text:
La Südostschweiz (SO) haja cuntrafatg cunter reglas etablidas dal schurnalissem. Artitgels commerzials sajan vegnids publitgads sin la pagina d'internet, senza ch'els fissan vegnir declerads sco reclama. Quai èn las renfatschas dal redactur Nick Lüthi da la Medienwoche (MW) en in artitgel dals 21-8, il link avra en ina nova fanestra envers la gasetta da Somedia: «Per in pugn plain Euros s'empatgan ins betg pli da reglas bain enconuschentas».
La MW ha chattà quatter artitgels problematics ch'èn tuts vegnids publitgads en la categoria «Vita» sin la pagina d'internet da la SO. Ils artitgels mainan tras in link zuppà en il text sin ina pagina externa da fatschentas.
Da tge artitgels sa tracti concret?
Reclama zuppada è vegnida fatga per differentas fatschentas:
- Vendider d'artitgels da sport (text da chalzers da viandar, il link avra en ina nova fanestra)
- Vendider d'artitgels da sport (text davart tecnica da skis, il link avra en ina nova fanestra)
- Vendider da resti (text da resti adequata per la stad, il link avra en ina nova fanestra)
- Furnitur da VPNs (text davart internet sin viadi, il link avra en ina nova fanestra)
Ils artitgels èn dentant vegnids surlavurads da la redacziun da la SO. Ina trav verda a funs dals artitgels cun ils pleds englais sponsored content signaliseschan ussa che quels artitgels èn reclama.
Posiziun Südostschweiz: In sbagl nunintenziunà
Il manader publicistic da la SO, Reto Furter, conceda il sbagl tar quels artitgels. Che quai saja dentant stà in deal spezial cun quellas fatschentas ch'ins cuntanscha cun il link, ch'ins haja fatg in'emprova da zuppar reclama intenziunadamain, na constettia betg:
Quai è stà in sbagl nunintenziunà. Nus avain tar in update betg realisà che la designaziun automatica d'artitgels commerzials è svanida.
Plinavant explitgescha Furter:
I fiss stà uschè cler ed evident sch'ins avess fatg quai intenziunà, ch'i avess gea stuì vegnir scuvert.
En mintga cas deplorescha il manader publicistic quella irritaziun da lecturas e lecturs. Ins vegnia en il futur a controllar quai meglier ed haja era gia surlavurà ils artitgels che n'eran betg marcads sco reclama.
Posiziun Medienwoche: In sbagl intenziunà
La replica da la SO na persvada betg Nick Lüthi. Il schurnalist da la MW suppona che quai saja ina pretensiun da protecziun. El haja gia gì da far bler cun tals artitgels commerzials che funcziuneschan cun in link zuppà. E quels funcziunian adina tuttina:
Tar quels artitgels èsi part da la fatschenta ch'ins na signalisescha betg els sco reclama.
Per Lüthi èsi cler che la SO haja plazzà quels cun intenziun. Independent da quai spera el che quai saja stà la davosa giada ch'el chattia artitgels commerzials betg signalisads sin la pagina d'internet da la SO.


c: text/html

text:
Bronz
El bróns l'è una léga metàlica costitüìda de ram e de 'n óter metal, che 'l pöl véser l'alumìnio, el nìchel, el berilio o 'l stagn. Endèl parlà de tocc i dé però la paròla "bróns" la se referés a la léga de ram e stagn.
L'è 'n materiàl metàlich che g'ha ìt 'na grant emportànsa endèla stória de l'evulusiù tecnològica de l'òm, zamò ai albùr de la sò stória: artefàcc de ram e bróns i è stacc troàcc en siti archeològich de cità sumére del 3000 prìma del Signùr e piö o méno contemporànee del Egìto.
L'üzo del bróns, el s'ìa difundìt isé tat endèla stória che 'l g'ha dat el nòm a töt en stàde de l'evulüsiù de la civiltà de l'òm: l'età del bróns.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En quests dis vegnan surdads ils premis dal film svizzer. L'onn passà è Bruno Cathomas vegnì premià sco meglier actur. Sco statti cul film en la Rumantschia? Da tgeninas ovras litteraras datti ina versiun cinematografica, e tgenins project èn dads en l'aua e daco? Cura e co è il kino arrivà en nossas valladas?
In raquint da Cla Biert mussa bain la fascinaziun e las limitas da quest nov medium. Il mat en il raquint è irrità che ils Romans en il film da Ben Hur na vegnan betg bletschs, era sche i plova d'in cuntin! E perquai craja el da savair immediat: "Quai sun sfüflas!"


text:
Il gieu da questa saira da l'EHC Cuira encunter Bülach è spustà. Entaifer l'emprima equipa dal club da hockey hai dà plirs cas da suspect sin Covid-19. Perquai haja il medi chantunal ordinà in stop da gieus. Quai ha er consequenzas per il gieu da questa saira. Quel stoppia vegnir spustà, scriva l'EHC Cuira en ina communicaziun. Uschespert ch'ils resultats sajan avant maun, possian ins lura decider co vinavant.
Partenz-Signuradi ha in giugader en isolaziun
En l'equipa da hockey da Partenz-Signuradi è in giugader vegnì testà positiv sin Covid-19. Pervi da quest cas sto il club dar giu duas partidas da l'emprima liga. Ina giada quel da questa sonda a chasa encunter ils Argovia Stars e quel ordaifer dals 14 d'october a Herisau. Quai scriva il club sin sia pagina.
Ensemen cun l'Uffizi chantunal da sanadad ed ils contact tracers saja lura quest giugader immediat ì en isolaziun. En connex cun quest cas hajan lura er sis ulteriurs giugaders stuì ir en quarantina. Tar quellas persunas sa tractia dals vischins en gardaroba e da stretgs collegas dal pertutgà. Tut ils auters giugaders, tgiraders e trenaders na sajan betg periclitads, haja l'uffizi da sanadad constatà.
Il club accentuescha che las mesiras da protecziun da l'Uffizi federal da sanadad sajan vegnidas resguardadas a moda rigurusa.
Tge fan clubs regiunals encunter corona?
Retschertgas dad RTR mussan ch'ils clubs da sport en il Grischun emprovan da resguardar las mesiras da corona uschè bain sco pussaivel. Tut tenor club datti dentant grondas differenzas.
Il CB Domat è il segund grond club da ballape grischun cun 550 commembers. Els han in delegà da corona ed in agen concept da segirtad. Tar clubs pli pitschens, en il ballape ed en il hockey, vesa quai dentant or auter. Ils clubs fan quai ch'è perscrit cun prender si datas da contact e metter a disposiziun med da dischinfectar.
Ina sfida per ils clubs regiunalas è l'occupaziun da las gardarobas. Betg tuts han avunda grondas gardarobas che fan pussaivel da resguardar la distanza da 1,5 meters.


text:
Connecticut
El Connecticut a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 14.371 km² e una pupulaziun de 3.503.604 abitant.
A l'è tacaa a nord al Massachusetts, a ovest al stat de New York, a süd a l'Ucean Atlantigh, a est al Rhode Island.
La capital a l'è Hartford (121.578 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Bridgeport (139.529 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn New Haven, Stamford, e Waterbury.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El prim guernadur a l'è staa el John Haynes.
In del 1639 in Connecticut a l'è stada adutada la prima custitüziun de l'America.
El Connecticut a l'è vün di tredes stat uriginari de l'Üniun.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Connecticut al gh'ha 7 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Modell:Connecticut


text:
Perquai che medicaments cunter la dolur ed antibiotica vegnan stgars, vul la Confederaziun avrir proximamain las reservas obligatoricas federalas. Tar il tractament per pazients cun corona vegnan duvrads en ils cas severs uschenumnads analgetics. «Per tractaments cunter il coronavirus, vegn duvrada la reserva obligatorica federala per garantir il provediment», ha ditg Ueli Haudenschild da l'Uffizi federal per provediment naziunal envers radio SRF.
Stretgas malgrà reservas obligatoricas
Tenor l'apotecra d'ospital superiura, tanschia quai dentant be limità. Ils ospitals hajan emplenì ils agens magasin las ultimas emnas, ha declerà Petra Strub, la presidenta da l'Uniun svizra dals apotechers d'ospitals. «Nus vegnin a duvrar si sco emprim tuttas reservas dals ospitals, ma en inqual lieu vegni a dar stretgas.» Perquai ch'ils antibiotics èn il mument stgars al martgà e las reservas federalas n'èn perquai betg plainas, poi dar malgrà reservas obligatoris stretgas.
Examinar sche sistem fa senn
Perquai èsi per Haudenschild in'opziun d'examinar sch'il sistem da reservas obligatoricas è insumma adattà per cas da pandemias. Il pli impurtant motiv per las stretgas tar ils medicaments antibiotics e medicaments cunter dolurs è che tals vegnan per gronda part producids en pajais asiatics, surtut en China.
Ord l'archiv da SRF
L'Echo der Zeit da SRF ha retschertgà il tema e guardà pertge ch'igl è pussaivel ch'ils medicaments èn stgars.


text:
Blue box
La blue box a l'è 'n arnes che l'era doperad in del phreaking per ciamà a gratis in sui longhe distanze. El fonzionava cont el ciamà un numer a gratis in su 'na longa distanza, inscì de conligàss a la linia per i longhe distanze senza pagà e poeu fà una frequenza per fà borlà la ciamada e ciamà un alter numer, senza che 'l sistema che 'l fa de cunt el se incorga.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Blue box


text:
Baselgia refuormada d'Ardez
Co cha la baselgia uriunda d’Ardez guardaiva oura, nun es cuntschaint. Dal 1445 es gnü fabrichà il clucher in stil gotic. La baselgia, sco ch’ella as preschainta hoz, es gnüda fabrichada ils ons 1576/77 sülla fundamainta da la veglia baselgia. Tant la structura sco eir il stil da la baselgia pon gnir qualifichats da rarità. La baselgia d’Ardez vala sco prüma baselgia refuormada cun empora in Svizra ed al medem mumaint sco ün dals rars fabricats dal renaschimaint (Rennaissance). Duos fanestras in culur muossan l’apostel Paulus ed il refuormatur Zwingli. L’on 1524 ha Lüzzi Sdratsch tgnü quia plüprobabel las prümas predgias refuormadas. Il bel orgel da baselgia es gnü fabrichà dal 1818. L’intern da la baselgia es gnü renovà cun premura dal 2013, davo es gnü renovà eir il clucher gotic.


text:
Il document sa drizza a vischnancas cun ina cumpart d'abitaziuns secundaras da passa 20% ed a talas ch'èn al cunfin da la limita. Il document cuntegna respostas ed exempels concrets per las dumondas d'applicaziun che sa tschentan il pli savens.
Quest agid cuntegna recumandaziuns d'applicaziun provisoricas dal departament per mauns da las autoritads communalas. El vala fin ch'ina pratica da dretgira confermada è avant maun. Cumpetentas e responsablas èn e restan las vischnancas ch'èn obligadas envers la lescha ed envers las sentenzias giudizialas en chaussa, uschia scriva il Departament d'economia publica.
Igl è previs d'adattar il document periodicamain a las novas enconuschientschas ed a las novas sentenzias giudizialas.
RR novitads 10:00


text:
La decisiun è crudada gist a l’entschatta dal quart set. Suenter che Stan Wawrinka è vegnì da realisar ses emprim break ed uschia gudagnar il terz set ha el dà oda maun il gieu gist tar ses emprim service en il quart set.
Andy Murray cuntanscha uschia per l’emprima giada en sia carriera il final dal French Open. Là cumbatta il Scot encunter il Serb Novak Djokovic ch’ha medemamain anc mai gudagnà quest Grand Slam sin sablun. Igl è il duel tranter il numer 1 ed il numer 2 dal mund. Avant in onn aveva Novak Djokovic pers il final encunter Stan Wawrinka.
RR novitads 18:00


text:
L’entschatta d'avrigl 2019 è Seraina Derungs sgulada vers l’America per sa metter en in’aventura tut speziala. Dals 9 d’avrigl fin ils 17 da settember è la giuvna Lumneziana viandada cun satgados sin quest trail en il vest dals Stadis Unids. Cumenzà ha il viadi a Campo en il sid da la California. Fin al cunfin dal Canada maina il viadi er tras ils stadis dad Oregon e Washington. Il pli aut punct da questa tura è cun 4009 meters sur mar il pass Forester en la California.
Quella damaun ch’jau hai entupà in urs hai jau gì tanta tema, che jau ma sun dumandada tge fas propi qua.
Adina pli lunsch
Seraina Derungs ch’ha oz 33 onns ha cumenza il viadi patgific cun far di per di bun 10 miglias, pia bun 16 kilometers. A la fin da ses viadi saja ella dentant bain savens ida 30 miglias a di a pe (bun 50 kilometers) per arrivar al cunfin cun il Canada. Persula saja ella mai propi stada, ella haja entupà blera ed interessanta glieud che haja medemamain fatg quest viadi, di Seraina Derungs.
Cun il minimum sin viadi
Sin quest viadi ha Seraina Derungs passentà passa 5 mais ora en la natira, per gronda part davent da la civilisaziun. Motivà da far quest viadi haja ella er il film «Wild», in film che sa tracta d’ina giuvna ch’ha fatg sac e pac e vivida per lung temp en ina cuntrada selvadia, er per metter d’in maun tut ses quitads e problems. Seraina è viagiada cun in satgados cun il minimum. Betg mancà n'ha sa chapescha il satg da durmir, in buglider da cuschinar cun gas, resti, aua e mangiativas e la camera per documentar quest viadi.
Insanua mal hai jau gì mintga di, l’entschatta vid ils pes, a la fin vid l’entir corp.
Malgrà ils strapatschs faschess Seraina Derungs oz cun in zic distanza puspè in tal viadi. I restia numnadamain immens bler enavos. Ma suenter passa 5 mais saja ella era stada cuntenta da puspè pudair turnar a chasa, enavos en la civilisaziun e simplamain seser giu e na far nagut pli.


text:
Masciagh (Bovis-Masciagh)
Masciagh (Masciago) a l'è voeuna di dò part che formen el comun brianzoeu de Bovis-Masciagh, in de la Provincia de Monza e Brianza.
El nòmm de Masciagh el someja che 'l vegna del latin Martis ager, cioè "camp de Mart". A l'è staa on comun indipendent fina al 1928 e al temp di piev el faseva part de la Piev de Des. In del 1863 l'ha ciappaa el nòmm offizial de Masciago Milanese per evità de fà confusion cont el comun varesòtt de Masciago Primo. Per on poo de temp el comun el s'è ciamaa domà Bovis, fina a quand i protest di abitant de Masciagh hann portaa a la dobbia denominazion in del 1947.
El sant patròn de Masciagh a l'è 'l San Martin de Tours.


text:
CORDIAL ENGRAZIAMENT AL DEPARTEMENT SOCIAL DA LA CITAD DA TURITG
Il departament social da la citad da Turitg ha approvà nossa dumonda per ina finanziaziun iniziala. Cordial engraziament per il sustegn!
IN GROND ENGRAZIAMENT
Nus engraziain cordialmain a nossa fautura, la Lia Rumantscha, per il grondius sustegn da noss project.
ENGRAZIEL FITG!
Cordial engraziament al chantun Grischun ed Uffizi federal da cultura per il sustegn a favur da nossa canorta.
Verein/Uniun Canorta Rumantscha Turitg
Remo Pfister
Email: remopfister@gmx.net
Tel: 079 961 40 46
Natürlich freuen wir uns über Ihre finanzielle Unterstützung.
Unter folgendem IBAN können Sie uns Ihre Spende zukommen lassen.
Natiralmain ans legrain nus da Voss sustegn finanzial. Cun il suandant numer dad IBAN pudais Vus far ina donaziun.
IBAN: CH7400774010318197100


text:
Il Chor Baselgia Breil ha scret en siu maletg empalont denter auter:
Nus embellin ils survetschs divins enten:
L'emprova da cant ei mintgamai la gievgia sera allas 20.00 uras. Era novs commembers che han plascher da cantar ein beinvegni tier nus.
Presidenta
Gabriela Spescha
Il Chor Uvriu Danis-Tavanasa ei vegnius fundaus suenter la fusiun dils dus chors mischedau e baselgia.
Nus essan in giuven chor inovativ e cantein canzuns da tuts geners.
Era en baselgia accumpogna il chor las fiastas da baselgia sco era sepulturas cun canzuns ecclesiasticas.
L'emprova da cant ei mintgamai la gievgia sera allas 20.00 uras. Era novs commembers che han plascher da cantar ein beinvegni tier nus.
Presidenta
Daniela Hefti
078 636 32 60


text:
Avant tschintg emnas saja questa idea anc stada cumplettamain nova. Entant possia però bunamain mintgin dal cabinet sa metter avant ch’i dettia uschè ina fasa che possia cuzzar plirs onns. La lunghezza dependia quant temp che vegnia duvrà per stgaffir novas structuras.
Philip Hammond vala sco in fautur dad in «Brexit lom», in Brexit che vul avair vinavant access al martgà intern europeic. E quai era sch’ins stoppia far per quai concessiuns en la politica d’immigraziun. Glindesdi cumenza a Brüssel l'emprima emna da tractativas.
RR novitads 15:00


text:
Tenor la moziun Engler tgirass la cumissiun l’encletga ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas e cussegliass il Cussegl federal en tut las dumondas linguisticas sin livel federal. Da rinforzar la politica da linguas sin livel federal saja er impurtant – na l’ultim er pervi da las discussiuns davart tgeninas linguas estras emprender en chantuns da la Svizra tudestga.
Cussegl federal: Linguas gea, cumissiun na
Er per il Cussegl federal èn las linguas e l’encletga fitg impurtantas. En sia communicaziun en chaussa scriva el dentant in gievgia, ch’ina cumissiun extraparlamentara na saja betg il dretg instrument per rinforzar la politica linguistica federala.
Il Cussegl federal argumentescha da refusar la moziun perquai che l’administraziun federala na dovria nagin sustegn linguistic u sappia, nua ir per quel. En pli haja decidì il Cussegl naziunal, da vulair reducir la cifra da talas cumissiuns.
RR novitads 16:00


text:
Lavurs
Cun lur lavur dattan tschentapalantschieus-tschentaparchets a las stanzas funcziunalitad e confort. Els tschentan a moda professiunala palantschieus e parchets en abitaziuns, biros, locals da negozis, hotels, ospitals, staziuns, hallas da sport, hallas d’industria euv.
Tschentapalantschieus-tschentaparchets spezialisads sin parchets tschentan parchets e palantschieus da corc e laminat. Els enconuschan las differentas sorts da laina ed enconuschan fitg bain diversas tecnicas da tschentar palantschieus. Blers palantschieus da lain èn products d’industria che ston mo vegnir tschentads. Tschentapalantschieus-tschentaparchets fabritgeschan er sezs palantschieus da lain. Els assorteschan las tavlas da lain tenor colur e mascheraziun, las taglian e tschentan. Per finir vegn la surfatscha tractada: mular, dar ieli u sigillar. Els renoveschan er vegls e custaivels palantschieus da parchet.
Tschentapalantschieus-tschentaparchets spezialisads sin palantschieus textils ed elastics mettan tarpuns, palantschieus da PVC, da linoleum, da corc e da cautschuc. Avant che tschentar ils palantschieus exequeschan els las lavurs preparatoricas necessarias: prender la mesira da las stanzas, examinar il fundament, tagliar il material e glimar il fund. Per ch’il nov palantschieu tatgia bain vi dal funs grundà, vegn il funs anc gulivà cun massa da spategliar. Uschè prest che quella è dira, stritgan ils tschentapalantschieus-tschentaparchets il funs cun cola e mettan sisur las sdrimas tagliadas. Els pressegian il nov palantschieu cun ina splattitscha e guardan uschia per ina cusadira netta e quasi invisibla tranter las sdrimas. Tar renovaziuns e reconstrucziuns han ils tschentapalantschieus-tschentaparchets natiralmain er da strair or ils vegls palantschieus. Tut tenor manaschi surpiglian tschentapalantschieus-tschentaparchets spezialisads sin questa lavur er da far reparaturas e lavurs da nettegiar.
Ulteriuras lavurs dals tschentapalantschieus-tschentaparchets èn: montar piedestals sintetics e lattas da lain, metter profils da conclusiun e glischneras, far lavurs da reparatura e mantegniment sco er cussegliar la clientella davart la tgira da palantschieus.
Tschentapalantschieus-tschentaparchets enconuschan mesiras per evitar accidents sin ils plazzals. Cunquai che lur lavur vegn per gronda part exequida en schanuglias, portan els in paraschanugl. Cunter pulvra e canera sa protegian els cun ina mascra e cun ina protecziun da l’udida.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 16-12-2011 (stadi dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Direcziuns
- palantschieus textils ed elastics
- parchets
Furmaziun en la pratica
En in manaschi spezialisà da palantschieus e/u da parchet u en in manaschi da decoraziun d’interiurs
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
preparar, mesirar, controllar, tschentar palantschieus e parchets
Curs ordaifer il manaschi
emprender ed exercitar las basas professiunalas a moda pratica
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "tschentapalantschieus-tschentaparchets AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pretensiuns mediocras u autas
Pretensiuns
- inschign manual
- imaginaziun dal spazi
- constituziun robusta
- sanadad robusta
- movibilitad corporala
- buna demananza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco er da l’associaziun BodenSchweiz e da l’associaziun interieursuisse
Scolaziun da basa scursanida
furmaziun supplementara dad 1 onn en l’autra direcziun da professiun (palantschieus textils u elastics resp. parchets)
Examinaziun da la federaziun
manader / manadra da team dal plazzal
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal p.ex. schef tschentaplattas / scheffa tschentaplattas, cussegliader / cussegliadra da palantschieus
Examen professiunal superiur (EPS)
maister tschentaplattas / maistra tschentaplattas
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en direcziuns spezialas parentadas, p.ex. tecnicher / tecnicra dipl. SSS surveglianza da construcziun, approfundaziun architectura d’interiurs
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en direcziuns spezialas parentadas, p.ex. Bachelor of Arts (SAS) en architectura d’interiurs
Cundiziuns da lavur
Tschentapalantschieus-tschentaparchets lavuran oravant tut en manaschis spezialisads da palantschieus e/u da parchet sco er en manaschis da decoraziun d’interiurs. La plipart da questas interpresas industrialas fan palantschieus textils ed elastics sco er palantschieus da lain.
Pussaivladads d’engaschament datti er tar interpresas commerzialas, nua che tschentapalantschieus-tschentaparchets lavuran sco cussegliaders tecnics u sco disponents.
Tschentapalantschieus-tschentaparchets han bunas schanzas sin il martgà da lavur. Cun ina scolaziun da basa scursanida mintgamai en l’autra direcziun megliereschan els lur pussaivladads da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
BodenSchweiz
Industriestr. 23
5036 Oberentfelden
Tel: 062 822 29 40
URL: www.boden-parkettleger.ch
Interessengemeinschaft der Schweiz. Parkett-Industrie ISP
Winterhaldenstr. 14a
Postfach 218
3627 Heimberg
Tel: 033 438 06 40
URL: www.parkett-verband.ch
Revista professiunala:
"BodenSchweiz"


text:
Incarica da prestaziun: coordinaziun, installaziun e manaschi
L'uffizi federal da topografia ha l'incarica da garantir la coordinaziun, l'installaziun ed il manaschi da l'infrastructura federala da geodatas IFGD. L'incarica per quai dat l'organ federal da coordinaziun per la geoinfurmaziun (GCS).
Ina infrastructura da geodatas pussibilitescha a las utilisadras ed als utilisaders in access direct a las geoinfurmaziuns ed als geoservetschs da differents purschiders. En quest connex sa tracti d'in sistem da mesiras (politicas), d'indrizs instituziunals, da tecnologias, da datas e da persunas. Il sistem pussibilitescha ad utilisadras ed ad utilisaders da barattar e da duvrar en moda effizienta infurmaziuns geograficas.
Infrastructuras da geodatas datti sin differents plauns. Er vischnancas, citads e chantuns pon installar tals sistems.
Lescha federala davart la geoinfurmaziun (LGeo)
La lescha federala davart la geoinfurmaziun (LGeo) è entrada en vigur il 1. da fanadur 2008. Ella è la basa legala per tut las activitads dal dretg federal en il sectur da l'infurmaziun, dal barat e da l'utilisaziun da geodatas da basa. "L'intent da questa lescha è quel che geodatas dal territori da la confederaziun svizra stattan a disposiziun a las autoritads da la confederaziun, dals chantuns e da las vischnancas sco er a l'economia, a la societad ed a la scienza per ina vasta utilisaziun, e quai en moda durabla, actuala, svelta, simpla, en la qualitad necessaria ed a custs raschunaivels." (LGeo art. 1)
Las datas da fotografias or da l'aria, da chartas, da plans sco er d'ulteriuras datas che concernan il territori vegnan a star a disposiziun en ina buna qualitad e per in pretsch raschunaivel – en furma stampada, en l'internet u sin apparats mobils. Prendids en mira vegnan standards unitars, tant tar la registraziun sco er per modellar e per archivar las datas e las metadatas.
Envers ils servetsch federal ha l'organ da coordinaziun GCS il dretg da relaschar directivas (OGeo art. 48 al. 3). El ha las suandantas incumbensas (OGeo art. 48 al. 2):
- coordinar las activitads da l'administraziun federala;
- sviluppar strategias da la confederaziun;
- cooperar tar il svilup da normas tecnicas;
- manar in center da cumpetenzas;
- cussegliar posts chantunals.
Sistems d'infurmaziun da geodatas da la Svizra e da l'Europa
- L'infrastructura federala da geodatas IFGD pertutga las geoinfurmaziuns da l'administraziun federala (geo.admin.ch).
- L'infrastructura naziunala da geodatas INGD resguarda tant las organisaziuns publicas sco er privatas.
- Cun INSPIRE stattan a disposiziun ils sistems correspundents sin plaun europeic.
- Sin plaun chantunal e communal stattan er a disposiziun infrastructuras da geodatas.
Uffizi federal da topografia
COGIS (coordinaziun, geoinfurmaziun e servetschs)
Seftigenstrasse 264
CH - 3084 Wabern
- Tel.
- 0041 58 469 03 15
- Fax
- 0041 58 469 04 59
geo.admin.ch
c/o
Uffizi federal da topografia
COGIS (coordinaziun, geoinfurmaziun e servetschs)
Seftigenstrasse 264
CH - 3084 Wabern


text:
A chaschun da lur radunanza annuala a Soloturn han ils directurs chantunals d'educaziun elegì ils novs commembers dal Cussegl da las scolas autas. Quest cussegl fa part da la conferenza universitara svizra ch'è il pli aut organ da la politica da las scolas autas.
Il Cussegl da las scolas autas sa cumpona dal cusseglier federal responsabel e da 14 chantuns. Ils chantuns Berna, Basilea Citad, Friburg, Genevra, Lucerna, Neuschatel, Son Gagl, Tessin, Vad e Turitg han in sez permanent en il cussegl. Ils quatter sezs restants vegnan repartids tranter ils ulteriurs chantuns. En la perioda actuala dal 2015 fin 2018 èn quai ils chantuns Grischun, Argovia, Schwiz e Vallais – ils medems chantuns pia ch'èn er vegnids reelegids per la proxima perioda che cuzza fin il 2022. Er vegnì proponì per l'elecziun era il chantun Basilea-Champagna.
RR novitads 12:00


text:
Blusa
La blusa (dal frances blouse) a l'è on tipo de camisa femenila, assee larga e spess trattegnuda in vitta da ona zenta putost che da ona fassa.
Al principi la blusa la nass comè on indument femenil da lavô d'ofizzi, in di ultem period de l'epoca vittoriana. Al principi del secol XX la blusa la se "trasforma" per deventà on capo d'abigliament pussee elaboraa e refinaa, e intra a fà part del guardaròbba casual de tant dònn. El period de massim splendor per la mòda de la blusa, però, a hinn i agn vottanta.
Camisa da nòttModifega
La camisa da nòtt a l'è costituida da on blusa slongada dovrada di dònn comè pigiama.


text:
L’acziun en posts illegals da colonists haja in connex cun ils schabetgs en il vitg palestinais Duma, ha communitgà la polizia israeliana.
En il vitg palestinais avevi dà la fin fanadur attatgas da fieu sin 2 chasas. In uffant pitschen era brischà viv, il bab era mort in'emna pli tard pervi da las blessuras. Ed era la mamma ed in frar da 4 onns èn vegnids blessads grevamain.
Malgrà in scumond da rapportar davart la razzia, ha il radio statal annunzià l’arrestaziun da 10 gidieus extremists che duain esser involvids en acts da violenza cunter Palestinais.
RR Novitads 12:00


text:
Las partidas politicas averteschan da las consequenzas d’in gea a l’iniziativa «Pro Service public». Darar haja quai da ad in cumbat da votaziun ina discrepanza uschè gronda tranter las decleraziuns dals iniziants ed il text d’iniziativa, uschia èsi da leger en in appel communabel da la PPS, PLD, PCD, PS, PBD, PVL e Verds.
Donns fissan pli gronds che discutà
Il dretg dals iniziants d'avair il dretg exclusiv d'interpretar l'iniziativa laschia tiers arbitrariadad cumplaina. L'iniziativa giaja pli lunsch e pertutgass era la Banca naziunala svizra, la FINMA, Skyguide, la SRG u la SUVA.
Da relevanza stoppia esser il text da l’iniziativa e betg ils giavischs dals iniziants. Mo uschia saja garantì la segirezza giuridica. L’approvaziun da l’iniziativa manass ad in caos da realisaziun che paralisass il servetsch public durant onns.
RR novitads 16:00


text:
Regipêt
Al regipêt[1][2] 'l è cal pês dal vestiàri 'd sòta ch'a cuàcia e però anc al tin strìc e sustgnû el tèti ed cal dòni. In di tèimp più modèren, a s pōl anc fèr-el vèder, per na só pert, fóra da na camiśèta o da na giachèta, e dòunca 'l è gnû a fer pèrt di cmand edla moda di vistî.
I regipêt i s càten ed cutòun, ed pìs e 'd tùl, e in soquànti formi diferèinti: quêl più urdinàri 'l è cuśî a forma 'd triàngol in dal còpi, mo pò a gh'è i regipêt col còpi preformèdi, più funsionē e sustgnû, indû la còpa la gh'à bele la forma tonda prìma 'd èser mìsa indòs e 'l sustègn 'l è garantî; a gh'è i regipêt a balcunsèin, indû, c'm'a 'n balcòun, el teti i s egh fâcen bèin in fóra in sìm'a 'l mantègn; a gh'è anca i regipêt p'r al sport, perchè el tèti ed cal dòni, fend dal sport, i gh'àn biśògn ed sustègn e però anca 'd praticitê in di muvimèint dla ginàstica.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Regipêt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Regipêt»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Tenor il minister da l’intern bavarais, Joachim Herrmann, haja l’attatgader da Grafing problems psichics e prendia drogas. L’um da 27 onns haja gia laschà valair sia attatga da questa bun’ura. El era vegnì arrestà questa bunura, saja da la Germania, ma betg dals conturns da Minca. I vegn dentant examinà vinavant, sch’el haja gì motivs politics, uschia Herrmann.
En in tren e suenter a la staziun da la S-Bahn Grafing aveva l'um dà la damaun marvegl cuntelladas a dretga ed a sanestra. 4 umens eran vegnids blessads. In dad els è mort suenter en l'ospital.
RR novitads 10:00+


text:
- Andri Silberschmidt vegn a dar giu il presidi dals Giuvens liberals svizzers sin la fin da l'onn.
- Il giuven da 25 onns candidescha per il Cussegl naziunal.
Il president dals Giuvens liberals svizzers Andri Silberschmidt ha declerà sia demissiun sin la fin da l'onn. El era president da la partida dapi il mars 2016. Uschia veglia el evitar ch'el vegnia recepì sco politicher giuven professiunal. Quai ha ditg Silberschmidt envers la «NZZ am Sonntag». Tenor la gasetta è il dumber da commembers da partida s'augmentà da 1'500 sin 3'500.
Il president dal Giuvens liberals candidescha il mument è per il Cussegl naziunal sin la glista da la PLD da Turitg, plinavant sesa en il parlament da la citad da Turitg.
Giuvens liberals per iniziativa dal pievel
Actualmain rimnan ils Giuvens liberals suttascripziuns per in'atgna iniziativa dal pievel: La vegliadetgna da rentas duai per il mument vegnir auzà sin 66 onns e silsuenter vegnir colliada cun la media da las aspectativas da vita.
Andri Silberschmidt declera il sistem dal provediment da vegliadetgna dals Giuvens liberals.
Ord l'archiv
Il teater en furma d'in drama da la refurma da rentas dals adversaris da la refurma. Teaters u autras acziuns per gudagnar vuschs datti adina pli savens. Per ils ins in flop e per ils auters top.
RR novitads 06:00


text:
Ghell (mesura)
Un ghell (simbol SI cm) a l'è un'unitaa de mesura del sistema metregh, ingual a un centesem de un meter. El ghell a l'era l'unitaa bas de longhezza in del sistema de unitaa ghell–gram–segond (CGS) incoeu pu usad.
Equivalenza de oltre unitaa de longhezzaModifega
Un milliliter a l'è definid come un ghell cubegh, sota la SI sistema de unitaa.
Olter usaggModifega
De sorapu del so usagg in del mesurament of longhezza, el ghell l'è doperad per:
- un quaicoss, per reportà el nivell de pioeuva coma mesurad de un pluviometer [1]
- in del sistema CGS, el ghell a l'è doperad per mesurà capacitaa, indova 1 cm de capacitaa = 1.113×10−12 farads
- in di mape, i ghei inn doperad per fà conversion de la scala de la mapa a la scala del mond real (chilometer)
- per representà i area (cm4)
- coma invers del kayser, un'unitaa CGS, e minga un'unitaa metrega SI of numer d'onda: 1 kayser = 1 onda per ghell; o pussee in general, (numer d'onda in kaysers) = 1/(longhezza d'onda in ghei). L'unitaa SI del numer d'onda a l'è el meter invers, m−1.
Simbol unicodeModifega
Ai fin de la compatibilitaa cont el cines, el giapones e el corean (CJK) carater, Unicode el gh'ha simbol per:[2]
- ghell (㎝) – code 339D
- ghell quadrad (㎠) – code 33A0
- ghell cubegh (㎤) – code 33A4
Inn doperad squas domà cont i carater CJK a larghezza franca de l'Asia orientala, perchè inn istess in dimension di quei cines.
NoteModifega
- ↑ Rain Measurement, Rain Gauge, Wireless Rain Gauge, Rain Gage, Rain Gauge Data
- ↑ CJK Compatibility excerpt from The Unicode Standard, Version 10.0.


text:
Temuco
Temuco è ina citad e vischnanca e la chapitala da la provinza da Cautín e da la región de Araucanía en il sid dal Chile. La citad è situada 670 km en il sid da Santiago, en il center da la regiun moderna d'Araucanía e da l'Araucanía istorica, la terra dals Mapuche ch'han resistì a la conquista spagnola.
Temuco è vegnì fundà dal militar chilen sin territori mapuche il 1881 durant l'occupaziun da l'Araucanía ed è svelt daventà ina da las principalas citads dal Chile. Temuco è creschì sco consequenza dal boom da muvel, furment e selvicultura che la champagna enturn la citad ha fatg tras dal 1890 fin ils onns 1940. Ils poets Gabriela Mistral e Pablo Neruda, purtaders dal Premi Nobel, han vivà in tschert temp a Temuco.
La situaziun centrala da Temuco en l'Araucanía cun access facil a las vals da las Andas e la costa fan la citad in center per activitads d'agricultura, allevament e selvicultura ma er in center da communicaziun e commerzi per bleras vischnancas pitschnas da l'Araucanía.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Pagina-web da la vischnanca da Temuco (spagnol)


text:
COVID-19 Svizra
Infurmaziuns davart la situaziun actuala, stadi dals 19 d’october 2021
Gruppas da ristga en cumparegliaziun cun autras persunas
Dosas da vaccinaziun dadas, Sutsilvania, dals 21.12.2020 fin ils 17.10.2021
La strategia da vaccinar cunter COVID-19 priorisescha persunas tenor gruppas da ristga (gruppas en mira 1 fin 4) e tut las autras persunas (gruppa en mira 5). Tar las gruppas da ristga tutgan persunas cun ina ristga pli gronda d'in decurs gravant da la malsogna, d'ina infecziun u d'ina transmissiun. Il persunal che dat la vaccinaziun, verifitgescha l'appartegnientscha a la gruppa respectiva.
Valurs da 7 dis: las travs mussan la proporziun per emna.
Total: Las surfatschas mussan la proporziun cumulativa fin a la data correspundenta.
Pervia d'arrundaments matematics poi esser che la summa dals pertschients n'è betg exactamain 100 %.
Las cifras na differenzieschan betg tranter ils differents vaccins. Las dosas da vaccinaziun dadas sa refereschan al lieu, nua che la dosa da vaccinaziun è vegnida dada, independentamain dal domicil da la persuna. Dosas da vaccinaziun reservadas per termins fixads u segundas dosas da vaccinaziun na vegnan betg mussadas qua.
Dosas da vaccinaziun dadas


text:
Il mercenari Balthasar Gioseph de Vincenz era naschì a Siat ed aveva fatg carriera militara en Spagna. Turnà era el sco um ritg, mo era cun ina lingua ch'era ina maschaida tranter rumantsch a spagnol. Precis surda quai ha il filolog rumantsch Ursin Lutz doctorà. Ed ussa, curt avant la publicaziun, èn dus sutbiadis s’annunziads cun in stgazi che Ursin Lutz n’enconuscheva betg.
Chantun Scuvrì relasch da mercenari Balthasar Gioseph de Vincenz
Durant preparar la lavur da doctorat per la publicaziun ha il filolog rumantsch Ursin Lutz scuvert documents, illustraziuns ed objects da Balthasar Gioseph de Vincenz.
RTR


text:
Sco quai che l’interpresa scriva saja l’onn da fatschenta vegnì influenzà oravant tut da dus projects. Ina giada la colliaziun dal provediment d’electricitad da Sedrun en la Val Medel e lura era entras la construcziun da la rait per prender energia or da la terra. En tut saja vegnì fatg investiziuns da rodund 3,5 milliuns.
L’energia alpina tutga a la vischnanca da Tujetsch ed ha cun il resultat da l’onn passà pajà a la vischnanca 600’000 francs sco cumpart al gudogn e 182’910 francs en furma da concessiuns.
Ovra idraulica Val Strem
La bova en la Val Strem dal mars 2016, che ha disfatg la tschiffada ed uschia interrut la producziun d’energia en la Val Strem, n’haja gì nagina influenza sin il quint annual. La gronda part dals donns vid ils indrizs è cuvrida entras las segiradas. Er la sperdita dal retgav entras il stop da producziun d’electricitad saja cuvert per dus onns entras las segiradas. I vegn quintà da puder cumenzar questa stad cun las reparaturas.
La radunanza ordinaria da vischnanca da l'energia alpina è ils 9 da zercladur 2017 las 20.15 en l'aula da scola a Sedrun.


text:
Motiv per il gudogn pli pitschen èn tranter auter ils custs per la restructuraziun. Sur tut tar expensas pli autas en connex cun plans da participaziun da collavuraturs en connex cun la vendita d'ina sparta per plantas utilas, sco Syngenta ha communitgà. La svieuta da Syngenta è sa sbassada per 2% sin 6,9 milliardas dollars.
Bain hajan els pudì mantegnair la svieuta malgrà cundiziuns grevas en Europa, l'Africa e l'Orient Central sco era en l'America dal nord. En l'America latina saja la svieuta dentant sa sbassada massivamain. Là pateschia la branscha da pretschs fitg bass per materias primas. Plinavant sajan ils magasins en Brasilia fitg plains, sco i ha num en la communicaziun.
Durant l'emprima mesadad da l'onn è Syngenta ì en mauns chinais. Sut il nov possessur ChemChina vul Syngenta extender sia posiziun ferma en la branscha da la protecziun da plantas e daventar in ferm numer trais tar la producziun da semenza.
RR novitads 08:00


text:
Las 65 uniuns che fan part da l’Uniun grischuna per il teater popular han per il mument var 30'000 aspectaturs. Ina cifra plaschaivla per il president da l’uniun tetgala Manfred Veraguth. Er plaschaivel saja, ch’il dumber da commembers da las singulas uniuns è - cun en media 30 commembers - ils davos onns restà sumegliant.
Betg mo insatge per ils vegls
Uniuns da teater popular na sajan era betg pli uniuns mo per persunas pli veglias – per il mument dettia schizunt ina unda d'acturs giuvens. Tenor Manfred Veraguth haja dapli gruppas per giuvens ed uffants. Quai saja ina buna basa per ch’il teater popular viva vinavant.
Uschia è il president da l’Uniun grischuna per il teater popular optimistic quai che pertutga il futur da las uniuns dal teater popular.
RR telesguard 17:40


text:
Suenter che l’anteriur goli naziunal svizzer Curdin Furrer ha terminà sia carriera, ha Cuira engaschà sco successur il goli naziunal da la Tschechia David Rytych. Il goli da 31 onns ha dà las ultimas quatter stagiuns en sia patria cun Florbal Mladá Boleslav. La stagiun passada ha el manà ses club al titel da campiun tschec.
Grond success sco goli naziunal
David Rytych ha gia dà 78 gieus cun l'equipa naziunala tscheca ed ha dà quatter giadas a campiunadis mundials. L'onn 2010 ha el gudagnà cun la Tschechia la medaglia da bronz. In onn pli tard ha el festivà in ulteriur grond success sin livel internaziunal. Lura ha Rytych gudagnà cun SSV Helsinki il Champions Cup dad unihockey.
RR novitads 10.00


text:
Igl indrez da projecziun vegn mess en funcziun da nossas collaboraturas e collaboraturs . Ils films dalla tscherna actuala ein adina disponibels als visitaders.
Sin nossa banca da datas san ins gia avon la viseta el museum s'informar sur dils films ni era ils auturs.
In cert diember da films sesanfla egl archiv da film. Quei material da film san ins mo prender en vesta sin preannunzia e cun contribuir fr. 20.-- taxa dad elavuraziun.
La sala da projecziun sa era vegnir affittada da gruppas privatas, firmas ed uniuns. Prezi sin damonda.
Panorama-Surselva posseda la suandonta infrastructura.
© 26.10.2021 Museum Regiunal Surselva
TEL ++41 81 925 41 81
info@museumregiunal.ch


text:
di: Luigi Carcano - Carlo Merli
La soa miee de lù l'è generosa,
l'è bèlla quand la rid e quand la piang.
E in quanto a fà l'amor l'è caprizziosa,
tant che dal mond nagòtt ghe fà rimpiang.
E innamoraa de lee, se 'l gh'ha de fà?
El rid el piang e poeu se mètt cantà!
Oh Giovana.
A la fèsta de mattina, che mania,
'me 'na rana,
tì te saltet sui piastrèll in Galleria.
Soddisfada,
tra 'l mosaich de fior e de fioroni,
d'infilada,
del torèll te ghe schiscett i marroni.
Innamoraa l'è el tòr de la Giovana
e lee col sò sadismo balossètt
ghe fà sbircià de sòtta a la sottana
tutt quèll che a lee mai pù ghe fa difètt.
E lù stracòtt de lee, pòver pan pòss,
indifferent... ghe lassa fà tuscòss.


text:
Passa 2262 fugitivs èn morts u valan anc sco sparids il 2018 en la Mar Mediterrana. Quai ha communitgà l’Autcumissariat da las Naziuns Unidas per ils fugitivs (UNHCR). L’onn avant era quai anc passa 3139 persunas ch'eran mortas tar l’emprova da traversar la mar.
Tut en tut constatescha la UNHCR ch'il dumber da fugitivs ch’èn arrivads en l’Europa sur la mar sa reducì per radund 35% sin 113'482. Avant 2 onns era quai anc passa 1 milliun persunas ch'èn fugidas. Las rutas dals fugitivs han tenor UNHCR però midà: Ils blers fugitivs sajan arrivads en Spagna e betg pli en l’Italia e la Grezia sco ils onns avant.
RR novitads 17:00


text:
Per 25'000 fin 30’000 francs vegnan vendids mintg'onn bons da l’Uniun da commerci e professiun Mustér e contuorn (UCP). Sco il cassier e responsabel per ils bons Curdin Cajacob di, saja quella summa ils ultims onns constanta e quai mussia ch’ils bons sajan in success.
Quai che tira è palpiri
Avant intgins onns hajan ins fatg ponderaziuns da midar da bons da palpiri sin bons en furma d’ina carta da banca. Quella idea saja vegnida sbittada, declera Curdin Cajacob. Per l’ina vesia in bon da palpiri ora meglier per dar sco regal e per l’autra saja quai er pli bunmartgà.
Latiers vegnia, che mintga commember stuess avair la pussaivladad tecnica da prender encunter ils bons electronics.
Rimnar puncts per animar da cumprar tar il commerzi local
Ussa saja il tema dad ina carta puspè sin maisa. Quella na duai tenor Curdin Cajacob betg remplazzar ils bons. I duai dar in product supplementar. Ina carta per rimnar puncts sco quai ch’ils detaglists gronds han.
Tgi che cumpria en il commerzi local survegnia puncts ed ord quels dettia quai per exempel in rabat ubain la pussaivladad da cumprar insatge ch’ins po cumprar be cun quests puncts, di Curdin Cajacob. Ma quai saja uss anc be in'idea. I dovria anc bleras ponderaziuns e discussiuns fin ch’in tal product vegnia introducì, sche insumma.
RR actualitad 11:40
Ils bons da l'UCP
L’idea dals bons è, che las fatschentas indigenas vegnian resguardadas empè da far cumissiuns ordaifer. Uschia restian ils daners tar il commerzi local. Perquai vegnian ils bons er appreziads dals commembers da l’Uniun da commerci e professiun Mustér e contuorn UCP.


text:
La midada da structura en l’industria n’ha betg chaschunà dapli dischoccupaziun en Svizra. Quai mussa in’analisa dal laboratori d’ideas liberal «Avenir Suisse». A l’industria saja reussì d’offrir dapli servetschs en il sectur da la digitalisaziun, enstagl da simplamain accelerar la producziun. Da differenziar tranter il sectur secundar e terziar daventia adina damain impurtant, constatescha «Avenir Suisse».
Il laboratori recumonda dad er desister en l'avegnir dad intervenziuns statalas en la politica d'industria. Impurtantas sajan percunter bunas cundiziuns generalas e stabilas relaziuns commerzialas cun l'UE.


text:
Suenter in mais en muntognas e pass da sur 5000 meters sur mar - èn il guid da muntogna David Berther e sia gruppa da trekking returnads a chasa. Returnads da Nepal per s'entupar qua cun ina figura impurtanta da là: il Lama Dolpo Tulku, ch'è stà a Cuira per tegnair in referat.
Per la gruppa è quai stà in'occurenza fitg speziala, sco era ina chaschun per guardar enavos sin lur temp che saja stà fitg bel - dentant era strapatschus. I saja stà fitg fraid - tscherts èn schizunt vegnids malsauns. En general saja dentant stà in grond success.
RTR Telesguard 17:40


text:
La procura publica renfatscha a Christian Jott Jenny d’avair midà texts da chanzuns e quai senza dumandar ils artavels da l’autur. I va per las uschenumnadas «Trittligass-Balladen» da Werner Wollenberger, ch’è gia mort il 1982. Jenny era sco iniziant cun ses «Amt für Ideen» producent responsabel da l'entira producziun.
Tar las midadas vi dals texts che la procura publica renfatscha al president communal da San Murezzan, sa tracti tranter auter da modernisaziuns da las chanzuns veglias. Per exempel tractan las chanzuns en la versiun da Jott Jenny da problems cun la colliaziun da WLAN. Lura cumparan er persunas sco Justin Bieber, il princi William u la duchessa Kate. Ultra da quai quintian tenor la procura publica er passaschas stritgadas sco midada dal text.
Procura publica pretenda chasti da passa 30'000 francs
Tenor il procuratur public haja Christian Jott Jenny vivì da quel temp principalmain da sia lavur culturala e perquai era profità da las midadas da text. Sco chasti pretenda il procuratur public 90 dis à mintgamai 370 francs, pia 33'300 francs, però cundiziunà cun in temp da prova da dus onns.
Nagin temp da prova duai dar per la multa pretendida da la procura publica. Quella duai muntar ad 8'300 francs. Christian Jott Jenny sez n'ha betg vulì dar pled e fatg en chaussa avant il process. I vala la presumziun d’innocenza.


text:
Sentì persunalmain il stemprà ha Fidel Hendry. El era avant chasa cur ch'il vent è vegnì.
Tuttenina hai smatgà mai giun plaun ed jau hai vis che material sgulava tras l'aria
Quai haja cuzzà maximum mesa minuta. Pir suenter haja el insumma vis tge ch'era capità. Cun ir tras il vitget haja el vis ch'i haja dà donns vid in tetg chasa e vid stallas.
Pli tard saja vegnì in telefon cun l'infurmaziun ch'ina part dal tetg da la chaplutta saja en via. Var ina quarta dal tetg da sturs saja suflà davent. Suten saja dentant anc in tetg da schlondas, uschia ch'i na plovia u naivia betg gist viaden.
Fortuna en la disfortuna
Sco Fidel Hendry raquinta haja quai era dà donns tar el. Ina glisch saja vegnida demontada e l'antenna vegnida sturschida. Er vi da ses auto haja quai dà donns. El haja sa chapescha era fatg ponderaziuns tge ch'avess anc tut pudì capitar. Ma il pli fitg impressiun haja quai fatg ch'el saja vegnì smatgà giun plaun e ch'el n'haja pudì far nagut. Ma uschia saja tut sgulà sur el ora, «uschiglio fiss quai lura forsa i ora mender», manegia el vinavant.
RR actualitad 07:00


text:
Lavin
Lavin a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 227 abitant e una süperfiss de 46.18 km², e al se tröva a una altitüden de 1412 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lavin a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Gaschurn (AT-8), Guarda, Klosters-Serneus, Susch, Zernez.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lavin l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 12th Century col nom de Lawinis.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La scriptura Rut Plouda (*1948) scriva gia dapi l’onn 1998 per l’emissiun Impuls. Famusa è ella surtut per ses raquint «Sco scha nüglia nu füss» e per sias poesias. Rut Plouda raquinta savens da muments efemers en ses mintgadi ed als descriva cun blera finezza ed eloquenza. Il mintgadi sco mamma da dus uffants e dunna giuvna ch’è schurnalista, ma era scriptura, èn ils temas principals dals Impuls actuals da Fadrina Hofmann (*1982). Ses Impuls èn d’udir al Radio Rumantsch dapi l’onn 2006.
Il scriptur sursilvan Arnold Spescha (*1941) è enconuschent per sias poesias ch’èn vegnidas publitgadas en divers cudeschs. Ma Arnold Spescha scriva era prosa: dapi l’onn 2012 è el d’udir en l’emissiun Impuls. Il quart scriptur che prelegia a la lectura da «Sin il viv!» a Guarda è il Jauer Plinio Meyer (*1962). Dapi l’onn passà scriva el per ils Impuls dal Radio Rumantsch essays spiertus d’observaziuns da noss diever da la lieunga e tscharvè.
Suenter Guarda segua la tschintgavla lectura da «Sin il viv!» dumengia, ils 26 d’avust 2018 a las 16:30, sin il bain puril «La Muota» dad Ingrid ed Alexander Casanova a Lumbrein. Là legian Carin Caduff, Asa S. Hendry, Myriam Pelican ed Arnold Rauch lur texts - Impuls che raquintan tranter auter da vatgas emoziunalas ed umans cun cornas. Sco adina è la lectura publica e l’entrada libra.


text:
Gia l’onn passà ha la cooperativa da latg Andeer cumprà il bajetg da la vischnanca. La renovaziun da la sennaria vegn sustegnida cun l’agid dal maun public, chantun e confederaziun pajan 35% dals custs. Vitiers vegnan daners d’ina ipoteca, 15% paja la vischnanca d’Andeer ed agens meds dals purs sco era in emprest dals fittadins da la chascharia. Ulteriuras contribuziuns datti da l’Agid per la muntogna Svizra (10%), la societad cooperativa «Vereinigte Milchbauern Mitte Ost», da la fundaziun per il mantegniment da manaschis da famiglia da purs, sco era da la Corporaziun Val Schons.
Butia da chaschiel en provisori
La renovaziun da la chascharia duess esser a fin anc avant Nadal. Durant ils mais da stad ed atun vegn il chaschiel d’Andeer fatg en la chascharia da Spleia. Ad Andeer datti enfin che la nova butia da chaschiel è averta in provisori en la chasa vis a vis.
RR actualitad 12:00


text:
Organisaturs da concerts gronds ed autras occurrenzas culturalas pretendan dal Cussegl federal dapli transparenza. Per planisar occurrenzas dovria quai ina tscherta segirtad. Tar la intschertezza dad oz na cumpria strusch insatgi in bigliet, sco la Federaziun svizra d’organisaturs d’occurrenzas ha ditg envers «10 vor 10» da SRF.
Cussegl federal infurmescha probablamain oz
Il Cussegl federal duai dir ordavant, tge reglas che valian en trais mais per occurrenzas grondas. Probablamain discutescha il Cussegl federal anc oz, sche la limita da 1'000 persunas tar occurrenzas grondas resta u betg. En vista a questa decisiun ha la branscha d’events rinforzà ses lobbying.


text:
Traduzione in ladino
Mendranzes linguistiches, l projet Ecca ge dèsc lèrga ai joegn
Conferenza che sera sù la scomenzadiva europeèna col Trentin Capogrop. La Provinzia: scola e ensegnanc, na pèrt zentrèla
Cinch regions europeènes olache l’é mendranzes linguistiches, trei universitèdes, vint scoles e passa cent joegn touc ite.
Chisc l’é i numeres del projet ECCA – European Charter Classroom Activities, scomenzadiva con a cef l Comun General de Fascia, metuda a jir per lurèr fora meterièi didatics ouc a la promozion di lengac regionèi e de mendranza. Endèna l’ùltima conferenza, che la é stata en vender al 1m de otober te Provinzia autonoma de Trent aló dal Ciastel del Buonconsiglio, se à rejonà del lurier fat enscin ades e de co jir inant. Una de la proponetes l’é, per ejempie, chela de meter a la leta semper più meterièi en cont di deric linguistics de la mendrandes, e de smaorèr la rei di studenc, scoles e universitèdes che tol pèrt. Te la scontrèda se à donca rejonà soraldut de la pèrt de relief che à la formazion, dassen emportanta per ge passèr l patrimonie linguistich e culturèl a la neva generazions. Ence l sorastant del Partiment istruzion de la Provinzia Roberto Ceccato, l’à sotrissà l’emportanza de l’argoment en costion e l’à portà l messaje de l’assessor provinzièl per l’istruzion e i joegn. L’autonomia medema, l’à prezisà, la se basa su la prejenza tel Trentin de la trei mendranzes linguistiches, ladina, mochena e zimbra. La Provinzia l’à donca dezidù de tor pèrt a chesta scomenzadiva, per ge dèr valor a chest patrimonie linguistich a na vida originèla e neva, co la scola desche protagonista e colaboran co l’autra comunitèdes linguistiches.
N pensier tout sù ence dai joegn. “L ladin l’é stèr adum, spartir coi etres, partezipazion, l’é pèrt de nos” l’é l messaje di studenc fascegn che à tout pèrt al contest video delaìte de Ecca: “De gra al projet, zacan l’é stat dat lèrga a nos joegn. A chesta vida se ge dèsc vèlch da nef al patrimonie linguistich e se pel tor sù neves ponc de veduda”.
Le scuole della Comunità Valenciana coinvolte nel progetto Ecca presentano i loro lavori [
Archivio Ufficio stampa PAT]
L projet Ecca l’é pontà via d’uton del 2019 tel chèder de la scomenzadives cofinanzièdes da NPLD-Network to Promote Linguistic Diversity, rei europeèna che laora tel ciamp de la politica linguistica. Obietif de la Rei – a chela che tol pèrt ladins, mochegn e zimbres desche raprejentanc de la Provinzia automoma de Trent, che fèsc pèrt de la rei tras l Servije mendranzes linguistiches e audit european – l’é chel de tegnir sù, a livel european, la promozion de la desvalivanza linguistica.
L fin de la scomenzadiva l’é stat chel de meter a jir na lingia de scomenzadives scolastiches lurèdes fora su la basa de la Chèrta Europeèna per i lengac regionèi e de mendranza, tolan ite sacotanta regions olache l’é mendranzes linguistiches (estra che l Trentin, l Friul, la Frisia, la comunanza Valenziana e la Romania) ge dajan ai dozenc l met de se confrontèr e de endrezèr materièi didatics. Al projet, che aboncont l jirà inant, tol pèrt la scoles e i studenc, ma ence l’università e partner istituzionèi, che endreza materièi didatics e academics aldò.
A la conferenza, te la “Sala delle Marangonerie” à tout pèrt ence l Conseier Provinzièl Ladin, l Vizepresident ladin del Consei Provinzièl, l Procurador del Comun general de Fascia e la ex Procuradora e ades Senatora.
L sit del projet Ecca: https://thisismylanguage.eu
Traduzion di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun general de Fascia
(Traduzione a cura dei Servizi Linguistici e culturali del Comun general de Fascia)
(cdt)
Immagini


text:
Vitori Emanuell II de Savoja
El Vitori Emanuell II de Savoja (Turin, 1820 - Roma, 1878) l'è staa re de Sardegna del 1849 al 1861 e despoeu l'è devegnuu el primm re d'Italia, fina a la soa mort.
Fioeu del Carl'Albert, l'è rivaa in sul trono despoeu de la desconfitta de Novara: l'ha mantegnuu el Statutt Albertin e l'ha desfaa el Parlament che 'l se refudava de firmà la pas con l'Austria. Cont el Proclama de Moncalieri l'è vegnuu a fàggh pression in sui votant per avèggh on govern moderaa. Despoeu del Govern del Massimo d'Azeglio, duraa fina al 1852 (e sotta el qual s'hinn aprovaa i legg del Siccardi, fortament anti-clerical), l'ha ciamaa al Govern el Cavour, cont el qual l'ha scominciaa ona longa colaborazzion piena de problema.
D'acordi cont el Cavour in del 1859 l'ha otegnuu la Lombardia contra l'Austria (con l'ajutt di Frances comandaa del Napoleon III). L'ann dopo, contra el parer del Cavour, l'ha favorii la spedizzion di milla del Giuseppe Garibaldi, e in del 1861 l'è staa inscì proclamaa re d'Italia. In del 1870, cont el profittà de la guerra che l'era s'cioppada in tra i frances e i prussian, l'ha mandaa el sò esercit a ciappà la città de Roma, e inscì l'ha completaa l'unità italiana.
A la soa mort l'è devegnuu re el sò fioeu Umbert I.


text:
Consideraziòn ed vetta attuèl
3026 Sammarchi Marco dialetto
Consideraziòn ed vetta attuèl
di Marco Sammarchi
Quand ai’era zòuven, quanti côs a vleva fèr, come a pèns tant’etèr come mé; ma a chi tèmp, i mezz a disposiziòn i’erén qui chi’erén e tant progett ién avanzè dànter a qal vecc’casatt ed qual mobil ormai tott sbusanè dai tarù.
Incù, che al cundiziòn ed vetta agl’ién migliorè ed dimondi, am ziga al côr sentèr e vaddèr che tantessom ragazz i sprechén la sô zoventò, i la boccian vì adiritura e brisa sòul qualla: i cazén vì la vetta come gninta foss, solamént par di zugh stoppid!
Am pèr che i zuvén incù in seppén piò bon ed divartiress, parché con totti qal cumditè a sô disposiziòn, i veinén ciapè da la noiia e i strolghèn ed fèr al côs piò impensabil e madornèl: der fugh a di casunett dal rosch, taièr i cupartòn del machin in sosta, perpetrèr un furt o una rapèina, (da ragazz ed dagg’ o tragg’ann) violentèr una ragâza in branch come i lòuv affamè, drugheress par sentress di leòn, par fèr del guer urbèni e del scazzutè dànter e fôra dal stadio sànza incionna rasòn, organizzèr e partezipèr a del gâr in automobil, patintè ed frasch, con al relativ conseguènz, in quant incù al machin al van trôpp fôrt e la côsa piò bestièl ed totti, causèr la môrt par sé stess e par i su amigh spettatur che i stàn a guardèr ai lè dla strè; ma s’an si mett un freno, piàn piàn i zuvén i dventén una râza in vì d’estinziòn!
Sprechèr acsé la zoventò e la vetta, l’é ‘na côsa che am ratresta am demoralezza, in quant sti zuvén, dimondi probabilmènt, in san brisa che a sté mond, an’esèst una somma tant granda da psèir paghèr al piò bèl period dla vetta d’una persòuna.
La vetta l’è fâta acsé. Indrì an s’pôl brisa turnèr par cambièr tanti del côs fâti e quand ed spiegh ai ragazz muderén, con tant ragiunamènt, qualla ch’l’é la sô furtòuna, (qualla ed vivèr al sô piò bèl mumènt dla vetta) ban ch’la vâga ed ciap dal defizèint!
Alòura in sté mònd, in dov ogni dé bisaggna corrèr sàmper piò dlòngh par inseguir al benesèr e la ricazza, (o IL VIL DANARO, come al dseva òn) i cunselli d’un’anziàn in riescén brisa ad equipareress ai ragiunamènt d’un zòuvén. Acsé, pensand a tott quall ch’al suzed tott quant i dé, a mé zànt, “am ziga tant al côr!”
“am ziga tant al côr!”
Zèrudela di pinsir,
qui d’incù e qui d’a ir.
Avànd passè i’ànta,
la strè pistè l’è tanta,
adesi o col fiè gross,
zarcànd d’evitèr al foss.
Anca mé, da ragazèl,
andeva “a vòul d’usèl”;
adess, a fagh manca strè
quand mell côs a vleva fèr.
Incù, am vén da pensèr
che tant zuvén, come mé,
i vlessén, tott quant i dé,
arvultèr al mònd intir;
ma zert, sòul con al pénsir!
Tott i dé in bulatta
e qal pôch dla pagatta
(fortunè chi l’aveva)
quesi mai l’an basteva
par chi puch divertimènt
ch’ai’era in chi mumènt.
Adess, l’é un’etèr quèl;
ban o mèl un ragazèl
l’ha a sô disposiziòn
da spandèr, un quelch miliòn
da investir in dòu rôd
oppur, int un’etèr môd.
Apanna ch’lé patintè,
una machineina usè
e po’ vì dlongh cm’è un razz
a sfidèr tott chi ragazz,
parchè la sô machinatta
la n’è brisa ‘na “caratta”
e la pôl venzèr ed sicur:
ma po’, BOM, contr’a un mur!

Un bèl bus al zimitèri
e acsé int un mumènt,
vent’ann cazé vì, al vènt!
Come tott i omén viv
a sén sté di impulsiv
ma incù, par la miseria,
la côsa l’as fà seria.
Ed sté pass la zoventò
in pôch tàmp l’an’esèst piò
e se ai tach a pensèr
al côr as mett a zighèr
e quand ai’ho l’uccasiòn,
brisa ed fèr un sermòn,
ma con suquanti parôl
spieghèr a un ragazôl
che vivèr l’é impurtant;
stèr in mezz a la zànt,
avèir d’i’amigh, l’ambròusa.
La vetta l’é preziòusa
e con puch sacrifezzi,
sànza fèr di stravezzi,
pr’al futur, int al sô dman
al prà dvintèr un’anzian.
Ma al zòuvén l’ha furia,
ai pram piò la lussuria;
lò al n’ha tàmp d’ascultèr
i cunsèi che t’ai vu dèr
e, zertamènt int un spell,
ed pu ciapèr dl’imbezell!
Zòuvén, ma t’an’é capé
ch’an’esèst universitè
ch’l’insaggna l’esperiènza,
che l’é la piò gran sciènza
che òn al possa imparèr?
Basta ch’al possa campèr,
che la vetta l’é tant bèla,
toc e dai, la zèrudela!


text:
100 uffants lavuran durant quell'emna ensemen cun emprendists da la Ems-Chemia e bun 70 studentas e students da la Scol'auta da pedagogia. L'interess da vart dals uffants è grond. Dapi l'entschatta dals MINT-camps avant 4 onns è il dumber da participants vegnì augmentà da 20 sin 100 uffants.
Tenor Michael Gabathuler, responsabel per ils emprendissadis tar l'Ems-Chemia, vegnissan anc bler pli blers. Dapli che 100 saja dentant strusch pussaivel perquai che la lavur da mintgadi stoppia cuntinuar en la fabrica e tantas persunas dovrian gia bleras resursas.
Persvas ch'ils sforzs sa pajan
Fin ussa hajan els gì duas annunzias per in fufragnadi da giuvenils che sajan stads ad in MINT-camp. Per cumenzar l'emprendissadi sajan els anc memia giuvens, uschia Michael Gabathuler. El è tuttina persvas ch'ils MINT-camps gidian a lunga vista da survegnir avunda emprendistas ed emprendists per las bun 45 plazzas d'emprendissadi mintg'onn.
Er l'interess da las mattatschas vid ils mistregns tecnics creschia onn per onn. Actualmain sa participeschian bun 40% mattatschas a l'emna en la fabrica da Domat. E sco plirs uffants han confermà desistian els gugent da vacanzas da skis per pudair scuvir ils mistregns tecnics – il MINT-camp ha numnadamain lieu durant las vacanzas da sport.
RR actualitad 07:00


text:
Grègia de sfrüs, spösa de bu dei me ch’endré, proibìda pès d’èn pecat mortal fàda de niscus, co pai e sentinele a palezà él rià de finansì. Östa turculàt, nèl paröl leàa èl boi presac’, göse, grate , raspoi, coi vinasöi e vi gaiard, sura, èn coèrc’ ben sigilat da ‘na ma de gès, Con…Continua la lettura di Grègia de sfrüs
Categoria: LETTERE
Qand i copàa èl sì
di Candida Gottardi L’era asé ‘na us:” curì…ì còpa èl sì. D’enturen da löch, stale e contrade, riàa curius, de ul, èn ròs de gnari, i piö picinì èn bras a le so mame. Per èn spetacol d’engremì la pel. Sota èn portèch, tacàt a ‘na tresera, pindìa le corde endo, spartit per mès, i…Continua la lettura di Qand i copàa èl sì


text:
Chattar simpel e svelt purschidas da cussegliaziun e da sustegn.
Sco purtaders dal project chantunal èn l'Uffizi da sanadad e l'Uffizi dal servetsch social responsabels cuminaivlamain per la schelta e per l'administraziun da las unitads da datas da «find-help GR». En collavuraziun cun ils purschiders vegnan las purschidas e las indicaziuns da contact controlladas ed actualisadas mintga mez onn.
Grazia a questa collavuraziun pudain nus sustegnair cuminaivlamain persunas che tschertgan agid da chattar simpel e svelt purschidas da cussegliaziun e da sustegn.


text:
Ja cèsa l’era dut ciampes, dapò i cognea jir sa mont a seèr. Dapò cassù, sun Col de Cuch e sa Fredarola e, e dapò fòra Lavazei, i ge dijea, sa Frainata; dapò ite per Fedaa e, e i jìa a seèr duc sa mont, i cognea seèr dut!
Ei. I fajea muges, ma de bie muges, chi che saea i fèr i li fajea bie, che l’èga l parea che la degoressa jù còme sun n tet. Dapò canche se cognea i trèr jù a tobià, per no portèr l fegn sun cef tant lontan e a riva, i fajea muges de fegn. Pò se metea na corda, coscita, se fajea doi bujes e se metea la corda, se spenjea chest muge coi piesc, te de dò. Canche ciutèa la corda se la ciapèa e se la metea in crousc te de dò e se la metea sorajù l muge, e chiò de dant l’era un lincin desche, l’era una spola che se metea ite la corda, se trèa bel dur, dapò se tirèa jù fin ja tobià.
Po tras ló che i lo portèa, i lo cognea tirèr coscita.
No sé se i li trajea jù fin jun sora chel smérgol co la corda, chest no sé; ma scì scì, i li arà cognui tirèr jù. E dapodò i ge dajea e l sutèa jù soul ju per l’argia, ju ju sot a la crepa. Se no, ence via per Fedaa i cognea i trèr jù come che v’é dit, i muges, ju per chi pré de Fedaa. I era lontan, su su, ló che i jìa lontan a seèr, i cognea trèr jù i muges coche v’é dit, co la corda, fin apede cèsa, fin apede tobià, e coscita…
A jir a fen nos levaane semper intorn la does, chiò da Penia, e sin jiane intorn les cater per ruèr sun Fedaa canche l’era da doman intorn les sie o che vegnìa dì, a ciargèr l fen. Dapò se ciargèa l cèr e se tornèa a cèsa da les unesc o coscita. E nos, a jir cassù sa Fredarola sin jiane ben da les sie, o sa Frainata, canche l’era, te cater ores se jìa ben a fen e se vegnìa. Chiò l’era vejin, ma sun Fedaa se metea ot o nef ores. Son ben jita ence gé sun Fedaa a fen, tanta outes.
E chi da Cianacei? Chi da Cianacei che i aea n pra ite ta lech, ló che l’é chel picol lech de Fedaa, deleìte da la diga: i cognea se partir da la una e i passèa jà ite, co la vaces, dapò i ruèa sun Fedaa che vegnìa dì, apena dì. Pò i ciargèa l cèr e i ruèa jù da les unesc de retorn ja Cianacei, i metea quasi doudesc ores. Dapò se l’era bon temp, pazienza. E se l’era la neif? Se cognea jir te la neif e dapò jir sù sa tobià, e dapò palèr demez la neif, e dapò ciargèr e dapò se cognea meter sot i feres, sot ai palanc: feres torons coscita, ite per sot ai palanc, che i no sluzie massa, e ferèr la rodes e, ge volea pa aer coragio, noe, e dapò vegnir a cèsa.


text:
Per Nevin Galmarini, ch'era partì sco favurit en la cursa, finescha cun l'out en il otgavel final il start en la stagiun da cursa sin la novavla plazza e cun quai cun ina dischillusiun en sia disciplina da parada. Gia davent da la partenza saja quai stà ina cursa, en la quala ch'el haja be savì reagir e betg agir, ha ditg Galmarini suenter la cursa.
La proxima schanza datti gia puschmaun: La sonda è il slalom gigant parallel da notg a Cortina d'Ampezzo (I).
Pauc success er tar las dunnas svizras
Sco Galmarini èn er Patrizia Kummer e Ladina Jenny crudadas ora en l'emprima runda. Sco unica atleta svizra saja vegnida vinavant Julie Zogg – ma be fin en il quartfinal. Là ha ella pers cunter la gronda favurita, Ester Ledecka da la Tschechia.
Ledecka n'ha dentant er betg savì terminar l'emprima cursa da stagiun cun ina victoria: Tar las dunnas gudogna la Taliana Nadya Ochner.
RR novitads 16:00


text:
Lavurs
Resgiadras e resgiaders en l'industria da laina enconuschan las differentas sorts da laina, lur qualitad e l'intent d'utilisaziun. Els elavuran laina radunda a travs, aissas, lattas e glistas. Oravant tut vegnan quels products da tagl duvrads en la construcziun da lain, en interpresas da splanar e da collar, en l'industria d'emballadi da lain ed en l'industria da palettas, en scrinarias ed interpresas da construcziun.
Resgiaders en l'industria da laina prendan encunter la laina radunda che deriva dal guaud e controlleschan ella. Els mesiran e marcheschan la laina radunda, sorteschan ils bists e resgian ella sin la lunghezza giavischada. Suenter che la tocca da laina radunda è vegnida scursada cun agid da maschinas, vegn ella tagliada cun differentas maschinas en hallas da resgiar.
Singulas lavurs vegnan fatgas a maun, sin tut ils stgalims d'elavuraziuns vegn però lavurà cun maschinas computerisadas ed indrizs da transport electronics. Resgiaders en l'industria da laina endrizzan, manevreschan e mantegnan las differentas maschinas da tagl sco resgias, indrizs da scursar, indrizs da transportar e da sortir. Tar lur incumbensas tutga era da nettegiar e trair si regularmain ils guaffens da tagl.
Sch'ils products da lain sco aissas e travs squadradas na vegnan betg vendids directamain, als deponan ils resgiaders en l'industria da laina a moda professiunala . Els setgan la laina sut tschiel avert sin il plaz per la laina da tagl u en chombras spezialas cun sistems da setgar electronics.
Lur lavur cumpiglia era lavurs administrativas. Resgiaders en l'industria da laina scrivan scrits da furniziun e dattan rapport da las lavurs exequidas.
Resgiaders en l'industria da laina enconuschan ils ristgs ed ils privels en ina resgia. Els lavuran perquai a moda attenta e persequiteschan strictamain las prescripziuns da segirtad e da prevenziun d'accidents.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 5-9-2007 (stadi dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En ina resgia
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala da Lenzburg
Roms professiunals
- materials da laina
- maschinas e guaffens
- exequir l'incumbensa ed andament da la producziun
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica las basas professiunalas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "resgiader / resgiadra en l'industria da laina AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
-
scola populara terminada cun pretensiuns mediocras u autas
- bunas prestaziuns en matematica
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- buna constituziun corporala e movibilitad corporala
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
Purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas, dad associaziuns da la branscha e da la scola auta spezialisada da Bienna, direcziun lain
Examen professiunal (EP)
Spezialist / spezialista da laina
Scola spezialisada superiura (SSS)
Tecnicist / tecnicista dipl. SSS tecnica da lain, approfundaziun en l'industria da laina
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en tecnica da laina
Cundiziuns da lavur
Resgiaders e resgiadras en l'industria da laina lavuran per gronda part en resgias, dentant er en interpresas da splanar e da collar sco er en l'industria da laina. Resgiaders e resgiadras en l'industria da laina cun diplom han bunas schanzas sin il martgà da lavur. La purschida da plazzas d'emprendissadi è gronda.
Ulteriuras infurmaziuns
Industria da lain Svizra
Mottastrasse 9
3000 Berna 6
Tel: 031 350 89 89
URL: www.holz-bois.ch


text:
Swiss Cycling vuless gugent in grond campiunadi mundial da mountainbike il 2025. Sco quai che la federaziun ha communitgà fa ella il pussaivel per ch'i dettia in campiunadi mundial cumbinà, per set disciplinas, en il Vallais.
Ensemen cun l'uniun chantunala vallesana e l'interpresa da promoziun Valais/Wallis ha Swiss Cycling inoltrà ina decleraziun d'intenziun per uschia ina campiunadi mundial il settember 2025.
Ins vul unir entaifer duas emnas - en la medema regiun - cursas da cross-country, downhill, E-Bike, Enduro, marathon, pumptrack e short track.
Sch'ils resuns da las destinaziuns vallesanas sajan positivs lura vegnia Swiss Cycling ad elavurar ina candidatura.
Il 2011 hai dà a Champéry ils campiunadis mundials da cross-country e downhill ed a Grächen hai dà il 2019 il campiunadi mundial dal maraton. Zermatt pernottescha l'Enduro World Series, Verbier e Grimentz organiseschan la cursa da maraton Grand Rain.
L'ultim campiunadi mundial da cross-country en Svizra è stà il 2018 a Lai.


text:
Pervi dals daners na stoppian ins betg avrir suenter la stagiun da skis anc ina giada d’Anzainzas e Tschuncaisma il territori da skis, di il directur da las Pendicularas Mustér, Rudolf Büchi. Ils custs da manaschi na sappian betg vegnir cuverts cun la svieuta che vegn fatga quests dis. Damai ch’i saja dentant in dals paucs territoris nua ch’ins po anc ir da quest temp cun skis saja quai ina buna reclama. Londervi vegnia ch’era il pass da l’Alpsu è avert ed uschia cuntanschian ins tut auter giasts che durant l’enviern.
I na dovra betg gronds sforzs per metter en funcziun tut
Sco quai che Rudolf Büchi declera saja ins lavurers actualmain anc en il territori da skis per far lavurs da mantegniment e da revisiun. Uschia ch’el na stoppia betg clamar quels extra pervi da las duas fins d’emna prolungadas ch’il territori avra suenter la stagiun. Sumegliant vesia quai ora tar la gastronomia.
Bunas relaziuns da naiv
A Caischavedra haja quai anc adina 50 centimeters naiv e pli ensi a Lai Alv regia anc profund enviern, di Rudolf Büchi. Uschia vegn avart la pendiculara a Caischavedra, las emprimas duas sutgeras ed il runal dal Péz Ault. Per quels che fan turas va la pendiculara gia ina giada la bun’ura las 6.30.


text:
Ils medis han davent dal 2018 be pli 20 minutas temp per controllas generalas, e giuvens en la recruta survegnan dus dis da joker - quai èn dus exempels da leschas che sa midan davent dal 2018.
Quai che pertutga il sport han ils gieus olimpics d'enviern 2018 lieu en la Corea dal Sid e la cuppa mundiala da ballape è en la Russia.
En ils kinos ans spetgan cunzunt cuntinuaziuns: Avengers 3, Pacific Rim 2, Bad Boys 3, Jurassic World 2 ubain er Mamma Mia 2.
E nus indurmain er, tge firads ch'ins po nizzegiar optimal per far la punt.
Ed en la politica datti in cumbat per ils 5 sezs da la regenza grischuna e dal parlament.


text:
Gia venderdi han ils responsabels serrà la pista e mess il percurs, uschia che la pista na vegn betg duvrada e donnegiada durant il di. La notg sa sbassan las temperaturas e lura po la naiv trair e vegnir dira. Ins speria uschia che la pista tegnia, di Martina Hänzi, presidenta dal comité d’organisaziun.
Dapli che 200 giadas per di tras il medem percurs
Las cursas a Scuol èn en furma da cursa parallela. Cun passa 100 curridurs per di dovri ina buna pista per che quella tegnia. L’avantatg è che la pista sa chatta sin ina autezza da sur 2100 sur mar sin ina costa cun pauc sulegl. Las cursas cumenza sonda e dumengia a las 10:00 cun la qualificaziun ed a partir da las 13:30 è il final da las meglras 16 curriduras e curridurs.
RR actualitad 17:00


text:
Las restricziuns da la confederaziun pertutgan tuts. Oravant tut gruppas da ristg han da star fitg precauts. En las quatter ufficinas da la societad Movimento a Poschiavo, Samedan, Scuol e Müstair tutga la gronda part dals clients tar questa gruppa. Perquai han ins là tratg las emprimas mesiras gia avant in’emna. Ils lavuratoris protegids èn vegnids serrads. Quai munta che tut ils clients che lavuran en ils lavuratoris, na pon betg pli ir a la lavur ed han da restar a chasa. Tenor Karin Hänni, gestiunaria da la societad Movimento vegnan quellas persunas tgiradas durant quest temp da lur confamigliars.
Collavuraturs èn flexibels
En las ufficinas èn actualmain be avertas las chasas da dimora per ils clients che stattan là tut l’onn. Questa situaziun pretenda enorm bler engaschi dals tgiraders. En las chasas da dimora da la societad Movimento èn numnadamain gruppas da persunas cun differents impediments. D’ina vart impediments corporals, da l’autra vart però er persunas cun problems psichics. Per quai saja d’avantatg da pudair engaschar ils collavuraturs che lavuran normalmain en ils lavuratoris uss er per tgirar ils abitants da las chasas da dimora. Tras la gronda lavur e flexibilitad dals radund 70 collavuraturs funcziuna la tgira per ils 114 abitants da las ufficinas a Poschiavo, Samedan, Scuol e Müstair tenor Karin Hänni bain. Però er els sa legran puspè sin il mintgadi usità.
RTR actualitad 17:00


text:
Il studi vegn a la conclusiun, ch’i na dovria betg ina nova infrastructura da telefonia mobila per integrar dronas segiramain en il spazi aviatic svizzer. Quai communitgescha il center scientific ARCS la mesemna.
Per il studi sajan vegnids fatgs sgols da mesiraziuns e quels mussian ch'il barat da datas tranter dronas e purschiders da soluziuns dad U-Space saja stabil. Cun il sistem U-Space duain dronas vegnir integradas en il spazi aviatic ed en l'avegnir era esser suttamessas a la controlla dal traffic aviatic.
Il studi è vegni realisà en ina collavuraziun da l’ARCS ensemen cun la ZHAW School of Engineering, l’universitad da Son Gagl St. Gallen, da la scola politecnica federala Lausanne e da la Swisscom.
Controlla da dronas – en politica ed aria
Actualmain è il Cussegl federal vi da l'elavuraziun dad ina lescha per registrar dronas. Quella duai stgaffir ina basa per in traffic da dronas segir. L’incumbensa era vegnida in settember dal parlament – e quel era seguì ad ina moziun correspundenta dal cusseglier naziunal Martin Candinas (PCD/GR).
Il center da segirezza da sgol Skyguide surpiglia gia quest onn da survegliar intginas dronas cun in servetsch automatisà per reducir il privel ch'ellas collideschan cun eroplans.
RR novitads 17:00


text:
Avant bun in onn ha la citad da Cuira instradà midadas en il sistem da la scola bilingua. Dapi quest onn da scola è vegnì fatg ord sis classas da mintgamai duas annadas tschintg classas. Sch'in uffant va pia en la scola bilingua a Cuira èsi pussibel ch'el vegn en ina classa cun trais annadas u en ina cun duas annadas.
Educaziun ineguala?
La midada ha chaschunà quitads e malaveglia, cunzunt tar ils geniturs. Il matg haja la fracziun da la PCD dal parlament communal da Cuira dà per incumbensa a la citad d'examinar e proponer novas mesiras concretas per meglierar la situaziun. Plinavant han els pretendì dad examinar la pussaivladad da puspè introducir sis classas per la scola primara rumantsch-tudestga.
Jau sun dal avis ch'ils uffants na vegnan tras quai betg tractads egual e quai na dastga betg esser.
Il cussegl da la citad ha fatg in rapport tar l'incumbensa. Quel era dentant pauc cuntentaivels per la PCD. Il cussegl da la citad propona numnadamain al parlament da stritgar l'incumbensa.
Jau sun dal maini ch'ils uffants n'èn betg dischavantagià. En la scola bilinguas è il nivel dals scolars fitg auts. I dat autras incunvegnientschas en las scolas ch'èn pli grondas ed existan gia pli daditg.
Tenor Patrick Degiacomi vegniss la situaziun actuala reponderada, sch'il dumber da scolars restass pli stabils e sch'i na dess naginas fluctuaziuns. L'autra gievgia vegn l'incumbensa ed il rapport tractà en il parlament da Cuira. Lura decidan ils deputads tge che capita cun las classas bilinguas.


text:
En il ballape regiunal è Alessandro Giacomelli enconuschent dapi blers onns sco capo-tiragols da Cuira e Domat. Actualmain gioga el cun Domat en la segunda liga. El surpiglia l'equipa da terza liga sco giugadur-trenader. Igl è l'emprima giada che Giacomelli è trenader. El ha terminà dacurt ils curs da trenader da l'Associaziun svizra da ballape e sa scolescha anc vinavant cun la finamira da pudair s'engaschar sco trenader pli tard er en pli autas ligas. Sco trenaders assistents stattan Corsin Cavegn e David Caduff a disposiziun ad el.
Cyrille Belinga sa concentrescha sin ils juniors da GC
Il trenader en uffizi, Cyrille Belinga, terminescha cun quai la fin dal campiunadi current ses engaschament tar il club Schluein Glion. El aveva surpiglià l'equipa sursilvana il 2016. Trais fin quatter giadas l'emna fascheva el il viadi si da Turitg per trenar ils giugaders da Schluein Glion. A partir da la stad vegn el a surpigliar ulteriuras incumbensas en l'organisaziun dals juniors da GC.
RR novitads 06:00


text:
Tèstaquêdra
Sòuver l'impurtânsa dal lèngui
A gh'é Ṣilôch ch'al vîns a la luterìa, e al prèmi l'é un viâz in Inghiltèra; mó chiló an sà gnîn ed mònd e và a dmandêr cunséli al só amîgh Tugnîn, ch'al sà tót. «Cmé fâghia, che cgnòs sōl Gavâsa e gnîn êter. Chilōr e pârlen furastēr e mé sōl dialèt, e m'intartajaró sobét!», al dîṣ Ṣilôch. «Mó mètet mìa in pinsēr, dà a mèint a mé! L'inglèis l'é un bèver in biànch, té an t'gh'ê êter da fêr che parlêr dialèt, mó adêṣi. E chilōr e't capésen sicûr», al fà Tugnîn. «Da bòun? A'm pêr un pôch na cuiunêda ...» -- «Fêr mìa al chegadóbi, e t'al dégh mé! An gh'é gnîn ed pió fâcil». E Ṣilôch egh crèd, perché Tugnîn al sà sèimper tót.
Quând Ṣilôch al rîva in Inghiltèra, al vōl magnêr sobét, e a's và a fichêr int un ristorânt ed quî; mó l'é sèimper un pôch curiòus ed savèir s'l'é prôpria vèira che l'inglèis l'é cumpâgn al dialèt, sōl parlê adêṣi. Al's dà curâg e al fà al camarēr: «Bòun òm, em prēl purtêr dû caplèt in brôd?» E al camarēr, sèinsa dîr gnân bâo, al tórna indrē cûn i só caplèt. Ṣilôch l'é tót maraviliê, e al và adrē: «Prēl ânca purtêrem dòu fetlèini ed salâm cûn dal vîn bòun?» E via, ch'al magnêr al rîva. «Trî pcòun ed scarpasòun?» E avanti pór. T'al dgîva che Tugnîn al sà tót.
Mó, finî al diṣnêr, per Ṣilôch a gh'é incòra cvèl ed pôch cêr. E alòura al dmânda al camarēr: «Mó l'am déga, éla vèira che lē la capés tót còl che dègh? Cmé fâla?» «Chèra lē, e capés perché e sûn ed Gavâsa ânca mé.» «Srâla mìa vèira?» «Mó sé, e v'degh.» Êt capî Tugnîn?, a gh'vîn pinsê a Ṣilôch: «Mó alòura,» al dîṣ, «se mé e sûn ed Gavâsa, e uèter ânca, ... s'e stóm ché a parlêr inglèis a fêr?»
Un salót a tót i arsân, i emiliân e ânca a chî èter.
User:Tèstaquêdra/Babels
Wikipedia:Convenzioni
User:Tèstaquêdra/Stemmi
User:Tèstaquêdra/Cmoni
User:Tèstaquêdra/Casèt dal sabiòun
User:Tèstaquêdra/monobook.css
User:Tèstaquêdra/monobook.js
MediaWiki:Common.css
MediaWiki:Common.js
[Per vèder al JS charghê in tót al pâgini]
Wikipedia:Foto:Rez e pruvincia
Template:Variant
MediaWiki:Sidebar
Pâgini da scanzlêr
Pâgini ch'an's pōlen mìa scréver
Pâgini di adanê di cmûn


text:
Sedell
El sedell (o sedella, seggia, seccia[1] o sidèll [2]) l'è on contenidor de forma cilindrega o conega. El gh'ha on'avertura in alt e on fond piatt. De solet l'è taccaa a on manegh a semiserc.
I sedei hinn doperaa di temp pussee antigh, soratutt per regoeuj l'aqua di fiumm o di pozz, e per trasportàlla in baril o alter contenidor pussee gross. Poeuden vess doperaa anca per trasportà sabbia, vernis o robb de mangià (per esempi, el latt mongiuu).
I sedei poeuden vess de legn (ciamaa anca seggiott o seggin), de aramm, de ramera, de coramm o anca de plastega. L'è compagn del cadin.
El nommModifega
La parolla sedell la vegn del latin sitellum, e l'è doperada anca in frances ("seau"[3]).
El termen seggia inveci l'è derivaa del latin volgar *sĭcla, evoluzion del classegh sitŭla[4]. El termen l'è doperaa anca in italian ("secchio" e, antigament, anca "secchia"). "Sitellum" l'è on diminutiv de "situla".
La variant seccia l'è doperada in del Bressan.


text:
Datas da dus decennis èn vegnidas analisadas en il studi. Quellas mussian ch'il spazi da viver da divers utschels sa sposta dal guaud en ils auts. Numnads vegnan per exempel il pivet da guaud ed il sgnappamustgas nair.
Cun quai ch'ils utschels che vivan en sasez en regiuns pli bassas, van adina pli ensi a viver, stgatschan quels ils utschels ch'èn en sasez da chasa sur il cunfin da guaud.
Tenor il studi chaschuna era la midada dal clima ch'il cunfin da guaud è adina plinensi. Era quest fatg prenda davent spazi da viver als utschels spezialisads sin ils auts da las muntognas.
Quest fatgs chaschunan ch'ils utschels dals auts e quels che vivan pli bass sa maschaidian adina pli fitg, scrivan ils experts. E quai haja in ‘influenza sin la diversitad.


text:
Tut ils 18’500 bigliets per la 33avla ediziun dal festival grischun sajan vendids, annunzian ils organisaturs. Quest dumber da bigliets muntia il cunfin da la capacitad da l'Open Air Lumnezia.
Sistem da pajar «Cashless»
Il festival avra la plazza da campar la gievgia a l'ina e cuzza trais dis. Per far pli cumadaivla e simpla la vita sin l'areal da l'open air, è per l'emprima giada en funcziun il sistem da pajar cun il bindel dal festival, quai via telefonin.
Tgi che na vul betg sa registrar, po chargiar si daners al lieu e quai bar, via carta da credit u EC. Avant ch'ir a chasa survegnan ins puspè enavos il rest dals daners tar il CashDesk. Persunas registradas survegnan automaticamain enavos ils daners via pajament da banca.
RR novitads 16:00


text:
Desister sin il C per pudair fusiunar cun la PBD. Per il deputà Roman Cantieni nagin problem. El saja avert e speria che la discussiun vegnia finalmain fatga e serrada giu. Per il deputà Gian Derungs èsi dentant grev da s’imaginar da laschar davent il C. Quel stettia per las valurs cristianas, quellas sajan da chattar en la DNA da la partida.
Jau ma sent colliada cun quest C, sco basa da valurs che s’auda tar nossa DNA.
Era il cusseglier guvernativ Marcus Caduff ed ils parlamentaris da la PCD grischuns a Berna, Martin Candinas e Stefan Engler na vulan betg desister sin il C. Quel saja ina part essenziala per las valurs da la partida, cardientscha, charezza e speranza.
PCD u nov num?
La PCD ha laschà far in’enquista, en quella ch'il num da la partida è vegnì tematisà. L’entschatta fanadur preschenta ella ils resultats uffizials.
In nov num fiss probabel en cas che la PCD fusiunass cun la PBD. Dentant èn las duas partidas dal center propi uschè sumegliantas?
Mo mezs fragliuns
In’enquista mussa che 60% da la basa da la PBD fiss pronta da fusiunar cun la PCD. En la fracziun dal Cussegl naziunal collavureschan las duas partidas gia, ensemen cun la Partida evangelica da la Svizra. Dentant sin nivel chantunal vesan deputads da la PBD grischuna intgins obstachels. Per exempel la religiun u era la tenuta pli conservativa da la PCD.
Nus avain bain ina politica ch’è fitg sumeglianta. Las partidas èn dentant da la religiun ennà memia differentas.
Collavurar gea, ma betg fusiunar
Era la deputada da la PCD Carmelia Maissen vesa la concordanza, dentant surtut sin nivel naziunal. Sin nivel chantunal fetschia ina collavuraziun dapli senn ch’ina fusiun. La PBD e la PCD paran das esser sumegliantas, dentant anc lunsch davent dad esser fragliuns, almain en il chantun grischun.


text:
Pupulazion celtich
Cunt ul nom da Celta sa indica un insema da popul indoeuropei che, in dal periud da massim splendur (IV-III secul a.C.), eran estendüü in d'un'area bela granda da l'Europa, dai Isul britannigh fina al bacin dal Danübi, e anca insediament isulaa püssee a süd, dopu l'espansiun vers i penisul iberica, italica e anatolica. I Celta i parlavan una lengua celtega.[1]
Galli era ul nom che i Ruman usavan per indicà i Celta ch'abitavan in epuca antiga la regiun da la Gallia, curispundent ai teritori atual da Francia, Belgi, Svizera, Ulanda, Germania lungh la riva ucidental dal Reno e Italia setentriunal a nord dal fium Esin.
Celtich famus[Modifega | modifica 'l sorgent]
Not[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Koch, J. (2005). A Historical Encyclopedia. ABL-CIO


text:
Il Cussegl federal scriva en sia communicaziun ch'ina gronda part dals chantuns e da las partidas èn da principi per introducir il e-voting. La conferenza da las regenzas chantunalas sco era 19 chantuns beneventan da far or dal votar electronic la terza varianta fixa, dasper l'urna e la pussaivladad da votar per brev. Els èn dentant da l'avis ch'il pass da gia reveder e pigliar en questa pussaivladad en la lescha vegn memia baud. Perquai ha il Cussegl federal decis da desister il mument da la revisiun.
Mancanzas gravantas tar sistem da Posta
Cun quai suonda il Cussegl federal al svilup dals ultims mais. La Posta ha publitgà il favrer da quest onn il code per ses sistem verifitgà ed ha laschà far in test d'intrusiun. Suenter che perscrutaders avevan chattà mancanzas gravantas en quel, ha la chanzlia federala annunzià d'evaluar la situaziun.
Rapport fin il 2020
A la sesida da mesemna ha il Cussegl federal surdà a la chanzlia federala l'incumbensa da concepir da nov il manaschi per ina fasa da test, quai ensemen cun ils chantuns. Fin la fin dal 2020 duai lura dar in rapport. Finamira è d'elavurar in nov sistem d'emprova ch'è stabil e che funcziuna cun in sistem da la pli nova generaziun. Tar quai tutgia er da rinforzar las controllas independentas, da rinforzar la transparenza e la fidanza sco era da cumpigliar la scienza. Plinavant sajan las pretensiuns e process che valan ozendi d'examinar.
RR novitads 09:00


text:
Il snowboardist era cupitgà grevamain il schaner al Laax Open. Il Turitgais ha tranter auter gì ina squassada dal tscharvè e grevas contusiuns al dies. Cunquai perda l'equipa dus candidats per ina top-rangaziun.
Sco David Halblützel ha detg, haja el dà tut per vegnir fit a temp. El sentia dentant ch'el saja be tar 60 fin 70 pertschient da sia capacitad da prestaziun. Sut questas circumstanzas na fetschia quai pauc senn da vulair cumbatter sin il pli aut nivel.
Cun Pat Burgener, il numer 8 dal mund, ed il snowboardist da reserva da 16 onns Elias Allenspach, restan a la Svizra anc dus debutants als gieus olimpics.


text:
Il Cussegl naziunal ha decidì cunter il model da servetsch da protecziun civila senza interrupziun, quai cun 159 cunter 31 vuschs. En la pratica vegnia fatg tranter 70 ed 80 dis da servetsch, hai gì num en il Cussegl naziunal. Perquai possian ins ir da quai anora che strusch insatgi veglia far voluntari 245 dis da servetsch.
Il Cussegl federal ha vulì introducir il model senza interrupziun per che persunas che fan servetsch da protecziun civila, stessan immediat a disposiziun per gronds eveniments. Uschia perdess ins pli pauc temp en il cas d'urgenza.
Pli curt temp d'obligaziun
D'accord è il Cussegl naziunal dentant da scursanir l'obligaziun da far servetsch. Oz cuzza quest temp da 20 fin 40 onns. Il dumber da dis ch'èn da servir varieschan tenor funcziun e n'èn betg limitads. En avegnir duai l'obligaziun cumenzar a partir da 19 onns e finir il pli tard cun 36 onns. En tut duai il temp cuzzar 12 onns. Sch'ina persuna ha fatg ses 245 dis avant ch'ils 12 onns èn a fin, duai el vegnir relaschà dal servetsch.
RR novitads 14:00


text:
Marcus Caduff ch'è er president da la fracziun Lumnezia dals cristiandemocrats duai ir sper il cusseglier guvernativ da fin qua, Mario Cavigelli, en il cumbat per las elecziuns da la regenza l'onn che vegn.
Nus essan en la buna situaziun che nus avain chattà in candidat fitg renumà, bain scolà ed er cun blera experientscha politica ed en la professiun.
Il president da partida Stefan Engler è cuntent cun la tscherna dal candidat. Cun Marcus Caduff haja la partida chattà in persuna cun blera experientscha politica, experientscha da vita ed er ina tscherta prestaziun en la vita professiunala. E quai è necessari per uschia in post.
Far insatge cunter la centralisaziun
Marcus Caduff ha pir il cumenzament da quai onn surprendì la direcziun dal Spital Regiunal Surselva, tuttina vul el uss candidar per il post en la regenza. La PCD haja constatà ina tendenza che tut vegnia adina centralisà pli fitg.
I dat la tendenza che la regiun periferica na vegn betg udida pli e jau crai che nus pudain betg adina be admonir che quai saja uschia, mabain nus stuain empruvar da midar quai.
Decider davart ils candidats sco er davart ina candidatura dubla u singula ston dentant ils delegads. La decisiun croda ils 23 d'avust a la radunanza da delegads.
Il cumbat – situaziun actuala
Gia definì ils candidats ha la PBD: Ils burgaisdemocrats tramettan en il cumbat il cusseglier guvernativ da fin quai Jon Domenic Parolini ed Andreas Felix. Felix duai defender il sez da la ministra da finanzas Barbara Janom Steiner che ha cuntanschì la limita da periodas d'uffizi. Er la Partida socialdemocrata ha gia definì ses candidat: Peter Peyer duai defender il sez dal minister d'educaziun e cultura, Martin Jäger che ha annunzià da betg candidar in'ulteriura giada.
RR novitads 11:00


text:
Sin il victur, il Norvegiais Martin Johnsrud Sundby ha Dario Cologna pers ina minuta e 21 secundas. Sin il podest èn dus Norvegiais - Martin Johnsrud Sundby ha gudagnà 13 secundas avant Anders Löersen. Terz è vegnì il Finlandais Matti Heikkinen.
Ils resultats dals ulteriurs Svizzers: Toni Livers è vegnì 17avel. Curdin Perl n'è betg partì pervi da malsogna.
Cursa da las dunnas
Tar las dunnas ha la svizra Nathalie von Siebenthal mussà ina buna cursa. Ella è vegnida 6avla a Tavau. Quai è il meglier resultat da sia carriera. La Bernaisa è partida sc'in paliet en la cursa sur 15 kilometers stil liber. Suenter 10 kilometers era ella schizunt sin posiziun 4. Gudagnà han er qua duas Norvegiaisas: Ingvild Flugstad Östberg è vegnida en l'arrivada 7,9 secundas pli spert che Heidi Weng. Terza è la Finlandaisa Krista Pärmäkoski cun in retard da 16,7 secundas.
RR novitads 17:00


text:
Educaziun sportiva
Il sectur da l'educaziun sportiva s'occupa da tut las dumondas specificas dal sport da scola.
Dis da sport chantunals
graubündenSport coordinescha ils dis chantunals da sport da scola e gida las organisaturas ed ils organisaturs a las administrar. En il decurs da l'onn cumpetan en tut var 2000 giuvenils als divers dis da sport en las disciplinas ballarait, unihockey, ballabasket, cursa d'orientaziun e ballape e cumbattan per la qualificaziun per il di da sport federal.
Mintga onn sa rendan pia var 100 represchentantas e represchentants da las scolaras e dals scolars grischuns al lieu da la concurrenza naziunala respectiva e cumpetan cun giuvenils d'auters chantuns.
Cussegliadras e cussegliaders da gimnastica
En il chantun Grischun è en vigur l'uschenumnà sistem da cussegliaziun da gimnastica. En tut sustegnan 38 spezialistas e spezialists las scolas da lur circul da cussegliaziun da gimnastica. Las cussegliadras ed ils cussegliaders da gimnastica cusseglian la magistraglia en dumondas da l'instrucziun da gimnastica e da sport sco er dal sport da scola voluntar. Ellas ed els han la scolaziun d'in coach da scola G+S ed èn pia er las persunas da contact per ils fatgs da giuventetgna + sport.
Examen da sport da scola
La cussegliadra u il cussegliader da gimnastica è cumpetent per l'organisaziun e per la realisaziun da l'examen da sport da scola a la fin dal 8. onn da scola. Circa 2000 scolaras e scolars exerciteschan las differentas disciplinas durant l'onn ed absolvan quest test da sport a la fin da l'onn.
L'examen da sport da scola è in med impurtant per controllar la qualitad da l'instrucziun da sport.
Dapi l'onn da scola 2012/13 vegn organisà en la 8. classa il nov examen obligatoric da sport da scola, dapi l'onn 2013/14 sin basa facultativa er l'examen en la 5. classa. Ils resultats dals dus examens vegnan endatads en il sectur da la banca da datas da sport ch'è protegì cun in pled-clav. Da quel sectur vegnan er emess ils diploms. Sin la pagina iniziala da la banca da datas da sport stattan a disposiziun en furma electronica ils documents d'examen per tut las persunas d'instrucziun interessadas.
Project "cupitgarola"
En il rom dal program chantunal d'acziun Es ti fit? che s'engascha per in pais saun tras dapli moviment e tras in nutriment saun, maina grischun sport il project "cupitgarola". Tras furmaziuns supplementaras praticas, tras in sustegn finanzial e tras inscunters da barat assistids vegnan las persunas d'instrucziun da scolina introducidas ed assistidas durant il temp dal project. Infurmaziuns detagliadas chattais Vus sin la pagina d'internet da Es ti fit?.
Furmaziun supplementara da las persunas d'instrucziun
In instrument impurtant per garantir la qualitad da l'educaziun sportiva è la furmaziun supplementara da las persunas d'instrucziun. graubündenSport organisescha e coordinescha differents curs da perfecziunament per persunas d'instrucziun en il sectur dal sport.
Dapi l'onn 2016 vala l'obligaziun da frequentar ina furmaziun supplementara d'in mez di per persunas d'instrucziun che instrueschan sport. Per ademplir questa obligaziun da frequentar ina furmaziun supplementara pon las persunas d'instrucziun frequentar tranter auter in curs regiunal.
Las cussegliadras ed ils cussegliaders da gimnastica organiseschan mintga onn in tal curs regiunal davart temas actuals dal sport en lur circul da cussegliaziun da gimnastica. Ils temas dals curs regiunals vegnan preparads mintgamai da las cussegliadras e dals cussegliaders da gimnastica sco er da spezialistas e da spezialists en in curs da 2 dis. La publicaziun dals curs regiunals vegn fatga adina directamain tras las scolas. Ultra da quai è ella er sin la pagina d'internet.
Sport da scola G+S
Curs da G+S e champs da G+S per uffants da 5 fin 20 onns pon vegnir annunziads tar sport da scola G+S. Per annunziar ina purschida sto la manadra u il manader avair la renconuschientscha G+S correspundenta. Las infurmaziuns chattais Vus sut jugendundsport.ch. La persuna da contact per las purschidas da G+S en scola è la u il coach da scola G+S ubain la cussegliadra u il cussegliader da gimnastica da la regiun en damonda. La noziun scola cumpiglia tut las scolas publicas e privatas dals stgalims primar e secundars I e II sco er tut las instituziuns spezialas da furmaziun e d'educaziun renconuschidas dal stadi.
Sport da scola voluntar
Il sport da scola G+S vegn promovì da graubündenSport cun cleras finamiras. Sche las scolas adempleschan las cundiziuns dal sport da scola voluntar, pon ellas annunziar lur purschida supplementarmain tar il sport da scola voluntar e vegnan sustegnidas finanzialmain dal chantun.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Esser senza sturnizi è qua d’avantatg
Las 2 punts pendentas provisoricas eran vegnidas construidas l'onn 2006 suenter las malauras dal 2005, nua ch'ina part da la via Sinestra-Zuort è vegnida donnegiada. Suenter pauc temp eran questas in magnet turistic. Ellas eran dentant betg pli segiras - perquai hai dà novas.
Las 2 novas punts duain tegnair per ils proxims 30 onns.
Ellas èn construidas uschè ch’ellas dovran pauc fin nagin mantegniment, di il manader dal project, Albert Mayer. Il material tegni, forsa ch'ins stppia en in pèr onns midar or las aissas da lain, il rest betg.
Il project ha custà 480'000 francs ed era a la fin mo pussaivel da realisar grazia la fusiun da las vischanancas en Engaidina Bassa, uschia Albert Mayer vinavant. Sent sulet na vess betg pudì pajar ils custs.
Maletg
1 / 7
Legenda:
Punt A è 54 meters lunga e 16 meters auta.
RTR, V. Rominger
Maletg
2 / 7
Legenda:
Punt B: 45 meters lunga e 20 meters auta
RTR, V.Rominger
Maletg
3 / 7
Legenda:
Temp da construcziun: radund 1 onn per las 2 punts.
RTR, V. Rominger
Maletg
4 / 7
Legenda:
Las punts valan sco attracziun turistica a Sent...
RTR, V. Rominger
Maletg
5 / 7
Legenda:
ed èn concepidas per 675 kg per meter quadrat.
RTR, V. Rominger
Maletg
6 / 7
Legenda:
Tuttina dovri i in zic curaschi per passar.
RTR, V. Rominger
Maletg
7 / 7
Legenda:
Els dentant tuts senza tema David Baselgia, firma Cresta Geo che ha fatg la construcziun, Victor Peer, capo da Valsot, Albert Mayer, manader da project, Christian Fanzun, capo da Scuol
RTR, V. Rominger