text:
Chantuns da domicil han da pajar ils custs da tgira
- Venderdi, 3.6.2016, 11:08
Persunas che van oz en chasa da tgira survegnan ina part fixa dals custs pajada da la cassa da malsauns ina cumpart surpiglia il pazient sez. Ils custs restants duajan en l’avegnir il chantun da domicil surpigliar, quai vul il Cussegl federal ed ha instradà ina midada da la lescha correspundenta.
Oz valan differentas regulaziuns. La gronda part dals chantuns da domicil surpiglian ils custs er sch'in pazient va en ina chasa da tgira ordaifer il chantun. Auters chantuns vulan ch’ils custs restants vegnan surpigliads dal chantun nua che la chasa da tgira sa chatta. Era duajan ils custs per la tgira ambulanta en in auter chantun, surpigliar ils chantuns da domicil.
La coordinaziun vegn megliurada
Cun ina regulaziun pli clera po era vegnir evità che chantuns cun bleras chasas da tgira èn dischavantagiads finanzialmain. Era possia uschia ina planisaziun surchantunala da chasas da tgira vegnir instradada, scriva il Cussegl federal.
Uss sto il parlament decider davart la planisada midada da lescha.
RR novitads 12:00


c: text/html

text:
Putin sa mussa puspè
- Glindesdi, 16.3.2015, 14:13
Suenter ch'il president russ Wladimir Putin n'era betg sa preschentà en la publicitad ils davos 10 dis, è el sa mussà tar in inscunter datiers da Son Petersburg.
In zic pallid haja Putin ditg ch'i saja lungurus senza famas, rapporta l'agentura da novitads russa Interfax. Dapi sia davosa preschientscha publica ils 5 da mars avevi dà famas che Putin saja malsaun ubain ch'el daventia bab. Quai aveva il Kreml dementì cun vehemenza.
Entant ha Putin ordinà manevras a parts da l'armada russa en il vest ed il nordvest dal pajais.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Istorgias dal fraudulader
Descripziun
L'onn 1899 ha in chatschader da la Sutsilvania sajettà en l'asil da selvaschina sin la Gruobialp en il chantun Sursilvania dus guardiaselvaschina che l'avevan traplà en flagranti cun plirs chamutschs fraudulads. Suenter quest malfatg ha el pudì fugir a l'exteriur, nua che ses fastizs èn sa pers. A las autoritads giudizialas da la Sursilvania n'èsi betg gartegià da purtar davant dretgira l'assassin. Quest cas criminal n'ha betg mo fatschentà la glieud da quel temp, mabain er las generaziuns suandantas. Cun il temp è sa furmà or dals fatgs, or da las supposiziuns ed or da las interpretaziuns in construct d'istorgias che vegnan dadas vinavant a bucca en bleras famiglias fin al di dad oz. Entant existan bleras versiuns e variantas. In stimul impurtant en ils process cuntinuants da la transmissiun da las istorgias èn stads ils cudeschs davart l'assassinat ch'èn vegnids publitgads adina puspè durant l'entir 20avel tschientaner. Entant èn avant maun trais romans, dus tocs da teater en dialect cun totalmain trais inscenaziuns, in raquint en trais ediziuns sco er in studi istoric scientific. Tut questas ovras han mintgamai dà novs impuls ed han furnì puncts da referenza per turnar a raquintar l'istorgia dal fraudulader. I dat en egl che bunamain tut ils auturs dals cudeschs derivan da la Sutsilvania. Evidentamain era il basegn da la societad da sa fatschentar cun ils eveniments qua il pli grond. Ils temas centrals da las ovras èn la finala adina stadas dumondas umanas fundamentalas sco culpa, giustia, chasti, expiaziun e perdun.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Blatter, Michael: Doppelmord auf der Gruobialp. Ein Wildererfall zwischen Obwalden und Nidwalden. Kriens: edition magma/Brunner Verlag, 2002.
Nid hei cho. Ein Film von Thaïs Odermatt. Digital Video, 17 Minuten. Luzern: Hochschule Luzern – Design und Kunst, 2009.
Rengger, Ernst: Die eine, wilde Jagd… Wilderergeschichte aus den Neunziger Jahren. Stans: Verlag Hans von Matt, 1933 [weitere Auflagen: 1968 und 1988].
Odermatt, Klaus: Die eine, wilde Jagd... Wilderergeschichte in vier Akten. Nach einem tatsächlich verübten Doppelmord in den Unterwaldnerbergen im Jahre 1899. Dallenwil: Eigenverlag Klaus Odermatt, 1999.
Flueler, Fritz: Bärädi. Erzählung aus der Urschweiz. Luzern: Verlag C. J. Bucher, 1939.
von Matt, Josef: Der Wilderer. Ein Heimatspiel in fünf Akten. Aarau: Sauerländer, 1931.
Achermann, Franz Heinrich: Der Wildhüter von Beckenried. Aus Nidwaldens letzten Tagen vor 1798. Olten: Verlag Otto Walter, 1918.
Kaiser, Isabelle: Der wandernde See. Köln: Verlag J. P. Bachem, 1910.
Jakob Wyrsch: Das Volk von Unterwalden. In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde 43. Basel, 1946, p. 1-20.
- Dossier
- Wilderergeschichten
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 24.08.2012
Dimensiun: 248 kb
Tip: PDF
- Wilderergeschichten


text:
Jura (isola)
Jura (scozzes: Diùra) l'è on'isola di Ebrid de Dent.
La se troeuva in de l'Ocean Atlantegh, minga delonsg de l'isola de Islay e de la costa ucidentala de la Scozzia. L'è granda 368 km², in gran part montagnosa e minga fertil con bona part de la superfis ocupada de torbiere.
Ghe viven domà 170 personn, che viven soratutt in del paesin de Craighouse. In de la località de Barnhill gh'è la cà indove che 'l George Orwell l'ha finii de scriv el sò liber 1984. El sò nomm gaelich l'è "Diùra" (prununciàt [ˈtʲuːɾə]) e 'l riva del nors antigh dýr, che 'l voeur dì "cerv" (varda l'ingles deer, ma anca el todesch Tier, cioè "bestia"). Defatt in su l'isola a gh'è on gran numer de cerv, anca al dì d'incoeu.


text:
«En segirtad» cun Facebook e Google
- Mardi, 28.4.2015, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 28.4.2015, 11:15, RTR
Suenter il terratrembel a Nepal fan blers parents ed amis quitads per las persunas ch'èn en il territori da catastrofa. Èsi capità insatge u è tut en urden? Grazia a facebook e google èsi pli simpel da chattar infurmaziuns. Facebook porscha cun il «Safety Check» la pussaivladad da marcar sa sez u insatgi auter en segirtad. Quai funcziuna dentant be sch'ins è annunzià tar facebook. Google porscha cun il «Person Finder» la pussaivladad da tschertgar tenor num insatgi. Ins sto be ir sin ina pagina è simplamain dar en il num da la persuna ch'ins tschertga e sche quella ha annunzià là ch'i giaja bain cun ella, lura cumpara quai. Sche na, pon ins inditgar ch'ins tschertga la persuna e sch'insatgi ha infurmaziuns po el inditgar quai. E quai funcziuna er senza s'annunziar.


text:
Luis XVI de Francia
El Luis XVI de Borbon (Versailles, 1754 - Paris, 1793) l'è staa re de Francia del 1774 al 1792. A l'era nevod del Luis XV, al qual l'è succeduu. L'ha sposaa la Maria Tonietta de Asburgh.
Duranta el sò regn a gh'è staa di gross problema finanziari: lù l'ha cercaa de frontài col nominà 'me minister di finanz prima el Turgot e poeu el Necker, ma quand quei là provaven a promoeuv di misur per contegnì el deficit, i gent privilegiaa se ribellava.
In del 1789 el re l'ha convocaa i Statt Generai, ona sorta de Parlament che l'ha daa el via a la Rivoluzion Francesa e che in del 1792 l'ha depost el re.
L'ann dopo, denanz al period del Terror, e per paura de finì sotta la ghijottina, el re l'ha provaa a scappà foeura del paes, ma l'è staa reconossuuu e ciappaa a Varennes insema a la soa famiglia. Donca l'è staa processaa e ghijottinaa.


text:
26 morts da grevas malauras en Vietnam
- Glindesdi, 7.8.2017, 10:08
En il nord dal pajais sajan gia numerusas vias e punts vegnidas destruidas da la plievgia massiva.
Pervi da grevas inundaziuns en il Vietnam èn gia 26 persunas mortas. En il nord dal pajais da l'Asia dal Sidost èn gia numerusas vias e punts vegnidas destruidas da la plievgia massiva che cuzza dapi gievgia. Quai han communitgà las autoritads.
Blers champs da ris sajan inundads. Ils donns materials vegnan schazegiads da la protecziun per cas da catastrofas, sin radund 41 milliuns francs. I vegn temì ch'il dumber d'unfrendas pudess anc crescher. Almain 15 persunas èn anc sparidas.
Plinavant vegn spetgà ch'i plovia anc dapli ils proxims dis. En il pajais cun ina populaziun da 95 milliuns è il mument temp da plievgia.
RR novitads 09:00


text:
Gara de schi da chi da Calfosch
In dumania ái 02 de aurí s’á chi da Calfosch abiné pur stlü jö la saison da d¢invern de buriada, cun la tradizionala gara dl paisc da Calfosch che è ruvada ala süa 33° ediziun. Pur udëi chi che ê in chesc ann l’plü asvelt sön i schi, snowboard, telemark.
Dales 09:30 da duman á metü man la gara sön la pista Forcelles cun dedo en pic aperitiv al travert. In chesc ocajun el sté Moling Samuel che á fat le miù temp dla gara pasan al’travert cun le tëmp de 27:28. La miù dles eles casc iade el sté Costa Astrid cun le temp de 32:62. Do la pert sportiva dl’dé, se á düc i atlec y nia, senté jö pro mesa al Hotel Jägherhof, a se mangé na liagna blancia y sté n pü adüm. L’aperitiv e la marena è tres fora gnüda abelida da la müjiga, Saxroyal e i Zwoa Zirler dal Tirol. Pur chi che a fat pert ala gara el la poscibilité de vadagné dui bi pesc. Na televijun da 50 pollici e en iade de en fin dl edema al Hotel e Museo Sinsheim.
Dales 15:30 èl spo ste la premiaziun al Hotel Jägerhof y dales 17:00 él ste l’ora de musuré la fortüna de düc canc. L’prüm pest dala ola dala furtüna, n bonn de 800,00 € pur n iade, y tröc de atri bí pesc. Do la ola dala furtüna se a spo la festa trat alalungia cun tröpa vöia de fa festa.
I Stüdafüch ringrazia pur la colaburaziun la Scola de Schi da Calfosch, la Raiffeisen Val Badia, Impianti Colfosco, le Hotel Jägerhof, Foto Honolulu y düc chi che à daidé para por fà garatè la gara y l’do-gara.
Giulan de cör.
Stüdafüch Calfosch


text:
Trimmis
Trimmis a l'è un cumün svizzer del distret de Landquart. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 3047 abitant e una süperfiss de 28.40 km², e al se tröva a una altitüden de 637 meter sura al livel del mar.
El cumün de Trimmis a l'è tacaa ai cumün de Calfreisen, Castiel, Coira, Furna, Haldenstein, Maladers, St. Peter-Pagig, Untervaz, Valzeina, Zizers.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Trimmis l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Tremine.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Post de vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Trimmis gh'è le ruìne de du castèi: Burg Ober-Ruchenberg e Burg Alt Aspermont
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Trimmis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Web site
- Trimmis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Savognin Turissem preschenta emprims resultats
- Venderdi, 20.3.2015, 7:29
L’emprim da schaner ha Grischun vacanzas surpiglià in mandat da marketing da Savognin turissem en il Surses en la valur da 420‘000 francs. Ier saira è vegnì infurmà a Savognin davart ils emprims pass da la collavuraziun.
A partir dal matg survegn Savognin turissem ina nova homepage. Sco quai che Orlando Bergamin da Grischun Vacanzas ha ditg. « Nus midain la homepage perquai che la pagina d’internet actuala n'è betg optimada per telefonins e computers da tablet. Uschia perda Savognin turissem radund in terz da clients pussibels», argumentescha Orlando Bergamin.
Focus sin famiglias
Plinavant vul Grischun Vacanzas en l’avegnir gudagnar dapli giasts en Svizra, ma era en Germania ed en l’Ollanda. Il focus da la reclama da Savognin turissem vegn mess sin las famiglias.
Perquai ha Grischun vacanzas gia laschà far novas fotografias da l’enviern, che sa focuseschan sin famiglias. Investiziuns en l’avegnir duain surtut promover products per famiglias. Sco quai che Tanja Amacher, la directura da Savognin Turissem ha ditg, veglian ins per exempel far in nov Vitaparcours a Savognin che ha exercizis ed istorgias spezial per uffants.
«Savognin – s’Wunderland»
Plinavant ha Grischun Vacanzas preschentà l’idea «Savognin – s’Wunderland». L’idea da la campagna che duai cuzzar plirs onns: In’autura professiunala scriva in’istorgia davart in fin duas temas da la regiun da vacanzas. Tut vegn registrà sco gieu auditiv, e fatg accessibel sin l’internet. L’istorgia na vegnia dentant betg raquintada a fin. Las famiglias vegnian intimadas da raquintar enavant l’istorgia. Tut vegnia publitgà sin l’internet. Cun questa campagna duai vegnir fatg gust sin la regiun da vacanzas.


text:
Battaja de Marengh
La battaja de Marengh (Marengh l'è ona frazion de Lissàndria), la pussee famosa de quii combattuu del Napoleon in Italia, l'è stada combatuda el 14 de giugn del 1800.
El Napoleon l'aveva dispers i sò òmen per cercà de circondà l'esercit austriegh che 'l credeva in rotta, ma el general Michel Melas, comandant austriegh, l'aveva concentraa i sò òmen per lancià on attach contra de lù.
Napoleon el ciamava dò division, pussee visin, a dàggh man fòrta, ma i Frances eren 'dree a retiràss contra on nemis superior quand hinn success dò ròbb che hann cambiaa el cors de la battaja: el Melas el lassava el comand austriegh al General Zach, e 'l general Frances Louis Desaix el sentiva el rumor di cannonad e 'l se moveva in quella direzion per juttà el sò comandant.
El rivà e la cariga di òmen de Desaix hann cambiaa el resultaa de la battaja, ma lù l'è mòrt in de l'assalt che l'ha lanciaa.


text:
Beath Nay è anc adina interessà
- Dumengia, 1.11.2015, 9:54
Suenter che Doris Caviezel-Hidber da la PS ha communitgà da betg pli candidar per in'ulteriura perioda d'uffizi en il cussegl da la citad da Cuira, vegn il president da la PPS Cuira, Beath Nay probabel a candidar.
Quai ha el ha ditg envers RTR. El saja gia da lezzas uras stà interessà e be perquai ch’els hajan pers lura, na veglia quai betg dir ch’ins perdia l’interess.
La PPS da Cuira aveva pretendì gia curt suenter las elecziuns naziunalas in sez en il cussegl da la citad da Cuira.
RR novitads 8:00


text:
Uffants morts tar conflict
- Mardi, 7.4.2015, 12:16
En il conflict en il Jemen èn dapi ils 26 da mars morts almain 74 uffants. Quai communitgescha l’ovra d’agid per uffants da las Naziuns Unidas Unicef.
Era sajan blers uffants vegnids blessads tar quest conflict. Vinavant sajan uss dapli che 100’000 persunas a la fugia scriva Unicef.
Ils cumbats tranter ils cumbattants Huthi ed ils adherents dal president dal Jemen Mansur Hadi hajan cuntinuà la notg scrivan agenturas da novitads. Tar quests cumbats en il sid dal Jemen sajan morts almain 18 persunas.
RR novitads 12:00


text:
Dschihadist svizzer lascha liber sia dunna tudestga
- Dumengia, 19.4.2015, 12:03
Il dschihadist svizzer, ch'aveva tegnì en fermezza sia dunna e ses uffant en la Siria, ha laschà liber els. Entant sa chattian la dunna e ses uffant dad in mais en la Tirchia. L'uffizi da l'exteriur tudestg s'occupia dad els.
Quai han confermà la famiglia da la dunna e l'uffizi tudestg per fatgs da l'exteriur a la cuminanza da retschertga da la Televisiun svizra e da la gasetta «Stuttgarter Nachrichten».
La Procura publica federala a Berna maina dapi il november 2014 in’inquisiziun penala cunter il dschihadist. Il burgais dubel svizzer-tirc saja sa collià cun ina gruppa dad Al-Kaida en Siria.
RR novitads 12:00


text:
Art
L'art, endèl sò significàt piö làrch, la töl dét ògna atività umàna - ezercitàda de 'n òm sul o de 'n grùpo - che, co l'üzo de sulusiù tècniche, braüra, talécc personài e spertìsia guadegnàda col stüde e l'esperiènsa, la pórta a fùrme creatìve de espresiù estética. Endèla sò acesiù modèrna, l'art l'è ligàda a la capacità de trasmèter emusiù, isé, le espresiù artìstiche, aisebé che le pùnte a trasmèter mesàgi, le costetöés mìa 'n linguàgio véro e pròpe, perchè le g'ha mìa 'n còdes inequivocàbil cundividìt de töcc i früidùr, ma al contràre le vé 'nterpretàde de ògna sogèt a la sò fòza.
L'art la pöl véser cunsideràda apò a sóta l'aspèt de 'na profesiù de tradisiù antìca ezercitàda co l'oservànsa ve sèrte cànoni cudificàcc col tép. En chèsto sènso, le profesiù artezanàle - cioè chèle che se referés a l'artigianàt - le risàl de spès amò al Medioévo, quan che le s'è svelöpàde come atività specializàde e chèi che fàa 'n mestér i s'è reünìcc endèle corporasiù. Ògna art la 'gh'ìa 'na sò tradisiù, e i sò concècci vignìa mitìcc zó 'ndèna régola de l'art, a la quàl ògna artiér el gh'ìa de alineàs.
Evulusiù stòrica del concèt de art[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A analizà la stória del concèt de art se èt che 'ndèl córs del tép el se trasfùrma póch a la ólta ma 'n maniéra profónda.
Antichità: Sanscrit Are (urdenà), Latì: Ars, Grech: Tέxvn l'indica la capacità dei òm de fà sö i ogècc. La capacità la stà 'ndèla conoscènsa de le régole. Chèl che i se nintindìes per "art" i antìchi se pöl capìl se se pènsa a le nöf müze (mitulugìa)müze che protigìa e persunificàa le àrcc. Endèla lìsta, endóche mànca le àrcc figurtìve compàgn de la pitüra e la scültüra, envéce vé reprezentàt suratöt le arcc del spetàcol: la dànsa (Tersìcore), la tragédia e la comédia (Melpòmene e Talìa), la mìmica (Polìmnia), i tìpi diferèncc de poezìa, che 'ndèl'antichità, apò a quan che l'ìa scriìda, l'ìa destinàda prim de töt a véser declamàda o cantàda: épica (Calìope), amurùza (Erato) e lìrica (Eutèrpe). En piö, endèle arcc gh'ìa dét apò dò disciplìne che al dé d'encö i è cunsideràde scènse: la Stória (Clio) e l'Astrunumìa (Urània).
Col elenìsmo s'è ambiàt a fà le clasificasiù e le arcc i è stàde dividìde en cümü e liberài, a segónda che per ezercitàle ghe ülìes en sfórs fìzich o 'nteletuàl.
Endèl Medioévo s'è ambiàt a rivalütà le arcc cümü, che le vegnarà ciamàde mecàniche, me le seghetarà a ìga 'n ranch inferiùr respèt a le arcc liberài. De le arcc mecàniche gh'ìa stat lasàt fò divèrse de chèle che nóter encö cunsideróm "bèle arcc", compàgn de la pitüra e la scültüra; le arcc liberài e mecàniche i éra stàde rüdìde al nömer de sèt, e 'n mès a chèle che domandàa sfórs fìzich, gh'ìa dét apéna le arcc che migliuràa la vìta de l'òm, che le i a nütrìa, che le i a riparàa de le 'ntempérie, cioè le arcc cunsideràde ütei. Se conós de chèste arcc mecàniche medievài, dò lìste de riferimènt: chèle de Ugo de San Vitùr e Rodólfo de Longo Campo.
La poezìa la rientràa gnemò 'ndèl concèt medievàl de art, perchè 'l poéta l'ìa cunsideràt en vàte che 'l cumpunìa i sò vèrs sö ispirasiù del Signùr. Izistìa m,ìa la régola de le cumpuzisiù poétiche, alméno per chèl che riguardàa 'l contenùto. A fà la part principàl perchè la poezìa la vignìes cunsideràda 'na art l'è stat Bernardo Segni che 'ndèl 1549 el g'ha traducìt en lèngua volgàr la Poética de Aristòtele, òpera 'ndóche l'autùr el cöntàa la poezìa 'ntra le arcc.
La cundisiù sociàl dei artìsti, che l'è migliuràda mìa de póch endèl Rinascimènt, la g'ha cuntruibüìt a separài dei scensiàcc e dei artezà.
Endèl 1735 el Baumgarten l'envènta la paròla estética e 'l la dopèra per la prìma ólta endèla sò tézi de làurea. Endèl 1750 el püblica en sàgio col tìtol de Æsthetica.
Charles Batteux endèl 1746 el defenés, endèl sò lìber Le bèle arcc rüdìde a 'n prensépe ünich[1], el sistéma de le bèle arcc, e l'ìindica sich arcc en sènso pròpe - la pitüra, la scültüra, la poezìa, la müzica, la dànsa - ensèma a le quàle 'l mitìa dét apò dò arcc relasiunàde - l'eloquènsa e l'architetüra - che le gh'ìa 'l caràter cümü de l'imitasiù de la realtà col propózet de creà ogècc bèi.
De la fì del sècol XVIII àmbia le prìme crìzi del concèt de bèl e de art. Gh'ìa dré a nàser dele fùrme nöe de espresiù compàgn de la fotografìa, l’architetüra 'ndustriàl, l’ogetìstica per la cà, e bizognàa fàle stà dét endèl concèt de art.
Isé 'ndèl Nöfsènt s'è abandunàt l'edèa de 'na definisiù che tignìa dét art e òper d'art. La paròla "art" la deènta 'n concèt deèrt, endóche và dét töte de definisiù pusìbii de art.
El Nöfsènt el se fà portaùs de la créscita 'ntimìsta portàda 'n nacc dei pensadùr del sècol prìma, ma 'l rinöa i bizògn piö interiùr de l’artìsta e 'l se fà portaùs apò de l'inöasiù tècnica, de la quàla i materiài nö compàgn del fèr e dei componèncc prefabricàcc i è elemèncc findamentài.
L'architetüra nöa la g'ha de éser el sègn de rinöamènt cültüràl e sociàl, per chèsto se và vers ena omogeneità dei caràter de la custrisiù architetònica nöa, se stabelés en caràter nöf, en “stile moderno”.
Quan che de l'entuziàsmo per el progrès endüstriàl industriale se pàsa a la coscènsa de la trasfurmasiù che agés endèle strütüre de la vìta e de la società, entùren al 1910, endèl “Modernismo”, se fùrma dt dele “avanguardie” artìstiche che g'ha l'obietìf de cambià le modalità e le finalità de l’art.
Endèl mont, giöna de la capitài principài de l'art de sigür l'è Firènse, che la g'ha la piö grànda concentrasiù al mónt de òpere d'art en prupursiù a la sò enstensiù.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Les Beaux-Arts réduits à un même principe, 1746
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wikiartpedia, la "'Nciclopedìa lìbera de l'Art e le Cültüre de le récc Telemàtiche"


text:
Acquist da bains immobigliars / d'immobiglias
La lescha federala davart l'acquist da bains immobigliars tras persunas da l'exteriur (LAIE u usità "Lex Koller"), l'ordinaziun appartegnenta e la legislaziun introductiva chantunala reglan la correspundenza giuridica pertutgant proprietad funsila tras persunas residentas a l'exteriur. La lescha federala ha l'intent da restrenscher l'acquist da bains immobigliars per impedir ch'il funs indigen subeschia ina surpopulaziun estra, cunzunt pertutgant la proprietad d'abitar.
La legislaziun sin il champ da l'acquist da bains immobigliars tras persunas a l'exteriur cuntegna ina retscha da restricziuns per l'acquist da proprietad e da dretgs sumegliants a bains immobigliars tras persunas a l'exteriur, q.v.d. tras persunas che n'han betg il dretg da sa domiciliar en Svizra, ubain tras burgaisas e burgais dals stadis commembers da la UE/AECL che n'han betg lur domicil legal ed effectiv en Svizra.
Permissiuns
La lescha cuntegna disposiziuns pertutgant l'obligaziun da dumandar ina permissiun en connex cun l'acquist da bains immobigliars, la definiziun da persunas a l'exteriur sco er ils motivs per conceder e per refusar ina permissiun.
L'inspecturat dal register funsil e register da commerzi (IRFRC) è en il chantun Grischun l'autoritad da permissiun da la Lex Koller. Il IRFRC è cumpetent per conceder permissiuns e per relaschar disposiziuns da constataziun en connex cun las restricziuns da dretg public.
En spezial èn quai:
- permissiuns da vender proprietad d'abitar tras alienaders svizzers a persunas a l'exteriur
- permissiuns da vender proprietad d'abitar tras alienaders esters ad autras persunas estras
- permissiuns generalas en connex cun surbajegiadas cumplettas
- constataziuns davart l'obligaziun da dumandar ina permissiun da persunas giuridicas
- constataziuns davart il domicil da persunas natiralas
- constataziuns davart l'obligaziun da dumandar ina permissiun da lieus da manaschi
Abitaziuns da vacanzas
Ultra da quai administrescha il IRFRC ils contingents d'abitaziuns da vacanzas che vegnan attribuids mintga onn.


text:
Lienz (distret)
El distret de Lienz (en todèsch Bezirk Lienz) o anca Osttirol (cioè Tirol oriental) l'è giü dei distrècc del Land del Tiröl, en Austria. El se tróa endela part ocidentala de l'Austria.
Puzisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Osttirol el cunfìna col land de Salisbùrgo, la Carinsia, l'Alto Adige (Tiröl del Sud) e 'l Vèneto. Gh'è mìa cuntinuità teritoriàla 'ntra l'Osttirol e 'l Nordtirol sènsa pasà per el Tiröl del Sud che l'è teretóre italià.
Le vài principài del Tiröl orientàl i è la Val Püstarìa, la Iseltal, la Defereggental, la Virgental, la Kalser Tal e la Gailtal.
Cità e cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Lienz el g'ha 33 cümü, dei quài Lienz el g'ha statùto de cità (Stadtgemeinde) e 'l fà de capolöch de distrèt. Matrei in Osttirol, Nußdorf-Debant e Sillian i g'ha statuto de cità mercàt (Marktgemeinde). El dàto 'ntra le parèntezi l'è 'l nömer de abitàncc (agiurnàt al Magg 2015[1]):


text:
Regalian
P. C. Regalian (Latin: Regalianus; ?-260) l'è staa on usurpador contra l'imperador roman Gallien.
La vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per l'Historia Augusta l'è vun di Trenta Tirann. I alter font a hinn l'Eutròpi (che 'l ciama Trebellian), e l'Aureli Vittor (del qual inveci a l'è ciamaa Regillian). L'Historia la dis che l'era on erede de la familia del Decebal, l'ultim re de la Tracia; ma pussee segur hinn i sò origin senatoriai, anca perchè la soa probabil miee, la Sulpicia Driantilla l'era nòbil.
Dòpo che l'imperador Valerian l'era staa sconfigiuu di Sasanid, l'Imperi Roman l'è staa tacaa a Occident de on gran numer de popolazion germanegh. I abitant di loeugh donca hann elegiuu di capp che podessen diféndei intanta che 'l ver imperador, el Gallien, a l'era a combatt in di alter part. Vun di 'sti capp l'è staa l'Ingenuo, che però l'è staa vingiuu del Gallien. Alora el noeuv capp de la rebellion l'è diventaa el Regalian, fòrsi per el sò nòmm inscì regal. L'Historia ghe dis che l'ha combatuu e vingiuu i Sarmata, ma che poeu l'è staa massaa di sò òmen. I provinz che l'aveven sostegnuu (che hinn quij arent a la citaa de Carnunt, in Austria) hann poeu sostegnuu anca la rivoeulta di duu Macrian, pròpri perchè eren restaa senza protezion di invasion che vegniven de oltra el Danubi.


text:
1512: Constituziun da l’abazia da Castelmur
Barbara de Castelmur installescha sia residenza en il tract dal nord
L'abazia da Barbara de Castelmur cumpigliava in grond vestibul cun bucca-pigna per la pigna da stiva, la stiva abaziala ritgamain entagliada cun balcun tort, pigna e banc-pigna, e la chombra cun isch a l'archiv da la claustra e sortida al secret vi da la fatschada dal nord. Quest access privat e controllà a l'archiv è ina spezialitad. Pli tard è quel vegnì serrà e remplazzà tras in'entrada nà dal sid.
Il tavlegià gotic-tardiv è fin ciselà sin in fund da palpiri cotschen. Er las curnischs ornamentalas èn per part coluradas. Ed in ritg decor entaglià chattain nus er en la chombra.
L'abazia de Castelmur è sa midada cun il gir dals onns
Las successuras han vinavant fatg diever da l'abazia de Castelmur e l'han per part transfurmà. En la segunda mesadad dal 17-avel tschientaner è la stiva vegnida picturada cun farina da crap grisch cler. Ed en il segund quart dal 19-avel tschientaner han ins picturà il tavlegià cun l'uscheditg verd da Schweinfurt glischant che cuntegna dentant arsen. Pli tard han ins anc diversas giadas dà giu alv. Las rasadas luccas e da tissi han ins allontanà, las ulteriuras vettas han ins laschà. Uschia sa mussa la stiva oz en maniera barocca.
Abazia, lieu da reuniun, chombra da farina e stanza da studi per las novizas
La stiva abaziala para d'esser stà per lung temp il lieu da reuniun. Da quai dattan testimonianza ils bancs lung ils mirs. En il 20-avel tschientaner serviva quest local sco stiva da taisser, chombra da farina, deposit da tarpuns e biro auxiliar. En avegnir duai la stiva daventar ina part dal noviziat e servir a las novizas sco stanza da dimora e da studi.
La restauraziun n'è anc betg finida
L'anteriura chombra ed il vestibul da l'abazia Castelmur han ins anc da restaurar. Perquai che la finanziaziun da questas lavurs n'è anc betg segirada dal tut, sa legra la fundaziun "Pro Kloster St. Johann" sur da mintga donaziun che accelerescha las lavurs da renovaziun e scursanescha uschia il spetgar da las mungias sin lur "nova" stanza da studi.


text:
Automobilist è fugì suenter strivlada
- Mesemna, 4.3.2015, 8:59
Tar ina strivlada tranter 2 autos en Val Müstair hai dà in donn da plirs 1’000 francs. In dals cumpigliads è fugì, la Polizia chantunala grischuna tschertga perditgas.
Sco quai che la polizia communitgescha, è la strivlada succedida curt avant las 12:00 tranter il stan da sajettar a Müstair e l'ospital a Santa Maria. In auto cotschen era sin via vers Müstair cur ch’i ha dà la strivlada cun in auto.
Tschertgà vegn in vehichel champester nair u stgir-blau. Tgi che po far indicaziuns duai s'annunziar tar la polizia a Santa Maria.
RR novitads 9:00


text:
Newsletter educa.ch - distribuziun 01/2017
LOM-CH uss en las trais linguas
30. schaner 2017 / educa.ch
A partir dal december 2016 è il standard da datas LOM-CH proponì e coordinà da l’agentura spezialisada educa.ch er disponibel en talian. El porscha la pussaivladad da descriver resursas electronicas d’emprender e d’instruir adaptà als basegns dal sistem da furmaziun svizzer.
Collavuraziun tranter Confederaziun e chantuns
25. schaner 2017 / Societad d'infurmaziun / Monitoring da la furmaziun
A partir dal 1. da favrer 2017 va en vigur la Lescha federala davart la cooperaziun tranter la Confederaziun ed ils chantuns en la furmaziun svizra (BiZG). La giunta da coordinaziun en la furmaziun (KoA Digi) coordinescha las mesiras tranter Confederaziun, chantuns e partenaris.
Cundiziuns per in’economia digitalisada
12. schaner 2017 / Societad d'infurmaziun
Il Cussegl federal ha approvà il rapport davart las cundiziuns da basa per in’economia digitalisada nua ch’i vegn prognostitgà che la dumonda da cumpetenzas dad ICT vegn a s’augmentar. Fin il zercladur 2017 vegn elavurà in rapport davart las pretensiuns al sistem da furmaziun.
Education Digital
24. schaner 2017 / Cumpetenza da medias / MINT / Furmaziun cuntinuada
Questa nova plattafurma è in’iniziativa naziunala da digitalswitzerland cun la mira da sustegnair interpresas svizras en il sectur digital. Education Digital porscha ina survista transparenta davart scolaziuns e furmaziuns cuntinuadas da partenaris privats e publics.
Furmaziun digitala envers l’onn 2025
19. schaner 2017 / Publicaziun / Cumpetenza da medias
LEARNTEC ha incaricà in studi che mussa co ch’il progress tecnologic influenza l’emprender. Il pli impurtant element saja la cumpetenza digitala da las persunas d’instrucziun. In’ulteriura sfida saja ils meds finanzials – senza finanzas, nagina tecnologia en stanza da scola.
Economia 4.0 mida la furmaziun professiunala
6. schaner 2017 / Societad d'infurmaziun
Friedrich Hubert Esser, president da l’Institut tudestg per la furmaziun professiunala (BIBB) prognostitgescha grondas midadas en la furmaziun professiunala tras l’economia 4.0. Il sistem sto vegnir pli flexibel ed ils emprendissadis ston vegnir percepids sco mastergns da basa.
Perscripziuns UE per protecziun da datas
12. schaner 2017 / Societad d'infurmaziun / Internaziunal
La Cumissiun europeica ha proponì da meglierar la sfera privata per la communicaziun electronica e per las perscripziuns modernas per la protecziun da datas. Proteger la sfera privata na vul betg mo dir proteger il cuntegn mabain er proteger las metadatas dal lieu e dal temp.
In mez tschientaner da pedagogia da medias
12. schaner 2017 / Publicaziun / Cumpetenza da medias
En ses blog s’occupa Jean-Claude Domenjoz da l’experientscha fatga cun l’integraziun dad ICT en l’instrucziun per tut ils scolars e tut las scolaras da la Svizra franzosa. Dapi 1967 è pedagogia da medias in rom obligatoric en il plan d’instrucziun da Genevra.
Red or Blue VR Lab
11. schaner 2017 / Occurrenza / Societad d'infurmaziun
A Turitg ha l’emprim Virtual Reality Lab avert sias portas per giuvens e vegls che han plaschair da laschar far il «beamen» en in auter mund. Capitanis da pirats, pilots dal spazi ed artists ed artistas 3D pon uschia far experientschas unicas en in cyberspace.
Safer Internet Day
27. schaner 2017 / Occurrenza / Cumpetenza da medias
La Cumissiun europeica organisescha mintga onn ils 7 da favrer il Safer Internet Day, quest onn sut il motto «Be the change: Unite for a better internet». Klicksafe publitgescha quest di in manual cun exempels da good practice sut il titel «Was tun bei (Cyber)Mobbing?»
Services
educanet² (de)
educa.Biblio (de)
educa.ID (de)
educa.Instrucziun
Support (de)


text:
Boat Trip - Crociera per single
Boat Trip - Crociera per single (Viàś in Naṿ - Cruśéra par put) 'l è 'n film còmic dal 2003 ad Mort Nathan, prudót da di Tedésc e da di Americàṅ, cun al Prèmi Òscar Cuba Gooding Jr. ch'al fà al prutagunìsta.
Sunt
Mulâ da la sò muróśa Felicia (Vivica A. Fox), dòp ch'in na gita in mungulféra al gh'iva butâ adòs al sò gòmit in dal méntar ch'al gh dmandàva la maṅ, Jerry (Cuba Gooding Jr.) al decìd ad dar-'g un taj faghénd na cruśéra par cgnósar dal bèli fighi insém a 'l sò amìg Nick Ragoni (Horatio Sanz). Ma qvést chè, in 'n atàc ad cretinìśia, al tōś in gir al muróś ad quél d'l agensìa ad viàś che, par vindicàr-as, al gh mòla dū bijét par na cruśéra par fnòć invéci che una par put.
Quànd i s rèndan cònt dal tranèl 'l è tròp tard ma in mèś a 'l mâr a n gh'è gnint da far, sōl tgnir avèrt i òć e paràr via un vèć ciamâ Lloyd Feversham (Roger Moore) ch'al gh'iva butâ i òć adòs e ch'al gh gira 'd intóran cuma na mósca in si pét.
Da 'n elicòtar, culpî sénsa vlér da na sćiuptàda 'd un tiraràś, a vèṅ catâ sù un grup ad śugadōri ad vòley śvedéśi ch'i tōśan acsè pòst insìma a la naṿ par la cuntintésa 'd Nick ch'al 'n inprufìta pra far-ag di sfrēg e par spalmàr-ag dla créma par tìnśar-'s sóta 'l sōl, preśentànd-as cuma 'n fnòć. Che lōr i n gh'aṅ gnint in cuntràri ma la sò alenadōra (Lin Shaye), un dunèṅ brut cuma la fam e catìva cuma na spusla, la 'l para via. E quànd Nick al gh próa cun l’Inga (Victoria Silvstedt), cl'atra là la s càmbia ad cambra cun lē par pò catàr-'s a lèt cun al galét.
In cal méntar Jerry al cgnós la Gabriella (Roselyn Sánchez), na ragasōla ch'la lavóra lè faghénd l'animasiòṅ e insgnànd a balàr. Quànd òṅ di balarèṅ 'l è custrét a rinunsiàr a 'l spetàcul dla sira, Jerry al tōś al sò pòst trucànd-as da dóna sénsa savér che la Felicia l'è lè in mèś a 'l pùblic e ch'la 'l véd far al stimulèṅ. Se cun lì lē al ròbi i pàran andàr a raméngo par sèmpar, al stés quèl a n s pōl minga dir cun la Gabriella ch'la dvénta sò amìga e, cardénd-al un gay, la gh dmanda ad far-ag védar cum i s tìran i buchèṅ dand-ag na banàna in maṅ p'r insgnàr-ag.


text:
2° Memorial Alexander Ellecosta
In dumënia ai 10.03.2013 él gnü organisé dal Uniun dl Sport Amatoriala da La Val la secunda gara de schi alpinism y da jí a pé in memorial de Alexander Ellecosta.
Ince sce le tëmp ne é nia propi stè massa bel el garatè na bela manifestaziun. Le dé á metü man dales 8.00 canche i concurënć á podü jí dal Bar Sport a se tó i numeri por la gara. Dales 10 á spo metü man la gara, cun la partenza ite a Spëscia. I atleć plü svelti á atira piá ia cun en gran druch, bel dô da na mesora röia le prüm al travert. I atri che urô sla tó en pü plü cun la calma é ruvá sö dô na picera ora. Le travêrt é indô sté dala ütia "Ranch da Andrè".
Dales 12.00 él gnü tigní spo la Santa Mëssa da Siur Franz Sottara, ulache an á ince aldí de beles supliches, lites dant da deplü jogn. Dô la mëssa, tratan che la marëna gnô sön mësa él stè Viktor da Al Plan che se á sunè de beles cianties. Dô la marëna él spo gnü premié dal presidënt dl Uniun Alton Alex, Ellecosta Toni y dal raprejentant dla Cassa Raiffeisen Clara Erwin i partezipanć ala gara. Ala fin ti él ćiamò gnü surandè na picera recordanza ala familia Ellecosta.
En gran giulan ti vá a düć chiche á daidè organisé chësta bela iniziativa, che gnará zigü tignida inant, dô la bela esperiënza fata in dumënia.
Por udëi la tlassifica drüca: Tlassifica_2_Memorial_Alexander_Ellecosta.pdf


text:
par Peter Niederhäuser
Il chastè da Hegi, antruras in cumplex circumdà dad aua, è oz in dals chastels tardmedievals ils pli bain mantegnids da la Svizra Orientala, quai surtut grazia als signurs von Hohenlandenberg. Pli tard ha il chastè servì sco chastellania principala e suenter il 1798 sco bain puril. L'onn 1915 surpiglia il scienzià independent Friedrich Hegi il cumplex decadent. L'istoricher renumà lascha renovar cumplettamain il chastè tenor ils princips da la tgira da monuments e da la protecziun da la patria vertents da lezzas uras, e procura uschia per in'ovra d'art cumplessiva, nua che locals istorics reconstruids èn munids cun il mobigliar adequat. Sustegnì dal directur dal museum naziunal Lehmann e da l'architect chantunal Fietz, collia Hegi la sanaziun dal chastè cun studis d'archiv e realisescha uschia sias fadias adina sa basond sin la scienza. In maletg uschè autentic sco pussaivel era per el pli impurtant ch'ina renovaziun plain fantasia, e sch'el intervegniva tuttavia intenziunadamain en la substanza architectonica existenta, aveva el adina davant egl l'unitad «originala» d'in ensemble, il qual el renovava cun gronds sforzs finanzials a moda exemplarica ed al rendeva accessibel a la publicitad sco museum privat.
Lia Rumantscha, Cuira
, Peter : Der Name verpflichtet: Friedrich Hegi und Schloss Hegi
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 18. Jahrgang 2013, Heft 4, 135 - 145.


text:
1521
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 3 genar - Citaa del Vatican (Roma): el papa Leun X ghe signa el decret cul qual scomüniga el Martin Luter.
- 6 marz - i isul Mariann (Uceania): el Ferdinand de Magelan el descuvriss quest isul.
- 16 marz - isula d'Homonhon (Filipinn): el Ferdinand de Magelan el descuvriss quest'isula; dapress el n'ha scupert alter in de l'arcipelagh di Filipinn.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 27 april - isula de Matán (i Filipinn): Ferdinand de Magelan, navigadur purtughes, in d'un scunter cunt i indigen de l'isula cumandaa dal Lapu-Lapu.


text:
17 04
Ol dé 17 de bril l'è 'l 107 ( 108 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 259 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de bril al è ul dí da pòost 107 ( 108 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 259 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1711 - Barcelona: Carl III, Cunt de Barcelona, cun la mort del sò fradèl Josep I, al marsa imediatament vèrs l'Austria indóe al sarà nomenat Sàcher Imperadur Romà, abandonant i Català a la sò sort.
1931 - Catalunya: per i pressiú del goèrn Spagnöl, la Repüblega Catalana la se convertess in la Generalitat de Catalunya, de la qual Francesc Macià al de·enta ol president.
1938 - Vielha (la Val d'Aran): i franchés·c i ocüpa la éla.
1979 - Barcelona: ghe scumensa a emèt Ona lliure, la pröma di ràdio líbere del paes.
2004 - Madrid (Spagna): José Luís Rodríguez Zapatero al züra a la càrega de president del goèrn Spagnöl.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Museum
Il museum local da Laax muossa egl anteriur edifeci dalla cascharia dil 19avel tschentaner co ina famiglia da purs viveva avon 150 onns a Laax. La cuschina, la stiva e la combra ein endrizzadas cun mobiglias ed objects historics. Las localitads vegnan embellidas cun differentas latiarnas e plumpas. La pli veglia part dil museum ei la stalla che datescha digl onn 1696. Ella ei vegnida baghegiada si da niev il 1984 sper il museum.
Il museum local tematisescha era il svilup da Laax duront il 20avel tschentaner dil vitg puril al liug turistic. Quei process vegn illustraus cun exponats dils secturs da turissem e sport e d'ina seria audiovisuala. Il museum muossa exclusivamein beins culturals che derivan da Laax ni ch'ein vegni a Laax entras maridaglias.
Dapli informaziuns enfleis vus sut: Arcun da Tradiziun Laax
Annunzia/
Midar domicil enteifer | Bandunar Laax | Secasar da niev a Laax
Partenza
Infos ecologics
Uras
d'avertura canzlia
Gliendisgis - Vendergis
09.30 tochen 11.30
15.00 tochen 17.00
Telefon:
081 921 51 51
E-Mail:
admin@laax-gr.ch
Adressa:
Center Communal
caum postal 16
7031 Laax
Plan da la situaziun
Plan dal vitg


text:
Requirents d’asil lavuran tar l’Arena Alva
- Mardi, 22.12.2015, 16:27, actualisà a las 17:50
6 persunas dal center per requirents d’asil a Schluein e 2 persunas dal center a Laax lavuran tar l'Arena Alva.
Il cumbat da Reto Gurtner encunter il center transitoric per requirents d’asil a Laax en il hotel Rustico è enconuschent. Pli pauc enconuschent è, che la Arena Alva ha engaschà requirents d’asil. Per il mument èn quai 8 persunas.
Requirents d'asil èn bain vegnids a Laax
Sco quai che Reto Gurtner di, haja quai da far nagut cun ses cumbat encunter il center transitoric per requirents d’asil a Laax.
El haja cumbattì la tenuta dal chantun da concentrar en Surselva ed ella Foppa gest dus centers per requirents d’asil. El na haja mai cumbattì ils requirents sco tals.
Sche abitants d’in dals centers survegnan la lubientscha da lavurar, saja el pront d’engaschar quels. Dal reminent haja el engaschà requirents d’asil gia ditg avant che il center a Laax saja vegnì avert.


text:
Jürg Capol vegn schef marketing da la FIS
- Mesemna, 8.6.2016, 10:23
Il Grischun Jürg Capol daventa nov directur da marketing tar la Federaziun internaziunala da skis FIS. Capol è gia ditg engaschà tar la FIS, suenter ch'el ha terminà sia carriera da passlungist.
La nominaziun da Capol è succedida al congress da la FIS a Cancun en il Mexico. El vegn a surpigliar il post stgaffì da nov sco responsabel general per il marketing il cumenzament da fanadur.
L’anteriur passlungist a lavurà ils davos quatter onns sco responsabel nordic per il marketing da la FIS. Ed avant ha l’um da 50 onns gì durant plirs onns la funcziun da directur da cursa per il sectur passlung. En quest temp ha Jürg Capol inventà ensemen cun il Norvegiais Vegard Ulvang il Tour de Ski.


text:
Anno 1810, ils 26 d’uost en Tujetsch
Ei notori e da saver entras la presenta brev, che sin il sura datum, ei cumparius sin publica vischnaunca, il Wagiellj Joseph Wallier e fatg instanza per ils dretgs da vischin da quella, nua che suenter esser fatg il pli u meins ei quel „ein helligameing“ vegnius acceptaus per vischin da nossa vischnaunca cun las sequentas cundiziuns.
1. Duei quel esser obligaus da pagar alla vischnaunca la summa da 200 R., dico risculdis duatschien, per la quala summa el duei esser obligaus da segirar cun in sufficient „Underfand“ e tscheinsir annualmein suenter il solit dalla tiara 5 procento, entochen che quei capital seigi buca pagaus giu, ed igl emprem tscheins croda sin s. Martin dil current onn 1810.
2. Duei quel esser obligaus da purtar tuttas grevezias adual in auter vischin da vischnaunca, ei seigi cun lavurs cuminas, taglias etc.
3. Duei quel era puder guder tuts emoluments cumins da nossa vischnaunca adual in auter vischin da vischnaunca, senza stuer purtar intgina particulara grevezia.
Quels dretgs ein surdai ed accondai ton per il „Instand“, sco per tut il siu vegnir suenter e per confirmaziun da quei ein suttascrettas domisduas parts e coroborau cun il sigil nossa vischnaunca
En num dalla vischnaunca ils geraus da quella
Christian Joseph Wenzin p.t. gerau
Giachen Antoni Caviezel
a formel sco sura
Jeu Vageli Valier
…….. si sura
Il sura document ei sigilaus cul vegl sigil da vischnaunca che mussava Sogn Vigeli, nies patrun dalla baselgia parochiala, baselgia dalla val (smaccar per engrondir).


text:
Piranha Cuira sin via al quart titel en seria
- Actualisà Sonda, 28.3.2015, 14:56
Piranha Cuira ha gudagnà ils davos 5 onns gist 4 titels da campiun svizzer. Il club grischun dad unihockey da las dunnas è dapi intgins onns sin in’unda da success, e quella para dad avair nagina fin.
Piranha ha er gudagnà en questa stagiun la qualificaziun e parta uss en ils playoffs sco il favurit.
Gudagnà 19 da 21 gieus en qualificaziun
Piranha Cuira ha gudagnà 19 da 21 gieus en la qualificaziun e terminà quella dus puncts avant il grond rival, l’UHC Dietlikon. Ussa cumenza dentant tut tar nulla. En la seria da mezfinal, ina seria da best of five, cumbatta Piranha Cuira encunter l’equipa bernaisa da Burgdorf, in’equipa che las giugadras grischunas han battì tuttas trais giadas en la qualificaziun.
Il siemi da giugar il “superfinal”
La finamira è clera tar Piranha Cuira, numnadamain da pudair giugar il superfinal ed uschia avair la schanza da danovamain defender il titel. Il superfinal è in novum en il sport dad unihockey en Svizra. Per l’emprima giada insumma vegn il cumbat per il titel da campiun svizzer decidì en in sulet gieu, quai avant plirs millis aspectaturs en il stadion da hockey a Kloten. Enfin ussa vegniva adina giugà ina seria da best of five u best of seven. Quest final, tant tar ils umens sco er tar las dunnas, è ils 18 d’avrigl 2015.
-
1 Mezdi: Piranha Cuira sin via da gudagnar il quart titel en seria 3:13 min
da Actualitad dals 27.03.2015
-
2 Intervista cun Seraina Ulber avant ils playoffs 4:43 min
da Sportissimo dals 28.03.2015
-
3 Intervista cun Seraina Ulber davart il recept da success 4:55 min
da Sportissimo dals 28.03.2015


text:
En scartiras surdadas a mi dad Andrea Soliva per investa, hai jeu anflau la notizia che suonda cheusut. Igl onn 1927 ei la caplutta da s.Antoni vegnida disloccada da Foppas ed eregiada plinengiu el liug dad oz. Egl anteriur liug sesanfla in sontget e la historia da quel ha Gion Battesta Soliva nudau si sco regurdientscha.
Il caplut da Sontg’Antoni a Foppas/Surrein
Regurdientscha
Ei era il mars digl onn 1945 che jeu Gion Battesta Soliva (1882-1957) e miu fegl (Testi (1934-1997), havein fatg ina novena tier s. Antoni a Surrein per urbir a nossa cara mumma Onna Maria Giuseppa Cavegn (1896-1945) la sanadad ni levgiament da sia greva malsogna.
Cun quella caschun sefermavan nus savens sin il sulom dalla caplutta veglia. Cheu ei levau il patratg ch’ins duessi sin quei plaz tschentar ina enzenna per regurdientscha dalla caplutta veglia. La dunna e mumma ei morta igl uost 1945, il Battesta ha teniu plaid e baghegiau entgins onns pli tard il capluttet a Foppas.
Havend ofniau mia idea a miu bien amitg Maurus Berther (1880-1968), il qual ei immediat prompts da segidar, havein nus consultau il sur plevon Giachen Antoni Fetz (plevon a Sedrun da 1922-1948). «Jeu approbeschel Vossa stupenta idea e vi segidar cun Vus, tgei che jeu sai!», aschia ei sia declaronza. Pia ei la comissiun da baghegiar scaffida.
Dalla scantschala anora fa sur plevon la caussa publica e serecamonda tier ses parochians per agid finanzial.
In plan vegn elaboraus gratuitamein da frater Marcus Moser OSB, Mustér.
Il giuven Baseli Schmed (1918-1952) taglia crappa cun entgins da ses camerats e conluvrers han preparau la crappa en Plaun Perdé e mess ella giu Rein sper la punt, ina gronda lavur, gratis!
Sablun ed auter material ei vegnius menaus sil plaz entras ils proprietaris da cavals ed ils vischins da Surrein, gratis.
La construcziun da mir vegn surdada allla firma Willy, Cuera, che fageva da quei temps giu Las Rueras il drenasch. Siu construider era Florian Schwitter. Era a quella firma havein giu d’engraziar per bein enqual caussa ch’ei buca vegnida a quen.
La statua da s. Antoni ch’era stada a mauns alla firma Xaver Stöckli, Stans, per schar dar ina terschinada, han ils treis signurs, plevon Giachen Antoni Fetz, Maurus Berther e Florian Schwitter astgau purtar sin ina tgetla da Sedrun a Surrein cun pagar 10.- frs. perin per la honur.
Sin il di da s. Antoni, ils 13 da zercladur 1947, cun caschun dalla processiun, ei stau benedicziun dil niev e bi sontget. La dracca diluviala en quei mument ha disturbau igl act tal’uisa, aschia ch’il provediu discuors ei daus ell’aua.
Cun quei di ei l’ovra stada finida e la clav ed il quitau surdau agl ugau dalla caplutta da s.Antoni, da quei temps era signur Aluis Curschellas-Berther (1894-1958) ugau. Anfl’ins per indicau da surdar la survigilonza en in auter liug, sche sa quei daventar.
Ils cuosts


text:
Milano, 3 ottobre 2017 - Con il suo sguardo affilato in decenni di satira, esercitata come attore, scrittore e chansonnier, Brivio illuminerà angoli della Grande Milano di oggi: i suoi vizi, le sue virtù e soprattutto la sua gente, da raccontare con irriverenza e tenerezza, come sa fare lui. E in lingua madre: il dialetto milanese
“Te scrivi rabbios, Carlin… perché chi de drè a ca’ mia l’è trii mes che fan tonina (demoliscono, fanno scempio) di cà de Milan vècc: e picchen, sbatten giò camin, soree, finester, torr e tècc, grondaj, fasend on catanay in mezz a on polvereri ch’el par propri sul seri la fin del mond (…). Dov’el va, el mè Carlin, quel noster Milanin d’on temp, inscì bell e quièt, coi contrad strett in bissoeura (bisciolina, serpentina), dent e foeura , sul gust d’ona ragnera? (…). El temp… el desfa el nost Milan, che meneman (mano a mano) se troeuva pù la strada de andà a cà; el cambia i nomm di strad (…). Sto Milan Milanon el sarà bell, no disi. Gh’è di piazz, di teater, di cà, di contrad, di palazz, di bottegh, di istituzion che ai noster temp no gh’eren che a Paris; gh’è gent che va, che cor, che tas, che boffa, su e giò per i tranvaj, su e giò per i vapor, de dì, de nott, che non se troeuva on can che faga el quart. Tutt se dis, tutt se stampa, tutt se cred e se bev a l’ingross… (…) Sto Milanon l’è on cittadon, no disi. De nott ghe se ved come de dì, se va in carrozza con du sold, e fina mort te porten in carrozza; ma quii bei contradèi in drizz , in sbieèss, cald d’inverno e frècc al mes d’agost, quii streccioeur cont in aria el lampedin ch’el fava ombria, quii presèpi de cà, de spazzacà (soffitta, solaio), coi ringhieritt tutt a fior, quii scalett, quii cortitt, quii loggett, miss su come i niad fina al terz pian, quii tècc, vècc che sponten erbos coi grond pendos, veduu sul scur, col ciar de luna che riva in mezz ai mur, gh’aveven el so bell, vera Carlin? (…). Ah, sto progress che buffa e sgonfia, che sconquassa i noster cà, e che non lassa requie, a nun el mett magon. E se torna volentera a…quii ciaccer faa intorna al fogoràa. Col gottin in del tazzin, col coeur che sentiva on profumin squass de vioeur…” (Emilio De Marchi) Ecco, chi el pensava che mi gh’avessi no memoria del Milan d’ona volta, adess l’è content. Sto’ scritt el stà a significà la veggia Milan, pussè veggia la po’ minga vess, che la se lamenta del noeuv per nun vecc vecc. El Metrò l’ha cambià la città inscì come la television l’ha cambià l’Italia. Ma tucc pensen che la sia cambiada anca la memoria.
No. La gh’è. Potenta la se fa largh in mezz a la confusion e te fa desiderà i ciaccer in salott, col gottin in del biccer (quell gh’è semper) e col coeur che sent on profumin squass de vioeur. Basta stà lì on moment e t’el sentet che te ciappa dai pè a la testa, che te pervad, che te dà i vertigin, i girament de coo, simil ai balordon. Certo che se nun de tradizion lombarda proeuvom sto sdilinquiment, pari al quell del furlan, del piemontes, del ligure, del toscan e via via giò per el stival fin a la Sicilia allontanada da ona pesciada ma tegnuda insema al continent dalla lava dell’Etna, i migrant che hinn a drè a diventà musulmitalian avaran sentiment o patema d’animo ligaa ai so’ origin e cercaran de portaj in doa se troeuven. Ed ecco che i lor paes d’origin diventen tanti Milanin Milanon alla De Marchi.
In del me film, se sa no s’el finiremm e quand, che sont a drè a girà con Guido Veronesi disi s’ciarament che questa l’è l’ultima Milan. Che bisògna tegnila inscì come l’è, cont i arabi e le arabe ( de guardà no se te voeuret viv), cont i african che se contenten no de des centesim , cont i cines che derben restorant coi forchet e lassen perd i bastonitt, cont tutti ‘sti migrant vegnù chi pensand de trovà l’America d’ona volta. Hoo giamò dit in on alter articol che a causa de on litigio cont el regista Crivelli, al teater de Villa Clerici, quatter ann fa Milanin Milanon l’era diventà Milanon Milanasc. Ma s’eri rabbios e parlavi anca mi con Carlin. Adess disi che se te voeuret ben a sta’ città te la toeuvet come l’è coi so’ difett e i so’ pregi. E de pregi ghe n’ha tanti. Primm fra tutti quel de fa’ sentì’ tucc… milanes. Second che Milan l’è bella. Le disen i liber pubblicàa da la Meravigli : l’è bella in bici, l’è bella a pè, l’è bella in tram, l’è bella in barca, l’è bella nei dintorni, l’è bella per i monument, i cà, i giardin, el profum de la scighera cattiva che la ven su dai riser a l’estrema periferia, l’è bella cont la nebbia e senza, l’è bella in primavera e d’inverno, d’estàa e in autunn, l’è bella anca in doe l’è brutta. Milan l’è tutta ‘na poesia. Gh’hinn pu i siren di fabbrich ma gh’hinn quei di autoambulanz, di pompier, de la polizia. E quand te capita de andà per i quartier, all’Isola per esempi, te la troeuvet noeuva, splendida, linda (basta tajà i man ai writter). Basta dì che al centro dell’ex fiera campionaria gh’è ona busa immensa in doa han fàa on campo pratica de golf! Minga ona gesa, ona scola, on museo tipo Louvre. Ona snobbada come el Golf. Basta dì che dopo el pont de la Ghisolfa, se te ciappet la strada sbagliada te rivet, passand sota ona galleria, in autostrada; basta dì che per la soddisfazion di automobilisti te se troeuvet in certi pasquee (spiazzi), cont quatter strad a senso vietato e te segutet a girà ona rotonda senza savè come vegnin foeura; basta dì che se te mettet la macchina in seconda fila, de drè ad alter macchin, te ciappet la multa e quand te domandet al ghisa preposto perchè a ti sì e ai alter no te se sentet rispond “i alter hinn estracomunitari!”; basta dì che el sistema milanes l’è copià de per tutt, e che scriven sul telefonino: Milan l’è ona città fantastica, peccà che ghe sien i milanes.
E semm rivaa al capolinea (gh’era on local, sbattù giò, in doa passaven i jazzisti de tutt el mond, col stess nomm perchè l’era visin al capolinea del 2) e prima che el gust per l’ironia me faga diventà ancamò cattivell voeuri tornà al profumin de vioeur. In primavera se te camminet rent ai giardin de porta Venezia te sentet el profumm dei tigli; d’inverno te insuflett cont gioia el smog; d’estàa, quand ona quaj ditta de compostagg la scarega i so’ odor de coty, te preferiresset viv in discarica; i primm dì de ottober, dopo vess stà al mar o all’aria pura de la montagna, te tornet a respirà el fumm di tubi de scappament. El to’ sogn l’è quell de tornà a incrostà i polmon de palta, dester e sinister. Zucch e melon, la soa stagion. Alter che vioeur.