text:
1-2 La CreassionGnun-a maravija che la question an sl’origin d’ës mond a l’abia dàit tant da pensé a l’òm për tuta la stòria e ch’a sìa sèmper ëstàit un rébus, un rompatesta. I lo vëdoma tùit ij dì ant le discussion ch’as fan. La question: “Da ‘ndoa ch’i sortoma nojàutri?” as peul nen evitesse. A fà gnun-a sorprèisa gnanca che sta question-sì a l’abia trovà ‘dcò tante rëspòste diferente. A-i é, pr’ esempi, ëd mit, ëd fàule, ch’a parlo dl’origin ëd l’òm o dle bestie, dl’eva e dla tèra. Ëd racont ëd costa sòrt a l’ero fòrt influensà da le circostanse locaj. Quaj vòta na montagna àuta a l’ha avù ‘n ròl an sossì, d’àutre vire a l’é stàit ël mar n’element sentral dla conta. Tute ste conte a l’ero stàite ‘nventà da l’òm e passà da na generassion a l’àutra. Peui, mentre ch’ ël temp a passava, a son ëstane giontà d’àutri element a coste stòrie. E cora che la comprension dla natura e dij fenòmeni naturaj a chërsìa, ij mit e le fàule a l’han gieugà ‘n ròl sèmper pì pcit ant ël pensé dl’òm. Tutun, la question original a resta: “Da ‘nté ch’i seurtoma nojàutri?”.
Ancheuj a-i é na rëspòsta a costa question ch’a l’é bin ëspantià e chërdùa da tanti coma s’a fussa na certëssa ch’as peul nen butesse an dëscussion: visadì la teorìa dl’evolussion. Costa teorìa a l’é fondà an sla suposission che j’organism pì àut e dësvlopà a vnirìo da d’organism pì bass e meno dësvlopà. Second ësta teorìa, la vita a sarìa svilupasse da matèria mòrta e, apress d’un perìodo ‘d temp motobin longh, fòrse ‘d milion d’agn, e apress ëd tante mutassion, a sarìa sortije l’òm. As dis che an tut ës process a l’era ‘l cas, l’asar, ch’a l’avìa ‘l ròl ël pì grand. Costa-sì a l’é l’idèja ‘d base ‘d tute le teorìe evolussioniste.
Ëd suposissionSi foma në studi diligent ëd la teoria dl’evolussion as fà bin tòst la dëscoerta ‘d coma ch’a sia pogià an sla base ‘d vàire premësse, o suposission, ch’a son mai ëstàite dimostrà përdabon. Vardomne doe: ëd còse ch’a l’avìo gnun-a vita a l’han fàit seurte ‘d material ch’a viv; e na specie a l’ha dàit leu a un-a diferenta (pr’ esempi: ëd protozoi a ‘d metazoi). I le ciamoma ‘d “suposission” përchè coste-sì a son ëstàite mai provà o duplicà ant un laboratòri, ma a son mach ëd dedussion dla ment uman-a. J’evolussionista a l’han ancora da trové “l’anel ch’a manca” për dé na giustificassion a soa teorìa ‘d lor.
CertësseA.i é tanti mit, tante fàule, e a-i é autërtante teorìe dla siensa. Ma sossì a vorìa dì fòrse che a-i é gnun-e certësse e che gnun a peul savèj ‘d sicur coma la vita a sia formasse? Sicur che ‘d nò! A-i è na sorgiss ëd conossensa che tanti a veulo nen savèjne: a l’é la Bibia. Già ant le prime pàgine dla Bibia i arseivoma la risposta a la question dj’origine. “Ant ël prinsìpi dla creassion, quand che Nosgnor a l'ha fàit ij cej e la tèra…” (Genesi 1:1). Nosgnor a l’ha pa creà prima na sòrt ëd matèria primitiva ch’a l’é sortine peui tut ël rest. A l’é chiel ch’a dasìa a minca na creatura soa essensa, forma, aparensa e manera ‘d vive. A l’é ‘dcò stàit Nosgnor Dé ch’a l’ha creà ij prim esse uman, Adam e Eva e ch’a l’ha piassaje ant ël vërzé dl’Eden. A l’era lì che lor a l’avìo da vive e travajé. S’i veule d’àutri detaj an s’ lòn che la Bibia a dis a propòsit ëd la creassion, i deuve lege Genesis 1 e 2. Fra l’àutr, a fà la dëscrission dij prim ses dì dla creassion.
- Ël dì un. Nosgnor a l’ha creà la lus. Chiel a l’ha ciamà la lus “Dì” e lë scur a l’ha ciamalo “Neuit”.
- Scond Dì: Nosgnor a l’ha separà j’aque. A l’ha ciamà ‘l firmament “Cel”.
- Ters Dì: j’ocean a son ambaronasse e a l’é vnù fòra ‘l teren sech. Nosgnor a l’ha ciamà ‘l teren sech “Tèra” e j’aque a l’ha ciamaje: “Mar”. Ant ël midem dì a l’ha creà le piante e j’erbo.
- Quart Dì: Nosgnor a l’ha creà ‘l sol, la lun-a e le stèile. Ij ciàir ant la vòlta dël cel a l’ha faje për separé 'l dì da la neuit, e ch' a-i sio 'd marche për indiché lë stagion, ij dì e j'agn.
- Dì ch’a fà sinch. Nosgnor a l’ha creà le bestie dël mar e j’osej.
- Dì ch’a fà ses. Nosgnor a l’ha creà le bestie dla tèra. An ës dì darié Nosgnor a l’ha creà l’òm. A l'ha dit: "Foma l'òm a nòsta imàgine, conform a nòsta smijansa, parèj ch'a peussa dominé ij pess dël mar, j'osej ëd l'aria, ël bestiam e tuta la tèra, e tute le creature ch'as bogio 'n sla tèra” Apress ëd costa descrission ëd la creassion, la Bibia a dis an Génesi 1:31: “Nosgnor a l'ha vëddù tut lòn ch'a l'avìa fàit e a l'era pròpi bon!”.
Lòn chi podoma savèjne?Se voi i conòsse e i chërde che Nosgnor Dé a l’é ‘l Creator ëd tut, i peude comansé a vëdde tut lòn ch’a-i é da n’àutra prospetiva. An tute le part ëd la creassion, i vedreve Nosgnor Dé medésim. Quand ch’i marce për la natura, i podreve vëdde e fé l’esperiensa dla potensa e dla saviëssa ‘d Nosgnor. Ëdcò lë scritor dël Salm 19:1 a lo fasìa: “Ij céj a nunsio la glòria 'd Nosgnor, la vòlta del cel an fà conòsse l'euvra 'd soe man”. Ant ël Salm 147:16-17 i-i podoma lese: “A l'é Chiel ch'a manda la nèiv tanme 'd lan-a molzin-a. A l'é Chiel ch'a spatara la brin-a an sla tèra tanme ‘d sënner. A l'é Chiel ch'a tira le nos ëd tempesta tanme ‘d pere. Chi é-lo ch'a podrìa 'rziste a Sò frèid?”.
Pì ‘d forti-ne che Nosgnor Dé a l’é ‘l Creator dël mond, la Bibia an dis che chiel a lo governa e a lo sostniss sèmper. Fin-a an nòstri temp, che tant i savoma fé, gnun-a creatura a peul vive ‘d pròpria inissiativa. A l’é ‘l Creator ch’a-j dà la vita e a lo governa. Pròpi përchè ‘l Creator a l’é Dé ch’i l’oma da traté bin la creassion. I l’oma da felo nen mach përchè i rispetoma la vita midéma, ma përchè i rispetoma e onoroma col ch’a l’ha fala e la sostegn. A-i é ‘l rizigh, an efet, ëd vëdde la vita e la natura coma ‘d potense dël tut lìbere e a nòstra disposission. Tutun, la Bibia an buta ‘n guardia quand ch’a dis: “Contut, Nosgnor, ti 't ses nòstr Pare. Nojàutri i soma la crèja e ti 't ses ël tupiné. Tùit nojàutri i soma 'l prodòt ëd tò travaj” (Isaìa 64:8). L’ideja che la vita a sìa andipendenta da Nosgnor a l’é l’arzultà dël pensé evolussionista. La Bibia, d’àutra banda, an mostra, an prim leu, ëd rispeté Nosgnor Dé e, për conseguensa, ‘d rispeté la natura e la vita.
Ël leugh ëd l’òmLa Bibia an dis: “Nosgnor a l'ha creà l'òm, a Soa imàgine, a l'ha crealo a imàgine 'd Nosgnor e a l'ha faje mas-cc e fumela” (Génesi 1:27). L’òm a l’é ‘l compiment e ‘l coronament ëd l’euvra dla creassion. Ij termin: “imàgine” e “smijansa” an lo mostro e an dan n’indicassion precìsa. A veulo pa dì che nojàutri i smijoma a Dé da la mira fìsica o che an nojàutri a-i sìa ‘n pòch ëd divinità. Nò. Cura che l’òm a l’é ciamà “l’imàgine ‘d Nosgnor”, a veul dì che Dé a l’ha creà l’òm dla mira e con le qualità tal da podèj compì sò dover d’esse ‘l rapresentant ëd Dé an sla tèra. Dla manera ch’a l’é comandane e an nòm ëd Nosgnor, l’òm a deuv governé, aministré la creassion ëd manera giusta.
An Génesi 1:28 a l’é scrit: “Nosgnor a l'ha daje soa benedission e a l'ha dije: "Ch'i sie fosonant, multiplie-ve, ampinì la tèra e sogetela! Dominé ij pess dël mar, j'osej ëd l'aria e minca na creatura ch'as bogia 'n sla tèra”. A l’é col-lì ‘l dover ëd l’òm.
Pr’ arcapitolé: A l’é Nosgnor Dé ch’a l’ha fàit tut e tuti, e tut chiel a l’ha falo da bin. Tut a l’é sortì pròpi coma che chiel a lo antendìa. Tut ant la creassion a lo laudava e lo servìa. Adam e Eva a podìo travajé ‘d manera pien-a, libera e con gòj. Gnente a podìa essje d’antrap. Soa vita ‘d lor a l’era na festa contìnua an onor ëd sò Dé e Fator, col ch’a l’ha creà tut lòn ch’a-i é për soa glòria.
Costa lession an sël sit
Versione in lingua italiana


c: text/html

text:
«Il lung viadi» nus maina en situaziuns da mintgadi dad uffants, en chasas da virivari ed en stanzas da scola nua ch’ins emprenda per la vita. Ils texts da Clo Duri Bezzola intimeschan dad observar fitg precis tut quai ch’è enturn nus. Cun umor, in dun per las finezzas da la lingua e blera chapientscha per ils uffants quintan ils texts istorgias divertentas.
Las illustraziuns da Pia Valär laschan scuvrir detagls nunspetgads. Las cumposiziuns cun arranschaments che han potenzial da daventar auriculins vegnan chantadas dad Ursina Giger e da Martin Bezzola, il figl da l’autur. Il cudesch da maletgs «Il lung viadi» cuntegna sper in disc cumpact era in carnet cun notas per chantar a chasa u a scola.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sco tar bleras occurrenzas culturalas dal davos temp n’esi ditg betg stà cler sche l'exposiziun «Diversitad Art Sagogn» sappia vegnir manada tras.
Nus essan ditg stads sco sin guglias. Nus vain decidì da manar tras l’exposiziun sulettamain a moda cumpletta. Uschiglio avessan nus spustà l’occurrenza per in onn.
Cundiziun per dastgar participar
Ina premissa han tut ils participants stuì ademplir. La colliaziun cun il vitg da Sagogn ha stuì esser avant man. Quai ha savì esser dad abitar en il vitg, esser creschì si la, avair maridà insatgi da Sagogn u simplamain avair fatg vacanzas.
Uschiglio han ils artists e las artistas maun liber tge ch'els ed ellas vulan exponer. Per la gronda part sun exponids maletgs, figuras da lain e terracotga sco era lavurs manualas cun crappa.
Il plaschair stat el center
Ils blers dals expositurs exponan mo darar lur ovras. Uschia stat il plaschair sa preschentar avant igl intent da far bunas fatschentas.
Jau na vend betg gugent mes maletgs perquai che jau ha ina relaziun cun els. Quai fa adina in pau mal da dar davent els.
Jau dissegn cunzunt per mamez. La davosa giada ch'jau hai exponì mias ovras è stà avant 20 onns. Quella giada era qua era stà qua a Sagogn
L’exposiziun d’art vegn accumpagnada da concerts musicals cun interprets ch'han er ina relaziun cun Sagogn.


text:
Per interpresas tar quellas che la Confederaziun è l'acziunari u il proprietari principal duain ins fixar ina paja maximala: La pli auta paja duai muntar a maximalmain 500'000 francs ad onn. Quai aveva il cusseglier naziunal Corrado Pardini (PS) pretendì cun sia moziun.
En sia chombra ha el chattà sustegn cun 11 tar 74 vuschs. La chombra pitschna è dentant sa decidida da refusar la limitaziun da paja per manaschis liads cun la Confederaziun.
Interpresas liadas cun la Confederaziun
Interpresas liadas cun la Confederaziun èn manaschis sco La SBB, La Posta u Ruag.
Paja betg giustifitgada
I na dettia nagina argumentaziun plausibla per il fatg che topmanagers d'interpresas liadas cun la Confederaziun hajan in salari pli aut ch'ils commembers dal Cussegl federal, aveva Pardini argumentà sia moziun.
Dapi onns vegnia discussiunà davart excess da paja. Las pajas creschian dentant adina pli fitg, senza che las prestaziuns dals managers vegnia meglra. Cun quest argument ha Christian Levrat (PS) pledà per la moziun.
Chombra pitschna dat enavos la balla
Era la la cumissiun statala e politica da la chombra ch'ha refusà la moziun è da l'avis ch'in stoppia agir. Ditg «na» a la moziun haja ella dentant perquai che quella saja memia pauc flexibla. Cun in'iniziativa parlamentara ha la chombra pitschna perquai dà enavos la balla a la chombra gronda. Quella pretenda che la Confederaziun fixeschia ina summa da referenza ed adatteschia quella tut tenor pensum da la persuna. Basa per fixar la summa duain esser las pajas annualas bruttas dals cussegliers federals ch'èn tranter 800'0000 ed 1 milliun francs.
Il Cussegl federal aveva refusà la moziun. Minister da finanzas Ueli Maurer aveva regurdà al fatg che la Confederaziun haja sco proprietari influenza sin las pajas. El ha discurrì d'in cunfin maximal da radund 1 milliun francs.
RR novitads 06:00


text:
Dapi il december passà han ils purs e las puras grischunas la pussaivladad, da far diever dil telefon d’urgenza «Offeni Tür » da l’Uniun purila grischuna. Il servetsch, ch’è sumegliants al servetsch «Die dargebotene Hand» duai gidar a puras e purs en situaziuns cumplitgadas.
Tenor Martin Renner, maina fatschenta da l’Uniun purila grischuna, s'augmentia il squitsch sin ils bains purils adina pli fitg. Il pur haja ozendi dasper la lavur en stalla e sin il funs era da liquidar ina massa pensums administrativs e da resguardar in’entira retscha reglas e prescripziuns.
Problems e quitads da tuttas sorts
Martin Renner quinta, ch’ils quitads dils purs sajan fitg vasts e differents. Quai pon esser problems finanzialas, dispitas en famiglia u er il sentiment da betg pli dumagnar tut. Per el e ses team da cussegliaziun saja nagin problem memia pigns u banals.
Insumma saja il meglier da s’annunziar uschè baud sco pussaivel – avant che la situaziun saja memia cumplitgada. Uschia possian tut tenor gia intgins tips al telefon gidar. Da l'autra vart dal telefon èn puras e purs ch'han ina scolaziun da coaching.
«Offeni Tür» vegn duvrà
Quant savens che «Offeni Tür» vegni duvrà, n’ha Renner betg vulì tradir. El ha dentant pudì dir, ch’il telefon d’urgenza vegni duvrà e che las cifras en il chantun Grischun sajan sumegliantas a quellas d’auters chantuns che porschan in servetsch sumegliant.
En la branscha purila in pau in tabu
En autras branschas sco per exempel en la branscha da management tutgan coachings bunamain tar il mintgadi. En la branscha purila saja dumandar per agid dentant anc in zic in tabu, precisescha Renner.
RR actualitad 08:00
Telefon d'agid «Offeni Tür»
- 081 254 20 14 è il nummer dal telefon d'urgenza.
- Durant l’emna stattan ils coachs a disposiziun davent da las 08:00-09:00 e la saira da las 19:00-20:00. La fin d’emna san ins telefonar da las 19:00-20:00.
- Il servetsch è gratuit.


text:
Orar de giaurida:
merdi nchin sada dala 10 ala 12 y dala 15 ala 17.
La grupes che uel udëi la mostra y unì menedes muessa se nunzië danora, nce ora dl orar.
Lauben 9
39100 Bulsan
Persona de cuntat: Dr. Margareth Lun
Tel. +39 0471 214 169
info@bas.tirol
Vijites de grupes:
Pra la vijites vëniel tenì cont di nteresc di vijitadëures y de si savëi n cont dla tamatica. Chëstes vën pitedes ntan l orar de giaurida y, sun dumanda, nce ora dl orar.
L vën cunsià de mëter adum grupes cun manco de 20 persones.
La spligazions pra la vijites menedes vën fates per tudësch. Per avëi nfurmazions tla rujenedes ladin, talian y inglëisc iel da garat i tesć sun la tofles de spligazion y tablets. La vijites menedes ie debant, ma l vën prià bel de na dunfierta.


text:
L’iniziativa per ina 13avla renta da AVS è reussida formalmain. La Chanzlia federala ha registrà bunamain 102'000 suttascripziuns valaivlas.
L’Uniun sindicala svizra aveva inoltrà quella iniziativa «per ina meglra vita en la vegliadetgna» a la fin matg.
L’iniziativa dal pievel pretenda ch’i vegn introducì da pajar ora ina renta dapli – analog a la 13avla paja. Tenor ils iniziants augmentass quai la renta totala per radund 8 %. Cunzunt tgi ch’haja ina paja mediocra u bassa profiteschia.
Sco proxim sto il Cussegl federal prender posiziun tar l’iniziativa. Cura che l'iniziativa vegn a l'urna na sa lascha anc betg dir.
Ord l'archiv
L'AVS – l'assicuranza per vegls e survivents – datti dapi il 1948 en quella furma sco nus enconuschain oz ella. Il 1947 han ils umens svizzers detg GEA ad ella.


text:
Dis da divertiment che appartegnan be a las pli giuvnas ed als pli giuvens: per tge uffant n’è quai betg in fervent giavisch? Sco chasa da medias per la Svizra rumantscha che porscha cuntegns audio, video ed online era per ils uffants, na dastga RTR betg mancar durant quests dis spezials. Uschia è RTR questa stad preschent a trais festas d’uffants cun la finamira da divertir ils pli pitschens da ses public.
Trais fins d’emna cun RTR
L’emprim lieu d’acziun è la Quaderwiese en il center da la citad da Cuira. A la festa d’uffants dals 30 da zercladur è RTR da la partida cun in chastè-trampolin ed ina staziun da far fotografias. Là pon ils uffants sa travestgir sco figuras fabulusas e far ina fotografia ch’els dastgan prender a chasa sco regurdientscha da quest di magic. En la tenda da paraulas vegnan pliras giadas raquintadas istorgias rumantschas e chantadas chanzuns d’uffants.
En collavuraziun cun la Lia Rumantscha è RTR era da la partida a duas autras festas: ils 14 e 15 da fanadur a la festa d’uffants a Savognin ed in’emna pli tard, ils 21 e 22 da fanadur, a la festa d’uffants a Laax. Era là pon ils uffants chantar chanzuns rumantschas u sa travestgir sco figuras fabulusas.
Nova purschida online per uffants
Las collavuraturas da RTR ch’èn al lieu cun in stan d’infurmaziun preschentan la nova purschida online per uffants sin www.rtr.ch/uffants e stattan a disposiziun per dumondas.


text:
Ch’il Portugal turna a chasa cun il buccal avessan ils pli paucs quintà, quai er perquai ch’ils Ibers n’han betg adina persvadì a quai turnier. Cun ina tactica, ina strategia, in ballape pauc attractiv ha il Portugal tuttina giu success.
La finala in titel merità er perquai che nagin, gnanc la Grande Nation è vegnida da franar ils Portugais. In titel merità èsi la finala er grazia a Cristiano Ronaldo, il superstar e figura centrala dal Portugal.
Ronaldo ha dapi passa in decenni fatg tut il pussibel per ina giada manar ses Portugal sin il tron. Bleras giadas èn ils Portugais stads datiers dal triumf, tanschì hai fin l’EURO 2016 dentant mai.
24 equipas – per blers damemia
Il grond victur sper il Portugal èn la pitschnas naziuns sco l’Islanda, la Valisa u l’Ungaria ch’han giugà cun corp ed olma e procurà per gronda euforia en lur pajais. Grazia al nov modus cun 24 equipas han quellas equipas er gì la schanza da sa preschentar al campiunadi d’Europa.
L’augment dal dumber d’equipas da 16 sin 24 ha dentant er purtà vuschs criticas. Blers gieus, oravant tut en la fasa da gruppa n’èn uschia betg stads attractivs. Ils pitschens han savens giugà fitg defensiv per uschia er vegnir da gudagnar in u l’auter punct encunter ils gronds ed uschia salvar la schanza da far il pass en la fasa da K.O. Da 24 equipas èn 16 equipas sa qualifitgadas per l’otgavelfinal, per blers experts da memia.
Turnier sut grevas circumstanzas
In laud merita perencunter l’organisatur, la Frantscha. Sco gia ils ultims gronds turniers en l’agen pajais han ils Franzos er questa giada sa mussà da lur meglra vart e procurà per ina festa da ballape. Las circumstanzas n’èn dentant betg stadas simplas il 2016. Davent da l’entschatta ha la tema d’acts da terrur accumpagnà quest turnier. La Frantscha è stada sfurzada d’engaschar blera polizia e far bleras controllas.
Concept da segirezza in success
Ord vista da las forzas da segirtad franzosas èn ils campiunadis europeics da ballape stads in success. La Frantscha haja mussà ch'ella saja abla d'organisar ina manifestaziun gronda. Las attatgas terroristicas dals davos mais hajan bain fatg gronds fastidis, ma i na saja capità nagut sumegliant, ha ditg il minister da l'intern Bernard Cazeneuve.
El ha ludà la lavur dals passa 120’000 policists, schuldads e persunas da segirtad privatas. Tenor Cazeneuve hajan ins arrestà durant ils campiunadis europeics passa 1’500 persunas. 64 da quellas sajan vegnidas messas ord il pajais.
Il campiunadi d’Europa 2016 n'entra betg en l’istorgia sco il meglier e fitg attractiv turnier, dentant cun ina premiera. Cun il Portugal ha ina naziun gudagnà il titel che n'aveva anc mai triumfà ad in grond turnier da ballape.
RR actualitad 11:00


text:
Sco la polizia da l’Australia ha communitgà, dettia plirs recurrents cunter il cardinal austrialan George Pell. El duai sco giuven spiritual avair mulestà sexualmain plirs buobs. Entant ha George Pell communitgà ch'el sa retiria ad interim da ses uffizi sco schef da finanzas dal Vatican.
Il vatican deplorescha las rinfatschas d’abus cunter il cardinal australian George Pell. In pledader dal Vatican ha confermà che papa Francestg haja dà suatientscha al giavisch da Pell da prender congedi per pudair sa defender cunter las rinfatschas.
Tenor la polizia australiana stoppia George Pell dar pled e fatg avant dretgira anc il proxim mais. Il cardinal refusa fermamain las reproschas. Las accusaziuns cunter el sajan cumplettamain falladas. George Pell è in dals pli auts dignitaris en il Vatican. El vala sco stretg confident dal Papa Francestg.
RR novitads 06:00


text:
Tur Palaisina
Tur Palaisìna, che i abitàncc dèl pòst i ciamà de spès adóma Tur (nòm uficiàl en italià: Torre Pallavicina) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha presapóch 1 068 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 111 ab./km². El se tróa a presapóch 38 km de la sità de Bèrghem, a 95 méter söl lièl del mar e l'è bagnàt da l'Òi.
L'è l' öltem paìs de la basà bergamàsca, de fati l'è söl cunfì con i pruìnse de Cremùna e Bresa. El cunfìna coi cümü de Fontanèla, Cals, Rüdià (BS), Pümenèngh, Rocafrànca (BS) e Sunsì (CR)[2].
Andamènt demogràfech[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Tur Palaisina l'è ilüstràt in de la tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ http://www.comune.torrepallavicina.bg.it


text:
La recrutaziun dals voluntaris è segiramain ina da las grondas sfidas da l’organisaziun da las cursas mundialas da skis alpin dals 9 fin ils 19 da favrer 2017 a San Murezzan. Radund 1'300 voluntaris ston vegnir instruids en differentas lavurs sco guardiaportas, team da glischnar la pista, spartiziun d’alimentaziun, alloschi, vendita da bigliets, organisaziun da las ceremonias e events, segirezza e bler auter.
Senza voluntaris naginas cursas
Senza la lavur dals voluntaris n'è l’organisaziun d’in event cun ina tala dimensiun betg pussaivla. La lavur che vegn prestada ha per il comité d’organisaziun ina valur da radund 5 milliuns francs.
Giuven e vegl sa participescha
Bunamain in terz dals voluntaris derivan dal chantun Grischun, blers vegnan er da la Svizra Centrala, ma era da pajais esters sco la Germania, l'Austria e perfin da l’America e da la Nova Zelanda. La maioritad èn persunas pensiunadas ch'han il temp da s’engaschar. Ma era blers giuvens èn fascinads d’esser ina pitschna part da questa famiglia voluntaria.
RR actualitad 11:00


text:
Anc mai è in quartfinal stà uschè fitg en il focus sco quest gieu tranter Federer e Haase. Cun la victoria ha Federer rimnà avunda puncts per turnar a la testa da la glista da rangaziun mundiala ATP, davent da glindesdi maina el quella. Cun 36 onns e mez è el il pli vegl numer 1 insumma. Andre Agassi ch'è stà l'onn 2003 la davosa giada a la testa era trais onns pli giuven che Federer uss. L'emprima giada è Federer stà il numer 1 avant 14 onns.
Ses concurrents admiran el
Tar tut ils concurrents da Federer è l'admiraziun gronda. David Goffin sco era Grigor Dimitrov èn fascinads da Federer.
En il gieu ha el gia adina savì tut. Mai fa surstar co el vegn da mantegnair ses livel corporal uschè aut.
Tant Goffin sco era Dimitrov stattan sezs en ils quartfinals a Rotterdam, tuttina guardan er els in zic sin la preschentaziun da lur anteriur idol.
El ha gia cuntanschì uschè bler. Mai na faschess betg surstar sch'el dumogna er quai.
Er Stan Wawrinka è stà da la partida a Rotterdam. El è dentant crudà or surprendentamain gia en l'emprima runda.
Roger è il meglier giugader da l'istorgia. Igl è adina insatge spezial da guardar co el gudogna titels.
Ses terz titel a Rotterdam na po Federer anc betg gudagnar il venderdi saira. E tuttina ha quest gieu survegnì almain tanta attenziun sco in grond final.
RR novitads 21:00


text:
Jon Domenic Parolini è vegnì elegì avant quatter onns en la regenza ed è dapi lura schef dal departament d'economia publica e fatgs socials, che dumbra otg uffizis. En blers da quels saja da prender decisiuns cun las qualas ins na possia betg far endretg a tuts e nua ch'i dettia era critica. Quai sa chapeschia dentant da sa sez, manegia l'um oriund da Scuol.
El haja però er cuntanschì bler, per exempel enten realisar e reveder la lescha per la promoziun d'economia. Plinavant haja el er pudì acquistar per il chantun ils dretgs da construcziun sin l'areal da la resgia gronda a Domat, là nua ch'i marschava nagut.
Per quai vul Jon Domenic Parolini s'engaschar
- realisar il project da la digitalisaziun
- interess da regiuns perifericas
- collavuraziuns turisticas e nizzegiar sinergias
La digitalisaziun en il center
En l'avegnir saja da cuntinuar cun il project da la digitalisaziun ch'ins haja instradà ils davos onns. In project ch'è tenor Jon Domenic Parolini da gronda impurtanza per il Grischun. Vitiers saja da prender per mauns il problem da la disparitad en il Grischun, quella daventia pli e pli gronda tranter las regiuns: La regiun en la Val dal Rain prospereschia, il cuntrari saja il cas ora en las regiuns. Perquai vul Parolini s'engaschar ch'era las regiuns perifericas restian attractivas per che la glieud veglia vinavant abitar en quellas.
RR actualitad 12:00


text:
L'autoritad per la protecziun da l'uffant e da creschids KESB duai avair damain cumpetenzas. Quai pretendan critichers da la KESB cun in'iniziativa dal pievel. Tranter ils iniziants è er Pirmin Schwander, il cusseglier naziunal da la PPS dal chantun Sviz.
Fin il november 2019 han ils iniziants temp da rimnar las 100'000 suttascripziuns necessarias. Quest termin è publitgà en il Fegl uffizial federal. Cun in nov artitgel en la constituziun federala duain famiglias ed interpresas vegnir protegidas cunter intervenziuns exageradas d'autoritads, scrivan ils iniziants sin lur pagina d'internet.
RR novitads 11:00


text:
Perquai envida RTR, en collavuraziun cun la Lia Rumantscha, da festegiar il giubileum da 25 onns Impuls cun la turnea da lectura: «Sin il viv!» Durant l’onn 2018 èn planisadas set lecturas, e quai là nua ch’ils Impuls vegn uschiglio tadlads, en ils lieus dal mintgadi da las audituras e dals auditurs da radio, pia en stivas e stallas, en lavuratoris e curtins. Mintgamai quatter auturas ed auturs prelegian novischems impuls anc mai publitgads, ma era Impuls ch’èn vegnids scrits gia avant onns aposta per la rubrica dal Radio Rumantsch.
Entschatta il 1993
Di per di emetta RTR l’emissiun Impuls, in patratg per cumenzar il di da las audituras e dals auditurs da radio. Istorgias vairas u bain inventadas. Texts leghers, poetics, trists, experimentals, meditativs, critics e savens cun ina nota persunala. Cun ils onns èn ils Impuls quasi daventads in agen gener litterar rumantsch, e la rubrica ha survegnì ina impurtanta muntada en la promoziun da la litteratura rumantscha. Durant ils ultims 25 onns èn vegnids scrits, legids ed emess passa 9’000 Impuls.
Actualmain scrivan scripturas e scripturs etablids sco per exempel Leo Tuor, Göri Kleinguti, Rut Plouda u Dumenic Andry impuls. Ma era per scripturas che fan gist pass impurtants en lur carriera litterara sco Romana Ganzoni, Gianna Olinda Cadonau u Chatrina Josty u lura era per scrivents anc main enconuschents sco Dominique Dosch, Carin Caduff, Stina Hendry u Carlo Beer, è la rubrica dal Radio Rumantsch ina plattafurma bainvesida.
Las datas
- Sedrun: dumengia, 28-01-2018, 16:00, en la Garascha Oberalp
- Turitg: dumengia, 25-02-2018, 16:00, en l'agentura da reclama Geyst
Ulteriuras datas suondan …
Las redacturas da l’emissiun Impuls, fin 2016 era quai Rita Uffer e dapi lura Flurina Badel, han adina er gì ina funcziun da tschertgatalents. Ed uschia han pliras auturas e plirs auturs fatg lur emprim pass litterar cun scriver impuls. Ad auters ha la rubrica pussibilità da publitgar cuntinuadamain ed uschia tgirar e perfecziunar il scriver.
Varsaquants impuls u texts elavurads d’impuls èn vegnids publitgads en gasettas, revistas u ediziuns. Per exempel Leo Tuor «Il cavegl grisch» (OSG,2008), «Uondas» da Dumenic Andry (Ediziun Mevina Puorger, 2008), «Istorgias da Trantertemp» da Benedetto Vigne (Apart, 2006), «Impuls» Litteratura 28 (ULR, 2006) u lura l’ediziun «Impuls» da la Chasa Paterna 127 (UDG, 2008). Adina puspè vegnan er translatads texts dad autras linguas, uschia hai dà quest onn impuls en collavuraziun cun la scriptura tudestga Elke Heidenreich e quest onn datti ina seria d’impuls da Jens Nielsen.
RR Impuls dal di


text:
60% da las mascras da protecziun testadas sajan manglusas. Quai han constattà l'Assicuranza d'accidents Suva ed il Post da consultaziun svizzer per la prevenziun d'accidents BfU tar lur tests. Las mascras na protegian betg bain avunda, hai num en ina communicaziun.
Testà hajan els radund 60 products. Tar las mascras testadas sa tracti da las mascras da FFP, ch'ins enconuscha vid lur furma chavorgia e betg per las mascras chirurgicas. Las mascras da FFP vegnan surtut duvrà sin plazzals, en l'agricultura u en il sectur da sanadad. Las mascras proteger er da pulvra, gas, vapurs u erosols. La Suva ed il BfU han uss avert in process encunter ils importaders e vendiders da questas mascras manglusas.


text:
La radunanza communala ha decidì unanimamain da cumprar la chasa a Lü. La cumpra da l'edifizi saja la varianta la pli favuraivla per la vischnanca, ha declerà il president communal Rico Lamprecht. La Alpine Astro Village n'aveva betg pli savì pajar sias obligaziuns. Per evitar in concurs datti ussa ina liquidaziun quieta. La vischnanca da Val Müstair surpiglia l'ipoteca e paja enavos l'emprest dal chantun. Ils 600'000 francs che la vischnanca aveva dà sco garanzia èn pers per la vischnanca. Uschia è ussa l'istorgia dal project Lü Stailas definitivamain a fin. La famiglia Ourednik che gestiunescha l'interpresa Alpine Astro Village è partida en il Partenz.
L'avegnir stat en las stailas
La vischnanca vul ussa vender la chasa cun sis abitaziuns. Quellas pon era vegnir utilisadas sco segundas abitaziuns. Sch'i dat cumpraders per singulas da las sis abitaziuns u interessents per l'entira chasa n'è anc betg cler.
RR novitads 07:00


text:
Avgévan
Avgévan o anca Vigévan (Vigevano in Italian; Vigebanum o Viglebanum in Latin) l'è un cumün dla pruincia ad Pavia, e 'l second püssee grand per abitant dop la cità de Pavia. Al gh'ha 63 310 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 82,4 km² e ona densità de 768 ab./km²
Al cunfìna coi comün de Biegrass (MI), Balguart, Besaa (MI), Burgh San Sir, Cassö, Zilavegna, Gambulò, Gravelòna, Marmond (MI), Murtara, La Mòtt (MI), Paròna.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Avgevan as tröva in tla Lümlina nord-uriental, sü la spunda dricia dal fiüm Tisin, ch'la divida da la pruincia ad Milan (cumün ad Biagràs, Besaa, La Mot e Murimund). L’è distant da Pavia circa 36 Km, 34 Km dal centar ad Milan, 27 Km da Nuàra, 13 Km da Murtara, 11 Km da Biagràs.
Al clima l’è temperaa sub-cuntinental, cun inveran ümid e abastansa fregg (mèdia ad genar +2° C), e d'istà cald e tanta ümid (mèdia ad lüj +24° C).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La part püssè vegia ad Avgèvan l’è dataa int la bassa mediev. Al temp la cità l’è staja furtificaa lungh una part dla pianüra dal Tisin. Al pais l’è 'gnüü indipendent, grasia a la sò pusision strategica e par quest l’è 'gnüü centar ad cunflit tra Pavia e Milan. Al 14 mars 1530 la cità l’è 'gnüü numinaa sede vescovile. La cità l’è 'gnüü pruprietà ad diversi famili: i Della Torre, i Viscunt tra la fin dal Düsent e la mità dal Quatarcent e i Sforza tra al 1450 e al 1535. Dürant al periodo sfursesch la cità l’è entraa in tal so mument d’or, l’è 'gnüü residensa dücal, un centar cumercial ad grand impurtansa e gh’è staj miss la sede dal vescuv.
Al 9 d’agust 1848 l’è staj firmaa pressa al vescovado l’armistisi ad Salasco, che impuniva ‘na tregua da sés sman, tra Austria e Piemunt, nel curs dla prima guera d’indipendensa.
Al 21 d’april 2007 la cità l’ha ricevüü la visita dal papa Benedet XVI.
Cultüra[Modifega | modifica 'l sorgent]
Piat tipich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tra i vari prupost ad piat ad Avgevan e la Lümlina, truvuma salam d’oca, gratön, furmagg (par esempi la Furmagina l’è un furmagg faj cul lat scremà), e specialment ris (arborio, carnaroli e ris cumün, che s’dröva par fà la minestra). Vün di piat püsé tipich d’la tradisiön vigevanes l’è ris e barland.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Avgevan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gersau
Gersau a l'è un cumün e un distret svizzer, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.70 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2094 abitant.
El cumün de Gersau al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth, Beckenried (NW), Buochs (NW), Emmetten (NW), Ennetbürgen (NW), Ingenbohl, Lauerz, Vitznau (LU).
Stória[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gersau l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1064 col nom de Gersouwe.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
- ^a la popolazion l'è calada per via de la crisi de la produzion de la seda
- ^b la popolazion l'è cresüda per via de la ripresa de la produzion de la seda
Person ligaa a Gersau[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Walter Nigg (1903–1988), Teologh
- Josef Maria Camenzind (1904–1984), pret catolegh e scritur
- Benno Ammann (1904–1986), Diretur d'orchestra e cumpisidur
- Oskar Camenzind (1971– ), curidur en bici, campion del mond in de l'ann 1998
Galeria[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gersau, seen from the opposite shore of Lake Lucerne
Gersau Rathaus
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligamm de fö[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Gersau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Chasas engiadinaisas èn enconuschentas per lur sgrafits. Sgrafits sin stoffa u cheramica dentant main. Quai duai sa midar. En la Butia Schlerin a Sent da Heidi Laurent-Domenig e sia mamma Lidia Domenig-Etter hajan ins gì l'idea da cumbinar vaschella cun ils motivs da sgrafits. E quai cun success. L'idea è uss nominada per il duel da start-ups dal Forum grischun per impressaris giuvens.
Grond’investiziun en candidatura
Sco che Heidi Laurent-Domenig ha declerà, ella è la manadra da gestiun da l’affar «Butia Schlerin Cafè creativ a Sent, haja ella gì da s’occupar intensivamain cun lur products avant ch'inoltrar il project per la candidatura. Analisas cun las fermezzas, ma er las deblezzas da lur idea han gì da vegnir fatgas, ina procedura intensiva.
Cumbinar tradiziun cun cheramica
Cun lur novs products – en furma da vaschella e stoffa che vegn ornada cun il tipic sgrafit engiadinais – creeschan mamma e figlia ina purschida particulara, tradiziunala e durabla en in regiun periferica. La proxima finamira da las duas dunnas è da far vegnir anc pli enconuschents lur products en tut la Svizra.
La preschentaziun dals trais finalists dal duel da start-ups dal Forum grischun per impressaris giuvens ha lieu ils 24 d’october a Cuira.
RR actualitad 11:00


text:
L'artista C.W. Mann viva dapi 20 onns en Germania, surtut a Berlin. L'artista svizra lavura cun pleds – ella vul occupar il spazi cun pleds e frasas.
Mann numna quai «Raumbesatzung». Ussa occupa ella il spazi a San Murezzan cun pleds e frasas sin radund 40 bandieras en differents lieus. Grazia al vent saja San Murezzan in bun lieu per art sin bandieras, ha ditg Mann envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR. Pleds, noziuns u frasas sin bandieras: cun questa furma lavura Mann dapi quatter onns. L'onn 2013 avevi num sin ina bandiera sin il tetg da l'ambassada svizra a Berlin: Frohe Botschaft.
«St. Moritz macht Un Sinn» - l'acziun d'art da C.W. Mann dura anc enfin ils 7 da settember.
RR actualitad 07:00


text:
Pietro Tagliabue che posseda la scola da skis privata Scuola da sci speciale aveva renfatschà a la vischnanca da Schlarigna tranter auter da privilegiar la scola da skis San Murezzan-Schlarigna. Quai cun reparter ad ella in lieu da rimnada memia gronda. En pli ha el renfatschà che mo la scola da skis indigena possia far cursas da skis sin il prà da skis Provulèr.
Dretgira refusa tut las renfatschas
La Dretgira administrativa dal Grischun refusa en sia sentenzia da 139 paginas tut las renfatschas. Che la scola da skis indigena survegnia dapli plaz, haja da far cun sia grondezza e las cursas da skis hajan lieu surtut sin territori privat. Ina snegaziun da dretg na possian ins cun quai betg renfatschar a Schlarigna, scriva la dretgira.
Pietro Tagliabue sto purtar ils custs da la procedura e pajar ina indemnisaziun a la vischnanca da Schlarigna. El ha la pussaivladad da trair enavant la sentenzia.
RR novitads 17.00


text:
cuntegn
Svizra
-
PRO E CONTRA – Iniziativa da fair-food
Victualias producidas en moda ecologica e faira sco era tenor ils basegns dals animals duain vegnir promovidas da la Confederaziun. Per quest intent duai dar prescripziuns per la producziun en Svizra ed era per ils products che vegnan importads da l'exteriur.
Iniziativa da fair-food
En il Parlament federal ha l'iniziativa «Per victualias saunas sco era producidas a moda ecologica e faira (Iniziativa da fair-food)» betg chattà grond succurs. Tant il Cussegl naziunal (37 gea / 139 na) sco era il Cussegl dals chantuns (1 gea / 34 na) cusseglian cleramain da dir na al project da la partida verda.
Grondas simpatias en la populaziun
Tenor l'emprim barometer da votaziun da la SRG SSR èn las simpatias per l'iniziativa dals Verds dentant repartidas autras. Sche las Svizras ed ils Svizzers avessan gì da decider l'entschatta avust avessan 78 pertschient da las persunas che fissan idas a l'urna ditg gea u plitost gea a l'iniziativa da fair-food.
L'ultim pled ha però il suveran – il cumbat da votaziun ha cumenzà ed ils 23 da settember sa mussa, tge vart che ha pudì persvader las Svizras ed ils Svizzers.
RR votaziuns dals 23-09-2018


text:
Il president dal cussegl administrativ da la Aevis Victoria SA, in’interpresa che è spezialisada en il sectur da sanadad, ha analisà en occasiun da la «Conferenza sanadad e turissem» la situaziun actuala da l’Engiadina. Tenor Christian Wenger manchia dentant a la val in magnet che attira. Il image char tras la marca San Murezzan collian ins adina puspè cun l’Engiadina. E las stagiuns cun hotels serrads durant plirs mais, sajan memia curtas.
Investir en ils giuvens
L’interprendider turitgais è persvas ch’ins na duess betg be sa concentrar sin la generaziun pli veglia a reguard purschidas en connex cun sanadad, mabain attrair surtut glieud giuvna en Engiadina. Quai per exempel en cumbinaziun cun in’acziun d’in festival da sanadad.
Schanza per il Grischun
Il potenzial en il sectur turissem da sanadad saja avant maun, uschia Philipp Gunzinger il manader da la gruppa directiva per il turissem da sanadad dal Grischun che è operativa dapi il mars 2017. Ils pass strategics saja la gruppa vi dal evaluar anc fin il 2020. Durant quel temp ha da vegnir sviluppà concepts, promovidas instituziuns ed er coordinà tut ils projects en quel connex.
Sin buna via
La bilantscha intermediara che Gunzinger po trair suenter in onn e mez saja buna. Che la gruppa directiva haja entant inizià ina collavuraziun cun il Forum d’economia dal Chantun che ha lantschà il project Sana per Reatia, la basa per cuntinuar cun la lavur. Entant s’hajan er gia annunziads blers interessents ed investiders tar la gruppa directiva, uschia Philipp Gunzinger. Per el è dentant clar ch’i sa tracta d’in martgà da nischa cura ch’ins discurra da turissem da sanadad en il Chantun Grischun.
RR novitads 17:00


text:
Planisaziun directiva Regiun Surselva
Adattaziuns dils plans directivs cantunal e regiunal davart il territori da skis Flem-Laax 02.FS.30
Cun CR nr. 845 dils 21 da settember 2021 ha la Regenza dil cantun Grischun approbau las adattaziuns dils plans directivs cantunal e regiunal davart il territori da skis Flem-Laax 02.FS.30, fixaziun digl implont d’apport e realisaziun plan da master 2028 e declarau tal per ligionts per las autoritads dil cantun Grischun.
Ei sa vegnir priu investa dils documents duront ils temps da biro usitai tier la Regiun Surselva, Via dil Glogn 22a, 7130 Glion.
Regiun Surselva


text:
03.08.2015 Brenda Fassie - Ama-gents - Africa dal Sid
Brenda Nokuloza Fassie era ses entir num, enconuschenta dentant sco Brenda Fassie. Ses fans numnava ella magari MaBrrr, per circumscriver l‘enorma energia che quella dunna aveva sin palc e sin tribuna. Ella vegniva magari er anc apostrofada sco la «Queen Of African Pop» u sco la «Madonna of the Townships», la Madonna dal Africa dal Sid. Atgnamain avess la Brenda Fassie gì tut las premissas da daventar la Miriam Makeba da la nova generaziun sch‘ella fiss betg morta ils 9 da matg 2004 cun be 39 onns. Ina mort causada surtut dad ina vita iper-exagerada. Naschida ils 3 da november 1964 en la citad dal cap, e battegiada tenor la chantadura Brenda Lee, aveva ella cumenzà gia da matta da gudagnar daners cun chantar per turists. Cun 16 onns è ella ida a star a Johannesburg. Ella vuleva far carriera e ha perquai chantà en diversas bands. Cun la gruppa Brenda and The Big Dudes ha ella cuntanschì emprims grond success, quai er pervia ch'ella ha prendì gia lur ferm posiziun cunter l‘apartheid e cunter la vita miserabla da las townships. Il medem mument ha dentant cumenzà tar Brenda Fassie ina dependenza tragica da cocain. I vegn raquintà da var 30 diversas emprovas da reabilitaziun en diversas clinicas. Palais è er stà l’accident da la mort da surdosa dad ina amanta lesbica en in hotel l’onn 1995. Nov onns pli tard ha quai lura tutgà Brenda sezza. Brenda Fassie ch’aveva dentant instradà in’atgna carriera sco solista. L’avrigl 2004 è ella crudada en in coma, para pervia d’ina attatga dad asma, ma las analisas medicalas suenter sia mort han cleramain mussà ina surdosa da cocain. A Johannesburg regorda oz ina sculptura da bronz a la chantadura furibunda.
04.08.2015 Amadou & Mariam - La réalite - Mali
In duo musical da Bamako, constituì dal pèrin Mariam Doumbia (1958) e Amadou Bagayoko (1954). Omaduas èn tschorvs dapi l’uffanza. Amadou ha in passà sco ghitarrists en la band Ambassadeurs du Motel de Bamako. Sias registraziuns temprivas ha il duo anc tegnì en arranschaments fitg simpels, ma en ils onns 90 han els cuntanschì in tun che maschaida tradiziuns dal Mali cun ghitarras da rock, gias sirianas, trumbettas cubanas e neys egipzianas. Renumada è lur collavuraziun cun il mundialist Manu Chao sin l’album «Dimanche a Bamako» dal 2004. Dus onns pli tard han els registrà cun Herbert Grönemeyer la chanzun uffiziala per la cuppa mundiala da ballape en Germania, «Zeit, dass sich was dreht». Dapi là han Amadou e Mariam bleras cumparsas prominentas a dretg e sanester (p.ex. al Festival da Coachella en California) e numerusas collavuraziuns cun corifeas (Damon Albarn, Keziah Jones, Santigold, TV On The Radio).
05.08.2015 Faudel – Si tu le veux – Frantscha/Algeria
Faudel (Belloua), naschì ils 6 da zercladur 1978 a Mantes-la-Jolie en Frantscha ed instruì da sia tatta algeriana en ils misteris dal raï, è vegnì scuvert gia da teenager sco in valurus interpret da reprisas da Khaled e Cheb Mami. Sequentamain è el vegnì lantschà gia baud sco in da la nova generaziun, numnà il «petit prince du raï». Gia ses primalbum «Baida» dal 1997 ha fatg furora. In onn pli tard è Faudel cumparì en ina show da trais ensemen cun Khaled e Rachid Taha en il stadion Bercy a Paris, in event ch’ha generà il famus album live «1, 2, 3 soleils». Il 1999 sa lantscha il giuven sco actur da film, giugond tranter auter pèr a pèr cun la Audrey Tautou. Musicalmain sa profilescha Faudel cun reprisas famusas sco «Comme d’habitude» ubain «Ne me quitte pas». Il 2007 sustegna il chantant la candidatura dal futur president Sarkozy. Tschintg onns pli tard survegn el il dretg burgais marocan. Puncto nov album è Faudel quiet dapi 2010.
06.08.2015 Cheb Mami – Viens habibi – Algeria
Cheb Mami (Mohamed Kelifati), naschì ils 11 da fanadur 1966 a Saïda en Algeria, è – sper Khaled – il segund grond chantadur da raï algerin. 1982 è el vegnì scuvert en la televisiun da ses pajais, grazia a sia vusch zunt fina e gizza. El publitgescha da quai da diesch cassettas en ediziuns da plirs tschient millis exemplars. Il 1985 emigrescha Mami a Paris, profitond là da la gronda fevra da raï, cumparend pèr a pèr cun Khaled ed auters al grond festival da raï a Bobigny. Ses segund album «Let Me Raï» registrescha Mami a New York, e bain spert cumenza el er anc ina carriera dad actur. Fitg famus daventa ses duet cun Sting en la chanzun «Desert Rose» dal 1999. Tschintg onns pli tard lascha Cheb Mami suandar in entir album cun duets, cumpigliond figuras sco Ziggy Marley, Zucchero, Susheela Raman ed Enrico Macias. L’onn 2005 vegn la staila però cumpromessa dad in enorm scandal, chaschunà dad ina paternitad nunvulida e l’emprova dad in abort sfurzà envers la ex-cumpogna. 2009 vegn Cheb Mami sentenzià a tschintg onns praschun.
07.08.2015 Cheikh Lô – N’galula – Senegal
Cheikh N’Digel Lô è naschì l’onn 1959 (autras funtaunas discurran dal 1955) a Bobo Dioulasso en il Burkina Faso, sco figl da geniturs senegales. Al post da studegiar sco ses frars ha el preferì la musica cun l’Orchestre Volta Jazz, che maschaidava tuns indigens cun musica pop kongolesa e cubana. 1978 è Lô migrà en il Senegal, cumanzond là a sunar cun gruppas da mbalanx. Cun ina da quellas è el ì 1987 per registraziuns a Paris, restond lura fitgà sco sessiunist en la chapitala franzosa. Dasperas ha el sviluppà ses agen stil, experimentond cun mbalanx, reggae e soukous. Sut la producziun da Youssou N’Dour ha el publitgà il 1995 ses emprim agen album, e dapi là vegn Cheikh Lô magari er considerà sco figl artistic da tschel grond senegales – er sch’igl èn quasi vegls tuttina.
08.08.2015 Cesaria Evora – Rogamar – Capverdas
Cesaria Evora, naschida ils 27 d'avust 1941 a Mindelo, morta là ils 17 da december 2011, è stada la grande dame da la chanzun capverdiana. Igl è ina chanzun tipica da las inslas Capverdas che vegn numnada «morna» e ch'è marcada da la «sodade», quai ch’ins pudess translatar cun «encreschadetgna». Cesaria Evora, figlia d’in musicant mort giuven, è creschida si en in asil d’uffants, ha cumenzà baud a chantar en speluncas da Mindelo, è vegnida scuverta da la world-music ch’ella aveva bunamain 50 onns ed ha lura preferì zappar si vinavant a pe blut, sco disada dapi uffanza. La scuverta da Evora ha manà ad in enorm interess vi da la cultura capverdiana, surtut a la musica, quella maschaida da fado portugais, samba brasiliana e melodias africanas, chantada en il creol capverdian. En il boom da la morna ha Cesaria Evora però adina mantegnì l’emprim plaz, cun sia chanzun clav «Sodade», ch’ella ha er chantà ina giada en duet cun Peter Maffay.
09.08.2015 Lokua Kanza – Bana – Congo
Naschì l’onn 1958 a Bukavu en il Congo, è Pascal Lokua Kanza creschì si a Kinshasa, surpigliond bainbaud la rolla dal nutrider da famiglia, essend il bab mort baud. Collega musicist Ray Lema ha dentant procurà ch’il aut-talentà possia frequentar il conservatori a Kinshasa, e là ha Lokua Kanza studegià ghitarra classica e chant. Quai ch’ins accorscha fitg bain en sia musica, bain temperada, cultivada. Passond per diversas bands en il Congo, il Gabun e la Costa d’ivur è Kanza ì a finir en Frantscha, nua ch’el ha cuntinuà cun ils studis. Dasperas ha el arranschà per Papa Wemba, registrà cun Geoffrey Oryema, sunà en la Makossa Gang da Manu Dibango, accumpagnà la Angélique Kidjo en l’Olympia da Paris. Ed el ha scrit chanzuns per Miriam Makeba e Nana Mouskouri. In vair universalist quest Lokua Kanza. Che guarda però er per sasez: gia set albums numna el ses agens. Sco ditg: bain temperads, cultivads e ... gustus.
Hits e semperverds africans Hits africans - set'avla emna
03.08. fin ils 09.08.2015
RTR


text:
Fin ussa vegniva l'energia solara producida sin tetg furnida en la rait. Dapi in onn dastga la producenta d’energia solara era gest duvrar questa energia per ses agen perchasa.
La KEF (indemnisaziun per cuvrir ils custs da la furniziun d'electricitad) ha lubì quai, ed il medem mument midà il sistem da sustegniment per implants fotovoltaics pitschens. Per tals cundriz datti be pli ina contribuziun fixa e nagina garanzia per il pretsch da vendita da l'energia.
Adina dapli implants solars
Cun questa midada daventan ils implants pitschens attractivs per mintga perchasa, manegia Venanzi Pfister da la Rhiienergie. Fin ussa ha la Rhiienrgie installà 12 da quests cundriz solars nua ch'il possessur po duvrar sez sia atgna energia.
La finamira è da pudair installar var 50 da quels cundrizs per onn. Sco quai che Venanzi Pfister di, duai la collavuraziun cun las ovras electricas da Lumbrein gidar da cuntanscher quella finamira.
Exempel a Panaduz
Nus avain visità Stefan Herger da Panaduz ch'ha installà sin tetg da sia chasa in tal implant fotovoltaic. El dovra var 35 % da l’energia ch’el producescha sin tetg gest en ses agen perchasa.
Quai pudess ins dentant anc optimar cun in segund pass da svilup, numnadamain cun installar battarias. Uschia pudess la chasa da Stefan Herger la finala duvrar tut l’energia ch’el producescha per ses agen perchasa.
Ils implants fotovoltaics che la Rhiienergie e l'Ovra electrica da Lumbrein monteschan pon ins affittar cun ina sort leasing e suenter 15 onns s’audan els a la possessura da la chasa. I dat dentant era la pussaivladad da cumprar l'indriz. L’energia betg duvrada retira l’ovra electrica e l’energia che la clienta dovra sez è ses profit.
Uschia simpel è quest model che duai sustegnair la midada d’energia 2050 sco la Confederaziun ha inizià ella.


text:
Cun 97,5% è la punctualitad tar ils pachets stada auta, communitgescha la Posta. Tar las brevs è la posta medemamain stada punctuala. 98% da las brevs posta A e 99% da la posta B èn arrivadas entaifer il temp empermess. En tut ha la posta transportà il 2015 radund 2,2 milliardas brevs adressadas.
Autas pretensiuns envers la Posta
La punctualitad da la Posta svizra surpassa uschia las pretensiuns da l’ordinaziun da posta. Quella pretenda che 97% da las brevs e 95% dals pachets entaifer la Svizra arrivan ad uras. En cumparegliaziun cun ils auters pajais europeics èn quai las valurs las pli autas ch’èn perscrittas.
Dapli pacs pretendan investiziuns
La Posta svizra quinta ch’il commerzi online s’augmenta ils proxims per 1 fin 2%. Per pudair garantir la punctualitad sut questas circumstanzas, investescha la Posta en ses centers da pachets. Cun var 60 milliuns francs vul ella augmentar las capacitads da sortir pachets per in quart.
RR Novitads 12:00


text:
Gâli
Al gâli l' è 'l elemèint chìmic cul sìmbol Ga, pêś atòmic 69,72 e nùmer atòmic 31. Dòp d' al mercûri, al gâli l' è al metâl cul piò bàs pùnt ed fusiòun: a-l fònd infàti sôl a 30,15 grèd sintìgred, mèinter che l' ebulisiòun l' a-s càta a dal tèimpradùri intòrn' aj 2000 grèd sintìgred.
Impiêg
Pr' al sô proprietè fìsichi, al vìn druè in sèrt tîp ed termòmeter, vìst che andènd in sù cul tèimpradûri, l' armàgn lìquìd acsè tànt; al gâli a 'l vîn anca druè in eletrònica pr' esèimpi in dj sircùit integrè a élta velosité, lighèndel a l' arsénic, ch' al fôrma l'arseniùri ed gâli (GaAs).
La sô stòria
Al gâli l' è sté caté int dal 1875 dal chimìc francés Paul Emile Lecocq, che in dla sô lìngua al vôl dìr 'gàl' e d' ed lè l' è sté ciamé 'gallium' pr' arcurdèr al sô scupridôr. Già prìma ed lò, Mendeleev l'îva prevìst ch' a-l duvìva esìster n' elemèint dal genèr e al gh' îva dè nòm pruvisòri 'eka-alluminium'.


text:
Jon Andrea Grond
Via Son Jachen / Jakobsweg – Müstair fin Santiago de Compostela
Vallader, Jauer, Deutsch
Aimara AG, 2021, numer d’empustaziun 978-3-033-08476-6
Daspö ün pêr ons ha adüna daplü glieud tschüf la cuaida da far ün pelegrinadi. Ils plü differents scopos motiveschan a la glieud da’s metter, sulet o in cumpagnia, in viadi sco pelegrins. Ün traget da la «Via Son Jachen» dal pelegrinadi probabel il plü cuntschaint in Europa, maina da Müstair tras la Svizra fin a Genevra ed inavant fin a Santiago de Compostela pro la fossa da l’apostel Jacobus.
Jon Andrea Grond da Müstair ha fat la Via Son Jachen a pè. El es rivà als 13 gün 2019 davo 111 etappas e 2’454 km al böt a Santiago de Compostela. In quist raquint documentescha el cun bleras fotografias, etappa per etappa, sias experienzas persunalas. Üna survista detagliada da pertenza e böt, lunghezza e differenzas d’otezza da minch’etappa da infuormaziuns chi sun ün agüd per pelegrins venturs.


text:
Il schef da concern da Boeing, Dennis Muilenburg, ha concedì uschè cler sco anc mai, ch'i dettia problems cun la software da pilotadi MCAS. Quai suenter che dus aviuns dal tip Boeing 737 Max èn crudads giu en pli pauc ch'in mez onn.
Entant saja cler ch'ina software che dirigia il sgol haja lavurà, malgrà che quella avess stuì esser ord funcziun, ha declerà Muilenburg la gievgia. Cun quai sustegna il schef da Boeing la teoria, ch'in problem da software ha manà a las duas disgrazias, tar las qualas tut en tut 346 persunas èn mortas.
RR novitads 06:00


text:
Trais partidas da gruppa ed ina partida da quart final da l’Euro2020 vegnan dadas a Baku en il stadion olimpic. La Svizra ha fat l’entschatta cun la partida cunter la Valisa. Era sche 25’000 persunas fissan stadas admessas en il stadion olimpic da Baku, han be radund 6’000 persunas fat il viadi a la partida da ballape. L’euforia al Mar Caspic per quest turnier è fin ussa pitschna.
En las giassas e vias da Baku è tut «normal»
Ina festa da ballape vesa ora auter. Durant il temp da l’Euro èn las giassa e vias normalmain plain ballas, tricots e bandieras. Era ils pastiziers u ils furners sa laschan per il solit inspirar dad in tal turnier e creeschan per il temp da l’Euro delicatessas en furma da balla u ina turta decorada cun las vopnas da las differentas equipas naziunalas. Betg uschia a Baku. En la citad principala da l'Aserbaidschan na regorda bler a quest turnier.
Auters sports èn populars
La lutga u per exempel er la boxa èn ils sports naziunals. Il ballape na tutga anc betg tar ils sports che vegnan giugads da mintgina e mintgin. Quai malgrà che la citad al Mar Caspic è gia stada lieu d’occurrenza da gronds eveniments da ballape, sco per exempel il final da la Euro League l’onn 2019, nua che Chelsea aveva gudagnà il duel englais cunter Arsenal.


text:
Cussegliaziun
En l'entira Svizra datti posts da cussegliaziun da l'agid a victimas. Quels As infurmeschan davart Voss dretgs, As gidan ad elavurar quai ch'è succedì e procuran per ulteriur agid.
Aktuelle Lage / Corona
Die Opferhilfe ist weiterhin für Sie da. Die Opferberatungen finden statt, per Telefon / Mail / Online.
==> Rufen Sie die Beratungsstelle an oder schicken Sie eine E-Mail. Sie erhalten dann weitere Informationen.
La cussegliaziun da l'agid a victimas è gratuita. Ella è confidenziala e sin giavisch er anonima: nagin na vegn a savair insatge da Voss'istorgia, sche Vus na vulais betg quai. Era betg la polizia.
Tut las collavuraturas ed ils collavuraturs da l'agid a victimas èn persunas dal fatg. Sch'i fa da basegn, collavuran ellas cun interpretas ed interprets – er en la lingua da segns. La cussegliaziun da l'agid a victimas resguarda ils basegns d'umans cun restricziuns.
Per tgi è la cussegliaziun?
La cussegliaziun da l'agid a victimas è qua per tut ils umans ch'èn vegnids nuschids en Svizra fisicamain, psichicamain u sexualmain sin fundament d'in delict. I na gioga nagina rolla tge schlattaina u vegliadetgna u tge orientaziun sexuala u religiun che Vus avais. Il sustegn è independent dal pajais, dal qual Vus derivais u dal temp che Vus As trategnais en Svizra. I n'è era betg ina premissa d'avair inoltrà ina denunzia penala.
Er ils confamigliars da la victima e persunas che stattan datiers ad ella u uffants cunpertutgads da violenza pon sa drizzar a la cussegliaziun a victimas. Ils posts da cussegliaziun cusseglian ed infurmeschan ultra da quai era persunas interessadas e persunas dal fatg.
Ans contactai, era sche Vus n'essas betg segira/segir, sche l'agid a victimas è il dretg lieu per Vus. L'agid a victimas As infurmescha en mintga cas a tgi che Vus pudais As drizzar.
Tge cumpiglia ina cussegliaziun da l'agid a victimas?
Contactai in post da cussegliaziun per telefon u e-mail. Sche Vus vulais, pudais Vus fixar in termin e vegnir sperasvi per in discurs en il post da cussegliaziun. Las collavuraturas ed ils collavuraturs da l'agid a victimas
- taidlan quai che Vus raquintais ed As gidan ad elavurar quai ch'è succedì.
- As gidan a decider co cuntinuar ed a chattar soluziuns.
- As infurmeschan davart Voss dretgs ed As decleran p.ex. co che Vus pudais proceder dal punct da vista giuridic.
- As cusseglian, p.ex. en connex cun las assicuranzas.
- prestan en cas urgents agid finanzial immediat ed As sustegnan en dumondas d'indemnisaziun e da satisfacziun morala.
- procuran per ulteriur agid: p.ex. in'advocata u in advocat ubain agid psicologic u medicinal.
- As pon gidar a chattar in lieu protegì.
As annunziai – ils posts da cussegliaziun da l'agid a victimas pon gidar
Qua chattais Vus tut ils posts da cussegliaziun da l'agid a victimas


text:
Cun interpretaziun interculturala è manegiada la translaziun a bucca dal pled discurrì d'ina lingua en l'autra, resguardond las circumstanzas socioculturalas da las participantas e dals participants dal discurs. Igl ha lieu ina situaziun da trialog – in "dialog a trais" –, principalmain en ils fatgs da furmaziun, da sanadad e socials. Per quest intent po l'interpreta culturala u l'interpret cultural esser preschent al lieu u esser collià per telefon.
Servetsch d'intermediaziun Arge Verdi – interpretaziun interculturala en la Svizra orientala
Per incumbensa dals chantuns Son Gagl, Turgovia, Grischun, Appenzell Dador e Glaruna intermediescha Arge Verdi interpretas interculturalas ed interprets interculturals per passa 70 linguas. La purschida sa drizza ad autoritads ed ad organisaziuns dals fatgs da sanadad, a scolas ed ad instituziuns da furmaziun sco er a posts spezialisads ed a posts da cussegliaziun sociala.
Arge Verdi – interpretaziun interculturala en la Svizra orientala
Rorschacherstrasse 1
9004 Son Gagl
Tel. 0848 28 33 90
E-Mail: verdi@arge.ch
www.arge.ch/verdi
Servetsch d'interpretaziun per telefon
Il servetsch d'interpretaziun per telefon metta a disposiziun entaifer paucas minutas interpretas ed interprets professiunals per passa 50 linguas.
Tel. 0842 442 442
www.0842-442-442.ch
Plattafurma d'emprender per l'interpretaziun interculturala
A las persunas spezialisadas ch'èn participadas a situaziuns da trialog sco er a las interpretas interculturalas ed als interprets interculturals porscha la plattafurma d'emprender ina gronda schelta d'infurmaziuns, da films, da materialias e da documents didactics per s'acquistar u per augmentar sistematicamain las cumpetenzas ch'èn necessarias per ina collavuraziun da success.
Ulteriuras infurmaziuns: trialog.inter-pret.ch


text:
Per la proxima stagiun d’enviern saja il manaschi cunquai segirà, ha ditg Christoph Jäckle il president dal cussegl d’administraziun envers la televisiun SRF. La finanziaziun suenter la stagiun d’enviern 2016/17 è dentant anc intscherta. Per segirar il manaschi dovra l’interpresa che maina duas sutgeras ed in runal mintg’onn anc in retgav da gestiun da 100’000 francs. Finanziar quai duai la regiun.
Import n'è betg anc segirà
«Purtaders che lavuran a Bravuogn, sco la scola da skis, locaturs da scarsolas ed era tschertas sorts da hotels da famiglias che profitan direct da nossa purschida, stuain nus pudair integrar sco agid da partenza, per avrir la stagiun», uschia Christoph Jäckle envers l’emissiun «Schweiz Aktuell». Perquai che betg tut ils purtaders han anc ditg gea a la dumonda è l’avegnir dals implants da sport da Bravuogn anc adina intschert.
RR novitads 11:00


text:
Proxim onn pajan Confederaziun ed ils chantuns ritgs 5,091 milliardas francs per la gulivaziun da finanzas. Quai èn radund 100 milliuns francs dapli che quest onn. Per l'augment èn responsablas las pli autas expensas a chantuns cun ressursas flaivlas. Lez chantuns survegnan entras la gulivaziun da finanzas avunda meds finanzials. Finamira è quà da vegnir sin 85% da la media svizzra. Las contribuziuns chantunalas vegnan eruidas entras il potenzial da ressursas e quant che las taglias portan.
Tutitg dat il pli bler a la gulivaziun
Tenor l'administraziun da finanzas federala èn quests pajaments creschids massivamain per l'auter onn, da 1,599 milliardas sin 1,652 milliardas. Il chantun che dat il pli bler per la gulivaziun resta il chantun Turitg cun radund 529 milliuns francs, suandà da Genevra cun 394 milliuns francs e Zug cun 311 milliuns. Il chantun Zug e quai chantun che ha dentant pers il pli bler potenzial da resursas. El perda 20 puncs da l'index. Quai è er il motiv ch'il pajament da quai chantun giascha 29 milliuns pli bass per l'onn proxim.
Medemamain pers potenzial da resursas han ils chantuns Neuschatel, Schaffusa e sis ulteriurs chantuns. Il Vad daventa entras la perdita tar l'index in chantun che survegn contribuziun. Creschids en l'index ün ils chantuns da la Sutsilvania, Genevra, Sursilvania e 13 ulteriurs chantuns, uschia daventa la Sursilvania in chantun che dat contribuziun, quai radund 1,5 milliuns francs.
Berna survegn il pli bler da la gulivaziun
La Confederaziun paja quest onn radund 2,424 milliardas francs per la gulivaziun da finanzas, quai èn radund 3,1% dapli che quest onn. Bun 1,2 milliardas van al chantun Berna, ch'è cun distanza il chantun che retschaiva la pli gronda contribuziun. Il Vallais survegn 620 milliuns francs, Son Gagl survegn 451 milliuns ed il Grischun survegn 268 milliuns. Quai è levet pli pauc che quest onn.
Tar la gulivaziun da finanzas vegnan resguardads trais facturs:
-
Gulivaziun da resursas
En la gulivaziun da resursas van ils pli blers raps. Per calcular quant che mintga chantun survegn per la gulivaziun da resursas vegn resguardada en prima lingia la taglia.
-
Cumpensaziun da l'inegualitad
Qua vegnan resguardadas las premissas dals chantuns. Per exempel las premissas geograficas. Il chantun Grischun è in chantun muntagnard ed ha perquai autras premissas ch'ils chantuns da la bassa.
-
Gulivaziun da las grevezzas
Chantuns che han pli pauc pervia da la gulivaziun da finanzas survegnan la gulivaziun da las grevezzas per ch'els pon s'adattar a la situaziun. Quest import e limità fin il 2036.
RR novitads 11:00


text:
La garascha d'autos da posta a Cuira ha brischà il schaner passà pervi d'in defect tecnic en in dals autos da posta, communitgescha la procura publica grischuna. Cunquai che quest defect na saja betg stà da vesair externamain ed er betg en il rom da las lavurs regularas da mantegniment haja la procura publica sistì la procedura penala.
Er la reacziun da chadaina chaschunada entras il defect na saja betg stada da prevesair, uschia ch'ins na possia betg far responabel ni in manischunz, ni la firma da mantegniment ni il constructur da l'auto da posta pertutgà.
Il fieu ha chaschunà in donn total da quasi 11 milliuns francs. Radund 6,8 milliuns francs è stà il donn vi da vehichels e mobigliar e passa 4 milliuns francs il donn immobigliar.
Ils fastizs dal brischament èn anc visibels
Sco Urs Bloch, pledader dad AutoDaPosta ha ditg envers RTR, po l'interpresa puspè duvrar l'areal da la garascha per tancar e lavar ils autos da posta. Parcads vegnan ils autos da posta dentant dapi in'emna a l'Obere Au en il liber. En vista a l'enviern examinescha l'interpresa da construir là in tetg per proteger ils vehichels ed er il persunal. Cura che AutoDaPosta po puspè duvrar l'anteriur lieu da garascha er per parcar ils autos da posta è anc intschert.
Grazia ad autos da posta che l'interpresa ha pudì prender a fit dad autras regiuns, hai dapi il schaner mai dà interrupziuns en l'urar. Dals 17 autos novs empustads èn fin uss 7 gia arrivads ed en funcziun. Ils ulteriurs 10 avessan anc da vegnir en il decurs da l'atun.
RR novitads 11:00


text:
Uschia sa il nov contract collectiv, il uschenumnà L-GAV, entrar en vigur il 1 da schaner 2017. Quai han communitgà ils partenaris da las tractativas. Avant ha il Cussegl federal dentant anc da declerar il contract collectiv sco impegnativ. La dumonda correspundenta vulan las uniuns cumpigliadas far in fanadur.
Las innovaziuns pli impurtantas dal nov contract collectiv èn ch’il sustegn finanzial tar scolaziun e furmaziun vegn schlargià, che las pajas minimalas vegnian augmentadas ed adattadas e ch’il congedi da paternitad vegn prolungà da 3 sin 5 dis.
RR novitads 14:00


text:
En il super-G è quai la segunda victoria per Dominik Paris. Il terz um sin il podest è il Norvegiais Aleksander Kilde, lez ha pers 0,46 secundas sin l'emprim. Beat Feuz è sco 6avel il meglier Svizzer en il super-G. Per vegnir sin il podest han mancà a Feuz quatter tschinetavels.
Dasper Feuz han er Marco Odermatt e Mauro Caviezel dumagnà tranter ils top 10. Odermatt ha cuntanschì cun il numer 34 sco 8avel en l'arrivada. Quai è ses segund meglier resultat en la cuppa mundiala suenter ch'el è stà 7avel en il slalom gigant da Val d'Isère. Caviezel è quest onn gia duas giadas stà sin il podest dal super-G, oz è el stà 10avel. Er mussà ina buna cursa ha sco 15avel Gilles Roulin.
RR novitads 14:00


text:
Co reservar?
Haveis Vus plans da viadi en gruppa? Nus essan cheu per Vus 365 dis ad onn ed accumpignein Vossa gruppa da tutt'aura. Nus gidein era bugen d'organisar in program dil di persunal cun dar tips e tradir tratgs locals.
Sper mintga purschida anfleis Vus il formular «Jeu s'interesseschel per...». Vus saveis emplenir il formular, indicar Vossa data giavischada e tarmetter el cumadeivlamein online. Nus contactein Vus aschi spert sco pusseivel!
Impurtont: pli baul che Vus s'annunzieis tier nus e pli tgunsch ch'ei gartegia da reservar Vies termin giavischau.
Purschidas
Per gassas e streglias | «laufend» Romanisch lernen
Schei menar Vus en loghens zuppai che raquentan dil lungatg romontsch. Cun spassegiar…
Per gassas e streglias | «laufend» Romanisch lernen
Schei menar Vus en loghens zuppai che raquentan dil lungatg romontsch. Cun spassegiar…


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
Trimmis cun in quart milliun gudogn
La radunanza communala da Trimmis ha approvà il quint annual dal 2017 cun in surpli dal retgav da bun 250'000 francs, quai tar entradas da stgars 15 milliuns francs. Grazia al bun onn da gestiun muntan las amortisaziuns a 750'000 francs.
Fruntada sin grond interess è la retschertga tar la populaziun, fatga per planisar il territori communal. Tenor quella fetschia basegn da bajegiar abitaziuns cun prestaziuns da service, d’agir tar il maletg dal vitg e d’agir tar las purschidas dal temp liber per giuvenils.
RR novitads 20:00


text:
Magnoliophyta
Magnoliophyta l'è 'l nòm d'en taxon de piànte colocàt endèla categurìa tasonòmica de divisiù, che 'ndèl sistéma de clasificasiù del Cronquist (1981) el cuincìt endèla sò circuscrisiù con chèla che 'ndèn quac óter sistéma de clasificasiù l'è ciamàda angiospèrme (en latì: Angiospermae, come 'ndèl sistéma de clasificasiù del Engler, e 'n inglés ansgiosperms compàgn che 'ndèl sistéma de clasificasiù APG II del 2003).
I fiùr de le angiospèrme i è diferèncc de chèi del rèst de le spermatòfite perchè 'l g'ha dei vertezèi o spirài urdenàde de sépali, pétali, stam e carpèi, e i carpèi i g'ha dét i òvuli e i ricéf el pòlen 'nsìma a la sò superfìce stigmàtica envéce che risiìl diretamènte sùra l'òvulo compàgn che 'ndèle gimnospèrme.
La paròla Magnoliophyta l'è duzìda al fat che fìna a mìa tat tép fa, se pensàa che le magnòlie i éres i fiùr che se 'nsömeàa de piö a le "angiospèrme ancestrài" (la prìma piànta con chèste caraterìstiche, de la qual saès nit fò töte le ótre angiospèrme).
La paròla Angiospermae 'nvéce la vé de l'uniù de dò paròle del gréc antìc: aYYeιov (angíon- vas, ánfora) e σπέpua (sperma, somésa); isé, chèsta paròla cumpunìda la völ dì "somésa che stà 'ndèn vas", e la fa riferimènt al fat che i sò òvuli (e piö tàrde la sò somésa) i è enciurciàcc sö 'ndèna fòia fèrtil che la pórta i òvuli o carpèl. Isé, 'l granì de pòlen per fecondà l'òvulo, el g'ha de tocà 'na superfìce del carpèl preparada apòsta per chèsto (el "stigma") envéce che 'na zó diretamènte sùra l'òvulo compàgn che 'ndèle gimnosperme.
La strütüra particular dei sò fiùr l'è mìa l'ünica diferènsa che gh'è col rèst de le spermatòfite, i óter caràter distintìf i è: la ridusiù del gametòfito feminìl a póche cèlule, la dópia fecondasiù (co la formasiù de 'na fìbra nütritìva tìpica, triplòida, ciamàda endospèrma, al momènt che se fùrma l'òvulo), e 'n xiléma e floéma distintìf.
La diversificasiù che gh'è stat endèle Angiospermae l'è 'mpresionànta. Endèl regìster fòsil compàr al prensépe del Cretácic (130 miliù de agn fa), e de chèl momènt lé compàr 'na möcia de fòsii de spéci con grànde diferènse 'ntra de lùre, compàgn che se i ìes comparìde de cùlpo con töta la sò diversità. Darwin stès l'è restàt deànti a chèsto fat e 'l ìa ciamàt en "mistéro spaentùs". Amò 'ncö, presapóc el 90 % de le piànte de tèra le aparté a chèsto 'nsèma. Sö 257.000 spéci vivènti (Judd et al. 2002), le angiospèrme i è le responsàbii de la part piö grànda de la diversità 'ndèle spermatòfite, embriofite e viridofite.
Isé come che 'l g'ha 'na möcia de spéci, chèsto 'nsèma 'l g'ha apò a 'na gran diersità de portamènt, caraterìstica chèsta che la g'ha pirmitìt de ocüpà töcc i ambièncc ecològic pusìbii. Gh'è dei arbùsti e gh'è dele erbácee, ghe n'è de tèra e ghe n'è de àiva, se le càta 'ndèi dezèrcc isé come che 'ndèle mòte, tat al lièl del mar come che söi mucc piö alcc. La diersità de le spéci l'è piö grànda 'ndèle zòne tropicài e ömede (entùren al 60 % de le spéci i è tìpiche de le zòne tropicài e ìl 75% le pöl crèser al mèi endèn clìma tropicàl), e le càla de nömer de menemà che se va sö de latitùdine, 'nfìna a rià a 'na reprezentànsa minuritària 'ndèle zòne piö frède compàgn che 'ndèla tùndra (che amò 'ncö l'è duminàda de le cunífere).
Le piànte che fa part de le Angiospèrme le reprezènta la fónt principàl de i alimèncc cönsömàcc de l'òm, de materie prìme e prodócc natürài. El piö gròs de la alimentasiù del mónt la vé de apéna quìndes spéci, töte de Angiospérme.


text:
Radund 11'500 policists han protegì la parada militara sin ils Champs-Elysées.
Il president franzos François Hollande ha observà durant in'ura la parada - cun pli che 3'200 schuldads, cun chavagls, 212 vehichels ed a pe, cun passa 80 aviuns e helicopters.
La Frantscha ha festivà cun differents schefs da stadis ed auters osps d'honur. Tranter els il minister da l'exteriur american John Kerry ed il primminister da la Nova Zelanda, John Key.
A Paris van las festivitads lura a fin cun in concert ed in grond fieu artificial amez la citad.
Cun la parada militara vegn regurdà mintg'onn a la conquista da la praschun Bastille che vala sco cumenzament da la revoluziun franzosa l'onn 1789.
RR novitads 14:00


text:
Tar la controlla da traffic avevan ils policists chattà en l'auto blera munaida e daners en notas cun restanzas da colla londervi. Ils dus umens da 20 e 23 onns han cooperà cun la polizia. Tenor la polizia chantunala èn els vegnids en Svizra per tschertgar lavur ed engular daners da collecta en las baselgias. Els han inditgà d'esser stads en radund 40 baselgias en plirs chantuns ed hajan sblundregià las cassas da collecta. La summa munta a plits tschients francs.
La polizia ha deponì sia denunzia tar la procura publica dal Grischun.
RR novitads 11:00


text:
Tenor il minister da l'intern tirc sa tractia tar l'attentader d'in policist indigen da 22 onns. L'um ha sajettà giu Karlow en ina galaria durant che lez ha pledà per l'avertura d'in'exposiziun da fotografias.
Sin videos da l'exposiziun è da vesair sco l'attentader cloma "Allahu Akbar" - Dieu è grond - cura che l'ambassadur è per terra. Ed el menziunescha era Aleppo e la Siria. Pliras ulteriuras persunas èn medemamain vegnidas blessadas tar l'attatga.
Putin ed Erdogan vulan ils tirafils
Suenter il mazzament da l'ambassadur russ ha il president russ Wladimir Putin annunzià ina tschertga intensiva suenter ils tirafils. Els stoppian savair tgi che haja manà il maun da l'assassin ha ditg Putin tenor l'agentura Interfax. El ha cumandà da furmar ina gruppa d'investigaders che duain examinar l'attentat ensemen cun las autoritads tircas. Il president tirc Recep Tayyip Erdogan è s'exprimì sumegliant.
Ils davos dis avevi adina puspè dà protests avant l’ambassadas da l’Iran e da la Russia. Ils demonstrants han crititgà il sustegn da quests dus pajais per l’offensiva da la regenza siriana cunter ils rebels en la citad da Aleppo. La populaziun tirca è indignada da l’offensiva da las truppas sirianas.
RR novitads 20:00


text:
Categuria:Wikipedia categurij spustaa
Tüt i categurij che gh'hann de vess spustaa second i cunvenzión di nom.
Sót-categurii
Quella categuria chì la gh'ha 32 sot-categorie chì de sota, su un numer complessiv de 32.
A
- Artìcol en Cremàsc (voeuja)
- Artícol in Bressà (voeuja)
- Artícol in Lombart Oriental (voeuja)
- Artícol in Lombàrt Orientàl (voeuja)
- Artícul in Bergamàsc (58 P)
- Artícul in Koiné matemàtica (voeuja)
- Artícul in Ticinés. (voeuja)
C
- Comun de la Provincia de Caltanissetta (voeuja)
- Comun de la Provincia de Catania (voeuja)
- Comun de la Provincia de Enna (voeuja)
- Comun de la Provincia de Firenz (voeuja)
- Comun de la Provincia de Messina (voeuja)
- Comun de la Provincia de Palermo (voeuja)
- Comun de la Provincia de Ragusa (voeuja)
- Comun de la Provincia de Siracusa (voeuja)
- Comun de la Provincia de Trapani (voeuja)
- Cumün dal canton Geneva (voeuja)
- Cumün de la Pruvincia de Pesar e Ürbin (voeuja)
- Cumün de la Svìzzera (voeuja)
- Cumün de la Svízzera (voeuja)
- Cumün Tuscana (voeuja)
M
- Municipalitaa da la provincia da Messina (voeuja)
- Munissipalitat de la proènsa de Catania (voeuja)
- Munissipalitat de la proènsa de Messina (voeuja)
- Munissipalitat de la proènsa de Palermo (voeuja)
- Munissipalitat de la proènsa de Siracusa (voeuja)
- Munissipalitat de la proènsa de Trapani (voeuja)
N
- Nasüü a Munscia (voeuja)
- Nasüü in Svesia (voeuja)
Articoi in la categoria "Categuria:Wikipedia categurij spustaa"
Quella categoria chì la gh'ha doma quella pagina chì.


text:
Lingua lumbarda
Il lumbard (lumbard, code ISO 639-3 lmo) è ina lingua neolatina che fa part da la famiglia gallo-italica (u pli precis Gallo-Rumantscha-Cisalpina), ina famiglia che furma in sistem linguistic diferent a quel dal talian ed a quel che del Retorumantsch.
La lingua lumbarda è parlada principalmein en l'Italia dal nord (granda part da la Lumbardia ed en la Svizra dal sid (Tessin ed en il Grischun), ulteriur en las zonas da regiuns cunfinantas, surtut egl ost dal Piemont) ed el Trentin. Schegea che il Talian è in general duvrà co linguatg da scatira en las regiuns nua ch'ins discurra lumbard, il lumbard è mutualmain chapaivel cul talian era sche quai sun duas linguas che fan part da dus roms differents da la planta dalla famiglia linguistica rumantscha.
Il lumbard è stà censii da l'UNESCO co lingua en privel d'extincziun e per consequenza co lingua da tutela.[2] Duas variantas principalas èn il lumbard ucidental (u insübrica) ed il lumbard oriental, duas variantas che han in bel mantun da differenzas, ed qualin linguist cunsiderescha che quai sajan duas linguas separadas.
Il Stadi talian ed il svizzer renconuschan ils pledaders da la lingua lumbarda sco linguatg minoritari.
Structura, Fonologia e Sintaxa[modifitgar | modifitgar il code]
Il particular fonologic del lumbard es:
- La palatisaziun dil cumplessiv latin: CL- [kl] e GL- [gl] tar c(i) [t͡ʃ] ,g(i) [d͡ʒ] (exempel CLAMARE > ciamà, GLAREA > gièra);
- L'evoluziun tar ü [y] dal Ū latin (PLŪS > pü)
- L'evoluziun tar ö [ø] dal Ŏ latin en certas posiziuns (NŎVU > növ/nöf).
La presenza da dus vocals che rutund (era numnà "vocal turblà") è cunsiderà sco ina carateristica principala da la lingua lumbarda, ensemen cul piemuntes, il ligur e la lingua da l'Emilia-Romagna. Il lumbard è però different dal piemuntes pertge (tranter autras variaziuns) han els betg il vocal central (il "terz vocal piemuntes") ed igl infinitiv da l'emprima cognugaziun finescha cun à(r).
Ina differenza tar la pli part dals linguatgs rumans è il dialect lumbart uccidental che ha ina accumulaziun quantitava vocalica, per exempel. paas [paːs] vs. pass [pas], ciapaa [ʧaˈpaː] vs. ciapá [ʧaˈpa]. In'autra carateristica plitost rara en autras linguas romanas es ch'ins drova savens il verb frasal idiumatic (construcziiun verb + particula), pli u main co in Englais ed autras linguas germanas. Per exempel trá, trá via, trá sü, trá fö(ra); mangiá, mangiá fö(ra). Quai es ina carateristica cuminaivla a blers dialects da auters linguatgs gallo-italics.
[modifitgar | modifitgar il code]
Duvrar il lumbard è ditg stà stigmatisà en ils areals lumbardofons che fan politicamain part da l'Italia, però pil solit en regiuns svizras, nua ch'il dialetto, linguisticamain ina varietad lumbarda, è pli bain conservada e pli vitala. In program da radio e da televisiun en lumbard vegn occasiunalmaint tramess da RSI, Radio e televisiun svizra taliana. L'instituziun da retscherca la pli impurtanta che la lavura si ils dialects lumbards è localisada a Bellinzona. Il CDE - Centro di dialettologia e di etnografia, è ina instituziun guvernativa chantunala. Nagina instituziun semeglianta exista en l'Italia. En il december 2004 ha il CDE publicà in dicziunari en 5 volums, nua ch'ins chatta tut las varietas lumbardas discurridas en la regiun svizra. Quest è la funtauna la pli impurtanta davart la lingua lumbarda (pli che 4'500 paginas e circa 57'000 pleds cun pli che 190'000 variaziuns).
Il term 'lumbard' è duvrà per sa referir ad ina lingua cuminaivla anc betg existenta. I cunvegn nuta che, en mintga singul cass, las differentas varietads lumbardas èn adina reciprocamain enclegentaivlas, ina situaziun sumeglianta als idioms rumantschs.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
Il lumbard ha ina litteratura che para antica, inconuschainta per a partir dal 13avel secul cun la lavur dal Bonvesin de la Riva, che scriveva en ina varianta passada a la istorgia co "Koiné lumbarda". In general, davent dal 15avel secul, la litteratura lumbarda è divida in oriental e occidental, vesaivel tar il cambi fonicologic che las duas variantas han deriva da la distanza culturala pervia la divisiun politica tranter il Duca da Milaun e la Republica da Venezia.
Litteratura en lumbard occidental[modifitgar | modifitgar il code]
La litteratura principala in lumbard occidental è quela scrivida tenor l'ortografia milanesa, ch'exista a partir dal temps dal Duca da Milaun fin a la mitad dal 19avel secul. Questa lingua es cunsiderada sco il linguatg/dialect da tut l'InsübriaModel:Ref voc Banfi. Era sche la varianta da la citad da Milaun è quela da referenza, ils scripturs druvavan in lexicon enritgà da pleds betg necessariamain ni da Milaun ni da la zona che furma fin il di dad oz la part da la provincia milanesa. Ils lexicografs han chattà in vast vocabulari cun variaziuns specificas da zonas ch'èn kilometers davent da la citad da Milaun, per exempel perfin da la zona laghee, il dialect plidà agl ur dal Lai da ComoModel:Ref voc Cher.
Da tutta maniera, i dat anc oz poets e auturs che scrivan in lumbard occidental ma i dovran mai il milanes classic[3]:
- Gian Paul Lumazz (1538-1592) poesia, varianta tessinesa da Bregn.
- Speri Jemoli (1846-1880) cumedia, varietà del varesot.
- Lissandren dra Roussela (1850 - 1943), poesia, Paves-Vugares, varietà vugaresa.
- Gian Stefano Cremaschi (1853-1935), varianta ludesana.
- Angiul Ferar (1874-1971), poesia, Paves-Vugares, varietà pavesa.
- Alberto Airoldi (1893-1977]]) poesia, dialect e varietà brianzöla.
- Piero Collina (1910-1983) “I Promessi Sposi” in vers, dialect cumasch.
- Franco Loi (* 1930), poesia per milanes classic.
- Fernando Grignola (* 1932) poesia, dialect tessines.
- Giancarlo Consonni (* 1943) poesia, varietà brianzöla.
- Basilio Luoni (* 1941) Autur e reschissur da teater: pliras ovras teatralas internaziunalas, varietà laghee.
- Edoardo Zuccato (* 1963); poesia traducziun, varietà busina.
Litteratura en lumbard oriental[modifitgar | modifitgar il code]
Ferton ch'il lumbard occidental ha chattà sia varianta litterara, pledada da Milaun sa mussa la situaziun litterara orientala durants ils seculs pli centrada: ins po dir che la litteratura orientala a almain duas variantas, quella da Bergum e quella da Brescia. Tranter ils auturs ils pli vegls sa chatta Giuvann Bressan (1489-1560) che scriveva bergamasc e Galeàs dei Urs (*1492-?) per bressan.
Cinema[modifitgar | modifitgar il code]
La scena cinematografica professiunala en lumbard è be pitschna. El mument èn be ils suandants films enconuschaints:
- L'albero degli zoccoli producí da Ermanno Olmi.
- Ona strada bagnada, documentari pliras gadas premià da Lamberto Caimi.
- Desmentegass, da Lamberto Caimi.
- La Palmira - ul film
- Frontaliers
Referenzas[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Tenor stimaziun dal Istituto Nazionale di Statistica.
- ↑ http://www.linkiesta.it/blogs/lombardia-next-state-europe/lingua-lombarda-e-lingua-catalana-un-paragone
- ↑ lista ciapaa anca da indicaziun de La Vus de l'Insübria
Liaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Ethnologue report for Lombard (se pò nutà che 'l rapòrt d'Ethnolongue sül Lumbart in Svizra el cuntegn un erur ciar: el Ticines el pò nò vess "la furma del Lumbart dupraa a cà in Italia", perchè l'è parlaa dumà in Svizera!)
- Centro di dialettologia e di etnografia del Cantone Ticino (center de dialetulugia e d'etnugrafia del Cantun Tisin).
- Istituto di dialettologia e di etnografia valtellinese e valchiavennasca (Istitüü de dialetulugia e d'etnugrafia valtelinesa e valciavenasca).
- LSI - Lessico dialettale della Svizzera italiana (Lessich dialetal de la Svizera taliana).
- VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana (Vucabulari di dialet de la Svizera taliana).
- DOSI - Documenti orali della Svizzera italiana (ducüment urai de la Svizera taliana).
- RTSI: Acquarelli popolari, un quaj de ducüment videu e audiu (intervist, registrasiun ecc.) de scritur del Cantun Tisin in di varietaa del Tisines (atenziun che 'l metalenguagg de 'stu sit a l'è el Talian e che di intervist a hin sia in Talian che in Tisines).
- Sit de El Dragh Bloeu, foeuj per la promozion de l'Insubria.
- Il Liber Russ de l'UNESCO sura i lenguagg in pericul: Europa. Lenguagg putenzialment in pericul, induve 'l Lumbart l'è clasificaa cume un lenguagg putenzialment in pericul.
- Bas da la luna.
- Proverbi lombardi, raccolti ed illustrati dal professore Samarani Bonifacio. Milano, 1858


text:
Luca Tavasci è in atlet polisportiv. La stad participescha il sportist da Samedan a cursas da mountainbike, l’enviern fa el passlung. Per ordinari sa mesira el cun sportists na impedids. Pir quest enviern è el parti per l’emprima giada en la cuppa mundiala paralimpica ed uss l’emprima giada als campiunadis mundials.
Paralimpics a Pyeongchang èn la gronda finamira
Sia gronda finamira è da sa qualifitgar per ils gieus paralimpics 2018 a Pyeongchang en la Corea dal Sid. Cun sia indeschavla plazza a sia premiera als campiunadis mundials ha Luca Tavasci gia fatg in grond pass en direcziun Pyeongchang.
RR novitads 15:00


text:
L’armada americana ha prendì uffizialmain ils cuntels da militar da Victorinox sin la glista d’empustaziuns. Commembers da l’armada americana pon uss empustar quests cuntels svizzers ma els na ston betg uschia l’interpresa.
Marca duai vegnir pli enconuschenta
Finanzialmain na portia questa fatschenta betg bler ma ella portia ina immensa reputaziun. Il cuntè da l’armada americana correspunda pli u main al cuntè che vegn surdà a mintga militar en Svizra. Ma la versiun americana è brina e porta l’inscripziun «U.S.». Perquai che millis da persunas han uss la pussaivladad da far questa empustaziun spera la fatschenta da Ibach da pudair promover la marca Victorinox en ils Stadis Unids.
RR novitads 15:00


text:
Er en la metropola da Paris è il traffic public stà impedì cun excepziuns da paucas lingias. Per la fin d’emna vegn quintà che la situaziun sa normalisescha. Protestà cunter la refurma da rentas dal president franzos Emmanuel Macron vegn gia dapi trais emnas. Tenor la societad da viafier statala - SNCF curseschan per vi da las chaumas - mo circa in terz da tut ils trens d'auta spertadad - TGV. Enfin uss muntian las protestas ad ina perdita da 400 milliuns euros, uschia ha ditg il schef da SNCF.
Ils 7 da schaner quinta la regenza da seser ensemen cun ils partenaris socials per chattar ina soluziun.
Chauma er a l'opera da Paris
Durant l'emna da Nadal èn pliras represchentaziuns vegnidas stritgadas. La saira da Nadal han sautunzas mussà avant l'opera scenas dal ballet Schwanensee - per uschia protestar cunter la refurma da rentas, quai rapporta il radio «France-info».
RR novitads 15:00


text:
Atualità
Percurs dl’Autonomia: presentaziun ai 3 de setëmber
Tratan le De dl’Autonomia podarán vijité sön plaza Silvius Magnago n’esposiziun sön la storia dl’autonomia. Le percurs gnará inaudé ai 3 de setëmber cun le presidënt Kompatscher y l’ombolt Caramaschi.
Por festejé le De dl’Autonomia ai 5 de setëmber vëgnel inann istalé n percurs storich dl’autonomia cun informaziuns sön la storia y l’importanza dl’autonomia por le Südtirol. Al sará n’esposiziun cun nü staziuns te cater lingac. An podará vijité l’esposiziun dai 5 de setëmber inant, le De dl’Autonomia.
Ofizialmënter gnará le percurs presenté
en vëndres, ai 3 de setëmber
dales 11:00
sön plata Silvius Magnago
a Balsan
en presënza dl presidënt Arno Kompatscher, dl ombolt da Balsan Renzo Caramaschi y di comëmbri dl team de proietaziun. Ala inauguraziun tolará ince pert la presidënta dl Consëi provinzial Rita Mattei.
Clican chiló röiun ala verjiun originala dl comunicat stampa por visualisé imajes, documënc o video che taca lapró
USP/jw/ma


text:
Republega Socialista Sovietega Ozbeka
La Republega Socialista Sovietega Ozbeka (ЎзбekиcToH CoBeT CoциaлиcTиk Pecпyблиkacи e yзбekckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka in ozbech) a l'è stada una republega socialista sovietega part de l'URSS, in pee del 27 ottober 1924 al 26 dicember 1991.
I lengove ofizziai eren la uzbeco e Lengua rüssa e la capital a l'era Samarcanda, Taškent e Bukhara. Incoeu l'è sostituida de l'Ozbekistan.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Repubblica Socialista Sovietica Uzbeka


text:
Mia möchte sein wie die coolen Girls in ihrer neuen Schule. Doch mit der ersten Regelblutung beginnt eine noch viel radikalere Verwandlung als erhofft. National und international ausgezeichnetes Spielfilmdebüt von Lisa Brühlmann. Mit Luna Wedler als junge Frau, die zur Meerjungfrau wird.
Lisa Brühlmann
tellfilm Gmbh
SRF
Lisa Brühlmann
Dominik Locher
Luna Wedler
Zoe Pastelle Holthuizen
Regula Grauwiller
Georg Scharegg
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Tenor las cifras da la Confederaziun sa po meglierar ina massa. Tut tenor tip d'infecziuns pudessan 35-55% da las infecziuns vegnir evitadas. Dapi il 2016 vegnan mesiras per prevegnir, survegliar e sminuir ils cas d'infecziuns en ospitals e chasas da tgira coordinadas. Cun la strategia «Noso» less la Confederaziun sminuir il dumber da tals cas.
Dapli igiena
Il pli grond potenzial vesan ils experts tar infecziuns entras cateters. Dentant era la igiena dals mauns duai vegnir megliurada. Placats, flyers ed infurmaziuns online duain far attent sin las mesiras.
Tenor l'Uffizi federal da sanadad s'infecteschan mintg’onn 70' 000 persunas en ils ospitals svizzers - 2000 moran pervi da las consequenzas.
RR novitads 12:00


text:
La raschun da separar las duas fatchentas è stada, ch'il tema dal dretg da vuschar per esters pudess polarisar. Els n'erian betg segirs sche la revisiun da la constituziun fiss stada periclitada, ha ditg il deputà Vladimir Pilman da la PLD envers la gasetta «Südostschweiz».
Cun separar las fatschentas vul il parlament da Tavau impedir, che la populaziun ditgia Na a l'entira revisiun da la constituziun. Decis la separaziun ha il parlament la gievgia suenter curta discussiun, quai cun 13 cunter 3 vuschs.
Cun ina moziun aveva la partida liberaldemocratica da Tavau pretendì, ch'il pievel duai pudair decider a moda separada e pli tard davart introducir il dretg da vuschar per esters. Quest dretg prevesa – che persunas estras ch'han almain 18 onns e vivan dapi almain 5 onns en vischnanca, survegnan er il dretg d'eleger e votar.
RR novitads 11:00


text:
60 pestgadras e pestgaders han la fin d’emna passada empruvà lur fortuna sin il Lai da Segl. Suenter ils emprims trais dis dad en tut nov fin d’emnas èn vegnids pestgads 16 peschs, tranter quels 13 Namaycushs. In bun cumenzament tenor la societad da pestgaders Lej da Segl. La finamira è numnadamain da reducir la populaziun dal Namaycush, che concurrenzescha e maglia ils peschs indigens.
Era l’Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun tira ina bilantscha intermediara positiva. Surtut en cumparegliaziun cun l’onn passà. Radund 100 peschs vulevan ins pestgar quella giada. Bandunà l'aua avevan però mo 35 peschs. E mo la mesadad da quels era Namaycushs. Uschia che la finamira principala dal project, n’era betg vegnida ademplida.
Sche questa pestga daventa dentant ina pestga uffiziala sajan ins alura pir dir suenter la finiziun dal segund onn da pilot.
Infurmaziun als pestgaders
Pervia da la blera naiv recumonda la societad da pestga Lej da Segl da duvrar gianellas sin il lai. Plinavant fan ins era attent sin il privel da rumper en en vischinanza dals auals.


text:
Bovisa
La Bovisa (IPA: [la buˈ(ʋ)iːza]; scrivuu ingualment in talian) a l'è on quarter de Milan che 'l se troeva in del Municipi 9 de la cittaa.
El quarter el ciappa el sò nòmm da ona vegia cassina d'antiga datta di Corp Sant de Porta Comasina, la Cassina Bovisa, intorna a dovè el s'è formaa on borgh agricol ch'a l'è staa, poeu, ciappaa-dent a Milan, ind el 1873. A la sò voeulta, el nòmm Bovisa el riva, probabilment, de bovi (boeu).
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
El quarter a l'è tajaa in duu da l'itinerari di Ferrovienord in direzion nord-sud, itinerari ch'el se poeu minga traversà in machina, ma domà a piè e domà induè a gh'hinn i sora-pass de la stazion feroviaria del quarter. Chest chì a l'è 'l motiv che, d'inquand a l'è stada costruida la ferovia, i duu part a s'hinn desvelopaa indipendentement l'ona da l'altra.
In del quarter, al principi del '900 , subet depos la fondazion di Studi de l'Ambrosio Film de Turin, i primm d'Italia, a hinn spontaa on i primm istitutt cinematografigh cont studi aness, comè l'Armenia Film e la Milano Films, induè a hinn staa giraa i primm longh-metragg mutt comè L'Inferno. Desvelopaa comè ona zona industrala de periferia, cont el stabiliment de produzion de acid solforich, Candiani, costruii in del 1882 e diventaa poeu part del gropp chimich Montecatini.[1] A la fin del XX secul, la Bovisa la subiss ona forte descesa dovuu a la sarada di tant di industri ch'a gh'eren chì, cont ona derivada decadenza, fermada domà inquand a s'hinn descominciaa a spontaa di cantier per costruzion residenziaj e mïorià d'ona quaj struttura industriala desmettuda.
Vona di attivitaa pussee important de chesta vegia zona industriala a l'è, al dì d'incoeu, chella ligada a la presenza de ona di sed destaccaa del Politecnich de Milan. La zona a l'è divisa in duu campus universitari, chel nord per la facoltà del Design e la facoltà di Architettura (ricavaa di struttur de la ex Ceretti e Tanfani) e chel sud per Ingegnaria. Al dì d'incoeu ind el Campus Bovisa Ingegnaria a g'hinn di cors de la scoeula de Ingegnaria Industriale e dell'Informazione, cont i cors de ingegnaria mecanega, ingegnaria aerospaziala, ingegnaria energetega e ingegnaria gestionala.
In del 2006, a l'è nassuda la TBVS (acronim de Triennale BoViSa) de art moderna (design, pittura, scultura).
La granda central de produzion e stoccagg del gas de cittaa, adess desmettuda e in demolizion, ha conservaa i struttur di sò gasometer comè esempi de archeologia industriala. A l'è anmò ativa la fabrica de la Fernet Branca. Da on quaj agn, ind el quarter s'hinn insediaa i studi televisiv e i ofizz de Telelombardia.
Strapòrt[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Bovisa a l'è servida da trii stazion: la stazion de Bovisa-Politecnich (a la convergenza di lign Milan-Saronn, Milan-Ass e 'l passant feroviari de Milan-Ramm Bovisa, gestida da FerrovieNord), de Villapizzon (che la se troeuva longh el passant-Ramm Certosa, gestida da RFI) e del Vial Lancetti (longh el passant, gestida da RFI). La stazion de la metropolitana pussee visina a la Bovisa a l'è chella de Derghen, che la se troeuva su la linia M3.
I strapòrt locaj de la Bovisa a hinn efetuaa da autoservizzi di linia gestii da l'ATM.
Ind el quarter el se troeuva el capp-linia de la linia de tram 2, ch'el conliga el quarter al center de Milan, e 'l capp-linia de la linia de filobus 92. La linia 82, che la conliga la Bovisasca a Derghen, la va a travers al quarter.


text:
Nus prendin temps per nos cussadents e respectein els sco persunalitads autonomas. Nus essan pertscharts ch’igl ei buca sempel da seconfidar en mauns jasters suenter biars onns d’independenza.
Ord quei motiv lavuran tier nus persunas dil fatg cumprovadas cun il sensori necessari. Nus tgirein in contact stretg cun ils miedis da casa locals, cun ils fisio- ed ergoterapeuts e sch’ei fa basegns cun las persunas dil fatg dil spital regiunal a Glion.
Cussadents cun la diagnosa da demenza retscheivan ina tgira speciala ed in accumpignament adequat en in spazi da tgira schurmegiau. Quella partiziun dispona d’ina gronda terrassa schurmegiada.


text:
- Per il cumbat encunter la fomaz en l'Africa ha l'organisaziun fatg in di da collecta l'avrigl da l'onn passà. Ils daners èn ids a differents projects en la Somalia, la Nigeria ed il Sudan dal Sid.
- Er la sort da persunas basegnusas en Svizra n'haja però betg laschà fraid ils donaturs. Suenter la catastrofa ha la Chadaina da Fortuna ramassà 5,9 milliuns francs per Bondo.
- 4 milliuns francs èn vegnids ramassads per la minoritad muslima Rohingya ch'è fugida dal Myanmar en il Bangladesch.
Sustegn per projects en l'exteriur
La gronda part da las donaziuns èn vegnidas contribuidas a projects en l'exteriur dad ovras d'agid da la Svizra. Dals total 62 milliuns francs èn 5,8 milliuns vegnids utilisads per agid en la Svizra. Tar quels tutgan secturs d'agid social, giuvenils en miseria ed agid tar donns da malaura.
RR novitads 07:00


text:
Ajache l’Aisciuda Ladina tol semper ite i 5 de mé, festa de la bandiera dai trei colores brun, bianch e vert, che l’an passà à fat 100 egn, l’Union di Ladins de Fascia porta dant te chesta setemèna na azion promozionèla, ge dajan l met a duc de se tor a n priesc spezièl la
L’Union di Ladins de Fascia sostegn la difujion del lengaz e de la cultura ladina e da egn la fèsc pèrt de l’endrez de l’Aisciuda Ladina: la sociazion porta dant chest an l percors de laboratories “Saores de noscia Tera”, nasciù per tor ite la comunanza de Fascia te n percors de enrescida curious e
N projet per l bosch de la Mont de Poza L’é passà più che doi egn dal tormen aricious che à dessatà i bosć del Trentin, e l Museo Ladin de Fascia adum co la Frazion de Poza e la firma ELEL, che fèsc ceramiches depentes a man, à portà dant l projet “AlberEl” vegnù
Cari bec e bezesEnce chest an, per via de chesta petorcena del Covid, no posse vegnir a ve troèr te scola, purampò ve mane n belot don: n codejel, che l’à inom “Mia reijes”, olache podarede scriver sù, canche jide a fèr na raida sa mont o fora per nesc bie bosć, pensieres, poesìes, paroles
Tele Mendranzes Linguistiches TG LADINO del 06/05/2020: Va sun chest coleament per veder la trasmiscion
NPLD-Network to Promote Linguistic Diversity Aisciuda Ladina: Festival del lengaz has been running since 2009 and this year comes in the context of the celebration of the centenary of the Ladin flag, displayed for the first time at Passo Gardena in May 1920: blue as the sky, white as the snow and green as the pastures
L’emergenza sanitèra met online dai 4 ai 9 de mé la scomenzadives del »Festival del Lengaz«, che te sia doudejeisema edizion fèsc festa per i 100 egn da l’isituzion de la bandiera ladina I cent egn de la bandiera ladina, tachèda fora per la pruma outa sun Jouf de Frea ai 5 de mé del
Radio Studio Record, program L Codejel dai 28.04.2020. Intervista a Sabrina Rasom, Responsabola di Servijes linguistics e culturèi del Comun general de Fascia e coordenadora de l’Aisciuda ladina. Na Aisciuda ladina desvaliva per chest an 2020. Tel temp de Coronavirus la zelebrazions su n sit internet nef dedicà a la manifestazion.
Nia abinedes, ma contac y manifestazions online. La Union di Ladins de Fascia nviëia ala Aisciuda Ladina dai 4 nchin ai 11 de mei. Apuntamënt plu mpurtant ie l iubileum di 100 ani bandiera ladina ai 5 de mei. Vèrda l video sun chest link!
L coronavirus no fera la scomenzadiva dedichèda a identità e lengaz che da 12 egn vegn metuda a jir al scomenz de mé te Fascia La é ruèda a la 12^ edizion l’Aisciuda Ladina, la scomenzadiva dedichèda a identità e lengaz che da 12 egn vegn metuda a jir al scomenz de mé te Fascia
L’emergenza sanitèra, met online dai 4 ai 9 de mé la scomenzadives del “Festival del Lengaz”, che te sia doudejẹisema edizion fèsc festa per i 100 egn da l’isituzion de la bandiera ladina I cent egn de la bandiera ladina, tachèda fora per la pruma outa sun Jouf de Frea ai 5 de mé del