text:
Cosa avete fatto a Solange?
Cosa avete fatto a Solange? (Mo cuśa î'v fat a la Solange?) 'l è un film śal ad Massimo Dallamano dal 1972 ch'al tóś ispirasiòṅ a la larga da 'n rumànś 'd Edgar Wallace da 'l tìtul The Clue of the New Pin. La pelìcula l'è stada giràda a Lóndra durànt siē stmani in d'l Aṿtòṅ dal 1971. La futugrafìa l'è 'd Joe D'Amato.
A 'l èstar i al cgnósan cuma ¿Qué habéis hecho con Solange? (in Spaggna), What Have You Done to Solange? (in dal Régn Unî), Mais qu'avez vous fait à Solange? (in Frància) e Das Geheimnis der grünen Stecknadel (in Germâgna).
Sunt
Enrico Rosseni dit "'Henry" (Fabio Testi) 'l è 'n śóv'n insgnànt 'd Itagliàn ch'al lavóra in na scóla par sōli fémni dla capitàla ingléśa. Chi lò 'l è spuśâ cun l’Herta, insgnànta anca lē ad matemâtica ma più catìva. Purtròp par lò, al matrimòni 'l è 'n diśàstar, difàti Enrico al gh'à na relasiòṅ ad nascòst cun una dal sò studénti, l’Elizabeth (Cristina Galbó). Al ròbi i vànan bèṅ par lōr dū in fin tant ch'i decìdan ad far un viàś lung al fiùm Tamìgi in dua i càtan al còrp masâ dna ragàsa in clas sèg.
'L ispetōr ad Scotland Yard Barth (Joachim Fuchsberger) al s fà càrag ad purtàr avànti al caś pròpria méntar dagl'atri studénti i vénan masàdi da na figùra cun i pagn da prêt adòs ch'al gh insfìlsa sèmp'r un curtlàs in dla pèpa prima ad lasàr-ag davśèṅ na spila vérda. Par cal mutìṿ lè i suspèt i càsc'n adòs a Enrico ch'l è acsè custrét a dar-as da far par catàr par sò cònt la véra, jutâ anc da sò mujér. A pâr ch'insaplàda fin a 'l còl a gh sia na sèrta Solange, na śóvna ch'la fava na vita pîna ad visi.


c: text/html

text:
Evoluziòun
Artéccol in dialètt mudnés
In d'la biologia, l'evoluziòun d'le speci l'è al fenòmen dal cambiaméint dal fenotipo, espressiòun visibil e franca dal genotipo, ch'l'è po' al patrimòni genetico di individui ed'na specie. L'è impurtànt capìr che al cambiaméint evolutîv al porta brìsa par forza a un quel miòr.
La teoria dl'evoluziòun l'è di mandi important par la biologia d'adésa. Par dirla in pochi paròli, l'è nèda dall'óvra ed Charles Darwin, quel ch'la vèst nella seleziòun nadurèl al mutòr generèl dl'evoluziòun d'la vètta in d'la Téra, e dai stòdi d'la genetica. I prinzìppi generèli d'la teoria dl'evoluziòun iein pacific par tòtta la comunitê scientifica, ma d'etra pért i gh'iein di quistiòun secondari d'la teoria ch'i van profundìdi e difàti incô un bel nòmmer ed rizercadór iein ancàra drê a lavuréregh. Al cuncèt ed evoluziòun l'è stê na gròsa rivoluziòun in dal pinsèr scientific biològic e l'ha ispirê divèrsi teorî e mudéli in di mandi setòr d'la conusciénzia.
[di mandi da fér]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fièsch
Fièsch (nòm uficiàl en Italià: Fiesco) l'é 'n cümü 'n pruincia de Cremuna che g'ha 1 229 abitant (dato del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 8,1 km² e 'na densità de popolasiù de 152 ab./km².
El sò teretóre 'l cunfìna con chèl dei cümü de Castigliòn, Izà, Salviròla e Trigol.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Fièsch l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
.


text:
Reichenburg
Reichenburg a l'è un cumün svizzer del distret de March, in del Canton Svit. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.6 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 3134 abitant.
El cumün de Reichenburg al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Benken (SG), Bilten (GL), Schübelbach.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes l'è staa fundaa del fraa Gregorio de Moorlock in del ann 1403 in sü 'l sit de una font druvada dei pellegrin per lavas gio i pee.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1].
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Canton Schwyz Statistics (Todesch) Controlaa 'l 27 Agost del 2009


text:
Putenza (fisega)
La putenza l'è definida cume 'l lavur (L) cumpii int l'ünità de temp (t):
In bas al principi de l'egualianza intra lavur e energia, la putenza la misüra ancasì la quantità d'energia scambiada int l'ünità de temp, int un qualsessìa prucess de trasfurmazion: mecanegh, eletregh, termich o chimegh.
Int el cas de l'energia mecanega (lavur), la putenza la curispond anca al prudut de la forza per la velocità del pont indè che l'è aplicada
e, int el cas di mot rutatori, al prudut de la cùbia (o mument d'una forza) per la velocità angulara


text:
Cressier (CH-FR)
Cressier a l'è un cumün svizzer del distret de See (in frances: District du Lac), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.16 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 826 abitant.
El cumün de Cressier al se tröva a una altitüden de 569 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Courlevon, Gurmels, Jeuss, Münchenwiler (BE), Salvenach, Wallenried.
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün de Cressier el se tröva arent al cunfin intra la zona de magiuranza lenguistega francesa e quella a magiuranza de lengua tudesca. Tücc i cumün tacaa (föra che Wallenried) i hinn a magiuranza lenguistega tudesca. Seconda el censiment del 2000 la magioranza dei parlant l'è de lengua francesa (54.1%) ma in di ültim an la percentual de parlant de lengua tudesca, che in del 2000 l'eva pressapoch del 40%, l'è adree a cresc.
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Franzés)
- Media relaa a Cressier (CH-FR) al Wikimedia Commons
- Cressier in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pigniu
Pigniu a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 33 abitant e una süperfiss de 17.98 km², e al se tröva a una altitüden de 1301 meter sura al livel del mar.
El cumün de Pigniu a l'è tacaa ai cumün de Andiast, Elm (GL), Rueun, Siat.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Pigniu in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Pigniu in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Leucojum vernum
El Leucojum vernum l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Amaryllidaceae, uriginària de l'Euròpa centràla e meridionàla. L'è prezènte endèl arc Alpì, endèi Apenìni setentrionài, endèi Balcàni e 'n Germània centràla e meridionàla.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta perène condèn bùlbo che sta sótatèra, de fùrma sférica de 12-30 mm de diàmetro. Le fòie i è töte bazài e i è piö cürte del gamp. Le g'ha 'na làmina lineàr vérda scüra e löstra de la bànda de 'nsìma. L'è larga de 5 a 12 mm.
El gamp l'è bastànsa gaiàrt, cumprimìt a sesiù quàze triangolàr. L'è alt de 15 a 30 cm del teré. Gamp e fòie a la bàze i è 'nciurciàde sö 'ndèna guàina biànca quàze trasparènta.
El gamp el pórta de sòlet en fiùr apéna (de rar 2). El fiùr el pindùla 'n zó e 'l g'ha 'na fùrma a campanèla, furmàda de 6 tépali, tré intèrni e tré estèrni töcc lónch precìs e de culùr biànch condèna macìna sö la pónta zàlda o vérda. La fiuridüra la cumìncia a febrér.
El fröt l'è 'na càpsula loculicìda vérda e carnùza de 15 mm de diàmetro o póch de piö.
Varietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nòm popolàr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Leucojum vernum àle ólte 'l vé per erùr ciamàt bucanéve, ma l'è mìa 'l bucanéve véro perchè chèl l'è 'l Galanthus nivalis, en fiùr de la stèsa famìa botànica.
Sinònim[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nivaria hexanthera Medik.
- Leucojum vernum var. biflorum Cariot & St.-Lag.
- Erinosma verna (L.) Herb.
- Nivaria verna (L.) Moench
- Leucojum vernale Salisb.[2]
Galerìa de fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Varietà en Catalogue of life
- ↑ Sinònim en Tela Botánica


text:
Imboden (distret)
El distrèt de Imboden (en todèsch: Bezirk Imboden; en rumanc: District dal Plaun) l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera.
El cunfìna a nòrt col distrèt de Sarganserland (Canton San Gal), a nordèst col distrèt de Landquart, a èst col distrèt de Plessur, a sudèst col distrèt de Hinterrhein, a sudòvest col distrèt de Surselva, e a nordòvest col canton Glaruna.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 203.81 km² e la popolasiù l'è de 18993 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret de Imboden l'è dividìt en 2 cìrcoi e 7 cümü:


text:
Àngol (BS)
Àngol (nòm uficiàl: Angolo Terme) l'è 'n cümü de la bàsa Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 2 447 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) , 'na süperfìce de 30 km², per 'na densità de 84 ab./km². El cunfìna coi cümü de Sù (BG), Bùren, Castiù (BG), Còler (BG), Darf, Piancógn, Rógn (BG).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Angol l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Country rock
El Country rock a l'è un gener de müsega che'l mes'ciaa el rock cunt el country. Quest gener al fa riferiment ai disch de la fin dij agn '60 e'l scuminci dij agn '70 de gent cume: The Dillards, The Byrds, Gene Clark, Gram Parsons, Neil Young, Michael Nesmith, The Band, Bob Dylan, The Buffalo Springfield, Moby Grape e Area Code 615. 'Sti müsicista a hinn vegnüü sü cunt i cansun del country e del rockabilly dij agn '50 e hinn staa inflüensaa del rock'n roll dij agn '60.
I grüp che hinn vegnüü dopu a eren: The Flying Burrito Brothers, The Eagles, Little Feat, Linda Ronstadt, Poco, Pure Prairie League, The Doobie Brothers, The Marshall Tucker Band e Barefoot Jerry.
Anca i grüp de alternative country se poden cunsideraa in d'una quaj manera dent in del Country rock.


text:
Tradiziun: Fimar!
- Dumengia, 1.3.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 1.3.2015, 9:03, RTR
I dat pliras tradiziuns nua chils uffants dastgan fimar la pipa, stumpas, cigarillos, cigarettas. In exempel en lEngiadina è: Il Chalandamarz a Samedan. Ils mats ils pli vegls fiman la pipa. A Lavin fimavan tut ils uffants a partir da lemprima classa cigarettas cun manar ad alp las vatgas. Danunder vegn questa «tradiziun» da fimar? Tge pensan ils uffants da questa tradiziun e tge din experts?
Redacziun: Anna Serarda Campell


text:
Otalènch
Otalènch (en Italià: Gottolengo), l'è 'n cümü de quaze 5 249 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 31 km a Sud de la cità de Brèsa.
El teretóre de Otalènc al se tróa arènt ai cunfì de le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa. e l'è töt pià, enföra che la zòna del Castelér, che l'è custitüìda de 'na culinèta.
I prìm abitàncc de Otalènch i g'ha lasàt divèrsi sègn de la sò prezènsa, Nömerùs rèscc i è stàcc ritroàcc endèla località ciamàda Castelér che la se tróa söndèn dusilì che pò l'è el pónt piö alt de töt el teretóre del cümü. En chèsto sit gh'è saltàt fò divérsi repèrcc riferìbii ai Gài e ai Romàni. El Castelér l'è stat de menemà abandunàt a cumincià de la fì del Impéro romàno en favùr de la zòna 'ndóche gh'è el cèntro del paés del dé d'encö.
Del teretóre de Otalènch fa part apò a la frasiù de Solér, sitüàda piö a nòrd del cèntro principàl.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
19 07
Ol dé 19 de löi l'è 'l 200 ( 201 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 166 dé a finí l'an.
Ul dí 19 de löi al è ul dí da pòost 200 ( 201 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 166 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1936 - Spagna: lideracc per i zeneraj Mola e Sanjurjo, e seguint l'esempe di facc del dé anteriur, la gran masöransa di ünità militare, col söport di fassis·c sivil, se i reölta contra la Segonda Repüblega Spagnöla, con ün ésit desigual; aj Paes Català i faliss despertöt, esset a Mallorca.
1936 - Spagna: Mort ol pröm brigadesta internassiunal: l'atleta Austríach Mechter ch'al se tröàa a Barcelona per partissipá int i Olimpíade popülare.
711 - riu Guadalete (Andalusia, Spagna): ghe la scumensa la bataja de Guadalete (che la dürarà fí al dé 26), in che i tröpe del cabdill mor Tarik ibn Ziyad i trà zò chèle del rei Visigot Roderic, fat ch'al comportarà la posteriur ocüpassiú de töta la Penísula Ibérica.
1848 - Nöa York (i Stacc Ünicc): se la reüniss la pröma Convensiú di Drecc de la dona.
1979 - Managua (Nicaragua): ol FSLN al ocüpa la sità e al trà zò la ditadüra de Somoza.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1131 - Barcelona: Ramon Berenguer III ol Grant, cunt de Barcelona.
1936 - Barcelona: Apel·les Mestres, scritur Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
1921
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 genar - Nicaragua: Diego Manuel Chamorro ghe el scumenza el mandaa presidenzial, caraterizaa da una custanta agitaziun.
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Türin: Giovanni Agnelli, impresari, patriarca del grüp Fiat.
- 16 april - Svizzera: Peter Ustinov, cineasta Britanegh d'urigin rüssa.
- 22 otober: Georges Brassens, cantant frances.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Perugia
Perugia (en latì Perusia; en fransés Pérouse; en spagnöl Perusa) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima e de la regiù de l'Umbria. El cümü de Perugia el g'ha presapóch 166.253 abitàncc (dàto ISTAT, del més de bril del 2009), 'na superfìce de 449 km² e 'na densità de 369 ab./km². El cunfìna coi cümü de Assisi, Bastia Umbra, Corciano, Deruta, Gubbio, Magione, Marsciano, Panicale, Piegaro, Torgiano, Umbertide, Valfabbrica.
Perugia la g'ha dat el nòm al pitùr famus Perugino (che denòm el fàa Pietro Vannucci), che 'l g'ha vivìt e lauràt en chèsta cità. Pò a 'n óter pitùr famùs en töt el mónt, el Pinturicchio, el g'ha ach vivìt a Perugia,
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Perugia la compàr la prìma ólta 'ndèla stória col nòm de Perusia) e la fàa part de le dùdes cità confederàde de l'Etruria. Lüminàda 'na prima ólta per vìa de la guèra del an 310 o 309 prima del Signùr entrà i Etruschi e i Romani.
L'è mìa tat mensiunàda dei geografi antìch enfìna ale metà del sècol VI, quan che l'è stàda ciapàda de Totila dopo de 'n lónch asédio.
Endèl perìodo dei Longobàrdi l'è lüminàda compagn de giöna de le cità principài de la Tuscia. Endèl sècol IX, co l'auturizasiù de Carlo Magno e de Ludovìch el Pio, l'è restàda sóta le giürisdisiù dei papi ma per divèrsi sècoi la cità l'è nàda aànti a ìga 'na vìta 'ndependènta e la g'ha portàt aànti le sò guère co le cità vizìne - Foligno, Assisi, Spoleto, Todi, Siena, Arezzo, ecc.
En divèrse ocaziù i papi i g'ha troàt acogliènsa al intèrno de le sò müre, e l'è stàda séde dei conclàvi dei quài gh'è stat iligìt Papa Onòrio II (1124), Papa Onòrio IV (1285), Papa Celestino V (1294) e Papa Clemente V (1305).
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Perugia a l'è 'nzemelàda co:
- Aix-en-Provence, Francia
- Bratislava, Slovachia
- Grand Rapids, Stàti Ünìcc
- Potsdam, Germania
- Seattle, Stàti Ünìcc
- Tubinga, Germania
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
20 04
Ol dé 20 de bril l'è 'l 110 ( 111 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 256 dé a finí l'an.
Ul dí 20 de bril al è ul dí da pòost 110 ( 111 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 256 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1897 - Barcelona: al entra in igur ol Decret d'Agregassiú, in acorde a che i münissipe de Gràcia, Sant Martí de Provençals, Sant Andreu de Palomar, Sant Gervasi de Cassoles, Sants e les Corts sa i íntegra a chèl de Barcelona.
2004 - Gernika (Biscaja, ol Paes Basch): al mör l'emblemàtich àrbor de Gernika daspus 146 agn; se replantarà al ötörn.
2004 - l'Índia: i scumensa i elessiú legislatíe (i dürarà fí al 10 05).
2004 - Tegucigalpa (Honduras): ol president Ricardo Maduro órdena ol retorn al paes di 370 soldacc Ondures destacacc a l'Iraq.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1893 - Joan Miró e Ferrà, pitur Català
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Pòpolt (Vimbodí, la Conca de Barberà): Agustí Altisèn, mònegh de Pòpolt e storiadur Català.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Berchter, che ha prestau biars survetschs alla Claustra, fatg si ina gronda facultad ad ella e ch' ei perfin daventaus commensal de quella 1692.
En quei document legin nus plinavon per l'emprema ga positivamein, che Avat Adalbert III de Funs seigi igl auctur della „Synopsis“ e ch' el hagi concepiu quella 1696. — En nies allegau manuscret ei vegniu purtau en diversas notizias entochen 1736, — igl onn, che P. Justus ei morts — denton havein nus anflau negliu remarcas sur la „Cuorta Memoria“. Ins astga forsa concluder ord quei, che quella seigi vegnida translatada e compilada pér suenter 1736.
Fertont ch' ins enconoscheva entochen dacheu mo paucas scartiras cul num digl auctur, las qualas ein daventadas in' unfrenda dils differents berschaments della Claustra (1387, 1514, cunzun 1799), vegnin nun fatg attents (pag. 11) sin auters novs nums, ils quals havevan schau anavos notizias sur fatgs de nossa patria. Denter quels sesanflan era Mistral Giachen Berchter e siu fegl Podestat Gion Berchter.
La schlateina Berchter ei ina dellas pli veglias ella Cadi. El dequors dil temps ha ella dau biars meriteivels umens pella patria e pella baselgia. — Colonel R. de Hess scriva en siu „Fragmen Genealogicum des Geschlechts Berther“:
„Ils Berthers ein senza dubi ina dellas pli veglias e distinguidas schlateinas dil cumin della Cadi. Gia el 14avel tschentaner vegnan els avon en documents de Tujetsch sut il num „da Cha Berchte“.[1] Dal 15avel tschentaner naven, scret „Berchter“, a Tujetsch, Mustér e Sumvitg. Depi il 19avel tschentaner, scret „Berther“, els medems loghens. Gia el 15avel tschentaner han ils Berchters dau mistrals al cumin della Cadi; ell' emprema mesadat dil 16avel tschentaner alla Ligia Grischa: Landrechters, q. v. Caus della republica della Ligia Grischa; el 16, 17 e 18avel tschentaner al cumin della Cadi in diember de mistrals, bandirels, scarvons; allura comissaris, podestats, scarvons della Ligia, delegai d' honur silla dieta ed a. v. Nus anflein ils Berchters fetg savens en scartiras stampadas de contegn historic, sco era en in grond diember de documents originals.“
- ↑ A Tujetsch anflein nus la schlateina Berchter per l'emprema ga en ina scartira de 1300, ils 26 de Fenadur. — Mira: Mohr, Regesten Nr. 75.


text:
Lepus europaeus
La legora, ciamada anca levora o legor (nomm scientifegh: Lepus europaeus, Pallas, 1778) l'è on animal, on mamifer lagomorf de la fameja di Leporidae.
L'è ona bestia de la forma putost slanzada (el riva a 70 cm de longhezza, senza cuntà la cova), cont i scianf denanz pussee curt de quei dedree: quell lavorà chì le fa vegnì on animal bell svelt e viscor. La legora la gh'ha anca dò oregg bei longh. El pò rivà a pesà sett chili. I sò dimension le fann vegnì el Leporida pussee grand che gh'è al dì d'incoeu.
La legora la viv soratutt in Europa e in Asia, e la preferiss i praa e i zonn che gh'hann arent di cespuli indove podè scondes. La va in gir soratutt de nott e la viv in di bus del terren, profond circa 20 cm. Grazzia al sò pel, l'è bona de mimetizzàss. Quand la corr per scappà, la pò rivà a 60 km/h.
La maja domà vegetai: erba, piantinn, frutt e fonsg.


text:
Michelangelo Buonarroti
Michelangelo Buonarroti o Michelangiol (Caprese, ses de marz del 1475 - Roma, desdott de febrar del 1564) a l'è staa on pitor, scultor, architett e poeta italian. A l'è consideraa vuna di figur pussee important del Renassiment, e giamò ai sò temp diseven che lù l'era vun di artista pussee grand de semper.
L'è staa on artista genial, ma anca inquiett. El sò nomm a l'è legaa a ona serie de oeuver che l'hann portaa in del firmament de la storia de l'art, e cognossuu a nivell mondial: a poeudom regordà la statoa del David, la Pietà e i afresch de la Capella Sistina.
L'istudi di sò oeuver l'ha segnaa i generazion ch'hinn vegnuu dopo de lù: insemma a alter modei, l'è nassuda inscì ona scoeula artistega che la feva de l'art "a la soa manera", e che l'è stada ciamada manierismo.


text:
Thundorf (TG)
Thundorf a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.6 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1329 abitant.
El cumün de Thundorf al se tröva a una altitüden de 546 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affeltrangen, Amlikon-Bissegg, Felben-Wellhausen, Frauenfeld, Hüttlingen, Lommis, Matzingen e Stettfurt.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Thundorf (Todesch) Sit ufizial
- Media relaa a Thundorf TG al Wikimedia Commons
- Lustdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Kirchberg (TG) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pianüra Padana
La Pianüra Padana (o Val Padana) l'è una region geugrafica de la part nord de la Penisula italiana che l'è traversaa dal Po. La cumprenda vari zon tra Piemont, Lumbardia, Emilia-Rumagna, Veneto e anca un tuchet del Canton Tisin.
La pianüra bassa e la pianüra volta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Pianüra Padana la gh'ha dò zonn carateristegh: la pianüra bassa e quela volta.
La diferenza intra i dò pianür a l'è bela, e minga dumà per l'altezza ma anca per la nadüra di teren, i regim di aqui e per la vegetaziun. La pianüra volta a l'è ciamada anca pianüra sücia e la se slarga intra i Prealp e i pè di Penin: el sör a l'è permeabil, faa de sabi e ger, e'l tegn minga l'aqua de la piöva, che la va dunca giò per desen de meter fina a rivà a un strat de material minga permeabil. Chì l'aqua la scur fina al punt che la pö vegnì föra per furmà funtanij o resurgiv. Quij surgent chì, grazia a la temperadüra custanta (intra i 9 e i 12 °C) di sò aqui, hann permiss el spantegass in di zon interessaa de particular cultivaziun a praa ciamaa marscid.
Tacada a la linia di resurgiv la scumincia la pianüra bassa, ciamada anca pianüra daquadura. Questa chì la gh'ha inscambi di teren de material püssee fin, tera crea de solet, de pü o de men impermeabil, induè che i aqui se fermen e fan furmà padüm.


text:
27 08
Ol dé 27 de óst l'è 'l 239 ( 240 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 127 dé a finí l'an.
Ul dí 27 de óst al è ul dí da pòost 239 ( 240 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 127 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cesario de Arles, sant e èscof, nasìt in del 470.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Leopul
Leopul (L’viv/ЛbBiB in ücrain; L'vov/ЛbBoB in rüss; ЛbBoў/L'voŭ in bielurüss; Lwów in pulach; Lemberg in tudesch; Leopolis in latin; Leopoli in italian; Lavov in üngheres e serb; Liov in rumen; לעמבערג/Lemberik in yiddish) a l'è una cità de l'Ücraina ucidentala, de pressapoch 800.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Düranta la duminaziun austr-üngariga la cità la se ciamava Lemberg. Quand che l'è vegnüda pulunesa in del 1918, a l'hann ciamada Lwów. In del 1939 l'ha ciapada l'Üniun Suvietiga e l'ha faa part de l'Ücraina, e'l sò nom a l'è müdaa in L'vov, transcriüü del rüss.
Dopu de la decumpusiziun de l'Üniun Suvietiga a l'è stada ciamada Lviv, el nom che'l curispund a la parnunzia ücraina.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lviv a l'è gemelaa cun:
- Corning, Stat Ünì d'America
- Cracovia, Pulonia
- Winnipeg, Canada
- Wrocław, Pulonia
- Eskilstuna, Svezia
- Banja Luka, Bosnia e Erzegovina
- Novi Sad, Serbia
- Freiburg im Breisgau, Germania
- San Pederburgh, Rüssia
- Kutaisi, Georgia


text:
Tinizong-Rona
Tinizong-Rona (Tinzen e Roffna in tudesch storich; Tinetio e Rouena in latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 330 abitant e una süperfiss de 54.30 km², e al se tröva a una altitüden de 1232 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tinizong-Rona a l'è tacaa ai cumün de Bergün/Bravuogn, Bever, Filisur, Mulegns, Savognin, Sur.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tinizong l'è staa menziunaa la prima volta giamoo in dei document de l'Imper Roman col nom de Tinetione, una stazion adree a la strada romana del Pass dal Sett.[1] Rona l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1330 'me Rouenam[2].
L'andament storegh de la popolazion de Tinizong-Rona l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Tinizong in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Rona in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1Pa Chaueneẽgüx, tama name i muxẽma i pema rü ngu̱xẽẽtaexü̃gü pegü pixĩgüxẽẽchaü̃. Erü pema nüxü̃ pecua̱x na yixema i ngu̱xẽẽtaexü̃gü na ixĩgüxü̃, rü guxü̃ i duü̃xü̃güarü yexera tá tüxna naca ya Tupana tórü maxü̃chiga rü tórü puracüchiga. 2Guxãma i yixema rü muẽ̱xpü̱xcüna chixexü̃ taxüe. Yima yatü ya taguma chixexü̃xü̃ ixucü rü aixcüma mecü nixĩ, erü nüxü̃ nacua̱x na ñuxãcü guxü̃wama nügüna nadauxü̃ na tama chixexü̃ naxüxü̃ca̱x. 3Rü ngẽma na taga naxĩnüxü̃ca̱x i wüxi i cowaru, rü tanaxwa̱xe na naxütü̱xünáguxü̃ na ngẽmaãcü yixema inaxwa̱xexü̃ãcüma meã iyaxũxü̃ca̱x. 4¡Dücax nagu perüxĩnüẽ ya wapurugü ya buanecüarü poramaã ixũxü̃ne! Rü woo nitaxüchi rü buanecü ya taxüchicümaã inicuegü, natürü íracü ya quiyamaã nanatoxchinü i norü toxpe̱xeruü̃, rü ngextá nüma ínanaxwa̱xexü̃wa nanaxũxẽẽ. 5Rü ngẽxgumarüü̃ ta nixĩ ya tórü conü rü woo na naxírachiréxü̃, natürü namuxũchi i norü ore. Rü wüxitama i üxüarü y̱auraxü̃ i íraxü̃wa inaxügü na yaxaxü̃ i taxü̃ma i naãne. Rü tórü conü rü ñoma wüxi ya üxürüü̃ nixĩ. Rü taxünewa rü wüxi i taxü̃ i chixexü̃ nixĩ ya yima tórü conü erü nanachixexẽẽ i guxü̃ma i tórü maxü̃. Rü ngẽma Tupana ṉg̱oxogüxü̃ ípoxcuexü̃gune ya üxüemawa ne naxũ i ngẽma chixexü̃ i namaã yadexaxü̃ ya tórü conü. Rü ngẽma chixexü̃maã nanachixexẽẽ i guxü̃ma i tórü maxü̃. 7Duü̃xü̃gü rü nüxü̃ nacua̱x na íyapuxẽẽãxü̃ rü nüxna nachogüxü̃ i nagúxü̃raü̃xü̃ i naẽxü̃gü i idüraexü̃, rü werigü, rü ãxtapegü, rü choxnigü. 8Natürü taxúema nüxü̃ tacua̱x na nüxna tachogüxü̃ ya tümaãrü conü. Erü wüxi i chixexü̃ i taxü̃ i taxucürüwama texé iyarüxoxẽẽxü̃ nixĩ. Rü ngẽma norü dexa rü ü̃ü̃rüü̃ tüxü̃ nayuxẽẽ. 9Rü yima tórü conümaã nüxü̃ ticua̱xüü̃ ya Tanatü ya Tupana, rü yimamaãtama chixexü̃ namaã tixugüe ta i duü̃xü̃gü i Tupana nügüãcü üxü̃. 10Rü ngẽma taa̱xmaã, rü meã duü̃xü̃güchiga tidexagü, natürü ngẽmatama taa̱xmaã rü namaã taguxchigagü ta. Pa Chaueneẽgüx, tama name na ngẽmaãcü yiĩxü̃. 11Wüxi i dexáarü chuxchuxü̃watama rü taxuacüma ínaxũxũ i dexá i mexü̃ rü dexá i chixexü̃. 12Pa Chaueneẽgüx, wüxi i iguera rü taxuacüma oríbuarü omaã naxo, rü wüxi i uba rü taxuacüma igueraarü omaã naxo. Rü ngẽxgumarüü̃ ta wüxi i dexáarü chuxchuxü̃ i yucürachiüxü̃wa, rü taxuacüma ínaxũxũ i dexá i mexü̃. 13Ngẽxguma chi petanüwa nangẽxmagu i wüxi i duü̃xü̃ i nüxü̃ cuáxü̃ rü meã naãẽxü̃ cuáxü̃, rü name nixĩ na meã namaxü̃xü̃ rü mexü̃ na naxüxü̃ rü tama nügü yacua̱xüü̃xü̃ na ngẽmaãcü pexü̃ nüxü̃ nadauxẽẽxü̃ca̱x na aixcüma wüxi i duü̃xü̃ i nüxü̃ cuáxü̃ yiĩxü̃. 14Natürü ngẽxguma chi pixãũxãchiwa̱xegügu rü togüchi pexaiegu rü norü yexera pegü pixĩxẽẽchaü̃gu, rü taxuacüma pegügu perüxĩnüẽ na mexü̃gü rü nüxü̃ cua̱xgüxü̃ pixĩgüxü̃. Rü wüxi i dora i taxü̃ nixĩ i ngẽma ega ngẽmaãcü pixĩgügu. 15Erü ngẽma na ixãũxãchiwa̱xegüxü̃ rü duü̃xü̃güchi na ixaiexü̃ rü norü yexera yigü na ixĩgüxẽẽchaü̃xü̃, rü tama Tupanawa ne naxũ, natürü ñoma i naãnecü̱̃ã̱xwa rü ṉg̱oxo i Chatanáwa nixĩ i ne naxũxü̃. 16Erü ngextá ãũxãchi ítaxü̃wa rü duü̃xü̃gü nügü írüyexeraxẽẽchaü̃xü̃wa, rü ngẽ́ma rü taxuü̃ma meã inixũ rü nagúxü̃raü̃xü̃ i chixexü̃ nangẽxma. 17Natürü guxãma ya yíxema aixcüma tüxü̃́ nangẽxmaxẽ i ngẽma cua̱x i Tupanawa ne ũxü̃, rü aixcüma meã tamaxẽ rü guxãmaã tamecümagü, rü meã duü̃xẽxü̃ tayauxgü i tümapatawa, rü meã itarüxĩnüẽ i tümamücüarü ucu̱xẽ, rü guxü̃ i duü̃xü̃gü tüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃gü, rü guxãmaãma tügü tawüxiguxẽẽgü, rü tixaixcümagü, rü mexü̃ taxügü. 18Rü yíxema naxca̱x daugüxe na duü̃xü̃gü nügümaã irüngüxmüẽxü̃, rü wüxi i mexü̃ taxügü. Erü ngẽmawa tá nüxü̃ tadaugü na aixcüma meã Tupanaca̱x namaxẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü.
Copyright
Learn More


text:
Mezzegra
Mezzegra (parnonzia local: [me'dzegra]; italian: Mezzegra) l'è ona frazion del comun larian de la Tremezzina, in de la Provincia de Comm.
El paes el se troeuva in su la riva del lagh de Comm, e 'l confina coi paes de Lenn e de Tremezz, oltra che cont el comun de Grandola. A Mezzegra ghe viven 1.032 personn.
A l'è cognossuda per vess staa el sit indè che 'l 28 de april del 1945 l'è staa coppaa el Benito Mussolini insemma a la soa donna, la Claretta Petacci.
L'è stada on comun indipendent fina al 2014, anca se in tra el 1928 e 'l 1947 l'eva giamò stada ona frazion de la Tremezzina. In del vegg territori comunal de Mezzegra se troeuven i frazion de Bonzanigh, Ganz, Giulin, Pola, Portezza e Zan.
A Pola el viv el cantant Davide Van De Sfroos.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mezzegra l'è mostraa in de la tabella chì de sotta
Abitant censüü


text:
Flüelen
Flüelen a l'è un cumün svizzer del Canton Uri. Al gh’ha pressapoch 1950 abitant e una süperfiss de 12.42 km², e al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar.
El cumün de Flüelen a l'è tacaa ai cumün de Altdorf, Bauen, Bürglen, Isenthal, Seedorf, Sisikon.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Flüelen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1266 col nom de Vluolon.[1]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott[1][2]:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ 1,0 1,1 Flüelen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Uri in Numbers 2009/10 edition (Todesch) accessed 8 September 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Flüelen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Sit ufizial de Flüelen


text:
Siria
La Siria (سوريا in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacada a la Türchia, al Liban, a l'Israel, a la Giurdania e a l'Irak. El Mar Mediterani al bagna i sò cost.
La capital a l'è Damasch.
La gh'ha una süperfiss de 183.885 km² e una pupulaziun de pressapoch 19 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Siria (nom ufizial: الجمهوريّة العربيّة السّوريّة, Al Jumhuriyah al Arabiyah as Suriyah = Repübliga Araba Siriana) a l'è una repüblica.
El president a l'è el Bashar al-Assad (del lüj 2000).
El prim minister a l'è el Wael Nader al-Halqi (del 2012).
Al dì d'incö gh'è una guera civil che la vör trà giò l'Assad, che l'è acüsaa de vess un ditadur, e quei che le sustegn.


text:
Régn Unî
Artéccol in dialètt mudnés
Al Régn Unî (Regno Unito in itagliàṅ, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in ingléś) 'l è 'n stat dl'Europa ucidentàla cun capitàla Lóndra. A n gh'è minga da cunfónd'r-al cun l'Inghiltèra (ch'l'è sōl una dal sò regiòṅ) o cun la Gran Bretàggna (ch'l'è sōl l'ìśula più granda in du a s cata al régn). Al sò mòt 'l è „Dieu et mon droit“ (Dio e al mè dirìt), scrit in Francéś e minga in Ingléś ch'la sarés invéci la sò léngua uficiàla. Àtri léngui regiunàli druàdi lè i èṅ al Galéś, al Gaèlic Scuséś, al Gaèlic Irlandéś, al Còrnic dla Curnuvàglia, al Scots dla Scòsia e al Scots d'l Ulster in dl'Irlànda dal Nòrd.
La sò ultma regìna catòlica (di Stuart) l'è stada la mudnéśa Marìa ad Mòdna méntar quéla 'd adès l'è la Śabéta II di Windsor da 'l 6 ad Favràr dal 1952.
Al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda al nas cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 ch'al mitìva insém al Régn ad Gran Bretàggna cun al Régn 'd Irlànda anc se pò na bèla part ad cl'ìśula chè l'è andàda par sò cònt in dal 1922 dand vita a 'l Stat Lìbar 'd Irlànda. Sōl l'Irlànda dal Nòrd (siē cuntèi su nóṿ ad la regiòṅ d'l Ulster) l'è armàsta in du l'éra dand vita a 'l Régn Unî insém a l'Inghiltèra, a 'l Gàles e a la Scòsia. Al stat 'l è guernâ p'r un sistéma parlamentàr. La prima minìstra 'd adès l'è la Theresa May dal Partî Cunservadōr (da 'l 13 ad Luj dal 2016) ch'l'à tòlt al pòst ad David Cameron ch'al s è dimìs dòp la Brexit.
Al Régn Unî, catànd-as mis prinsipalmènt su dū ìśuli, al gh'à tut 'd intóran dagl'àqui: al Mar dal Nòrd (a èst), al Canàl dla Mandga (a sud) e al Mar 'd Irlànda e 'l Ucéan Atlàntic (a nòrd e a òvest). Àtri ìśuli più pìculi i èṅ quéli ad Man, Wight, Urcàdi, Shetland e Ebridi a nòrd dla Scòsia.
'L è mémbar d'l ONU (in du al gh'à na scrana permanénta), dal G8, dla NATO e dl'Ugnòṅ Europea da 'l 1973.
Stòria
Scòsia e Inghiltèra i gh'éran bèla cuma dū quèi dastacâ a 'l inìsi dal X sècul. Al Gàles 'l è pasâ sóta 'l cuntròl ingléś in dal 1284 par pò tacàr a far part dal Régn 'd Inghiltèra da 'l 1536. Al 1 ad Maǵ dal 1707 a véd la luś al Régn ad Gran Betàggna cun al curóni 'd Inghiltèra (cun i Galéś dèntar) e Scòsia misi insém. Cun 'l At 'd Ugnòṅ dal 1800 a s śònta anc al Régn 'd Irlànda e a nas acsè al Régn Unî ad Gran Bretàggna e Irlànda.
In di elesiòṅ dal Dicémbar dal 1918, al partî dal Sinn Féin, ch'al vliva al dastacamènt d'l Irlanda da 'l Régn Unî, al mùcia sù 73 séǵ di 106 dispunìbii a la Cambra di Cumùn e gl'elèt i decìdan ad n andàr minga a Westminster stand in un parlamènt par sò cònt fóra dla léǵ, al Dáil Éireann. Dòp na dichiarasiòṅ 'd indipendénsa e na guèra, in dal 1921 al guèran britànic e al gabinét irlandéś (Aireacht) i s métan 'd acòrd par catàr na sulusiòṅ ch'la pòrta a la separasiòṅ dal dū ìśuli a part siē cuntèi dal nòrd, ad religiòṅ prutestànta, ch'i decìdan ad restàr sèg. A nas acsè al Stat lìbar 'd Irlànda (Saorstát Éireann in Gaèlic Irlandéś, pò Repùblica 'd Irlànda o Eire) ch'al gh'iva dèntar anc tri cuntèi d'l Ulster (Cavan, Monaghan e Donegal) e al Régn Unî ad Gran Beràggna e d'l Irlànda dal Nòrd.
Pulìtica
Al Régn Unî 'l è na munarchìa parlamentàra sóta la cà di Windsor. Al parlamènt 'l è divìś in du Cambri (Houses): la Cambra di Lòrd (House of Lords) cun di mémbar minga elèt e ad fat sénsa putēr, e la Cambra di Cumùn (House of Commons) ch'la fà al léǵ. In dal dū cambri, ch'i s riunìsan insém sōl durànt 'l evènt dal "State Opening of Parliament", i gh'èṅ sèmpar i rapriśintànt 'd Inghiltèra, Scòsia, Irlànda dal Nòrd e Gàles. I tri partî più impurtànt dal Régn Unî i èṅ al Partî Cunservadōr dla prima minìstra Theresa May, al Partî Laburìsta, dimóndi vutâ in Scòsia, e 'l Partî Liberàl-Demucràtic.
Al quàtar nasiòṅ dal Régn Unî
Al Régn Unî al gh'à dèntar quàtar regiòṅ, o méj, nasiòṅ: Inghiltèra, Scòsia e Gàles ch'i s càtan in dl'ìśula ad Gran Bretàggna, e Irlànda dal Nòrd che invéci la s cata in dl'ìśula 'd Irlànda (a la sò sinìstra).
Al sità
La capitàla dal Régn Unî l'è la sità ad Lóndra ch'la cònta 7.744.942 abitànt e ch'la s cata in dal sud dla Gran Bretàggna, bagnàda da 'l fiùm Tamìgi.
Albania Andorra Austria Belgio Bielorussia Bosnia-Ezegovina Bulgaria Cipro Croazia Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Lüin
Lüìn (tajan: Luino, latin: Luvinum, Milanes classegh: Luvín (pr: Lüín)) a l'è 'n comùn lumbaart da 14 786 (dàto del Dic 2015 [1]) parsùn da la pruincia de Varés sü la còsta d' ul Lach Magiur. Ul comùn a l'è capital da la Comünità muntana di Vaj d' ul Lüinés. L'è tacaa ai cumün de Agra, Brissàgh Travàia, Càner (VB), Canöbi (VB), Cremenaga, Dumenza, Germignaga, Maccagn, Muntégg (CH-TI) e Muntegrin Travàia.
Lucalità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lüin l'è sede cumünala de un bel nümer de fraziun e lucalità:
Bagiulina, Bevion, Bunga, Cà Culumbee, Cà Demenegh, Cà Dunaa, Cà Feree, Cà Feratina, Cà Pozz, Cassina Pastur, Cà Mirabel, Culmegna, Creva, Furnaset, Girasul, ul Gagg, ul Vald, la Brüghera, la Speranza, Lunghirö, Murin, Munt Bedea, Mot, Pescia, Pescialunga, Pesc, Pianasc, Pupin, Rugiö, Runch, San Peder, Tech, Tureta, Trebedura, Vignun, Vuldomen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
30 01
Ol dé 30 de zenér l'è 'l 30 dé de l'an del calendare gregorià; manca 336 (337 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 30 de zenér al è ul dí da pòost 30 dal an dal calendari gregurian; i manca 336 (337 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1500 - Vicente Yáñez Pinzón al descuvriss la surtida al maar dal flümm Amazun.
1648 - Münster e Osnabrück (Germania): Sa signa la Paas da Westfàlia intra ul Sacru Imperaduur Ruman Ferran III (1608-1657), i òolt príncep dal Sacru Imperi Ruman Germànich, Francja, e Suèzzia, ch'a la marca ul principi da la era muderna di statt nazziun modern o westfalian.
1969 - Lundra (Anglaterra): The Beatles i fa ul sò darée cuncèert a la terassa da l'edifizzi d'Apple Studios, al nümar 3 da Saville Row.
1972 - Irlanda dal Nord: Dumènega da saangh in Derry. L'esèrcit Britànich al spara cuntra una manifestazziun paj drecc civil. I möör 14 manifestaant (vün da luur mees dapress a causa di feriid).
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1850: Ferdinando Fontana, librettista e scritor milanes (m. 1919).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1991 - Barcelona: Josep Ferrater i Mora, filòsof Catalan.
1948 - Növa Delhi (Delhi, l'Índia): Mohandas Karamchand, cugnussüü cuma Mahatma Gandhi, independentista Indi, líder da la resistenza pacífica.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Urnäsch
Urnäsch a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 48.23 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2269 abitant.
El cumün de Urnäsch al se tröva a una altitüden de 826 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Hemberg (SG), Hundwil, Nesslau-Krummenau (SG), Schönengrund, Schwellbrunn, Waldstatt.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (en Todèsch)


text:
Simplon (VS)
Sempiun (nomm ufizial en todèsch: Simplon; in svizzer tudesch: Simplu; in italian: Sempione; in dialet ussulan: Sampion) a l'è un cumün svizzer del distret de Brig, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 90.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 329 abitant.
El cumün de Sempiun al se tröva a una altitüden de 1476 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brig-Glis, Eisten, Ried-Brig, Saas Almagell, Saas Balen, Saas Grund, Visperterminen, Zwischbergen.
L'è un abitaa de lengua tudesca, ma del punt de vista geugrafegh el fa part del bacin idrugrafegh del Pò, e de la Val Dver, a sud del Pass del Sempiun, ciuè in sül versant meridiunal di Alp.
Insema co l'abitaa de Gondo (anca lü colocaa in sül versant meridiunal di Alp) i hinn i ünegh abitaa del Vales colocaa in del bacin del Po, tücc i alter i fan part del Bacin del Rodano. El pertegn al Canton Vales giamò dal 1495, dato che dopu i cunfin tra l'Italia e la Svizzera i hinn minga pü staa cambiaa. Però l'è restaa in de la giurisdizion del Vesch de Novara fina al 1822, quanc che la paròcchia l'è passaa a la Diocesi de Sion.
El villasg el ghe da nom a una via de comunicaziun de prima importanza intra l'Italia e i paes de là di Alp: la strada del Sempiun, che la part de Milan e la riva 'nfina a Briga.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Ils parcs svizzers
Ils parcs svizzers d’impurtanza naziunala uneschan cuntradas da bellezza, ina ritga biodiversitad e patrimonis culturals valurus. La populaziun da las vischnancas che possedan ils parcs na vul betg mo conservar questas ritgezzas, ma las valurisar e profitar d’ellas per il svilup economic e social da lur regiun.
La basa legala per crear parcs d’impurtanza naziunala è en vigur en Svizra dapi il 1. da december 2007. Fin ussa èn vegnids creads 15 parcs, 2 ulteriurs parcs sa chattan en ina fasa preparatorica.
I dat trais categorias da parcs d’impurtanza naziunala: parcs naziunals, parcs natirals regiunals e parcs natirals da recreaziun. Quests trais tips han mintgamai caracteristicas e finamiras differentas.
L’Uffizi federal d’ambient (UFAM) certifitgescha cun il label federal per 10 onns ils projects da parc ch’adempleschan las pretensiuns da la Confederaziun. Medemamain po la societad purtadra dal parc certifitgar tschertas persunas u tschertas fatschentas cun in label per products – sche lur products e servetschs vegnan producids e purschids en la regiun dal parc en maniera duraivla.
Ina gronda valur per la cuntrada, la natira e la cultura
Las ritgezzas principalas d’in parc d’impurtanza naziunala èn auas e guauds multifars, abitadis rars sco palids, ognas e prada sitga ed er cuntradas d’ina bellezza unica sco ils auts dal Giura argovian u ils glatschers en il Parc Adula (GR). Las regiuns cunfinantas dals parcs naziunals ed ils parcs regiunals cumpiglian ultra da quai cuntradas cultivadas tgiradas e patrimonis culturals valurus sco la Clostra San Jon a Müstair, in patrimoni mundial da l’UNESCO, u vischnancas intactas.
La populaziun sustegna il parc
Ils parcs na naschan betg sin ils plans da l’administraziun, mabain en ils chaus ed en ils cors da la populaziun. Questa sto dar l’impuls per la creaziun d’in parc e pir lura sustegna er la Confederaziun in project per in parc ch’ella certifitgescha cun il label federal dals parcs, sche tut las pretensiuns vegnan ademplidas. Las vischnancas èn represchentadas bain en las societads purtadras da mintga parc. Ellas han il dretg da far las impurtantas decisiuns strategicas per il parc.
Mantegnair valurs e promover duraivlamain l’economia
Il svilup duraivel daventa in punct d’orientaziun per adina dapli vischnancas en Svizra. En ils parcs è quest svilup anc pli accentuà: Las vischnancas ch’appartegnan tar in parc èn anc pli conscientas da lur caracteristicas localas e regiunalas e da lur ritgezzas da cuntrada e natira. Tar questas valurs tutgan er las vischnancas sezzas e lur cultura vivida. Las vischnancas d’in parc creeschan ensemen visiuns e strategias sco ch’ellas pudessan mantegnair questas valurs e profitar d’ellas per in svilup duraivel.


text:
Hofstetten (ZH)
Hofstetten a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.85 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 472 abitant.
El cumün de Hofstetten bei Elgg al se tröva a una altitüden de 644 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aadorf (TG), Bichelsee-Balterswil (TG), Elgg, Elsau, Schlatt, Turbenthal. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hofstetten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 914 col nom de Pipineshovestetin. Enfina al 2003 l'eva ciamaa ufizialment col nom de Hofstetten bei Elgg.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hofstetten (ZH) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Gebenstorf
Gebenstorf (Gäbischtorf in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 664 abitant e una süperfiss de 5.64 km², e al se tröva a una altitüden de 375 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gebenstorf a l'è tacaa ai cumün de Baden, Birmenstorf, Brugg, Turgi, Untersiggenthal, Windisch.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gebenstorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1247 come Gobistorf.
L'andament storegh de la popolazion de Gebenstorf l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
- sènsa Turgi e Wil
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Gebenstorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gebenstorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Gebenstorf al Wikimedia Commons


text:
David Frankfurter – «Jau hai stuì far quai!»
Quest omicidi squassa la Svizra. La pressa svizra scriva d’in attentat politic. La Germania discurra d’in cumplot internaziunal, d’ina conspiraziun giudaica. «Gustloff duai esser in exempel», exprima l’assassin sez en il film «David Frankfurter – Jau hai stuì far quai!».
En occasiun dal 80avel anniversari dal murdraretsch mussa Ruedi Bruderer l’istorgia da quest omicidi cun sa basar sin films e fotografias istoricas e sin in’intervista exclusiva cun il figl Moshe Frankfurter. L’istoricher e directur da «Documents diplomatics svizzers», Sacha Zala commentescha la situaziun politica ed era l’omicidi.


text:
Tübinga
Tübinga (en todèsch: Tübingen) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg a 'na quarantìna de chilòmetri a sud de Stocarda. L'è capitàl del distret omònim (Regierungsbezirk) e capolöch del circondàre omònim (Landkreis).
La g'ha 84 496 abitàncc (dato del 31. Dic 2012).
El centro stòrich de la cità l'à famùs per la sò belèsa amò autèntica, càzo piötòst rar 'ntra le cità todèsche per vìa de le distrusiù de la Segónda Guèra Mondiàl. Le custrusiù tìpiche del centro stòrich , de spès antìche, con le sò laorasiù 'n lègn, suratöt sö le spónde riva de la Neckar, le dà l'impresiù de 'na cità de fiàba. Le urìgign de la cità le vé fàde risalì ai sècoi Vi e VII. Le prime testemognànse de la fortèsa entùren a la qual l'è nìt sö l'insediamènt le risàl al 1078 e 'nfìna al 1342 la cità l'è stàda duminasiù dei concc Palatinato e dòpo l'è pasàda ai Württemberg.


text:
La bursa en ina spirala engiu
- Mardi, 9.2.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 9.2.2016, 11:15, RTR
La bursa Svizra è actualmain sin il pli bass stan dapi il december 2013.
Ier glindesdi è perfin vegnì discurri dal «panic Monday» – glindesdi da panica.
Raschuns dettia, tenor experts differents:
- Il pretsch d'ieli è crudà.
- L'economia en China. Ils experts discurran da stagnaziun.
- Ils Stadis Unids procuran per malsegirtad. I regia la tema che l'economia stagnescha.
Il pli grond factur da malsegirtad è, tenor experts da la banca chantunala da Turitg, dentant propi la China.
Pers ha dentant betg be la bursa Svizra. Era la bursa tudestga enconuscha actualmain mo la direcziun engiu. Il DAX è sin il pli bass stan dapi l'october 2014. En Germania han spezialmain las bancas pers fitg.


text:
Piaṡëinsa
Artìcol in dialët piaṡintëin
Piaṡëinsa (Italian: Piacenza) l'é un cumoin ad 103.487 abitant, capitäla d'la sò pruvincia. Mìsa ṡu tra Emilia e Lumbardia, la citä e la so pruvincia i sëintan a bota l'inflüëinsa d' Milan: i en culegä a la so region ecunomica par tant mutiv e in d' la storia i g' han daspës ligä i so dëstëin.
Evoluzione demografica
Indice
Geugrafìa[modifica | mudéfica la surzéia]
Piaṡëinsa l'é in d' la Pianüra Padana a 61 metar in sal livél dal mär e l'é nasì in s' la riva destra dal Po, in dua i van föra al Trèbia a ovest e la Nür a est ad la citä.
Pö u menu a 15 chilòmetar in vër süd, i tacan i Colli Piacentini (Culëini Piaṡintëin), 'l prinsipi d' l'Appennino Ligür. La so pusision geugrafica la g'ha sëimpar fat la so furtoina militära e l'ha fata dvintä impurtanta par ves un sid in dua i s'incrùsan la feruvìa e i autusträ.
I sid interesant[modifica | mudéfica la surzéia]
Piaṡëinsa l'é 'na citä d'ärt, e la g'ha un gran patrimonii artistic, par via d'la so storia milenäria.
I palàsi[modifica | mudéfica la surzéia]
I s' pölan truä bota palasi nubiliär cun un gran valur ch' i g'han di giardëin bèi a bota. Piaṡëinsa a l'é una "Citä ad palasi" posé ca tüt i ätar ad la Val Padana. Vist ca la gh'era mia 'na curt fissa (al Palass Farnés l'é mia stä sëimpar al sëintar d'la famiglia parchè dop d'un sert periud la capitäla dal dücä l'é stä spustä a Pärma), atsé i nobil i han pudì fä vëd la so pusisiòn cun i so opar architetonich. I posé impurtant i en:
- Palasi Mulazzani
- Palasi Scotti
- Palasi Landi
- Palasi Costa
- Palasi Somaglia
Ätar palassi ch' i dan blësa e impurtansa a la citä i en:
- al Palasi Gotich (al ver num al sarìs Palasi Comünäl)
- al Palasi Farnés
Ätar palassi ch'i s' pölan ricurdä i en:
- Palasi dal Guernatur
- Palasi di Mercant
I palàsi Gotic, dal Guernatur e di Marcànt i en in d'la Piasa Caväi, ca l'é sëimpar stä cunsiderä al sëintar d'la citä e d'la so vita. La piasa la ciapa al num dai dü statui ad Ranuccio e Alessandro Farnés in s'i caväi, c' l'ha fat Francesco Mochi in dal perìud tra 'l 1612 e 'l 1628.
Il cesi[modifica | mudéfica la surzéia]
- Al Dom
- La basilica ad Sant'Antunëin
- La cesa ad San Francesco
- La cesa ad San Giuàn in Canäl
- La cesa ad San Güstëin
- La cesa ad Santa Maria d' Campagna
- La basilica ad San Savëin
- La cesa ad San Sepùlcar
- La cesa ad San Sisto
Teatar, müsei e üniversitä[modifica | mudéfica la surzéia]
- Al Teàtar Münicipäl inaugürä in dal 1804, l'é stä custrüì al post dal Teatar d'la Citadela ca l'äva tacä fög e l'é stä distrügì in dal 1798.
- In dal Palasi Farnès i s' pölan truä i Müsei Civich ad Palasi Farnés
- Al Müseo ad Storia Natüräla ca l'é in dal Palasi Scotti
- In d'la citä a s' pöl truä anca la Galeria d'Ärt Muderna "Ricci Oddi", vüna dil principäli d'Italia.
- I en impurtant anca la Biblioteca Comünäla Passerini-Landi e pö d' tüt al Culeg' Alberoni
- In citä i gh'en anca 'na part d'l Üniversitä Catolica dal Sacar Cör ad Milan, vüna dal Pulitecnic ad Milan e a s' pöl truä anca al Cunservatori ad Müsica "Giuseppe Nicolini"
Ecunumia[modifica | mudéfica la surzéia]
La fera d' Piasëinsa l'é vüna dil pö antig d'la region Emilia-Rumagna. Al növ cumples espusitiv c'a l'é apena föra d'la citä, ades l'é gestì da Piacenza Expo. Vöin di vant ad Piasëinsa l'é ca l'era stä la prima sede d'la Federconsorzi, fundä in dal 1892, ca l'é mäi pö andä in crisi dop un secul ad vita.
Trasport[modifica | mudéfica la surzéia]
La pusision d'la citä tra Türëin, Bulògna e Genua e al fat ca g'he taca Milan i han fat dvintä Piasëinsa un impurtant sëintar feruviäri e d' l'autusträ. Par Piasëinsa i g'pàsan l'autusträ A1 (Milan-Nàpuli) e l'autusträ A21 (Türëin-Piasëinsa-Brësa). Par al trasport aereo, i aeruport püsè taca i en l'Aeruport ad Pärma e i tre aeruport lumbärd: Aeruport ad Milan-Malpensa, Arport ad Milan-Linate e l'Aeruport ad Bergam-Orio al Serio, taca a Bêrgum.
Sport[modifica | mudéfica la surzéia]
A Piasëinsa a gh'e i squädri ad balon Piacenza Calcio, ad pallavolo ad'la Serie A1 Copra Volley Piacenza. A gh'e anca dü squädri ad Rugby, ca i en asè famus: 'l Termoraggi Piacenza Rugby e al Piacenza Lyons Rugby. In dal baseball Piasëinsa l'é rapresentä dal Piacenza Baseball e dai Red Devils Piacenza, in d'la pallacanestro da l'Unione Cestistica Piacentina e dala Pallacanestro Piacentina Bakery e in d'la pallanuoto da la Rarinantes Everest.
Persunag' famus[modifica | mudéfica la surzéia]
Il parsoni püsè famus ad Piasëinsa citä i'en:
- Al dutùr e prufesùr ad Sociologia Francesco Alberoni
- Al stilista Giorgio Armani
- I cantant Fiordaliso e Gianni Pettenati e la showgirl Barbara Chiappini.
- I cardinäi Giulio Alberoni, Prim ministar da Spagna; Giovanni Battista Nasalli Rocca di Corneliano, arcivèsc ad Bulògna; Mario Nasalli Rocca di Corneliano; Luigi Poggi, archivista d'la Sitê dal Vaticân
- Al literä Pietro Giordani
- Al scritur e pulitich Melchiorre Gioia
- Al Papa Gregori X
- Al regista d' la television Beppe Recchia
- I sant Curäd Confalonieri e Gerärd
- I zügadur d' balòn Filippo e sò fradèl Simone Inzaghi
- I en nasì in pruvincia al regista Marco Bellocchio, al patinadur Ippolito Sanfratello e l'atùra Isabella Ferrari.
- Sert stüdius i disan ch'al navigatur Cristofar Culomb (Cristoforo Colombo in italian) al sia nasì a La Bëtla.
- I en nasì in pruvincia al regista Marco Bellocchio, al patinadur Ippolito Sanfratello e l'atùra Isabella Ferrari.
Ätar futugrafii[modifica | mudéfica la surzéia]
-
Al Dom
-
-
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Artéccol in dialatt bulgnais
Piesänza (Piacenza in itagliàn) l'é na cmònna ed 99.150 abitànt, capitèla d'na pruvénzia c' l à al stèss nomm. Stratta stra l'Emégglia e la Lunbardî, la zitè e la so pruvénzia ali sénten 'na mòccia d'l influänza ed Milàn: ali én culeghè a la so regiån ecunòmica par tant mutîv e in d' la stòria î àn spès lighè i låur destén.
Geografî[modifica | mudéfica la surzéia]
Piesänza l'è in d' la Basa Padèna a 61 meter in vatta al livél dal mèr e l'é nè såura alla riva dèstra dal Po, indòvv i van fòra al Trèbia a sîra e la Nür a maténna d'la zitè. Stra sé e nå a 15 kilométer pio sò, i tachen i "Colli Piacentini" (Culén Piasinténi), al cminzéppi d'l Apenén Léggur. La so pusiziån geografica l a sänper fat la so furtònna militèr e l'à fata advintèr impurtanta pr al fat ch'l è un sît indòvv i s cråusen la ferovî e ali autostrè.
Alsëin · Altufrèi · Arvargär · Bṡinson · La Bëtla · Bòbi · Burgnöv · La Cadé · Calindàsch · Caminä · Caùrs · Carpané · Castél San Giuàn · Castél Arcuä · Castelvédar · Còr · Curt ad Bargnél · Curtmagiùr · I Farëin · Fiurinsöla · Al Frér · Gasàn · Gaṡöla · Gragnàn · Gruparél · Lügagnàn · Muntṡéi · Murfàs · Nibiàn · Uton · Pügrèra · Piaṡëinsa · Pianél · Piusàn · Pudinsàn · Al Pont da l'Oli · Pontnür · San Ṡòrṡ · San Pédar · Särmat · Ṡèrba · Cerignäl · Ṡiàn · Träv · Uslëingh · La Varnàsca · Vigulsòn · Vilanöva ·


text:
Schleswig (region)
El Schleswig (Sønderjylland o Slesvig in danes; Sljasvig in Jutlandes del sud; Slaswik in frison; Sleeswijk in olandes) l'è ona region de l'Europa del nord, che la quatta tra i 60 e i 70 chilometer in sul confin tra la Germania e la Danimarca: al dì d'incoeu l'è spartii tra i duu statt (el Land del Schleswig-Holstein e la region del Jutland de sotta).
L'è ona zonna importanta perchè la se troeuva in mezz tra el Mar del Nord e 'l Mar Baltigh, connession tra la Russia e l'Ocean Atlantigh.
El Schleswig l'è staa on ducaa danes, che 'l s'è sgrandii semper pussee a partì del XII-XIII secol. Però, grazzie ai matrimoni dinastigh el s'è ligaa on bell poo cont el Ducaa de l'Holstein, che l'era sotta l'Imperi.
Quella robba chì l'ha portaa ona motta de guerr tra todesch e danes in del XIX secol, che hinn finii domà in del 1864, quand che tutta la region l'è finida sotta la Prussia.
In del 1920 gh'è staa on plebiscito, che l'ha spartii in duu tocch el Schleswig con la division che la gh'è anca 'dess.


text:
Tge umor han ils Rumantschs?
- Sonda, 7.2.2015, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 7.2.2015, 11:03, RTR
Ins sentaupa cun ina persuna ed bain spert percorschins, ch'ins ha exact il medem umor. U era insumma betg. Umors datti fitg differents ed en quest Magazin da cultura empruvain nus da chattar ora, tge umor che nus Rumantschs avain. Savain nus rir sur da nus sezs? Avain nus plitost in umor sitg?
Scleriment dattan quellas persunas che ston savair: Flurin Caviezel, David Flepp, Conradin Klaiss e Marcus Brunner.
En la rubrica litteratura sa fatschenta Esther Krättli questa giada cun in cudesch duffants.
Redacziun: Esther Berther
Contribuziuns
-
Tge capita sche nus stuain rir?
-
Flurin Caviezel sur l'umor rumantsch
-
Dama & co e sia vista sin l'umor rumantsch
-
Litteratura: Cudeschs d'uffants


text:
Giamaica
La Giamaica (Jamaica in ingles) a l'è un paes di Caraib, che l'è furmaa dumà del isula de Giamaica.
La capital a l'è Kingston.
La gh'ha una süperfiss de 10.991 km² e una pupulaziun inturna ai 2.650.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Giamàica a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1962, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Giamaica a l'è un regn del Commonwealth e la regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è la Portia Simpson-Miller (del 2012).


text:
Murbegn
Murbegn (nom ufizial in talian: Morbegno; in tudesch storich: Morbend) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh’ha 12 221 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 15 km² e 'na densità de 815 ab./km². A l’è tacaa a Albarei, Bema, Sciv, Cös, Dasc, Talamuna, Trauna.
L'è sitüaa in de la Valtelina bassa e l'è circundaa a nord di Alp Retegh e a sud di Alp Urobegh. El fiüm Ada el spartiss el center principal de le fraziun de Camvich, Paniga e Desch.
El center istoregh de Murbegn l'è straversaa dal turent Bit, che l'è un afluent de l'Ada.
In del 1966, Murbegn la vegn ufizialment unurada col titul de cità.
Cità ingemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Llanberis, Galles, Gran Bretagna. - 2004
Pruverbi in dialet murbegnasch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Marz pulverent, tant segal e tant furment.
- Al cativ zapaduu, i zap ghe da duluu.
- Quand el pà el fa Carnevaa, el fiö ghe tóca quaresma.
- Bisugna sumnà cun la maa e minga cul sach.
- De marz e de agóst quand l'è gió el suu l'è fósch.
- Quand el suu el tramunta, l'asen el se impunta.
- Scua nöa la scua bee la cà.
- ...
- Chi a vint nu 'l sa, a trenta nu 'l fa.
- Ul vent setembrin el mangia la castegna e biv ul vin.
- Del bel temp, de la bóna gent e del vin bón se stüfiss miga.
- Quand el suu el va e 'l vee, incö o doman gh'em l'aqua ai pee.
- Quand se resta scutad de l’aqua còlda, se gh'ha pagüra anca de quéla frégia.
- A San Matee el durd l’è in pee.
- De San Matee la castegna la va u la vee.
- Quant che 'l póm l'è marö el croda.
- De utura chi che ha laurad fort al tröva tant de pan de mord.
- A Santa Teresa semna a distesa.
- Chi trop tira strunca.
- Santa Barbara e San Simun, Diu te salvi di saet e di trun e di lègi di Grisun.
- I duluu de vedov i è cume quii de gumbet: fort al mument e pö poch u nient.
- Serée de nocc, caval de trot, maridozz de vegg i g'ha poca dürada.
- El Signur el manda el fregg segund i pagn.
- L'aqua che se vö minga bev se ghe nega dent.
- El vee giò l'aqua del vilà, l'è féna ma la passa 'l gabà.
- De Santa Cateréna se scumincia a impizzà la pégna.
- Santa Cateréna, la nev a la casséna, e la granda e la pinéna.
- El sücc e 'l bagnaa i se l'è mai perdunaa.
- Un mes dopu i Mort l'è sfiurii anca l'ort.
- Se 'l fa suu a Santa Bibiana farà bel un dé e una setimana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Teurema da Stokes
Ul teurema da Stokes in geumetría diferenziala al è una declarazziú sura la integrazziú da forme diferenziale che generaliza in diveers teureem dal càlcül veturiaal. Al deef ul sò nomm a Sir George Gabriel Stokes (1819-1903). Ul teurema al töö ul sò nomm par l'àbit da Stokes a' l mett deent aj exàmen da Cambridge.
Al síes M una varietaa da dimensiú n diferenziàbila a tocch, urientada e cumpata, e al síes una furma diferenziala in M da degrée n−1 e da classa C1 n−1. Si ∂M aò denota ul límit da M cun la suva urientazziú indüida, alura
Chí, d al è la derivada esteriura, che sa la definiss duvraant noma la strutüra da varietaa. Ul teurema da Stokes sa 'l pöö cunsiderá cuma una generaalizazziú dal teurema fundamentaal dal càlcül; da fatt, cheest seguunt sa 'l pöö trá fàcilmeent dal primm.
Ul teurema sa 'l dövra da spess in situazziú indúe M al è una sübvarietaa urientada sübmergida int una varietaa plüü granda in la quala sa la definiss la furma .
Ul teurema s’al esteend fàcilmeent a le cumbinazziú lineare da le sübvarietaa diferenziàbile a tocch, apó numenade cadene. Alura, ul teurema da Stokes al demustra che forme sarade definide fí a una furma esata sa i pöö integrá sura cadene definide fí a una vora. Chesta chí al è la basa da la realazziú intra i grupp umulògich e la cu-umulugía da Ram.
Ul teurema da Kelvin-Stokes clàssich:
che al relazziuna la integralaa da süperfiis dal rutazziunaal d'un caamp veturiaal sura una süperfiis íntal 3-spazzi euclidià a la integrala da línia dal caamp veturiaal sura la suva vora, al è un caas spescjaal dal teurema da Stokes generaal (cun n = 2) si identifichemm un caamp veturiaal cunt una 1-furma druvaant la métrica al 3-spazzi euclidià. La prima declarazziú cugnussüda dal teurema al è par Wiliam Thomson (Lord Kelvin) e la pariss a la suva carta a Stokes. Sa la pöö rescriif cuma
indúe P, Q e R i è le cumpunente da v.
Inscí istess, ul teurema da Ostrogradsky-Gauss (apó cugnussüü cuma ul teurema da la divergenza u ul teurema da Gauss)
al è un caas spescjaal si s'identifica ul caamp veturiaal cun la furma n-1 otegnüda cuntraeent ul caamp veturiaal a la furma da vulümm euclidiana.
Ul teurema fundamentaal dal càlcül e ul teurema da Green apó i è di caas spescjaj dal teurema generaal da Stokes.
La furma generala dal teurema da Stokes duvraant da le forme diferenziale al è plüü pudeent che i caas spescjaj, apó si chiist darée i è i plüü acessíbij e da spess cunsideraa cuma plüü cunvenieent paj sjentífich e ingegnéer.
Referenze[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (EN) Stewart, James. Calculus: Concepts and Contexts. 2nd ed. Pacific Grove, CA: Brooks/Cole, 2001.


text:
Val Masen
Val Màsen (nom ufizial in talian: Val Masino) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 908 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 116 km² e 'na densità de 8 ab./km². A l’è tacaa a Ardenn, Böi, Sgesa, Sciv, Nuaa e Bargaja (CH-GR).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Principaa d'Andora
El Principaa d'Andora (Andorra in catalan) a l'è un paes piscinin del süd-ovest de l'Europa.
La cunfina a nord cun la Francia e a süd cun la Spagna.
La capital a l'è Andorra la Vella.
La gh'ha una süperfiss de 468 km² e una pupulaziun de pressapoch 70.000 abitant.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufiziala a l'è 'l catalan.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Andora (nòm ufizial: Principat d'Andorra) a l'è un prinsipaa.
A gh'hinn dü co-princip: el vescuf spagnöl d'Urgell (Joan Enric Vives i Sicília, del 2003) e 'l president de la repübliga francesa (François Hollande, del 2012).
El Prim Minister a l'è l'Jaume Bartumeu Cassany (del 2005).
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del 1m de genar del 2002 Andorra la dupra l'Euro, ma l'ha minga faa di sò munet.


text:
Download presentation
Presentation is loading. Please wait.
Published byEvelyn Sinclair Modified over 2 years ago
1
Lîtes provinziales 2013 Informaziuns sön co lité por corespondënza
2
Che po pa lité? A) Litadësses/Litadus südtirolesc che à la residënza foradecà SCRIĆ ITE TL AIRE B) Litadësses/Litadus che VIR TEMPORANEAMËNTER DEFORA DLA PROVINZIA che ne sciafia nia da lité pro so Comun
3
Lité por corespondënza A) AIRE B) TEMPORANEAMËNTER DEFORA DLA PROVINZIA Por lité por corespondënza ciafa les litadësses/i litadus dala Provinzia Autonoma de Balsan - Direziun generala lINJOP cun le material lital y LES ISTRUZIUNS sön co lité. Les litadësses/I litadus TEMPORANEAMËNTER DEFORA DLA PROVINZIA mëss dè jö na detlaraziun por les lîtes ćina en vëndres, ai 27 de setëmber dl 2013.
4
2 ZEDOLINS LITAI (che taca adöm) LISTES DLES CANDIDATES/DI CANDIDAĆ ZETOLA LITALA PICIA COPERTA GHELA GRAN COPERTA BLANĆIA AMARTLADA SFÖISC DINFORMAZIUN Por DÖTES les litadësses/DÜĆ i litadus (scrić ite al AIRE + TEMPORANEAMËNTER DEFORA DLA PROVINZIA) él tl injop:
5
Co fà da menè demez la zetola litala y le zedolin lital! La litadëssa/Le litadù che ô dè jö süa usc MËSS se tignì ales indicaziuns sön i sföisc dinformaziun tl injop lital: 1. dè jö süa usc cun n biro bröm o fosch…. 2. mëte la zetola litala cun süa usc tla PICIA COPERTA GHELA y sigilé la coperta
6
3. mëte la PICIA COPERTA GHELA (olache al é la zetola litala cun süa usc) y la copia dessot dl ZEDOLIN lital (i 2 zedolins é tacà adöm da na linia a cûsc da podëi scarzè jö) tla GRAN COPERTA BLANĆIA AMARTLADA … …y sigilé la coperta.
7
Menè demez la coperta amartlada! 4. La litadëssa/Le litadù mëss ti menè la coperta blanćia amartlada ala Provinzia Autonoma de Balsan - Direziun generala. La misciun é sön la coperta.
8
Indicaziuns por lité La litadëssa/Le litadù dà jö süa usc fajon n sëgn (por ej. na crusc o na rissa diagonala) sön le simbol dla lista che ara/al à chirì fora o sön le retangul dla zetola litala che le contëgn adoran MA n biro fosch o bröm. An po dè jö ćina alplü 4 usc de preferënza, scrion le cognom dla candidata/dl candidat o linom y le cognom dla candidata/dl candidat o le numer cun chël che la candidata/le candidat é sön la lista, ti ćiamps aposta sön la cherta litala amez (metede averda: ma öna na preferënza por rissa!). La gran coperta amartlada cun döt ći che alda laite mëss gnì ortiada por posta LE PLÜ DEBOTA CHE ARA VA, a na moda che ara ti röies ala Direziun generala dla Provinzia Autonoma de Balsan al plü tert ai 25 dotober dl Al vëgn aconsié da DÈ JÖ LA USC PORNANCHE AN CIAFA LINJOP LITAL CUN LE MATERIAL LITAL y DA NE MENÈ NIA DEMEZ MASSA TERT la coperta blanćia amartlada. Les zetoles litales che röia adalerch do chësc terminn ne podarà nia gnì cumpedades y gnarà desdrütes. METEDE AVERDA: SÖN LA ZETOLA LITALA, SÖN LA PICIA COPERTA GHELA Y SÖN LE ZEDOLIN NE POL ESTER DEGUN SËGN DE RECONESCIMËNT. SÖN LA COPERTA BLANĆIA AMARTLADA NE POL NIA GNÌ SCRIT LE MITËNT. LA PICIA COPERTA GHELA Y LA ZETOLA LITALA MËSS ESTER INTATES. LA USC É PERSONALA, LËDIA Y SOCRËTA. AL É PROIBÌ DA LITÉ DE PLÜ IADI. CHE CHE NE SE TËGN NIA ALES DESPOSIZIUNS EN MATERIA CIAFA NA STRAUFUNGA ALADÔ DLA LEGE.
9
DE PLÜ INFORMAZIUNS É DA CIAFÈ SÖN LE SIT DLES LÎTES …………… PRO LE COMUN DISCRIZIUN o TRES A CH Ë STA MISCIUN …………………..mail FAQ
Similar presentations
© 2017 SlidePlayer.com Inc.
All rights reserved.


text:
Venerdé
El Venerdé l'è giü dei dé de la setemàna, el vé dòpo del Giöedé e prìma del Sàbot.
El nòm Venerdé el vé del Latì Veneris dies, che völ dì dé de Vénere che l'ìa la dèa de la belèsa per i antìchi Romà. Quàze töte le lèngue neolatìne le derìa 'l sò nòm a la stésa maniéra: Vendredi 'n Fransés, Venerdì 'n Italià, Viernes en Spagnöl, Divendres en Català, Vineri 'n Ruméno ecc, En Portoghés envéce l'è ciamàt Sexta Feira che significarès sèst dé. Apò a 'n Galés (Dydd Gwener) el nòm el vé dies Veneris.
Endèle le lèngue germàniche 'nvece, el nòm el derìa de la dèa Frigg (inglés antìc: Frigedæg) o de la dèa Freyja (norvegés antìc: Freyjudagr). Le dò dèe le somearès risalì a 'n stès protòtipo piö antìc.
Endèle lèngue germàniche modèrne el Venerdé l'è ciamàt Friday 'n Inglés, Fredag en Danés, Norvegés e Svedés, Vrijdag 'n Olandés, Freitag en Todèsc, ecc.


text:
Pruvincia de Milan
- Superfiss: 1.620 km²
- Popolazion (ISTAT 2008): 3.045.822 ab.
- Densitaa: 1.911 ab./km²
- Numer de comun: 139
- Capital (pop. 2004): Milan (1.308.311 ab.)
- President: sindic de Milan
La Provincia de Milan (Italian: Provincia di Milano) (in cœu ciamada Città metropolitana de Milan) a l'è ona provincia de la Lombardia che la cunta pussee de trii milion de abitant e per quèst motiv a l'è la terza provincia pussee popolada de tuta l'Italia.
La confina a nòrd con la Provincia de Vares e la noeuva Provincia de Munscia e Brianza, a est con la Provincia de Bergom, la Provincia de Cremona e la Provincia de Lòd, a sud con la Provincia de Pavia e a òvest con la Provincia de Noara. La gh'hà anca on'exclave, el comun de San Colomban al Lamber, che se troeuva intra i Provincc de Lòd e Pavia. L'è nassuda in del 1797 del vegg ducaa de Milan (al temp sòtta el domini dij Austriach) cont el nòmm de Departement de l'Olòna. In del 1815, quand l'è nassuu el Règn Lombard-Vènet la gh'è stada ona division de la Provincia de Pavia. In del 1862, subit dòpo l'Unitaa d'Italia i Savòja gh'hann giontaa la Provincia de Lòd, che l'è stada tacada fina al 1992. Infin, in del 2004 l'è nassuda la Provincia de Monscia e Brianza, che l'è diventàa ona realtaa in del 2009.
A partì dal primm de sgenee 2015, la pruincia a l'è stada sopressa e 'l sò post a l'è staa ciapaa da la cità metropolitana de Milan.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Provincia de Milàn la se troeuva in de la Lombardia del nòrd-òvest, in de la zòna de l'Alta Pianura situada intra el Tisin a òvest e l'Ada a est. El primm el nass in Svizzera e'l finiss in del Pò arent a Pavia; l'alter el vegn del Lagh de Còmm e'l finiss in del Pò intra i provincc de Lòd e Cremona.
Alter fiumm important hinn el Lamber, che'l passa a est de Milàn (quartee de Lambraa) e'l confluiss (finiss dent) in del Pò a Òri Litta (LO), e 'l Seves, che inveci el vegn di colinn del Comasch e poeu el riva drent a la Martesana.
On important aspett de la idrografia milanesa hinn i Navili, canai ch'i hann faa i Duch de Milan duranta l'Etaa de Mezz e anca dòpo per podè trasportà i prei per fà sù el Dòmm (che l'è anmò in costruzion). Anca se la pussee part l'hann sarada, resten anmò in vida el Navili Grand, el Navili Paves e la Martesana. Ma gh'hinn anca alter canai, comè el Villoresi.
In de la Provincia de Milan a gh'è on gran numer de parch, e regordom el Parch Ada Nòrd e 'l Parch de la Val del Tisin.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La stòria de la Provincia de Milan l'è ligada a quèlla del capploeugh, che l'ha avuu i istess sòrt.
Abitada prima di Insuber e poeu di Gall, la zòna l'è stada ciapada di Roman arent al 200 prima de Crist. Vers la fin de l'Imperi roman, Milàn l'è diventada la capital de l'Imperi. L'è stada poeu invaduda di Visigòtt, di Longobard (di quai el vegn el nòmm "Lombardia") e di Franch. L'è stada donca sòtta el Sacro Roman Imperi ma l'ha vist la nassida de on gran numer de comun indipendent.
Dòpo el period comunal, tutt el teritòri l'è staa ciappaa di Signor de Milan, che l'hann governaa fina a la rivada di Frances e di Spagnoeu. Per dusent ann el Ducaa de Milan l'è staa rett di Asburgh de Spagna, fina a quand, dòpo la Guerra de Succession Spagnoeula, el domini l'è passaa a l'Imperi d'Austria che l'ha tegnuu (a part duranta i invasion del Napoleon) per alter cent'ann. La Lombardia occidental l'è staa loeugh de on gran numer de batali duranta la Segonda Guerra de Indipendenza (1859), a la fin de la qual l'è stada unida al Regn de Sardegna, che duu ann dòpo (1861) l'è diventaa el Regn d'Italia. De chì, la stòria l'è compagna de quella italiana.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ofizzial e pussee spantegada in sul territori l'è l'italian. Milan l'è vun di center de iradiazzion de l'italian modern.
In ogni cas, el resist ancamò el lombard 'me lengua local, anca se in d'ona posizzion semper pussee precaria. El milanes l'è la variant pussee prestigiosa del lombard ocidental, che l'è ancamò bona de influenzà i dialett di caploeugh provinciai.
Del pont de vista dialettal, la provincia milanesa la pò vess spartida in d'ona quai sotta-zona, a segonda di center minor: a ovest a gh'è 'l magentin e 'l biegrassin, a sud el binaschin (che 'l se vesina al paves), a sud-est el meregnanin (ormai lodesan), a est e nord-est el brianzoeu. La zona de Legnan la ved la presenza del dialett bustocch-legnanes che, anca se l'è ciarament ocidental, el gh'ha di caratteristegh proppi originai.


text:
Enrico Maletti
Al darsètt agòsst 2012 a s’à lasè a l’etè äd 77 an’ Luigi Frigeri, p’r j amìgh Gigi, mì j éra l’ùnnich che in confidénsa al ciamäva Gigjón. Gigi l’é stè p’r i pramzàn n’«icona» dal djalètt, un méstor par tanti parsón’ni ch’ ì crèddon in-t-al tramandär il nòstri tradisjón con al djalètt. Atór e re gìssta ädla compagnia Famìja Pramzàna, l’à comincè fin da giòvvon a calcär il tävli di pälcsénicih di teator äd Pärma, provincia e tanti ätri citè indò l’à interpretè con la sò vóza imponénta i copjón dìll comédjj in djalètt pramzàn. Erédi d’atór djaletäl cme Italo e Giulio Clerici, Paride e Bruno Lanfranchi, Alberto Montacchini, Luigi Casalini, che insémma adj ätor j én stè i prìmm a portär al djalètt äd Pärma in-t-i pù béj teator äd l’äl ta Italja cuand ancòrra la tv l’ àn n’éra mìga nasùda o la fäva i prìmm pas. Gigi l’äva lasè al teator in-t-l’istè dal 2011, càvza äd 'na malatia ch’al l’à portè via.
Infìnna a j ùltom gioron, chi gh’è stè azvén, al l’à sentì parlär dìll séni äd comedjj o dìl batùdi di copjón, fin a l’ultom la sò vìtta l’é städa al teator djaletäl. In märs e avrìl äd st’an’ un grupp äd compagnjj e d’atór djaletäl ch’ j àn recitè con Gigi, i l’àn arcordè al Circol Castlètt äd via Zaròt con du spetacol dal tìttol “Do ridudi con Gigi”, il dò serädi j én städi segvìdi da un grànd pùbblich äd pramzàn e trazmìssi a Tv Parma, òspit anca al Sìnndich Fedrìgh Pisaròtt e l’asesór ala Cultura dal Cmón äd Pärma Laura Ferraris. Ciao Gigi sostituìrot l’é difìccil bombén.
Tgnèmmos vìsst.


text:
Breil/Brigels
Breil/Brigels (Breil in rumanc; Brigels in tudesch; Bregelus in latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 1296 abitant e una süperfiss de 50.64 km², e al se tröva a una altitüden de 1280 meter sura al livel del mar.
El cumün de Breil/Brigels a l'è tacaa ai cumün de Linthal (GL), Obersaxen, Schlans, Trun, Waltensburg/Vuorz.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Breil/Brigels l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de in Bregelo
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Breil/Brigels in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Web site
- Breil/Brigels in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Aktuelle Position
Infurmaziun
Las novitads e las emissiuns d'infurmaziun da la SSR permettan ina vista independenta ord optica svizra sin quai che capita en noss pajais ed a l'exteriur. Quella è impurtanta per la cultura politica en Svizra.
Cun sias purschidas da radio, televisiun ed internet offra la SSR in service public medial. E grazia a sia independenza po ella garantir ina purschida d'infurmaziun actuala, equilibrada e faira ch'è en quella furma unica en Svizra.
Charta da program
La charta da program determinescha las basas che duain valair per ils programs da radio e televisiun da la SSR. Ella garantescha ch'ils programs sa distinguan tras la qualitad dal cuntegn e da la furma. La charta da program pretenda da s'orientar a standards etics e professiunals e da resguardar ils basegns dal public. Ella accentuescha l'independenza da la SSR e sia responsabladad envers la societad. La Charta pretenda da betg sa laschar corrumper e da s'avischinar tant sco pussaivel a la vardad. Ultra da quai suttastritga ella la funcziun da la SSR da furmar l'opiniun e numna las premissas necessarias per pudair far quai.
Directivas publicisticas
Sin il stgalim da las unitads d'interpresa prescrivan las directivas publicisticas e redacziunalas co ch'ins po evitar collisiuns d'interess, in schurnalissem da favur u l'influenza da las relaziuns publicas. Questas directivas duain garantir in'infurmaziun credibla, independenta e pluralistica. A medem temp èn talas disposiziuns er in codex da cumportament professiunal ed etic, tenor il qual ils collavuraturs da la SSR ston s'orientar. Las directivas redacziunalas correspundan per gronda part a la «Decleranza dals duairs e dals dretgs dals schurnalists» dal Cussegl svizzer da la pressa.
Incumbensa d'infurmaziun radio
En il radio furman las novitads da mintg'ura ed ils schurnals regiunals, sco era las infurmaziuns davart il sport e l'aura, la basa da l'incumbensa d'infurmaziun. En pli permettan emissiuns sco «Echo der Zeit», «Doppelpunkt», «Input» u «Info 3» al public da s'approfundar a moda pli detagliada ed analitica cun temas actuals.
In studi realisà il 2008 da l'Universitad da Genevra per incumbensa da l'Uffizi federal da communicaziun (UFCOM) ha confermà l'aut cuntegn d'infurmaziun dals programs da radio da la SSR: «Ils emprims programs da las trais regiuns linguisticas sa cumponan tranter las 6.00 e las 22.00 d'ina cumpart discurrida da tranter 57 pertschient (Radio SRF 1) ed 82 pertschient (La Première). Las infurmaziuns furman ina part impurtanta da la purschida: tar La Première èn quai var dus terzs dal temp d'emissiun, tar Rete Uno e Radio SRF 1 circa in terz. Ina gronda part da quellas infurmaziuns vegn intermediada sper las novitads.»
Incumbensa d'infurmaziun TV
Era cun ils programs da televisiun ademplescha la SSR si'incumbensa d'infurmaziun: cun emissiuns sco «Tagesschau» u «10vor10» metta ella l'accent infurmativ sin quai che capita en Svizra ed a l'exteriur – e cun emissiuns sco «Schweiz aktuell» rapporta ella d'eveniments regiunals. Tar ils formats che approfundeschan e reflecteschan eveniments actuals tutgan las emissiuns d'infurmaziun sco «Rundschau», «Club», «Kassensturz» u «Arena».
In studi d'Univox ha attestà il 2007 la muntada dals programs da televisiun da la SSR sco medias d'infurmaziun: «En l'utilisaziun da las medias orientada a l'infurmaziun servan ils programs da la SSR a 57 pertschient da la populaziun en emprima u segunda lingia sco funtaunas d'infurmaziun, las gasettas dal di mo a 52 pertschient (...). (...) Ils programs da televisiun svizzers privats giogan tant areguard l'infurmaziun sco er areguard il divertiment mo ina pitschna rolla.»
Ina purschida d'infurmaziun extendida
- Paginas web dals emetturs: Cun la digitalisaziun da las medias sa midan ils basegns dals consuments da medias. Las interpresas da radio e televisiun da la SSR tegnan quint da questas midadas e porschan paginas web che cumpletteschan ed approfundeschan la purschida da program.
- Podcasts e streams: Plattafurmas per audio resp. video on demand permettan al public da tadlar resp. guardar sur l'internet entiras emissiuns da radio e televisiun u singulas contribuziuns sco live stream – u da tuttas uras sco podcast ubain stream.
- Teletext: Las infurmaziuns curtas via Teletext èn anc adina fitg dumandadas tar il public: il dumber d'utilisaders è sa stabilisà sin in aut nivel dad 1 milliun per di.
- Swissinfo: La pagina web www.swissinfo.ch offra infurmaziuns davart la Svizra en furma da contribuziuns da text, maletg, tun e video en 10 linguas. Prioritad han las infurmaziuns dals secturs politica, economia, cultura, scienza, furmaziun e sport. Swissinfo prepara quests temas en emprima lingia per in public internaziunal. Per ils Svizzers a l'exteriur stattan ultra da quai a disposiziun infurmaziuns davart las votaziuns e las elecziuns.
Incumbensa d'infurmaziun politica
Ils rapports da las debattas parlamentaras èn ina part integrala dals programs da radio e televisiun da la SSR: els infurmeschan davart votaziuns federalas e chantunalas e promovan uschia la furmaziun da l'opiniun politica. Era las elecziuns da l'Assamblea federala e las elecziuns dal Cussegl federal emetta la SSR adina en directa e las lascha commentar dad experts.
Per pussibilitar rapports regulars e directs or da la Chasa federala ha la SSR endrizzà en il Center da medias da la Confederaziun in studio da televisiun e plirs studios da radio – l'uschenumnà Center da producziun Chasa federala.
Infurmaziun en situaziuns da crisa
En cas d'ina gronda crisa è la SSR l'organ d'infurmaziun uffizial dal Cussegl federal. Cunvegnas da prestaziun cun l'Agentura telegrafica svizra ATS e la SSR garanteschan ch'il Cussegl federal po sa drizzar da tut temp a la populaziun.
Sch'igl è necessari da dar a la populaziun directivas da cumportament concretas, pon las autoritads instradar ina annunzia d'alarm sur il sistem d'infurmaziun Icaro (Information Catastrophe Alarme Radio Organisation). En quest cas gioga il radio in'impurtanta rolla sco medium il pli spert: la SSR interrumpa ses programs da radio per communicaziuns impurtantas en cas d'in alarm da sirenas general.


text:
La mosca
La mosca (La mósca) 'l è 'n film fantàstic e ad scarésa dal 1986 ad David Cronenberg, arfacimènt 'd un vèć film dal 1958 ad Kurt Neumann da 'l tìtul L'esperimento del dottor K cun Vincent Price. Custâ nóṿ migliòṅ ad dòlar, al 'n à purtâ a cà da piò ad ssanta.
La pelìcula l'à vins al Prèmi Òscar dal 1987 p'r al truc fat méj dâ a i trucadōr Chris Walas (ch'al s éra preparâ studiànd di lìbar ch'i dascurìvan di mâi dasfurmànt e che pò al s farà càrag ad giràr al séguit La mosca 2 in dal 1989) e Stephan Dupuis.
Sunt
Seth Brundle (Jeff Goldblum) 'l è 'n siensiâ ch'l à mis sù na màchina bòna p'r al teletraspòrt. 'L aparéć al funsióna bèṅ cun di śavàj ma al gh'à di prubléma cun i èsar vivènt. Dòp avér tacâ na relasiòṅ cun la Veronica Quaife (Geena Davis), na giurnalìsta dna rivìsta sientìfica, Seth al gh la cava a mét'r a pòst al sò machinàri, ciamâ telepod, faghénd in manéra ad teletraspurtàr cun sucès al sò babuèṅ. Bèl càrag, a chi lò a gh vèṅ vója ad pasàr la sira insém a la sò muróśa ma chi lē invéci la và via. Seth al gh'à l'usesiòṅ che lē la vója turnàr insém a 'l sò ex amànt, 'l editōr Stathis Borans (John Getz).
Sōl a pinsàr-ag a Seth a gh vèṅ al magòṅ. Imbariàg pódag e fóra ad tèsta par la geluśìa al decìd ad pruàr la sò màchina su 'd lò sénsa dar a mènt ch'in cal méntar la s éra insfilsàda dènt'r anc na mósca. Sót i òć dla sò sìmia, ch'la gh salta adòs dòp ch'l éra vgnû fóra da na màchina misa in 'n àtar cô, Seth al créd 'd avér-'g-la fata anc parchè tut a pâr a pòst.
A 'l inìsi chi lò al sènt 'd èsar dvintâ più fòrt e un ciuladōr minga da rìdar ma anc più rabî a śgarbâ. Ma pò Seth al taca a cambiàr piàn piàṅ, i gh spùntan di péi bèi grôs in sla schina, e al s rénd cònt ch'i DNA suo e dla mósca i s éran misćiâ insém.
Dòp soquànti stmani Brundle al dvénta sémpar da può un quèl ad mèś fra 'n óm e 'n insèt, la sò salìa e i sò scaràć i èṅ bòṅ ad dasfàr al magnàr in 'n àtim, pròpria quànd la Veronica la vèṅ a savér 'd aspitàr un fiōl da lò. Par far in manéra 'd avér minga un putèṅ mutànt o dasfurmâ chi lē la decìd 'd aburtìr ma Seth al s mét ad travèrs parchè al pìcul al sarés la sōla manéra ad lasàr in cal mónd chè un quèl umàṅ ch'al daśvgnìs da lò.
Ardùt a cal punt lè a móstar fiśicamènt (al "Brundlemosca"), Seth al vōl fónd'r-as par sèmpar cun la Veronica andànd sèg dènt'r a 'l machinàri.


text:
Biassòn
Biasòn (Biassono in Italian) a l'è un cumün da 12 091 abitant (dato del Dic 2015 [1]), in da la Pruvincia da Munscia e Brianza.
El territori fa part de la Brianza bassa.
L'è tacaa a Lèsm, Àrcur, Machee, Lissùn, Vedàn, La Sànta e anca Munscia a traves in dal Parch. El territori l'à gh'à una fraziun ciamàa Cassin de San Giorg, l'è a renta dal Parch da Munscia.
El paés l'è culegaa 'nca con Milan con ul tren de la ligna de Milàn-Multén-Lèch. Gh'à anca una stasiùn che sa ciama Biasson-Leesm-Parch. Al passen tüti i dì i tren regiunal per i pendulùr e i uperàri.
El dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Biassonn a se parla ona variant brianzoeula de la lengua lombarda. Chì de sotta, on quai confront in sui diferenz de prononzia in tra la parlada del paes e quella del standard milanes.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Biassòn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Ligàmm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Vaccinium myrtillus
Ol Vaccinium mirtyllus (In bergamàsch: zödegn, zösegn, ghislù o seresöi; en Bresà:Glazù, Gleziù, Glizù o Siziöi[1]; en Val Camònega: Glasù, Glidù, glisù, siziöi o baghe[2]; in lumbard ucidental: luriún, giöden [3], lurión, ügheta de busch[4]) l'è öna spéce de la faméa di Ericaceae e l' crès desperlü 'n di bósch, suradetöt chèi de Paghér e l'è ólta mia de piö de sinquanta ghèi.
Cuntegnüü
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A furma de öf, apéna apéna rotundade al picanèl, la pónta gösa, érde tat sura compàgn de sóta, l'òrlo l'è apéna apéna dentàt e 'l picanèl bèl córt.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol fiùr, biànch - ért, picinì, l' crès desperlü a la séa tra fòia e ram e 'l varda 'n zó.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i è bù de maià, i è picinì picinì, nìgher, dóls e gustùs. Per iga di fröcc piö gròs i à selesiunàt di ótre spéce de Vaccinum e suradetöt ol Vaccinum corymbosum che l'è ol Vaccinum gigànt americà.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Giovan Battista Melchiori, Vocabolario bresciano - italiano, 1817, [1]; reperìbil e scaricàbil ché: [2] (rist. anast. del Giornale di Brescia, 1985)
- ↑ Dizionario Camuno-Italiano, Mario Fiora, 1997. Reperìbil söl sit: http://www.intercam.it/tomo/vocab/ind.htm
- ↑ Cherubini, Dizionario Milanese
- ↑ Vallardi, Dizionario Milanese


text:
15 01
Ol dé 15 de zenér l'è 'l 15 dé de l'an del calendare gregorià; manca 351 (352 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 15 de zenér al è ul dí da pòost 15 dal an dal calendari gregurian; i manca 351 (352 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1981 - Andorra: cun la creazziun dal guveern Andorran, denuminaa Consell Executiu d'Andorra, sa la scumenza la separazziun di pudé al paées e ul prucess da refuurm ch'al cülminarà cun l'elaburazziun da la prima Custitüzziun, vutada pal pòpul in referéndum ul 14 03 dal 1993.
1967 - Los Angeles: Green Bay Packers al vadagna la I Superbowl da la stòria traant gjo Kansas City par 35-10.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2005 - Barcelona: Vitòria di Àngels, cantant d'òpera, soprano.
- 1919, sassinaa da Rosa Luxembourg
- 1994 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Harry Nilsson, müsich Nòort-american.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa Lucala da Prullans a la comarca da la Cerdagna (Catalunya)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Traian Băsescu
El Traian Băsescu (Basarabi, quatter de november del 1951) a l'è on politegh romen.
L'è on member del Partii Democrategh Liberal, de center-destra. Giamò sindegh de Bucarest (2000-2004), l'è staa eleggiuu president del sò paes in del 2004, ma in del 2007 el gh'ha 'vuu de lassà el sò post perchè sospenduu del parlament. On quai mes dopo l'è staa anmò eleggiuu president. L'è staa sospenduu 'na segonda voeulta in del 2012, anca se poeu la sospension l'è stada anulada de la Cort Costituzional.


text:
Assioma dal infinii
In la teuría assiumàtega di cungjuunt e in le branche da la lògica, da la matemàtica, e da l'infurmàtega, l'assioma da l'infinii al è ü di assiòom da la teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel. Al enúnzia che al esiist un cungjuunt infinii.
Íntal lenguagg furmaal da l'assiumàtega da Zermelo-Fraenkel, l'assioma sa l scriif:
u in d'òolt tèrmen: al esiist un cungjuunt w; taal che ul cungjuunt vöj al partegn a w e taal che tüte le völte che x al è un elemeent da w, ul cungjuunt furmaa cul töö l'üniú da x cul sò singletú {x} al è igualameent un elemeent da w.
Par capí cheest assioma, apelemm tütt da prima ul sücessuur da x. Nutemm che l'assioma dal para al permett da custrüí ul singletú {x}, e l'assioma da la reüniú al serviss a furmá l'üniú. I sücessuur i è druvaa par definí e cudifiá i nümar intreegh in la teuría di nümar. In la cudífega di intreegh, zéro al è ul cungjuunt vöj , e 1 al è ul sücessuur da 0 :
In l’istessa manera, 2 al è ul sücessuur da 1:
e inscí da sequenza. Una cunseguenza da chesta definizziú a l’è che cada nümar intreegh al è iguaal al cungjuunt da töcc i nümar intreegh ch’i al preceet. A pudaressum pruvá a furmá, druvaant cheest prucedimeent, ul cungjuunt da töcc i nümar intreegh natüraj; però al s'avera che, druvaant noma chiist assiòom, la custruzziú a l’è impussíbila. L'assioma da l'infinii al assüra l'esistenza da cheest cungjuunt w e al definiss-al par una métuda sumejanta a chela dal resunameent par recürenza, süpusaant da prima che w al cuntegn zéro, pöj impusaant che ul sücessuur d'un qual-sa-vöör elemeent da w al síes igualameent in w.
Cheest cungjuunt al pöö cuntegní d'òolt elemeent che i nümar intreegh naturaj (ch’i furma un sübcungjuunt da cheest primm), però sa l pöö aplicá ul schéma d'assioma da séparazziú par retirá i elemeent indésiràbil , libérant ul cungjuunt w da töcc i nümar intreegh natüraj. Cheest cungjuunt al è ünich dapress l'assioma d'estensiunalitaa. Inscí l'assioma al afirma essenzialameent che:
- Al esiist un cungjuunt cuntegniint töcc i nümar intreegh natüraj.
L'assioma dal infinii al è da l’istessa manera ü di assiòom da von Neumann-Bernais-Gödel.


text:
Lengua bavaresa
El Bavares (nom nativ boarisch, bairisch in tudesch) a l'è un insema de dialet del Tudesch Volt, u Oberdeutsch, ch'a hin parlaa suratüt in del südest de la Germania, in Austria, e in Südtirol (e anch int un quaj olter sit de 'l Norditalia), e pö anch a Samignun, un cumün de la Sgüissera de l'Est.
El gh'ha trè variant fundamentaj:
- el Nordbairisch (o Bavares Setentriunal);
- el Mittelbairisch (o Donaubairisch, Bavares Central - bavares del Danübi, la variant püssée cugnussüda e püssée "in", e che la se sent püssee despess a la TV u a la radiu);
- el Südbairisch (Bavares Meridiunal).
Cuntegnüü
Urigen del Nom di Bavares[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom bavares, u Baiuvar, disen che'l vegna d'una radis celtega-germanega "baio-wariōz" e 'l vör dì "gent de la Buemia", u "Omen de la Buemia". Olter stüdius pensen inscambi che el nom di Bavares el vegn del popul celtegh di "Boii". L’ideja l'è che i Boii se sien messedáa prima cunt i Ruman e pö cunt i popuj germanegh migráa püssée tard int la zona.
Carateristegh Cumünabij a tüt i Parlád Bavares[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La "a fusca", u "Dunkles a". "Worm, Woam" - Tudesch "Warm"
- La parnunzia de "s" cuma "sch" despö "r". "Erscht" - Tudesch "Erst"
- El messedà de la "m" e la "n". "Mit'n bruadar" - Tudesch "Mit dem Bruder"
- El müda de "ei" in "oa" "I woaß ned" - Tudesch "Ich weiß nicht".
- El müdà de "oi" in "ei". "Feier" - Tudesch "Feuer".
- El mancà di vucaj türbáa. "Es war schien Glickh zu homn" - Tudesch "Es wäre schön Glück zu haben"
- El Lessegh. Per esempi: "Paradeiser, Melanzani, Karfiol, Bader, Gaudi" - Tudesch "Tomaten, Aubergine, Blumenkohl, Friseur, Spaß"
Nordbairisch (Bavares Setentriunal)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bavares Setentriunal el vegn parláa int la püpart de l'Oberpfalz, int i part püssée a südest de l'Oberfranken e de'l Mittelfranken, int la part püssée a nord de l'Oberbayern e int una part ben piscinina del süd de la Sassonia (la Südvogtland).
Mittelbairisch (Bavares Central)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bavares Central el vegn parláa suratüt a Münegh e in Niederbayern, Oberbayern, int'l süd de l'Oberpfalz, int'l Flachgau, int l'Oberöstereich, int'l Niederöstereich e a Viena. I patuáa parláa int'l Tiroler Unterland (a Est de Schwaz), in Salzburg (ma minga int'l Flachgau), int la Steiermark, e int'l Burgendland hin messedáa cunt el Südbairisch e vegnen inscí ciamáa Südmittelbairisch.
Südbairisch (Bavares Meridiunal)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bavares Meridiunal el vegn parláa int la püpart del Tirol (a ovest de Schwaz), int'l Südtirol, int'l Kärnten, int una part ben piscinina de la Steiermark, e in Karnien e olter isul lenguistegh int'l Norditalia.
El Pader Noster (in Bavares Central)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Insa vådar im himi,
ghàiligt soi werdn dài' nåm.
Dài' ràich soi kema,
dài' wuin soi gscheng,
wia-r-im himi, aso àf dar eardn.
Gib ins hàind insa täglis broud,
und vargib ins insar schuid,
wia-r-à mia dene vagebm,
dé an ins schuidig wordn sàn.
Und fiar ins nét in d vasuachung,
sundan darles ins vom ibe, amen.


text:
Servetsch da mediaziun dal traffic public
Il servetsch da mediaziun è in servetsch independent e neutral, al qual mintga passagier po sa drizzar, sch'el n'è betg cuntent cun la qualitad d'ina prestaziun dal traffic public, sch'el ha divergenzas d'opiniuns u auters problems cun in'interpresa da transport. Il servetsch da mediaziun intervegn sulettamain sco mediatur, el n'ha naginas cumpetenzas da sancziun.
Ombudsstelle öffentlicher Verkehr
Postfach 374
3000 Bern 6
Tel. 062 296 94 25
E-Mail: info@ombudsstelle.ch


text:
Strèla
Artéccol in dialatt bulgnais
Una strèla l'è un còrp zilèst ch'al sfalèstra par la só lûs. Par l'astronomî, una strèla l'è una sfera ed plâsma (dal gâs bän junizè a una temperatûra di mondi granda) e lusänta che la prodûs energî int'al sò nucleo par pruzès ed fusiån nucleèra. Cl'energî qué la s sparpâja int'l univêrs cme däli ånnd eletromagnêtichi e neutrén. Di mondi d'elemént chémmic pió pais d'l idrògen e d'l êli (quî ch'i én de piô int'l univêrs) i én sintetizè int'i nuclei ed strèl col pruzès ed nucleosintesi.
La strèla pió vsénna a la Tèra l'è al såul, ch'l è la fåurma d'energî pió granda d'la Tèra. Däli ètri strèl, ch'i én ciamè supernòv, i s pôlen vadder ed nòt e i s arvîsen a dî puntén ch'i sfalèstren e ch'i trammen pr'i efèt ed distorsiån d'la nòstra atmusfêra.


text:
President del Consili di Minister italian
El President del Consili di Minister l'è 'l primm minister de l'Italia. L'è nominaa dal Capo de Stat e 'l gh'ha besogn de la fiducia del Parlament italian per vess confermaa. L'è la quarta carega del Stat, dopo el President italian, el President del Senad de la Republega e 'l President de la Cambra di Deputaa e i sò poder hinn scricc in di articoi 92, 93, 94, 95 e 96 de la Costituzion italiana.
Incoeu el President l'è 'l scior Paolo Gentiloni, del Partito Democratico, e 'l gh'ha la sò sed a Palazz Chigi.
De facc el gh'ha men poder di primm minister di alter Stat, vist che l'è on primus inter pares cont el midemm driss de vot di alter minister e 'l pò coordinà domà i operazion del Governo italian. In del 2005 el Silvio Berlusconi l'ha parpognuu ona reforma che l'avaria faa ol premieraa, ossia on sistema indova el premier l'era important fiss e 'l podeva anca disligà i camber, e la lassava al President italian domà el roeul de garant de l'unità federala del Stat, ma l'è stada scassada in del Referendum del 2006.


text:
Mum
Mum (nom ufizial in italian: Mòm in Piemuntes; Momo in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 608 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 23,6 km² e ona densità de popolaziun de 111 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Barénch, Bransach, Briun-ä, Caltignaga, Vlésc e Vavru.
Da vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La gesa de la Santissima Trinità: uratori rüstich e piscinin, sitüada lungh la strada che la porta a Burbanee, la cuntegn un repertori grandissim de fresch realizaa tra 'l XV e 'l XVII secul, umugeni per stil e che poden vess recundot a la butega del Tumas Cagnöla.
- Gesa paruchiala de la Nassida de Maria: l'è stada utegnüda da una vegia geseta rumaniga e l'è stada sugeta a un frach de ampliament e restrütüraziun.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Mum l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Premusél
Premusel (nòm uficiàl in italian: Premosello-Chiovenda) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 2 085 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 34,1 km² e ona densità de popolaziun de 61 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Ansòla, Beura, Cussögn, Margöss, Urnavass, La Pieu, Santin, Truntan, Vugogna.
Una part del sò teritori el se tröva in la Val Granda. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Clor e de Cüzzagh. In Italian al nom del paes a l'è staa giuntaa in del 1959 el nom del giürista Giuseppe Chiovenda (1872-1937).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Premusél l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.