme, che 'l se vesina ai parlà piasentin de la Val d'Arda;
- el dialett apeninegh, con di influenz ligur, in de la Val de Tar e in de la Val di Ceno.
Insemm al piasentin e al casalasch, el parmesan a l'è despess consideraa vun di dialett de l'emilian ocidental, cioè quell grupp di dialett pussee vesin al lonbard.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In tra i caratteristegh fonetegh pussee important (quei morfologich e sintattegh hinn compagn al rest de l'emilian), a troeuvom:
- la presenza del son [æ], che despess el vegn iscritt tant 'me ona /ä/. La [æ] la sostituiss i A longh
- la presenza del son [ø], scrivuu despess tant 'me /ö/ o anca /ô/. On temp a l'eva pussee spantegaa, e 'l rivava fin dent a la cità, ma al dì d'incoeu el se conserva quasi domà in di dialett pussee vesin al lombard e al piasentin.
- in di dialett de la Bassa (per esempi a Busseto) a gh'è anca el son [y], scrivuu tant 'me ona /ü/.
- la /e/ postonega despess la vegna parnonziada tant 'me ona /o/ (compagn de quell che 'l suced anca in del bass lodesan):
- lur i mèton
- l'äson
- el bórogh
- èssor
- manchen i son [ts] e [dz], sostituii de [s] e [z] (compagn de tucc i alter dialett de la Bassa).
Esempi de dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parabola del fioeu trason[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un òm gh'avì du fiö.
E 'l pù zóven 'd lur el dzìss a sò päder: “Päpà, däm la pärta che 'm vèn!”. E 'l päder al ghe spärtì la roba 'd lur.
Poch gióren dòp, el pù zóven al fè fagòt e 'l 's tòs su e l'andì int un paèis luntän, dova el cunsumì tut col che 'l gh'äva in bagordi.
E dop 'ch l'avì dä fèin a tut, a vens una gran carestia in col paèis, e lù el cminzì a trovärs in bsogn.
E 'l 's n'andì e 'l 's miss a servir u zitadein 'd col sit, ch'al la mandì int 'na sò possiùn a fär pasclär i gozèin.
E l'arè 'vù vöja 'd limpirs la pänza dil giändi 'ch magnäva i animäi: e nissón gh'in däva.
Tornä in se stess, el dziss: "Quant servitur in cä 'd mè päder 's buten adree al pän e mì a son chì ch'a mör 'd fam!
A m'älvarò su e andarò da mè päder e a 'gh dirò: Päpà, a i hò fat pcä contra 'l zel e contra 'd vu;
A 'n son pu degn d'esser ciamä voster fiöl. tolìm per vón di voster servitur".
E tolends su al vens da sò päder. Mentr l'era 'ncora lontän, sò päder el l'ha vist, e al 's moss a compassion, e corendgh incontra el 's gh' butì con i brazz al col, e 'l la basì.
El fiöl el ghe diss: "Päpà, a i hò ofeis al zel, e a v'hò ofeis vu. A 'n son pu degn d'esser ciamä voster fiöl"
Alura 'l päder al dziss ai sò servitur: "Portä chì subit el pu bel vistii, e vistìl, e mtìgh l'anel in did e i scärp ai pee!"
E condusì chì al al vitel pu grass, e amazzäl, e magnäma 'legrament.
Perché 'st mè fiöl era mort e l'è arsussitä; l'era pers, e 'l s'è trovä". E i 's missen a magnär alegrament.
A gh'era 'mò al sò fiöl pu grand, int i cämp e int el tornär, quänd el fu vsen a cà, al sintì a sonär e a cantär.
E 'l ciamì vón di servitur e 'l ghe dimandì coss'era chil cosi.
El servitur al 'gh rispondì: "Voster fradel l'è tornä a cä, e voster päder l'ha fat mazzär al vitel ingrassä, perché l'è tornä san e sälv".
Alura a 'gh vens la stizza e 'l ne vreva pu inträr in cä; donca sò päder, 'gnend fora lu, al la cminzì a pergär.
Ma lu, per risposta, al gh' dziss a sò päder: "Guardä: l'è tant ägn ch'a 'v serv, senza mäi dsobdirv, e vu a 'n m'hii mäi donä un cravet da goder con i mè amigh;
E dop che 'st äter voster fiöl, ch'a consumä tut al sò con dil doni 'd mond, l'è tornä a cä, a j'avii mazzä per lu al vitel ingrassä!"
Ma lu al gh' rispos: "Fiöl mè, ti t'è semper stä megh, e tut col ch'i hò l'è tò;
Ma bisognäva magnär alegrament, perché 'st tò fradel era mort e l'è arsussitä, l'era pers e 'l s'è trovä".
(Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti Gallo-Italici, pagg. 240-241)
Ona novella del Boccasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialett de Busseto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Busseto el se troeuva in de la bassa parmesana, al confin con la Provincia de Piasenza.
Digh donca ch'int i prim teimp del re 'd Cipri, dop al conquist fat dla Tera Santa 'd Gotifrè 'd Büglion, acadì che 'na bela dona 'd Guascogna, in pelegrinagg l'è andada al Sepolcher e, tornand, in Cipri arivada, da qualch omen sceleraa vilanameint la fü oltragiada. E 'd cost lê, senza 'na consolazion doleindes, la pensì d'andarsen a ricorer al re; ma 'gh fü dit da qual d'on che la fadiga là la perdrev, per cost che l'era 'd vita sì rimössa e ad sì poch bein che, non sol al ne vendicava miga con giüstizia i afront fat ai ater, anzi a bota, con 'na vitüperevola viltà, al n'in perdonava fat a lü; tant che chi gh'avan dl'odi con qual d'on, i se sfogavan fandegh a lü onta e vergogna. 'Sta coss senteind la dona, desprada dla vendöta, per consolars dla sò rabia, la 's propos 'd borir la miseria dal re. E la s'andì pianzend da lü e l'ha dit: "Siur mì, mì a 'n veign a la tov preseinza par la vendöta ch'am s' dev dl'ofes ch'm'è stâ fat; at preigh che tì at m'insign, in sodisfaciment, cmè at soport gl'insült che sô ch'i t'ein fat, perchè, imparand da tì, mì possa pazieintemeint la mì soportà; la qual, Dio al sa, se mì far la podiss, vlonter at la donarev, post che acsì bon portador at n'in sê".
Al re, fina alor staa tard e cola pegor adoss, quas al se desdiss dal son, l'ha cominciâ da l'insült fat a 'sta dona, vendicada agrameint, a dvintà rigidissom persecütor d'ognon che contr l'onor dla sò corona qualcos cometeva da col giorn inanz.
Giovanni Papanti, Parlari Italiani in Certaldo, 1875, pag. 342
Dialett de Lugagnano[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lugagnano l'è ona fraziun del comun de Monchio delle Corti, in su l'Apenin, al confin con la Toscana
Ä digh donca, che int i temp der prim re 'd Cipri, dop er conquist fat dla Tera Santa da Gottofrè di Buglione, ä sucess che 'na gentil dona ed Guascogna l'andé 'n pelegrinagg al Sepolcr e, 'nt l'artornar de 'd là, arivâ en Cipri, da di scelerat d'omi la fu vilanament oltragiâ; e, dolendes ed cla cosa lì sensa ensuna consolasion, la pensé d'andar a reclamar dau re. Ma ägh fu dit da quarch d'un ch'l'aré butâ er fiad ar vent, perchè lù l'era un om ritentiv e bon da gnent, e che 'nvece 'd vendicà con giustisia li ofes fat ai ätr, l'en soportava con gran viltà un'enfinità ch'i 'gh favon a lù. Tant che tut coi ch'aven quarcò con lù, i 's vendicavan a fàgh di despet o del vergogn. La dona, sentend csì, desprada d'aver vendeta, pr'una sodisfasion dla só malcontentessa la 's mis en testa ed vrer zizzoiar la miseria ed cal re. E l'andé da lù piangend, e la 'gh diss: "Er mè sior, mé 'n vegn a la tó presensia pr'atend vendeta dl'angiuria ch'm'è stâ fat, ma en sodisfasion ed cola, ät pregh che 't m'ansegn cmé 't fê a sofri coli che sent ch'i 't fan. Perchè, emparand da té, 'm possa tor en pasa la mia; j'o sa Iddio, se podessa fà, vlontera ät darê 'n so gnan mé cosa, ma ä so che 't sî tant un bon portador".
O re, che fin alora l'era stâ 'nfingard, cmé s'o 's fussa sdormî su 'nt l'at, cmensand da l'angiuria fat a 'sta dona, ch'o la vendiché asprament, o dventé persecutor rigidissim ed tut coi ch'i essen comiss quarcò contr'a l'onor dla sò corona.
ibidem, pag. 343-344
Dialett de Parma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A digh donca che int i temp del prim re 'd Cipro, dop l'aquist dla Tera Sänta fat da Gotifrè 'd Buglion, a sucess che 'na gentildona 'd Guascogna l'andì in pelegrinagg al Sepolcher e, tornänd indrê, la fu insultäda malament da di omi scelerä. E lê, lamentändsen senza nsuna consolazion, la pensì d'andär a ricorer al re; ma 'gh fu dit ch'la gh'armetrè la fadiga, perchè lù l'era 'd vita csì grama e csì poch ad bon, che putost che vendicärs ad i äter insult con giustizia, anzi 'l n'in sostgniva un'infinitä fat a lù con 'na viltä vergognösa, tänt che chiunque gh'aviss un qualch dispiaseir al la sfogäva fändegh un quälch insult o vergogna. Quand la sintì csì 'sta dona, despräda 'd vendicäres, pr'una quälca consolazion dal sò disgut, la 's miss in meinta 'd vrer svergognär la miseria 'd col re lì. E andänd pianzend davänti a lù, la 'gh dsiss: "Cära 'l mè sior, mì an vegn miga in preseinza sova per la vendeta che mì poss asptär dl'insult che m'è stä fat; ma per sodisfärla, 'l preigh ch'al m'insigna cmè 'l fa a sofrir coli ch'a j'ho sintî a dir ch'i 'gh fan, perchè mì, imparänd da lù, a possa soportär la meia pazientement; e 'l Sgnör al sa che se mì 'l podiss fär, agh la donarè vlontera, perchè lù l'è bon soportatör".
Al re, che fin alora l'era stä pigher e longh, cmè s'al s'fuss dessdä da dormir, cminzand da l'insult fat a 'sta dona, ch'al vindichì bein, al 'gnì fò un persecutör teribil ad tuti coli che, contra l'onor dla sò corona, da chì inanz i avissen comiss qualcosa.
ibidem, pag. 344
Dialett de Zibello[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donca a digh che ind i temp dal prim re 'd Cipar, dop al conquist fat dla Tera Santa da Gofred ad Buglion, è gnü che 'na gentildona 'd Guascogna in pelegrinagg l'è andada al Sepolcar; intant che la tornava dadlà cmè la fu arivada in Cipar, da sert oman birbant l'è stada vilanament minciunada. E par cost, sensa ansöna consolazion, l'ha pensâ d'andär a lamentäras dal re. Ma da sert ätar a gh'è stä det ch'a 's perdré la fadiga, parché l'era un pô mincion, che miga solament coli di ätar ingiüri a glia vindicass, ansi al sostneva con gran viltà coli ch'i 'gh fävan a lü; e intant che qual d'on a gh'äva quälch dispiaser, lü al sa sfogava cm'al färagh quälca balossada, opür cm'al svergognäral. La dona, sentend stel cosi, desprada 'd la vendeta, par consoläras dla sò noia la s'è missa in menta 'd minciunär col re; l'è andada pianzend dednäns a lü e l'ha det: "Cära 'l mè sior, mé an vegn miga dednäns a té par essar sudisfäta 'd l'ingiüria ch'i m'han fat, ma par färam pagär cola, at pregh ch'at m'insegn cm'at fê a sofrir coli che mé a sô ch'i 't fan, parchè, imparänd da té, mé a possa con paziensa soportär la mea; che Dio al sa che, se mé a podess, vlontera a t'admandariss, parché at ja sê soportär acsì ben".
Al re, ch'l'era stä fen alora pigar, cmé sa 'l sa svegliäss da la son, cminsänd da l'ingiüria fäta a 'sta dona, ch'l'ha vindicâ assê, l'è dvintâ rigorosissim par tüt coi che cometessar quälca cosa contra l'onor del sò regn dop cla cosa lì.
ibidem, pag. 345-346
Proverbi e moeud de dì[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A 't sì ca 'l gran d'istà
- Càmbia molinär, càmbia lädor.
- L'ùltim a morìr 'd neclensa l'è stà 'l molinär.
- Se in paradìs a 'gh va 'l molinär, a 'gh va anca 'l molén.
- A 'l farè andär un molén a vènt.
- A t'è scupèrt l'aqua calda.
- Chi va per liddga a 'l s'imbrodga il scarpi.
- Tirär l'aqua al sò molén.
Alter proverbi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Chi äson nass, äson möra
- L'é mej 'n äson viv che 'n dotor mort
- Chi ha avù, ha avù, e chi n'ha avù fa lista növa
- Badacc an völ ingan; o sonn, o sèj o fam.
- Quand s'é in bal, bisogna balär
- Bärba bagnäda l'é meza fata
- La bärba an fa 'l filosof
- A fär la bärba a l'äsen as consuma l'aqua e 'l savon
- Doni e barbera l'é semper primavera
- Santa Bibiana, quaranta dì e 'na stmana
- Chi ha bisogn slonga la man
- Bisogna lavorär par magnär
- Quand la scapa, bisogna färla
- An s'pöl miga aver la bota piena e la mojera imbariäga
- Il bosii i g'han il gambi curti
- Chi viva sperand, al möra cagand
- Amör e caghet, chi 'n l'ha provä an al cred
- Il cagni chi g'han pressia fan i cagnén orob
- Col ch'ten cäld, ten anca fred
- Tut i cals int al cul mandon inans un pass
- Chi lavora 'l g'ha 'na camisa, chi 'n lavora al gh'n'ha dò
- Ai can mägor agh va drè 'l moschi
- Quand as dis dài al can, tut i 'gh dan
- Tut i can i menon la cova, tut i cojon i dison la sova
- Can ch'baja an boca miga
- Tuti 'l bissi i g'han al sò vlen
- Avril piovös, magg ventös
I mes de l'ann[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Znär
- Farvär
- Mars
- Avril
- Magg
- Giugn
- Luj
- Agost
- Setembor
- Otobor
- Novembor
- Dezembor
I numer[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- von, vuna
- du, do/dòv
- tri, tre(i)
- quator/quater
- sinch/sincov
- ses
- set
- ot
- nov
- des
- vundos/vundes
- dodes
- tredes
- quatordes
- quindes
- sedes
- derset/dar-
- desdot
- desnov
- vint
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giuseppe Carpi, Umberto Paravini, Dizionario parmigiano-italiano, 1966


text:
Kirchberg (SG)
Kirchberg a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 42.59 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 8348 abitant.
El cumün de Kirchberg al se tröva a una altitüden de 735 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fischingen (TG), Jonschwil, Lütisburg, Mosnang, Rickenbach (TG), Sirnach (TG), Wilen (TG). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kirchberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1222 col nom de Kilchberc.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Luréa
Lurea (nòm uficiàl in italian: Loreglia) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 254 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,3 km² e ona densità de popolaziun de 27 ab./km².
El paes el gh'ha una fraziun ciamada Ches. L'è tacaa ai cumün de Cäsàal dlä Cort Cèrä, Germagn, Urnavass, Quarna de Sura, Struna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Luréa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Thor
Thor (nors antigh: Þórr) l'è vun di dei pussee important de la mitologia germanega.
L'era el dio del tron, e l'è cognossuu per i sò longh bataj contra i Gigant.
Cuntegnüü
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
"Thor" l'è la version inglesa del nors antigh Þórr, che la va inanz anca incoeu in de l'islandes Þór.
A l'è cognossuu anca tant 'me Donar in todesch antigh e olandes, Þūnor in ingles antigh, Tórur in faroes, Tor in svedes, danes e norveges, Tonger in frison. El nomm el deriva de la radis germanega *Thunraz, che la voeur dì "tron" (cf. ingles modern thunder, todesch donner e via inscì) e l'è de origin indoeuropea (cf. el latin tonus).
I origin mitologich e la fameja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'era el fioeu de Odin (re di dei) e de Jörð (la dea de la terra), e l'era el pussee fort di Æsir. El viveva a Ásgard, in del regn de Þrúðvangar, in del castell de Bilskirnir.
Intant che Odin l'eva consideraa el re di dei, Thor l'eva pussee che alter el dio di omen, e per quest l'era ben amaa di gent de la Scandinavia. I Vichingh i se faven ciamà anca el Popol de Thor. El dio l'era representaa con la barba longa e rossa e i muscoi possent, e 'l gh'aveva duu aspett de la personalità: el primm l'eva quell del gigant fosch e brutal; el segond inveci le faseva vedè tant 'me on bonascion con di aspett anca comegh.
La soa miee la se ciamava Sif e l'era la dea de la fertilità, cont i cavei dorad compagn del forment, faa su di nan dopo che Loki el gh'aveva tajaa via quei originai. Thor el gh'ha 'vuu anca alter moros asca la miee: per esempi, la gigantessa Járnsaxa la gh'ha daa a lu on fioeu ciamaa Magni. De la Sif el gh'ha 'vuu Þrúðr e Móði; el gh'aveva anca on fiolasc ciamaa Ullr, che però l'era on bagai domà de la Sif.
I ogett de Thor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La soa forza, giamò legendaria, la cresseva grazie a trii arnes che lu el bandonava mai, e che le faseven vegnì quasi invicibel: ona cintura che la ghe redobbiava la forza, on para de guant de ferr e 'l martell Mjöllnir, on istrument doperaa per colpì i moster e i nemis. El fonzionava tant 'me on boomerang, e 'l rapresentava ona saetta: donca el nonziava el rivà de la pioeuva.
El sò mezz de trasport a l'eva on carr tiraa de dò caver (Tanngnjóstr e Tanngrisnir). Anca quei besti chì i gh'aveven di poter portentos: duranta i sò viagg, el Thor je mangiava a la sira e 'l coservava la pell e i oss; a la matin, i dò caver eren renassuu.
Influenza coltural[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm de Thor l'è restaa conservaa anca incoeu in del nomm del giovedì doperaa in di lengov germanegh: varda per esempi l'ingles Thursday, el todesch Donnerstag, l'olandes Donderdag. Anca in finlandes la s'è fada sentì l'influenza germanega, e defatt el giovedì el se ciama Torstai. El nomm del giovedì l'è staa formulaa per imità quell doperaa in di paes de coltura latina: defatt el Thor l'è on poo el corespondent del Giove, perchè hinn tucc duu signor del tron.
Inoltra el nomm del dio l'è anmò bell doperaa in di paes de la Scandinavia.
Thor a l'è anca on personagg di fumett american de la Marvel.


text:
Mantenimënt dla vita de familia y dla cësa
N sorvisc di raiuns soziai
Descriziun generala
Ala persones singules o a families ti vëniel cunzedù n cuntribut al mënss (tabela 2017) per permëter che la vita familiera y de cësa vede inant, danter l auter nce per schivé de messëi tò su zachei te na cësa de cura o de paussa. Acioche chësc cuntribut posse unì cunzedù, muessel unì dant chësta zircostanzes dutes deberieda:
- i cumëmbri de familia o la persona singula ne ie nia bona de mantenì la vita de familia y de manejé nstëssa la cësa
- mutons y genitores che ne viv nia tla medema cësa ne ie nia boni de judé assé,
- la ne va nia da giapé na soluzion per la situazion de bujëni tres l servisc de assistënza a cësa o n auter servisc con i medems fins
- na persona fulestiera se festidiëia per mantenì la vita de familia y de cësa y juda scencaje nce diretamënter i cumëmbri dla familia secudida.
Recursc: Contra la dezijion dl ënt possel unì prejentà, tl tëmp de 45 dis dala comunicazion, n recurs gerarchich per rejons de legitimità – aldò dl articul 9 dla Lege pruvinziela di 22 de utober 1993, nr. 17 y dl articul 4 dla lege provinziela di 30 d’auril 1991, n. 13 – ala sezion recursc – Repartiziun Politiches soziales.
Condiziuns d’azès
La persones nunziedes tlo dessot à la rejon de giapé prestazions de assistënza economica sce les sta, dan fé na dumanda, da almanco dodesc mënsc stabilmënter y tresora tl Südtirol:
- i zitadins talians
- i zitadins de n stat dla Union europeica
- i zitadins de stac terc cun na permiscion de permanënza-UE a tëmp lonch data ora dala Talia
- la persones a chëles che l ti ie unit recunesciù l status de muciadives
- la persones a chëles che l ti ie unit recunesciù l status de prutezion sussidiera.
Oradechël à la rejon de giapé la prestazions de assistënza economica nce chësta persones, sce les sta da cin ani stabilmënter y zënza interuzion tla provinzia de Bulsan, a cundizion che si permanënza sun l teritore naziunel sibe legal:
- i zitadins de Stac terc;
- la persones zënza zitadinanza.
Terminns
Te uni mumënt iel mesun fé dumanda pra l Servisc soziel cumpetënt – Servisc de assistënza ecunomica soziela.
Sce la dumanda per l servisc de assistënza ecunomica soziela vën presenteda dan l 21 ejim di dl mëns, vën la prestazion paiëda ora dal prim di de chël medem mëns. Sce la dumanda vën al incontra presenteda do l 20 ejim di dl mëns, vën la prestazion paiëda ora pian via dal prim di dl mëns do.
Documënć che va debojëgn
- DOMANDA PRESTAZIUN DE TERZO LIVEL
- „Autozertificazion de bujën de cura“
- „Autozertificazion genitor singul“
Cosć
La nuzazion de chësc servisc ie gratis.
Referimënt a normes de lege; regolamënć
- Regulamënt d’esecuzion en cont di pruvedimënc de assistënza economica soziela y dl paiamënt dla tarifes ti servijes soziei: Decrët dl Presidënt dla Jonta pruvinziela di 11 de agost dl 2000, nr. 30, tla verscion en forza
- Regolamënt sön le relevamënt unifiché dl davagn y dl patrimoni: Decrët dl Presidënt dla Provinzia di 11 de jenà dl 2011, n. 2
Plata internet:
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Ënt competënt
Sozialsprengel Obervinschgau
Unité aministrativa competënta
Finanzielle Sozialhilfe
Misciun
Marktweg 4, 39024 Mals
Telefonn
0473 83 60 00
Fax
0473 83 60 06


text:
Bülach
Bülach a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 16.09 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 17 503 abitant.
El cumün de Bülach al se tröva a una altitüden de 416 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bachenbülach, Eglisau, Embrach, Glattfelden, Hochfelden, Höri, Rorbas, Winkel. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bülach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 811 col nom de Pulacha.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial de Bülach
- Bülach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Spital Bülach
- Vetropack
- Sigristenkeller Art Gallery


text:
Aktuelle Position
Societads da participaziun (20 fin 49%)
Admeira SA
La societad ha l'intent da commerzialisar inventaris da reclama e da prestar servetschs en il sectur da reclama cun prioritad en Svizra.
Partizipaziun SSR: 33%
Onn da fundaziun: 2016
Viasuisse SA
La Viasuisse SA registrescha, examinescha ed elavura di e notg infurmaziuns davart la via e la viafier da tut la Svizra e las transmetta cuntinuadamain als meds da la SSR ed ad auters clients en trais linguas. Las infurmaziuns survegn la Viasuisse SA tranter auter da la polizia e da las VFF. En pli elavura la Viasuisse SA indicaziuns d'utilisaders da las vias che s'annunzian gratuitamain sur ils numers 0800 888 123 (tudestg), 0800 817 818 (franzos) e 0800 800 020 (talian).
Participaziun da la SSR: 42%
Onn da fundaziun: 2001
Schweizerische Mediendatenbank SA
Banca da datas online per medias.
Participaziun da la SSR: 33,3%
Onn da fundaziun: 1996
Telepool S.r.l.
La Telepool S.r.l. procura, realisescha ed utilisescha producziuns da televisiun e film, purtaders da maletgs e da tun en Svizra ed a l'exteriur.
Participaziun da la SSR: 26%
Onn da fundaziun: 1963


text:
Johann Ludwig von Cobenzl
El Johann Ludwig Joseph Graf von Cobenzl (Bruxelles, 1753 - Vienna, 1809) a l'è staa on diplomatigh e omm politigh austriegh.
L'era cusin el cancellee Philipp Graf von Cobenzl. L'è staa ambassador austriegh in Russia a partì del 1779. In del 1795 l'ha tolt part a la terza spartizion de la Polonia e l'è riesii a fàggh avè a l'Austria on bell poo de territori.
Duu ann dopo l'ha firmaa cont el Napoleon el Trattaa de Campoformio e, in del 1800, l'è vegnuu minster di esteri. L'ha reconossuu el titol imperial al Napoleon, ma quest l'ha minga impedii che l'Austria la ghe movess guerra in del 1805, con la terza coalizion. La sconfitta in de la Battalia de Austerlitz l'ha segnaa la fin de la soa carrera.


text:
Târgu Mureș
Târgu Mureș (Marosvásárhely in ungheres; Neumarkt am Mieresch in todesch; Novum Forum Sicolorum in latin) l'è ona città de la Romania.
Ghe viven pussee de 145.000 personn.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Târgu Mureș la se troeuva in del centro del paes, in de la region de la Transilvania. L'è 'l capploeugh del distrett de Mureș.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'archeologia la gh'ha mostraa che gh'è de la gent che la viveva in la zona giamò al temp de l'Età del Bronz.
El primm document che 'l parla de la città a l'è del 1332. La partegniva al regn d'Ungheria.
El re d'Ungheria Sigismond el gh'ha daa, in del 1445, el diritt de organizzà fer e mercaa. In del 1482 el re Mattia Corvin l'ha fada 'gnì ona città regal.
Fina al 1616 la se ciamava Székelyvásárhely. In del 1754 l'è vegnuda la sede de la Cort Suprema de giustizia de la Transilvania, e lì l'è scominciada la soa cressida. In del 1786 l'è nassuda la prima tipografia.
Anca se l'eva ona città piena de ungheres, Târgu Mureș l'è stada, in del Vottcent, vun di centri de la nassida del patriottismo transilvan e romen. Vun di eroi de la Revoluzion del 1848, Avram Iancu, el lavorava 'me avvocatt proppi lì.
Dopo de la I Guerra Mondial Târgu Mureș l'è passada a la Romania, e tra i dò guerr l'ha cognossuu on gran desvilupp economegh. L'è tornada a l'Ungheria tra el 1940 e 'l 1944.
Sotta el comunismo Târgu Mureș l'è vegnuda el centro industrial de la region, tant l'è che dopo de la fin del regimm gh'è staa di bei problema economegh, e anca sconter tra la comunità romena e quella ungheresa.
In romen l'è stada cognossuda anca 'me Mureș-Oșorhei (calch del nomm ungheres) e Tîrgu Mureș (con la veggia grafia).
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1910, el 89% de la popolazion a l'era ungheres.
Al dì d'incoeu la situazion l'è on poo mudada:
- 50% romen.
- 45% ungheres.
- 2,5% zingher.
- 2,5% alter (anca todesch).


text:
Amstetten
Amstetten (Aumstettn o Amschteen in bavares) l'è una cità austriega de 23.046 abitant. L'è 'l caplögh del distret umonim in del Land de l'Austria de Sota.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se 'l sit l'è abitaa da l'età del brunz, i prim nutizzi de cità chichinscì hin del 995, quand che se parla del paes de Ulmerfeld. El tuponim de Amstetten inveci l'è del 1111. Recentement Amstetten l'è vegnüda famusa per el cas de croniga negra che l'ha vist el sciur Josef Fritzl sarà sü la sua fiöra per 24 agn e fàgh insema a lee alter set bagai.


text:
Matemâtica
Artéccol in dialatt bulgnais
La paróla matemâtica, dal grîg uάθnua (mathema): cgnusänza fundamentèl par vîver (a la lettra: i quî ch'as à da savair par tirèr avänti intìla vétta), vré dîr al stûdi dî mudêl ed strutûra, ed trasformaziån e 'd spâzi. Al dé d'incû l'è la rizairca ed strutûr astrâti definé cun dî asiôm druvand al pänsir fén cme lavurîr. Äl strutûr zarchè spèss àn uréggin int'äl siénz naturèli, cme int'la fîsica. I cònt én interen a la matemâtica e serven par aiudèr al calcol.
Al cminzéppi, la matemâtica l'era druvè int'al cumêrzi, par misurèr la tèra e par truèr ali ecléss e èter abinamént astronômic.
Al stûdi dî mudèl cminzéppia coi nómmer, prémma ed tott coi nómmer naturèl. Äl régol präli operazión ed tott i dé fàn pèrt d'l aritmética elementèr. L'algebra l'è fundè såura stäl régol. Al stûdi däl superfézzi al fà pèrt d'la geometrî elementèr.
La stòria d'la matemâtica la nass coi babilunîs e i grîg cåun dî parsunagg' cme Euclîd, Archimêd e Pitàgora. Dåpp al Mediuêv, as svilóppa l'introduziån dî nómmer areb, grâzia a Fibonacci, dal 1200.


text:
Ecoteaux
Mudel:Unreferenced stub Cuurdinàde: 46°33′N 06°52′E
Ecoteaux a l'è un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.55 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de Incorrect Municipal Code 1 5787 abitant.
El cumün de Ecoteaux al se tröva a una altitüden de 766 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bussigny-sur-Oron, Maracon, Remaufens (FR), Attalens (FR), Bossonnens (FR), Palézieux, Chesalles-sur-Oron.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Sedell
El sedell (o sedella, seggia, seccia[1]) l'è on contenidor de forma cilindrega o conega. El gh'ha on'avertura in alt e on fond piatt. De solet l'è taccaa a on manegh a semiserc.
I sedei hinn doperaa di temp pussee antigh, soratutt per regoeuj l'aqua di fiumm o di pozz, e per trasportàlla in baril o alter contenidor pussee gross. Poeuden vess doperaa anca per trasportà sabbia, vernis o robb de mangià (per esempi, el latt mongiuu).
I sedei poeuden vess de legn (ciamaa anca seggiott o seggin), de aramm, de ramera, de coramm o anca de plastega. L'è compagn del cadin.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla sedell la vegn del latin sitellum, e l'è doperada anca in frances ("seau"[2]).
El termen seggia inveci l'è derivaa del latin volgar *sĭcla, evoluzion del classegh sitŭla[3]. El termen l'è doperaa anca in italian ("secchio" e, antigament, anca "secchia"). "Sitellum" l'è on diminutiv de "situla".
La variant seccia l'è doperada in del Bressan.


text:
- Historia
- Tujetsch 1805
- Documentaziun da Putnengia
- Regurdientschas da Selva
- Empau historia da Selva
- Documents da Tujetsch
- Avat Pieder de Putnengia
- Tujetsch da Muoth
- Tujetsch amiez il 19avel
- Tujetsch 1880-1980
- In auter purtret
- Descendents dils Aethuatiers?
- 17 damondas - 16 rispostas
- 17 Fragen - 16 Antworten
- Tujetsch da Derichsweiler
- La colonisaziun dalla val
- Enconuschientscha dalla cuntrada
- Tujetsch - Geschichte
- Consequenzas socialas
- Ils Franzos ella val
- Cultivaziun forestala
- Tujetsch 1996
- Quens da vischnaunca da 1857, 1865 e 1876
- La val dils tschuts 1999 da Vic Hendry
- Enquala daventada
- 1951 - Neiv gronda
- Quens dils onns d'uiara
- Ils ufficials
- Uordens
- Ovras da pader B. Berther
- La Cadi
- Cultura e tradiziuns
- Detgas e praulas
- Sagen
- Selva da Giusep Steiner
- Suenter viaspras
- Il barschar caltschina
- Il teisser en Tujetsch
- Usits en Tujetsch
- Isonzas
- Canzun dils Sogns Retgs
- Il cavar fier
- La fabrica da vischala
- Discuors cun mistergners
- Reglas da troccas
- Crusch a Zarcuns
- Tscheiver e Cureisma
- Nodas casa
- Mulins e rodas-mulin
- Per crappa
- Ir pil sontg Ieli
- Uniun da catschadurs Badus
- Societad da musica Sedrun
- Chor viril Sedrun
- Chor baselgia Sedrun
- Chor mischedau Sedrun
- Chor mischedau Rueras
- Chor da vallada
- Resuns dil Rein
- Uniuns reunidas
- Il sevestgir
- Uniun da viandonts Sedrun
- Cultura da scalins
- Emigraziun
- Disgrazias
- Igl aspect sacral
- Baselgias e capluttas
- 300 onns baselgia s. Vigeli
- La baselgia da Rueras
- Processiun sil Gottard
- La davosa processiun sil Gottard
- Processiuns ella Cadi
- Spirituals e muniessas en Tujetsch
- Avats e paders
- Las sfendaglias dil glatscher
- Il maletg da s. Gieri
- Igl artist Gion Ritz
- Cartas religiusas
- Pietad populara
- L'orgla da Zarcuns
- Agricultura ed alps
- Turissem e sport
- La scola da Tujetsch
- Ovras hidraulicas
- Persunalitads
- Diversa
- Il catschadur Gion Clemens Riedi
- In original tuatschin
- Igl uors en Tujetsch
- Ovra electrica Tschamut
- Cronica da Gion Antoni Venzin
- Il vischinadi da Rueras
- Rueras e ses funcziunaris
- Igl uoppen da Tujetsch
- Sten Nair - Sten Alv
- Londadusa
- Igl artist Paolo Romano
- In vitg utopic
- Il dialect da Tujetsch
- Raquintaziuns da B. Soliva
- L'Acla Plaun Miez
- Il Drun da Sedrun
- Felix Maria Diogg
- Las muneidas da Rueras
- Plontaziun dils Neidis
- Ils capitanis da mats
- Emprem fegliet 1949
- Antropologia tuatschina
- Fastitgs dils Gualsers
- Il vischinadi da Gonda
- Inscripziuns
- La crusch sil Calmut
- Il crap scalegl
- Il vischinadi da Cavorgia
- Il mulin da Cavorgia
- Consum liber Sedrun/Rueras
- Il vischinadi Sedrun
- Vischinadi Camischolas
- Ils vischins da Surrein
- Geografia
- Vitgs ed uclauns
- Dil Lucmagn ella Val Cadlimo
- Excursiun geografica
- Nums locals
- Orts- und Flurnamen
- La Val Maighels
- Führer für Tujetsch
- Pez Badus
- Dallas rivas dil Rein
- Wanderung im Tujetsch
- Dörfer und Weiler
- Pass la Crusch - Krüzli
- La tgina dil Rein
- Tujetsch tenor Sererhard 1742
- Pass Alpsu
- Construcziun Pass Alpsu
- Register dalla Tuatschina
- Fontaunas
- Fotografias
- Videos
- Resun e contact
NIEV
- Avon 65 onns - 1951: Neiv gronda
- Unviern 1951 da Gion Antoni Venzin
- La construcziun dalla via 1860-1864
- Quens dils onns d'uiara
- Historia dalla scola (versiun nova)
- Il vischinadi da Sedrun
- Il vischinadi da Camischolas
- Il vischinadi da Surrein
- Tratga da pors Sedrun/Gonda
CUMPLETAU
- Il vischinadi da Gonda
- Uniun da cura e traffic
En quei che appartegn la schlatteina humana sai jeu dir, senza vuler flattar, ch'ils Tujetschins san vegnir quintai ella classa dils pli bials carstgauns dallas muntognas. Els ein da naschientscha bials carstgauns cun ina emperneivla colur alv-cotschna. Carschend si sespiarda denton la bellezia dalla natira tier biars, perquei ch'ins datga memia pauc la propertad vid ils affons, metta pauca peisa sin buns letgs, ventilescha buca las stanzas, fa quasi mai bogn, lai tractar, alzar, purtar e curdar els da tattas veglias.
Pader Placi a Spescha
Uoppen de Putnengia
Igl uoppen dalla vischnaunca ei in ligiom restont tiel casti da Putnengia, l'auter las restonzas, las miraglias veseivlas a Dieni. Igl onn 1939 ei la vischnaunca stada representada cugl uoppen dils de Putnengia alla exposiziun naziunala a Turitg. Cugl onn 1947 ei igl uoppen daventaus ufficilas per Tujetsch. Igl uoppen original sesanfla ella sala da dertgira ella Cuort Ligia Grischa a Trun. Egl original ei la punt denter las duas tuors empau pli cuorta.
Els onns 1950-1960 da nies tschentaner entscheiva la revoluziun sexuala ella Val Tujetsch. Meglieras aspectativas economicas lubeschan da far l'amur pli libramein. Las concepziuns prenupzialas s'augmentan sur 25% - l'illegitimitad a 2,5%. «Ina letg senza affons ei sco ina casa senza tetg». Tut ils maridai che spitgavan buc aunc, savevan tgei ch'els vevan da far. Mo in ni dus affons tunscheva lu nuota. Ei para ch'in cert diember vegneva pretendius. Perquei che pli tard ch'ina dunna maridava, pli fetg festginava ella da survegnir affons. La fritgeivladad dallas Tuatschinas ei adina stada fetg gronda. Tochen avon trent'onns naschevan intragliauter 6 affons en ina lètg - en quella vegliadetgna da maridar da 26- 27 onns ina detga massa!
Gieri Venzin Das Tujetsch von 1880 - 1980
Prospect e placat digl onn 1932. Dapli: Uniun da cura e traffic e Turissem
Mias paginas da Tujetsch:
» Genealogia
» Historia
» Forum cultural
» Archiv communal
» Vic Hendry
Historia dall’emigraziun tuatschina ell’America: Na, na, anora mass ju per de biè bétga plé. - cumpariu 2011 America
Contact
Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!


text:
Selme
Selme (Selma) a l'è un cumün sgüisser del distret de Moesa, in del Cantun Grisun. Al gh’ha pü u manch 33 abitant e una süperfis de 2.88 km², e 'l se tröva in de la Val Calanca a una altitüden de 977 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Selma, che a la fin del 2007 el cüntava dumà 39 abitant, ma 'l vör restà independent l'istess, a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Bragg, Cauch, Santa Maria.
L'andament istoregh de la pupulaziun de Selme l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Ecunumia del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Selme una butia del paes ghe l'han no, però gh'è un uspissi de vacansee e un'ustaria. De Selma ghe cur una füniculara ütomatega che la mena a Landarenca 24 ur al dí. Vün el po anca 'ndà a pee in sü 'n senterin e ghe vören 40 mignüü.
Ligam in sü la Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Selma in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Galeria Vittori Emanuel
La Galeria Vittori Emanuel l'è la galeria ca la va de la Piazza del Domm al teater La Scala, disegnada da l' architet Mengoni. Al so temp l' è stada la pusse' granda galeria de l' Europa . Vittori Emanuel l'era el re dell'Itàlia.
Tradiziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ona nota canzon del Walter Di Gemma la decriv l'abitudin de la gent de schisciagh i ball al tòr: ..."Ste gh'ee pòcca fortuna, ste see disoccupaa, stà minga lì a lagnàssela, te see ste ghee de faa? Fà on salt in Galleria Vittori Emanuèll, e in terra dent'on stèmma te vedaree on torèll"... L'è el tòr de la speranza dai doti eccezionàl, la gent in abondanza la voeur schisciàgh i ball..:"


text:
Lech Walesa
Lech Waleśa (Lech Wałęsa in Pulàc, a s lèś /ˈlɛx vaˈwɛ̃sa/) 'l è stâ 'n óm pulìtic e sindacalìsta pulàc.
Biugrafìa
Nâ a Popowo al 29 ad Setémbar dal 1943, da śóvan al fava 'l eletricìsta e al s éra impgnâ in dal sindacàt e par diféndar i dirìt ad 'l óm. 'L à fundâ Solidarność, la prima urganiśasiòṅ sindacàla indipendénta dal bloc sovietic.
Par mèś dal muvimènt uperài Cieśa catolica, dòp na lunga e tribulàda stagiòṅ ad cunfrònt cun al regìm cumunìsta, 'l à finî par guidàr la Pulógna, purtànd a tèrmin na rivulusiòṅ pasìfica che, muvénd-as da cumpàgni radiś catòlichi, 'l à dat incóra la libertà a 'l pòpul pulàc.
In dal 1983 'l à vins al Prèmi Nòbel par la paś.
In dal 1990 al dvénta al presidènt dla Pulógna e al gh rèsta in fiṅ al 1995 quand Aleksander Kwaśniewski al tóś al sò pòst. In dal 2000 Wałęsa al s preśénta incóra a gl'elesiòṅ par dvintàr presidènt dal sò paéś ma al cata sù sól 'l 1% di vōt e al decìd acsè ad dar-gh un taj a la pulìtica, tacànd a tgnir dal lesiòṅ ad stòria e pulìtica in soquànti università a 'l èstar.
In śònta a 'l Prèmi Nòbel, 'l à ciapâ anc dimóndi àtar prèmi in gir p'r al mónd. Anc s'al n gh'à minga al diplòma ad scóla superióra, 'l à ciapâ listés dal laurea honoris causa par òpra 'd Università ad tut al mónd.
Lech Waleśa 'l è spuśâ cun la sgnóra Danuta da 'l 1968 e al gh'à òt fiōi.


text:
Funema
Int i lengu natüral, un funema l'è l'ünità strutüral püssè picinena che la porta significaa. I funema j'hinn no segment fisich de per lur, ma j'hinn, in sens teuretich, categurisassion de segment.
Un esempi d'un funema i lumbard l'è la /s/ int i parol sura, stiva, e pressia (quand che se fa la trascrission, i funema i se metan tra i parentesi de sbiess, insì /s/).
Qui esempi chi de /s/ j'hinn cunsideraa suta l'istessa categuria, anca se in ogni parola j'hinn pronunciaa in minera non propi inguaa. De suvent, i maderlengua i catan no fö qui diferens chi, perchè el funema el fa da umbrela a di son che j'hinn funetica ment cunsideraa cume ünità distint (qui ünità chi j'hinn ciamaa fon).
Un test ch'u se fa per ved se un son l'è un funema l'è el test di pari minim: sarissa a dì di parol che j'hinn diferent dumà int el son ch'u se interessa. Presempi, in certi variant di zon central e sud de l'Insübria, i parol seri (minga per rid) e zeri (püssè d'un zero) j'hinn parnunziaa /seri/ e /zeri/, e quindi i dimustran che /s/ e /z/ j'hinn dü funema separaa in quej variant chì (ma non in tüt i variant del lumbard, presempi in Ticines). La mancansa d'un cuntrast del gener in talian (la [s] la se veda dumà prima d'una cunsunanta surda menter la [z] dumà prima d'una cunsunanta sunora, presempi [sporko] e [zberla], e la parnonzia de rosa cume [rOza] o [rOsa] la cambia no el significaa) el mustra che i dü son j'hinn no funema separaa, ma alofuni del funema /s/.


text:
Madison
Madison A l'è la capital del Wisconsin, vün di stat di Stat Ünì d'America. El gh'ha una pupulaziun de 208.054 abitant (2004), 366.905 se cuntum tüta l'area metrupulitana (2000), e l'è la segunda cità püssee pupulada del Wisconsin. El se tröa in de la Cuntea de Dane e l'è famusa perchè a l'è la sede de l'Üniversità del Wisconsin.
La cità a l'è ciamada anca la cità di quater lach perchè inturna a gh'hinn i lach Mendota, Monona, Wingra e Waubesa. El center de Madison a l'è in sü un istmo intra i lach Mendota e Monona. I dü lach se culighen pöö al lach Kegonsa a travers el fiüm Yhara. El Yhara el finiss pöö in del Rock River e, dunca, in del Mississippi.


text:
Brusson
Brusson l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 894 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ayas, Challand-Saint-Anselme, Emarèse, Gaby, Gressoney-Saint-Jean, Issime, Saint-Vincent.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Inghiltèra
L’Inghiltèra (inglés: England) l’è öna di 4 nasiù (co la Scòsia, ‘l Gàles e ‘l Nord Irlanda) che metide ‘nsèma a i fà ol Regn Ünìt.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’Inghiltèra la ciapa ‘l nòm dal pòpol di Angli, ü pòpol germanegh che, ‘nsèma a di óter pòpoli germanegh (Sasoni, Juti, Friśi) i è riàcc sö i còste a mesdé (sud) in del sécol V e l' völ dì tèra di Angli. In Inglés antìch l'è Englaland che pò l'è dientàt England.
La bandéra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La bandéra ‘ngléśa, a partì dal sécol XIII, l’è chèla di cruśiàcc, bianca co la crus rósa, la crus de San Śórs, stèsa a chèla de la Lumbardéa, de Milà, de Gènoa e de tate ótre sità.
Per dovrala sö i naf ‘ngléśe ol rè de l’Inghiltèra l’à pagàt ü tribüt al Dòge de Gènoa e mèt la bandera de San Śórs l’ völìa dì che i naf ‘ngleśe ‘n del Mar Mediteraneo i éra sóta la protesiù de i Genovés.
I fiöm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fiöm piö ‘mportàncc
Regiù e contée[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’Inghiltèra l’è facia da nöf regiù che i è face da 35 contée


text:
Dioceṡi ad Carmona
Artìcol in dialët piaṡintëin
La dioceṡi ad Carmona, o dioceṡi ad Cremona in piaṡintëin muderan (Dioecesis Cremonensis in latëin), l'é ‘na circuscrision ad la ceṡa catòlica italiana, ch' la dipëind da la pruvincia ad la Lumbardìa, da la diocesi metrupulitana ad Milàn e la fa pärt ad la Cunferëinsa Episcupäla Italiana.
La dioceṡi la g'ha 224 paròchi, e la va da Casalmagiùr fëin quäsi ai cunfëin ad la pruvincia ad Milàn.
La dioceṡi a l'é antiga a bota: bèle in dal 55 a gh'era di cristian in chi post lé, e al véscuv a l'era Liutprando. All'è guernä dal véscuv Mons. Antonio Napolioni dal 2015.


text:
Busti Piccol
Bust Piccol (Busti Piccol o Bispiccoal in di dialett del loeugh; Busto Garolfo in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 13.082 abitant. L'è ciamaa Piccol per sconfondes minga con Bust Grand (italian: Busto Arsizio).
El gh'ha ona frazion, Cella (o Olcella), anca se on temp ghe n'era on'altra, ciamada Villa Cortesa, incoeu comun deperlee.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Busti Piccol l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Ebikon
Ebikon a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.68 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 12461 abitant.
El cumün de Ebikon al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adligenswil, Buchrain, Dierikon, Emmen, Lüzerna (Luzern). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ebikon l'è staa menziunaa la prima volta in del secul IX col nom de marcha Abinchova.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ebikon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pop punk
El Pop punk a l'è un gener che'l mes'ciaa element del punk rock e del pop. Cunt el punk a hinn nassüü quas sübit i prim grüp de pop punk, tant che anca i Ramones, i Buzzcocks, i The Jam, i The Undertones, e i Descendents se poden met dent in quest gener chì. I Bad Religion, che hann scuminciaa a sunà in del 1980, a hinn anca un alter grüp del gener, e gh'è de la gent che i cunsidera i pader del pop punk. A la metà di agn '90, di grüp del süd de la California hann avüü un frach de sücess in tüt el mund, e'l sò stil de pop punk al vegn ciamaa SoCal sound. I band ligaa al gener vegnen anca ciamaa grüp de faux-punk, mall punk, pseudo-punk, bubblegum punk o de surf punk.


text:
Battalia de Craonne
La Battalia de Craonne l'è stada voeuna di battali di guerr napoleonigh.
El maresciall Blücher, che l'era staa giamò sconfiggiuu on bell poo de voeult, el s'è rimettuu in pee pussee in pressa de quell che 'l Napoleon el credeva, de manera che l'imperador l'è staa costringiuu a lassà stà i Austriegh per tornà a combatt contra i Prussian.
El sett de marz del 1814, 37.000 Frances hann scasciaa oltra 85.000 prussian in sul fiumm Aube; ma quand che 'l Blücher l'ha ordinaa el contrattach, la gh'è minga stada l'intesa in tra el Napoleon e 'l sò maresciall Michel Ney, che 'l gh'eva de taccà el nemis in sul fianch con la cavalleria, ma l'ha sbajaa i temp e i Frances hann ris'ciaa de vess coppaa tucc. L'istess imperador l'è riessii a scappà a fadiga, e la battalia la gh'è costada 5.400 omen.
A bon cunt la battalia l'è stada ona vittoria di Frances, soratutt grazzie a l'azion de on corp de cavalier de la Guardia Imperial (i Éclaireurs, cioè i Esplorador). Comandaa del general La Ferrière-Lévéque e poeu del colonnell Claude Testot-Férry, el I reggiment l'è rivaa a ciappà i batterii prussiann situaa in sù on altipian che 'l vardava el camp de battalia.


text:
Institut Federal da Proprietad Intellectuala
Navigaziun cun Access Keys
- [Alt + 0] - Startseite
- [Alt + 1] - Navigation
- [Alt + 2] - Inhalt
- [Alt + 3] - Kontakt
- [Alt + 4] - Sitemap
- [Alt + 5] - Suche
Metanavigaziun
Menu da linguas
Tschertga rapida
Navigaziun principala
Avais Vus dumondas?
Las collavuraturas ed ils collavuraturs da noss center da contact respundan gugent a Vossas dumondas ed As collieschan, sche necessari, cun noss experts. Nus discurrin tudestg, franzos, talian ed englais:
Telefon +41 31 377 77 77
glindesdi - venderdi
8.00 - 12.00 e 13.00 - 17.00
u per e-mail ad info @ipi .ch
Institut Federal da Proprietad Intellectuala
Noss institut patentescha Vossas invenziuns e protegia marcas e designs. Nus essan Voss partenari da discussiun da la Confederaziun per tut las dumondas da la proprietad intellectuala.
Vus pudais ans contactar en lingua rumantscha ed er inoltrar dumondas en rumantsch. Nus As vegnin a respunder en rumantsch grischun u, sche Vus giavischais, en in’autra lingua uffiziala, vul dir en tudestg, franzos u talian.
Vinavant a www.ige.ch.
Nossa pagina per interpresas pitschnas e per novas testas finas
Duvrais Vus infurmaziuns davart la protecziun d’innovaziuns e d’atgnas creaziuns? Sche Vus vulais vegnir a savair il pli impurtant en connex cun marcas, patentas, designs, dretgs d’autur ed indicaziuns d’origin, sche Vus vulais proteger Vossas invenziuns e sche Vus vulais leger las experientschas che las interpresas pitschnas e mesaunas svizras han fatg cun la protecziun da la proprietad intellectuala – visitai nossa plattafurma d’internet kmu.ige.ch.
Inventar. Crear. Proteger.
Ulteriuras infurmaziuns
Vinavant a:
- swissreg: infurmaziuns davart las invenziuns, las marcas ed ils designs protegids en Svizra
- e-trademark: annunziar marcas online
- ip-search far retschertgas davart patentas e tecnologias sco era davart marcas


text:
Fröt
En botànica, el fröt (anca früt in Lumbard ucidental) l'è l'ovàre fecondàt de le piànte de fiùr (Magnoliophyta). La parét del ovàre la se 'ngròsa e la se trasfùrma 'ndèla parét del fröt ciamàda perecàrpe, che 'l g'ha la funsiù de protèger la somésa. Endèle gymnospermae e 'ndèle piànte che fa mìa fiùr, gh'è mìa dei fröcc véri, aisebé che a sèrte strütüre de reprodusiù compàgn de le pìgne dei pì, de sòlit se le ciàpe per fröcc.
Divèrse piànte le vé cultiàde perchè le da dei fröcc che i è bù de maià; a chèsti fröcc se ghe dà 'l nòm coletìf de fröta.
El fröt l'è, ensèma col fiùr, el rezültàt de l'adatamènt che g'ha cuntribüìt al söcès evolütif de le angiospermae. Isé come i fiùr i g'ha la particularità de tìra i 'nsècc per fà che i traspórtes el pòlen, apò a divèrsi fröcc i sérca de tirà i anemài perchè i pórtes atùren la somésa. Quan che 'na bès•cia la màia 'n fröt, divèrsi dei granì de somésa che chèsto 'l g'ha dét i percór l'aparàt de digestiù de l'anemàl sènsa patéser dei dagn, e dòpo, condèn bris de fürtüna i bùrla zó 'ndèn pòsto che 'l se adàta bé per turnà a bötà. Adognimòdo, mìa töcc i fröcc i g'ha de éser maiàcc per fas minà atùren. Dei óter, compàgn dei càrdi, i vé portàcc en gir del pél dei anemài endóche i se tàca. Dei óter i fùrma de le strütüre a fùrma de àla perchè isé i vé tracc atùren del vènt, compàgn dei fröcc del òpol e del fràsen. La varietà de tìpi de fröcc che le g'ha svelöpàt le angiospèrme dré a la sò evulusiù la g'ha pirmitìt de colonizà töcc i habitat pusìbii de la tèra.[1]
Cuntegnüü
Funsiù del fröt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El fröt el g'ha dò funsiù che 'l svòlge giöna dré a l'ótra entàt che 'l se svelöpa. la prìma l'è de protèger i granì de somésa 'ntàt che i se fùrma, cùtra le aversità del tép e cùtra i anemài (el fröt zèrp el tìra mìa le bès•cie). La segónda funsiù la vé svulgìda quan che i granì de somésa che 'l g'ha dét i rìa a la fì del sò svelöp e i è a sègn de véser sparnegàcc atùren. El fröt l'aidia alùra a fa nà 'n gìr la somésa, e chèsto 'l fà crèser la pusibilità de riprodusiù de la spéce. Chèsto sparnegamènt el vé fat en maniéra diferènta a segónt de la spéce e del tipo de fröt:
- co la colaborasiù de i anemài per i fröcc en generàl culuràcc, dóls (de madür) o pié de nütrimèncc (castègna),
- co la colaborasiù del vènt per i fröcc che g'ha 'n paracadute (achéni de sigória) o de 'na àla (sàmara del òpol o del fràsen),
- co la colaborasiù de l'àiva per i fröcc che galègia (nus de coco).
Formasiù dei fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
.
El fröt el se fùrma a pèàrter del fiùr che 'l vé 'mpolenàt:
La furmasiù del fröt l'è rezültàt de la trasformasiù del pestél dòpo de la fecondasiù, o ale ólte sènsa fecondasiù (se pàrla alùra de partenocarpìa). Piö de precìs l'è la parét del l'ovàre (part del pestél che la té dét l'òvulo) che la diènta la parét del fröt, ciamàda perecàrpe, che sta töt entùren ai grà de somésa. L'epidèrmide estèrna de chèsta parét la diènta l'epicàrpe, el parenchìma el diènta el mesocàrpe, e l'epidèrmide intèrna, la diènta l'endocàrpe. A segónt de le trasformasiù de chèsta parét, vé fò i tipi de fröcc discriìcc che sóta.
En sèrte situasiù el fröt el pöl vìga 'n urìgin piö cumplicàda e rezültà de:
- la trasformasiù de 'na quac ótra part del fiùr, suratöt el resetàcol fiuràl. Se pàrla alùra de fröt fals. L'ezèmpe piö tìpic l'è 'l póm o la maöla.
- la trasformasiù de divèrsi fiùr de 'na enfiurescènsa. Per ezèmpe 'l mur (Morus), la móra (Rubus), e l'ànanas.
Del fiùr al fröt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La trasformasiù de 'n pondór:
Le parcc del fiùr dòpo la fecondasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I pétali del fiùr i g'ha 'na zòna de "abscisiù" 'ndóche i se tàca a la strütüra del fiùr e i se destàca a la svèlta del fiùr dòpo che gh'è stat la fecondasiù dópia. Al contràre i sépali de spès i rèsta tacàcc al fröt per töt el sò svelöp, come per ezèmpe endèl Physalis alkekengi, endóche 'l càles el vé ciamàt adcrescente perchè 'l rèsta 'nfìna a la madürasiù del fröt e 'l se trasfùrma 'nfìna a furmà strütüra enfiàda töt entùren al fröt stès.
El peregóne el pöl dientà carnùs compàgn che 'ndèi mur (Morus) endóche, de fat, el costetöés la pàrt bùna de maiù del fröt. I stam i smarsés a la svèlta e i cröda, aisebé che i pödes rezìster en pó de piö o 'n pó de méno tacàcc al fröt a segónda de la spéce. El tübo fiuràl o el resetàcol i pöl dientà carnùs compàgn de chèi de divèrse rosaceae (póm, pér, maöla).[2]
Apò a le bràtee àle ólte le pöl dientà part del fröt compàgn che 'ndèla giànda de la rùer o de la nösöla. O sedenò pöl véser ciapàcc dét apò a i ramilì de la 'nfiurescènsa compàgn che 'ndèla (Hovenia dulcis), o 'l gambì compàgn che 'ndèl fröt del cajú (Anacardium occidentale).
Quan che l'ovàre l'è sùpero de sòlit l'è lü che 'l partècipa de sul a la formasiù del fröt. Envéce, quan che l'ovàre l'è ìnfero, de sòlit gh'è apò a dele ótre strütüre che partècipa. Endèi fröcc che vé de 'n ovàre ìnfero, la part extracarpelàr la ciàpa 'l nòm de clamidocàrpo. Endèn divèrse spéci, dele ótre parcc del fiùr o de la 'nfiurescènsa le se asòcia al ginecèo per fa nì fò 'l fröt..
Varda anca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Audesirk, T. Gerald Audesirk, Bruce E. Byers, Héctor Javier Escalona García, Roberto Luis Escalona García. 2003. Biología: la vida en la Tierra. Pearson Educación, ISBN 970-26-0370-6, 9789702603702, pag. 423.
- ↑ hiperbotanica.net, http://www.hiperbotanica.net/tema6/6_1fruto.htm .


text:
Dresda
Dresda (Dresden in tudesch; Dreschde in alemann; Dresdn in bavares; Drážďany in cech; Drezno in pulach; Drježdźany in lüsazian; Dresde in frances e spagnö; Drezda in üngheres) a l’è una cità de la Germania de 530 754 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A l'è la capital del Land (Stat Federal) de la Sassonia. La se tröa in sül fiüm Elba e la gh'ha anca un port in sül fiüm.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è arent a impurtant riserv de lignite e la se tröa arent a bun vij de cumünicaziun. Se tröen anca atività cumerciaj e indüstriaj: chimiga, eletrutecnica, mecaniga de precisiun (futugrafia e otica), indüstria de la ceramica, del veder, di vistì e de l'alimentaziun.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Dresda la gh'è un'üniversità fundada in del 1828 e istitüziun d'istrüziun scentifich e artistich.


text:
14 11
Ol dé 14 de noèmber l'è 'l 318 ( 319 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 48 dé a finí l'an.
Ul dí 14 de noèmber al è ul dí da pòost 318 ( 319 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 48 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1963 - Paris (Fransa): Le Monde al pöblega une declarassiú de l'abat de Montserrat, Aureli Maria Escarré, in che al defent la identità nassiunala Catalana: ergot al comportaeà che i autorità francheste i l'espülse de' stat Spagnöl, ol 12 03 de 1965.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Daphne laureola
Daphne laureola, l'è 'na piànta de la spéce de la famìa botànica de le Thymelaeaceae.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
l'è 'na piànta sèmper-vérda che 'n prensépe de primaéra fà sö dei fiurilì vért-zaldì ragrüpàcc en racemi en corespondènsa de la sèa de le fòie. I fröcc i è de le bàche négre che vé madüre 'nvers la fì de l'istàt. Töt le parcc de la piànta i è vilinùze, suratöt la linfa che la fà nì sö dele piàghe sö la pèl apéna a tocàla.
D. laureola la pöl rià a 'na altèsa de 50 / 150 ghèi. La fùrma biològica l'è P caesp (faneròfita cespitùza). La scórsa l'è sitìla e de culùr gris-zaldì quan che l'è madüra, i ramezèi piö zùegn i è vércc.
Le fòie le se 'nserés söl gamp en maniéra alternàda e le fùrma de sòlet de le spirài spèse 'nvèrs la sìma del böt, ma le pöl apò a quarcià dei ram entréch. Le òie i è lanceolàde o obovade-lanceolade, dei 2 ai 13 ghèi de longhèsa e 1-3 ghèi de larghèsa. I è lìse, vérde scüre e löstre sö la fàcia 'nsìma, piö ciàre endèla fàcia de sóta.
Hábitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se la tróa de spès söi teré calcàrei, endèi mucc enfìna ai 1600 méter.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Daphne gnidium f. latifolia Cout.
- Daphne gnidium f. vulgaris Cout.
- Daphne gnidium var. maritima Rozeira
- Daphne paniculata Lam.


text:
Figin
Figin (nom ufizial in italian: Figino Serenza in Italian; Figlinus in Latin) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 5 255 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,0 km² e 'na densità de 1 051 ab./km². L'è anca on important center industrial.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Figin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
giovedì 9 gennaio 2014
Carouge, la cita Turin ëSvissera, tra cicolata e stòria di Sarah Scaparone
Traduzione in piemontese a cura di Paolo Sirotto
A le pòrte ‘d Ginevra, an sle rive dël fium Arve, as treuvaCarouge, la roman-a Quadruvium, ancheuj inserìa ant la metròpoli ësvissera. Un temp sità regal, comprèisa fin-a al 1816 ant jë Stat Sabàud, a l’é stàita progetà da j’architèt ëd la cort a sëmijansa dla capital d’antlora: Turin.
Oltra a l’impiant ëd le stra a maje ortogonaj, al dissegn ëd le ca e dle cese, a le piasse, al fàit d’afacesse an sël fium, ël fil rouge ch’a gropa Carouge a Turin a passa a travers la cicolata. Fin dal prim Setsent an bon-a part ëd l’Europa le boteghe dij venditor d’aquavis, confitié e cicolaté a l’avìo dovrà man d’euvra svissera, an particolar originaria dl’Engadin-a e dij Grison, tant che an Piemont a l’era normal riferisse a costa categorìa d’artisan, an piemontèis confituré, con l’apelativ dë svìsser o batiajé. Ant l’Eutsent, Turin a lé riva a la fama internassional ant l’art cicolatèra, ‘dcò mersì a l’invension ëd la pasta Giandoja, da l’union dël cacao con ninsòle tostà e trià, assegnà da la tradission a Michel Prochet, ëd rèis ësvissere, che, diventà contitolar dël 1878 ëd la dita Succ. Caffarel Prochet & c. a l’ha registrà la marca “Giandoja 1865”.
La possà d’artisan da l’ëstrangé, rivà a Turin për amprende ij segret ëd la lavorassion, a l’ha generà n’interscambi tra Piemont e Svissera, part ëd la qual a l’era apartenùa an passà ai Savòja, ch’a l’é arsultà bin vantagiosa për tuti e doi: as dis, ad esempi, che François-Louis Callier e Philippe Suchard a l’avèjssò travajà coma novissi an Turin, an continuand peui ‘l mësté an ëSvissera. Daniel Peter, sucessòr ëd Callier a la guida dl’asienda fondà tacà Vevey an sël lagh Leman, a l’ha butà a pòst, dël 1875, l’arseta dla cicolata al làit, an dovrand la farin-a ‘d làit anventà dal chimich Henry Nestlè.
A Carouge la Maison Martel, fondà dël 1818, a smon pì ‘d quaranta qualità ‘d cicolata, prodote esclusivament con ëd fave ‘d cacao importà dal Venezuela, fra le quaj Rocher al làit, Trifole a lë Champagne, Righi al Rhum e ‘l Pavé ‘d Carouge, cicolatin ch’arciama, ant la forma cubica e ant ël nòm, la carateristica pavimentassion ëd le stra sitadin-e, ch’a ‘rcòrdo ant l’aspèt l’imagine ‘d Turin.
“J’urbanista e j’architèt che dël 1772 a l’han arsèivù da Tòjo Amedé III ëd Savòja l’incarich d’anventé na sità tacà a la severa Ginevra, a l’han nen dësmentià la sòa.” (Renato Rizzo): a l’é stàit parèj che ‘n vilagi ‘d 320 anime, ai confin dël Regn Sabàud, a l’é stait promovù dël 1786 a livel ëd sità, ideà da architèt ëd cort coma Di Robilant, Garella, Manera, Piacenza, Viana, coma proiession an cit ëd la lontan-a capital, an gré d’acheuje artigian, orlogé, tintor, comerciant che a l’avrìo dovù trasformé cost model d’utòpia urbanistica an leu dël realism politich, isola ‘d convivensa tra fé diferente, catòlica, giudea e protestanta, a pòchi pass dal sénter dl’intransigentism calvinista: Ginevra.
L’ideja d’elevé Carouge a sità regal, bon-a a rivalisé con la potenta avsin-a, a ‘rciama a la ment rèis ëstòriche ch’a gropo le vicende ‘d Ca Savòja a costa fëtta dë Svissera francòfona, tra Canton Ginevra, Vaud e Valèis. Tuti j’ani, ‘l 21 e ‘l 22 dë dzember as arcòrda a Ginevra la bataja dl’Escalade che, combatùa dël 1602 tra ginevrin e Savòja (la paròla Escalade a evoca le scale smontabij ideà dai sabàud për rampignesse an sle muraje), a l’ha marcà l’arnunsia ‘d costi ùltim, formalizà dal tratà ‘d Saint-Julien, a l’egemonìa an sla sità lemanica, giumai afermasse coma sénter propulsòr dël calvinism, ma an precedensa a longh sògeta al predomini dij Savòja, tant da giustifiché ‘l progèt ‘d fene sòa capital.
Ël lagh Leman a dagna memòrie sabaude: belessì a l’é nà ‘l nùcleo embrional ëd la marin-a militar sabauda, con la costrussion dl’arsenal e dël pòrt militar ëd Villeneuve: ël Castel ëd Chillon, su n’isolëtta colegà a la tèrafërma, a l’é stàita residensa dij cont, peui duca, ‘d Savòja, dal Sécol XII al 1536 quandi a l’é stàita conquistà dai Bërnèis; ël Vaud, estèis da la sponda nòrd dël Lagh Leman al Lagh ëd Neuchâtel, a l’é stàit tirà ‘ndrinta a l’òrbita sabauda fin dël 1207, quandi ‘l cont Tomà I a l’ha conquistane la capital d’antlora, Moudon, e dël 1285, con la risòlussion ëd la contèisa për la sucession ch’a l’era duvertasse a la mòrt ëd Flip I, a l’é stàita afidà a ‘n ram lateral ëd la casà, ij Savòja-Vaud, dont a l’é stàit capëstipit Lodvich I.
Ël vincol ëd fedeltà ch’a gropava j’abitant ëd Carouge ai Savòja a l’é arvelasse tant ës-ciass che a parte dël 1816, quandi a seghit dël Congress ëd Vienna a sòn assegnasse a la Republica ‘d Ginevra, diventà 22esim Canton ëd la Confederassion Elvetica, an contrast con ël declamà prinsipi ‘d legittimità, 26 comun-e, tra le quaj Carouge, an gavandje a la Fransa e al Regn Sabàud, ij resident dla petite Turin, a l’han tenù për tanti ani, an segn ëd protesta, le përsian-e ‘d sòe abitassion ant ël di dla festa nassional ësvissera.
a 03:49
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text: KAYNAK YORUM MUSTAFA TAŞ DİZİ KEREM SEYİR ÇIKICI DURAK SESİ LA dügah ARIZA SESİ Sİb2segah NOTA YAZIM AYDIN ÇAĞLAR ÇAĞLAR MÜZİK KURSU TEL 419 69 55-60 KIZILAY HAYIRDIR İNŞALLAH ∞ USUL SOFYAN metronom q . & 1ˆ1ˆ1ˆ1 4 ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ saz saz œ œ œ œ œ ‰ &‰ 3 œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. saz saz œ œ œ &‰ 7 &‰ 9 saz œ œ œ. œ œ œ ‰ &‰ 5 œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ saz œ œ ‰ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. saz œ œ œ saz œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay &‰ 11 & .. ‰ dün ge ge ce œ œ œ. œ œ œ ‰ yam da gü lü yor dun œ œ œ. œ œ œ ‰ oy nu yor ha ha 13 yır rü gör düm ha yır dır in şal lah o lur in şal œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ œ œ dun iyi lah œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ dır yır dır ha yır o la in şal lah œ. œ œ œ ‰ œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. &‰ œ œ 15 œ œ œ .. çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay i yi o lur i yi o 1 dün gece rüyamda gördüm hayırdır inşallah gülüyordun oynuyordun iyi olur inşallah çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay lur i yi o lur in şal lah %. œ œ œ . 2 birde gördüm yaşlı gözler hayırdır inşallah sevdiğine ağlıyorsun iyi olur inşallah nakarat hayırdır hayırdır hayır ola inşallah iyi olur iyi olur iyi olur inşallah Fine


text:
DİZİ KEREM DURAK SESİ LA dügah SEYİR ÇIKICI ARIZA SESİ Sİb2 segah KAYNAK ? YORUM CEYLAN COŞAN NOTA YAZIM AYDIN ÇAĞLAR ÇAĞLAR MÜZİK KURSU TEL 419 69 55-60 KIZILAY DEĞİRMENCİ DAYI usul sofyan metronom q & c ‰ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ ‰ œœœ œœœ œœœ œ ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ saz saz saz œ œœ œœœ œœœœœ ‰ œ œœ œœœœœœœ œ &‰ œ œœ œ œœœœœ œ ‰ œ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay 4 saz saz saz bayan vokal œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œœœœ ‰ œ œ œœœœ œ ‰ œ œ œ œ œ œ œœ œœ œ &‰ 7 saz &‰œ 10 saz de ğir men ci da yı œ œ œ œ œ œœ œœ œ ‰œ œ œ œ œœ œ œœ œ œ ‰œ œ œ œ œœ œœ œ œ œ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay de ğir men ci da yı ka ra kaş lar se nin ka ra kaş lar se nin ol sun ö ğüt buğ day la rı mı & ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ‰ œ œ œ œ œœ œœ œ œ œ ‰ œ œœ œœœ œœœœœ 13 ol sun ö ğüt buğ day la rı mı saz erkek vokal œ œ œ œ ‰ œ œ œ œ ‰ œœ œ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ ‰ œ œ œ œ œ œ œœ œ œ œ & 16 saz ol maz gü ze lim ol se nin buğ day un maz olmaz gü ze lim ol maz & ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ‰œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ ‰ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ 19 &‰ 22 ka ra kaş lar œ be nim ol œ œ nin buğ sa œ œ çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay se day bayan vokal değirmenci dayı değirmenci dayı kara kaşlar senin olsun öğüt buğdaylarımı erkek vokal olmaz güzelim olmaz oluklar suyla dolmaz kara kaşlar benim olsa senin buğday un olmaz çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay œ un ol œ maz œ ol ka ra kaş lar œ œ maz be nim de ol œ bayan vokal değirmenci dayı değirmenci dayı al yanak lar senin olsun öğüt buğdaylarımı erkek vokal olmaz güzelim olmaz oluklar suyla dolmaz elma yanak benim olsa senin buğday un olmaz sa % Fine
1/--pages


text:
Jelena Janković
La Jelena Janković, (Belgrâd, 28 ad Favràr dal 1985, ciamàda in Sèrb JeлeHa JaHkoBић, [jɛ̌lɛna jǎːnkɔv̞itɕ]) l'è na tenìsta sèrba ch'l'è stada la nùmar òṅ dal mónd in singulàr ('l 11 'd Agóst dal 2008) par daśdòt stmani in tut. L'è élta 177 cm e la péśa 59 chilo. Prufesiunìsta da 'l 2000, l'è andàda a star in Dubai.
In dla sò caréra l'à śugâ na finàl dal Gran Slam (cun anc quàtar semifinài) e vins trédas tìtui. L'à śugâ anc par na vòlta in dal dópi misć, preciśamènt a Wimbledon in dal 2007 insém a Jamie Murray, vinsénd acsè un tìtul dal Gran Slam.
A gh piàś śugàr cun i cavìi tut tirâ a 'l indrē, tgnû stric a cóa ad cavàl.
Caréra
I sò genitōr Veselin e Snežana, ad mistēr ecunumìsta, i gh'àṅ i bèsi par mandàr-la da pìcula a far-'s i òs a la scōla ad Nick Bollettieri.
La śōga al sò prim turnèo WTA in dal 2001 par via dna carta salvàdga ch'i gh'ivan dâ a Indian Wells ma la và fóra a 'l secónd tùran p'r òpra dla Silvia Farina Elia. La taca a purtàr a cà di riśultâ bòṅ in dal 2004, tacànd da gl'Australian Open in dua la bat la top 10 Elena Dement'eva par 6-1, 6-4, par pò vìnsar al sò prim tìtul in Maǵ a Budàpest. A Filderstadt la bat la Nadia Petrova e la Daniela Hantuchová e pò a Linz la céd in semifinàl a l'Amélie Mauresmo dòp avér fat fóra la Patty Schnyder e la Vera Zvonarëva. La dvénta la nùmar vint-i-òt dal mónd.
In dal 2005 la riva in finàl in Dubai, baténd la Serena Williams 6-0 4-3 bandòṅ, ma la la pèrd da la Lindsay Davenport par 6-4 3-6 6-4. A Berlîṅ l'è invéci la Nadia Petrova ch'la s mét ad travèrs in semifinàl (6-4 6-7 6-3 al puntéǵ par la rusa). In Śugn la riva in finàl in sl'èrba ad Birmingham ma a gh'à la méj la Marija Šarapova par 6–2 4–6 6–1. La Janković la finìs 'l an da nùmar darsèt.
'L inìsi dal 2006 par lē l'è un diśàstar parchè la pèrd déś incóntar ad fila. A Wimbledon però la bat a 'l tèrs tùran la campiunésa in carga Venus Williams ma pò la lasa strada a l'Anastasija Myskina 4-6 6-7. In sal cimènt ad Los Angeles l'è bòna ad far fóra l'Ana Ivanović e la Serena Williams ma pò la pèrd la finàl da l'Elena Dement'eva. A gl'US Open la gh riva dimóndi in fórma, la manda a cà la Svetlana Kuznecova in di quàrt e pò la spasa via anc l'Elena Dement'eva par 6-2 6-1. In semifinàl la s pòrta avànti 6-4 4-2 e bucìna p'r al 5-2 cóntar la Justine Henin ma pò la n è bòna ad vìnsar piò gnanc un śōg in di cunfrònt dla bélga. In Utóbar la Jelena l'è la nùmar dódas dal ranking.
In dal 2007 la vins al turnèo 'd Auckland baténd in finàl la Vera Zvonarëva par 7–6 5–7 6–3. A Sydney la fà fóra la Martina Hingis, la padróna ad cà Samantha Stosur e l'Amélie Mauresmo, rivànd in finàl cóntar la Kim Clijsters. Sèg la gh'à dū match point ma pò la và a pèrdar par 6-4 6-7 4-6. A Doha la céd in semifinàl a cl'atra bélga, la Justine Henin, ma la s pòrta a cà listés al nôn pòst in clasìfica. A Miami la pèrd a 'l tèrs tùran da la Mara Santangelo, butand anca chè a gl'urtìghi dū match point, quànd l'éra in vantàś 6-2 5-2 e servìsi. La tórna a vìnsar un tìtul in sl'èrba vérda ad Charleston, 6–2 6–2 a la Dinara Safina. Stès quèl anc a Róma: la Janković la s pòrta a cà al turnèo baténd in finàl la Svetlana Kuznecova par 7–5 6–1. In Śugn l'è anc bòna ad dar la paga a la Marija Šarapova in sl'èrba ad Birmingham, miténd-as in bisàca al sò quìnt tìtul in caréra. A Wimbledon però la pèrd a 'l quàrt tùran da la Marion Bartoli, fata fóra invéci a Róma. A Los Angeles la bat a fadìga la Viktoryja Azaranka in di quàrt ma pò la gh'à da cédar a l'Ana Ivanović par 6-4 3-6 5-7. Dòp avér pardû in di quàrt da la Venus Williams a gl'US Open, la finìs 'l an in calànd.
In dal 2008 la bat incóra la Serena Williams a gl'Australian Open ma pò la n pōl far gnint cóntar la Marija Šarapova ch'la vins 6-3 6-1. L'americàna la s tōś l'arvìnsita sèg baténd-la in dla finàla ad Miami par 6-1 5-7 6-3. A Róma la Janković l'ardópia 'l tìtul d'l an prima: la gh lasa 'l péni la francéśa Alizé Cornet par 6-2 6-2. A 'l Roland Garros la riva in semifinàl, pardénd incóra na vòlta da l'Ana Ivanović par 4-6 6-3 4-6, ma s'l'is vins lē la sarés dvintàda la nùmar òṅ dal mónd. Al surpàs in di cunfrònt dl'Ana Ivanović a gh prév èsar a Los Angeles s'la vinsìs al tìtul ma la n gh la cava minga pardénd da la Dinara Safina in semifinàl. A Montreal a gh bastarév invéci la finàl par tōr al sò pòst ma la Dominika Cibulková la s mét in mèś in di quàrt baténd-la 7-5 6-2 (la sèrba l'éra 5-1 in dal prim sét). La Jelena la dvénta finalmènt la nùmar òṅ dal mónd 'l 11 'd Agóst ma sōl par na stmana. La riva in dla sò prima finàl in un Gran Slam a Flushing Meadows, baténd via via la Caroline Wozniacki in di utàṿ, la Sybille Bammer in di quàrt e l'Elena Dement'eva in semifinàl, ma la céd pò a la Serena Williams par 4-6 5-7. A Pechîṅ la bat la Svetlana Kuznecova in finàl dòp avér pardû sèg in di quàrt a Tokyo. La pòrta a cà anc al tìtul ad Stucàrda (in dua la bat la Venus Williams e la Nadia Petrova) e qvél ad Mósca (cóntar la Vera Zvonarëva). Cun al sucès in Germâgna la sèrba la tórna in sima a 'l ranking mundiàl dal fémni. Un daspiaśēr la gh al dà la Flavia Pennetta in di utàṿ ad Śurìg e la Jelena la pèrd 'n incóntar dòp 13 sucès ad fila, armanénd però la nùmar òṅ anc a la fiṅ d'l an.


text:
Drùpa
'Na drùpa l'è 'n fröt carnùs indeiscente (cioè che, apò a quan che l'è bèl madür, el se dèrf mìa de per sò cönt per fà saltà fò la somésa (el giandì). El g'ha 'na part estèrna sitìla (l'esocarpo membranùs o scórsa), 'na part centràl carnùza (el mesocarpo carnùs e mustùs o pólpa), e 'na part intèrna lignùza (endocarpo lignùs o giandì), con déter apéna 'n grà de somésa.
Le piànte che fa sö le drùpe le se afìde per la reprudusiù a le bès•ce che le màia chèsti fröcc, tiràcc de la sò pólpa che de sòlet l'è dólsa e saurìda. El giandì el vé madàt zó e gràsie a l'endocarpo bèl dür, el grà de somésa el pàsa sènsa dagn l'aparàt de digestiù de chèste bès•ce.
En quac ezèmpe de drùpe i è töcc i mèmber del zèner Prunus, 'ntra le quàle 'l pèrsec, l'ambrognàga, la saréza, le brògne e le màndole, e pò amò, l'ulìa, el pistàchio, el màngo, el cafè e la nus.