text:
27 11
Ol dé 27 de noèmber l'è 'l 331 ( 332 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 35 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de noèmber al è ul dí da pòost 331 ( 332 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 35 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Guadalajara (Mèssich): Pasqual Maragall gh'al inaügüra la Fera del Líber che, sota i aüspissi del Istitüt Ramon Lull, la gh'a la cültüra Catalana come invidada d'onur; i la visitarà un 450.000 persone.
399 - ol Vaticà (Roma): ol conclaf al proclama papa Anastas I.
1912 - Fransa e Spagna: chès·c du stacc i signa ün acorde, per ol qual ol pröm al recognuss al segont öna zona d'inflüensa in del nord del Maroch, in che s'al stabilirà ü protetorat.
2004 - Kíev (Ucraina): i negossiassiú intra i representanc del goèrn e de l'oposissiú i fà che ol parlament Ucraines al declare nüj i resültacc eletoraj del dé 21.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1380 - Medina del Campo (Valladolid, Spagna): Ferran I, rei Catalano-Aragones.
1701 - Uppsala (Suéssia): Anders Celsius, inventur e astrònom Suench.
1891 - Madrid (Spagna): Pedro Salinas Serrano, pueta de la Generassiú del 27.
1940 - San Francisco (Califòrnia, SÜA): Lee Jun Fan cognossit come Bruce Lee, atur de sínema e espert in arc marsiale Stadünindench d'orísen Sines (Kowloon, Hong Kongh).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
8 aC - Roma (Itàlia): Orasse, pueta latí.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


c: text/html

text:
Montélimar
Montélimar l'è 'na citadìna franséza de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch dei cantù de Montélimar-1 e Montélimar-2 e la fa part del circondàre (arrondissement) de Nyons e del dipartimènt de la Drôme.
La g'ha 'na popolasiù de 35 372 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 46,81 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 56 méter a 'na altèsa màsima de 213 méter söl leèl del mar.
L'è 'na citadìna türìstica cunsideràda la pórta setentriunàla de la Provènsa ma l'è ligàda del pont de vìsta stòrich pò a la regiù geogràfica del Delfinàt.
L'è rinomàda per el sò nougat che l'è 'na varietà locàl de turù.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Abitàncc censìcc

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Knutwil
Knutwil a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.78 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2040 abitant.
El cumün de Knutwil al se tröva a una altitüden de 541 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Büron, Dagmersellen, Geuensee, Mauensee, Sursee, Triengen, Winikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Knutwil l'è menziunaa la prima volta in del secul XII col nom de Gnuthwilare. In del ann 1245 inscambi l'eva staa menziunaa col nom de Knutwile.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Knutwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Knutwil (Herrschaft, Vogtei) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Heidelberg
Heidelberg (Heidelbärg en alemà; Haidlbärsch endèl todèsch del Palatinàto; Heidelberga 'n latì e 'n italià stòrich) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Karlsruhe. La g'ha 150 335 abitàncc (dato del 31. Dic 2012), dei quài almeno 30.000 i è stüdèncc de l'Üniversità de Heidelberg che l'è la piö ècia de la Germania, fondàda 'ndèl 1386 per mà de Roberto I del Palatinato.
L'è übicàda 'ndèla part setentriunàl del sò Land, póch delóns del cunfì coi Länder de l'Assia e de la Renània-Palatinàto, e póch delóns apò a de 'ndóche gh'è la conflüènsa del fiöm Neckar endèl Reno.
Heidelberg l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre de Rhein-Neckar el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bautzen, Germania
- Simferopol, Ucraìna
- Rehovot, Israele
- Cambridge, Regn Ünit
- Montpellier, Francia
- Kumamoto , Giapù


text:
Caldaro sulla Strada del Vino
Caldaro sulla Strada del Vino (Kaltern an der Weinstrasse en todèsch; Koltern endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 6.859 abitàncc, 'na superfìce de 47 km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Appiano sulla Strada del Vino, Cavareno (TN), Egna, Ruffrè (TN), Sarnonico (TN), Termeno sulla Strada del Vino, Vadena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Pollein
Pollein l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 1 564 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 15 km² e 'na densità de 104 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aosta, Brissogne, Charvensod, Quart, Saint-Christophe.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Spìrit diuniśìec
Al spìrit diuniśìec, secònda cum' al 'l ìva spieghê al filòśuf tudès'c edl Otsèint Friedrich Nietzsche fin dal só prìm e-scrìt Al naser 'd la tragédia, 'l éra na manéra 'd esprìm'r-es, propia anca 'd i prìm òm grèc, in dû a se vlìva vìver in dla libertê e vitalitê naturèla, anca imberièga, e da 'l Nietzsche preferìda, cuntrapòsta al cal regimentamèint rasiunêl 'd i cumpurtamèint purtê incòri in dla grecitê dai pinsadōr cum' al Sócret e da quî vgnû dòp, ch' i vlìven imbriglièr i lavór in na manéra finta, e che 'l Nietzsche al deprechèva.
Vóś lighèdi
- spìrit edl Apòl
- Al naser 'd la tragédia
- La basôra 'd ai ìdul
- Friedrich Nietzsche
- Diunìś
- tragédia grèca
- Sòfocle
- Sòcret
- Eurìpid
- Wagner


text:
Silvaplana
Silvaplana (Silvaplauna in rumanc) a l'è un cumün svizzer del distret de Malögia. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 1006 abitant e una süperfiss de 44.71 km², e al se tröva a una altitüden de 1815 meter sura al livel del mar.
El cumün de Silvaplana a l'è tacaa ai cumün de Bever, Bivio, Samedan, St. Moritz, Sils im Engadin/Segl.
L'andament storegh de la popolazion de Silvaplana l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Silvaplana in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Thomas Bangalter
El Thomas Bangalter (nassüü el 3 Genar del 1975) a l'è un müsicista frances de müsega eletroniga member, insema al Guy-Manuel de Homem-Christo del grüp Daft Punk. L'ha faa però anca müsega deperlü e insema a alter grüp cume i Stardust (cun l'Alan Braxe), el Benjamin Diamond e i Together (cunt el Dj Falcon). L'ha sunaa anca el pianufort per el prim disch United del grüp frances Phoenix. L'ha faa anca la culona sunora del film Irréversible, cunt i atur Monica Bellucci e Vincent Cassel.
El sò gener de müsega a l'è ciamaa French house o French Touch. El Thomas a l'è el prupietari de la cà discugrafiga de müsega house Roulé.
El Thomas el vif a Beverly Hills, in California cun la sua miee, l'atris francesa Élodie Bouchez, e i sò düü fiö, Tara-Jay e Roxan.
Discugrafia minga cumpleta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
EP e singul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- "Trax on Da Rocks" (1995)
- "Spinal Scratch" (1996)
- "Trax on Da Rocks Vol. 2" (1998)
- "Outrage" (2003)


text:
Isen (LC)
Esin (Isen in del dialett del loeugh; Esino Lario in Italian) l'è on comun de la Provincia de Lecch che 'l cunta 760 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 18,7 km² e ona densità de 41 ab./km².
El comun el se troeuva a nòrd de la Grigna, in de la Val d'Esin, in d'ona posizion isolada assee. Dò strad el colleghen cont el Lagh de Còmm (a travers Perled e Varenna) e a la Valsassina (a travers Cornoeuva).
L'è tacaa ai comun de Curnöva, Lierna, Mandell, Parlasch, Pastur, Perled, Premaluna, Tasen e Varéna.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Isen l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Battalia de Arcis-sur-Aube
La Battalia de Arcis-sur-Aube l'è staa on sconter armaa di Guerr Napoleonigh.
A l'è staa l'ultim success del Napoleon contra i Austriegh, comandaa del Schwarzenberg. Tra el 20 e 'l 21 de marz del 1814 el sò general Michel Ney l'ha scasciaa foeura i Austriegh de la città de Arcis-sur-Aube, in Sciampagna.
El Schwarzenberg el gh'ha 'vuu paura de contrattaccà perchè 'l pensava che ghe podess vess ona trappola, inscì i Frances hann poduu retiràss in pas. Quand in de la nott del 21 i Austriegh hann taccaa, hann trovaa domà la retroguardia francesa, comandada del Michel Oudinot, che j'ha fermaa col trà giò el pont de Arcis.


text:
La Sonnaz
La Sonnaz a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfis del teritori del cumün l'è de 6.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1015 abitant.
El cumün de La Sonnaz al se tröva a una altitüden de 575 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Barberêche, Belfaux, Düdingen, Givisiez, Granges-Paccot, Misery-Courtion.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)
- Cormagens in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Corbaz, La in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Lossy in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Lossy-Formangueires in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Formangueires in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lisander Manzon
El Lisander Manzon, vun di scrittor e poetta pussee important de la litteradura taliana, l'è nassuu a Milan el 7 de marz del 1785, fioeu de la Giulia Beccaria. El sò avol l'eva el famos Cesar Beccaria. El sò pader official l'eva el Peder Manzon, ma per davera Lisander l'eva el fioeu de Giovann Verri, el fradèl del Peder Verri. I so lengov mader i eren el lombard e 'l frances, e per imparà l'italian l'ha dovuu studià minga poch.
I sò gent se separen quand che 'l Lisander l'è ancamò piscininn e la sura Giulia la va a viv insèmma al Carl Imbonati. El Lisander el va a scoeura in del collêg di pader Somasch a Lugan e poeu in del collêg di pader Barnabitt a Milan. In del 1808 a Milan, el toeu per miee l'Enrichetta Blondel che l'eva calvinista e tucc e duu deciden de andà a fà part de la Gésa Cattòlega. Per daggh cunt a tucc de la soa conversion el scriv i Inni sacri.
In del 1818 el Lisander el gh'ha de vend el patrimoni che l'eva ereditáa del pader. L'ann apôs el scriv ona tragedia Il Conte di Carmagnola e poeu in del 1821 el poemma Il cinque maggio in occasion de la mòrt de Napuleon Bonapart.
El sò liber pussee famos l'è el romanz I promessi sposi, ona storia de duu popolan in del Sesgent, che però la tratta de la storia europeja in chel period. El liber l'è staa scrivuu pussee d'ona volta; la prima volta l'eva intitolaa Fermo e Lucia, poeu 'l Lisander l'à deciduu in del 1822 de scrivel in toscann, perché el pensava che el dialett toscan el fudess l'italian pussee corregiuu. In tra i sò oeuver pussee important se regorden anca l'Adelchi e la Storia della colonna infame.
A la fin de la sò vida 'l Lisander el g'ha avuu di gross dispiasè: in del 1833 la moeur la soa miee, sò mader e anch on quejvun di sò fioeu. El Lisander el toeu miee ona segonda volta cont la Teresa Borri, ma anca lée la moeur. Domà duu di noeuf bagaj che 'l Lisander el g'ha avuu di sò duu matrimòni vivaran pussee a longh de lù.
Quand ch'el moeur anca el sò fioeu pussee grand, Pier Luis, in del 28 avril del 1873, el Lisander el ghe la fà pu. El 22 de magg el devegn malaa de meningitt e el moeur anca lù. Al sò funeral, a Milan, gh'è vegnuu anch i personalitaa pussee important de l'epoca.
In del 1874, Giusep Verdi l'ha scrivuu la Messa di requiem inscí de faggh onor al sò regord. El Sepólcher del Lisander Manzon, o don Lisander, coma ch'el ciamen i Milanes, el se troeuva in del sitt d'onor in del Famedi del Foppón Monumental de Milan.


text:
Rosy Bindi
Rosy Bindi - a l'anàgrafe Maria Rosaria Bindi - (Sinalunga, (SI) 12 de Febrér del 1951) l'è 'na pulìtica italiàna, mèmber del Partìt Democràtich.
Laüreàda 'n scènse pulìtiche, risercadùra üniversitària en Dirìt Aministratìf a la facoltà de Scènse Pulìtiche de l'Üniversità de Siena, l'ìa 'n bànda a Vittorio Bachelet quan che l'è stat copàt de le Brigàde Róse ai 12 de Febrér del 1980.
L'è stàda Minìster de la Sanità endèi goèrni Prodi I, D'Alema I e D'Alema II e pò Minìster de le pulìtiche per la Famìa endèl goèrno Prodi II.
Dòpo le ilisiù pulìtiche del 2008 l'è stàda iligìda a vicepresidènt de la Càmera dei Deputàcc. I dàti sö la prezènsa dei deputàcc endèla prìma part de la legisladüra i segnàla la Rosy Bindi come el parlamentàr piö prezènte en àula ('ntra discusiù e votasiù): 0 asènse.


text:
Marbach (LU)
Marbach a l'è una frazzion del cumün svizzer cumün de Escholzmatt-Marbach, endel distret (en todèsch: Amt) de Entlebuch, in del Canton Lüzerna. L'ha faa cumün despelüü infina al december del 2012 ma dal prim de ginee del 2013 l'è staa acorpaa al cumün de Escholzmatt-Marbach. Quanda che l'eva autonom la süperfiss del so teritori l'eva de 45.10 km² e in del december del 2012 al gh'eva pressapoch una popolazion de 1200 abitant.
L'abitaa de Marbach al se tröva a una altitüden de 871 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggiwil (BE), Escholzmatt, Flühli, Schangnau (BE), Trub (BE). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Marbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1306 col nom de Marpach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Marbach (LU) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Volterra
Volterra l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Pisa. El g'ha presapóch 11.267 abitàncc, 'na superfìce de 252 km² e 'na densità de 45 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casole d'Elsa (SI), Castelnuovo di Val di Cecina, Colle di Val d'Elsa (SI), Gambassi Terme (FI), Lajatico, Montaione (FI), Montecatini Val di Cecina, Peccioli, Pomarance, San Gimignano (SI).
La cità de Volterra l'è famùza per la laorasiù de l'Alabastro e l'è 'na méta türìstica per la belèsa del borgh medievàl reprezentàt del sò sènter stòrich.


text:
Zimbabwe
El Zimbabwe (ex Rhodesia) a l'è un paes de l'Africa center-meridiunala.
A l'è tacaa al Südafrica, al Botswana, al Zambia e al Muzambich.
La capital a l'è Harare.
Al gh'ha una süperfiss de 390.757 km² e una pupulaziun de pressapoch 13 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Zimbabwe a l'è staa un pussediment de la British South African Company del Cecil Rhodes del 1888 al 1922 e del Regn Unii (cunt el nom de Rhodesia del Süd) fina al 1965, quand che i culòn bianch hann pruclamaa l'indipendenza del paes cunt el nom de Rhodesia, cunt un sistema de apartheid cundanaa di Naziun Ünii.
Dopu un poo de agn de lota, in del 1980 a l'è staa fundaa un guèrn de transiziun e'l növ paes l'ha ciapaa el nom de Zimbabwe. In di agn del guern del Robert Mugabe la minuranza bianca a l'è 'dree lassà un poo a la völta el paes per i repressiun guvernativ.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Zimbabwe (nòm ofissial: Republic of Zimbabwe) a l'é na repüblica presidenzial.
El president a l'è el Robert Mugabe (del 1987).


text:
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (Gary, 29 'd Agóst dal 1958 – Los Angeles, 25 ad Śugn dal 2009) 'l è stâ 'n cantànt e balarèṅ americàṅ, cgnusû cun al scutmàj ad Rè dal Pop. Al sò nóm 'l è finî dènt'r a 'l Guinness di Primâ p'r èsar stâ 'l artìsta nùmar òṅ ad tut i tèmp, rivànd a véndar da piò 'd un migliàrd ad disc.
'L à tacâ la sò caréra a sōi sinc an cuma leader dal grup ad famìja, i Jackson Five. Al sò àlbum dal 1982 Thriller, vinsidōr 'd òt Grammy Awards, 'l è 'l disc più vindû ad sèmpar. Par dū vòlti i 'l aṅ sarnî par mét'r al sò nóm in dla Rock and Roll Hall of Fame, in dal 1997 cuma cantànt di Jackson Five e in dal 2001 par la sò caréra da par lò.
Al 29 'd Agóst dal 2010, al dè in dua lò 'l arév cumpiû sinquàntà-dū an, 'l è dvintâ 'l artìsta più dascargâ ad tut i tèmp. In dla sò vita al s è impgnâ da spés p'r al bèṅ dla gint, dand quàtar-sènt migliòṅ ad dòlar in beneficénsa.
In dal 1994 Jackson al s è spuśâ cun la fiōla 'd Elvis Presley, Lisa Marie, cgnusùda in dal 1992 ma pò 'l à divursiâ sèg dū an dòp.
In dla sò vita Michael 'l à patî un prucès par pedufilìa ma dòp la sò mòrt a s è saû ch'i gh'ìvan dâ cóntar sōl par purtàr-ag via di bèsi.
Discugrafìa
Àlbum e racòlti
- 1972 - Got to Be There
- 1972 - Ben
- 1973 - Music & Me
- 1975 - Forever, Michael
- 1979 - Off the Wall
- 1982 - Thriller
- 1987 - Bad
- 1991 - Dangerous
- 1995 - HIStory: Past, Present and Future - Book I
- 1997 - Blood on the Dance Floor
- 2001 - Invincible


text:
Ròden-Alp
El Ròden-Alp (Frances: Rhône-Alpes; Occitan: Ròse-Aups; Arpitàn: Rôno-Arpes) l'è ona region francesa che, cont i sò 43698 chilòmeter quadraa l'è la segonda pussee granda de tuta la Francia, dòpo quèlla del Midi-Pyrénée. La cunta puu de cinch milion de abitant. El sò capploeugh l'è Lion, che l'è anca el comun pussee grand. Alter citaa important hinn Saint-Étienne, Grenoble, Villeurbanne e Valence. L'è vuna dij region pussee ricch de l'Euròpa, insema a la Lombardia, el Baden-Württemberg e la Catalògna.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Ròden-Alp el confina cont i region de Provenza-Alp-Còsta Azura, Lingoadòca-Rossejon, l'Alvernia, la Borgògna, la Franca Contea, el Canton Ginevra, el Canton Vaud, el Canton Vales, la Val d'Aòsta e'l Piemont. L'è traversaa del fiumm Ròden traj montagn che gh'hinn dent el gh'è anca el Mont Bianch, la montagna europea pusee òlta.
El Ròdan-Alp el gh'hà vòtt departement:
- Ain, con capploeugh Bourg-en-Bresse
- Ardèche, con capploeugh Privas
- Drôme, con capploeugh Valence
- Isère, con capploeugh Grenoble
- Lòira, con capploeugh Saint-Étienne
- Ròdan, con capploeugh Lion (Patrimòni Mondial de l'UNESCO)
- Savòja, con capploeugh Chambéry, giamò capital del Ducaa de Savòja
- Alta Savòja, con capploeugh Annecy


text:
Pi grēc
Al Pi grēc 'l è 'n nùmer costànt edla matemàtica scrìt druènd la lettra gréca π (al s pōl anca scrìver pi quand a n's gh'à mìa dispunìbil el lettri gréchi), druê tantìsim in dla matemàtica e in dla fìśica.
In dla giumetrìa dal piāṅ, a s definìs al π cuma 'l rapòrt edla sirconferèinsa c'n al diàmeter 'd un sérć, o anca cuma l'àrea 'd un sérć ed raģ cumpàgn a 1.
Proprietê
- Al π 'l è 'n nùmer irasiunêl, c'ma dir ch'al ne pōl briśa èser scrìt c'ma 'l quosiìnt ed dū nùm'r intér.
- Al π 'l è 'n nùmer trasendèint, c'ma dir ch'al n'è mìa un nùmer algèbric (i n'gh'ìn mìa di polinòmi cun di coèfisìnt rasiunê ch'i gh'apièn per raìś al π). Dòunca, 'l è impusìbil ed catèr al π druènd un nùmer finî 'd intēr, ed frasiòun e dal lōr raìś; 'l è dòunca anca impusìbil quadrèr al sérć cun un nùmer finî 'd operasiòun druènd la rìga e 'l cumpàs.
Al só valōr
Sènd al π ed natùra trasendèinta, in di calcol numèric a bśògna druèr-en dàgli aprosimasiòun. Al piò dal volti, l'aprosimasiòun 3,14 l'è abasta, ma dimòndi inśgnér i dróven despès 3,1416 o méj incòr 3,14159 (piò precìś).


text:
San Sir (CO)
San Sir (nom ufizial in italian San Siro) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 757 abitant (dato del Dicember 2013[1]).
El comun l'è nassuu in del 1999 de la fusion di duu vegg paes de Sant'Abbondi (Sant'Abbondio) e de Risciònich (Santa Maria Rezzonico), cont on decrett del Ministeri di Finanz. San Sir la confina con la Provincia de Lecch (comun de Bellan, Derv e Perled) e la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sabotatori
Sabotatori (Sabutadōr) 'l è 'n thriller sentimèntàl dal 1942 'd Alfred Hitchcock girâ in biànc e négar. In Itâglia 'l è anc cgnusû c'n al nóm ad Danger.
Al film 'l è stâ prudót par Frank Lloyd di Universal Studios ch'l à pagâ sènt-trentamìla dòlar e al 10% di incàs a David O. Selznick par psēr druàr Hitchcock.
Sunt
Acuśâ par śbali 'd avér tragatâ a 'l sabutàǵ dla fàbrica in du al lavóra, ch'la mónta di aparéć a Los Angeles, Barry Kane (Robert Cummings) al gh la cava a scapàr via da la pulisìa par mét'r-as a pascàr da par lò al sabutadōr, qvél véra. Chi lò al s ciàma Frank Fry (Norman Lloyd) e 'l è 'n agìnt naśìsta. Druànd cal pòchi infurmasiòṅ ch'al gh'à, 'l uperài al riva in dal ranch dal sgnór Charles Tobin (Otto Kruger) che però 'l è òṅ 'd acòrd c'n i tedésc e 'l al fà arestàr.
Anc c'n al manéti adòs, Barry al gh la cava a libràr-as da la màchina dal fòrsi d'l órdan. Durànt la fugìda, chi lò al finìs in dla camàta 'd un vèć muśicìsta òrub, Phillip Martin (Vaughan Glaser), ch'al gh preśénta la sò anvōda, la Patricia (Priscilla Lane). Chi lē a 'l inìsi la finś ad fidàr-'s ad lò ma invéci la gh'à in mènt ad purtàr-al da la pulisìa, avénd sintî a la ràddio ch'i al pascàvan, ma pò la s persuàd che lò al n gh'intrìs gnint e la gh dà acsè 'l sò apòǵ. A taca anc a nàsar quèl fra lōr dū.
Dasfrutànd un pasàǵ ch'i gh'ìvan dâ gl'artìsta 'd un circ, i dū i rìvan prima in un vilàǵ bandunâ, druâ cuma punt 'd apòǵ da i sabutadōr, e pò a New York in dua a gh'è na fèsta par catàr sù di bèsi da dar a i pòvar. Barry al gh'à in fiṅ da cumbàtar Fry insìma a la Statṿa dla libertà c'n al risć ad strabucàr śò e ad spaplàr-as par tèra.


text:
151
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü teremòt l' böta zó töta Mitilene e töta Smirne.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Han Xuan, goernadùr de Chang Sha;
- Zhong Yao, ministro del règn Wei e pàder de Zhong Hui, mórt in del 230.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Vimercaa
Vimercaa (Vimercàt in Lumbàrd orientàl, Vimercate in Italià e Vicus Mercati in Latì) l'è ü cümü de la Pruìnsa de Munscia e Briansa.
Vimercaa l’se tróa a 8 km da Munscia e l'è in de l'ólta pianüra padana a i pé di còi de la Briansa, tacàt ai cümü de Agraa, Arcur, Bellusch, Bernaregg, Buragh, Carnaa, Concorezz, Ornagh, Sulbiaa e Usmaa. Per Vimercàt la pasa la Molgora che la scór a matina (èst) del paìs e la pasa sóta ‘l put de San Ròch.
Vimercaa l'gh'à 25 761 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]).
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol put de San Ròch che l’è l’óltem put fortificàt che gh’è restàt in Lumbardéa.
La cà del nòbel.
La éla Sottocasa.
Ol palàs Trotti.
La frasiù de Urén col convènt di Francescà, la éla Borromeo e ‘l sò casìno de casa e sura de töt la éla Gallarati Scotti.
Ol cèntro comerciàl I Tur Bianche che i se tróa a la periferéa del paìs e i si à èt de luntà de tat che i è ólte.
Fére e sagre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sagra de Sant Antóne abàt che la se tè in del mis de zéner e la fenés ol dersèt col falò preparàt in del lècc de la Molgora pròpe sóta ‘l put de San Ròch.
La féra de Sant Istéen, patròno del paìs che la se tè ol 3 de agóst.
La Sagra de la patata che l’a se tè in de la frasiù de Oreno, a metà setèmber, ma dóma in di agn pari, ‘ndóe che s’ pöl comprà e maià i patàte de Oreno, che i è pròpe particolàr, e ‘n piö gh'è ü cortéo stòrech e i fà öna partìda a dama con di personàgi 'n cöstöm medieàl.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vimercaa l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Orpund
Orpund a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2671 abitant.
El cumün de Orpund al se tröva a una altitüden de 483 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Biel/Bienne, Brügg, Safnern, Scheuren, Schwadernau.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Orpund l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1255 col nom de Orpunt.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Matèina (pêrt dal giōren)
Artécol in dialèt arzân
La matèina (mattino in italiân) l'é un mumèint ed la giurnêda, ch'l'é cumpâgn al secònd quêrt ed l'ideêla spartisiòun dal 24 ōri dal giōren. In sté significhêt, al vîn dôp ed l' êlba e l'é préma dal mezdé.
Carateréstichi[modifica | mudéfica la surzéia]
La durêda ed la matèina l'é variâbila perché l'alvêr dal Sōl, a tèimp sfalsê in ciaschidóna dal dō fâci ed la Tèra, la rîva préma int al dé pió lòngh ed l' istê e pió têrdi int al dé pió cûrt ed l' invêren.
In cól mumèint, al Sōl as câta int al quadrânt tra "matèina" e "mezdé" int la pêrta êlta ed la Tèra; tra "matèina" e "sîra" int la pêrta bâsa.
In un significhêt mia adât, al cuncèt ed matèina al pōl èser şlarghê e avèir l'istès significhêt ed "préma ed mezdé", ch' al ciâpa urâri in dó, a latitódin mèdi, a gh'é in etêren la cundisiòun ed la nôt fònda [1] In un significhêt incòra pió cgnusû, al cuncèt ed matèina al pōl èser şlarghê ânch a ciapêr tót l'andamèint dal fêr dal dé [2]
Vôş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ In sté sèins, as prōva a pinsêr al parôli "a tréi ōr ed la matèina" [1]
- ↑ As prōva a pinsêr al parôli cme "al prémi lûş ed la matèina" [2]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Matèina (pêrt dal giōren)
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Mattino trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
18 04
Ol dé 18 de bril l'è 'l 108 ( 109 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 258 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de bril al è ul dí da pòost 108 ( 109 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 258 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1756 - Menorca: tröpe Fransese mandade per ol döch de Richelieu i desbarca a l'ísola, i trà zò la guarnissiú Anglesa e i la ocüpa in poch dé (guèra di Set Agn).
1857 - Paris (Fransa): pöblegassiú de El llibre dels esperits (Ol líber di spíricc), ch'al marca l'inissi del Spiritism.
1904 - Paris (Fransa): fundat per Jean Jaurès, al è dat fò ol pröm nümar del diare L'Humanité, che ol 1920 al de·entarà de tendensa comünesta.
1906 - San Francisco, (Stacc Ünicc): Ol piö grand teratrémol de la stòria de la resú al causa 3000 morc.
1978 - Washington (i Stacc Ünicc): ol Senat Stadünindench al ratífega -per ü stret màrgin de vocc- i Tratacc del Canal de Panamà, signacc intra Jimmy Carter e Omar Torrijos, che, in acorde, ol 31 12 de 1999 chèst canal al passarà a mà Panamense.
2004 - Madrid (Spagna): Zapatero al órdena la retirada imediata di mila tressent soldacc Spagnöj destacacc al Iraq.
2004 - Süd-Àfrica Dani Pedrosa al debüta in la silendrada de 250 cc con öna itòria al circüit de Welcom.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1805: Giovanni Rajberti, dotor e poeta milanes (m. 1861).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
375
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ü teremòt l'à colpìt la sità de Benevènt
Ol Teodosio l'à fai finì fò la ribeliù del Firmo 'n Africa.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Firmo
- ol 17 de Noèmber, Valentinià I, imperadùr di Romà (nasìt in del 321)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Jean-Baptiste Jules Bernadotte
Jean-Baptiste Jules Bernadotte, dopo conossuu 'me Carlo XIV Giovann de Svezia e Carlo III Giovann de Norvegia (in svedes: Karl XIV Johan; in norveges: Karl III Johan; Pau, Pyrénées-Atlantiques, 1763 - Stuculma, 1844) l'è staa on general frances e poeu re de Svezia e de Norvegia.
L'ha scominciaa la soa carrera militara in de l'esercit frances in del 1780 e in del 1794 l'è vegnnu general.
L'ha combattuu in sul Reno (col vincc a Limburgh in del 1796) e duu ann dopo l'è staa scasciaa via per avè criticaa la guerra contra la segonda coalizion. El s'è sposaa con la Desirée Clary.
Tornaa in de l'esercit, l'ha combattuu ben a Austerlitz, ma in del 1807 l'è staa scasciaa foeura anmò 'na volta per come 'l s'è comportaa a Jena (indove l'è minga 'ndaa a vuttà el Napoleon) e a Auerstädt (indove l'ha minga vuttaa el Davout). El s'è salvaa domà perchè 'l Davout l'è riessii istess a vincc, e perchè la Clary l'era stada on'amanta de l'imperador.
Tornaa ancamò 'na volta l'è riessii a vincc contra i Prussian a Lubecca e poeu a Mohrungen, Spanden e Linz, ma per la terza volta l'è staa mandaa via, dopo la battalia de Wagram.
Però l'è staa eleggiuu princip de Svezia, indove che 'l Carlo XIII a l'era senza fioeu. L'ha mettuu la soa forza militar al servizzi del sò paes noeuv.
De princippi el s'è mostraa amis di Frances, ma quand che quei là hann occupaa la Pomerania, che l'era svedesa, in del 1812 l'ha scominciaa a cambià leanz. In del 1813 l'ha tolt part a la Campagna de Germania contra el Bonapart, col batt l'Oudinot a Gross Beeren e 'l Ney a Dennewitz, poeu l'ha tolt part a la Battalia de Lipsia. Però poeu dopo l'è pù combattuu contra el sò vegg imperador.
In del 1814 la Svezia l'ha nettuu la Norvegia e in del 1818 el Bernadotte l'è vegnuu re. La soa dinastia l'è sul trono de Svezia anca al dì d'incoeu.


text: 1E sola e ngak a milsa Ngelekel a Sib el kodekedii sel kot er a ikel euid el semosem, e rirengesii a tar a ikel kleual ngar el kor a charm el melekoi el ua ngerel a derumk el kmo, “Mei!” 2Ak chilsngekl, e milsa becheleleu el uos. E a chad el mlar bebul a uleba balech ma kelel a balech, e a krone a le bilsang. Ng mlar a uos el tuobed el ua teletelel a chad el mo oumekemad el mo melabeluu. 3E sola e a Ngelekel a Sib a kildekedii a ongerul semosem; mak rirengesii a ongerul ngar el kor a charm el kmo, “Mei!” 4E mle tuobed a lmuut el tar a uos, el bekerkard a bedengel. Ngikel mlar bebul a le bilsa klisiich el mo omesebes a mekemad er a beluulchad, ma re chad bo le kaokoad. A klou el saider a dirrek el le bilsang. 5E a Ngelekel a Sib a mlo kodekedii a ongedel semosem; e ngak a rirengesii a ongedel ngar el kor a charm el kmo, “Mei!” Mak ulemes e a chedelekelek el uos a mle tuobed. Ngikel mlar bebul a uleba olebedabel. 6Ak rirengesii a kor a ngor el mlar a delongelel a ikel kleual ngar el kor a charm el dilu el kmo, “A kerrekerengel a tal sils a mecherar a tal quart el wheat, ma kerrekerengel a tal sils me ng di mechar a edei el quart el barley. Ngdi diak molemall a kerrekar el olib ma sers er a bilong!” 7E sola e a Ngelekel a Sib a kildekedii ongeual semosem; e ngak a rirengesii a ongeual ngar el kor a charm el kmo, “Mei!” 8Ak chisngekl e ng kor a mengeleu a bedengel el uos a mle duum. A ngklel ngikel mlar bebul ngiil uos a Kodall, e a Datk a di ulekiuellel el di kmeed er ngii. Te ngiluu a klisiich el mo mengedereder er a tar euaitiud er a beluulchad, el mo omekoad el ousbech a mekemad, ma bosech, ma rakt ma tebelik el charm. 9E sola e a Ngelekel a Sib a mlo kodekedii ongeim el semosem. Ak miles er eungel a olengetongel a delebengir tirkel mlad el kirel a tekingel a Dios ma ochotel a ikel tekoi el loumerang. 10Tuleldiu el klou a ngerir el kmo, “Rubak el Olab a Bek el Klisiich, chedaol e merang! Ke mengiil el mo oingerang e mochu oukerrekeriil er a re chad er a beluulchad e omals er tir el milekodkemam?” 11A derta er tir a le bilsang a kemanget el becheleleu el bail e mlor tir a tekoi me lluut el mo olengull el telkib, el dimerkmo le mecherrungel a ildisir tirkel ua itir el mesiou el bebil er tir, el kirir el mo mad el di ua itir. 12E ngak a milsa Ngelekel a Sib er a le kedekedii a ongelolem el semosem. Ng mlor ngii a mesisiich el desiu, ma sils a mlo chedelekelek el ua okrokr el chedelekelek el mamed, ma buil a di ulebult el mo bekerkard el rokir el ua rasech. 13A btuch a di mle kaireberebet el mer a chutem, el ua mengur el redechel a kerrekar el fig el mereberebet sel le mei a mesisiich el eolt. 14A eanged a ngilemed el ua babier a le meiuil, ma bek el rois ma iungs a milengukl el mo cheroid er a ikel le ngar ngii. 15E a re king er a beluulchad, ma re mengedereder a beluu ma re mengeteklir a re soldau, ma re meteet ma rulab a klisiich, ma rokui el chad, el sibai ma re mimokl, a mlo omart er tir er a ii ma delongelel a bad er bebul a rois. 16Tulemekedong a rois ma risois el kmo, “Meukel el me mertemam er a medal ngikel dengchokl er a kingall ma ngesechel a rengul a Ngelekel a Sib! 17Sel kdekudel el sils er a ngesechel a rengrir a mla mei, me ng techa sebechel el dechor el chobengelii?”


text:
Thymelaeaceae
Thymelaeaceae l'è 'l nòm de 'na famìa botànica cosmopolita de l'ùrden de le Malvales. La töl dét 50 zèner e 898 spéci.[1]
De chèsta famìa fà part perlopiö piànte a portamènt de àlber o arbùsto, ma h'è pò a 'na quach piànta rampicànt e erbàcea.
El ciclo biològich el pöl véser anöàl o perène. L'altèsa de chèste piànte la pöl nà de póch ghèi e 'n méter per le spéci europèe, pòa de piö per chèle extraeuropèe. Le fùrme biològiche piö frequèncc (sèmper per le zòne temperàde europèe) i è nano-faneròfite (NP) e camèfite sufruticùze (Ch suffr), che völ dì che i è piànte perèni e lignùze a la bàze, coi böcc che pàsa la stagiù frèda colocàcc a 'n altèsa del teré de póch ghèi; le pursiù erbàcee le sèca töcc i agn e scàmpa apéna le pàrcc lignùze. De föra de l'Europa se pöl troà pò a fùrme de tipo faneròfite arbòree (P scap).
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El gamp de sòlit l'è lignùs co la scórsa bèla düra, fibrùza e löstra; se pöl troà de le spéci sènsa ramificasiù (chèle a portamènt prostràt) o coi ram laterài pò a bastànsa cunsistèncc (chèle piö àlte e gaiàrde).
Le fòie le pöl véser de chèle che rèsta sö 'ndèla stagiù frèda o de chèle che cröda. Se tróa spéci che le ghe i ha dré a töt el trónch tat altèrne come opòste. La làmina de sòlet l'è sèmpe (mìa dividìda), a òrlo 'ntréch e de dimensiù piötòst pesène. Le g'ha mìa le stìpole e le g'ha 'l gambì cürt o adiritüra le ghe i ha mìa (sèsii).
La caraterìstica principal dei fiùr de le Thymelaeaceae l'è l'asènsa de 'n pereànse complét (pereànse diclamidàt): el pereànse l'è monoclamidàt (o “apetalo”) cioè l'è furmàt apéna del càles. La funsiù vesilìfera (de reciàm) l'è fàda per mès dei sépali che i è culuràcc ie i se 'nsomèa pròpe a dei pétali e 'n chèsto càzo i vé ciamàcc apùnto petaloidi. I fiùr i è perlopiö tetràmer o pentàmer (a 4 o 5 parcc), el pereànse l'è caduco e de culùr ròza, rós, viòla, zalt, bianch, ma pò a virdizì; i è ermafrudìcc (ma gh'è a 'na quach spéce diòica o unisesuàla) e i g'ha simetrìa atinomòrfa (de rar zigomòrf).
La 'nfiurescènsa la pöl véser de tìpo diferènt: i fiùr i pöl véser portàcc a gratilìna de tìpo racemus o terminàla co póch fiùr, ma gh'è pò a sèrte spéci che le g'ha 'nfiurescènse a ombrèla. 'na quach vergöna le g'ha fiùr sùi.
El fröt l'è 'na drupa, o sedenò 'na nus, o 'na bàga o 'na càpsula. De sòlet l'è de fùrma sférica e monospèrma (conden giandì sul e pié de sostànse oleùze).
Le parcc aèree de divèrse spéci de chèsta famìe i è vilinùze.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famìa de le Thymelaeaceae l'è piö diversificàda endèl emisféro sud che nó 'ndèl nord, co la concentrasiù piö grànda de spéci 'n Àfrica e Austràlia.[2][3]
Zèner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Zèner de Thymelaeaceae segónt el APWeb:[4]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Zachary S. Rogers (2009 onwards). A World Checklist of Thymelaeaceae (version 1). Missouri Botanical Garden Website, St. Louis.
- ↑ Vernon H. Heywood, Richard K. Brummitt, Alastair Culham, and Ole Seberg. Flowering Plant Families of the World. Firefly Books: Ontario, Canada (2007)
- ↑ Marline Rautenbach. Figure 1.2, page 7 In: "Gnidia is not monophyletic: taxonomic implications for Gnidia and its relatives in Thymelaeoideae" Digispace at the University of Johannesburg. 8 Jul 2008. (see External links below).
- ↑ Thymelaeaceae en APWeb consultado el 16 de noviembre de 2011


text:
Münchenbuchsee
Münchenbuchsee a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.9 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 9788 abitant.
El cumün de Münchenbuchsee al se tröva a una altitüden de 564 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bolligen, Deisswil bei Münchenbuchsee, Diemerswil, Ittigen, Kirchlindach, Moosseedorf, Rapperswil, Schüpfen, Wiggiswil, Zollikofen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Münchenbuchsee l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1180 col nom de Buhse (in del dialet svizzer-tudèsch l'è anmò cognussüü 'me Buchsi).[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Münchenbuchsee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Wünnewil-Flamatt
Wünnewil-Flamatt a l'è un cumün svizzer del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.21 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5319 abitant.
El cumün de Wünnewil-Flamatt al se tröva a una altitüden de 628 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bösingen, Neuenegg (BE), Sankt Antoni, Schmitten, Ueberstorf.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)


text:
Garon
El garon (variant: galon, caron[1]) l'è on tocch de l'art de sotta.
L'è strengiuu in tra i fianch e 'l genoeugg. Insemma al botarell a l'è vuna di part pussee important de la gamba intrega.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla garon con tutt i sò variant l'è spantegada in Lombardia (e Tesin), Venet, Trentin e Emilia.
In del rest del mond romanz se doperen di derivaa del latin coxa (italian coscia, frances cuisse, catalan e aragones cuixa, portoghes coxa, ocitan cuèissa, romanc coissa, forlan cuesse, piemontes cheussa, sardegnoeu goscia).


text:
Bulle (CH-FR)
Bulle a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.84 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 19592 abitant.
El cumün de Bulle al se tröva a una altitüden de 771 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Echarlens, Gruyères, Morlon, Le Pâquier-Montbarry, Riaz, Vuadens.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bulle (municipality) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Prättigau/Davos (distret)
El distrèt de Prättigau/Davos (en todèsch: Bezirk Prättigau/Davos; en romancio: Partenz/Tavau) l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera. Endèl 2011 la popolasiù l'éra de 24331. La superfìce del distrèt l'è de 193,23 km².
El cunfìna a nòrt co l'Austria a èst col distrèt del Inn, a sud col distrèt del Malögia, a sudòvest col distrèt de Albula, a òvest col distrèt de Plessur e 'l distrèt de Landquart .
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de Landquart l'è dividìt en 7 cìrcoi e 15 cümü:
Cambiamèncc aministratìf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Acorpamèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2007: St. Antönien e St. Antönien Ascharina i s'è fundìcc endèl cumu de St. Antönien
- 2009: Wiesen l'è stat acorpàt al cumu de Davos
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Emmanuel de Grouchy
L'Emmanuel de Grouchy (1766-1847) l'è staa on nobil e militar frances.
L'era 'ndaa dent a l'esercit in del 1781 e, dopo ses ann, l'è 'ntraa a fà part de la Guardia Real; per quella reson chì l'è staa scasciaa via in del 1793, ma dopo duu ann l'è staa ciamaa indree e l'è vegnuu general.
L'ha tolt part a la spedizion in Irlanda, poeu l'è staa in Italia per combatt a Novi Ligure; chì l'è staa ferii e faa presonee.
El fatto che 'l fudess bon de combatt el s'è viduu a Eylau e a Friedland; l'è staa anca governador de Madrid. L'ha combattuu anca a Wagram.
In del 1812 l'è staa vun de quei che s'hinn comportaa mej sia duranta l'invasion de la Russia (per esempi in de la Battalia de Borodino) che in de la retirada.
El s'è retiraa per reson de salud, ma in del 1814 l'è tornaa 'nmò indree per vess ferii on'altra volta in de la Battalia de Craonne. L'ha lavoraa anca cont i Borbon, quand hinn tornaa: ma duranta i Cent Dì l'è passaa anmò cont el Napoleon, che l'ha faa vegnì Maresciall. Ma duranta la Battalia de Waterloo l'è staa minga bon de fermà i Prussian del Blücher: l'error che 'l gh'è costaa ai Frances la vittoria.


text:
Lunâri Gregoriân
Artécol in dialèt arzân
Al lunâri Gregoriân (calendario Gregoriano in italiân) l' é al lunâri uficêl ed la pió grôsa pêrt di paèiş dal mònd. Al ciâpa al nòm da pêpa Gregorio XIII ch' al l'à més só int al 1582 cun la bòla papêla Inter Gravissima mandêda fōra quând l'ēra a Véla Mundragòun aşvèin a Monte Porzio Catone in pruvîncia ed Ròma. L' é 'na mudéfica dal lunâri Giuliân, ch' l' ēra in vigōr préma.
A 's trâta 'd un lunâri dal sōl, oséia ch' a 's pôgia insém al gîr dal stagiòun. L'ân l'é fât ed 12 mèiş cun al durêdi divêrsi (da 28 a 31 dé) per un totêl ed 365 o 366 dé. J ân ed 366 dé în ciamê bişestîl: l'é bişestîl ûn ân ògni quâter, cun soquânti strâp.
Indice
Durêda di mèiş[modifica | mudéfica la surzéia]
I mèiş dal lunâri gregoriân în:
- znêr (31 dé)
- fervêr (28 dé, 29 int i bişestîl)
- mêrs (31 dé)
- avrîl (30 dé)
- mâg (31 dé)
- zógn (30 dé)
- lój (31 dé)
- agòst (31 dé)
- setèmber (30 dé)
- otòber (31 dé)
- novèmber (30 dé)
- dicèmber (31 dé)
N.B: Il 365º dé l'é al 31 dicèmber, 366º int j ân bişestîl
I dé d'ògni mèiş l' é sgnê cun i nómer ûn adrê a cl' êter, a partîr da 1. Acsé per eşèimpi al prém dé ed l'ân l'é al 1º znêr, mèinter l'ûltem l'é al 31 dicèmber. În divêrs i sistêma per tgnîres in mèint la durêda di mèiş. Un ed chi sistêma l'é còst:
trèinta dé a gh' à novèmber
cun avrî, zógn e setèmber
ed vintôt a 'gh né ûn (fervêr)
tōt chiêter a gh n' ân trèintûn
'N' êter al drōva al nuşèti ed la mân e al şmânch tra 'd lōr. Al nuşèti a sègnen i mèiş lòngh, i şmânch i mèiş cûrt.
A 's partés da la nuşèta d'ed fōra a 's "bât" "znêr"; al şmanch atâch al sègn "fervêr"; la nuşèta dôp la sègna "mêrs" e via acsé fîn a "lój" (ûlma nuşèta). A sté pûnt l'é necesâri cumincêr dal la préma nuşèta (e mìa turnêr indrê) e a 's bât "agòst" e pó "setèmber" int al şmânch a 's và avânti acsé fîn a "dicèmber".
Al sistêma l'é bòun ânca s' a 's partés da la nuşèta dal dî drét e a 's và a l'incuntrâri, bâst ed tgnîres in mèint ed turnêr a partîr da la préma nuşèta dôp avèir batû "lój".
Ân bişestîl[modifica | mudéfica la surzéia]
Secònd al lunâri giuliân, în bişestîl j ân ch' a gh' àn la cûnta tânti vôlti tânt 4: l'ân giuliân "mèdi" al dûra dòunca 365 dé 6 ōri ( la mèdia ed trî ân ed 365 dé e ûn ed 366). Sté durêda l' an cumbîna mìa gióst gióst a còla ed l'ân mèdi dal sōl, ch' a vîn fōra dal j uservasiòun astronômichi: còst difâti l'é pió cûrt 'd 11 minût e 4 secònd. Ed cunseguèinsa, al lunâri giuliân al mócia un dé ed ritêrd ògni 128 ân cîrca rispèt al pasêr dal stagiòun.
Dal 325, ân dóve al Cuncéli ed Nicea l'à decîş la règola pr' al câlcol ed la Pâsqva, al 1582 a s' ēra bèle mucê 'na diferèinsa ed 10 dé cîrca. Còst a vrîva dîr, per eşèimpi, che la prèmavèira, secònd al j uservasiòun astronômichi, an rişultêva mìa pió cumincêr al 21 ed mêrs mó l' 11 ed mêrs. Acsé la Pâsqva, cl' aré duvû caschêr la préma dumènica dôp a la lûna pîna ed premavèira, la gnîva despès a caschêr int la dâta şbaliêda.
E dòunca è stê decîş ed:
- ed quistêr i dé pêrs, in môd ed turnêr a mèter in fîla la dâta 'd inési dal stagiòun cun còl ch' a 's gh' îva int al 325;
- cambiêr la durêda ed l'ân, per fêr in môd ch' an sucedés pió sté problêma.
Per quistêr i dêş dé pêrs, a s' é decîs che al dé dôp al 4 otòber 1582 al fós al 15 otòber; in pió, per schivşêr di tâj int la smâna, a s'é stê d'acôrdi che al 15 otòber al fós un venerdé, dal mumèint che al dé préma, al 14, l'ēra stê un giovedé. Ânch i paèiş ch' îven cumincê a druvêr al lunâri gregoriân àn duvû decéder un "sêlt ed dé" cumpâgn per turnêr a mètres in fîla.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
La quistiòun che la giurnêda ed premavèira, dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt, l'arcûla pôch a la vôlta duvûda a l'erōr dal lunâri giuliân, l'ēra cgnusû e discósa fîn dal Cuncéli ed Nicea (325). Int al 1582 la giurnêda ed premavèira, dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt, la caschêva bèle a l' 11 ed mêrs, cun 'n atécip ed dêş dé rispèt a còla normêla dal 21 ed mêrs, decîş dal Cuncéli ed Nicea cme partèinsa pr' al câlcol ed la Pâsqva.
Pêpa Gregori XII al s'é rèiş cûnt che la Pâsqva, ed cól pâs, l' aré finî pr' èser festegêda in istê. L'à decîş dòunca ch' l'ēra gnû al mumèint ed fêr frûnt a la quistiòun. Per rifurmêr al lunâri giuliân al pêpa Gregorio XIII l'à numinê 'na cumisiòun ed perît, dirèta dal geşvéta e matemâtich bavarèiş Cristoforo Clavio. A i lavōr àn dê 'na mân decişîva al dutōr calabrèiş Luigi Lillo e al matemâtich ed Perugia Ignazio Danti.
Per sistemêr al lunâri giuliân în stêdi druvêdi al j amzûri fâti dal studiōş dal stèli Niccolò Copernico, publichêdi int al 1543 (ân ed la só môrt) cum al tétol De Revolutionibus orbium coelestium libri sex ("Sê léber insém a i muvimèint di côrp celèst"), dóve a gh' l' îva cavêda a fêr i câlcol, cun grôsa precisiòun, sia ed l'ân dal sōl che 'd col dal stèli.
L'entrêda in vigōr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al lunâri gregoriân a s'é cumnicê a druvêrel subét al 15 otòber 1582 (al 5 otòber secònd al lunâri giuliân) in Itâlia, Frância, Spâgna, Portogâl, Polôgnia - Lituâgnia e Bêlgio – Ulânda – Lusembûregh, e int j êter paèis catôlich in dâti divêrsi ind l'êrch di sînch ân dôp (Àvstria a la fîn dal 1583 Boèmia e Morâvia e cantòun catôli ed la Şvésra a i prém dal 1584, …) J êter paèiş a s' în adatê pió têrd: i stêt luterân, calvinésta e anglicân al tèimp dal XVIII sècol, quî ortodôs incòra pió têrd. La cēşa ortodôsa rósa, sêrba e 'd Geruşalèm a cunténven, incòra incō, a dreuvêr al lunâri giuliân: d' ed ché a nâs la diferèinsa ch' adésa a gh'é ed 13 dé tr' al festivitê religiōşi "fési" ortodôsi e còli 'd êtri cēşi ed cunfesiòun cristiâni.
Al chêş şvedèiş[modifica | mudéfica la surzéia]
La Şvèsia (cun la Finlândia che a l'època l'ēra teritôri şvedèş) l'à cumincê a druvêr, per sèimper, al lunâri gregoriân a partîr dal prém ed mêrs dal 1753 (18 ed fervêr dal lunâri giuliân). Però in realtê còsta l'é sōl 'na pêrt ed la stôria.
Int al 1700 l'é bèle stê decîş ed druvêr al lunâri gregoriân, mó an 's ēra mìa vrû fêr un "sêlt" ed 10 dé cme in chiêter paèiş: a 's ēra siēlt ed quistêr pôch a la volta, cun al tōr vìa tót j ân bişestîl dal 1700 al 1740. D'êtra pêrt, i dé da quistêr ēren dvintê óndes da i dēş originêl, perché ânch al 1700 l' ēra bisestîl pr' al lunâri giuliân mó mìa pr' al gregoriân.
In tōti al manēri, j ân dōp, al gvêren şvedèiş l'à trascurê ed fêr al piân programê: acsé sìa al 1704 che al 1708 în stê bişestîl. Arcgnusû l'erōr al rè şvedèiş Carlo XII l'à tôt la decişiòun ed lasêr lé al piân, ch' al fêva sōl dimòndi cunfuşiòun.
Però, invēci ed purtêr la dâta ed 10 avânti per cumbinêr cun al lunâri gregoriân, a s' é decîş ed turnêr al lunâri giuliân. Per quistêr al dé saltê int al 1700, a s'é dòunca decîs che al 1712 al fós dō vôlti bişestîl, oséia cun al 30 ed fervêr.
A la fîn, cme dét insém, la Şvèsia (cun la Finlândia) l' à cumincê a druvêr al lunâri gregoriân int al 1753, quând dôp al 17 ed fervêr, a gh' ēra al prém ed mêrs.
La rifōrma soviètica[modifica | mudéfica la surzéia]
Dôp che la Rósia int al 1918 l'îva cumincê a druvêr al lunâri gregoriân, int al 1923 la manēra per decéder quêi di sèint ân a fósen bişestîl l'é stêda uficialmèint cambiêda, acsé a s'é utgnû al lunâri Soviètich. In sté lunâri, tra j ân ch' a 's pōlen divéder per 100 în bişestîl sōl quî che divîş per 9 a dàn cme rèst 2 o 6. Al prém ân ch' an cumbinerà mìa cun al lunâri gregoriân a srà al 2800. Mó bèle dal 1940 al lunâri Soviètich l' é stê bandunê
Al câlcol[modifica | mudéfica la surzéia]
Per cambiêr al durêda mèdia ed l'ân, a vîn cambiê la règola ech decéd j ân bişestîl: secòn la nōva règola, j ân dóve la cûnta l'é tanti vôlti tânt 100 în bişestîl sōl s' l'é tânti vôlti tânt 400: vêl a dîr, în bişestîl j ân 1600, 2000, 2400… mèinter în mìa bişestîl j ân 1700, 1800, 1900, 2100, 2200, 2300… Tót j ân dóve la cûnta l'é tânti vôlti tânt 4 armâgnen bişestîl. Pr' i sècol gnû préma a rèsta bòun al lunâri giuliân dòunca j ân 1500, 1400, 1300… în tót bişestîl.
In cla manêra ché a gh'é 97 ân bişestîl ògni 400 ân, invēci ed 100. L'ân gregoriân mèdi l'é dòunca ed 3/400 ed dé, oséia 10 minût e 48 secònd pió cûrt ed còl giuliân: la diferèinsa ed l'ân dal sōl l'é ed sōl 26 secònd (in pió). Sté diversitê l'é cîrca ûn dé ògni 3.323 ân, dòunca dâto che l'é stê istituî int l' ân 1582 srà necesâri tōr vìa un dé sōl int al 4905. In pió, in 400 ân gregoriân a gh'é precişamèint 365 • 303 + 366 • 97 = 146.097 dé. Pôst che 146.097 a 's pōl divéder per 7, ânch i dé ed la smâna a 's arfân cumpâgn dôp 400 ân. Còst a vōl dîr che i lunâri în precişamèint cumpâgn : al lunâri dal 2000 l'é cumpâgn a còl dal dal 1600 e al srà cumpâgn a còl dal 2400, dal 2800…
In paralēl a la rifōrma dal lunâri, e a mantgnîr sèimper la règola pr' al câlcol ed la Pâsqva detêda da Cuncéli ed Nicea, a vîn decîş che la dâta dal prém dé ed lûna pîna ed premavèira la fós cuntêda cun al sistêma ed la zûnta di dé (epatte), inventê da Luigi Giglio (ideatore della riforma gregoriana), piotôst che cun al sistêma ed Dionigi il Piccolo fîn alōra druvê da la Cēşa.
Al lunâri gregoriân al quésta ûn dé rispèt a còl giuliân ògni vôlta ch' al "sêlta" l'ân bişestîl: acsé la diferèinsa, ch' l'ēra ed 10 dé int al 1582, l' é dvintêda 'd 11 dé int al 1700, ed 12 int al 1800 e 'd 13 int al 1900; int al 2100 al dvintarà ed 14 dé, int al 2200 ed 15, e vìa acsé.
A la sèirca ed pió precişiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Per milorêr incòra di pió la precişiòun dal lunâri gregoriân John Herschel (1792 - 1871) l'à propôst ed cunsidrê mìa bişestîl j ân tânti vôlti tânt 4000, oséia 4000, 8000, 12000… In sté môd a ghe srén 969 ân bişestîl ogni 4000; la durêda mèdia ed l'ân, cun sté sistêma, l'é ed 365 dé 5 ōri, 48 minût e 50 secònd cîrca. L'erōr al sré acsé sbasê a sōl 4 secònd cîrca in pió ògni ân (ûn dé ogni 20.000 ân).
Incòra pió precîşa l'é la rifōrma soviètica dal lunâri giulian: j ân tânti vôlti tânt 100 în bişestîl se, a 's tōş al nómer di sècol e a 's per 9, al rèst l'é 2 opór 6. In sté môd a gh'é 218 ân bişestîl ògni 900 ân; la durêda mèdia ed l'ân la rişûlta ed 365 dé, 50ōri, 48 minût e 48 secònd. La diferèinsa rispèt a l' ân dal sōl l' e acsé ed sōl 2 secònd.
In fîn al rapôrt precîş cun la durêda mèdia ed l'ân dal sōl, cumbinê per 365,2422 dé, a 's utîn sèinsa cunsiderêr sìa j ân bişestîl tânti volti tânt 4.000, sìa quî tânti vôlti tânt10.000. Oséia an srén bişestîl j ân 4000, 8000, 10000, 12000, 16000, 20000...In sté môd difâti a gh'é 4884 ân bişestîl ògni 20000: 4844/20000 = 0,2422.
La sèirca 'd un lunâri "perfèt" l' é impusébil. Adèsa difâti a próm calcolêr cun la mâsima precişiòun la lunghèsa 'd un ân, mó sté lunghèsa an n' é mìa fésa ind i lòngh peréiod. Al gîr ed la Tèra difâti, a câsva ed l'ôpra, ind l'istès mumèint ed la fôrsa ed la Tèra cun chiêter pianēt, la câmbia pôch a la vôlta (in particulêr a câmbia pôst al cèinter dal gîr ed la Tèra), e la durêda ed l'ân al câmbia ed cunseguèinsa.
In pió, a câsva di fenômen dal marèi al gîr ed la Tèra l' é drê ralintêr, e dòunca la lunghèsa dal dé la se şlònga, ânca se 'd pôch. Per quènd ind al j ûltmi duşèini 'd ân, a s' é cumincê a zuntêr, quând l' è necesâri, un secònd a la mezanôt dal 31 dicèmber, in manêra ed mantgnîr in fîla al dé astronômich cun còl civîl. Stì secònd zuntê (23 dal 1972 al 2005) a câmbien ânca la durêda ed l'ân gregoriân.
La cûnta ed j ân[modifica | mudéfica la surzéia]
Al lunâri gregoriân al cunténva la cûnta ed j ân ed còl giuliân: sté cuntèg al cûnta j ân a partîr da la nâsita ed Gesó, che, secònd i câlcol ed Dionigi il Piccolo, l'é sucèsa int l' ân 753 "Ab Urbe condita" (da la fundasiòun ed Ròma). J ân dôp la nâsita ed Gesó în sgnê cun al lètri d.C., oséia "dôp Crést", o e.v. oséia "era volgare" ( ind i paèiş ed léngua inglèişa a 's drōva A.D. oséia "Anno Domini" opór C.E. , "Common Era"; int la vècia D.D.R. a 's druvêva sgnêr l'ân cun al pió "lâich" "u.Z.", oséia unserer Zeitrechnung, "nôster cuntèg dal tèimp"). Quî préma invēci cun al lètri a.C., oséia "avanti Cristo" (p.C. oséia "préma ed Crést"), a.e.v., oséia "avanti era volgare" (ind i paèiş ed léngua inglèişa B.C, "Bifor Christ", opór B.C.E. before common era; ind la vècia DDR "v. u. Z.", vor unserer Zeitrechnung, "prèma dal nôster cuntèg dal tèimp"). Quând an 's mèt mia al lètri, a vōl dîr sèimper "dôp Crést".
Dâto che Dionigi l'à ciamê "ân 1" al prém ân ed l' època cristiâna, an gh'é mìa un "ân zēro": al problêma ed la cûnta ed j ân préma ed la nâsita ed Crést an n' ēra mìa stê afruntê da Dionigi, e sōl ind l'època gnûda dōp che a s' é decîş ed ciamêr l' ân préma al 1 d.C. cme ân 1 p.C. [1].
La dâta ed la nâsita ed Gesó l'é dòunca al 25 dicèmber ed l' ân 1 p.C., 'na smâna préma ch' a sré cumincés al 1 d.C.. Incō a 's pèinsa che i câlcol ed Dionigi ēren sbaliê: scecònd la grôsa pêrt di studiōş de stôria la dâta ed la nâsita ed Gesó l'é stêda tra al 7 p.C e al 4 d.C..
I studiōş dal stèli dal vôlti a drōven 'na cûnta dóve j ân ed Crést în sgnê cun nòmer negatîv. Sté cûnta an "sêlta" mìa al zēro: per quéndi l' ân -N an n'é mìa cumpâgn a l'ân N p.C., invēci a l'ân N+1 p.C. (oséia l'ân 0 l'é l'1 p.C., l'ân -1 l'é al 2 p.C., a vìa acsé).
Colegamèint d' ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Lunâri etêren
- Lunâri K13 e paragòun cun al lunâri Gregoriân
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Adriano Cappelli, Cronologia, Cronografia e Calendario perpetuo. Dal principio dell'era cristiana ai nostri giorni, Settima edizione rivista, corretta e ampliata, a cura di Marino Vigano, Milano, Hoepli, 1998.
(manca):


text:
Alban (VC)
Alban (inscì anca in Piemuntes; Albano Vercellese in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 327 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 13,8 km² e ona densità de popolaziun de 24 ab./km².
El paes el se tröva tra el fiüm Sesia e 'l riaa Marciazza. El cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (La Badia).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Alban l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Providence
Providence a l'è la capital e la cità püssee granda del Rhode Island, vün di stat di Stat Ünì d'America. A Providence a l'era nassüü el grand scritur Howard Phillips Lovecraft.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Providence l'ha fundada el Roger Williams in del 1636 cunt el nom de Providence, Pruvidenza in lumbard, cume refügi per i gent perseguitaa per questiun religius. La cità la se tröa in d'un teritori che l'era sota el domini di indian Narragansett.
Edücaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Üniversità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Üniversità de Brown
- Johnson & Wales University
- Providence College
- Rhode Island College
- Scöra de Dissegn de Rhode Island
- Üniversità del Rhode Island


text:
Disposiziun testamentara
Vus vulais assegnar ina part da Vossa facultad ad ina persuna ch’As stat datiers ubain benefiziar Pro Patria ed uschia sustegnair cun Vossa davosa voluntad las finamiras socialas e culturalas da la fundaziun d’utilitad publica.
As laschai cussegliar d’in spezialist (notar, cussegliader giuridic u da facultad). Laschai verifitgar che Vossa davosa voluntad saja fixada da maniera cumpletta e giuridicamain correcta.
Sa chapescha stat era noss secretari general da tut temp gugent a disposiziun per in discurs confidenzial.
Qua chattais Vus intginas infurmaziuns impurtantas en connex cun il testament:


text:
Ré Salṣêr
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Ré Salṣêr (Rio Saliceto in italiân) l'é un cmûn ed 5.706 ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezanôt e matèina e a 27 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz.
Indice
Urègin dal nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm al tōṣ urègin dal canêl ciamê Rio ch ' l'andêva e al và a drê, incō cun al nòm Treşnêr, a i cufîn cun Chêrp, dôp al dvèinta Sân Zôrz in Ré, al nòm Ré Salṣêr al dvèinta uficêl int al 1864, la zûnta ed Salṣêr a 's dêv a i sâleṣ ed padòl che vînen só ind al só teritôri. I só abitânt però al ciâmen, incora incō, sōl Ré.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
La stôria antîga ed Ré la cumîncia cun la préma bunéfica fâta da i rumân. În, difâti, ed cl' època lé soquânt rèst catê ind la zôna, tra quisché un leòun in mêlmer, ch' al fêva pêrt ed 'na tòmba, adèsa tgnû da cât int al curtîl dal Palâs di Prîncip a Curèz, i rèst 'd un pavimèint a muṣâich catê in véia Cà di Frê int al 1912 e un quadrèl ciamê manoberiê per l'incavadûra ch' al gh'îva insém, catê mèinter a 's fêva un schêv ind l' istèsa zôna int al 1969, adèsa tgnû da cât ind la Bibliotêca Comunêla. Al teritôri comunêl d'adèsa al vîn cuntê cme fât da terra, ronchi e prati e cun pôchi persòuni in un documèint da rè longobêrd Desiderio int al 772. Pêrt dal teritôri ed Ré al figûra cme pusès ed la Cēṣa ed Rèz int al 907 ch' al pâsa pó a Bonifâcio ed Canòsa, pêder ed Matélda, ch' al la dà indrê incòra a la Cēṣa. Al nòm ed Ré a 's vèd la préma vôlta int al 1093 in 'na bòla ed l'antipêpa Gilberto. Int al Léber di Fôgh dal distrèt ed Rèz tr' al XII e XII sècol Ré al riṣûlta cun 20 faméj ed cuntadèin padròun e 7 de mzêder. L'é sòta a la Sgnuréia di Da Curèz, la Zèca dal Principê l'ēra a Vèla Caprì ed Ré. Per sècol Véla ed Curèz int al 1859, cun un plebisît, l' utîn l'indipenèinsa aministratîva dal Cmûn ch' la và in vigôr al prém de znêr 1860. Cun l'eṣèimpi dê da Rèz e Nuvalêra al 18 avrîl 1881 nâs a Ré la Socetê Operâia ed Mótva Asistèinsa, cun la mîra ed purtêr asistèinsa a j operâi in dificultê. Int al 1899 cun la 'stèsa mîra Alfredo Ansaloni al fònda la Socetê ed Fradlânsa di Militêr in Cungêd. Cun la mîra ed dêr valōr al carateréstichi e a comercialiṣêr al vèin dal pôst al 23 agòst 1901 a 's fònda la préma Socetê Coperatîva ciamêda L'Enologica.
Al palâs dal Municépi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Municépi al vîn inavgurê al 23 otòber 1889, préma l'êra, dal 1860, in soquânt lochêl ed la canônica. Prugetê da l'architèt Giuseppe Aimi ed Curèz in stîl dal '700 al gh'à 'na piânta a fōrma ed T. Ôt mdajòun che figûren i fundadōr dal Cmûn: don Giovanni Battista Branchetti, Luigi Brunetti, Luigi Carbonieri, Fortunato Galantini, Luigi Nicolini, Sante Santachiara, Tomaso Terrachini, Frumenzio Bernini în j elemèint decoratîv ed la dubadûra in tèra côta urdnê dal Séndech Pier Giacinto Terrachini al fiōl ed Bruto.
Al Teâter Comunêl[modifica | mudéfica la surzéia]
Ciamê ind j ân indrê Cinema Teatro Montanari, dal nòm dal prém padròun, l'é stê tirê só al tèimp ed l'imbisiōṣ piân ed la sitê ed l'izgnêr Pier Giacinto Terrachini, ind i prém ân dal sècol pasê, quând Ré al s'é richî de stâbil póblich e privê. L'8 fervêr 1911 la cumpagnìa G.Zannini cun la cumèdia Il Cardinale ed G.Parker l' inâvgura al Teâter. Dôp che per un lòng tèimp l'é stê sarê, al stâbil dal dé d'incō, l'é stê inavgurê al 31 znêr 1993 dal tót arnuvê Luigi Pillitu l'à curê al decorasiòun dal balaóstri di logê.
Palâs Diamanti[modifica | mudéfica la surzéia]
L'ēra, fîn al 1935, al palâs dóve gh'ēra L' Enologica al prém èint a sistêma coperatîva ch' la s'é dêda la mîra ed prudór e vendér al vèin. Còl vèin ed Rè da la gradasiòun pió fôrta ed l'intêr circundâri, che Pier Giacinto Terrachini prém séndech al gh'à dedichê un munumèint cgnusû cme Il Bacco, fât da 'na stâtva ed Noè insém a 'na grôsa bòta, l' é pó stê butê zò al tèimp dal fâsio. Lòngh i mûr dal fabrichê în stê més, cme adôb, i vēder ed sintunêr ed butéli da vèin, urdnêd in môd che a l'estêren a 's vèden sfalsêd i fònd e al bòchi a testimuniânsa ed la vucasiòun dal vèin ed la coperatîva. 'Na târga comemoratîva cun la figûra ed Sân Zôrz, prutetōr ed Ré, l'é stêda mèsa zò al 23 agòst 2001 in ucasiòun di sèint ân ed la fundasiòun.
Cēṣa ed Sân Zôrz Mârtir[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al 1070 in un elèinch di bèin che deşgnîven da la Cēṣa ed Rèz l'é numinêda per la préma vôlta 'na mudèsta cappella Sancti Georgii cum centum juges bèle pusès dal marchèiṣ Bonifacio, pêder ed la Cuntèsa Matélda ed Canòsa. Int al 1238 la nômina 'd un prêt la fà pinsêr che, fîn d'alōra, gh'ēra a Ré 'na capèla o 'na cēṣa. Bèle in ruvîna e mìa pió in grêd ed sudisfêr al necesitê ed 'na popolasiòun in cunténov avmèint, la préma cēṣa l'é stêda dal tót arfâta só prugèt ed l'inz. Raffaele Villa da Curèz e turnêda a cunsacrêr al 23 avrîl 1879. La cēṣa dal dé d'incō, ch' la preṣèinta 'na piânta a crōṣ latèina cun 'âbsida mèza rotònda, la gh' à al d'ed dèinter divîş da pilâster quadrê in trèi navêdi. D'ed sōver a l'altêr magiōr un bòun quêder d'altêr cun 'na tèila, fōrsi 'na côpia d'un quêder ed Antonio Allegri ciamê al Curèz (1498 – 1534) ch' al figûra la Madòna cun al Bambèin e Sân Zvanèin, in pió la Madòna ed Loreto sostgnûda e incurunêda da ânzel e Sân Rôch in galêra côpia dal têrd Sesèint ed 'n' ôvra ed Guido Reni tgnûda ind la Galeréia Estèins ed Mòdna. Mèinter a 's fêva un schêv atâch a la cēṣa, a l'inési dal XVIII sècol, é stê catê 'na grôsa tòmba prubabilmèint d'època rumâna fâta da 'na câsa da môrt, ed quâter leòun ed mêrmel e dō ûrni mési a i cò ed la câsa. Incō a gh'é armêṣ sōl ûn di quâter leòun còl cun la scréta:C. Fuficius Hilario, adèsa tgnû da cât al Palâs di Prîncip a Curèz, chiêter trî înt stê sbraghê per fêr ed la calsèina. Dôp al teremôt ed l'otòber 1995 l'é stê necesâri rinfursêr al tèg e al restâver dal decorasiòun, inavgurê int al 2000.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Oscar Battini - Rio Saliceto : materiali per la storia di un paese - a cura di Angelo Attolini. - Rio Saliceto : Comune, 2002.
- Alfredo Gianolio - Storia popolare di Rio Saliceto - Reggio Emilia : Tecnocoop, 1980.
- Rio Saliceto: Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 1991
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Botanüch
Botanüch (Bottanuco) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l'è sö la ria sinistra de l'Ada in del teritòre de l'Isola che l'è chèl tòch de pianüra bergamàsca tra Ada e Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 222 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 158 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,7 km² e 'na densità de popolasiù de 905 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Cavriàt, Chignöl (BG), Cornaa (MI), Filàch, Madù, Süìs, Trezz (MI).
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Botanüch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nerv
I nerv (o gnerv) hinn strutur anatomegh del sistema nervos periferegh.
Hinn formaa de fass de asson, che trasporten informazion al sistema nervos central, o je ciappen de lì. In del nerv inoltra a gh'è di vas de sangh che servissen al reforniment de ossigen.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termen nerv el riva del latin nervus, che l'è vesin al grech néuron, con l'istess significaa. L'è ona parolla comuna a tutt i lengov neolatinn (catalan nervi, spagnoeu e galizian nervio, aragones niervo, frances nerf, portoghes e italian nervo, romen nerv) e rivada anca in di lengov germanegh (ingles nerve, todesch nerv...).


text:
Servetschs da preschentaziun visualiseschan geoinfurmaziuns sin ina charta. Schebain che las pussaivladads d'elavurar datas èn restrenschidas en cumparegliaziun cun "vairs" programs da SIG installads sin in computer, pon tuttina vegnir fatgas retschertgas sistematicas ed analisas. Il WebGIS metta a disposiziun infurmaziuns independentamain da la plattafurma, da l'installaziun e dal lieu.
Qua As stattan a disposiziun servetschs da preschentaziun sin basa da WMS (Web Map Services) u dad API (Application Programming Interface) e servetschs da localisaziun sin basa da SOAP. Questa purschida vala per il mument mo per l'administraziun federala. In'extensiun sin ulteriurs segments da clientella vegn examinada.
Ina soluziun segira dal tip "SecureWMS" per il manaschi da colliaziuns segiras da servetschs è en preparaziun.
Servetschs da preschentaziun: applicaziuns da Webmapping e da WebGIS
Servetschs da preschentaziun sco applicaziuns da Webmapping u da WebGIS èn sistems d'infurmaziun geografica (SIG) resp. servetschs da chartas che mettan a disposiziun datas sur l'internet.
Servetschs da preschentaziun visualiseschan geoinfurmaziuns sin ina charta. Schebain che las pussaivladads d'elavurar datas èn restrenschidas en cumparegliaziun cun "vairs" programs da SIG installads sin in computer, pon tuttina vegnir fatgas retschertgas sistematicas ed analisas. Il WebGIS metta a disposiziun infurmaziuns independentamain da la plattafurma, da l'installaziun e dal lieu.


text:
Clematis vitalba
La Clematis vitalba (en Bresà: Zùta o Idàsa) l'è 'na piànta che la g'ha portamènt de boscàl rampegànt de la famìa de le Ranunculaceae. 'N Itàlia se la càta 'n töt el teretóre 'nfìna a 1.300 méter s.l.m. endèi teré mìa lauràcc, endèi bósch di latifòie, ma ach in di bósch de conìfere e 'ndèle màcie temperàde. Ol nòm clematis 'l vé dal gréch antìch e l'éra dovràt per lüminà piö spéce diferènte de rampegàncc [1].
L'è 'na piànta vilinùza dezà che la g'hà dét alcalòidi e saunìne (en particulàr la protoanemonina), sostànse che se tróa apò a 'ndèn quach óter zèner de la famìa de le Ranunculaceae, e che la se 'nmagazìna suratöt endèi órghegn piö ècc de la piànta. Se se la tóca la pöl fà 'mbrözià la pèl.
L'è cunsideràda 'na piànta che 'mpèsta 'l bósch, difàti, suratöt se l'è 'nsèma co le roéde, la fùrma 'n spès che 'l rés•cia de stofegà le ótre piànte, ma ach de bötàle zó. La prezènsa de chèsta asociasiù l'è de spès en sègn che 'l bósch l'è dré a 'ndà a la malùra.
Morfologìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è opòste e imparipenàde e i è furmàde ognöna de 3 - 5 segmèncc a fùrma ovoidà-lanceolàda. L'òrlo 'l pöl véser a capète o 'ntréch.
I fiùr i è ermafrudìcc, pröfömàcc e se i tróa töcc ensèma en enfurescènse. I fiùr i g'hà mia i pétali, menimà i g'ha 4 sépali[2] de culùr biànch che tìra al vért che i sömèa di petali e per chèsto i è ciamàcc sépali petaloidéi; i stam i è nömerùs e l'ovàre el g'ha dièrs carpèi. La 'mpolinasiù l'è entomòfila, cioè i è i 'nsècc a fàla.
I fröcc i è dei achéni che g'ha 'n estremità lónga e piömùza che quan che i è madür i vé tracc atùren del vènt. 'l insèma de chès-ce fröcc piömùs i fà sömeà l'infrötescènsa, che de spèss la rèsta al sò pòst sö sö la piànta ach in invèren, come se la födes fàcia de làna e de piöme.
Ol trónch de la Clematis che al prensépe l'è ért e mòl, ma 'l diènta co i agn legnùs e 'l pöl rià a 15 ghèi de diàmeter.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vergü i dopèra i böcc che vé fò 'n primaéra per fà la fretàda. Gh'è però de stà 'n grant atènti a doperò apéna le parcc piö zùine de la piànta, 'ndóche le tusìne i è méno concentràde e de maiàn póch perchè sedenò se res•cia de stà mal.
- L'è giöna de le esènse che fa part dei fiùr de Bach (col nòm de Clematis). Segónt chèsta disciplìna, l'è racomandàda per chèi che dórma coi öcc deèrcc, chèi che i g'ha póch enterès per la vìta e che i tènta de scapà vià de la realtà.


text:
Trezz
Trezz (in italian: Trezzo sull'Adda) a l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan con 12130 abitant, che 'l confina cont i provincc de Monscia e Brianza (comun de Busnagh, Cornaa e Roncell) e de Bergom (comun de Cavriaa). El vòtt de luj del 2008 el president de la Republica Taliana Giorgio Napolitano l'ha daa al comun el titol de "Cittaa". Quest probabilment per i sò bellezz stòrich e artistich del paes. De chì, a partì de l'Adda, el nass el Navili de la Martesanna. Gh'è anca on alter comun italian ciamaa Trezz (Trezzo Tinella in Italian), e se troeuva in de la Provincia de Cuni.
El comun el gh'ha anca ona frazion, ciamada Concesa.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La parte ègia del paìs de Très co sò i strade strécie medioeale e i pórte d'ingrès.
- Ol castèl di Viscóncc 'ndóe gh' stacc imprisùnàt e fòrse pò 'nvelenàt ol Bernabò Viscóncc dal sò neùt Giangaleàs Viscóncc.
- La centrala elètrega Taccani che la se tróa sö i rie del Ada a i pé del castèl.
- La éla Viscóncc a pich söl fiöm.
- La éla Cavènàch facia sö 'n del 1647 da la Ipòlita Cavenàch che l'à compràt ol feudo de Très.
- La Cà Gargantina con i sò afrèsch del méla e sèt (1.700).
- Éla Gina a pich söl fiöm che l'è la séde del Parch del Ada Nòrt.
- Ol Santuare de Consésa.
- La présa del navi Martesana che la taca pròpe a i pé del Santuare de Consésa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Trezz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Halloween, la notte delle streghe
Halloween, la notte delle streghe (Halloween, la nòt dal strìi) 'l è 'n film ad scarésa dal 1978 ad John Carpenter, girâ tut cun pôc bèsi. Custâ 325.000$, al 'n à pò fat sù 47 milioni in di sōi Stat Unî dvintànd òṅ di più grand sucès dal cìnema indipendènt, miténd insém sèt séguit e dū arfacimènt. P'r al film Donald Pleasence 'l à ciapâ vint-mila dòlar; la Jamie Lee Curtis, fiōla dla Janet Leigh scurtlàda sóta la dócia in Psyco, òt-mila méntar Nick Castle sōl vint-sinc a 'l dè.
La culòna sunóra dal film 'l è stada fata da Carpenter stés a part al braṅ (Don't Fear) The Reaper del grup heavy metal Blue Öyster Cult.
In dal 2006 i Americàṅ i aṅ decìś ad mét'r-al in dal National Film Registry dla Bibliutéca dal Cungrès.
Sunt
In dla sità 'd Haddonfield, in dal stat d'l Illinois, al ragasōl Michael Audrey Myers (Will Sandin), al dè di Mòrt (la nòt 'd Halloween da cal bandi là) al cópa sò surèla più granda ch'l'éra drē a badàr a lò e a cl'atra sò surèla nada da pôc, la Laurie Strode (Jamie Lee Curtis). Dòp 'l umisìdi chi lò al vèṅ sarâ dènt'r a 'l manicòmi psichiàtric ad Smith's Grove, cun al dutōr Samuel Loomis (Donald Pleasence) ch'l al tîṅ 'd òć.
Pasâ quind'ś an Michael (Tony Moran), dvintâ grand in cal méntar, al scapa via da 'd là pròpria p'r al dè 'd Halloween par turàr a Haddonfield in dua al masa cun un curtlàs tri amìg ad Laurie, dū di quài bcâ a ciulàr fra lōr. Sōl chi lē la gh la cava a far-la franca anc par mèrit dal dutōr Loomis ch'al gh tira di cólp ad pistòla a 'l cōr e a la tèsta, faghénd-al strabucàr śò da 'l bśól. Ma quànd Samuel al buta 'l òć śò par véd'r-al stablî a tèra, al n al véd piò.


text:
Fauturs
Vocabulari franzos - romontsch sursilvan
Entochen ussa havein nus retschiert sustegns da:
(Stan: fevrer 2010)
Donaziun anonima
Sandoz - Fondation de Famille
Promoziun da lungatgs Cantun Grischun
Banca Cantunala Grischuna
Ligia Romontscha
UBS Kulturstiftung
Zuger Kulturstiftung Landis & Gyr
Fondation Penelope Julliard
Legat Anton Cadonau
Stiftung Dr. M. O. Winterhalter
Vischnaunca burgheisa Domat-Ems
Vischnaunca Morissen
Vischnaunca Tujetsch
Vischnaunca Schlans, Vischnaunca Schnaus, Vischnaunca Degen, Vischnaunca Vignogn
Plinavon vegn nies project sustenius do numerusas persunas privatas.
Vocabulari romontsch sursilvan - franzos
La realisaziun dil present vocabulari ei stada pusseivla grazia allas contribuziuns da:
Fondation Penelope Julliard
Société de la Loterie suisse romande
Sandoz – Fondation de Famille
Club Rotary de Genève
Pro Helvetia
Fondation Charles Veillon
Ville de Lausanne
Pourcent culturel Migros
Ville de Neuchâtel
Cantun Grischun
Canton du Valais
Biblioteca romontscha dalla Claustra da Mustér
Ville de Genève (Dép. des affaires culturelles)
Ernst Göhner Stiftung
Vischnaunca da Laax
Örtli Stiftung
Gemeinde Baar
Ville de Fribourg
Romania
Marcau da Glion
Pro Rätia
Vischnaunca da Trun
Vischnaunca da Tujetsch
Vischnaunca da Degen
Stadt Winterthur
Stadt Zug
Vischnaunca da Falera, Vischnaunca da Sumvitg, Vischnaunca da Mustér, Neue Zürcher Zeitung, Municipalité de Pully, Municipalité de Vernier, Vischnaunca burgheisa da Domat, Ville de Delémont, Commune de Plan-les-Ouates, Vischnaunca da Breil, Commune de Cologny, Stadt Kreuzlingen, Stadt Maur, Stadt Meilen, Ville de Romont, Gemeinde Oberengstringen, Vischnaunca da Cumbel
Plirs tschiens simpatisonts dalla Fundaziun Retoromana han era susteniu il project cun duns, mudests ni pli impurtonts, savens repeti duront onns. Ultra da quellas contribuziuns finanzialas ha la Fundaziun Retoromana aunc survengiu dal cantun Grischun gratuitamein in exemplar da mintga cudisch da scola sursilvan en diever ils onns 1980, e dalla Ligia Romontscha igl entir material informatic brut che ha silsuenter surviu ad ella per siu Pledari grond. La Ligia Romontscha ha era mess a disposiziun siu post da lungatg per diversas consultaziuns. Igl Uffeci cantunal da translaziun da sia vart ha gentilmein aviert al redactur sia entira datoteca sursilvana.


text:
Wikipedia:Líbar da stiil
Quest lìber de stil a'l gh’ha cume ubietiv che i rob i se faghen in manera símila. I norm repurtaa chìinsìchì i henn mia indiscütíbil. Di völt un mètud a l’è bón cume un oter, però se töcc i agissen l'istessa manera la Wikipedia la sarà püssee fàcila da legg e da druvá, dónca anca püssee fàcila da scriv e da mudifegà. In quel cuntest chì la seguent citazión dal Manüaal de stil de Chicago la pö fà da ciariment:
- I norm e i regülazión cuma questa, per la natüra del cas, i pören mia vess assegnaa cun la rigidezza d’una legg. I henn pensaa per 'l cas 'standard' e i henn da vess aplicae cunt un cert grad d’elasticità.
Una scritüra ciara, infurmativa e imparziala a l'è sémpar püssee impurtanta che la presentazión o la strütüra. Vün 'l se speta mia che i scritur i van adree a vüna o a nissüna de 'sti régul. I wikipedist ch’i éditen i se pören referíss a quel manüaal chì per netà i artícuj e i pàginn in acord cun 'sta guida chì.
Vardée PP Wikipedia:Cume mudificà una pagina per infurmazión sura cuma druvá i istrüzión d’ipertest -a gh’è un bel poo de pussibilità a part 'l negret e 'l cursiv. Quest artícul chì 'l se cuncentra in quand i druvá, apó se vargün esempi 'l mustra l’ipertest. I pören vess ütil anca i Cunvenzion di nom per i norm de stil per da 'l nom a artícul e categurij.
Cuntegnüü
- 1 Nomm d’artícul
- 2 Stil general de l'artícul
- 3 Liamm
- 4 Càpsüle
- 5 Stiil scentífich
- 6 Sezziú
- 7 Metalenguagg
- 8 Imàgen
- 9 Mediawiki
- 10 Categuríe
- 11 Calendari d'avenimeent
- 12 Lenguàgg
Nomm d’artícul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scumenzand un artícul növ, scernii 'l nom adeguaa a l'è essenzial par assicüráss che dop se ghe pudarà metegh di ligam. L'è poo impurtaant cumpruvá, prima da scumenzá l'artícul, che l'esist mia giamò un articul cunt un nomm símil o equivalent. In quel cas lì, gh'avii da fàgh un redirect, cun 'l cumand: #redirect[[ ]].
Stil general de l'artícul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L stil e cuntegnüü di artícul i gh'hann de vess enciclupédich, e donca i gh'hann de tratà cun detaj e ubietività 'l cuncet che 'l curespund al títul de l' artícul. I artícul da la Wikipedia i gh'hann mia de vess di definizión de diziunari, né manüaj d'instrüzión, panegírich, recumandazión de prudut, crítich d'art, e.i.v. (vidée Cusè che l’è mia la Wikipedia).
Alter rob che gh'è da tegn in ment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Druvée un lenguagg "impersunal", mai in prima persona, o indirizaa diretament al letur.
- Tachée sémper cunt un primm paràgraf che 'l descrív in manera cürta 'l cuncett principal de l'artícul, in manera che qualsesìa letur 'l se pöda fá una idea ciara del cuntegnüü che ' vegn dop. Giuntègh mai denter di infurmazión secundàri o anèdut.
- Se esiisten di artícul imparentaa (presempi, série da paes, münicipi, spèci biulògich, e.i.v.) assicürev ch’i gh’àbien un stil e furmaa cunsistent (suratütt par taul e imàginn).
- Druvée un lenguagg curet e furmal, e tegnii d'ögg l'urtugrafia, la gramàtega e 'l vucabulari. Se a fasii di traduzión da alter lenguv, stii al'ögg de fà mia di calch sintàtich o di traduzión furzaa. I traduzión utumàtich senza revisión manüala i henn mia acetàbil.
- Fasii mia di artícul ch’i gh'hann denter dumà del test senza furmaa. I ligam e 'l furmaa i henn essenziaj.
Liamm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Liamm líbar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Recumanemm l’üüs di inscí numenaa “liamm líbar” veers un òolt artícul, par esempi, [[Ramon Lul]] . Druvée i liamm par tüte le parole e espressiú che sa i tröva al vòost artícul par le quale al pudaress vess interessaant da legí l’artícul liaa. Mia-da-maanch, esagerée mia. Liée mia tüte le aparizziú d’una parola; nurmalameent noma liée la prima völta che la pariss la parola. Par le date, cuma 25 03, druvée ul furmaa nümerich, a causa da la framentazziú dialetala da la nosta lengua: a la pàgina da calendari sa i truvarà apó i nomm.
I liamm ch’i seguiss le cunvenziú par rapòort aj nomm i gh’a un bell puu plüü da pussibilitaa da liá cun di artícuj ch’i esiist e, si a gh’è gnamò un artícul sura ul tema, i bú liamm i farà inscí che la creazziú d’un nööf artícul la síes fisc plüü fàcila par i fütüür scrituur.
Al è pussíbil da liá da le parole che i è mia esatameent le istesse che l’artícul liaa, par esempi [[Wikipedia:Benvegnüü a la Wikipedia|messagg da benvegnüü]] . Mia-da-maanch assürée-v-as ch’al è cjaar a vargott al fa referenza ul liamm senza iga da ná-gh.
Intentée liá cun cura. Pruvée i liamm cun cüra. Si un artícul ch’a vurii liá al esiist gnamò, fasii una cerca ràpida par assürá-ss ch’al síes da bú inscí: l’artícul al pöö iga un nomm un zich difereent dal nomm che vuu pensée.
Druvée mai “fasii clich chí” cuma teest pal liamm - al aporta nissü tiip d’infurmazziú. Ul teest dal liamm al aress da vess l’assüünt sura ul quaal al porta ul liamm.
Liamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Wikipedia a l’è mia una culezziú da liamm e descunsejemm i artícuj cun noma di liamm, però al è adeguaa da pusá referenze a infurmazziú cumplementària ch’i gh’ àbies al Internet. Vargott al è spescjalameent ceert cura ca vuu ii druvá una pàgina web cuma impurtanta fuunt d’infurmazziú.
Sura le pulítiche e norme, vidée Wikipedia:Liamm da fö.
La sintassi par fá referenza a di URL al è sémplis. Pusée intra claudatuur (paréntesi quadre):
- [URL teest upziunaal lassaant un spazzi]
La URL la gh’ a da scumenzá par http:// u di òolt prutucoll WWW cuma ftp:// u news://.
Títul di liamm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A pudii gjuntá un títul a un liamm da fö ga meteent un teest da drée a la URL lassaant un spazzi. Par esempi, si a la URL seguent:
- [http://ca.wikipedia.org]
ga vuremm gjuntá un títul, a scriaremm:
- [http://ca.wikipedia.org Viquipèdia Catalana]
e al parissarà inscí:
Vargüne URL i è brüte e par nagott infurmative; alura, al è mej che la parísses mia la URL, plütòost un títul infurmatiif. Par esempi:
sa l lees fisc plüü fàcilmeent che mia
- http://cultura.gencat.net/llengcat/cds/index.htm
e si la URL sa la mustra, fasii-l da la manera la plüü sémplis ch’a la pruponn la pàgina desiderada, par esempi, posée mia index.html La versiú imprimíbila d’una pàgina la mustra la URL intrega cun deent chele a che sa l ponn títul, inscí che sa perd mia da l’infurmazziú.
URL cuma note[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Senza ul teest upziunaal, una referenza da fö sa la mustra cuma una nota: par esempi,
- [http://ca.wikipedia.org]
al pariss inscí:
Pusizziú al artícul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A la plüpaart da caas, al è preferíbil trá insèma i liamm da fö al a fí dal artícul sota la càpsüla:
- ==Liamm da fö ==
Propi cuma sa fa cun le otre càpsüle principale, i düü seegn d’iguaal sa i gh’a da druvá par segnalá la càpsüla di liamm da fö (vardée ‘’Càpsüle’’ plüü sota).
Apó al è pussíbil da mett deent una referenza URL al còorp d’un artícul. Par esempi:
- Un bú esempi da cumünitaa online cooperativa al è la [http://lmo.wikipedia.org Wikipedia, l'enciclupedia líbera] .
sa l mustra inscí:
- Un bú esempi da cumünitaa online cooperativa al è la Wikipedia, l'enciclupedia líbera
Pàgine in otre idiomes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Indichée in quaal idioma al è scrivüda la pàgina intra paréntesi. Par esempi:
- Le Monde, diari (in Francées).
Al segueent liamm a gh’è una lista cumpleta da le buete d'indicazziú d'idioma:
Tiip da archivi (file)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Si ul liamm al è mia un archivi html plütòost par esempi un archivi pdf u jpg, una indicazziú par rapòort la saress ütil par jütá l’üsüari a decidí si al preferiss derví-ll u catá-ll gjo.
Misüra dal archivi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Si ul liamm va a un archivi gross (in caas d’html: cun deent le imàgen) una nota par rapòort la saress ütil. Vargü cunt una cunessiú lenta al pöö decidí da mia druvá-ll.
Càpsüle[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Druvée la indicazziú == par le càpsüle, mia ’’’ (negrett). Esempi:
- ==Vargott al è la càpsüla==
ch’al prudüiss:
Vargott al è la càpsüla
Cunsiderée che cura ca sa l dövra ==Vargott al è la càpsüla== la cuventa nissüna línia sota la càpsüla. Le línie in biaanch estra sa i gh’aress da scancelá, gja che la strütüra a l’è una questiú dal föj da stiil da la Wikipedia, mia la manera cuma sa scriif l’artícul.
Si vuu indichée le càpsüle da chesta manera, alura una taula da cuntegnüü sa la genera autumàticameent a partí da le càpsüle dal artícul (a partí da tré càpsüle), le sezziú i pöö vess autumàticameent nümerade paj usuari cun chesta preferenza selezziunada; a le parole deent le càpsüle segnalade da manera upurtüna sa dà plüü d’impurtanza in le cerche. Le càpsüle apó i jüta i letuur separaant ul teest e prufilaant l’artícul.
- Pusée in majüscule la prima parola e i nomm propi a le càpsüle però lassée ul reste in minúscule.
- Evitée i liamm a le càpsüle. In acordi a le upziú, vargü usuari i pöö mia vidé-j clarameent. Al è fisc mej pusá ul curespundeent liamm a la prima frasa sota la càpsüla.
- Duvrée mia tropp le sübcàpsüle gja che al pöö fá che l’artícul sa vídes cunfüüs. Paràgraf cüürt e frase sémplis nurmalameent mia i gjüstifica la suva pròpia sübcàpsüla.
- In cheste circustanze, che a gh’è mia assée da teest par gjüstificá una sübcàpsüla, al pöö vess preferíbil da druvá teest in negrett u separá par puunt in una sezziú che da druvá da le sübcàpsüle.
Stiil scentífich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ünitaa da misüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par ünitaa da misüra, druvée ünitaa dal SI (sistema internazziunaal).
Separaduur da mila e decimaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Int i nümar cardinaj (cura ca sa referíssum a euro, métar, etc...), al cuventa separá i mila cunt spazzi u puunt e i decimaj cun le còme (vírgüle).
- Curett;
- 2.000.500,80
- 2 000 500,80
- Incurett
2000500,80I è separaa mia i mila 2'000'500,80Mila separaa cun di òolt símbuj 2,000,500.80Nutazziú anglusàssuna 2 000 500.80Nutazziú anglusàssuna
-
Scriveent curdenade u vetuur sa l druvarà l'apòstruf par separá i decimaj;
- Curett;
- (1 234'5, 2 345'6, 3 456)
- (1.234'5, 2.245'6, 3.456)
- Incurett
(1234'5, 2345'6, 3456)I è separaa mia i mila (1234,5 , 2345,6 , 3456)I è separaa mia i mila e nutazziú cunfüsa (1'234.5, 2'345.6, 3'456)Nutazziú anglusàssona (1,234.5, 2,345.6, 3,456)Nutazziú anglusàssona (1 234.5, 2 345.6, 3 456)Nutazziú anglusàssona
-
Sezziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Intrudüzziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc i artícul i g’aress da iga ul títul u l’assüünt in negrett a la prima línia e da le völte in cursiif si chesta frasa u parola nurmalameent al è apó in cursiif (par esempi, par parole int idiomm furestée). Ul títul u assüünt dabott sémpar al pöö sa pusá a la prima frasa, però vargü artícul i gh’a simplismeent di nomm. Esempi:
- Ul Teurema da Pitàgura al gh’a ul nomm da, e sa l tribüiss al filòsuf greech dal segle VI a.C. Pitàgura.
Si l’assüünt dal artícul al gh’a plüü d’un nomm, cada növa furma dal nomm la gh’aress da vess in negrett a la prima aparizziú.
- L’Idròssid da sodi (NaOH), apó cugnussüü cuma soda càustega u candegina.
Al è preferíbil clarí ul cunteest a le prime parole. Par esempi,
- In física quàntega, ul Principi d’Incertezza da Heisenberg...
Sezziú inizziala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sezziú inizziala a l'è la sezziú prima da la prima càpsüla. Al è mustrada da sura a la taula da cuntegnüü (par pàgine cun plüü da tré càpsüle). La lunghezza gjüsta la depeent da la lunghezza dal artícul, però in qual-sa-vöör caas l’aress mia da vess plüü larga da trii paràgraf.
Sezziú "Vidée apó/vidée anca" e "Questiú relazziunade"[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cura ca i artícuj i è cüürt e i gh’a mia da le càpsüle, le referenze infurmale a di artícuj relazziunaa che i è mia staa liaa cun liamm líbar al teest sa i pöö incurpurá a “Vidée apó/Vidée anca” cun düü para d’apòstruf, par esempi:
- ''Vidée apó'': [[Eculugía]], [[medi ambient]]
ch’al prudüiss
- Vidée apó: Ecologja, medi ambient
Cura ca i artícuj i è laargh e i gh’a da le càpsüle, si la sezziú “Vidée apó” sa la referiss al artícul intreegh e mia noma a una sezziú, l’aress da vess una càpsüla da manera che la pariss a la taula da cuntegnüü. La sezziú “Vidée apó” l’aress da parí sémpar prima da la sezziú “Liamm da fö”. Gjuntée mia di liamm a “Vidée apó” che gjamò i síes al teest dal artícul.
- ==Vidée apó ==
- *[[Eculugía]]
- *[[Medi ambieent]]
Che al parissarà inscí
Vidée apó
Da le völte, le referenze i pöö vess nümerade d’una manera plüü furmala:
Teem relazziunaa
Da le völte, al pöö vess ütil da iga da le referenze crusade esplízzite al teest, par esempi, cura ca una sezziú larga da teest al a stada muvüda a una otra paart u a gh’è un artícul impurtaant int un sübtema. In chiist caas-chí, pusée ul liamm in negrett da manera che la suva importanza al è fàcil da recugnuss. Esempi:
- La situazziú legala par vargot ch’al fa a la circunzisiú la depeent dal paees (vidée Status legaal da la circunzisiú).
Metalenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pusée le parole in cursiif cura ca sa parla da luur int una frasa in cüünt da duvrá-le nurmalameent. L’istess par le lètere.
- La parola pare la vegn dal latí pater
- La lètera E al è la plüü cumüna in Anglées.
Imàgen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I artícuj cunt noma una imàgen i gh’aress da la iga al principi dal artícul a la dreta. I retraa cul cuu miraant a la drita i gh’aress da ná a manzina (miraant veers l’artícul).
Tüte le imàgen i gh’aress da “flotá” - i.e., ul teest al gh’aress da ga vess intuurn. Malgraa che vargott (e d’otre coses) al pöda vess faa cun HTML, al è preferíbil ul wikifurmaa cura ca al síes pussíbil. Le imàgen i gh’aress da iga un 200-300 pixel d’ampiezza. Ul teest da la imàgen e i òolt teest i è sémpar benvegnüü, spescjalameent par imàgen che sa i capiss mia fàcilmeent. Int un artícul d’una biugrafía sa l süponn che ul retraa al è da la persona dal artícul inscí che ul teest al è mia necessari. Teest da la imàgen
Le futugrafíe e otre gràfiche i gh’aress da iga teest a maanch che la pròpia imàgen la gh’àbies deent dal teest taal cuma al söö passá a le cuverte da líbar u àlbüm da müsica u cura ca ul gràfich al representa senza ambigüitaa l’assüünt dal artícul.
Mediawiki[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mediawiki al è ul sistema che sa l dövra par generá i messagg da la Wikipedia. Vargott apó al gh’a deent una séria da messagg persunalizaa che sa i pöö druvá par generá vargü tiip da teest autumaticameent int i artícuj. Vargot al è ütil, par esempi, par generá i messagg adeguaa in le pàgine cunsiderade sbozz, u suspetade da mia vess neutrale. Duvrée chiist messagg cura ca al síes necessari.
Categuríe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vidée Wikipedia:Líbar da stiil da categurizazziú.
Calendari d'avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A gh’è un Líbar da stiil dal calendari d'avenimeent e da le taule anüale, che al cuventa iga in cüünt par gjuntá date aj artícuj relazziunaa cul calendari d'avenimeent e i agn.
Lenguàgg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Generaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cura ca vuu parlii da la Wikipedia, fasii-l inscí, pusaant l'artícul davaant al nomm.
Majüscule[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al cuventa fá una menziú spezziala par chel ch’al fa a le càreghe. Vargü cuma president, rei u imperaduur, sa i posa in majüscula cura ca sa i dröva cuma càreca (següida d’un nomm), inscí ch’al sarà “Presideent Bush” e mia “presideent Bush”. Cura ca sa i dröva da furma genèrica, i gh’aress da vess in minüscule: “Bush al è ul presideent americà”. I agetiif da nazziunalitaa i va in majüscula: Lumbaart, Francées/Franzées/Fransées, Català, Anglées/Inglées evi…
Puntuazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In la plüpaart da caas, sa i seguirà le norme da puntuazziú in Lumbaart. A gh’è mia d’indicazziú sura si lassá un u düü spazzi in bianch dapress d’un puunt: al è mia impurtaant, gja che la diferenza sa mustra noma in la finestra d’edizziú. La pròpia pàgina noma mustrarà un spazzi.
Variaant linguístiche / dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vidée la pàgina da cuurdinazziú di dialecc/dialett. In generaal, al è ’’’benvegnüda’’’ töcc i variaant dialetal dal Lumbaart, ’’’specifichée-la’’’, par piasé cuma spiegaa chí!
Tegní anca cüünt PP da vargot al seguiss:
- adressée-v-as al üsüari cul vuu. Par esempi: Vidée apó/anca.
- in generaal, tentée da druvá un regístar furmaal. Duvrée mia da le espressiú u vucabülari che forsi i è mia abitüaj u cugnussüü, particülarmeent in chele pàgine cumüne, cuma le buete.
- una völta scumenzaa l'artícul, tentée da mantegní l istess stiil in tütt l'artícul.
- artícul da temàtica "lucala": una quistiú fisc delicada! Vuu pudii scriif di artícuj in qual-sa-vöör dialett sü qual-sa-vöör temàtega: al saress impurtaant che cada temàtega la gh’aress un artícul íntal dialett curespundeent.
- Par esempi: la citaa/sità da Grömèl la gh’aress da iga un artícul in la varietaa da Lombart oriental parlada là, però a pudii anca scriif l’artícul Grümell in Cumaasch. ’’’Fasii un bell puu d’atenziú’’’ ch’al è un ’’’caamp minaa’’’.
- I artícuj ch’i cumpartissi un istess tema ma in dialett difereent ’’’i aress da vess liaa l’ü a l’òolt’’’, cuma spiegaa a la pàgina da cuurdinazziú di dialecc.
- si i esiist da le diverse upziú pal nomm d'un artícul (par esempi, nomm da plante e d'animaal, u da citaa/sità: Bèrghem/Bèrgum, Milà/Milan), tentée da druvá chela in del dialett currispundent. Par tüte le otre fasii le pàgine da redirezziú necessàrie.
- ’’’Indichée al principi dal artícul che dialett e che urtugrafía vuu sii drée a druvá, cuma spiegaa chí!’’’ Si vuu truvii una pàgina senza chesta spezzificazziú, gjuntée al inizzi ul còdas {{nodial}}: la parissarà la taula:
e l’artícul al sarà gjuntaa autumaticameent a la categuria di artícuj senza spezzificazziú da dialett. A pudii anca
-
- fa sü una bueta semplificada pal vòost dialett e la vosta urtugrafía
- dumandá a vargü ch’al faga.


text:
Urs Nöf
Urs Nöf o Iurs (Italià: Orzinuovi) l'è 'n cümü de 12 669 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la pruvincia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna söl cunfì co la pruvìncia de Cremùna, a 30 km de la cità de Brèsa e a póch chilòmetri del fiöm Òi, .
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Battaja de Cairo Montenotte
La Battaja de Cairo Montenotte l'è stada voeuna de quei che s'hinn combattuu in la Campagna d'Italia.
Al comand de 40.000 omen malmess, el Napoleon l'era in marcia vers la Lombardia per podè batt i Austriegh.
El dodes de april del 1796 el s'è trovaa in d'ona piana piemontesa arent a Cairo Montenotte, in mezz ai forz del Regn de Sardegna (25.000 omen comandaa del general Colli) e austriegh (35.000 omen comandaa de Jean-Pierre Beaulieu).
Anca se l'era serciaa de duu esercit nemis, l'è riessii a mettej tucc duu in rotta e l'ha faa anca desmilla presonee.


text:
Atalanta Bergamasca calcio
L' Atalanta Bergamasca Calcio, piö cognusìda adóma col nòm de Atalanta, l'è la squàdra de balù, de fùbal de Bèrghem, nasìda 'n dèl 1907 e la ciàpa 'l nòm da öna déa de l'antìca Grécia.
Cuntegnüü
La sò stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nas in del 1907
In del 1937/38 la zöga per la prima ólta 'n série A.
In del 1947/48 la ria 5° 'n campiunàt.
In del 1963 la èns la Còpa Itaglia.
In del 1980/81 la zöga 'n série C.
In del 1986/87 la à 'n série B, ma la ria 'n finàl de Còpa Itaglia, 'ndóe la pèrt col Napoli de Maradona. Dezà che 'l Napoli l'à enzìt ol Campiunàt e l' và 'n Còpa Campiù, l'Atalanta, ach se l'à perdìt la finàl de Còpa Itaglia, la à 'n Còpa di Còpe.
In del 1987/88 l'Atalanta, che l'è 'n série B, la ghe ria à turnà 'n série A e in Còpa di Còpe la ria fina 'n semifinàl 'ndóe la pèrt col Malines che pò l' venzerà la Còpa.
In del 2007 l'à festegiàt i 100 agn.
La maglièta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è a bande blö e nìgre.
Sito internet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Campiunàt 2009 - 2010[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dopo i cambiàt 'mpó de alenadùr, prima 'l Angelo Gregucci, pò 'l Antonio Conte e per finì la squàdra l'è stàcia dàcia in di mà del Bortolo Mutti, l'Atalanta la rìa tèrs öltima con 35 póncc e la fenés in Serie B, 'nsèma al Liórn e al Siéna.
Campiunàt 2010/2011[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del'estàt del 2010 la famèa Rügér la ènt l'Atalanta al Percàsi, che l'ìa zamò stàcc ol padrù de la squàdra. Ol Percàsi compàgn de la prima ólta 'l ciàma cóme alenadùr ol Stefano Colantuono che compàgn del campiunàt 2005 - 2006, 'l pórta söbet la squadra in A, defati l'Atalanta ol 7 de Mas la èns 4 a 1 col Portogruaro e con trì dé de antìcipo sö la fì del campiunàt la tùrna 'n série A.
Campiunàt 2011/2012[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Atalanta l'à tacàt ol campiùnàt con 6 póncc de penalizasiù per responsabilità oggettiva in de la stòria de scomèse sö i partìde, ma 'n töte i manére l'è riàda a salvàs sènsa tàta fàdiga e l'à fìnìt ol campiùnàt con 46 póncc.