text:
Stipendiums por mirić particolars por studëntes y i studënć universitars
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
I stipendiums por mirić particolars ne toca nia propi pro le dërt da studié; ai vëgn ma surandà sön la basa dl mirit, indipendentemënter dales condiziuns economiches.
Tolon en conscidraziun i sistems de valutaziun desvalis vëgnel scrit fora dui concursc, un por la Talia y un por l’èster. Sciöche al é bele sozedü l'ann passè vëgn le contingënt complessif de 330 stipendiums por mirić particolars partì sö en proporziun al numer dles studëntes y ai studënć dl Südtirol: 935 stipendiums por mirić particolars é resservà a studëntes y studënć che frecuentëia l'université tla provinzia de Balsan, 54 a studëntes y studënć che frecuentëia l'université tla Talia - defora dla provinzia de Balsan, y 183 a studëntes y studënć che frecuentëia l’université al éster.
L'85% di stipendiums por mirić particolars é implü partis sö te ćiamps de stüde desvalis, deperpo che le 15% di stipendiums vëgn conzedü tres na gradatöra generala.
I 4 ćiamps de stüde é:
- le ćiamp umanistich,
- le ćiamp sozio-iuridich,
- le ćiamp scientifich y tecnich,
- le ćiamp sanitar.
La repartiziun dles tlasses de laurea ti ćiamps de stüde desvalis y le numer avisa di stipendiums por mirić particolars por vigni ćiamp de stüde y por la gradatöra generala ciàfon tles bandides de concurs.
Do avëi azertè les condiziuns por l'assegnaziun di stipendiums por mirić particolars vëgnel arjigné chinesc gradatöres aladô dl mirit de stüde arjunt.
Al po fà domanda les studëntes y i studënć tla Talia, sce:
- ares/ai é scrić ite te n'université o na scora alta profescionala tla provinzia de Balsan y
- é zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica o zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l’autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia y zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt de profuga o profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y che vëgn porchël ecuiparà ales zitadines talianes/ai zitadins talians;
- é zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars y à la residënza da altamo n ann zënza interuziun tla provinzia de Balsan;
- ares/ai é scrić ite te n'université o na scora alta profescionala tla Talia, defora dla provinzia de Balsan y
- é zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica o zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l'autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia y zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt de profuga o profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y che vëgn porchël ecuiparà ales zitadines talianes/ai zitadins talians y à la residënza da altamo dui agn zënza interuziun tla provinzia de Balsan;
- é zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars y à la residënza (da altamo cin agn)* tla provinzia de Balsan.
- canche al vëgn dè jö la domanda:
- n’àres/ài nia complì 35 agn y fej domanda cun le mirit de stüde de n curs de laurea o de n curs de stüde ecuiparè;
- n’àres/ài nia cumplì 40 agn y fej domanda cun le mirit de stüde de n master universitar o de n curs de laurea che döra altamo cater agn.
- ares/ai n’à nia superè, de passa n ann, la dorada legala dl curs de stüde;
- ares/ai à arjunt tl ann academich 2015/2016 le mirit de stüde damanè de altamo 40 ECTS y na mesaria minimala dles notes* anfat a 27/30 o a na nota finala dl curs de laurea de altamo 103/110;
- ares/ai à n cunt corënt bancar o postal.
Al po fà domanda les studëntes/i studënć che frecuentëia n'université o na scora alta profescionala defora decà, sce ares/ai
- zitadines
- é zitadines/zitadins dl’Uniun Europeica o zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars cun l’autorisaziun de sojornanza CE por sojornanzes lunges tla Talia y zitadines/zitadins che à ciafè le reconescimënt de profuga o profugh o de proteziun sussidiara aladô dla diretiva comunitara 2004/83/CE, y che vëgn porchël ecuiparà ales zitadines talianes/ai zitadins talians y à la residënza da altamo dui agn zënza interuziun tla provinzia de Balsan;
- é zitadines extracomunitares/zitadins extracomunitars y à la residënza (da altamo cin agn)* tla provinzia de Balsan.
- canche ares/ai dà jö la domanda:
- n’àres/ài nia complì 35 agn y fej domanda cun le mirit de stüde de n curs de laurea o de n curs de stüde ecuiparè;
- n’àres/ài nia cumplì 40 agn y fej domanda cun le merit de stüde de n master o de n curs de diploma, de lernerat o de n curs de stüde ecuiparè a chisc dla dorada legala de altamo cater agn;
- n’àres/ài nia superè de passa n ann la dorada legala dl curs de stüde;
- tl ann academich 2015/2016 àres/ài arjunt le mirit de stüde damanè de altamo 40 ECTS y na mesaria minimala dles notes* anfat a 1,5 o na nota totala dl curs de laurea de altamo 1,5;
- àres/ài n cunt corënt bancar o postal.
* La Curt Costituzionala à detlarè cun sentënza n. 2 di 14 de jenà dl 2013 les parores „da cin agn“ dla l.p. 9/2004, dl art. 2, coma 1, lëtra e) cuntra la lege.
** La mesaria dles notes vëgn calcolada sciöche mesaria ponderada aladô dles notes y di ECTS de vigni ejam dà dant dala studënta/dal studënt tla domanda online, mo ara/al ne mëss nia dè dant düć i ejams fać (por i detais ćiarede la bandida de concurs, art. 2 coma 7 y 8).
Por scrì fora sciöche al alda la domanda val debojëgn da lì avisa la bandida de concurs. La porsona che fej domanda dà jö i dać sot süa responsabilité, porchël renunziëia l'aministraziun provinziala tla maiù pert di caji ala presentaziun di documënć, mo fej controi a caje por odëi sce al é gnü fat detlaraziuns falzes.
Ara va ma da ortié inant la domanda tres le sorvisc e-government online (da aurì dl 2017 inant).
Por ti rové pormez al sorvisc e-government vëgn l'identificaziun dles studëntes/di studënć fata, tres la cherta di sorvisc provinziala. Por de plü informaziuns sön la cherta di sorvisc provinziala, l'ativaziun y l'adoranza, pon cherdè sö le numer vërt 800 816 836 o ćiarè sön le sit http://www.provinz.bz.it/buergerkarte.
Sce les studëntes/i studënć à bele n account personal metü adöm dal inom utënt y dala password, relascè dal Ofize por la promoziun dl stüde universitar pon adorè inant le medemo account. Les studëntes/I studënć che n’à nia la cherta di sorvisc provinziala à la poscibilité da damanè do n account zertifiché pro l'Ofize por la promoziun dl stüde universitar. Por informaziuns detaiades podëise cherdè sö le numer 0471 / 412934 / 412946 dl Ofize por la promoziun dl stüde universitar.
I stipendiums por mirić particolars é de 1.160,00 euro l'un. Ajache al ne sarà nia plü poscibl da paié fora stipendiums por mirić particolars tres l’assëgn zircolar mëss les studëntes y i studënć avëi n so cunt corënt bancar o postal. Sce ara n’é nia insciö dess les porsones che fej domanda daurì atira n cunt corënt.
I stipendiums por mirić particolars po gnì acumulà cun d’atres previdënzes (por ej. cun i stipendiums).
(Sorvisc actualisá ai: 18/03/2021)
Ënt competëntOfize por la promoziun dl stüde universitar
palazzo 7, via Andreas Hofer 18, 39100 Balsan
Telefono: 0471 41 29 34 Karin Sega
E-mail: hochschulfoerderung@provinz.bz.it
PEC: hochschulfoerderung.dirittostudiouni@pec.prov.bz.it
Website: http://www.provinzia.bz.it/
Orar por la jënt:
Lönesc, mertesc, mercui, vendres: 9.00 - 12.00
Jöbia: 8.30 - 13.00, 14.00 - 17.30
Terminns
Die Leistungsstipendien des akademischen Jahres 2020/2021 - Prüfungszeitraum vom 1. November 2019 bis 31. Oktober 2020 - können heuer aus Mangel an Geldmitteln nicht angeboten werden.
Voraussichtlich werden die Leistungsstipendien im Frühling 2022 wieder ausgeschrieben.


c: text/html

text:
OSC PROIET
… É CI CHE NES STÁ A CÖR!
Vigni laur che vëgn surantut, vëgn realisé dala scuadra ZP cun le livel plü alt de profescionalité, motivaziun y savëi, por arjunje nosc travert: Osta contentëza!
I Ves pitun te n iade n sorvisc complet. I metun man da analisé deboriada le proiet y jun deboriada cina ch’al é realisé. Sambëgn Ves tignunse tresfora informá de sciöche i laurs vá inant y por vigni domanda o stlarimënt sunse tres a Osta desposiziun!
OSC PROIET TE 3D
I un n software dër modern, che se dá la poscibilité da Ves presenté Osc proiet te 3 dimenjiuns, sciöch’al dess garaté tla realté. Os podëis ti ciaré a Osc proiet da vigni prospetiva, te trëi dimenjiuns y sciöch’an l’odess te na dërta fotografia. Insciö podunse ciaré do avisa i locai, les proporziuns y i detais.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En il chantun Uri che sa chatta en il cor da la Svizra pon ins scuvrir bleras particularitads culturalas. Sin in territori fitg pitschen inscuntran ins enturn il mitus da Tell e las ditgas dal Gottard cuntradas natiralas fascinantas, maletgs da vitgs caracteristics e tradiziuns vivas. La situaziun lung da la colliaziun nord-sid ha caracterisà decisivamain la cultura dal chantun. Quai sa mussa per exempel en las influenzas meridiunalas da l'architectura da la chapitala dad Altdorf. En las activitads culturalas actualas vegn cuntinuà l'entretschament tranter ina relaziun cun las tradiziuns ed ina avertadad per l'actualitad. Il gieu da Tell da 1512 daventa sut Volker Hesse ina inscenaziun da Tell en tschertga da sia libertad. Gruppas da teater popular ed artistas ed artists da professiun animeschan la collecziun da ditgas da Josef Müller. La chasa da la musica populara («Haus der Volksmusik») ad Altdorf, domiciliada en l'arsenal imposant en il center dad Altdorf, reunescha la musica populara veglia e nova ed è daventada in center da cumpetenza naziunal per quest gener da musica. Cun il festival internaziunal da musica «Alpentönen» ha Uri installà in lieu d'inscunter transcunfinal per la musica da las regiuns alpinas, cun il festival da la musica populara ad Altdorf («Volksmusikfestival Altdorf») datti ina occurrenza d'attracziun naziunala che cumplettescha en moda ideala ils festivals da la Svizra centrala sco «Obwald» e «Stanser Musiktage». Spezialmain la musica è francada fermamain en la populaziun. Passa 70 chapellas da musica èn activas en il chantun che dumbra 35‘000 abitantas ed abitants.
Collavuraziun dals chantuns da la Svizra centrala
Cun la ratificaziun da la convenziun da l'UNESCO per il mantegniment dal patrimoni cultural immaterial è la Svizra s'obligada da prender mesiras per segirar e per promover quest patrimoni. L'element central è l'elavuraziun d'ina glista naziunala dal patrimoni cultural immaterial. Il chantun Uri ha realisà quest project cuminaivlamain cun ils auters tschintg chantuns da la Svizra centrala: Lucerna, Sursilvania, Sutsilvania, Sviz e Zug per pudair tegnair quint dals connexs en la Svizra centrala sco spazi da tradiziuns, da mentalitads e da cultura. L'etnolog Dr. Marius Risi ha elavurà cun expertas ed experts chantunals la tscherna da las tradiziuns vivas da la Svizra centrala. Per la Conferenza da las persunas incumbensadas per la cultura dals chantuns da la Svizra centrala ha el formulà propostas per las tradiziuns da la Svizra centrala. Per l'acutalisaziun da la glista l'onn 2018 è puspè vegnì mandatà Marius Risi.
Mo ina da las tradiziuns da la glista naziunala è ina tradiziun viva domiciliada unicamain en il chantun Uri (ils «Woldmanndli» dad Andermatt). Ina autra, las istorgias dal Gottard, è preschenta er en ils chantuns cunfinants, ulteriuras 15 tradiziuns da la Svizra centrala han in ferm connex cun il chantun Uri (per exempel la musica populara da la Svizra centrala u Wilhelm Tell ed ils mitus da deliberaziun istorics) e diversas tradiziuns svizras èn d'impurtanza per il chantun Uri (per exempel la lutga, il jass, la musica instrumentala u la gestiun dal ristg da lavinas).
Tradiziuns vivas en il chantun Uri
Betg tut las tradiziuns uranaisas propostas n'èn vegnidas integradas en l'inventari naziunal. Perquai ha l'uffizi da cultura dal Chantun Uri elavurà ina glista chantunala da las tradiziuns vivas cun ina pagina d'internet ed ina broschura e reunì sias tradiziuns en quatter gruppas:
Ils mitus istorics da la deliberaziun: Bleras tradiziuns han da far cun istorgias dals origins e cun ditgas (per exempel «s‘Greis vo Surenen» sco animal da vopna). Plain vita èn mitus vegls e novs enturn il Gottard e l'istorgia da l'influenza da Tell - dependenza e libertad èn anc oz temas impurtants. Il «Goldener Ring über Uri» - in testament dal medi Eduard Renner - ha influenzà l'identitad da las Uranaisas e dals Uranais cun sia interpretaziun da las experientschas cun chaussas magicas. Ils lieus ils pli impurtants da las tradiziuns narrativas, ludicas e textualas dad Uri èn las ludotecas, la Biblioteca chantunala (Uriensis) e l'Archiv dal stadi.
Cultura communala, musica e cuminanza: Purtaders da bleras tradiziuns èn ils vitgs e las uniuns. Els tgiran musicas instrumentalas, ils costums, il bittar bandieras, il sunar la tiba, il chant choral, il jodlar, la musica populara ed il teater popular. Els accumpognan festas profanas ed ecclesiasticas, giubileums, occurrenzas ed eveniments communals. Vivì vegn er l'onn ecclesiastic cun ils usits d'advent, da San Niclà, da Silvester e da Bavania. D'impurtanza èn las chargiadas e las stgargiadas d'alp cun las fieras d'alp, cun las festas da lutga, da tir e d'alp. I vegn chantà («Zogä-n-am-Boogä»), sunà e sautà. Trais instituziuns caracteriseschan la vita musicala: La Chasa da la musica («Haus für Musik» cun la scola da musica dad Uri), la Chasa da la musica populara («Haus der Volksmusik»), l'Academia da musica d'Uri («Musikakademie Uri») a Bauen. Dus puncts culminants: Il festival internaziunal da musica «Alpentöne» ed il festival da musica populara ad Altdorf («Volksmusikfestival Altdorf»). Er las scolas e duas gasettas localas gidan ad intermediar las tradiziuns.
Tschaiver, film, teater, saut: Il tschaiver è caracterisà dal marsch da tschaiver uranais («Urner Fasnachtsmarsch» dal medi Wilhelm Kesselbach 1894-1919) e documentà detagliadamain da dr. Rolf Gisler. Insatge spezial èn il «Drapoling», ina mascra cun in vestgi plain stgellas, u ils «Woldmandli» ad Andermatt. Il teater dal vitg è preschent èn quasi tut las vischnancas. Tar las tribunas laicas las pli grondas tutgan la «Tellspielgesellschaft Altdorf», il «Kulturforum Andermatt», «Moment & Co» ed il «Jugendtheater Altdorf». Otg gruppas da costum tgiran il saut da costums, il jodlar ed il teater popular. Il Schächental è enconuschent per il «Priisbeedälä». Tar las instituziuns las pli impurtantas tutgan il «Cinema Leuzinger» - el mussa er films d'amatur sco per exempel il far laina sco dal temp dals perdavants -, il «Theater(uri)» - il teater il segund grond da la Svizra centrala - ed il «Kellertheater im Vogelsang» ad Altdorf.
Far fain selvadi, utilisaziun dals guauds ed artisanadi vegl: En las vals muntagnardas è sa mantegnì qua u là l'artisanadi vegl (far schlondas, far chanasters, lavurar cun arschiglia, entretschar fil, far iseglia). Tradiziuns vivas èn il far fain selvadi, il far chaschiel d'alp ed il setgentar charn, il far plumpas, la sculptura, l'elavuraziun da launa da nursa, la lavur a chasa ed il chavar cristals. Impressiunant è il chantun Uri sco pajais dals cristals - i vala da render attent als cristals monstrus dal Planggenstock ed a las numerusas istorgias davart cristals. Periclitadas u svanidas èn las tradiziuns dal fastagiar laina, dal brischar chaltschina u dal flottar.


text:
Rimbomb dal proget da teater "La firma"
Ideja
Illas lecziuns da lingua vains nus adüna darcho gieu fasas integredas cul TCT (teater centro al tema). In quistas occasiuns ho que do adüna darcho scenas fich divertentas, ün pêr da quellas ho nossa magistra duonn’Elvira integro i’l teater La firma. Duonn’Elvira ho scrit las rollas adatteas per minchün/a da nus 10 scolars e scolaras. Ün da mieus conscolars es sto respunsabel per la glüsch e la tecnica. Sar Flurin, nos magister d’inglais e magister da la 1a e 2a classa, ho accumpagno tuot il teater cun differents töchs cul clavazin. Duos cuaffösas haun transmüdo a nus scolars e scolaras i’ls persunagis da l’istorgia.
La firma vain regneda d’ün vegl nar tiran. L’ideja da quist vegl meznar vains gieu nus scolars e scolaras. Quist’ideja am paraiva fich buna. Tuot las otras idejas d’eiran eir bunas. Eir cha que as tratta d’üna firma da dets magics, m’ho plaschieu fich bain.
Preparaziun ed imprender text
Eau d’he gieu la rolla da Riccardo Ravaschia, il figl dal vair inventur dals dets magics. Que d’eira üna granda rolla cun bod 1500 pleds. Eau d’he imprains mieu text düraunt fich bgeras uras. Zieva las vacanzas da meg vainsa alura exercito eir sül palc. Il text vainsa survgnieu aunz las vacanzas da meg, per pudair cumanzer ad imprender quel già düraunt las vacanzas. Eir in giuvand las scenas d’he eau pudieu memoriser il text.
Rapreschantaziuns
Il prüm di, la gövgia, ils 22 gün 2017, sun eau sto il prüm magari gniervus, ma zieva duos minuts ch’eau d’eira sül palc scu Riccardo, nu d’heja bado pü ünguotta da l’agitaziun. In venderdi es gnida üna firma specialiseda a filmer nos teater, lo d’eiran divers da nus bgerun pü agitos. La sanda nu vainsa fat quasi üngüns sbagls. Il public es sto inchanto da nossas rapreschantaziuns e que ho do duos sairas üna standing ovation. Que d’eira s’inclegia üna granda motivaziun per nus tuots.
Recapitulaziun
A me ho quist proget plaschieu fich bain, tuot las prouvas sül palc, güder düraunt la posa tar la cassa, tar las tuortas e tar las bavarandas, fer bellet e frisuras, müder vstieus, giuver sül palc. A me pera que pcho cha’d es a fin. Eau fess quist teater fich gugent aunch’üna vouta.
Flurin Bott, 6evla classa


text:
naschì ils 10 da zercladur 1963 a Craiova (Rumania), ha studegià a la Facultad da silvicultura a l’Universitad da Brasov. Suenter la fin dal régime da Ceausescu, ha el fundà la revista emnila Replica ch’el ha manà fin ch’el è partì en Svizra dal 1990. Marius Daniel Popescu è sa domicilià a Losanna nua ch’el lavura sco manischunz da bus. Suenter avair collavurà cun la gasetta Le Passe-Muraille ha el creà dal 2004 Le Persil, ina revista litterara per giuvens talents ed auturs etablids da la Svizra franzosa.
In raquint tendì lung il fil dal metter en bara e sepulir ina persuna, in text extraordinari che sa sviluppa en la memoria da ses narratur. La mort da la mamma animescha ina seria da regurdientschas che sa cruschan cun returns al pajais «da la partida unica» ed al preschent dal scriver e da la vita da famiglia en il pajais che ha retschavì l’emigrant, «nua che ti pendas si placats». Sco il mat d’ina giada siglia er il text cun nus suror bucs e gioga a la «tzourka» ubain gieus electronics a scola sin in telefonin modern. Enragischà en il mund d’ozendi, associescha il text da Marius Daniel Popescu cun in grond gest narrativ la cupitgada istorica d’in dictatur cun ils emballadis poliglots da la verdura. Sco monolog ritmisà è «Les Couleurs de l’hirondelle» in text cun sonoritads insistentas, scrit d’in autur che taidla ils pleds.
Paris, Corti, 2012
ISBN 9782714310729
Lesung durch den Autoren
Marius Daniel Popescu liest einen kurzen Auszug aus seinem prämierten Werk „Les couleurs de l’hirondelle“.
Premis
2006 : Premi Rilke per «Arrêts déplacés», Lausanne, Editions Antipodes, 2004.
2008 : Premi Robert Walser per «La Symphonie du loup», Paris, Editions José Corti, 2007.
2008 : Premi litterar dal chantun Vad per «La Symphonie du loup», Paris, Editions José Corti, 2007.
2012 : Premi "de l'Inaperçu" per «Les Couleurs de l'hirondelle», Paris, Editions José Corti, 2012.
2012 : Premi federal da litteratura per «Les Couleurs de l'hirondelle», Paris, Editions José Corti, 2012.


text:
La squadra dal Signuradi ha pers cun 5:6 suenter prolungaziun cunter Köniz. Per ils Grischuns era quai stà la quarta sconfitta cunter la squadra dal chantun Berna. Per Köniz vai uss en il superfinal cunter Wiler-Ersigen.
En la davosa partida han tuttas duas squadras dà tut. Paucas minutas avant la fin dal temp regular aveva la squadra da Köniz anc dus gols avantatg. Alligator Malans ha dentant pudì egualisar e far entaifer paucas minutas dus gols. Suenter 7 minutas en la prolungaziun ha dentant Köniz pudì far in gol ed uschia entrar en il final.


text:
Climatulugia
Climatulugia in general[Modifega | modifica 'l sorgent]
La climatulugia a l'è el studi del clima, definii cume i cundiziun del temp vardaa in sü i periud de temp lungh; i usservaziun del temp che 'l fà dì per dì a l'è el caamp de la meteurulugia. In sustanza, la climatulugia la varda la periudicità di fenomen che süceden a livel meteurulogich (che sarien i cicli climatich) e i fatur climatich, che sien natüraj upür artificiaj; el se capiss inscì che cunt i istrüment de la climatulugia el duvaria vess pussibil fà di previsiun per el fütür.
La climatulugia, in del stüdi de l'evulüziun del clima, la stüdia la circulaziun atmusferica, la cumpusiziun de l'atmusfera, la sitüaziun radiuativa tra la Tera e el Suu e el trasferiment de calur tra l'atmusfera e i cuntinent e tra diferent sit in sü la Tèra.
Al dì d'incö, ghe vör dìl, la climatulugia la pö vess ammò cunsiderada una scenza piuniera, vist che i ricercadur a hin desluntan dal truà di legg per spiegà in toto i mecanism che regulen el clima de la Tera; a l'è minga ammò pussibil, per esempi, fà di previsiun giüst in sül clima de una part del pianeta in d'un quaj periud fütür. A l'è generalment recugnussüü, a livel de ricerca, che el clima a l'è regulaa da equaziun diferenziaj basaa sü legg fisich, ma quaj hin quij legg chì l'a munan de descuvrill nissün; el clima a l'è cunsideraa un fenamen stucastich, e a stüdiàl ghe vör fà aprussimaziun vüna dopu l'altra, che fan vegnì föra un resültaa trop boz per vess afidabil.
Istrüment de la climatulugia[Modifega | modifica 'l sorgent]
I climatolugh a duperen, per el stüdi del clima de adess, i seri de dat meteurulogich (temperadür, precipitaziun atmusferich, pressiun, e.v.i.); tüt quij dat chì a hin necessari per fà cur i mudej, duperaa per cugnuss e prevedè el clima in di periud fütür, che sien trii mes upür vint an; al dì d'incö, in tüt i modi, i mudej an munan de rivà a vess sücür e i previsiun che el fà un mudel a pöden vess anca fisc diferent da quij de un alter.
In manera diferenta a lavuren i stüdius del clima di an indree, segund i regul de la paleuclimatulugia.
Climatolugh famus[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Francis Galton
- Edmund Halley
- Wladimir Köppen
- Helmut Landsberg
- Hubert Lamb
- Milutin Milanković
- John Russell Mather


text:
Area de Sicurezza Congiunta
L'Area de Sicurezza Congiunta a l'è 'l pont de la zona demilitarizzada coreana indova che i forz de la Corea del Nord e de la Corea del Sud se incontren. Fada su in la zona del vegg villagg de Panmunjom, a l'è doperada per di contatt diplomatich e l'è anca doperada per turism. In del 2018 i dò Coree s'hinn accordaa per trasformà la zona in d'ona attrazion turistega e i guardij a hinn staa disarmaa e l'è staa tolt via el podè di Nazion Unii de polizia in la zona.
Galleria di foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Kim Jong-un e Moon Jae-in traversen el confin e entren in Corea del Sud
Donald Trump e Kim Jong-un se incontren
Soldaa de l'Esercit Popolar de Corea al Musee de la Pas
Soldaa neutrai a 'na cerimonia de rimpatri di rest de 'n soldaa


text:
La confederaziun sa participescha als custs da segirezza dal chantun
Grischun. Ina part da 3.26 milliuns dals custs vegn surpigliada.
Il cussegl federal ha concludì mesemna, ils 29 d'avust davart sia
participaziun finanziala als custs da segirezza en il rom dal World
Economic Forum a Tavau (WEF) 2001. La confederaziun paja 3.26 milliuns
francs vi da las expensas per il dispositiv supplementar en favur da
persunas protegidas dal dretg internaziunal. Quest sustegn succeda cun
resalva da l'approvaziun dal credit posteriur respectiv tras l'assamblea
federala. A medem temp desista la confederaziun da sia pretaisa da circa
820'000 francs visavi il chantun Grischun en connex cun l'acziun dal
corp da guardias da cunfin. Il cussegl federal ha ultra da quai fixà il
modus da calculaziun per ses engaschament futur vi dal WEF.
Gia avant in onn aveva il cussegl federal concludì da qualifitgar il
WEF - a basa da sia significaziun unica e sias consequenzas per ils
interess internaziunals da la Svizra - sco eveniment extraordinari e da
surpigliar a partir da 2001 80 pertschient dals custs per il dispositiv
supplementar en favur da persunas protegidas dal dretg internaziunal
(chaus da stadis, schefs da regenza, commembers da regenzas en uffizi,
commembers da chasas roialas e curts da prinzis e.u.v.). Ils 19 da
zercladur 2001 ha orientà la giunta WEF da la regenza grischuna en
occasiun d'ina discussiun a Berna ina delegaziun dal cussegl federal
davart ils custs dal WEF 2001.
Co vegn calculada la part da la confederaziun?
Ils custs da segirezza dal chantun Grischun muntan totalmain a circa
7.83 milliuns francs (senza las pajas da la polizia chantunala
grischuna). La calculaziun dal dispositiv supplementar sa basa sin la
part da la confederaziun vi da las expensas per ils singuls secturs da
segirezza (center da congress, protecziun da persunas, escortas,
surveglianza da hotels, segirar trajects ed auters). Ils custs zavrads
uschia per il dispositiv supplementar muntan a 4.08 milliuns francs. La
confederaziun sa participescha a quels cun 80 pertschient, quai fa ina
contribuziun da 3.26 milliuns francs.
La confederaziun desista ultra da quai da la contribuziun dal
chantun Grischun vi da l'acziun dal corp da guardias da cunfin en
l'autezza da 820'000 francs. L'onn passà ha il cussegl federal er
approvà ina dumonda correspundenta per il WEF 2000.
Er en il futur duai la part da la confederaziun muntar ad 80
pertschient dals custs per il dispositiv supplementar che vegnan
calculads, sco tar il WEF 2001, mintgamai cun agid d'ina zavrada dals
custs. Questa participaziun vegn limitada en il futur a trais otgavels
(3/8) dals custs da segirezza dal chantun Grischun (las pajas
excludidas). Plinavant na vegnan en avegnir betg pli mess a quint al
chantun Grischun ils custs per acziuns dal corp da guardias da cunfin.
Gremi: cussegl federal
Funtauna: rg departament federal da giustia e polizia


text:
cuntegn
Svizra
-
PPS dal Vad sustegna sia presidenta
La presidenta da la PPS dal chantun Vad, Fabienne Despot, po candidar tar las elecziuns naziunalas malgrà in'affera da tadlar zuppadamain. La radunanza da partida ha decis che Despot restia tant candidata per il Cussegl naziunal sco era per il Cussegl dals chantuns.
Ultra da quai ha la PPS dal chantun Vad confermà Despot sco presidenta da partida: quai dentant pli stretg cun 72 cunter 66 vuschs. L'avrigl 2014 aveva Fabienne Despot registrà zuppadamain in discurs cun auters suprastants da la partida.
RR novitads 07:00


text:
cuntegn
Svizra
-
Uffants da secondos duain vegnir pli simpel Svizzers
Persunas estras da la terza generaziun duain vegnir pli simpel tar il pass svizzer. Suenter il Cussegl naziunal è era la Cumissiun da las instituziuns politicas dal Cussegl dals chantuns da principi d'accord cun quai maini.
Ella vul dentant precisar las cundiziuns per impedir en l'avegnir che l'ordinaziun vegnia chapida sco basa automatica per daventar burgais svizzer. Il pass svizzer datti sulettamain sin dumonda.
RR novitads 18:00


text:
L’Organisaziun da cooperaziun e svilup economic en l’Europa crititgescha il consum en general en Svizra. 742 kilos rument per persuna ad onn saja da memia, scriva la OECD vinavant. Quai saja quasi il pli bler rument da l'entira Europa.
Il recicladi sto vegnir megliurà
Era sch’il recicladi en Svizra mussia in’effect positiv dettia qua anc puncts ch’ins po meglierar. Uschia cunzunt tar ils rument da construcziun e spazzadas. Dapli che 15 milliuns tonnas tal rument dettia ad onn en Svizra. La OECD è da l’avis che producents da material da construcziun stuessan surpigliar dapli responsabladad per lur rument.
Auas tschufragnadas
Era la qualitad da l’aua stoppia la Svizra megliurar. Per exempel vegni quella tschufragnada entras pesticids che vegnan duvrads en l’agricultura. Era tschufragnada vegni l’aua entras ils tegnairchasas e l’industria. Plinavant duess la Svizra proteger meglier la biodiversitad. Ella haja numnadamain ina da las pli autas cumparts da spezias e spazis da viver periclitads da tut ils pajais da la OECD.
Bunas notas survegn la Svizra per il bass consum d'energia en l'industria.
RR novitads 11:00


text:
La scolaziun ed il perfecziunament han ina gronda impurtonza ella PUNTREIS. Nus encurin ina relaziun a liung temps cun nos colluvrers ed investein egl avegnir.
Aschia segirein nus buca mo la qualitad dall’instituziun mobein era quella da nossas colluvreras. Pertgei entras ina buna scolaziun dallas resursas socialas dat ei buca sulettamein ina pli valur per nossas cussadentas mobein era per nos colluvrers sezs.
Nus purschin svilup individual. Perfecziunaments pratics interns vegnan menai d’experts al liug. Duront scolaziuns externas purschin nus agid finanzial activ. Ils scolars e las studentas profiteschan duront l’entira scolaziun d’in accumpignament e support entras nossas persunas dil fatg professiunalas.
Sut ils suandonts links anfleis Vus informaziuns en connex cun nos perfecziunaments e nossas scolaziuns.


text:
En il senat han ils republicans da Donald Trump in'ulteriura giada fatg naufragi cun vulair dismetter la cassa da malsauns «Obamacare». Cun 55 cunter 45 vuschs ha il senat ditg na ad ina proposta che avess dismess «Obamacare» senza remplazzament. Dasper tut ils 48 senaturs democrats han era set republicans vuschà cunter la proposta.
Las proporziuns per ina maioritad en il senat èn fitg stretgas. Il foss tar il tema sanadad n'è betg be profund tranter las partidas, mabain er tar ils republicans sezs. Ils proxims dis vegnan spetgadas ulteriuras votaziuns, posiziuns ed in lung cumbat.
In pitschen punct cuminaivel pudess esser la fin da l'emna la schliaziun che vegn numnada «Skinny Repeal». Cun quella vegniss «Obamacare» vinavant bajegià enavos e metess en vista in remplazzament. Co quest remplazzament duai guardar ora n'è dentant anc betg cler.
Suenter vegniss la proposta dal senat messa davant la chombra da represchentants. Là pudessi lura dar ina proposta cumplettamain nova.
Naginas atgnas propostas
Per ils republicans èsi dapi onns ina da las finamiras las pli impurtantas dad abolir «Obamacare». Per els vala sco socialissem quai che auters laudan dapi set onns ch'ils Stadis Unids han dumagnà l'entrada en ina assicuranza sociala.
In'atgna proposta per ina cassa da malsauns n'han ils republicans betg. Lur cumbat sa concentrescha sin la critica.
Da sulettamain abolir u bajegiar enavos «Obamacare» na saja er betg dal tut senza ristg per ils republicans. Analisas independentas hajan mussà sin fundament da las propostas d'enfin uss da la partida, che passa 20 milliuns americans pudessan star nà senza cassa da malsauns. Blers da quels tutgan tar ils votants da Trump.
RR novitads 06:00


text:
L'economia e'l bainster dal lö sun collios fermamaing cul turissem e dependents da quel. Zuoz spordscha fich bunas cundiziuns da lavur: peja confuorm al marcho, deducziuns bassas, pè d'impostas bass ed üna granda sgürezza sociela. Tuot in tuot spordscha Zuoz plazzas interessantas in ün ambiaint dinamic. Da l'otra vart staun collavuratuors motivos a disposiziun dals affers. Il temp da lavur per eivna es pü ot cu tar tuot ils oters pajais europeics. Tiers vegnan però cundiziuns da basa ideelas pels affers ed üna buna collavuraziun cun las instanzas. Grazcha a tuot quists factuors es Zuoz üna vschinauncha attractiva per viver e lavurer.
Plazzas libras a Zuoz e contuorns as chatta süllas plattafuormas seguaintas:


text:
Brittnau
Brittnau a l'è un cumün svizzer del distret de Zofingen. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 652 abitant e una süperfiss de 13.67 km², e al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar.
El cumün de Brittnau a l'è tacaa ai cumün de Murgenthal, Pfaffnau (LU), Reiden (LU), Strengelbach, Vordemwald, Wikon (LU), Zofingen.
El cumün el comprend anca i frazion de:
- Bergacker
- Bösenwil
- Bötschishalden
- Fennern
- Geissbach
- Leidenberg
- Liebigen
- Mättenwil
- Schulerslehn
- Sennhof
- Rossweid
- Weilern Grod
- Wilacker
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Brittnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Durant il campiunadi d’Europa en Frantscha, regia era in’atmosfera speziala en Islanda. Ins vesia fans cun vistas coluradas, cun bandieras e tricots. Quai di Andreas Baumgartner, ch’abita dapi 6 onns el nord da l’Islanda. Era saja igl interess vid ils sgols ed ils bigliets per ir a mirar il quart-final cunter la Frantscha fitg gronds.
Actualmain paran ils Islandais fitg euforics. Baumgartner manegia, ch’els sappian vegnir fitg or da savess en da quests muments. Pli fitg ch’ils Svizzers, manegia igl um da 47 onns. Ma tuttina, en il mintgadi sajan ils Islandais dentant plitost reservads.


text:
Suenter 20 onns lètg na brischa il fieu tranter Mona (Rebecca Indermaur) e Gieri (Bruno Cathomas) betg pli en flomma gronda. Mona decida da puspè dar fieu a la sbrinzla e tschertga agid e cussegl tar Nanda Sharma (Murali Perumal), il nov augsegner oriunds da l'India. Ma il cussegl ch'ella survegn n'è betg da natira pastorala, mabain da sa servir da meds profans e dad applitgar tecnicas da far l'amur.
Christoph Schaub
Zodiac Productions AG
SRF
Sabine Pochhammer
Bruno Cathomas
Rebecca Indermaur
Tonia Maria Zindel
Murali Perumal
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
L'informatica y la digitalisaziun é na pert importanta dla vita da vigni de. Sön chësta plata ciafëise i temesc plü importanc, sciöche l'identité digitala SPID, l'azes ai sorvisc online y le proiet sön la banda leria tl Südtirol.
Ciamps prinzipai
Les zifres che reverda informatica y digitalisaziun
- 13
ënc se crüzia di contignüs
Di contignüs de chësta plata tematica se crüzia la Repartiziun Informatica.
- 806
sorvisc é online por Os
Chiló ciafëise düc i sorvisc dl'aministraziun provinziala che é online, sciöche por ej. formulars o sorvisc-online.


text:
Il Centro Sanitario Bregaglia surdat omaduas funcziuns – quella da directur e da manader da tgira – ad ina persuna. Entras quai duai il management dal center vegnir pli simpel, scriva il cussegl d'administraziun en la communicaziun. Questa decisiun è crudada suenter las examinaziuns da las duas posiziuns sco era dals process da lavur.
Tschernì ha il cussegl Robert Bartczak. El è tgirunz ed ha bunamain 30 onns experientscha. Plinavant è el sa scolà per manar interpresas en il sectur da sanadad. Bartczak cumenza il prim da schaner.
RR novitads 08:00


text:
Madleina Popesco-Marin
Il mund romontsch en mia veta – Lumea romanşă în viaţa mea
Sursilvan, Rumen
Editura Universitara, 2017, numer d’empustaziun 978-606-28-0520-3
Madleina Popesco-Marin – nossa ambassadura en Rumenia: Varga 40 onns ha la romanista e litterata Madleina Popescu-Marin, da Bucarest, nuau e tgirau stretgs contacts cun dils nos e dallas nossas e fatg l’interpreta ed ambassadura denter Rumenia ed il Grischun romontsch. Ella ha empriu sursilvan, scret surda nus e publicau els dus lungatgs parentai rumen e romontsch. Sias numerusas visetas e sentupadas tier nus han avischinau ella fetg. Biaras ovras da nos scribents e nossas scribentas ha ella translatau, ediu e presentau en Rumenia, punctuond adina puspei las semegliadetgnas denter las duas etnias neolatinas. Cun surdar il Premi dil Grischun 1999 ha la Regenza era renconuschiu ufficialmein siu engaschi extraordinari sco translatura ed en favur da lungatg e cultura romontscha en Rumenia. En sias «Regurdientschas», publicadas sco cudisch ton en rumen sco romontsch cul tetel » Il mund Romontsch en mia veta» lai Madleina Popescu-Marin passar revista tgi ch’ella ha tut entupau, tgei ch’ella ha interpriu per ed evenimentau tier nus. Bia bi eisi stau e presentau en in stil persunal e simpatic. Quei tut ei d’admirar en engrazievladad. (Giusep Capaul)


text:
Lo squalo 3
Lo squalo 3 (Al squâl 3) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 1983 ad Joe Alves, séguit dal pelìculi Lo squalo (1975) e Lo squalo 2 (1978). Al gh'à abû a sò vòlta 'n séguit, Lo squalo 4 - La vendetta (1987).
Al film, girâ in 3D, 'l è stâ fat druànd un budget ad daśdòt migliòṅ ad dòlar ma a la fiṅ al gh l'à cavàda a purtàr-'n a cà dagnóra utànt'òt.
Sunt
Al Florida's SeaWorld 'l è 'n parc ad divertimènt aquàtic nóṿ, finansiâ c'n i bèsi ad Calvin Bouchard (Louis Gossett Jr.), ch'al gh'à da vèrar. La gint la gh'à la manéra 'd far un gir sót-àqua pasànd par di andavèṅ ad vēdar par védar qvél ch'a gh'è in dal mâr cum i pés e i delfîṅ.
Al dè dl'inaugurasiòṅ un pìcul squâl, pasànd un cansèl minga incóra sarâ, al finìs par śbali in dla lagùna dal parc catànd-ag la mòrt. Sò màdar, un móst'r ad dódas métar, la n gh véd piò da l'arlìa e la pèrd la tèsta. La bèstia la masa subìt Shelby Overman (Harry Grant), un śōvan ch'al gh'iva da mét'r a pòst al pasàǵ ch'al s éra vèrt.
Mike Brody (Dennis Quaid), ch'al lavóra a 'l pómpi, al gh'à da far frònt a la bistiàsa cun 'l ajùt dla sò muróśa biòluga marìna, la Kathryn Morgan (Bess Armstrong), e 'd Philip FitzRoyce (Simon MacCorkindale).


text:
Jacopo de Varagine
Ol beàt Jacopo de Varagine (Varazze, 1230 – Zena, 1298) l’è stacc ü frà domenicà, ü di predicadùr piö ‘n gàmba del sò tép e ü di piö 'mpurtàncc scritùr de stòrie de sancc de töt ol medioéf.
Nasìt intùren al 1230 a Varazze, alùra ciamàda Varagine, zamò in del 1244 l’è dientàt frà domenicà e 'l s'è metìt a fà 'l insegnànt de teologéa, pò in del 1265 l’è dientàt priùr del convènt de Zena, dal 1267 al 1285 l’è stacc pruinciàl del sò ùrden per la Lombardìa e ‘n del 1292 l’è dientàt èscof de Zena.
Del sò laurà de predicadùr ‘l na rèsta memòria in d’öna quach di sò scricc, cioè i Sermones de sanctis, Sermones dominicales, Sermones quadragesimales e ach in del Liber Marialis. L’à scricc ach ol Chronicon januense che ‘l cönta sö la stòria de la sità de Zena da quando l’è nasìda ‘nfìna al 1295, ma ‘l sò laurà piö ‘mportànt l’è de sigür la Legenda Aurea, che l’è l’òpera de agiografìa piö cognusìda de töt ol medioéf, tat l’è stàcia tradüzìda in töcc i vulgàr del tép e l’è öna miniéra de ‘nformasiù sö la éta di sàncc.


text:
Temp da guerra ed onns da boom, dumondas socialas ed ecologicas, la sfida da la globalisaziun… Il cudesch ‹La Svizra en transfurmaziun› preschenta l’istorgia dal pajais dals onns 1930 fin l’entschatta dal 21avel tschientaner – a moda cumpacta e tuttina en ina varietad tematica surprendenta.
Sbagls d’investiders
Tenor il titular dal Premi Nobel Daniel Kahneman n’emprendan investiders tendenzialmain betg da lur sbagls. Ils inputs cuntegnids en questa publicaziun duain gidar a midar quai – tips e trics per il martgà da bursa, l’emprim pass per daventar in pitschen retg da la Wallstreet…
Al puls da la glocalisaziun
Las columnas da Simon Denoth èn segnadas d’ina egliada interessada tant per ils pitschens svilups locals sco er per las grondas midadas globalas – e dal fin sensori da l’autur da colliar quests dus munds en ina moda nunusitada che fa adina puspè surstar.
Diari or da China
L’onn 2008 han gì lieu en la chapitala chinaisa Beijing ils gieus olimpics da stad. Quest diari da viadi rapporta en l’emprima part directamain dal grond eveniment da sport; en la segunda part vegnan intermediadas impressiuns dal viadi ch’è suandà tras la China.


text:
Bugutà
Bugutà (Bogotá al sarés al nóm uficiàl in Spagnōl e prim' incóra Santa Fé de Bogotá in fiṅ a 'l 1998) l'è la capitàl dla Culómbia. La gh'à nóṿ migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca e l'è divìśa in vint quartēr. La tōś al sò nóm da la paròla indìgina Bacatá ch'la sarés na manéra ad cultivàr i camp.
La s cata in muntàgna, a 2640 métar a 'l élta, difàti al sò mòt 'l è «2600 metros más cerca de las estrellas» (2600 métar più davśina da 'l stéli). I culōr dla sò bandéra i èṅ al śal (ad sōvar) e al rós (ad sóta).
Al piàt più famóś ad Bugutà 'l è 'l ajiaco, na supa fata cun di faśói, arvèa o śéś tajâ un tant a 'l bras e cun di pès ad carna.
In di ult'm an l'è dvintàda anc na sità p'r i turìsta, ch'i èṅ stâ un migliòṅ e quatarsènt-mila in dal 2010.
A Bugutà la temperadùra l'è praticamènt sèmpar cumpàgna tut 'l an e la pasa da i daśdòt grâd dal dopmeśdè a i sèt dla nòt.
Persunàǵ famóś ligâ a Bugutà
- Juan Pablo Montoya, pilòta ad màchini
- Gabriel García Márquez, scritōr prèmi Nobel
- Catalina Sandino Moreno, atōra


text:
Per Dario Caduff è la stagiun 2021/2022 in zic ina stagiun da la vardad. Ils ultims onns ha el furmà ensemen cun ses bun collega Leon-Vincent Sarkis il tandem en gol tar il EHC Cuira. En ils gieus decisivs era Sarkis dentant il numer 1. Ses bun collega è uss davent. Da nov sa mesira Dario Caduff en gol cun dus giuvens da 20 e 21 onns. Cler è: Il goli sursilvan va sco numer 1 en la nova stagiun.
Cler, ils fans vulan vesair insatge sch'ins dastga surprender la responsabladad sco numer 1.
Dad ina vart sentia el il squitsch, da l'autra vart sa legra el dentant er sin la nova sfida. Dario Caduff vul mussar ch'el è in goli che vegn da manar il EHC Cuira en ils playoffs da la Mysports League, la terz'auta liga da hockey en Svizra.
Cun 26 onns gia in routinier
Il cader dal EHC Cuira è in cader fitg giuven, en media mo in zic sur 23 onns. Cun ses 26 onns è Dario Caduff il quart vegl en l'equipa.
- Andreas John (40 onns)
- Simon Scherrer (33 onns)
- Yannick Bucher (32 onns)
- Dario Caduff (26 onns)
Ils congiugaders duajan profitar da sia experientscha. El ha giugà a Rapperswil, Bülach, Arosa, Luzerna e dapi il 2018 a Cuira. Il goli è in dals giugaders rutinads e vul mussar quai durant questa stagiun. Uschia saja ina da sias finamiras er da surprender dapli responsabladad.
Jau vi esser in leader en l'equipa
In leader en in'equipa che ha gì ina greva preparaziun. 7 dals 8 gieus da test ha il EHC Cuira pers. La fin d'avust ha plinavant il trenader Tomas Tamfal bandunà il club. I spetga pia en mintga cas ina greva stagiun sin l'equipa da la chapitala grischuna. Per Dario Caduff èsi perquai cler ch'els sappian mo avair success sco ferm collectiv che sa tegna ensemen, en buns sco er en grevs temps.


text:
Nedal
El Nedal a l'è una festivitaa cristiana qe la g'ha in tema la nassida de Jesuu (qe i cristian creden 'me el fiœl de Dio), e un dì de festa cultural per qii qe è mia credents.
El dì cognossud 'me Nedal al ven festejad el 25 de December. A l'è vun di pussee importants dì de l'ann per i cristian, insema a la Pasqua, quand qe la mort e la resurezion de Jesuu i vegnen festejade. La stajon de preparazion del Nedal a l'è ciamada avent e la scomença una domenega puu o manc quater setemane prima del Nedal. El temp natalizzi al moca el 6 de Jener, el dì de l'Epifania.
El Nedal al ven festejad in tutt el mond tant 'me dì relijos o 'me festivitaa de i cristian e qii qe è mia cristian. I tradizion inn devers de paes a paes, ma asquas tute i g'ha dent una cena, far-g ai olter regai, nar a messa, e tœr part ind ativitaa publege compagne de cants di canzon tradizionai. Santa Claus a l'è una tradizion in vari pais del mond (in Italia l'è cognossud cont el nomm de Babbo Natale, qe in lombard al vœl dir Popaa Nedal).
El temp natalizzi al ven festejad durant l'invern ind l'emisfer nord, ind un moment de l'ann indè qe g'è semper staite, fin di temp passads, antige feste e celebrazion. Una quai tradizion del Nedal a l'è pussee antiga de la festivitaa d'incœ, o la ven de oltre tradizion q'i era no cristian, compagne del Yule.
I tradizion d'incœ del Nedal despess a meten a fœg el far-g regai, fruit de 'n penser materialista. La stajon perfeita indè qe i botege taca su a vend pussee (regai, majar, cartoline d'auguri, erbor de Nedal, e decorazion de Nedal) a l'è propi el mes prima del dì de Nedal.


text:
Il president da la fracziun da la PPS en il Cussegl grond, Jan Koch è il nov president da la PPS da la citad da Cuira. L'um da 36 onns daventa successur da Mario Cortesi, ch'è stà 5 onns a la testa da la partida da la citad. Sco lung commember en il Cussegl grond e president da la fracziun PPS Grischun haja el grondas experientschas politicas. Tenor communicaziun na sajan Cortesi e ses collegas da suprastanza betg pli stads a disposiziun per in'ulteriura perioda d'uffizi.
En las proximas emnas vegnia ina nova suprastanza da la PPS Cuira a sa furmar.


text:
Dakota del Nord
El Dakota del Nord a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 183.272 km² e una pupulaziun de 634.360 abitant.
Al fa part del Midwest. A l'è tacaa a nord al Canada, a ovest al Montana, a süd al Dakota del Süd, a est al Minnesota.
La capital a l'è Bismarck (55.532 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Fargo (90.599 abitant).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Dakota del Nord a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1889.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Dakota del Nord al gh'ha 3 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Modell:Dakota del Nord


text:
cuntegn
Surselva
-
Il Städtlifest carmala blera glieud
Per l’emprim di da festa dovri giaccas chaudas e forsa perfin in paraplievgia. Mo per far festa è star da chaud e stretg forsa il meglier.
Ils proxims dus dis stat Glion en il center da la Surselva, quai grazia al Städtlifest che carmala onn per onn passa 10'000 visitaders. Sco mintg’onn datti era quest onn las purschidas culinaricas grischuna fin exoticas. Ils uffants vegnan divertids e per ils creschids cuzza la festa fin en la notg.
La dumonda tge ch’è il punct culminant da la festa da Glion saja simpla da respunder, di Armin Spescha dal comité d’organisaziun. Quai saja la festa sezza. Il Städtlifest a Glion daventia era pli e pli fitg ina festa Sursilvana, perquai ch’i dovra glieud da tut ils vitgs per rabitschar ensemen passa 10’000 visitaders, uschia Spescha.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Er davant la chasa cumin a Glion hai numerus stans.
RTR, Linus Livers
Maletg
2 / 6
Legenda:
L'areal da festa a Glion s'emplaina.
RTR, Linus Livers
Maletg
3 / 6
Legenda:
Il "Städtlifest" da Glion ha cumenzà.
RTR, Linus Livers
Maletg
4 / 6
Legenda:
Armin Spescha dal comité d'organisaziun dal Städtlifest Glion.
RTR, L. Livers
Maletg
5 / 6
Legenda:
La festa a Glion cumenza plaunet.
RTR, L. Livers
Maletg
6 / 6
Legenda:
Gia avant la sis èn il emprims arrivads a Glion per far festa.
RTR, L. Livers


text:
Il podest
- 1. Mikaela Shiffrin (USA) 1:53,07
- 2. Wendy Holdener (Sz) +1,59
- 3. Frida Hansdotter (Sd) +2,11
Ella n’è simplamain buc da franar. La skiunza americana Mikaela Shiffrin gudogna era il slalom da Zagreb – e quai a moda suverana. Shiffrin ha dominà l’entira concurrenza e la finala triumfà cun in avantatg da passa ina secunda e mesa avant la Svizra Wendy Holdener. Lezza era gia suenter l’emprim percurs sin il segund plaz. Cumplettà il podest sco terza ha la Svedaisa Frida Hansdotter. Hansdotter perda gia passa duas secundas sin Mikaela Shiffrin.
Las ulteriuras Svizras
- 9. Mélanie Meillard +3,33
- 13. Michelle Gisin +3,63
- 16. Denise Feierabend +3,95
La sonda suonda in slalom gigant e la dumengia in slalom a Kranjska Gora en Slovenia.


text:
Il stgarp dal liom dal saja curada, el haja dentant manchentà memia blers trenaments. Uschia na saja el betg semtgà per l'emprima fasa da preparaziun per il campiunadi mundial. Da sa participar als gieus da preparaziun cunter la Spagna (ils 3 da zercladur) e cunter il Giapun (ils 8 da zercladur a Lugano) na fiss cartaivlamain betg stà pussibel ubain memia ristgà, scriva la federaziun svizra da ballape.
Igl è ina decisiun dal tgà, e na betg dal cor. Jau sent ch'jau na pudess betg dar al team quai ch'ins spetga da mai, surtut ad in campiunadi mundial.
Mehmedi n'haja betg vulì bloccà il plaz ad in auter giugadur e vulì ch'il trenader decidia. Quai ha Vladimir Petkovic fatg. Sin la glista provisorica ch'el ha preschentà oz na stat il num Mehmedi betg pli. La glista cuntegn dentant anc 26 nums. Fin ils quatter da zercladur sto il trenader decider tge 23 ballapedists che pon definitivamain ir al campiunadi mundial en Russia.
RR novitads 22:00


text:
Tulons su i nseniamënc dla storia
Per la “lidëza de Tirol” iel unì cumbatù truep, sun l ciamp de batalia sciche nce tl ciamp dla ideologia. Al didancuei ne messons nia plu fé chësta “batalia per la lidëza” cun sëijeles, mazes y fliei coche tl 1809, nianca no cun atentac de esplojif a pei dla lectrisc coche ti ani cincanta y sessanta dl secul passà, ma udan ite che chësc Tirol y dantaldut la pert a sud muessa avëi per si storia y tres si crëidum la forza per vester d’ejëmpl per l mond, per mustré su coche la lidëza, nce cun dut l bënsté, possa vester na “parola santa”.
Per chësta gauja ulons propi ti mustré al mond de al didancuei tres chësta mostra cun l titul “Befreiungsausschuss Südtirol-BAS – Vitimes per la lidëza”, tan sot y vif che l ie mo l nchersciadum do la lidëza te nëus, nce sce uni tant nes vëniel damandà vel’ sacrifize. Ma l ie sacrifizies cun chëi che milesc de tirolesc tla storia fova a una.
L fova perchël tler per l “Andreas Hofer-Bund Tirol” de vester a cë dla mostra y de la njenië ca sun la ntraunides te Südtirol ti ani sessanta dl secul passà.
Tulons perchël su la amunizions dla storia, purvons coche zitadins liedies de jì rëit y ne scutons nia dan l tort, a chi che mei che l ti suzede o che l ti ie bele suzedù. Ne scutons nia mé via o son grams, dantaldut nia canche l tort vën fat da pert dl Stat! Pertendons al cuntrer che uni Stat sibe l garant dl dërt.
Ing. Winfried Matuella
Sëurastant dl “Andreas Hofer-Bund Tirol”
„Wenn der Gedrückte nirgends Recht kann finden,
Wenn unerträglich wird die Last – greift er
Hinauf getrosten Mutes in den Himmel
Und holt herunter seine ew´gen Rechte,
Die droben hangen unveräußerlich
Und unzerbrechlich wie die Sterne selbst!“
Friedrich Schiller


text:
Tenor atgnas indicaziuns ha La Posta en Svizra actualmain 1078 filialas. La gronda part da quellas vegn manada dad in manader da filiala ed in fin dus cussegliaders da clients. Tenor ils plans da La Posta duain las structuras irarchicas dad oz però svanir. En l'avegnir duai per territori da filialas dar teams cun radund 15 cussegliaders da clients e quels duain mintgamai lavurar en pliras filialas dal territori.
La Posta quinta en futur cun 7 enstagl da 15 regiuns e cun 50 territoris da filialas enstagl dad actualmain 100 territoris. Las radund 1000 filialas cun oz 700 manaders da filiala duain en futur vegnir manadas da 350 manaders da team.
Sco avantatg da questas mesiras menziunescha il manader da PostNetz, che la lavur daventia per ils cussegliaders da clients pli interessanta e variada. La nova organisaziun pretendia dals collavuraturs dentant er in aut grad da flexibilitad. La Posta vul cumenzar il pli baud il matg 2019 ad occupar las plazzas.
RR novitads 16:00


text:
Redival – Fascia 1 – 2
Formazion del Fascia: Colusso Alessandro, Bernard Manuel, Trottner Luca, Deflorian Giovanni, Cincelli Patrick (35’ s.t. Cincelli Federico), Debertol Cristoforo, Lorenz Matteo, Cigolla Patrizio (25’ s.t. Pezzei Michael,) Riz Gianni (20’ s.t. Toma Nicolas), Zanoner Dimitri (20’ p.t. Kola Pietro), Riz Gabriele (37’ s.t. Rasom Pierpaolo).
A ve contèr de chesta partida, fajessa segur miec Giorgio Martino o Fabrizio Failla piutost che l sotescrit. Zachei fosc i li cognosc, ma per chi no sà chiche l’é, chisc l’é i doi miores giornalisć per chel che vèrda l jech del “balon te nodadoa”. Jà, perché chel che l’é stat jià sul ciamp de Celledizzo, no se pel proprio l chiamèr jech del balon, ajache la gran pievia aea fat doentèr l teren de jech na gran poza de èga. Ampò, i ladins che se aea sorbì beleche trei ores de viac, no aea chela de se n jir zenza jièr per cogner fèr l viac n’autra outa, e a la dir duta ence i patrons de cèsa i spenjea per jièr. Coscì l diretor de jech no à abù da dir de contra e da mesa les trei à dat l via a la endesfida.
Se tel pensier dei jiadores l’era chela de poder a zeche vida jier delvers, dò pec menuc se à entenù che coscita no la fossa stata ajache la bala la se fermèa dassen a ogne pas, ampò la doi squadres no les se à trat endò e les à proà te ogne vers a aer la soramessa su l’autra. E dut somà, se pel dir che l Fascia à venciù l prum temp e che l Redival à venciù i secondi carantacinch menuc. En pràtega l jech l’é stat comanà semper da la formazion che defenea da la man del ciamp olache l’era più poc de èga.
Sul jech no se pel dir segur n muie ajache massa condizionà da la pievia tant da doentèr de la outes mingol comich. Ampò l Fascia a la fin dei nonanta menuc à vent doi a un se portan a cèsa trei ponc fondamentèi per chest campionat. E chest de grà a doi bela jièdes ruèdes tel prum temp. La pruma aldò de na bela azion pontèda via su la man dreta da na trata auta de Debertol per Gianni Riz che dò aer passà via l terzin, à trat dedant usc na bala che cogne demò esser spenta ite. Dut sorì se sà, ma se cognea esser tel post giust al moment giust e Gabriele Riz l’era. Un a nia. L’é passà pec menuc e endò Gabriele a troà l troi del gol, enstouta co na gran azion solenta. Dò aer metù jù na trata de Debertol su la man cencia, l joen da Ciampedel à sutà n prum defensor, n secondo e per finir ence l portier. Doi a nia. A la fin del temp dapò l’é ruà ence l cartelin ros per l portier de chi de cèsa per n fal fat su Kola che jia soul contra l’usc vet. A la paussa dut penea da la man del Fascia ma co na situazion de ciamp coscì, ence con doi goi e n om de vantac no se podea esser massa segures. Defati l secondo temp l’é stat dut per chi de cèsa che i podea spenjer da la man miora del ciamp e che nia aea più da perder. Aboncont Bernard e sozì, enceben che te la fasa de atach no doentèa nia, à semper tegnù dur te la defendura, ciapan de bona paches ma risćian demò n par de outes. L gol del doi a un l’é ruà demò a la fin anter l’auter su na posizion de neto forajech.
L triple scìgol del diretor de jech l’é stat na liberazion e na gran festa per i jiadores de Chelodi che à portà via da n ciamp dassen senester na bela e soralud emportanta venta.
Chesta domenia l Fascia jia a Vich contra la pruma de la clas, l Borgo, che enscin ades à vent duta la partides fajan 38 goi e n ciapan demò 4. Na partida empossìbola se volon ma proprie per chest dassen bela da jièr.
Per chel che vèrda la squadra mendres, demò i Giovanissimi de mister Giuliani à vent: 6 a 3 con l’Arco (goi de Massimo Lorenz 3, Alex Rasom 2, Simone Rasom). I Arleves à parejà 2 a 2 contra l Piné (goi de Jannes Debertol e Alessandro Sorarù), la Juniores à perdù 3 a 2 contra l’Audace (goi de Fabio Bernard e Mario Toma). I Esordienc “A” à perdù e i Esordienc “B” à parejà.
Chesta sabeda, i Arleves jia da mesa les trei a Cembra, i Esordienc “B” da les cater a Vich contra l Fiem, i Esordienc “A” da les cinch a Perjen, da la medema ora i Giovanissimi jia a Cloz contra l’Anaune e da mesa les set a Vich la Juniores jia contra i Solteri.


text:
Imbersach
Imbersach u Imbersagh[1] (Imbersago in Italian) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch ch'al gh'ha 2 400 abitant (dàto del Dic 2015 [2]). Al se tröva visin al fiumm Ada.
Imbersach al se divit in tri part:
- Ul center del paes
- La part abass lonch l'Ada
- La part avolt che l'è Sabiun.
G'hin anca alter toch de paes che g'han nom diferent e temp indré eren dumà tri o quater cà, ma adess s'hinn sgrandì.
La roba püssè famusa che gh'è a Imbersach l'è ul traghet del Leunard da Vinci, ca l'è giò a l'Ada.
Alter rop che gh'hinn in gir hinn i cà d'i quei signurot che i gh'avevun i dané. Per esempi in del paes gh'è la vila Castelbarco, che l'è amò abitada da vüna de la famija. Püssè avolt, sura 'l col de Sabiun gh'è la vila Orsini-Colonna.
I sò abitant i g'hann la scurmagna de perseghet.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Isen l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ AA. VV., Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani , Torino, UTET, 1990, p.386.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Felix Ulber è fascinà da la mar. Ma betg mo. Trekkings ed expediziuns en il Nepal, l'America dal Sid u sin il Kilimandscharo ha el gia fatg. La bellezza da la natira vesa el dentant er en Grischun u en Svizra, cura ch'el va en muntogna. E sa chapescha ch'el è gia stà sin il pli aut piz svizzer – il Piz da Dufour.
Sco manager da products da la Viafier retica ha el er professiunalmain da far cun viadis e vacanzas. Vacanzas ch'el è senza excepziuns adina sin viadi – a pe, cun velo, skis da passlung, tren u bartga. Star airi na datti betg per el.


text:
Dapi 52 onns organisescha la famiglia Repond il «Junior and Teen Camp». E dapi diesch onns fan els quai a Laax. Quels camps internaziunals èn ina purschida da luxus per ina classa d'elita internaziunala. Ins sa dir: insatge propi exclusiv .Ils uffants en quai camp han tranter tschintg e sedesch onns. Per ordinari stattan ils uffants trais emnas. El center dal camp stattan activitads da sport.
Undraziun
Per renconuscher quella prestaziun da la famiglia Repond ha la vischnanca da Laax e la Arena Alva plantà in mailer per la famiglia Repond. Quai saja in modest regal cun ina forza simbolica, ha Reto Gurtner il manader da la Arena Alva ditg. Il mailer duai crescher sco la collavuraziun cun la famiglia Repond ed el duai purtar fritgs sco maletg per la collavuraziun. Rose-Marie Repond la co-directura dal «Junior and Teen Camp» è stada surstada da la renconuschientscha.
I legra mai ch’els renconuschan nossa lavur
Economicamain impurtant
Economicamain è il camp da valitar fitg aut, manegia il manader da la destinaziun Flem Laax Falera André Gisler. Sper ils uffants che derivan da famiglias bainstantas, passentan era bain inqual genitur las vacanzas en quella regiun. Ins sappia propi dir che quai saja l’osp internaziunal da l’avegnir.
RR actualitad 7:00


text:
Treyvaux
Treyvaux a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.42 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1451 abitant.
El cumün de Treyvaux al se tröva a una altitüden de 770 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arconciel, La Roche, Le Mouret, Pont-la-Ville, Rossens, Senèdes.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
La giuria sut il timun da Bernhard Russi ha nominà en tut sis projects da regiuns muntagnardas per il premi dotà cun 40'000 francs. Annunzias han els survegnì per en tut 49 projects. Il premi vegn surdà dapi l’onn 2011 da la gruppa svizra per las regiuns da muntogna. Quai per projects che promovan lavur e creeschan valur en la muntogna.
Per l’emprima giada vegn quest onn era surdà il premi dal public. Quel è dotà cun 20'000 francs. Sur l’internet èsi stà pussaivel da vuschar per ses favurit.
RR actualitad 08:00


text:
Jau Baibel Bugien Cafe 1842 – Segiramein la pli impressiunonta lavur da Sep Antoni Deragisch da Bugnei
Keramik aus Bugnei in CERAMICA CH
Andreas Heege 2019 / Versiun romontscha Tarcisi Hendry 2020
La vischlaria a Bugnei, Tujetsch, va anavos sin Sep Antoni Deragisch, 13 da mars 1815 – 6 d’uost 1882 *. Sep Antoni Deragisch ha absolviu siu emprendissadi tiel vischler Fidel Wölfle a Wangen egl Allgäu. Igl onn 1920 fuva igl original da sia brev d’emprendissadi digl onn 1834 aunc en possess dalla famiglia, denton ei il document deplorablamein sparius. Suenter igl emprendissadi fundescha el ina atgna vischlaria e pignaria a Bugnei en sia casa.
Sep Antoni Deragisch, il giuven, 21 da settember 1842 – 27 d’october 1930.
Siu fegl e successur Sep Antoni, il giuven (1842-1930) fa igl emprendissadi da vischler a Flüela. Il luvratori ei buca enconuschents. Cuort suenter igl onn 1918 cala el culla producziun da vischala, precis tgei onn ei buca enconuschent, il Museum La Truaisch posseda ina scadiala cugl orsal 1919. La publicaziun da pader Notker Curti dalla clasutra da Mustér, davart la vischlaria a Bugnei cul tetel “La Fabrica da vischalla da tiara cotga a Bugnei”, el Glogn,1929, pag. 34-37, sebasa carteivel sin las informaziuns da Sep Antoni Deragisch, il giuven.
Survesta dil spectrum principal da ses products a Bugnei, collecziun dalla claustra da Mustér.
Ina impressiun dalla cheramica producida paleisa igl inventari dalla collecziun dil Museum Retic a Cuera, che deriva per part da pader Notker Curti e da Sep Antoni Deragisch, il giuven, sco era igl inventari dalla collecziun dil museum dalla claustra a Mustér. Dasperas dat ei cheramica ella collecziun dil Museum La Truaisch sco era el museum Nutli Hüschi a Claustra.
Ei exista aunc in cudischet da menaschi cun impurtaziuns denter 1866 e 1882 (Transcripziun e translaziun Tarcisi Hendry, 2021) , pia da Sep Antoni Deragisch, il vegl. Plinavon dat ei in cudisch da skizzas ch’ei entochen oz aunc buca vegnius examinaus da rudien. Quel datescha digl onn 1875, silmeins parzialmein da Sep Antoni Deragisch, il giuven. Vess pader Notker duvrau quei cudischet da skizzas igl onn 1920 per sia lavur historica, dess ei negina discrepanza denter las notizias manuscrettas el cudisch e l’attribuziun da pader Notker. Il pader suppona che oravontut las skizzas da pegnas derivien dil Sep Antoni, il vegl. Quella informaziun sa el mo dil davos vischler sez, damai ch’il cudisch sez consigna negin mussament.
El cuntegn ultra da quei in tagl traversal tecnic atras ina tipica pegna da quadrels sidretg sco ella fuva derasada ella Svizra Tudestga. Schebein la pegna da Bugnei corrispundeva per propi a quei tip ei buca segiramein enconuschent.
Cudischet da skizzas el Museum Retic: tagl traversal d’ina pegn da tiaracotga, pegna da quadrels e differenta vischala da diever.
Dasperas dat ei numerusas skizzas da pegnas da tiaracotga. Sep Antoni Deragisch, il vegl, s’entusiasmava apparentamein ed oravontut per decoraziun ed il stil da pegnas dil stil da Biedermeier, respectivamein dall’entschatta dil historissem. Il medem mument vegnan era auters detagls nudai el cudisch da skizzas, per exempel ina rundella da vischler messa en moviment cun ina roda d’aua ed in mulin da glasura. Plinavon cuntegn il cudischet fuormas da vischala ord il luvratori Deragisch.
Davart ils products dil luvratori da Bugnei sebasa la lavur da pader Notker probabel sin la collecziun en claustra, rimnada entras el sez, sco era dalla collecziun dil Museum Retic procurada medemamein entras il pader:
«La rauba da casegliar porscha buca gest bia en fuorma e decoraziun. Ella fuorma duas gruppas: rauba da diever ed objects decorativs. Tier l’emprema gruppa s’audan la brocca, ils ruogs e naschors, ils ruogs da flurs senza glasura, ils ruogs gronds da caffè, ils gronds pil pli stgirs, gie quasi ners. Vinavon pliras hontas cun moni, hontas da caffè e tè. Auters products ein d’in alv cut ni mellen-brin, ils ruogs da flurs il pli bugen verds.
Cun decoraziuns ein ils vischlers da Bugnei spargnus, la vischala nera ei senza decor, la vischala clara cun in mudest e magher tschupi da feglia, il rest dils Deragischs ei art empiric, ni fini cun in sempel decor satel da puncts.
Originalas ein quasi mo las aschinumnadas broccas, mo paran denton da moda plitost antica. Ei satracta da vischala purila, oz il pli savens duvradas per caffè, cun in pign e rodund biutsch e duas manetschas, ina pli gronda visavi il biutsch e suren ina pli gronda manetscha da purtar strubegiada. Quella teness buca il vischi empleniu e vegn rinforzada cun fildirom ni corda. Duas ruosnas all’entschatta dalla manetscha surveschan per fermar il rinforzament. Era las caussas decorativas ein buca fetg garnidas, ni ella fuorma ni ella colur.
Buca mo ils parlets d’aua benedida empau ruhs ed ils crucifixs, mo era las cazzolas ein plitost groppas e mintgaton pauc attractivas ella colur. Pli bein sepresentan ils vischals sempels e stgirs per la tenta cun ruosnas rodundas sco decoraziun. Era ils roms da maletgs cun cordas strubegiadas en violet-blau ed alv ein buca mal. Forsa dil meglier ein las butschidas, che regordan aspramein cun siu penderlem e girlandas da feglia al temps d’emprendissadi da Sep Antoni Deragisch, il vegl.
Deplorablamein ei la colur il pli savens buca fetg plascheivla, enzatgei denter alv e verd. Detg cuortamein, ils products da Tujetsch ein previ per ina clientella che giavischava rauba da bienmarcau e cun pintgas pretensiuns da fuorma e colur. La vischala fuva buca cheu per sepresentar. …» (Curti, 1920, pag. 272-273)
Dapli dat ei ina retscha dad observaziuns, che pader Notker ha buca communicau. Aschia portan ils ruogs e la brocca cun manetschas magari ina numera sgarflada el funs. Quella ei lu era d’anflar sil funs dil corrispundent uvierchel. Quei levgiava il metter ensemen suenter il prender ord il fuorn, il dretg uvierchel sil dretg vischi. Dasperas eisi necessari da mussar vi sin la decoraziun dalla vischala da glasura e brin-nera cun lingias undadas sgarfladas en ni decoraziuns fatgas cun in bul rullont.
In smaccactas ella collecziun dil Museum Retic porta las inizialas J e D, in bul dretgangular d’ina fuorma cun in motiv dil cor da Jesus flancaus da dus aunghels e leutier ils buls en reliev BUGNEI e Tujetsch. Quels dus buls ein era d’anflar sin in pign ruog da manetscha e sil vischi da tenta e confirman la derivonza dalla vischlaria da Deragisch. Il motiv dil cor d’Jesus ei era d’anflar sin la fatscha d’avon d’in candelier pign-verd, sin ina butschida dretgangulara da 1912, sin in ruog da flurs e d’ina vart dil sochel dil crucifix. Il frontispezi dil sochel decorescha in fleivel motiv dil Tschut da Diu ch’ei identics ed era d’anflar sin ina scadialetta platta cun culier.
La part davos d’in porta-zulprins muossa ina mesa plastica en in rudi da perlas. Il medem ei era da cattar sin in ruog da flurs ch’ei aunc supplementarmein decoraus cun cordas strubegiadas. Semegliontamein sepresenta era l’enramaziun d’in altaret da casa.
Pegna da tiaracotga (altezia 148 cm, ladezia 117 cm, profunditad 72 cm), che sesanflava tochen il settember 1980 en casa Deragisch, Via Romana 5, a Bugnei. Parts da semeglionts identics quadrels sesanflan el Museum La Truaisch, Sedrun.
Dasperas producevan bab e fegl Deragisch en nunenconuschent volumen apparentamein era pegnas da tiaracotga cun quadrels da glasura verds, mellens ni brin-ners. Per part eran quels decorai cun musters da zic zac. Per la decoraziun, ch’ei era d’anflar tier las butschidas dretgangularas ed ornadas cun cordas, ei vegniu duvrau el luvratori in model da gep. Quel sesanfla oz el Museum Retic a Cuera. Ils quadrels pil baun da seser fuvan savens stgir-brins ed ornai magramein cun girlandas da flurs. Ina tala pegna sesanflava era en stiva dils Deragischs. Quella ei igl onn 1980 arrivada a Cuera el Museum Retic a caschun da renovaziun ed adattaziuns en casa a Bugnei.
Tenor pader Notker Curti casegliava Sep Antoni Deragisch cun sia cheramica ella Surselva, denter Bugnei e Glion. Per part veva el deposits a Mustér, Trun e Glion. Schebein rauba ei vegnida vendida engiuviars tochen Cuera ni schizun vinavon entochen al Prinzipadi da Liechtenstein ei buca enconuschent. La producziun isolada en Tujetsch reflectescha, cun veseivla originalitad, oravontut elements tipologics e modas da decorar dil 19avel tschentaner en Svizra ed el sid dalla Tiaratudestga.
Engraziament
Jeu engraziel a pader Theo Theiler, che ha possibilitau igl access alla collecziun dalla Claustra da Mustér. L’entira registraziun dalla collecziun claustrala ha saviu vegnir realisada igl onn 2020. Dapli conservescha il Museum Naziunal Svizzer dus objects, ina pegna da cuschinar per affons ord cheramica ed in ruog, che dueien derivar da Bugnei.
Ulteriuramein secatta, sco ei para cheramica da Bugnei, en ina collecziun privata buca accessibla a Flem. Konrad Schmid a Cuera engraziel jeu che jeu hai astgau examinar sia pintga e biala rimnada. Ulteriura cheramica dispona il museum da cultura a Basel sco era Glion, Sedrun, Trun e Claustra. Cheramica en possess dalla famiglia Deragisch tracta proximamein Livia Deragisch da Bugnei. **
* Tuttas informaziuns sebasan sin pader Notker Curti 1920; Gadola/Curti 1929; Frei 1947, 31; Creux 1970, 128–129, cat. 4 e 5; Schnyder 1979, 331. Indicaziuns era da Tarcisi Hendry, Museum La Truaisch, Sedrun. Nunpublicau: Haldner 1982. Senza ulteriuras indicaziuns: Jenny 1991, 136; Emprema publicaziun da quei text entras A. Heege 2016.
** Ella part tudestga ein d’anflar supplementarmein numerusas indicaziuns davart las fotografias dalla vischala els differents museums.
La fabrica da vischala da tiaracotga a Bugnei
Bibliografia :
Creux 1970
René Creux, Volkskunst in der Schweiz, Paudex 1970.
Curti 1920
Notker Curti, Eine Töpferei im Tavetsch, in: Bündnerisches Monatsblatt, 1920, Heft 9, 269-273.
Frei 1947
Karl Frei, Keramik des Mittelalters und der Neuzeit, in: Kunstgewerbemuseum Zürich (Hrsg.), Ausstellung Schweizerische Keramik von der Urzeit bis heute, Zürich 1947, 27-46.
Gadola/Curti 1929
Guglielm Gadola/Notker Curti, La Fabrica da vischalla da tiara cotga a Bugnei, in: Il Glogn, calender dil pievel, annalas per historia, litteratura e cultura romontscha 3, 1929, 34-37.
Haldner 1982
Priska Haldner, Die Töpferei von Sep Antoni Deragisch in Bugnei Tavetsch. Maschinenschriftliches Manuskript im Rätischen Museum Chur, 1982, Chur.
Heege 2016
Andreas Heege, Die Ausgrabungen auf dem Kirchhügel von Bendern, Gemeinde Gamprin, Fürstentum Liechtenstein. Bd. 2: Geschirrkeramik 12. bis 20. Jahrhundert, Vaduz 2016.
Jenny 1991
Valentin Jenny, Handwerk und Industrie in Graubünden im 19. Jahrhundert. Bestrebungen zur Förderung von Handwerk und Einführung von Industrie als Massnahme zur Hebung des Volkswohlstandes, Chur 1991.
Schnyder 1979
Rudolf Schnyder, Bündner Keramik-, Glas und Lavezsteingewerbe, in: Hans Erb, Das Rätische Museum, ein Spiegel von Bündens Kultur und Geschichte, Chur 1979, 328-347.


text:
Igl è stà tut auter ch’ina controlla da rutina. La polizia è vegnida clamada mesemna saira curt suenter las 21:00 pervi da disturbis tras canera. Sin in parcadi datiers dal Welschdörfli ha in um ed ina dunna gì ina dispita. La polizia ha empruvà d’intermediar. La situaziun sin il parcadi da la Stadthalle è alura per part escalada. Perquai ha in policist lura stuì sajettar in sajet da segirtad envers la terra.
Il pledader da la procura publica dal chantun Grischun, Claudio Riedi, ha confermà ad RTR in rapport da la gasetta Blick.
Blessads n'ha quai dà nagins. Il pèr è vegnì arrestà ma suenter curt temp puspè laschà en libertad. La procura publica dal chantun Grischun investighescha en quest connex.
RR actualitad 15:00


text:
Uschè bler na saja anc mai vegnì rimnà per unfrendas da guerra, communitgescha la Chadaina da Fortuna. Cun las donaziuns èn fin ussa vegnids sustegnids 78 projects dad 11 organisaziuns nunguvernamentalas. Tut en tut hajan 820’000 persunas profità da quests daners da donaziuns.
Projects sin la ruta dal Balcan
Dapi il settember 2015 sustegna la Chadaina da Fortuna plinavant projects d’urgenza per fugitivs che sa chattan sin la ruta dal Balcan. Quests projects vegnan organisads d’organisaziuns da partenari che distribueschan tranter auter mangiativas, aua, artitgels da igiena, cuvertas ed equipament per l’enviern. Il focus principal saja tar il provediment medicinal, quai surtut al cunfin tranter la Grezia e la Macedonia.
RR novitads 11:00


text:
Tenor il Club Alpin Svizzer èn 213 dentant mortas. Prest la mesadad dals accidents mortals èn capitads en il Vallais. Il pli bler han ils servetschs da salvament gì da far durant ils mais da fanadur ed avust.
Dapli turas pervi da la bell’aura
La raschun per l’augment dals accidents attribuescha il Club Alpin Svizzer surtut a l’auta activitad da turas pervi da la bell’aura. Da cifras da record na sa tracti però betg. Ils onns 80 e 90 sco er il 2011 hai numnadamain dà dapli morts.
RR novitads 18:00


text:
L’um era part d’ina gruppa da tschintg persunas ch'eran da viadi cun skis da la Heidelbergerhütte tras il Fimbatal en direcziun Ischgl. Vers las 9:45 è vegnida ina lavina ch'ha sutterrà l’um en la val.
Aut privel da lavinas era en Svizra Orientala
Il privel da lavinas en la regiun dal Tirol è sin il stgalim aut 4. La situaziun saja il mument critica, avertescha il servetsch da lavinas austriac.
En Svizra Orientala, il Partenz, l’Engiadina Bassa e parts da l’Engiadina auta vala il mument in privel da lavinas grond stgalim 4, communitgescha l’institut da naiv e lavinas a Tavau. Surtut sur 2’000 meters è la situaziun da lavinas en general critica.
RR novitads 14:00


text:
Dapi il fanadur suenter il champ da musica a Parpan, il link avra en ina nova fanestra nua ch'i aveva dà in augment da bun 20 cas dad in di sin l'auter, n'hai betg pli dà uschè in sigl sco uss. 24 novs cas èn vegnids vitiers aifer in di. Questa giada n'haja quai dentant betg da far cun in'occurrenza u in champ, ils cas sajan numnadamain repartids en l'entir chantun ed hajan per gronda part da far nagut in cun l'auter, uschia Jörg Schneider, il substitut da la media chantunala, sin dumonda da RTR.
Circa la mesadad dals cas sajan dentant en l'Engiadina. Il chantun aveva quintà cun quai ch'i dettia er in augment en il Grischun, suenter ch'il dumber da cas èn Svizra è s'augmentà las davosas emnas, uschia Jörg Schneider vinavant.
Las cifras s'augmentan en l'entira Svizra, perquai èsi stà mo ina dumonda dal temp che las cifras s'augmentan er en il Grischun.
Contact tracing funcziuna
Actualmain haja il team da contact tracing, che sto contactar persunas ch'han gì contact cun persunas infectadas, bler da far. Ins haja dentant gia ordavant introducì glieud, er dad auters departements, che pon er a curta vista far la lavur da contact tracing.
1'077 novs cas en Svizra
En Svizra ed il Principadi da Liechtenstein hai dà entaifer 24 uras 1'077 novs cas da corona. L'Uffizi federal per sanadad ha plinavant dumbrà dus cas da mortori. Da nov en l'ospital sajan 10 persunas dapli.
In dumber uschè aut n'hai dapi l'avrigl betg pli dà. Mardi aveva il BAG annunzià 700 novas infecziuns, per la fin d'emna eran quai stadas 1'548 cas. Total hai dà dapi l'entschatta da la pandemia 57'709 infecziuns confermadas. 4'951 persunas èn dapi lura vegnidas tractadas en l'ospital. Il dumber da mortoris è creschì sin 1'789.


text:
Setim (nòm)
Setim l'è na manéra dialetèla 'd ciamèr chi gh'à nòm Settimo[1] o Sètima per Settima, in dl itagliàṅ.
D'indû a in deśvìn al nòm
Al nòm al gniva dê 'd solit per evidensièr che 'n ragasōl al fùs al setim nê in dla famìja e al stès ragiunamèint al starèv drē ai nòm Prìm, Secònd, Ters, Quêrt, Quint, Sest, Otàvi, Nōn e Decim.
Onomàstic
- 2 'd lùj, San Setim, martir cun di èter cumpàgn a Cartàgin
- 30 'd lùj, Santa Setìmia, martir con di èter cumpàgn in Àfrica
- 22 'd setènber, San Setìmi 'd Jesi, veschev e martir
Persòuni cgnusùdi
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
- ↑ (IT) Al nòm in dal "Dizzionario della lingua italiana" dl'Acadèmia dla Crusca, VII evlùm, Pèdva 1830.
Èter progêt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Setim (nòm)»
Colegamèint estèren
- (IT) L'orìgin dal nòm ind un sit in dla reda.


text:
Tavlátta (zarvlán)
Artéccol in dialètt mudnés
La tavlátta, o anch zarvlán tavlátta (Tavoletta o PC Tavoletta o Tablet in itagliàn) l'è un zarvlán portatil che gràsia a di digitalisadòr, un o piô d'un, permät l'interasiòn ed l'utèint con la màchina, druvand na biro e, in di modèl nóv, anch i di. La sô carateristica tecnica piô importànt l'è d'ésser un zarvlán con ona capasitê d'inmisioun superiór.
La tavlátta l'ha tachê a dvintér cgnusuda a partir dal 2000, quand Bill Gates l'ha presenté di sô prodott Microsoft, ma incô l'è druvè per tott al tavlátti seinsa guarder al sistema operatìv. Al tavlátti pòlen eser pure, si én seinsa tastéra, brisa pure si gh'l'an.
In di ultém des an, i en ste prodott un maràsma ed mudè ed tavlátti, quesi sèimper con di sistemi operativ Windows e con un schérem ed 10-12 masapióc (o di gròs, che l'è cumpagna) ed diagonèla.


text:
L'onn 2013 han ils quatter possessurs, da l'hotel La Siala, Armin Casutt, Gion Candreja, Roland Anderegg e Max Bachofen, preschentà in project d’engrondiment. Ditg han ins alura udì nagut da quest project pli.
Uss, quatter onns pli tard ha Armin Casutt communitgà che quest project sto far plaz. E quai ad ina renovaziun, ch’e pervia da la vegliadetgna da l'hotel gia daditg necessaria.
Il temp curra
Tar il project dal 2013 eran previs dus blocs cun chombras, sper l'hotel existent. E cun dapli chombras vulevan ils possessurs cuntanscher ina meglra rendita. Quest project n'è anc betg scrit giu. Igl è pussaivel che quel vegn anc realisà en il futur. Dentant, sche quests dus blocs na vegnan betg bajegiads ils proxims diesch onns, tutga la parcella da bajegiar puspè a l’agricultura.


text:
Tenor il contract da fusiun han las 13 fracziuns era per la secunda legislatura (2018-2021) dal parlament communal il dretg da nominar almain 1 candidat: La fracziun da la citad Glion 10 parlamentaris, las fracziuns Castrisch, Rueun e Ruschein mintgamai 2 parlamentaris e las ulteriuras 9 fracziuns 1 parlamentari.
Termin per annunziar candidats
Enfin ils 14 d’avrigl po mintga abitanta ed abitant da la vischnanca da Glion cun dretg da votar s'annunziar sez per ina candidatura tar la chanzlia communala. Per chattar ils candidats, ston ils parlamentaris actuals organisar, mintgin en sia fracziun, ina radunanza da fracziun nua ch’ils candidats vegnan alura nominads. Per organisar quellas radunanzas survegnan els sustegn dal secretariat dal parlament.
Tschertgà candidats
En il cas ideal propona mintga fracziun almain tants candidats sco quai ch'ella ha dabun mandats en il parlament. Sche quai n’è betg il cas, vegn il mandat «liber» dà ad in candidat dad in’autra fracziun, numnadamain al candidat betg elegì ch'ha fatg las bleras vuschs.
Ultima giada
Quai sistem d’eleger il parlament è valaivel per l'ultima giada. A partir da la terza legislatura (2022-2025) vegnan ils parlamentaris elegids senza nominaziuns da la fracziun.
RR actualitad 11:00


text:
Per evitar il sfarlattim da mangiativas pon ins duvrar l'applicaziun cun num «Too good to go». Cun quella app pon ins cumprar products e spaisas da restaurants e butias per in pretsch fitg favuraivel. L'idea è: «Pli gugent vender favuraivel, che da bittar en il rument».
Food Waste?
Quai en tut las spaisas e da mangiar che vegnan bittadas davent durant la producziun, il transport u la preparaziun en butias e restaurants, avant ch'i vegnan insumma tar in consument sin il taglier.
En l'entira Svizra datti gia var 800 locals che cumbattan cun l'app il sfarlattim da mangiativas.
Da mangiar, mo cun paucs clics
Il principi è simpel: En l'app arcun'ins infurmaziuns persunalas e la carta da credit. Silsuenter po ins dar en il numer postal, ils restaurants en vischinanza cumparan. Alura pon ins eleger in'ustaria che porscha rests da mezdi u da la saira. Quels menus custan mintgamai 5,90 francs.
Tge spaisas ch'ins survegn la fin finala, è ina surpraisa – tut tenor tge ch'è restà enavos en il restaurant. Tut ils menus ch'ins po cumprar han dentant da avair ina valita da var 20 francs.
RR actualitad 12:00


text:
Independent dal resultat en la Gronda Britannia: L'Uniun europeica dovria refurmas sch'ella veglia exister vinavant. Ed ord quest punct da vista saja quai bun ch'i dettia la votaziun Brexit e cunquai er ina discussiun davart l'avegnir da l'UE. Quai di Stefanie Walter da l'Institut per scienza da politica a l'Universitad da Turitg.
L'Uniun europeica stoppia sa dumandar, en tge secturs ch'i fetschia senn d'avair schliaziuns centralas e nua ch'ils stadis commembers sajan autonoms en lur decisiuns.
Era auters stadis commembers pudessan far valair dapli libertads da Brüssel.
Andreas Glaser, directur dal Center per democrazia ad Aarau, avertescha che la votaziun dals 23 da zercladur en la Gronda Britannia pudess avair effect era sin ils auters 28 stadis commembers: In u l'auter pudess medemamain pretender dapli autonomia da Brüssel. Perquai èn omadus experts per dumondas internaziunalas da l'avis: In'integraziun anc pli gronda, pia dapli pussonza centrala a Brüssel, na saja betg giavischà tar ina maioritad da la populaziun en l'Europa.
Dat l'Uniun Europeica dapart pervi da Brexit?
Suenter la crisa da daivets, la crisa da l'euro e la crisa da fugitivs è la votaziun Brexit en Gronda Britannia be in da plirs puncts da discussiun aifer l'Uniun europeica.
L'UE è en la pli greva fasa dapi sia fundaziun.
Mo era sche las dispitas vegnian discutadas avertamain na dettia l'Uniun europeica betg dapart pervia da quai, di la politologa Stefanie Walter. Ella vesa duas raschuns per la crisa: Per l'ina fetschia l'entira globalisaziun e la digitalisaziun tema a la populaziun, aschia che blers giavischan anavos il temp avant l'UE e sustegnan uschia era las posiziuns da partidas populisticas. Per l'autra saja l'Uniun europeica carschida fitg spert e saja sa midada - surtut cun ils pajais da l'ost.
Brexit e las consequenzas per l'UE
Che gist la Gronda Britannia votescha davart restar u sortir da l'Uniun europeica fa surstar be per part Stefanie Walter: Bain saja la Gronda Britannia gia adina stada scheptica envers l'UE - il pajais haja dentant era gia cuntanschì bleras cundiziuns spezialas da Brüssel. Ma era cun quellas n'haja il primminister David Cameron betg pudì persvader ils critichers - surtut quels da la partida UKIP.
Las consequenzas da Brexit n'èn betg mo nair-alv.
Las consequenzas exactas che la votaziun Brexit ha sin l'Uniun Europeica èn difficilas da prevesair. Il spezialist per dumondas da democrazia, Andreas Glaser, fa attent ch'i na dettia betg mo las opziuns da restar u sortir per la Gronda Britannia. Gist sco la Svizra dettia quai er pussaivladads da contractar, quant fitg ch'il pajais veglia esser integrà en l'UE.
RR actualitad 12:00


text:
Per cuntanscher questa finamira dovria sforzs supplementars tar ils chantuns, ha communitgà la cumissiun. Quels stoppian porscher dapli offertas da vaccinar simplas e nunbirocraticas. La cumissiun propona plinavant, ch'i duai dar certificats per persunas che sa laschan testar regularmain, sco per exempel en fatschentas e scolas.
Gia il glindesdi aveva la cumissiun correspundenta dal Cussegl naziunal proponì che la Confederaziun stoppia surprender ils custs dals tests, uschè ditg ch'i vala in obligatori da certificat.
Cussegl federal d'auter avis
L'emna passada aveva il Cussegl federal punctuà sia decisiun d'abolir ils tests gratuits a media vista. Ina decisiun duai dar venderdi proxim.
Avant in'emna aveva el però proponì, ch'ils tests duain restar gratuit enfin ils 10 d'october, enstagl dal prim d'october. Per persunas che spetgan sin la segunda vaccinaziun duain els restar gratuits fin november.


text:
Cun quai act istoric va a fin il pli vegl conflict en l'America latina. En consequenza da cumbats tranter l'armada, rebels da la sanestra e gruppaziuns paramilitaras èn vegnidas per la vita passa 220'000 persunas dapi il 1964. 45'000 persunas èn anc adina sparidas. Passa set milliuns persunas han gì da fugir.
La cunvegna è vegnida suttascrita cun in culli ch'è fatgs ord ina patrona ed è engravà cun ina columba da pasch. «Noss passà è vegnì scrit cun patronas, la furmaziun e scolaziun vegn a scriver noss futur», quai è era inscrit en il culli. Timoschenka è ultra da quai sa perstgisa e rugà per perdun per ils passa 50 onns sponder sang.
La cunvegna vegn deponida en Svizra
La Svizra duai magasinar la cunvegna da pasch tranter la Columbia ed ils rebels da la Farc. Cun deponer ina versiun da la cunvegna en Svizra, veglian la regenza columbiana ed ils rebels accentuar l'impurtanza da la cunvegna. Quai en il rom da la convenziun da Genevra. La Svizra na surpiglia però nagina responsabladad che la cunvegna vegnia era realisada, scriva il departament federal d'affars exteriurs.


text:
- Champions League: A Lissabon vegn dà ina runda finala en ina furma reducida. Las meglras 8 equipas giogan en ina fasa da k.o. sulettamain ina partida in cunter l'auter, sumegliant sco a campiunadis mundials. Il final è lura ils 23 d'avust.
- Europa League: Giugà vegn en il medem format sco la Champions League. Ils gieus èn tuts en Germania, a Cologna, Düsseldorf, Duisburg e Gelsenkirchen. Il final è ils 21 d'avust a Cologna. Anc da la partida è il club da ballape da Basilea ch'ha bunas schanzas da sa qualifitgar per il quartfinal.
- EURO: Il campiunadi ch'è vegnì spustà sin il 2021 vegn ad avair lieu sco previs en 12 differentas citads europeicas.
La Svizra vegn pia a giugar sias partidas al campiunadi europeic a Baku ed a Roma. Il campiunadi cumenza ils 11 da zercladur 2021 cun la partida tranter l'Italia e la Tirchia a Roma. In di pli tard dat la Svizra cunter la Valisa a Baku. En las ulteriuras partidas frunta la Svizra ils 16 da zercladur a Roma sin l'Italia ed ils 20 da zercladur a Baku sin la Tirchia. Il final è ils 11 da fanadur a Londra.


text:
Thun
Thun (Thoune in frances) a l'è una cità svizzer, capolöch del circol aministrativ omonim, sitüada in de la region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.6 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 42 623 abitant.
El cumün de Thun al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amsoldingen, Heiligenschwendi, Heimberg, Hilterfingen, Homberg, Schwendibach, Spiez, Steffisburg, Thierachern, Uetendorf, Zwieselberg.
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Thun al se tröa arent al lach de Thun. El center storich a l'è in sü un'isula piscinina del fiüm Aar.
Citaa ingiümelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Gabrovo, Bulgaria
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Nebiün
Nebiün (nom ufizial in italian: Nibiun in Piemuntes; Nebbiuno in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 890 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 8,3 km² e ona densità de popolaziun de 228 ab./km².
L'è sitüada in del Vergant, tra el Lagh Magiur, el Lagh d'Orta e 'l Mutarun. L'è tacaa ai cumün de Armagn, Lesa, Massin, Meina e Pisan.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Nebiün l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stuair nagut - d'astgar tut - Rolf Caflisch a Paris
Tge fa il musicist Rolf Caflisch actualmain a Paris? L’atelier da la Visarta ha pussibilità ad el ina visita da trais mais. Betg forsa per simplamain producir art, na i va per visitar concerts, leger e sa laschar inspirar.
Jau na stoss nagut – e dastg tut.
Ina buna chaussa pe ril battarist grischun. Quai dettia libertad e spazi per novas ideas, di el. Entant ha Rolf Caflisch era gia udì a Paris ina band ch’el vuless engaschar per il Weekly Jazz a Cuira. Dal tut laschar la lavur, na po el pia tuttina betg.
Vairs stgazis en butias da plattas
Bleras uras va Rolf Caflisch per vias e giassas a Paris. En il quartier Latin ha el chattà butias da plattas. Per el vairs stgazis. Ensemen avain nus visità ina da quellas butias. «I savura da plattas, da collecziuns veglias» declera Caflisch durant ch’el tschertga vinavant stgazis musicals.


text:
A Susch ha gì lieu la radunanza generala da l’Uniun dals Grischs UdG, uniun da lingua e cultura da l’Engiadina Bassa e la Val Müstair. Causa l’Agrischa è la glista d'absenzas stada fitg lunga. Hermann Thom, il president da l’Uniun dals Grischs ha beneventà 36 persunas a la radunanza generala da l’Uniun dals Grischs. Percunter èn 42 persunas sa stgisadas, quai segira causa l’Agrischa a Zernez, tenor il president Hermann Thom.
La radunanza generala ha reelegì l'entira suprastanza existenta per ulteriurs dus onns. Plinavant è la radunanza generala vegnida orientada da las festivitads areguard ils 100 onns Lia Rumantscha a Zuoz.
RR novitads 16:00


text:
Salah Abdeslam ch’è sa participà a las attatgas da Paris n'è betg tranter las persunas arrestadas, ha communitgà il pledader da la giustia, Eric Van der Sypt. La razzia è stada en il quartier da problems Molenbeek. Abdeslam che steva a Molenbeek è anc adina en fugia. El vegn tschertgà cun in cumond d'arrest internaziunal.
Exteriur Polizia beltga arrestescha puspè duas persunas
La polizia beltga ha intercurì in'abitaziun a Brüssel ed ha arrestà duas persunas en connex cun las attatgas da Paris il november passà.
sda/gc