text:
Far parada
Astgar far parada las fiastas muntava per ils mats ina gronda honur ed obligaziun per aschia embellir il survetsch divin. Cun plascher e slontsch marschavan ils mats stediamein sut il commando dil capitani cun bandieras sgulatschontas e buis sin schui suenter la societad da musica. La scharscha da capitani e sergent dalla cumpignia da mats eran uffecis ualti tschercai. Capitani e sergent stuevan ver 25 onns per saver retscheiver quell'honur. Quella sebrattava giu, ina ga a quels da dado il Dutg grond e l'autra ga ad in giuven da Rueras. Mintgaton vegnevan era quels da Maunsut (Cavorgia e Surrein) ni quels da Dadens igl uaul (Selva e Tschamut) honorai cun capitani u sergent. Era ils bandierels stuevan ver ina certa vegliadetgna per astgar purtar in fengli. Ina gronda honur veva quei mat che astgava purtar la fana biala. - Pli baul eran ils commandos dil capitani en tudestg sco el militer. Avon ver 50 onns ha Gion Felici Monn (1876-1954) da Camischolas procurau per il commando en romontsch. Da lezs onns era ei tradiziun ch'il capitani da mats fageva in plaid da Sontgilcrest. Suenter viaspras serimnava in grond pievel avon la casa pervenda, nua che la societad da musica ed il chor mischedau seproducevan. Lu suandava il plaid dil capitani da mats. Il plevon scheva semegliontamein enzacons plaids d'engraziament. Finidas las ovaziuns, envidava el la cumpignia da mats, la societad da musica e la suprastonza communala ad in refrestg en casa pervenda. Per in'uriala stevan ins si da cumpignia cun cantar bialas canzuns popularas. Il caplon da Rueras haveva era la buontad da dar in refrestg alla cumpignia da mats la fiasta da Sontgilcrest. Tier las fiastas da parada da Rueras cumpignava la societad da musica ed ils mats da dado il Dutg grond mintgamai il plevon e caplon da Sedrun a Rueras e lu puspei anavos, secapescha tut a pei.
Ils mats che fagevan per l'emprema gada parada havevan da cumparer ina dumengia avon l'emprema fiasta a Tgamaura per vegnir instrui dil capitani e sergent, co els hagien da marschar e purtar la buis. Capeivel, havevan ils responsabels gie empau quet da presentar ina cumpignia bein disciplinada. Suenter las festivitads dalla davosa fiasta da parada (sogn rusari) offerevan il capitani ed il sergent in refrestg alla cumpignia da mats e societad da musica sco engraziament per l'honur retscharta ed era sco renconuschientscha per igl engaschi duront las fiastas da parada. Tier messas nuvialas vegnev'ei era fatg parada e lu stediamein, era da mats pli vegls.
Pli baul fagevan ils mats parada entochen 30 onns. Lu retschevevan els ina menziun d'honur. Oz han ins surschau il far parada plitost als giuvens gest ord scola. Igl ei donn che mo paucs mats sur 20 onns han buca ton ideal da serrar las retschas da parada dalla cumpignia da mats.
1936/37 Capitani Gion Andriu Monn e sergent Sep Lurenz Hitz
1938 capitani Felici Schmid e sergent/wachrmeister Heinric Schmid
1947/48 Duri Vigeli Cavegn, capitani, e Giochin Hendry, sergent
1964 Capitani Gion Andriu Berther e bandierel Rest Flurin Gamboni


c: text/html

text:
Polizia taliana ha torturà
- Mardi, 7.4.2015, 14:37
Il Tribunal europeic per dretgs umans a Strasbourg ha sentenzià l’Italia pervi da tortura. Quai en connex cun las demonstraziuns suenter l’inscunter dals stadis G8 a Genua il 2001.
Sco quai che medias talians rapportan saja l’Italia era vegnida sentenziada da na betg avair ina lescha che condemnescha la tortura. Il 2001 eran pliras persunas vegnidas blessadas grevamain tras la polizia ed in um era mort tras in sajet da la polizia. Durant las demonstraziuns duai la polizia avair torturà in um da 61 onns. El ha uss survegni ina indemnisaziun da 45’000 francs.
Gia il 2012 eran 25 policists vegnids sentenziads enfin a tschintg onns praschun.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
nr. 73/80
Tenì su bën contes y documënc
Tan giut dassëssen pa tenì su contes y documënc? Na dumanda che se fajon canche cialon tres de vedli papieresc: ie pa chëstes sën mé de vedla zedules o dumënc mpurtanc? Purtruep suzedel mo for suvënz che cunsumadëures scirma demez contes abenëura: a chësta moda pudëssa n acreditamënt lià a chësta conta (o nce mé l paiamënt dla conta nstëssa) nia plu unì desmustrà defin.
Sun la plata web dla Zentrela Cunsumadëures (www.verbraucherzentrale.it) iel da giaté na lista di tëmps da tenì su plu mpurtanc. Nia for ne curespuend chisc tëmps ai tëmps de lege scric dant. Tl cajo de pesima iel segur miec tenì su i documënc mpue plu giut.
N valgun ejëmpli pratics:
- Abunamënt TV (cubites de paiamënt): 10 ani
- Chëuta dl auto (cubita de paiamënt): 3 ani dala destumeda, l vën cunsià dla tenì su per al manco 5 ani
- Mprësc (cubita de paiamënt per i paiamënc dla rates): per for
- Documënc per la detlarazion dla chëutes: nchin ala destumeda dl cuarto ann do che n à dat ju la detlarazion dla chëutes, cunsiei iel al manco 6-7 ani
- Scuntrins de cassa: 26 mënsc (i vel nce per dërc de garanzia); tl cajo de scuntrins de papier chimich iel miec fé na copia, ajache chisc ne tën nia giut.
- Estrac dl contcurënt: 10 ani
- Fic (cubites de paiamënt): 5 ani
- Cubites de paiamënc dla ICI: 5 ani dal ann dl paiamënt
- Contes de gas, lectrisc, refudam: 5 ani udui danora dala lege, 10 ani cunsiei
- Contes dl telefonn dla rë fissa y dl fonin: 10 ani cunsiei
- Assegurazions (cubites de paiamënt): 1 ann dala destumeda
- Multes: 5 ani
Avanamënc de capital pra la banches sudtirolejes
Ntan l'ultima enes àn suvënz audì rujenan de "avanamënt de capital" da pert dla banches locales. Ai tlienc, ma nce a chi che ne ie nia tlienc ti vëniel fat la pruposta de sotscrì azions de banca nueves. Ma la compra d'azions ne ie nia na cossa da uni di y per duc chëi che ne se ntënd nia de dl funzionamënt dla borses ne ie na tel compra dessegur nia n nvestimënt tlassich. Perchël dassëssen dassënn mëter verda y tenì cont de n valguna nfurmazions de basa.
Tl cajo de n avanamënt de capital de na sozietà (o sciche te chësc cajo de na banca) ne se tratela nia de n nvestimënt a tëmp curt sciche chël tla borsa (cumpré ncuei, vënder duman), ma de na operazion a tëmp lonch. Azioneres de na banca devënten per l resté - almanco per n valgun ani. Perchël possel nce suzeder che l'azions ebe do trëi o cater ani, ma nce dant, na perduda de valor dl 20-30% n raport al valor al mumënt dla compra. L possa sambën nce suzeder l cuntrer che l'azion davànie te chësc tëmp l 20-30% dl valor, ma chësc depënd da truep fatores.
La venduda dl'azions. Nce chësc ne ie nia for saurì: truep tlienc dla banches locales nes fej al savëi che i à messù aspité mënsc (o che i muessa for mo aspité) per pudëi vënder si azions cumpredes dan n valgun ani y giapé de reviers l capital nvestì. Per velch ie chësta transazion stata dut auter che scëmpla y mpede davanië velch ài tres l nvestimënt abù perdudes nce dl 30% dl capital nvestì. Perchël: metëde verda!
Deplù nfurmazion sun www.verbraucherzentrale.it.
L decret nuef sun i juesc de fertuna vëij danora plu trasparënza pra la chances de venciuda y la pruibizion de fé retlam
L volum d'afares di juesc al lot & Co avanea dassënn: mé tl prim mez ann dl 2012 ie l avanamënt tla Talia ti cunfronc dl prim mez ann dl 2011 stat dl 24% (da 35,8 a 44,3 miliarc d'euro) y tl Südtirol dl 25% (da 307 a 385 milions d'euro). Chësta somes mancia pona pra la compra de d'autra marcanzia y servijes.
L grandiscimo avanamënt dl volum d'afares di juesc de fertuna vën udù te na maniera for plu critica. Chësc à bele da n pez nce purtà la Zentrela Cunsumadëures Südtirol à nfurmé l publich n cont di for majeri periculi dl marcià di juesc de fertuna, scebën che chësc ie sota l cuntrol dl stat. Ai 18 de juni 2010 iel unit dat ite mozions pervia dla mancianza de trasparënza pra i juesc de fertuna y pra l'autorità antitrust. Nce sce l ie unit damandà do de plu iedesc pra l'autorità antitrust ne à chësta mei respundù. Al cuntrer à l guviern dat ora n decret de lege (GD Nr. 158/2012) sun pruposta dl Minister per la Sanità Balduzzi che vëija danora plu trasparënza pra la chances de venciuda y pruibizions de fé retlam. A chësta moda ti iel unit recunesciù ai/ala jugadëures l dërt de giapé drëta nfurmazions. Dai 1 de jené dl 2013 muessel pra i retlams per i juesc de fertuna, tan inant che i vën mo lascei pro, y sun i zedulins for unì dat sëura la chances de venciuda. Sce l ie debujën de truepa nfurmazions de trasparënza muessa chëstes vester da garat sun Internet y ti locai de juech. Tlo leprò tuchëssa ala fin nce la publicazion de venciudes bele trates al lot, ajache chëstes nfluenzea dassënn la chances de venciuda che ie mo.
Abité segures
"Segurëza contra leresc" - da tré ju dala detlarazion dla chëutes
Canche l vën rot ite te na cësa ie chësc per chi che sta laite na gran sperduda. Ma truepa rubaries pudëssa unì schivedes se nuzan de n valgun pruvedimënc scëmpli. Nce l nvestimënt te mesures de segurëza contra la rubaries ie n bon nvestimënt. Oradechël possa la spëises per chësta mesures de sgurëza unì trates ju dala chëutes.
Piec che l dann materiel ie per la persones tuchedes la majera pert nce l sentimënt de ne se sentì nia plu segures danter si cater mures de cësa.
Fajan na raida te cësa y ntëur cësa possen datrai debota udëi ciuni che ie i ponc dëibli n cont de segurëza. Tlo leprò toca p.ej. saradures standard, ancurajes dëibli pra i mures, puntei nia segurei, vieresc de ciulé zënza saradures leprò, feriedes a rë nia seguredes y nsci inant.
L adatamënt ala segurëza de chisc ponc dëibli pra cësa o pra l cuatier vën dejëut tres mesures per la segurëza contra la rubaries. L nvestimënt te mesures de segurëza contra rubaries possa unì trat ju dala chëuta de davani (IRPEF). Per mesures tëutes dai 26 de juni 2012 nchin ai 30 de juni 2013 possel unì trat ju l 50% dla spëises (la soma plu IVA); la soma muessa unì trata ju dala chëuta dl davani te pertes medemes sun diesc ani.
N generel possel unì trat ju dala chëutes duta la mesures tres chëles che n pudëssa schivé na rubaria y miuré la segurëza de na cësa o n cuatier. De mpurtanza: pra l paiamënt dla conta iel da mëter verda che l vënie dat sëura sun la cubites dla banca la rejon dl paiamënt sciche nce l numer de codesc fischel y l numer de partida IVA o de codesc fischel dla firma che à fat i lëures.
Deplù nfurmazions sun www.verbraucherzentrale.it/wohnen.
Tl cajo de tardivanzes pra i joi vënien rembursei: la Chëurt de giustizia dla Union europeica cunfermea l dërt de giapé paiamënc d'avalianza
La sentenza nueva dla Chëurt de giustizia dla Union europeica sun la ghiranzes d'avalianza da pert di passajires tl cajo de tardivanzes messëssa purté mo plu tlarimënc per i/la cunsumadëures per cie che reverda la nterpretazion di regulamënc che reverda i dërc di passajires de jol - y speron nce plu cumprenscion da pert de chëla cumpanies de jol che se à nchin sën for parà dassënn contra l paiamënt tl cajo de tardivanzes.
Bele tl 2009 ova la Chëurt de giustizia dla Union europeica purtà a esprescion si minonga tla nsci tlameda sentënza-Sturgeon che l paiamënt d'avalianza ududa danora tl cajo de joi cancelei dassëssa nce unì a valei pra la tardivanzes. La sentënza di 23 de utober 2012 (C-581/10 y C-629/10) cunfermea chësta sentënza sun duta la linia. Tuchedes ne ie danz nia la tardivanzes n generel, ma mé chëles de plu che trëi ëura. Degun paiamënc d'avalianza ne ie da giapé - no tl cajo de tardivanza no pra la cancelazion dl jol - canche la gauja ne possa nia unì nfluenzeda dala cumpania de jol nstëssa. Straics di cuntrolëures dl trafich de jol, neveres, cënder de vulcan ie ejëmpli tipics per chësta sort de gaujes de chëles che la cumpania de jol nen po' nia.
Deplù nfurmazions sun www.euroconsumatori.org
Scincundes da Nadel per jënt y ambient
Nfrusciadëures dl daunì cunstatea na mudazion tl cumpurtamënt de cunsum pra la compra de scincundes, dantaldut pra la scincundes da Nadel. Prudoc materiei pierd for plu mpurtanza. L ne ie nia da se fé marueia, ajache la cëses ie bele plëines de libri da cujiné, de crabatles, sbetri, njins - dessegur scincundes bën minedes, ma che va a finé nzaul tl piz de n castl. Ma cie ti scinchen pa a persones che à bele dut? Co fossela pa cun na scincunda cun chëla che n possa ti fé de bën a jënt y ambient? Tlo n valguna ideies:
Scinché tëmp
Fé zeche deberieda (na spazireda, na schitour, na jita, na vijita de na mostra, de n pez de teater y n.i.) pudëssa vester na bela scincunda. La miecia cun prupostes cuncretes de terminn. "Avëi dl'aurela per sé nstësc" ie zeche che vel. Perchël possen ti scinché chësc tëmp a genitores jëuni sce n cëla sun si mutons o sce sëurantòl n stroz che se damanda truep tëmp.
Scinché capaziteies
Chiche sà da fé zeche bën, possa ti fé na scincunda a zachei cun chësta si capazità. Chiche vënd p.ej. gën cosses sun l marcià di pulesc y sà che ël/ëila à truepa cosses da dé ca, possa fé dainora na bela scincunda. O sce zachei ruma su gën o à de bujën de n partner per fé jogging - y l auter à de bujën de zachei che l sburdla a fé n'atività sportiva.
Deplù ideies de scincundes sun www.verbraucherzentrale.it/umwelt.
Ulon savëi vosta minonga
Nrescida sun la merches de bontà online
La rë dla Zentreles di cunsumadëures europeiches (ECC-Net) fej na nrescida a livel europeich tres n formuler curt de dumandes on-line sun la mpurtanza dla merches de bontà per i cunsumadëures. Vosta minonga nes nteressea!
www.euroconsumatori.org.


text:
Stats Unids de la Granda Austria
I Stats Unids de la Granda Austria (tedesc: Vereinigte Staaten von Groß-Österreich) i è staits un projet de reforma radicala de l'Imper Austro-Ungeres proponid da un grœp de studios vexin a l'Arciduca Francesc Ferdinand d'Asburg-Este e a la so moier Sophie Chotek von Chotkowa, de orijen ceca, qe l'è mai stait realizad. Qesta proposta in particolar l'è staita svilupada da Aurel Popovici indel 1906.
L'imper di Asburg l'era multi-etnig, e g'era di tension al so intern per la mancanza de rapresentazion de tœts i popoi. Una prima reforma l'era staita la creazion de la dobia monarqia (Ausgleich) indel 1867 con l'imperador Francesc Jusep, qe la portava al poder tedesc (austrieg) e ungeres, qe i era però adoma ol 44% de la popolazion. I oltre nœv entnie i g'hiva nissun autogovern.
Ol Francesc Ferdinand al g'hiva l'intenzion de cambiar l'organizazion de l'imper, col crear un insema de stats autonomi sœ base etnig-lenguistega, confederads insema col nom de Stats Unids de la Granda Austria. G'era però di oposizion sovertœt indel'area ungeresa, qe la saress staita ridimensionada.
A la fin, l'Arciduca l'è stait copad a Sarajevo indel 1914, e l'è començada insé la Prima Guerra Mondiala. L'Imper, fracad, al sarà desligad, in part prope sœ la base di division etnige.
Oltre cartine[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE) Erich Kowalski, Die Pläne zur Reichsreform der Militärkanzlei des Thronfolgers Franz Ferdinand im Spannungsfeld von Trialismus und Föderalismus, Universitätsbibliothek Wien, Vienna, 2005
- (DE) Aurel Popovici, Die Vereinigten Staaten von Groß-Österreich. Politische Studien zur Lösung der nationalen Fragen und staatrechtlichen Krisen in Österreich-Ungarn, Lipsia 1906.
Ligam de fora[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (EN) Mapa de la partizion, thomasgraz.net.
- (HU) Mapa de la partizion (arqiviad da l'orijinal ol 22/12/2007), terkepek.adatbank.transindex.ro.


text:
La «Route 66 Svizra» è 1'600 kilometers lunga
- Mardi, 14.4.2015, 14:47, actualisà a las 18:15
Svizra Turissem ha preschentà mardi ad Andeer la «Grand Tour of Switzerland», ina ruta signalisada sin via che passa per lung da bleras attracziuns da l’entir pajais, sumeglianta a la «Route 66» en ils Stadis Unids. Enfin l’onn 2021 quinta Svizra Turissem cun enfin 200‘000 turists dapli.
«Cun questa nova purschida sperain nus che la Svizra possia profitar dal trend dal touring», ha ditg Gaudenz Thoma, il CEO da Grischun vacanzas ed il president da l’Uniun Grand Tour of Switzerland. Ins saja persvadì ch’ins possia metter in accent era per l’innovaziun da products, perquai ch’i na deva quai enfin oz betg en questa furma, ha ditg Gaudenz Thoma.
La ruta na passa betg tras la Surselva
En il Grischun passa la ruta tras la Val dal Rain, tras la Purtenza, l’Engiadin’Ota e Bassa, tras il Surmeir, e sur la ruta dal San Bernardino en il Mesauc. Betg part da la ruta fa per exempel la Surselva u Arosa.
Era ina ruta per il traffic public
Il medem mument ha Svizra Turissem lantschà la «Grand Train Tour of Switzerland». Questa ruta traversa per part las medemas regiuns sco la ruta sin via.


text:
Impressiuns da la festa
Il moderatur Otmar Seiler visita la festa da chant la sonda suentermezdi ed accumpagna differents chors a la festa.
Sonda: L'egliada lunga a Trun
Il moderatur Otmar Seiler e la camera da Beat Manetsch visitan la festa da chant sonda suentermezdi. Spontan e senza pausa mainan els 25 minutas ils aspectaturs tras il schuschuri da la festa da chant sin l'areal da la scrinaria Maissen. La ruta dal moderatur e da la camera è sco in stgarnuz da surpraisas. Tgi entaupan els? Tge èsi davos la proxima chantunada? Nua datti incaps? In'emprima egliada sin la festa da chant chantunala.
Dumengia: Ina segunda egliada lunga.
Nus accumpagnain il Cor masdo da Zuoz, il Chor d’uffants Surselva e discurrin cun differents exponents dal comité d’organisaziun e guardain sur la spatla, cura ch’els preparan ils 1'200 gentars ed als servan a la raspada da festa.


text:
Final da la stagiun senza Fanny Smith
- Venderdi, 13.3.2015, 16:08
Per la skiunza svizra Fanny Smith è la stagiun a fin. Tar ina cupitgada en il trenament è la giuvna da la Svizra franzosa sa blessada grevamain vi da l'oss-cua.
Cunquai na po Smith betg sa participar al final da la stagiun a Megève en Frantscha. Sco segunda en il classament general da la cuppa mundiala avess la campiunessa mundiala dal 2013 dentant gì pitschnas schanzas sin la victoria finala.
Suenter sia disqualificaziun a l’ultima cursa da la cuppa mundiala a Tegernsee muntava ses retard sin la dominatura, la Svedaisa Anna Holmlund, gia 108 puncts.
RR novitads 16:00


text:
Renovaziuns dad edifizis istorics
- Dumengia, 26.10.2014, 17:25
Las davosas emnas hai dà bleras discussiuns en connex cun la renovaziun da l’hotel Scuol Palace. Renovaziuns dad edifizis istorics – co san ins cumbinar basegns economics e mantegniment da substanza istorica? Cura èsi da mantegnair in bajetg e cura betg? Romedi Castellani, architect e mainaproject da l’hotel Scuol Palace e Ramun Capaul, architect e suprastant da la Protecziun da la patria dal Grischun, en discurs en il studio da la Televisiun Rumantscha.
Ulteriurs temas: Airbnb, ina pagina web che pussibilitescha a mintgin da daventar hotelier ed ina visita en l’atelier dal pictur artist da Zuoz, Constant Könz.


text:
vias curtas
- Dumengia, 6.3.2016, 17:25
Center da sandà Val Müstair – il pli pitschen en Svizra
Il «Center da sandà Val Müstair», quai è il pli pitschen center da sanadad en Svizra. Dapi varga 80 onns datti quest ospital per la populaziun da la Val Müstair, oz sa numna quel «Center da sandà Val Müstair». Trais giadas è el vegnì engrondì, la davosa giada il 2008. Adina puspè ha l’uffizi da sanadad stritgà purschidas en Val Müstair, adina puspè ha la populaziun stuì s’engaschar per il surviver e per las finanzas da lur center. Ed oz? Tut mo pitschen, tut sut in tetg – ma co vesi ora cun il mintgadi e las sfidas dal pli pitschen center da sanadad en Svizra?
Contribuziuns
-
L'istorgia da l'ospital cun Claudio Gustin (supplement online)
-
L'istorgia da l'ospital cun Peter Spinnler (supplement online)
-
Version mit deutschen Untertiteln
-
Trailer
Artitgel/s dal tema
-
Las sfidas dal pli pitschen «Center da sandà» en Svizra
Il «Center da sandà Val Müstair» è in dals pli pitschens ospitals en Svizra.


text:
Testament da Gurlitt a favur dal Museum d’art Berna è valaivel
- Gievgia, 26.3.2015, 17:49
La dretgira districtuala da Minca ha refusà ina dumonda da la cusrina da Cornelius Gurlitt per in attest d'ierta. En ina communicaziun scriva la dretgira ch'il testament da Cornelius Gurlitt saja valaivel.
Gurlitt veva fatg si sia cumpletta ierta d'ovras d'art al museum d'art da Berna. Il museum d’art è cuntent cun la decisiun da la dretgira. Enfin ch’il termin da recurs scadia, na sa midia però nagut vid la situaziun actuala. Vul dir l’instituziun na po vinavant betg disponer da l’ierta.
Ils responsabels dal museum speran però che questa intschertezza saja bainbaud a fin. Il museum è pront da prender la responsabladad ch’è colliada cun acceptar l’ierta.
RR novitads 18:00


text:
Reziastr 295 - 39046 Urtijëi (BZ) - Italia,
Tel. +39 0471 796 296
PEC: ist.tecnich.urtijei@pec.prov.bz.it
E-Mail: ite.urtijei@scuola.alto-adige.it
P.IVA 80002820217
Iscrizion tla scoles dla Provinzia autonoma de Bulsan
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
Iscriziuns online por l’ann de scora 2016 - 17
Ince chësc ann él indô poscibl da fá les iscriziuns por l’ann de scora 2016–17 online cun la cherta di sorvisc. Dai 7 de jená dl 2016 é les iscriziuns davertes por les scores elementares de düc trëi i grups linguistics, dai 15 de forá ai 15 de merz sarál spo poscibl da se scrí ite por les scores altes ladines, todësces y talianes sciöche ince por la pröma tlassa dles scores profescionales.
Le sorvisc d’iscriziun online é na novité che porta para plü vantaji por les families, che po fá l’iscriziun por la pröma tlassa dla scora elementara, alta y profescionala diretamënter dal computer de ciasa tres la cherta dl zitadin. L’iscriziun online ne é nia preodüda por la pröma tlassa dles scores mesanes, deache l'iscriziun vëgn efetuada automaticamënter, sciöche ince por i agn do l’iscriziun ala pröma tlassa dla scora elementara, mesana y alta. Por l’ann scolastich 2016/17 ne é l’iscriziun online nia d’oblianza, mo al é n sorvisc debann che vëgn pité en alternativa al’iscriziun sön papier che an pó tres ciamó fá y che romagn varënta. Por s'anuzé dl sorvisc d’iscriziun online val debojëgn da ativé denant la cherta di sorvisc te un di Comuns dl Südtirol
Dai 07 cina ai 25 de de jená dl 2016 sarál poscibl da fá l’iscriziun online por l’ann de scora 2016/17 por la pröma tlassa dla scora elementara de düc trëi i grups linguistics. Tla pröma tlassa dla scora elementara mëssel gní scrit ite dötes les mitans y düc i mituns che complësc i 6 agn cina ai 31 de agost. Implü pol gní scrit ite dötes les mitans y düc i mituns che complësc i sis agn cina ai 30 de aurí dl 2017.
Les iscriziuns online por la pröma tlassa dles scores altes ladines, todësces y talianes sciöche ince por dötes les scores profescionales po gní fates dai 15 de forá ai 15 de merz dl 2016. Ince por l’iscriziun a scores privates él poscibl da s’anuzé dl sorvisc online che ne é nia atif por l’iscriziun tles scolines, por la formaziun da lernerat y por les scores de musiga.
Informazions plu avisa:
http://www.provinzia.bz.it/la/sorvisc/sorvisc-categories.asp?bnsvf_svid=1029604


text:
Brasilia reagescha sin protestas
- Glindesdi, 16.3.2015, 8:51
La regenza brasiliana ha annunzià emprimas mesiras. Quai suenter las demonstraziuns da passa 1,5 milliuns persunas cunter la presidenta Dilma Rousseff.
Ils proxims dis duaja il congress sa fatschentar cun in pachet d'anti-corrupziun ha ditg il minister da giustia.
Protestas cunter Rousseff
La dumengia avevan adversaris da la regenza organisà demonstraziuns en l'entir pajais per pretender la demissiun da la presidenta. La raschun è in scandal da corrupziun enturn il concern d'ieli statal Petrobras. Or da sias cassas duain esser culads milliardas daners da corrupziun tranter auter er a la partida da la presidenta.
RR novitads 7:30


text:
Pretschs da consum uschè bass sco il 2007
- Mesemna, 5.8.2015, 10:55
L'index naziunal dals pretschs da consum è sa sbassà il fanadur sin il pli bass nivel dapi l'october 2007. Cumpareglià cun il mais avant è l’index sa sbassà per 0,6% sin 97,8 puncts.
Quest minus saja cunzunt d’attribuir als bass pretschs per vestgadira ed autos novs communitgescha l'Uffizi federal da statistica. Er ils pretschs dad ieli da stgaudar e da pernottaziuns èn sa sbassads, fertant ch'il benzin è vegnì pli char.
RR novitads 11.00


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Salm/Salm 51
Salm[edit]
51. Nosgnor! Abie pietà 'd mi për Tò amor[edit]
-
- L'autor a confessa a Nosgnor ij pecà grev ch'a l'ha comëtù e a ciama a Nosgnor Sò përdon e la trasformassion ëd sò caràter intern. Conforma lòn ch'a dis ël capel medésim dël Salm, David a l'ha fàit costa orassion quand che 'l profeta Natan a l'era vnù për butelo a confront ëd ij sò pecà dòp ch'a l'avia 'vorsù la fomna 'd nàutr, Betsabé, e a l'avìa fane massé 'l marì. J'ùltim doi vers a ven-o da 'l temp che Israel a l'era stàit portà 'n esili. J'esilià, an pensand ai sò pecà 'd lor, a podìo bin comprende la situassion ëd David e a l'han aplicala a soe circostanse.
1Un salm ëd David, quand ël profeta Natan a l'é 'ndait da chiel për butelo dë 'dnans a soe responsabilità dòp che David a l'avìa comëttù n'adulteri con Betsabé. Nosgnor! Àbie pietà 'd mi për Tò amor. Për toa gran' misericòrdia, gavme d'adòss le mace dij mè pecà. 2Lavme da mia colpa; purificame da mè pecà, 3përch'i arconòsso d'essme arvoltà contra Ti; mè pecà am tormenta dì e neuit. 4Contra Ti, e mach contra Ti i l'hai pecà. I l'hai fàit lòn ch'a l'é mal ai tò euj. I arconòsso che la sentensa contra mi ch'it l'has fame nunsié a l'é giusta. An tò verdet ëd condan-a Ti't ses sensa rimprocc. 5I arconòsso ch'i son nassù ant la colpa - éh, fin-a dal moment medésim che mia mare a l'ha concepime i l'hai da considereme 'n pecator.
6Ti 't apressie la vrità al fond dël cheur e ti't veule ch'i l'abia drinta mi 'd saviëssa. 7Sbrincc-me d'eva e i vnirai pur; lavme e i vnirai pì bianch ëd la fiòca. 8Ò, dame andarera la gòj ch'i l'avìa na vòta - Ti 't l'has crasame: adess fame torna argiojisé. 9Varda pì nen ij mè pecà; gavme la macia 'd mia colpa.
10Nosgnor! Crea 'n mi un cheur ch'a sia polìd; arneuva an mi në spirit ëd fidelità. 11Bandiss-me nen da Toa presensa; gavme nen Tò Spirit Sant. 12Fame sente 'ncora la gòj 'd Toa salvëssa e rendme l'anvìa 'd esse un ch'at scota. 13Antlora i mostrerai toe vie ai pecator e lor a 'rtornaran a Ti coj ch'a t'han bandonate. 14Përdonme d'avèj versà 'd sangh, mè Dé, Dé ch'im salva, antlora mi i cantrai con goj ëd tò përdon.
15Nosgnor! Doverta ij mè làver përchè mia boca a peussa laudete. 16Ti 't veule nen ëd sacrifissi, sëdesnò i it l'avrìa smonije. Ti 't veule gnun olocàust. 17Ël sacrifissi ch'it ten-e an bon cont a l'é në spirit ch'a sia ùmil. Ti 't arfude nen un cheur ch'a sìa umilià e pentì.
18Varda con favor a Sion e giutla; buta torna 'n pé ij mur ëd Gerusalem. 19Antlora it saras content dij sacrifissi ofert con në spirit giust e 'dcò dj'olocàust. Antlora ij tòr a saran torna sacrificà ant tò autar.


text:
Bun favrer per hoteliers grischuns
- Mardi, 7.4.2015, 10:19
Il Grischun ha pudì nudar il favrer il pli ferm augment absolut da pernottaziuns tar la hotellaria cumpareglià cun las ulteriuras regiuns da turissem en Svizra.
Las pernottaziuns èn s'augmentadas en il Grischun per 45'000. Tenor las cifras provisoricas da l'Uffizi federal da statistica è quai 6,4 pertschient dapli ch’il favrer da l’onn passà.
Al Grischun suondan la Part Sura Bernaisa e la regiun da Lucerna / Lai dals Quatter Chantuns cun in plus da 39’000 pernottaziuns (+11,8%) respectiv 36’000 (+17,8%). En il Vallais hai dà il favrer in plus da 30’000 pernottaziuns (+6,4%) en cumparegliaziun cun il favrer 2014.
Per l'entira Svizra annunzia l'uffizi in augment da pernottaziuns da 6 pertschient. Contribuì a quest resultat han cunzunt giasts indigens, dentant era il dumber da giasts da l'exteriur è s'augmentà il favrer passà.
RR novitads 10:00


text:
I quaterniú, i è una generalizazziú di nümar cumpless, da tala manera che, si un nümar cumpless al definiss dò dimensiú gjuntaant la cumponeent i (al cuventa recordá che ), un quaterniú al definiss quàtar dimensiú gjuntaant le cumponeent i,j,k, da manera che:
I quatrniú i è staa ideaa par Sir William Rowan Hamilton, ul 16 de utuber dal 1843 (un lündesdí) dapress da pensá assée da teemp sü cuma mültiplicá "triplett" da nümar (da fatt, al è impussíbil). Cura ca, caminaant cun la suva dona, al nava a presedí una reuniú a l'Académia Reial Irlandesa, la idea la ga venía al impruviis e al sa n alegrava taant ch’al scriíva la fórmüla pensada a ü di pilàstar d'un puunt ch’a gh’eva sül sò camí.


text:
«Pare, gavne ‘d sa nita, rendne la patria cita,
la sola, granda, vera, su ‘n tò cel, cola dont
a s’arpata mè cheur, amont, pì-a-mont:
PIAMONT»
Barba Tòni Bàud-rìe – a l’é stàit n’artista dla paròla ch’a l’ha savù porté nòsta lenga ai livej ij pì àut ëd soe possibilità espressive: ij sò scrit a son-o, a danso, a gestisso, a grigno e a pioro con deuit ël maleur dij pais, dij temp e dle përson-e ch’as na van, an campand n’euj malinconios ma alégher (Bàud-rìe = ël padron ch’a grigna) vers ël Siel tutpotent: «Che Dé, che òm e, pì che tut, che amis».
Barba Tòni, dotorà an Litre, poeta e prosador an piemontèis e an provensal, a l’é andass-ne dël 1999, an lassand un veuid ch’as sentrà për vàire an tut Piemont. Antra soe euvre le pì amportante: Solestrelh òucitan (1971), Val d’Inghildon (1974), Sust (1985), Dal prim uch a l’aluch (2000).
«S’a l’é vèra che ‘l Crist a l’é vnù a porté la spa e nen la pas, autërtant la paròla che a l’ha tocà barba Tòni a lo travaja e a lo tribula motoben ëd pì ‘d lòn che a lo pasia con le gòj ëd j’ésit creativ ëd sò filosofé e ‘d soe alchimìe poétiche.
An efet serve la paròla a l’é un angagi pì grev che serve ‘l traviné d’un’arserca estética – magara ‘dcò fiamenga coma cola ‘d barba Tòni: për chiel serve cola paròla ‘d vita a l’é pì che tut serve e difende la fe e la vita midema., che mach ij temp ëd la “bestia”. dl’Apocaliss a peulo fé arculé, dnans ëd l’ultima bataja.
Chi ch’a l’é andrinta a le lòte etnoregionaj a sà com a l’é mal-fé ‘s badò ‘d bòsch verd, e com a l’é viaman pì necessari un angagi ch’a va oltra le poesìe, bele fin ch’it veus, ma ch’a pija decis le stra pì ardìe: barba Tòni a l’é stàit un dij prim a capilo, con ël coragi e l’umiltà ‘d cambié stra cand che le prime sernie a l’han daje pì d’afel che d’amel, chërsendlo ant soa richisia coltural e etnopolìtica.
[…] La poesìa ‘d Bodrìe as bàutia tra na sòrta ‘d panteism dël fons dij temp piturà dal cristianésim dij pilon (pì che tut ant le prime cujìe an lenga d’òch) e n’adesion fërma e ancreusa a la Cesa (rivaje nen sensa soferensa) e a sò magisteri, ch’a l’é dcò sò standal e, për na bela mira, sò “manifest” poétich. Ëd sigur un tema ch’artorna a l’é col ëd la spiritualità dl’alp, pì che tut visand a un “dovèj esse” e a na montagna mìtica che miraco a l’é mai stajre (Shangri-La?) ma che a l’é fòrsa d’atrassion […]».
Giusep Gorìa | Musicalbrandé n. 110, Giugn dël 1986
- Don Michél Fusé, Un sapiente in giacca di fustagno (Corriere di Saluzzo, 19.11.1999)
- Barba Tòni non c’è più (Corriere di Saluzzo, 19.11.1999)
Barba Tòni a vivìa con ij Brandé, idealment e sovens ëd përson-a, dal prinsipi dj’ani Sessanta. A l’avìa ancor fàit a temp a conòsse Pinin Pacòt anans che na neuit ëd maleur as lo mnèissa con chila dal 15 al 16 dë dzèmber dël 1964. Im lo arcòrdo, ansema al Magìster, ai prim ancontr Piemont-Provensa; ansema a Pacòt e a Sergi Arneodo, che a l’avìa goernà con ij Brandé na corëspondensa ‘d sentiment e ‘d rason bele dòp che cheidun a l’avìa scuvrì che tra piemontèis e patoasant ëd le montagne a dovìa essie na guèra ‘d concorensa për fé soe, dj’un o dj’àutri, le popolassion ëd le valade. Barba Tòni, poeta universal e genio dla poesìa sensa termo geogràfich e ‘d gnun-e sòrt, a l’era ‘n lë spessìfich autor an lenga piemontèisa e an lenga d’òch (costa, arferìa a nòste valade, a l’avìa pì car ciamela piemontèis alpin, nopà che provensal alpin, giusta përchè parenta strèita dla prima) e a l’era fin-a creasse n’associassion «Piemont òch-oitan» për sotligné le lieson tra piemontèis, provensal e fransèis. An vrità soa, ma pa mach soa, a l’era l’anvìa ‘d dëscheuvre e ‘d sente torna la comunansa dle rèis, ëd memòria e dë stòria dël Piemont con ël mond d’òch e d’oil. A podìa smijé un conservator, ma a l’era al contrari n’òm che a vardava al progress, andova costì a l’é antendù coma artorn a lë spìrit e a la religion contra le mòde dël materialism e dla dëstrussion ëd la siviltà uman-a, le mideme che a l’han portane al comunism e al nasism.
- Esse la ven-a
- Giusvita…
- Che De, che òm
- Un-a dle due neuit
- Italia…
- La Brigada Regin-a
- Avian jomai vegù
- La Patria Piamontèisa
- Ven, neuit dij mòrt…
- Aparission…


text:
Lüsa: „Italienmeisterschaften“ a Funes
In sabeda ai 04 y domënia ai 05 de Jenà él gnü tignì les „Italienmeisterschaften“ sön la pista dla lüsa a Funes. Le tëmp ne é nia stè un di mius, trami dis él tomè la nëi, mo cun le bel laur de preparaziun dla pista é la gara impò gnüda tignida y garatada.
La preparaziun di atleć dla scuadra da La Val à portè sü früć, la gara a Funes porta de beles sodesfaziuns.
Le pröm dé é le campiun d' Europa Diego Tschaffert che arjunj le pröm post dan Meinhard Pircher y Matteo Clara. Le dé dô é spo Manfred Gräber bun de arjunje la pröma posiziun dan Tschaffert é se davagna insciö le titul de campiun talian.
N gran resultat é chël de Daniela Erlacher, bele la sabeda era stada buna de arjunje le pröm plazamënt cun n buniscimo tëmp. La medema posiziun era buna de tignì la domënia y à pudü insciö pié do le titul talian dan Martina Kaser y Iris Erlacher che à arjunt le bun terzo post.
Rubatscher Manuela à arjunt le 2° post te süa categoria.
Le bel y bun fin dl'edma se stlüj ćiamò jö cun na bela devënta. Le 1º plazamënt pro la tlassifica dles scuadres ti và in chësc ann ala scuadra dla lüsa da La Val!
Por odëi i resultać dla “Italienmeisterschaft“ drüca sön RESULTAĆ
Por deplö informaziuns, por ci che reverda resultać, novitês y l program dla lüsa pon vijité la plata internet sot a chësc linch: http://www.suedtirolcup.com
Chësc fin dl'edma gnaral spo tignì la pröma gara de „Südtirolcup 2014“. Plö avisa la domënia ai 12.01.14 a Latztfons.


text:
Premi SRG.R (pli baud premi CRR)
Las emprimas discussiuns
Il zercladur 1954 s'occupa la suprastanza per l'emprima giada da questa fatschenta. Ella discuta davart l'introducziun d'in premi da la CRR. D'in reglament cun criteris per adossar in premi desista la suprastanza. En la practica survegn la remuneraziun u il sustegn per lavurs spezialas dentant gia ils proxims onns il caracter d'ina renconuschientscha per lavur en favur da lingua e cultura rumantscha. Quella renconuschientscha u undrientscha obtegna bainprest senza conclus spezial la furma ed il caracter d'in premi.
Il premi vegn reguardà en ils statuts
A chaschun da la radunanza generala dals 19 d'october 1968 vegnan ils statuts da la CRR dals 28 da favrer 1953 remplazzads tras novs statuts. Quels van en vigur l'entschatta da schaner 1969 e prevesan per l'emprima giada la pussaivladada d'accordar in premi da radio e televisiun. La decisiun stat en la cumpetenza da la suprastanza. Cun chaschun da la revisiun totala dals 7 da zercladur 1980 vegn la formulaziun dals statuts da 1968 recepida en ils novs statuts senza midadas materialas, dentant cun l'agiunta ch'il premi saja mintgamai da surdar a chaschun da la radunanza generala.
Tenor ils statuts dals 9 da matg 1992 concluda il directori eventuals premis da radio e televisiun da la CRR. Il directori n'è consequentamain betg lià vid in ritmus annual.
Survista 1960-2017 Premi CRR SRG R 1960-2017.pdf (139.4 KB)


text:
Neuchâtel (distret)
El Distret de Neuchâtel l'è giü dei sés distrècc del Canton Neuchâtel, en Svizzera. L'è sitüàt endèla regiù ciamàda Le Littoral. El capolöch aministratìf del distrèt l'è la cità de Neuchâtel che l'è apò la capitàl del cantù. La popolasiù del distrèt l'è 'n magiurànsa de lèngua franséza e 'n totàl la mónta a l'è de 52 669 (dato del Dicember 2010).
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt l'è furmàt dei nöf cümü elencàcc endèla tabèla riportàda ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
Blera lavur per il radar a Puntraschigna
- Gievgia, 9.6.2016, 16:03
La mesemna suentermezdi ha la polizia chantunala fatg controllas da spertadad en la regiun Engiadin'Ota / Puntraschigna, quai sin fundament da plirs telefons. Aifer paucas minutas ha il radar fatg fotografias cun 9 autos da cursa.
Sin la via prinicpala 29 vala ina limita da tempo dda 80 km/h. La polizia ha pudì tegnair si tut ils manischunzs. Ad otg dad els ha la polizia retratg il permis dad ir cun auto da l'exteriur. Il novavel ha dastgà charrar vinavant, suenter ch'el ha deponì ina multa. Tut ils auters n'han betg dastgà charrar vinavant. Dus autos da sport ch'eran sin via cun 149 km/h e 151 km/h èn vegnids confiscads da la procura publica. Ils manischunzs derivan da la Spagna e d'Andorra.
RR novitads 18:00


text:
Aktuelle Position
Radunanza da delegads
La radunanza da delegads è l’organ suprem da la SSR. Ella cumpiglia 41 persunas e sa cumpona sco suonda:
Delegads
Ulteriurs commembers
Las cumpetenzas da la radunanza da delegads èn fixadas en ils statuts. Ultra da las fatschentas statutaras – che tutgan tenor il dretg da la societad anonima ad ina radunanza generala – accepta la radunanza da delegads sin proposta dal cussegl d’administraziun l’elecziun dal directur general, las propostas dal cussegl d’administraziun davart midadas da concessiun relevantas per la politica da las medias sco er il rapport annual davart la qualitad ed il service public da la SSR. La radunanza da delegads relascha il reglament d’indemnisaziun per ella e per il cussegl d’administraziun e po decider davart propostas al Cussegl federal en connex cun l’autezza da las taxas da recepziun. Ella fixescha l’assegnaziun annuala da meds a las societads regiunalas. Ella po assegnar dumondas d’examinaziun al service public e dumondas areguard la qualitad al cussegl d’administraziun; quel sto respunder entaifer sis mais a las dumondas. En pli prenda la radunanza da delegads enconuschientscha dal reglament d’organisaziun e da rapports davart la strategia e la realisaziun da la strategia. La radunanza da delegads sa raduna almain duas giadas ad onn.


text:
Milano, 8 ottobre 2017 - "Mes dames et messieurs, bonsoir. Je vous salus tous le quants. Je veux vous recconter de la fabbrication de le Champagne, ou Champignon che dir si vueile. Je m’excuse si je parle le francais, ma je vien de la France, où je etudiè le francais a la Sorbonne, a Pàris. Je rentrontrè a Paris un ami milanois. Il etudiè francais dans un autre universitè: la Santè, ou le professeurs sont le questurin de France. Il s’appelle les Flits parce que en schisciand le chappeau il vient feur le rutten. Mais passons a la fabbrication de le champagne. Innanzitutt, innanzitutto, vou devais savuar qu’an France il y a une radure…radure…radura! contornè par de coulinettes, des petites coulens; ca n’est pas le petite coulapaste revoltè avec le cù de sure, c’etais vremant des coulens, petite mountagne, montagnettes….” On lettor de la pagina “L’angolo di Milano” el m’ha scritt: “Caro Brivio, grazie per gli articoli in milanese. Li leggo e ne faccio raccolta. Me recordi quand te avevet derbì el Refettorio. I Gufi s’eren appena dislenguà (Sciolti. Lu el scriv in italian ma per minga tradì el me compit foo la traduzion seduta stante) e ti nell’affrontà el pubblic te dovevet rangiass, presentà i to’ canzon macabro-cimiterial, parlà, e cuntà a tucc che ve serov sciolt perché l’era Agost e el faseva cald (a dì la verità l’era ona risposta che el Mazzotti - me pianist de allora - l’aveva inventaa per fa’ front ai domand de la gent, stuff de sentimm cuntà semper la stessa storia. Compliment, Giovann, latore de la lettera. Te gh’heet ona memoria fantastica).
La lettera la va avanti a recordà quel che fasevi in quel temp. L’è vera. Mi avevi derbì, quasi per disperazion el Refettorio, cabaret cont annesso ristorante, in ona cantina de via San Maurilio. El proprietari l’era on certo Moretti appassionàa de cabaret e anca de aerei. El guidava on idrovolant e ogni tant el me portava a fàa on gir su la Brianza. Ona volta l’hoo fàa anca con la mia promessa sposa (Maria Grazia Raimondi in arte Grazia Maria) che la moriva de paura. Atterraggio nel lac de Lugan cont i motovedett de la guardia Svizzera che vegniven incontra al velivolo sicur che fudessom contrabbandier. L’emm scansada cont ona sculattada, a paroll. Eren pocch dì che avevi fà on programma su la Tv svizzera, m’hann riconossù e han capìì che serom turist sprovvedù. Ma siccome el proprietari-pilota l’avariss dovu segnalà l’amaragg, segnalazion restada ne la gesa di proposit, el me amis Moretti l’ha ciappà ona multa salada. El Refettorio! El cabaret intellettual de Milan. L’hoo dit in on alter articol. Avevi scritturà mia sorella Maria, annunciatrice al Gazzettino Padano e alla Tv, per legg e fa on spettacol scritt dal giornalista Barigazzi (guarda cas propri de Il Giorno) e intitolàa “I osterii de Milan”, registràa per la television svizzera, appunto. L’è ’na storia appassionada perché la ciappa dent on periodo intenso di creatività.
Allora se podeva minga improvvisà i battud e i moeud de recità de adess, che fan ridd ma a la fin te resta nient. Dovevom avè testi che restasser ne la ment del pubblic, che magari el tornava per sentij anmo’ e recordaj, e comprà i disc, vinile, se i avevom incis, registràa. Quell de Le Champagne, l’era nassù al “Casina di lettura” de Parma. On nomm che el derivava propri da ona piccola ca’ (casina) in doe almen da vint’ann faseven intratteniment intellettual. El tema de la serada l’era “ I cabaret letterari” che avevom inventàa cont el Renzo Cortina in la soa Galleria d’Art sotta la libreria Cavour davanti al palass di Giornaj dell’omonima piassa. Cossa eren? Ciappavi on liber (Stefanino di Palazzeschi, Poema a Fumetti di Buzzati, on Vocabolari, el liber de la fabbrication de Le Champagne, ecc. ecc)le sceneggiavi per circa on quart e poeu lassavi el pubblic cont la bocca insoddisfada e disevi “…se volete sapere il seguito, comprate il libro nella libreria soprastante. L’amico Renzo vi farà lo sconto”.
Ne vegniva de gent! anca quand hoo trasferì el Cabaret al citato Refettorio. Ed ecco el senso de la mail inviada dal Giovan.
I testi, adess, gh’hinn pu. El cabarettista d’incoeu el dis robb divertent, che fan sganassà el pubblic (el regista inquadra gent che se piega dal ridd, e numm con tanti alter se domandom perché?! Tant de pensà a inquadradur preordinàa), che fan ridd, come el diseva Michele di Gino & Michele, ogni des second. L’è vera la gent la se divert, la derba la bocca, squas la se rotola…per nient. La sarà la bravura dell’intrattenitor, el moeud de stà in pè, de gesticolà (solitament cont el colp de man sul brasc opposto, o cont l’indice e il pollice di duu man a formà on rotond, o cont ona finta pendulada del bacino), de mett la faccia… riessi minga a capì. Ma capissi che manchen i “testi”, e quand te ne diset vun umoristic, de autor, in teater, perché in Tv hinn proibì, te vedet i espression sconcertà di spettator ch’hinn disabituà a capì e voeuren divertiss d’istinto. Ghe n’è vun, e disi no el nomm per delicatezza, el Crozza, che el “dis polid, che l’è sarcastic, ironic e che el gh’ha on seguit notevol de appassionàa. Ecco, el Crozza (che sincerament invidi), quand l’è no ripetitiv sui personagg del gossip politich, esprimm, fa intend, comunica concett anca general che picchen, sgarbellen, ingloben el mond e minga la suocera, i vigil, i carabinier, el marì frustràa e via col liscio, robetta de avanspettacol giamò fada dai grand comic del passàa prima che diventassen grand. Ed ecco la conclusion de Le Champagne. Gent interessada, Mazzotti al pianofort, mia sorella ai lettùr (se dà el cas che la sia ona lettrice de prima), mi cont el liber dedicàa a la fabbricazion de Le Champagne.
Me accorgi che el pubblic l’e’ minga tant partecip, l’è on poo disattent, e me metti a voltà in frances miscià col milanes la champagnada. Hoo vist el pianista andà sotta el pian a coa, la sorella Maria cercà ona sortida de sicurezza e el pubblic piegass e batt i man squas a ogni pausa. L’ho tegnu come monologo. L’hoo ripetuu al Filodrammatici in on spettacolo con Paolo Gozolino e Elena Sedlak (i do primm ballerin de la television italiana) intitolàa “Meglio bastardi che mai”. semper esaurì. La mia compagna Maria Grazia Raimondi l’era in camerin cont Federika, la me terza, a ninalla, tant piscinina che l’era. La podeva no entrà in scena: la tosetta l’era ai so’ primm vagiti. Foeura ferveva la campagna per el divorzi. Num, in piena convivenza, gh’avevem no ’sto problema. Ma de quest ve parli al prossim articol perché insema a Pier Carpi, on giornalista, scrittor e regista, avevi sfidà do personagg al Giudizio di Dio, all’Ordalia del foeugh.
brivio.roberto@yahoo.it


text:
-
Friburg: duana a la Svizra franzosa
24.05.2016 05:30
Friburg è la citad bilinga par excellence. Tuts paran da discurrer franzos e tudestg. Sin la vart franzosa dal «Pont de Berne», è la duaniera culturala da la Svizra franzosa, la Laurence Scheurer, sa postada per controllar quant ch’ils “tütsch-svizzers” san da lingua e cultura da la Svizra franzosa.
-
Twann: duana a la Svizra franzosa
23.05.2016 05:30
Twann è in lieu a la riva dal Lai da Bienna e passagi tranter la Svizra franzosa e la Svizra tudestga. Twann è situà en il nord dal chantun Berna. Qua é sa postada la duaniera culturala Laurence Scheurer per controllar quant infurmads ch'ils passants èn sur da lingua e cultura da la Svizra franzosa.
-
Murten: duana a la Svizra tudestga
22.05.2016 05:30
Murten - ina pitschna citad cun in center istoric cun bler scharm. Qua s’inscuntran francofons e germanofons mintga di, il cunfin linguistic è flexibel e permeabel. Adi Küpfer interroghescha ils romands che passan davart lur savida sur da la Svizra tudestga.
-
Erstfeld: duana a la Svizra tudestga
21.05.2016 05:30
Sch’ins passa dal sid da la Svizra vers il nord, pass'ins da la Svizra taliana en la Svizra tudestga. Suenter il tunnel dal Gottard è il pausadi dad Erstfeld l’emprim inscunter cun il tudestg. Adi Küpfer dastgava laschar passar mo quels ch’enconuschan in zic lingua e cultura da la Svizra tudestga.
-
Ambrì: duana a la Svizra taliana
20.05.2016 05:30
Sin il parcadi dal pausadi dad Ambrì ferma il duanier cultural da la Svizra taliana Stefano Ferrari ils automobilists ch’entran en la Svizra taliana. Enconuschani avunda la Svizra taliana per astgar entrar en quel territori?
-
Pass dal Lucmagn: duana a la Svizra taliana
19.05.2016 05:30
Sin il pass dal Lucmagn, pia là, nua che la Svizra taliana cunfina a la Svizra rumantscha, là controllescha Stefano Ferrari, duanier cultural per in di, ils passants. Tge san ils passants da la Svizra taliana?
-
Pass dal Lucmagn: duana rumantscha
18.05.2016 05:30
Sara Francesca Hermann, la duaniera culturala da la Svizra rumantscha, è sa postada sin il Pass dal Lucmagn. Sin ils cunfins tranter la Svizra taliana e la Svizra rumantscha ha ella vulì savair dals passants, quant ch’els san da la lingua e da la cultura rumantscha.
-
Selfranga: duana rumantscha
17.05.2016 05:30
A Selfranga, avant il tunnel dal Veraina, pia là, nua ch’ils turists bandunan la Svizra tudestga ed entran en la Svizra rumantscha, là ha la duaniera culturala rumantscha Sara Francesca Hermann controllà ils passants per eruir tge e quant ch’els san da la lingua e cultura rumantscha.
-
SThopp Suisse - trailer
10.05.2016 05:30


text:
Guardia da costa salva puspè 2’000 fugitivs
- Venderdi, 10.6.2016, 10:00
La guardia da costa taliana ha danovamain salvà radund 2’000 fugitivs da bartga en la Mar Mediterrana. Tut en tut haja la guardia da costa coordinà 15 acziuns da salvament.
Er stads en acziun èn l’agentura da segirezza da cunfins da l’UE Frontex ed ulteriurs partenaris europeics, han communitgà las autoritads a Roma. Ils fugitivs hajan empruvà d’arrivar en l’Europa davent da la Libia.
Gia la mesemna eran vegnids salvads radund 800 fugitivs avant la costa da la Libia. L’autcumissariat da las Naziuns Unidas per ils fugitivs UNHCR stima che radund 50’000 fugitivs hajan empruvà da cuntanscher l’Italia sur la mar dapi l’entschatta da l’onn.
RR novitads 10:00


text:
Altnau
Altnau a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.67 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2067 abitant.
El cumün de Altnau al se tröva a una altitüden de 398 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Güttingen, Hagnau am Bodensee (DE-BW), Langrickenbach, Münsterlingen, Stetten (DE-BW).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Altnau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Tirolo (BZ)
Tirolo (Tirol) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha 2 464 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 25,59 km² e 'na densità de 96 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caines, Lagundo, Merano, Moso in Passiria, Parcines, Rifiano, Scena.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
St. Märgen
St. Märgen l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. El fà part del circondare rüràl de Breisgau-Hochschwarzwald. La süperfìce del teretóre del cümü l'è de 33.33 km² e 'ndel Dic 2012 el gh'ìa 'na popolasiù de 1 830 abitàncc.
El cümü de St. Märgen el se tróa de le bànde de la Forèsta Négra, a 'na altèsa de 895 méter sura 'l leèl del mar.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2012 (Hilfe dazu)
- ↑ St. Märgen: Sindech


text:
Emprim terz dal 13-avel tschientaner:
Il miracul da la hostia dal sontg sang
In miracul en la claustra da Müstair
«La mungia Agnes, figlia d'in chavalier da Sent en l'Engiadina Bassa, haja ina Gievgia sontga retschavì la hostia sontga cun ina conscienza problematica. Ma lura na l' haja ella betg mangià, mabain zuppentà en ses vel e conservà en sia trucla. Cur ch'ella ha lura observà, co che la hostia è sa transmidada en charn e sang, ha ella revelà quest fenomen al spiritual Joannes da la claustra.» (tenor Iso Müller, Geschichte des Klosters Müstair, S. 63). Quai è capità en l'emprim terz dal 13-avel tschientaner en la claustra a Müstair.
I cumenza il pelegrinadi a Müstair
Il spiritual è mitschà cun la reliquia dal sontg sang a Partschins sper Meraun. La hostia miraculusa è sa midada danovamain, ed il spiritual è sa deditgà cumplettamain a sia veneraziun. Ma l'abadessa Adelheid da quella giada ha intimà pader Joannes da purtar la hostia enavos a Müstair. Cun quai ha cumenzà il pelegrinadi al sontg sang a Müstair.
Istorgia commoventa da la hostia dal sontg sang
Il pelegrinadi è vegnì interrut la fin dal 15-avel tschientaner, cur che la hostia miraculusa è vegnida engulada dals Tirolais durant la battaglia da Chalavaina dal 1499. Suenter la victoria dals Grischuns e la pasch da Basilea dals 22 da settember 1499 ha ella dentant - sin insistenza da l'uvestg da Brixen - stuì vegnir restituida a la claustra.
L'onn 1597 ha l'abadessa Ursula von Schlandersberg laschà malegiar l'istorgia dal miracul sin la paraid tranter l'apsida centrala e quella dal nord en la baselgia claustrala. Ins vesa la communiun da las mungias la Gievgia sontga, il miracul dal sontg sang, ils remors da conscienza e la confessiun da la mungia Agnes, sco er la vereraziun da la monstranza. Suten è situà il tabernachel, en il qual ins aveva conservà la hostia enfin l'onn 1758.
En quel onn è la reliquia vegnida transferida en la chapella dal sontg sang - oz chapella da las grazias - ch'era vegnida construida aposta per ella. Là n'è ella betg restada ditg, perquai che dal 1799, en la segunda guerra da coaliziun, han ils Franzos sblundregià la claustra, e dapi quella giada è er la reliquia dal sontg sang svanida. Restads èn la chapella ed ils maletgs che regordan a quest miracul.


text:
La promoziun da la generaziun giuvna: in'investiziun en l'avegnir
L'Uniun svizra dals chors (USC) promova la generaziun giuvna cunzunt cun fundar chors da giuvenils chantunals, cun promover labels da qualitad per il chant da scola e cun intensivar la scolaziun da dirigents.
Las activitads sin il sectur da la generaziun giuvna èn chaussa da l'Uniun svizra per la promoziun da chors d'uffants e da giuvenils (SKJF) ch'è commembra da l'USC.
Ils suandants accents e projects èn planisads:
Fundar chors da giuvenils chantunals
Cun fundar chors chantunals e regiunals vul ins promover il plaschair da chantar dals uffants e dals giuvenils. L'USC metta gugent a disposiziun sia gronda experientscha per l'organisaziun e la realisaziun da champs da chant.
Konzept der SCV zur Gründung Kantonaler Jugendchöre
Crear labels da qualitad per il chant da scola
Per promover il chant en scolina ed en scola duain vegnir introducidas distincziuns per il chant da buna qualitad. Sco exempel serva il chantun Vallais cun il label «Kolibri».
Scolar dirigentas e dirigents
La scolaziun ed il perfecziunament da dirigentas e da dirigents da chors d'uffants e da giuvenils vegn intensivada. Tranter auter realisescha l'USC en collavuraziun cun la scola da musica da Zug la scolaziun «Dirigent cun diplom CH I».
Seminari per dirigentas e dirigents da chors d'uffants e da giuvenils.
La rait da las dirigentas e dals dirigents
Mintg'onn vegn organisà in inscunter naziunal per las dirigentas ed ils dirigents chantunals che serva a la tgira dal contact ed al perfecziunament. Plinavant ha lieu mintg'onn ina dieta cun las persunas responsablas per la promoziun da la generaziun giuvna e las dirigentas ed ils dirigents.
Il sustegn da chors da giuvenils e d'occurrenzas
L'USC è ina da las organisaziuns purtadras dal Chor svizzer da giuvenils. Plinavant pussibilitescha ella a chantaduras ed a chantadurs talentads da participar a projects da chors internaziunals. Er occurrenzas sco il Festival svizzer per chors d'uffants e da giuvenils, il Festival europeic per chors da giuvenils a Basilea u emnas da chant vegnan sustegnidas.


text:
par Thomas Bitterli
La ruina dal chastè da Benzigen sa chatta en il nord da Schwanden (GL) sin in sparun cuvert da guaud sur la via da la val e la Linth. Dal chastè ves’ins oz anc in chantun da mir che consista da gronds blocs (miraglia da megalits) e d’ina colliaziun dal chantun realisada cun gronda premura.
L’enconuschent cronist glarunais Aegidius Tschudi (1501–1572) attribuescha quest chastè als baruns da Schwanden e menziunescha plirs commembers da questa famiglia che duain esser stads impurtants per l’istorgia glarunaisa. La perscrutaziun da l’istorgia ha dentant scuvert en il fratemp diversas sfalsificaziuns en l’ovra da Tschudi. Dals baruns da Benzigen p.ex. è restà sulettamain in «Heinrich von Schwanden» (1240) senza titel da noblezza.
La finamira era damai d’eruir la vegliadetgna dal chastè da Benzigen e da skizzar ses plan orizontal oriund, e quai cun agid d’in sondagi l’onn 2005 e d’in l’onn 2008. A basa da questas duas examinaziuns pon ins datar il temp da construcziun dal chastè vinavant mo vagamain en il 13avel tschientaner, perquai ch’ins n’ha chattà nagins objects databels. Persuenter è vegnida a la glisch ina tur imposanta d’ina surfatscha da basa da 18 x 18 m ed in mir da tschinta da passa 90 m lunghezza. La ruina da la tur è anc bundant 4 m auta e cuverta da duas varts cumplettamain cun material da la miraglia.
La fin dal 19avel tschientaner ha il possessur da terren da lez temp transfurmà a l’engronda l’areal dal chastè. El ha laschà allontanar ils mirs da l’avantchastè e deponer il material sper la tur. Suenter ha el disfatg la part anc mantegnida excellentamain da la tur e cuvert cun terratsch il mut da material resultà da quest’acziun.
La restanza massiva da la tur ed il grond mir da tschinta laschan supponer ch’il chastellan aveva forsa tuttina ina tscherta impurtanza e che las infurmaziuns dad Aegidius Tschudi na pon malgrà tut betg esser uschè sbagliadas. Ulteriurs sondagis che pudessan dar ina resposta a questas dumondas èn planisads.
Lia Rumantscha (Cuira/Chur)
, Thomas : Burgruine Benzigen bei Schwanden (GL) Ergebnisse der Sondierungen 2005 und 2008
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 15. Jahrgang 2010, Heft 2, 62 - 80.


text:
Castel Gandolfo
Castel Gandolfo (Castrum Gandulphi 'n latì; Castéllo 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Làsio, en Pruvìncia de Roma. El g'ha presapóch 6.927 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 495 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albano Laziale, Grottaferrata, Marino, Rocca di Papa e Roma (5 km). L'è cunusìda 'n töt el mónt perchè l'è 'l pòst endóche 'l papa 'l pàsa le férie 'n istàt. La rezidènsa del Papa l'è 'n palàs del sècol XVII de l'architèt Carlo Maderno fat sö per ùrden del Papa Urbano VIII.
Castel Gandolfo l'è sitüat sö le spónde del Lach Albano.


text:
A n's sà briśa cun preciśiòun quànd al Śrònim Bosch al sìa nê, mo mìa trôp in là da 'l 1450, a Bois Le Duc, che in ulandéś 'l è s-Hertogenbosch, d'indû a sarèv deśgnû fóra al só nòm 'd êrt ed "Bòsc".
La só famìja la deśgnìva da Aqviśgràna e du generasiòun prìma 'd lò i andèv'n a stèr in dl'Ulànda.
Anca só nôn Jan van Aken, só pèder Anthonis, só fradêl Gossen e trī di só siòun i éren stê di pitōr.
In dal 1478 al Śrònim al tōś mujēr e anc grasi ala só cundisiòun socêl andèda più in élta, al pitōr al vin tolt in dla cunfratèrnita 'd Notre-Dame, in dû al dvèinta subìt al prim pitōr.
Al Śrònim 'l è dimòndi abitudinàri e al n'và mìa tant in gîr fóra da 'l só paēś, mo la só notorietê la gh'la chèva 'l istès 'd andèr anca luntàṅ, e anc dôp ch'l è mort, tant che 'l rè dla Spaggna Filìp II in dal 1570 al còunpra sinc dal só pitùri, cum'al trìtic dal Câr da fèin e la Tolta fóra dla préda dla matarìa.
In cal tèimp lè dimòndi èter pitōr i piturèven di quèder c'm'al i fèva lò e difàti dôp, in dal XIX sèc., a gh'à vlû di stùdi dimòndi acurê fât da soquànt specialìsta ch'i tachìs'n a fèr-egh dal cêr e sernìr el só ōvri da quìli di cupiòun.


text:
Zell
Zell el pöl vìga chèsti significàcc:
- Zell am Harmersbach, citadìna todèsca del circondàre de Ortenaukreis, Baden-Württemberg
- Zell am Main, citadìna todèsca del circondàre de Würzburg, Baviera
- Zell im Fichtelgebirge, cümü todèsch del circondàre de Hof, Baviera
- Zell im Wiesental, citadìna todèsca del circondàre de Lörrach, Baden-Württemberg
- Zell unter Aichelberg, cümü todèsch del circondàre de Göppingen, Baden-Württemberg
- Zell, citadìna todèsca del circondàre de Cochem-Zell, Renània-Palatinàto
- Zell, cümü todèsch del circondàre de Cham, Baviera
- Zell am See, citadìna austrìaca del Land de Salisbùrgo
- Zell am Ziller, paés del Tiröl, Austria
- Zell, cümü svìser del Cantù de Lücèrna
- Zell, cümü svìser del Cantù de Zurìgo


text:
Mustér: 1 di en la scola da l'Academia Vivian
- Mardi, 10.11.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 10.11.2015, 11:45, RTR
Emprender d'enconuscher il guaud, san ins segiramain en stanza da scola. Anc meglier funcziunescha quai sch'ins sa era anc ir en il guaud e contemplar, sentir e savurar quel. Per far quai porscha il Center d'agricultura Sursilvan a scolas in program cun il num «Waldtrophy Academia Vivian». Gion Hosang ha visità las scolaras e scolars da la terza e quarta classa da Medel e Mustér e l'Academia Vivian a Stagias.


text:
Concurs int. de dessëgn - premiaziun a San Martin
In mertesc 9 de má 2017 el gnü tigní tl salf dla palestra de scola a San Martin la premiaziun dl concurs de dessëgns metü a ji dala Cassa Raiffeisen Val Badia.
Tla ediziun 2017 á fat para 254 scolars dles scores elementares da La Val, San Martin, Antermëia, Longiarü y dla scora mesana da San Martin.
L tema dl concurs de chësc ann fô “l’amizizia é plena de corú”. I mituns á te chësc contest svilupé cun creativité y originalité de bi dessëgns che é gnüs valutá dala giuria.
L’amizizia tema dl concurs urô desmustré ai partezipanc tan importanta che na amizizia è por la vita, de bogn cumpagns, na bela aventöra deboriada che nes fej crësc y nes insëgna tröpes coses. En amizizia plena de corù é cotan deplö che en “like” sön facebook y/o na email y/o en post sön val social media.
I partezipanc á ince ciafé spunc söl tema tres le bel foliet d’informaziun pedagocica sön le concurs 2017. Implö cun le fá le dessëgn á I partezipanc ince sostegnü en aziun a fin de bëgn. A livel de Südtirol gnaral dé na soma de € 6.000 fora dal fond “Raiffeisen Hilfsfond” a sostëgn den organisaziun de volontariat che se dá jö cun debujëgns particolars de mituns a chi che ala ne ti vá nia tan bun.
L regolamënt dl concurs udô danfora 3 grups: I. grup pröma y secunda scora elementara, II. grup terza, cuarta y cuinta scora elementara y le III. grup por I dessëgns dla scora mesana.
I dessëgns svilupá cun tröpa creativité á ince desmustré chësc message. La giuria metüda adüm da Prousch Hubert, Tavella Irina y Moling Markus á selezioné chisc dessëgns por I prüms posc a livel Val Badia:
Irfan Afia - I grup 1. post scora elementara da San Martin
Paratscha Sara - I.grup 1. post scora elementara da Antermoia
Mühlmann Julie - I.grup - 1. post scora elementara da Longiarü
Pedevilla Maria - I. grup - 1. post scora elementara da La Val
Verginer Thomas - II grup 1. post scora elementara da San Martin
Winkler Sara - II. grup 1. post scora elementara da Antermoia
Clara Denise - II.grup - 1. post scora elementara da Longiarü
Tolpeit Sandra - II. grup - 1. post scora elementara da La Val
Clement Daniel - III grup - 1. post 1° classe scora mesana San Martin
Peccei Lukas - III grup - 1. post 2° classe MIttelschule San Martin
Miribung Martin - III grup - 1. post 3° classe MIttelschule San Martin
I vinciturs á podü pié dô de bi pesc. Na picera scincunda è gnüda dada a düc I partezipanc. I mius dessëgns é gnüs mená a Balsan por la seleziun a livel provinzial.
Tla seleziun a livel provinzial à le dessëgn de Daniel Clement dla pröma tlasse A dla scola mesana da San Martin arjunt en bun plazamënt cun le 3°post a livel provinzial tl III. grup dles scores mesanes. El adüm a sü geniturs à pié dô en bel pest por düta la classe ai 24 de mà a Balsan te Schloss Maretsch.
La festa de premiaziun é stada abelida cun de beles coreografies da pert dles mitans dl grup de balet dl Uniun Sport da San Martin y dan grup de mitans cun tlarinet.
Tles parores de conclujiun á I direturs dles scores Dr. Otto Moling y Dr. Claudia Egger Canins albü parores de lalt por la Cassa Raiffeisen por avëi mjetü a ji le concurs de dessëgn – na gran valüta y esperiënza implö por la scola. Le Presidënt dla Cassa Raiffeisen raj. Pezzei Alfons à da süa pert ringrazié la scola por la bona colaboraziun che dess resté ince tl dagní – la Cassa Raiffeisen sostegnará ince tl dagní scumenciadies a bëgn dla scora.
ATRES FOTOS DLA PREMIAZIUN e di dessegns che a davagne: www.raiffeisen.it/val-badia/mia-banca/premiaziun-cuncurs-dessegns-raiffeisen-2017.html


text:
Vilma, na cara amisa ch’a masenta ‘l Rifugio La Scola, a l’ha scrivù na conta, na stòira ‘d vita dël Langhe. I la but, scrita an langhèt, sì sota.
—
Darera a la ciovenda, ëdcò stamatin le fe a mangio nen mach l’erba, ma ‘dcò le fior ëd magiorin-a.
Mafalda a deuv porteje ën pastura, ma paid squasi tuti ij di Teresa a deurm ëncora.
A l’é la tersa o la quarta vòlta che Mafalda a braja da ‘n fond a l’era: “Teresa, ven-ti?” Na fe, doe, tre e jë sponta Teresa ëncora ërdërmìa.
Amise se doe, tròp amise përchè Mafalda a peussa ëndé ën pastura sensa Teresa; dòp ëndran a scòla ën ritard.
Ma ‘nta sentila a maestra com che a rus; ma voràise bin a veul cò dì divide ël banch e la minacia ëd quàiche bachëttà ënsima a le man.
Teresa a l’é precisa, tëmoresa, a piora për pòch se quaidun a aussa la vos; Mafalda a sa come difendila e as para svicia dij braj ëd soa mama.
Decisa, svicia, soa mare a dis che a smija un picàt da bross, mai fërma; a l’é cò la pi cita dla niò.
Teresa e Mafalda son chërsùe stand a në s-ciòp un-a da l’àutra, son fòrse doe bele fije e ën bel di son truvasse a esse doe cugnà, un-a ën Langa ënsema a n’òm che a fava ‘l masoé, l’àutra ën Fransa con në spos che a l’ha portala mach vint’agn fà a fé crese fior al pòst dl’uva.
Doe cugnà d’a stessa leva, sempre amise, che son vursusse bin tuta la vita, voghindse nen tute le vòlte che voravo, ma scrivindse e pendsandse da lontan.
Stassèira son tute doe sì, sì davanti a mi, setò a un tavo eë na cusin-a cita, ma tròp gròssa për lor doe adess. A son sì a contesse còse che mach lor a san, beicandse ij cavàj bianch e le man ën pò stòrte.
A son bele, grupò ënt’a soa amicissia, vestìe quasi precise, cite e ën pò curve, mi i-i bàico e son orgojosa che sio ën tòch dël me mond.
Ës voghivo nen da tròp tamp, a l’han 83 ani adess, son mia mòma e mia mògna e seu che se mi i saro j’euj sento lontan Mafalda che a braja a teresa: “Ven-ti?”


text:
Pasturs da l’olma per pasturs da la patria
- Dumengia, 14.1.2018, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 14.1.2018, 8:06, RTR
La pastoraziun da l'armada n'è betg be confruntada cun religiun.
Mal d'amur ed encreschadetgna mudregian ils giuvens er en la recruta. Ma l'armada è preparada per quest cas: Ella porscha in'ureglia averta - tar il spiritual d'armada pon recruts e schuldads svidar lur cor. Tge quitads han ils recruts e co pon ils spirituals gidar? Quai datti d'udir en Vita e cretta.
Contribuziuns
-
Pled sin via da Vigeli Monn
-
Militar e pastoraziun d'armada


text:
TCS stritga transports cun helicopter
- Glindesdi, 7.12.2015, 17:00
Il Touring Club Svizra (TCS) na vul nagins agens helicopters per il transport d’urgenza en Svizra. Sco il TCS scriva en ina communicaziun a las medias, sajan els sa retratgs per fin november ord l’interpresa aviatica «Alpine Air Ambulance».
En il futur vegnia la «Alpine Air Ambulance» a gestiunar vinavant suletta ils helicopters, scriva il TCS.
In’analisa haja mussà, ch’il basegn per transports d’urgenza cun helicopters en Svizra saja pitschen. Il TCS veglia perquai sa concentrar sin il transfer da pazients ord l’exteriur e collavurar en futur pli stretg cun la REGA.
RR novitads 17:00


text:
Gianluca Cologna manchenta il Tour de Ski
- Mesemna, 30.12.2015, 16:42
Il spezialist da sprint e frar pitschen da Dario Cologna e crudà en il trenament e sa blessà a la spatla. Sche ina operaziun vegn necessaria alura duai quella vegnir spustada sin suenter la stagiun.
Ina controlla dad MRI en l'ospital a Tavau ha mussà ch'il frar giuven da Dario Cologna ha ina contusiun vid in oss dal bratsch sura sco era in stgarp vid la «Knorpellippe». Tenor il medi Patrik Noack vegn ussa fatg tut il pussibel che Gianluca Cologna possia turnar enavos en trais fin quatter emnas. Sch'i dovria in'operaziun vegnia quella sche pussibel spustada sin la primavaira.
Il Tour de Ski cumenza venderdi, da Bumaun l’emprim da schaner, a Lantsch. L'emprima etappa è gist in sprint, quai che fiss stà la disciplina da parada da Gianluca Cologna.
RR novitads 16:00


text:
Historia da nossa fatschenta
Hubert Caduff da Cumbel en Val Lumnezia vegn d’ina famiglia da pasterners. Gia siu tat e siu bab havevan ina pasternaria-conditoria.
Las pli impurtontas datas:
Igl onn 1981 surpren Hubert Caduff, che ha gest finiu siu emprendissadi sco pasterner-conditor, la pasternaria da siu bab.
1991, suenter 10 onns pren el la caschun e surpren da Walter Leutenegger la pasternaria «Porta sura» sper la casa cumin a Glion. Fatg paun e habitau vegn uss a Strada, ca. 1 km ordeifer Glion.
Igl onn 1997 fa la fatschenta cun la midada dalla stizun dil marcau vegl ella Via Centrala 4 (Casa GKB) in grond progress.
Aschia san ins entscheiver 2001 cugl engrondiment dils locals da producziun memia pigns a Strada. Enstagl sin 80 m² vegn ussa produciu sin 160 m². Supplementarmein datti 80 m² tschaler/garascha el plaunterren ed ina garascha per 2 autos da furniziun.
Il december 2006 eis ei finalmein finiu cun runar sacs da 50 kg. Hubert Caduff selubescha suenter 25 onns activitad commerciala in silo da frina. Dil plaunterren vegnan las treis sorts frina ch’ins drova il pli savens ussa directamein ellas maschinas da pasta.
Il mument gudognan 18 collaboraturs dalla regiun lur «paun da mintgadi» tier nus. Da quels ein 6 en plazza cumpleina, 11 en plazza parziala ed 1 emprendist.
Igl onn 2011 ei la firma singula Hubert Caduff vegnida midada entuorn en ina societad d’aczias. Il niev num ei: Caduff Pasternaria-conditoria SA.


text:
Barbara Janom Steiner – las mastrinas enta maun
- Sonda, 30.12.2017, 17:10
Senza dubi – ella è ina da las persunalitads las pli profiladas en la politica grischuna. Perquai va in film dals «Cuntrasts» la fin da l’onn presidial da Barbara Janom Steiner en tschertga dals pass da sia carriera.
Igl è l’onn 1995. Cun 32 onns arriva la giuvna advocata Barbara Janom Steiner a Cuira e sveglia prest l’interess da las partidas: Cunquai ch’ella na vul betg che la Svizra daventia commembra da l’Uniun Europeica UE èsi cler, ch’ella chatta la via en la Partida Populara Svizra PPS dal Grischun. Uschia cumenza la carriera politica da quella dunna ch’ha ertà il sez dad Eveline Widmer-Schlumpf en la regenza grischuna.
Barbara Janom Steiner è silsuenter stada ina persuna centrala en la separaziun da las partidas PPS e PBD. Tge rolla ch’il militar ha gì per la politicra, co ch’igl è stà quella bun’ura istorica dals 12 da december 2007 en il biro dal cusseglier federal Blocher e tge ch’igl è da raquintar da la stgaffa da fulars mussa la redactura Isabelle Jaeger en in film dals Cuntrasts.


text:
Yeongcheon
Yeongcheon (Hangul: 영천시; Hanja: 永川市) a l'è una cità in del süd de la pruvincia de Nord Gyeongsang in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 115,000 abitant.
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Rosa
- Üsel: Piviun
- Pianta: Gingko biloba
Clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a gh'ha un clima cuntinental ümed (Dwa in de la classifigaziun di clima de Koppen).
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 5 distret (dong; 동), vün eup (읍) e 10 myeon (면).


text:
Al Caşèl oséja la cûna dóve tót i dé a nasîva, fîn a pôch tèimp fà, al Rè di furmâj: al Grâna.
A gh'é 'na mâja ch' la quâcia tót al teritôri arzân dal Cùsna al Po dal Sècia a l' Èinsa, ind i gróp de sté mâja a 's intrèsen al vèci strêdi, al cumûni carêri opór al j antîghi strêdi principêli e in tânt de sté incrôş a gh' ēren i caşē, che ēren tirê só dóve a 's incrōşen al vèci strêdi dal teritôri, dal vôlti, i casê, ēren dèinter o atâch al grôsi aşièdi agrécoli.
An sà mìa da dóve al deşvègna al nòm "Caşèl", fôrsi al deşvîn da ''caseus'' o da ''cà'' pió ''caseus'', oséja ''cà dal furmâj'', sté nòm al vîn druvê incòra incō, cun un môd pô un vèc ed descòrer, per parlêr dal modêrni lateréi. Finîda la prudusiòun in quêşi tót i caşē, sêlov pôch eşèimpi arnuvê e restarvê, ed chî vèc a gh' armâgn sōl 'na quêlch ruvîna, o, ed quî armêş in pē, dal vôlti în druvê cme depôşit per j uşvèj, o magaşèin o adiritûra cme ciuşêra opór vôd e lasê in mèz a la campâgna cme di vèc monumèint.
Quând al caşèl, dôp èser stê abandunê, l'à tgnû bôta al tèimp l' à mantgnû al só carateréstichi, al sèmbra un stâbil strân e céch nasû da l' imaginasiòun 'd un brêv capmèister. Ed cêr la só costrusiòun l'é nasûda da un progèt disgnê insém a la chêrta. L'antîgh caşèl a lègna l'é un strâp a la règola ind al câmp ed l'architetûra industriêla: difâti al stâbil an 's câta mìa ind al periferéi dal sitê mó ind la campâgna cultivêda o al mâsim apèina fôra da i céch cèinter abitê.
Chi cgnòs i caşē modêren , cun al spâsi, la luminoşitê, la pulisìa di piân, i riflès d ' j uşvèj d' asâr e al sistêma dal calōr lughê che gh' àn, al gh'à sèins' êter soquânti dificultê a 'd arcgnòser ind al caşèl dal dé d' incō al stâbil dóve incòra sinquânt' ân fà a 's fêva al furmâj Grâna, epór j elemèint principêl în sèimper i 'stès incō cme iēr e incòra préma, quând al j impalcadûri ēren acsé pruvişôri 'd an vèir mìa lasê di sègn.
Cm' ēren fât
La fatûra dal caşèl l'ēra lighêda al lavōr da fêr oséja a i dû mumèint impurtânt ed la lavurasiòun: l'arpòuns dal lât purtê e al só riscaldamèint per la produsiòun dal furmâj. Al depôşit e la stagiunadûra dal fōrmi a prîven èser fât in un stâbil d' ed fōra dal caşèl.
L' intêren dal caşèl al duvîva èser sistemê in dû setōr: ûn ind al gîr ed cuntōren cun di piân dóv' êren pugêdi al vâschi piâti pr' al lât, e ch ' l' êter, a i pē 'd un pilâster, fât da 'na fughêra cun d'ed sōver 'na caldēra impichêda a 'n' âsta da mûr tachêda al pilâster 'stès. La ventilasiòun l' ēra dimòndi impurtânta per trî mutîv: per dêr âria al lât in arpûns, arcalsêr la fiâma ed la fughêra e fêr andêr fōra al fóm fât dal fōgh. Per sté mutîv i mûr d'ed fōra êren fât, préma cun dal lésti ed lègn, pó da quadrê, che gnîve més in môd da fêr 'na grélia. Al parèidi, tirêdi só insém a un murisōl bâs ed cuntōren, ēren fâti de şbûş per lasêr filtrêr e girêr la perfèta quantitê d' âria e 'd lûş.
Ind al gèner pió a la bòuna al caşèl l'è un ambiĵnt a piânta a retângol aşvèin a 'n' êter stâbil. L'impiânt ed l' ònica caldēra l'é tachêda a ûn di pilâster che vînen só da i fundamèin e tînen só al travadûri ed lègn dal tèg a dō fêldi. I còp în pugê dirètamèin insém a l' intlaradûra di travèt.
Na mudéfica de sté gèner ed caşèl l'é còl a piânta quadrêda a trèi âchev. A gh'é incòra 'n' ònica fughêra per 'na sōla caldēra: la quantitê ed lât lavurê l'é incòra céca.
Ind i caşē de sti dû gèner, che gh'în incòra ind la zôna ed Rèz, la metradûra quacêda la gh'à 'n' amzûra tra i 30 e 40 mq. E al gréli, di mûr d' ed fōra, în fâti cun di comûn listòun ed lègn. Sti gèner ed caşē în, fōrsi, fra i pió antîgh catê ind al teritôri arzân. Ûn ed quisché l'é al caşèl ed Sân Michêl ed la Fôsa a Bagnōl, cun incòra sōl 'na caldêra impichêda a un pilâster ed 'na parèida d'ed fōra. In cól chêş ché la costrusiòun dal tèg l'é a quâter âchev.
Al caşèl al câmbia fōrma
La necesitê ed l' arnuvamèint a pôrten al cambiamèint de sti dû gèner ed caşē in dō varietê bèin separêdi. Al perécol 'd j incèndi, che capitêven despès, al dà urègin a la varietê ed caşē isolê sìa ed gèner fât a retângol sìa dal gèner polegonêl. Al bisògn dal contròl e còl dal j operasiòun ed depôşit e stagiunadûra dal prodòt al pôrta al gèner ed caşē unî oséia tachê a di êter stâbil cun dèinter al magaşèin e la cà dal caşêr. Ânca in sté varietê a gh'é al gèner fât a retângol e còl ed gèner polegonêl.
Còl ch' a s' aşvèina di pió a i mudê pió antîgh l'é còl fât a retângol işolê o unî, e l'é al gèner ch' a gh' n' é di pió in tōta la zôna ed produsiòun, in môd particulêr ind la bâsa pianûra.
Sté preferèinsa ind i só cunfrûnt an dipènd mìa dal tèimp e gnân dal pôst e l'armâgn ânca quând, ind la zôna ed Rèz, a dvèinten pió fés quî polegonêl.
Al caşèl fât a retângol e işolê l' ēra tgnû só, generalmèint, da ôt pilâster, cun un başamèint in muradûra ed grôs e-spesōr e da un pilâster centrêl ch' l' ēra l'elemèint ed nuvitê e carateréstich dal stâbil, sté pilâster al permèt, cun l'introdusiòun ed la secònda caldēra, de spustêr, per sèimper al cèinter la zôna ed la lavurasiòun dal furmâj.
Ind la séma dal pilaster centrêl a 's pôgen i quâter trêv principêl ed l' intlaradûra in lègn dal tèg. I còp a pôgen insém a i travèt, mèinter ind la fâsa ed cuntōren dal sòt tèg în mési dal tavlèini in côt per fêr in môd che la spurchésia, ch' la pré caschêr dal tèg, l' an pôsa mìa andêr a finîr dèinter al piâti insém a i bancòun ind la zôna d'ed sòta. Despès al cèinter dal tèg, in culmégna, per fêr in môd che al fóm al pôsa andêr fōra ed mèj a vîn tirê só 'na turèta ch' l' archêlca l' istès disègn dal tèg dal caşèl.
La furnaşèla, ch' l' é a i pē dal pilâster centrêl, l' é fònda cîrca ûn mêter e circundêda mìa dal tót da un murèt de spònda. La só fōrma circolêra la permetîva al muvimèint dal caldēri a secònd dal mumèint ed la lavurasiòun, despès, la furnaşèla, la finîva cun dō urèci vêrs al pilâster. Al parèidi d'ed fōra ēren divîşi da pilastrèin pió céch, ind al vōd de stì pilastèin a gnîven mési dal gréli in lègn. Atâch al pilâster pió aşvèin a la pôrta pricipêla è stê muntê, quând a s'é cumincê a druvêrla, la bilância a 'd âsta per la bzadûra dal lât. I piân in lègn che a tgnîven só al piâti ēren pugê al mûr grôs ed cuntōren apèina sòta al gréli.
Al gréli in lègn în gnûdi, piân piân, cambiêdi cun elemèint in tèra côta perché a durêven di pió. L' ûş ed la tèra côta al pôrta a diferèinti fatûri dal gréli cun divêrs disègn da i comû quadrê més ûn insém a ch' l' êter in manēra giósta a i divêrs travèt a sesiòun quadrêda o a retângol e incruşê in diferèint môd a dal j êtri fōrmi pió cumplichêdi e fîni. In tót i môd la funsiòun l' é armêşa sèimper l' istèsa: còla ed permèter al ricâmbi ed l'âria dèint al caşèl.
Al caşèl polegonêl
Ind i casē a quâter cantòun, işolê o unî, al spâsi ch' a 's gh' îva sotmân, pr' al muvimèint ed chî a' gh lavurêva, l' ēra tr' al cuntōren circolêr ed la furnaşèla e còl cun i quâter cantòun fât dal piâti pugêdi al parèidi dal gîr ed cuntōren. Al muvimèint di gèst al d'ed dèinter dal caşèl a duvîva èser fât in tònd cun al girêr intōren al pilâster centrêl.
La costrusiòun dal gèner polegonêl di casē la pré èser stêda la solusiòun per miliorêr al spâsi léber per jutêr al muvimèint ed la lavurasiòn al d' ed dèinter dal caşèl 'stès, êter mutîv, ed la costrusiòun di caşē polegonêl, al pré èser còl dal milioramèint ed la ventilasiòun favurîda dal divêrs orientamèint dal parèidi a la diresiòun variâbila dal brèsi che, atravêrs al gréli, în mandêdi a l' intêren dal caşèl.
Ind l'arzân e specialmèint in culèina à fât sucès al gèner polegonêl. In còl işolê la piânta la gh' à la fōrma cun ôt cantòun e la gh'à 'na metradûra ch' la vâria da i 50 mq a pió ed 90 mq. L' impiânt ed costrusiòun l'é dimòdi cumpâgn a còl di quâter cantòun: basamèint, pilâster ed cuntōren, pilâster centrêl e intlaradûra in lègn pr' al tèg.
Int stì caşē an n'ēren mìa prevést spâsi dóve as prîven fêr di êter lavōr, cme la saladûra dal furmâj o fêr al butêr. St' al j operasiòun an gh' îven mìa bişògn d' impiânt fés che prîven cambiêr l' aspèt dal lochêl, però ambiĵnt apôsta per chi lavōr lé a 's vèden ind al caşèl polegonêl unî.
Al caşèl polegonêl unî l'é un stâbil a dû blôch, ûn a piânta cun quâter cantòun, ch' l' êter a fōrma cun sînch parèidi mìa tóti cumpâgni. St' ûltem al gh'à la funsiòun ed lavurasiòun dal lât, al prém invêci al gh' à tânt lochêl divêrs ûn da cl'êter, divîş secònd l'ûş, e al pōl şvilupêres só dû piân. A piân trèin a gh' é j ambiĵnt a magaşèin ed j usvéj, al saladōr, al magaşèin dal furmâj, mó ânca ciuşêri e al piân d'ed sōver di êter ambiĵ cme la cà dal caşêr e al depôşit ed la lègna.
Un eşèimpi de sté gèner l'é al caşèl Spalletti ed Sân Dunèin ed Caşalgrând. Còst l'é stê fât só progèt, a gh' é incòra, e l 'é tgnûda da cât, la documentasiòun preşentêda al Cuncōrs Regionêl d' Agricultûra ed Rèz dal 1876. Al progèt de sté caşèl al pôrta d' j arnuvamèint cme la casèina per la lavurasiòun invernêla e nōvi solusiòun tètnichi cme la câna fumâria per la fughêra.
Ânca al gèner a quâter cantòun, armêş in funsiòun préma ed tót ind la bâsa, a gh'é stê fât dal mudéfichi tètnichi. Al stâbil l'é progetê e fât cme un insèm ònich in dû côrp ed divêrsa altèsa, ûn ocupê dal caşèl, cl' êter cun la casèina: al magasèin l'é al piân trèin e la cà dal caşêr al prém piân.
I caşē modêren: al lateréi
Cun al şvilóp ed la produsiòun dal lât a 's câmbien al piâti cun dal lònghi bacinèli in asâr fâti a retângol e a 's adâten i caşē: a 's tirên zò i bancòun ind al gîr ed cuntōren a 's tîra só un ambiĵnt apôsta: la câmbra dal lât. La zûnta de sté nōv côrp al câmbia l'idèja dal caşèl ed 'na vōlta, al scanşèla al vèc aspèt e al tōs vìa al sèins a 'd elemèint che l'îven caraterişê. Un' êtra impurtânta nuvitê tètnica l'é la mésa in ôvra ed la caldēra a dòpia camîşa scaldêda a vapōr, ch' l' à purtê al cambiamèint dal caşèl a lègna e dal só abandòun. Còst al cumbîna cun la nâsita dal coperatîvi socêli e a un nōv sistêma conômich dal lavōr dal caşèl.
I colōr principêl a saràn mìa pió al ròs dal fôgh e al nîgher dal fóm mó al biânch 'd ambiĵnt pulî e còl di riflès lusèint dal frèd asâr.


text:
El Venerdé l'è giü dei dé de la setemàna, el vé dòpo del
Giöedé e prìma del
Sàbot.
El nòm Venerdé el vé del
Latì Veneris dies, che völ dì dé de Vénere che l'ìa la dèa de la belèsa per i antìchi
Romà. Quàze töte le lèngue neolatìne le derìa 'l sò nòm a la stésa maniéra: Vendredi 'n
Fransés, Venerdì 'n
Italià, Viernes en
Spagnöl, Divendres en
Català, Vineri 'n
Ruméno ecc, En
Portoghés envéce l'è ciamàt Sexta Feira che significarès sèst dé. Apò a 'n
Galés (Dydd Gwener) el nòm el vé dies Veneris.
Endèle le
lèngue germàniche 'nvece, el nòm el derìa de la dèa Frigg (inglés antìc: Frigedæg) o de la dèa Freyja (norvegés antìc: Freyjudagr). Le dò dèe le somearès risalì a 'n stès protòtipo piö antìc.
Endèle lèngue germàniche modèrne el Venerdé l'è ciamàt Friday 'n
Inglés, Fredag en
Danés,
Norvegés e
Svedés, Vrijdag 'n
Olandés, Freitag en
Todèsc, ecc.
El Venardí (u anca Venderdí, Vernadí, Venerdí) l'è 'l quint
dí de la
setemana che'l vegn despö de la
giöbia e inans de'l
sàbet; el nom el vegn de'l
latin Venĕris dies, che'l vör dì "Dí de la
Véner". In Lumbard el gender l'è de mas'c.
I nom in inglees e int i lenguv de la
Scandinavia vegnen de la devinitáa nordega
Frige. El venardí l'è impurtant per vargüna religiun: a gh'è 'l
venardí sant per i cristian , int la setemana de
Pasqua; pö 'l gh'è anca 'l "venardí de preghera" di müssülman, e 'l venardí di giüdée inans de'l
shabbath.


text:
Pan
El pan (lombard oriental: [pa]) l'è on mangià tra i pussee comun e important in del mond.
A l'è on impast de farina (de solet de forment, però di voeult anca de seghel, de mej, de formenton, etc.) e acqua, che 'l vegn lassaa fermentaa, levaa (di voeult in d'ona stua) e poeu coeus in d'on prestin. Dopo el vegn faa su e confezionaa in maner diferent, e despess ghe vegn giontaa anca ingredient regionai.
In tra i pan lombard a troeuvom la michetta (o rosetta), tipega de Milan, ma ghe n'è tanti alter.
El gh'ha on post fondamental in de la tradizion ocidental 'me component primari de la limentazion: inscì tant che 'l termen medemm el pò devegnì sinomen de "mangià, aliment". Per esempi, basta domà pensà a Mattee (6:11), ciovè: Dann incoeu el nost pan de tucc i dì.
IngredientModifica
I ricett pussee spantegaa preveden pu o manch dò part de farina de forment e vuna d'aqua, on poo fresch e on poo che vegnen de 'n impast precedent (levaa natural, o anca de birra), ma ghe n'è anca con la farina de carlon o de seghel. Despess 'me condiment el vegn doperaa la sal, ma anca l'oeuli, el buter e alter grass. On alter lavorà che 'l muda despess l'è la forma.
El nommModifica
La parolla pan la riva del latin panis, con l'istess significaa. El termen el troeuvom in tutt i lengov romanz (italian pane, rumanc pan, frances pain, spagnoeu pan, portoghes pão...).


text:
Le 12.000 signature
Carlo Comòli, Resior ëd Gioventura Piemontèisa
La conferensa stampa a Gioventura Piemontèisa. Da gàucia, l’On. Gianni Vernetti, l’On. Davide Cavallotto, ël Sen. Lucio Malan, la Cons. Angela Motta, l’On. Luigi Bobba, l’On. Giorgio Merlo (fòto Verga)
L’On. Gianni Vernetti, prim firmatari dël proget ëd lej n. 3520/2010 për gionté la lenga piemontèisa ant la L. 482/99
La Consijera Angela Motta, presentatriss dij doi proget ëd lej deposità an Region, ël n. 8/2010 (ardité dla propòsta 527 dj’ent locaj) e ‘l n. 10/2010 për ël Parlament (fòto Ravissa)
L’antërvent dël Sen. Lucio Malan, cofirmatari dël dissegn ëd lej 1113/2008 (Giai) an Senat.
Ël Sen. Enzo Ghigo, ‘dcò chiel cofirmatari dël dissegn ëd lej 1113/2008 (Giai) an Senat.
A parla l’On. Davide Cavallotto, prim firmatari dël proget ëd lej a la Cambra n. 4181/2011.
L’On. Luigi Bobba, cofirmatari dël proget ëd lej 3520/2010 (Vernetti) a la Cambra.
L’antërvent ëd l’On. Giorgio Merlo, cofirmatari dël proget ëd lej 3520/2010 (Vernetti) a la Cambra.
L’On. Osvaldo Napoli, n’àutr firmatari dël proget ëd lej 3520/2010 (Vernetti) a la Cambra.
Da gàucia, l’On. Cavallotto, ël Resior Comòli, la Cons. Motta e l’On. Bobba (fòto Pavesi)
Vladimiro Marangon, dle relassion esteriore ‘d Gioventura Piemontèisa. A soa drita, an pé, l’On. Giancarlo Tapparo, protagonista dla bataja dël 1999 për l’arconossiment ëd la lenga piemontèisa. A soa gàucia, ëstà, l’On. Gianni Vernetti, l’On. Davide Cavallotto, ël Sen. Lucio Malan, la Cons. Angela Motta e l’On. Luigi Bobba.
Na part dël pùblich present a la conferensa stampa a Gioventura Piemontèisa
Longh la conferensa stampa a-j riva la firma n. 13.000 (fòto Ravissa)
Nilda Ester Dalmass a pòrta ij salut dij Piemontèis d’Argentin-a (fòto Ravissa)
La delegassion a pé vers ël Consej Regional. An testa Clàudi Cardinal, Sìndich ëd Dian d’Alba a l’época dël pdl 527 dël 2007 (fòto Ravissa)
Sì-dzora e ‘d séguit: la delegassion ch’a l’ha compagnà le 12.000 signature dëdnans al Palas dël Consej Regional dël Piemont. An mes, la Consijera regional Angela Motta, prima firmataria dle doe propòste ‘d lej an Region. Ël pachet con le firme a lo ten an man ël responsàbil organisativ ëd la petission, M. Rodolf Filipél.
Rodolf Filipél a l’intrada dël Consej Regional con ël pachet ëd signature (fòto S. Filipél)
Sì-dzora e ‘d séguit: prospetive dla Sala dij Morand, an Consej regional, con la delegassion piemontèisa.
Daré dla tàula ant la Sala dij Morand, da gàucia: Adriana Garabello dël Consej Regional, ël Resior Carlo Comòli, l’On. Davide Cavallotto, ël Pressident Valerio Cattaneo, la Cons. Angela Motta, ël Cons. Gianfranco Novero; an ëscond pian MM. Mario Gramaja ‘d Colegn, Stevo Ridela d’Ivreja, Giuseppina Valla ‘d Castagnòle Piemont (fòto Verga).
Da gàucia: Rodolf Filipél ëd Gioventura Piemontèisa, ël Sen. Enzo Ghigo, ël Resior Carlo Comòli, l’On. Davide Cavallotto, ël Pressident Valerio Cattaneo, la Cons. Angela Motta, ël Cons. Gianfranco Novero.
Carlo Comòli con Adriana Garabello, “motor” dël Consej Regional. A drita, Stevo Ridela d’Ivreja.
Comòli, Cavallotto, ël pressident Cattaneo, Motta, Novero.
Ël Senator Ghigo e ‘l Resior Comòli.
Davide Cavallotto, Carlo Comòli, ël Pressident Cattaneo e Gianfranco Novero.
Ël moment ëd la consëgna (an àut, fòto Pavesi, an bass fòto S. Filipél)
(fòto Verga)
Ël Resior ëd Gioventura Piemontèisa (a gàucia) a l’ha pen-a conferì le prime 12.000 signature al Pressident Cattaneo. Con lor l’On. Cavallotto e la Consijera Motta (fòto Pavesi)
(fòto Verga)
Ël Pressident Cattaneo e ‘l Resior Comòli a s’ëstrenzo la man. Daré: la Cons. Angela Motta, ël Consijé Gianfranco Novero e Gianalbert Miglio dla Vila dë Stlon.
(fòto Ravissa)
A 3 bòt e 49 an Consej regional ël Resior Comòli a buta la prima signatura dla Petission «Piemontèis Ufissial!». A soa gàucia ël Pressident dël Consej Valerio Cattaneo, a soa drita l’On. Davide Cavallotto, an mes Robert J.Michel Nové ëd Gioventura Piemontèisa (fòto Pavesi)
Ancor na fòto dla prima signatura ‘d Carlo Comòli ansema a Davide Cavallotto.


text:
Registrador de vol
El registrador de vol (in ingles Flight recorder), cognossuu anca 'me scatola negra l'è on apparecc eletronegh instalaa in di reoplan per registrà i dat del vol.
La gh'ha de resist a 3400 kg de forza de impatt e a temperadur de pussee de 1000°.
Component[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'hinn almanch dò part in ona scatola negra:
- El CVR (Cockpit Voice Recorder, registrador de la vos in cabina) che 'l registra i son che vegnen da la cabina de pilotagg
- El FDR (Flight Data Recorder, registrador di dat de vol) che 'l registra i informazion del vol, 'me l'altituden, la velocità, la posizion e via inscì.
Per vess recuperaa pussee facilment i scatol negher i gh'han di segnalador radio.