text:
«Fallhöhe» è in terminus tecnicus erudit che depictescha forsa il pli accurat tge che... ach. Vus legiais anc? Betg tema. Il cas Pierin Vincenz! Però declerà uschia ch'ins vul era guardar e tadlar. U almain ina emprova da quai. Plus Sumsi!
Scandals da fatschentas nauschas, visitas en etablissements dubius pajadas da l'interpresa, paja memia auta. Quels chavazzins mussan ch'insatge n'è betg stà en urden cun la carriera magnifica da Pierin Vincenz. L'anteriur schef da la Gruppa Raiffeisen è crudà uschè spert sco ch'el è ascendì al post il terz aut tranter las bancas svizras.
En praschun è el schont stà – però betg perquai ch'el fiss vegnì sentenzià pervia d'in malfatg commess, mabain per arrest d'inquisiziun. Il process penal cunter Pierin Vincenz vegn ad avair lieu la fin da schaner dal 2022, i vala la presumziun d'innocenza. Nairas uras pia da dar in sguard in zichel pli pitgiv sin il cas Pierin Vincenz, per che Vus sappias alura era per tge ch'i va! Speranza. Ma faschai in clic sin il video sura!
Tge? Vus essas anc adina qua vid il leger. Ma sche lura datti in pitschen zutger per Vus. Qua sut è ina glista da las interpresas e fundaziuns en quellas che Pierin Vincenz ha gì ina funcziun – per regla commember dal cussegl d'administraziun u schizunt president da quel.
Nua aveva Pierin Vincenz ina funcziun
Tge? Anc adina vid il leger e scrollar? Ma guardai il video! Propi! Adia.


c: text/html

text:
La polizia da Lucerna porta plant cunter organisaturas ed organisaturs da la demonstraziun da corona betg lubida da sonda passada. Radund 1500 persunas eran idas sin via per demonstrar cunter las mesiras da corona. Enturn 60 dad ellas ha la polizia tramess davent.
La demonstraziun haja entschet enturn l'ina e haja manà tras la citad veglia, communitgescha la polizia da Lucerna. Enturn las quatter saja la demonstraziun ida a fin.
La polizia haja stuì schliar ina confruntaziun tranter adversaris da las mesiras e cuntra-demonstrantas. Ella ha duvrà vapurisaders da paiver. Nagin na saja vegnì blessà.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Andrea Torresano
Andrea Torresano, ciamê anc Andrea 'l Aśolâṅ (Asola, 1451 - Venésia, 1529), 'l éra stê 'n tipógref e 'n editōr venesiàṅ.
Da śóven al Torreśàn 'l éra stê garśòun ed butéga dal francéś Nicolas Jenson a Venésia. Al prìm lìber cgnusû ch'a porta al só nòm 'd editōr, 'l è 'l Breviàri dal 1479. I prìm tèimp dla só ativitê, al Torreśàn al tulìva in socetê al Pietro da Cremona e 'l Bartolomeo de Blavis 'd Alesàndria. I publichèven i cheplavōr ed Virgìli, dal Terèinsi (1480) e dl Aristòtel (1483), i Rerum Venetarum libri dal M. A. Sabellico (1487) e la prima edisiòun dagli ōvri dal Platòun tradòti da 'l Marsìli Ficino (1491). In dal 1508 al Torreśàn al tulìva in socetê 'l Aldo Manuzio, che intànt 'l éra dvintê só śènder in dal 1499. A s càta difât, per la prima volta la sotascrìta "in aedibus Aldi et Andreae Asulani soceri" (a dìr "in dla fàbrica dl Aldo e dal nôn Andréa 'l Aśolàṅ") in di lìber dal Lèttri ed Plìni dal 1508, sotascrìta che 'l Torreśàṅ 'l avrèv mantgnû anca dôp edla mort dal Manùsi dal 1515. Anca in di tèimp ch'i gniven dôp, al Torreśàṅ al tgniva drē a 'l indirìs umanìstic inisiêl, che ind l'asociasiòun cun 'l Aldo 'l era dvintê anc più grôs.
I fiō dal Torreśàn, Giovanni Francesco e Federico Torresano, i avrèven pò purtê avànti l'ativitè dal pèder e i s sarèven sotascrìt "haeredes Aldi Manutii Romani et Andreae Asulani soceri" (a dìr "erēd dal Manùsi 'd Ròma e dl Andréa Aśolàṅ").


text:
Pagina d’agid
Qua sutvart chattais Vus intginas infurmaziuns che Vus stuais savair en connex cun deactivar la reclama online basada sin il cumportament:
– Sche Vus As decidais da deactivar la reclama online basada sin il cumportament a maun da nossa pagina d’agid, èsi impurtant da savair che quai na signifitga betg che Vus na survegnis nagina reclamapli, sche Vus navigais en l’internet. Las reclamas che Vus vesais sin las paginas-web na vegnan però betg adattadas a Voss interess e pon perquai esser pli pauc relevantas per Vus.
– Sche Vus As decidais da deactivar la reclama online basada sin il cumportament che deriva d’ina tscherta interpresa, deactivais Vus la relevaziun da datas e l’utilisaziun da quellas unicamain per il navigatur che Vus duvrais gist en quel mument. Sche Vus As decidais da deactivar tut la reclama online basada sin il cumportament da las interpresas enumeradas, vegn quest cumond medemamain applitgà unicamain per il navigatur che Vus duvrais gist en quel mument. Per deactivar cumplettamain la reclama online basada sin il cumportament stuais Vus As deconnectar da mintga navigatur che Vus duvrais sin il medem e/u sin auters computers u apparats. Sch’igl existan en in tegnairchasa differents contos d’utilisaders sin in computer, pudais Vus adattar las preferenzas a mintga conto. Vesair noss tschintg toptips.
– Sche Vus avais deactivà la reclama online basada sin il cumportament, ma survegnissas tuttina gugent reclama adattada a Voss interess, pudais Vus puspè activar quella a maun da nossa pagina d’agid. Vus pudais era stizzar ils cookies memorisads sin Voss navigatur. Vesair noss tschintg toptips.
– Sche Vus avais difficultads cun nossa pagina d’agid per deactivar reclama online basada sin il cumportament, legiai p.pl. noss tips sutvart.
Avais Vus difficultads cun nossa pagina d’agid per deactivar la reclama online basada sin il cumportament?
– I dat ina retscha da facturs che pon influenzar la funcziun da la pagina per deactivar la reclama online basada sin il cumportament. Deplorablamain na pudain nus betg influenzar las suandantas difficultadsche reguardan Vossa connexiun d’internet, la segirtad dal coporatenetwork u las preferenzas dal navigatur.
– Sch’i na funcziuna betg da deactivar la reclama online basada sin il cumportament a maun da las colliaziuns che figureschan sin questa pagina-web, As cussegliain nus dad anc empruvar ina giada.
En cas che Vus na pudais betg schliar la difficultad:
– Ils utensils per deactivar la reclama online basada sin il cumportament sa fundan sin cookies. Perquai stuais Vus endrizzar Voss navigatur uschia ch’el accepta cookies da terzs.Legiai noss tschintg toptips per ulteriuras infurmaziuns co che Vus pudais endrizzar ils parameters da la protecziun da datas per Voss navigatur.
– Ulteriuras infurmaziuns e sustegn survegnis Vus era sin las paginas d’agid dals navigaturs respectivs: Internet Explorer, Firefox, Safari e Chrome
– En cas che la difficultad na po betg vegnir schliada, pudais Vus telechargiar nossa glista da controlla per schliar difficultads u ans contactar via yoc@edaa.eu.


text:
Albstadt, bun 60 kilometers en il nord dal Lai da Constanza, è l’emprima da sis staziuns da la cuppa mundial da questa stagiun. Avant in onn aveva questa cursa stuì vegnir stritgada pervia da la pandemia da corona. Mathias Flückiger è uschia il davos ch’ha gudagnà il 2019 la cursa da cross-country en Germania. Avant aveva Nino Schurter triumfà trais giadas en seria. En il chalender da la cuppa mundiala figurescha er Lai che po beneventar ils megliers mountainbikers dal mund la fin d’emna dals 4 e 5 da settember.
Nino Schurter vul in ulteriur record
Cun ses prest 35 onns tutga Nino Schurter tar ils seniors en la scena da mountainbike. Ma anc adina tutga il mountainbiker oriund da Tersnaus tar ils gronds favurits. Ina finamira è da rumper quest onn il record da la legenda franzosa Julien Absalon ch’ha gudagnà tut en tut 33 cursas da la cuppa mundiala. Per vegnir sin 34 mancan a Schurter anc duas victorias.
E gugent gudagnass Nino Schurter anc in’ulteriura medaglia, sia quarta, als gieus olimpics da questa stad a Tokyo. Mo tut quai che suondi saja oz in supplement, di Schurter che na fa anc nagins patratgs da terminar sia carriera. El haja anc divers contracts fin il 2022. A partir dal 2023 saja pussibel ch’el midia lura forsa in zic il focus e sa concentreschia dapli sin cursas da maraton e cursas d’etappas sco per exempel il Cape Epic.
Vital Albin per l’emprima giada cun l’elita
Suenter ils onns da success en la categoria d’U23 parta Vital Albin quest onn per l’emprima giada en la categoria d’elita, pia cun ils megliers dals megliers da la cuppa mundiala. Uschia po el er cumbatter l’emprima giada ad Albstadt cunter ses idol ed anteriur vischin da Tersnaus, Nino Schurter. Sco uffant haja el adina persequità questas cursas d’elita, e dad esser uss sez ina part da quella categoria saja simplamain grondius, di Vital Albin.
Malgrà ses mo 22 onns fiss sia finamira da sa qualifitgar gia en ses emprim onn tar l’elita per il campiunadi d’Europa ed il campiunadi mundial. Ina gronda finamira, damai che la Svizra ha in’entira massa buns atlets che cumbattan per quels pèr plazs da partenza. Sper il sport studegia Vital Vital dapi bun in onn giurisprudenza, in studi ch’el fa davent da chasa.
Andrin Beeli vul morder fin la davosa secunda
Il mountainbiker da Sagogn è partì cun sentiments maschadads vers Albstadt. Malgrà ch’Andrin Beeli ha pudì far in ulteriur pass enavant e la furma constat, n’èsi betg ì sco giavischà en sias emprimas cursas da la stagiun, quai er perquai ch’el haja fatg intgins sbagls individuals che n’avessan betg dastgà capitar, uschia il mountainbiker da 26 onns. Tranter auter haja el, gist tar l’emprima cursa dal Swiss Bike Cup a Leukerbad, sa decidì per il fallì material, per ils fallids pneus.
Er sche la vita sco sportist professiunala saja diraglia, na cedia el betg. Il fieu per quest sport brischia anc adina ed el saja pront da dar tut, tant en il trenament sco er en mintga cursa. Gugent sa participass Andrin Beeli quest onn a la cursa da maraton dal campiunadi mundial l’entschatta october sin l’insla Elba en l’Italia.
Sper il trio cun Nino Schurter, Vital Albin ed Andrin Beeli va anc in quart Sursilvan, in quart Rumantsch a la partenza a l’emprima cursa da la cuppa mundiala ad Albstadt, numnadamain Ursin Spescha da Sevgein. Partenza per la cursa cross-country dals umens d’elita è la dumengia, ils 9 da matg, a las 14:35 uras. Gia a las 11:20 uras stat sin il program la cursa da las dunnas d’elita cun tranter auter Jolanda Neff e Sina Frei.


text:
Il Club da hockey da Tavau ha obligà l'attatgader svedais Mathias Bromé, che gioga il mument en la NHL per ils Detroit Red Wings. Il Svedais da 26 onns ha suttascrit in contract da dus onns tar ils Grischuns. Bromé saja in giugader cun ina gronda intelligenza da gieu ed in excellent attatgader offensiv e defensiv, uschia il schef da sport dal HCD Jan Alston.
Tar ils Detroit Red Wings, nua ch'il Svedais ha midà questa stagiun è el però be vegnì sin in gol ed in assist aifer 26 gieus. Er cun ses team n'èsi betg ì bain. Ils Detroit Wings han danovamain manchentà la qualificaziun dals playoffs.
Ina posiziun da giugaders da l'exteriur è anc libra
L'obigaziun da Mathias Bromé na vegn betg ad esser l'ultima annunzia da transfer dal HCD. Da las quater posiziuns da giugaders da l'exteriur èn anc be trais occupadas.


text:
Ils purs e las puras en Engiadina èn per il mument plainamain vi da far fain, quai suenter ina perioda lunga da trid'aura. Onn per onn moran tschients ansiels da chavriel tras blessuras chaschunadas da las maschinas da segar, quai savens en ina maniera crudaivla. La maturanda, Valeria Largiadèr da S-chanf, vul chattar cun sia lavur da matura meds per impedir quai.
Puras e purs emprovan gia dapi onns da salvar chavrielins cun postar lenziels en la prada avant segar. Quai duai scurrentar ils animalets ed uschia salvar la vita ad els. In sistem simpel però betg effizient e cun quota da success mediocra.
Il sistem cun ina quota da success fitg auta è il salvament cun dronas cun cameras termicas. In sistem sviluppà en Grischun da la societad da chatschaders Tasna e che vegn duvrada dapi il 2019 en grondas parts dal Grischun. A maun da quest sistem han ins pudì salvar il 2019 448 chavrielins d'ina probabla mort en la maschina da segar.
Per Valeria Largiadèr èsi impurtant da chattar in sistem simpel ed effectiv nua ch'il pur n’è betg dependent d’in team cun drona. L’uffizi da chatscha chantunal sustegna las stentas da la giuvna maturanda.
Valeria Largiadèr conguala tschintg metodas:
- Segar la saira avant ina giada enturn il prà
- Glischs melnas che sbrinzlan
- Stgellas che fan canera en il vent
- Reflecturs cun odurs cunter chavriels
- Glischs blauas che sbrinzlan e fan ramurs
Andament da l’experiment:
Avant che Valeria Largiadèr po cumenzar cun in’acziun da disturbi datti in sgol da controlla tras ils chatschaders cun la drona termica e notà quants ansiels da chavriel e nua che quels èn en il prà. In dals tschintg sistems vegn installà. Il di suenter, avant ch'il pur sega datti in segund sgol cun la drona per mirar quants ansiels ch'i ha ussa en il prà e per salvar quels.
Resultats intermediars
La stagiun da fain ha cumenzà tard quest onn, uschia che l’experiment ha cumenzà pir gist avant strusch in’emna. Perquai èsi memia baud per vegnir cun resultats. Ina bilantscha intermediara mussa però ch’ins ha chattà singuls ansiels en il prà tar mintgin dals sistems duvrads. Ils resultats tge sistem ch'è il pli effectiv vegn a savair la maturanda pir en in pèr emnas.


text:
L'Italia stat en il center da questa Classica. L'Italia sco terra cun sias citads pittorescas e sias bellas piazzas. Nus udin musica che dechanta il bel paese, cumposiziuns d'Antonio Selieri (La fiera di Venezia), dal russ Pjotr Ilitsch Tschaikowsky (Capriccio italien, op. 45), d'Ottorino Respighi (La fontana di Trevi) e dal tudestg Felix Mendelssohn-Bartholdy (dus moviments da sia Sinfonia nr. 4 en A-Dur, op. 90 intitulada Italienische – 1. Allegro vivace e 4. Saltarello Presto). E garnida vegn quella musica sinfonica cun chanzuns napolitanas cumponidas da Francesco Paolo Tosti e chantadas dal grond tenor Carlo Bergonzi (Sogno, Non tamo pìu, La serenata e Mattinata).
Italia in musica
La Classica cun musica che dechanta il bel paese.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Solaris (film 2002)
Solaris (id.) 'l è 'n film dramàtic ad fantasiénsa americàṅ dal 2002 ad Steven Soderbergh trat da 'l rumànś umònim dal scritōr pulàc Stanisław Lem bèla purtâ a 'l cìnema in dal 1972 p'r Andrej Arsen'evič Tarkovskij.
Custâ quarànta-sèt migliòṅ ad dòlar, al 'n à pò fat sù trénta.
Sunt
Al psicanalìsta Chris Kelvin (George Clooney) al ricév un mesàǵ da 'l sò amìg siensiâ, al dutōr Gibarian (Ulrich Tukur), ch'al s cata su na stasiòṅ spasiàla dla sucietà DBA in òrbita intór'n al pianēd Solaris. Chi lò al gh admanda ajùt parchè in dla piatafórma i èṅ drē a sucédar di fat strâṅ e spavintóś.
Chris al decìd ad partìr da par lò tulénd na navéta e, na vòlta rivâ, al catâ 'l cadàvar 'd Gibarian ch'al s è tòlt la vita méntar di àtar mémbar d'l equipàǵ i èṅ mòrt o sparî. A bōrd adès a gh'è sōl la dutōra Gordon (Viola Davis) e Snow (Jeremy Davies), pò a gh'è anc un baghét (Shane Skelton) ch'al cur in dla strutùra ma a n capìs briśa chi al sia.
Durànt la nòt Chris al s insùnia sò mujēr Rheya (Natascha McElhone). 'L an prima la dóna la s éra tòlta la vita quànd lò al s è arliâ sèg vgnénd a savēr ch'la gh'iva 'd avēr un putèṅ ma l'iva decìś listés 'd aburtìr. Quànd al s déśda, 'l óm al la cata in dal sò lèt.
La dutōra Gordon la gh diś che Solaris 'l è bòṅ ad lèś'r al cusînsi dla gint durànt i sò insùni e 'd dar vita a dal còpi dal parsòni ligàdi a lōr ma lē la gh'à 'n machinàri ch'al funsiòna a buśòṅ ch'al pōl far-li sparìr. Chris al n vōl minga ch'al véggna druâ su la Rheya ma l'è pròpria lē a dmandàr a la dutōra ad far-al quànd la s rénd cònt ch'la n è minga reàla, sōl na creasiòṅ ad Solaris.


text:
Deux-Sèvres
Deux-Sèvres l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Növa-Aquitania, che g'ha 370 939 abitancc, 'na superfìce de 5 999 per 'na densità de 62 Ab./km².
El nòm (che 'n lombàrt el signìfica le Dò Sèvre) l' vé dei du fiöm che se ciàma töcc du Sèvre: La Sèvre nantaise (cioè: Sèvre de Nantes), öltem grant aflüènt de la Loira, e la Sèvre niortaise (cioè: Sèvre de Niort), fiöm che se sböta 'ndèl Océano Atlàntico de le bànde de l'ansa de l'Aiguillon.
I abitàncc de le Deux-Sèvres en fransés i è ciamàcc i "Deux-Sévriens".
El dipartimènt de le Deux-Sèvres (nömer identificatìf: FR-79) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 3 cantù e 30 cümü. I 3 circondàre i è: Niort, Bressuire e Parthenay. La prefetüra l'è: Niort.


text:
Las entradas, la professiun e la posiziun professiunala defineschan grondamain il standard da viver, la segirezza materiala, ils contacts socials ed il status en la societad d'ina persuna. Ultra da la famiglia, dal sistem da furmaziun e dal stadi social è il martgà da lavur perquai ina instanza centrala per repartir ils privilegis ed ils dischavantatgs socials.
Egualitad da las schanzas en la vita professiunala signifitga che dunnas ed umens na subeschan nagina discriminaziun pervia da lur schlattaina. Precis questa discriminaziun scumonda la lescha federala davart l'egualitad da dunna ed um.
Repartiziun de la lavur
Il mund da lavur, en il qual dunnas ed umens sa movan, è marcantamain different. L'onn 2016 ha la populaziun permanenta da la Svizra ch'è sur 15 onns veglia, lavurà var 17,1 milliardas uras, da quellas 9,2 milliardas uras senza paja e 7,9 milliardas uras cunter paja. Dunnas han prestà circa 62 % da la lavur betg pajada, umens 62 % da la lavur pajada.
Statistik BFS: unbezahlte Arbeit
Relaziuns da lavur inegualas
Schebain ch'il nivel da scolaziun da las dunnas s'assimilescha adina pli fitg a quel dals umens, han las dunnas ina mendra posiziun en l'activitad da gudogn pajada. Per il pli lavuran ellas a temp parzial. Quai diminuescha lur schanzas da far carriera. Per ina lavur equivalenta survegnan ellas pajas pli bassas. E principalmain èn quai dunnas che lavuran en champs da lavur cun pitschnas pajas ed en relaziuns da lavur precaras.
Tge faschain nus
I na duess betg dar mo ina, mabain bleras vias individualas pussaivlas per concepir l'atgna activitad da gudogn e la cumpatibilitad da la famiglia cun la vita privata e cun la professiun, senza che quai chaschunia dischavantatgs specifics da schlattaina. Per che questas pussaivladads daventian visiblas e possian vegnir tschernidas mettain nus en dumonda stereotips usitads, inditgain circumstanzas e structuras discriminantas e mussain soluziuns pussaivlas ad interpresas ed a lavurantas e lavurants.
Dapli davart il tema
Frauen und Gleichstellungsatlas Schweiz
Stiftung zur Erforschung von Frauenarbeit, Zürich
FrauenArbeit. Beiträge zur Frauen- und Geschlechtergeschichte Graubündens im 19. und 20. Jahrhundert. Hrsg. S. Redolfi, S. Hofmann, U. Jecklin. Dritter Band der historischen Reihe Fraubünden. NZZ Verlag. 2006.
In unserer Bibliothek ausleihbar.


text:
Federaziun
Una federaziun (del Latin: foedus, foederis), ciamaa anca stat federal, a l'è una furma de guvern del stat caraterizada d'una üniun pulitiga de stat che de pü o de men se guvernen deperlur, o regiun sota un pudè central che l'ha daa lur una quaj utunumia (piscinina o granda).
In d'una federaziun, el status de utuguvern a l'è marcaa in de la custitüziun e'l pö minga alterà el pudè central in manera ünilaterala.
Nazion federaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Repubblich federaj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Monarchij federaj[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Podest
- aur per la Tudestga Laura Dahlmeier
- argient va a la Slovaca Anastasiya Kuzmina
- bronz gudogna Anaïs Bescond da la Frantscha
Meglra Svizra en la cursa da 10 kilometers persecuziun daventa Lena Häcki da Engelberg. Bain fa ella trais sbagls cun sajettar, cun ina ferma prestaziun en la loipa vegn ella anc sin in plaz da diplom. Irene Cadurisch, ch'era avant la terza giada sajettar anc sin posiziun 3, ha lura dentant pers cun sajettar trais giadas dasperas, e vegn la finala 16avla. Elisa Gasparin arriva sin plaz 35 e sia sora Selina daventa 39avla, ellas han fatg omaduas tschintg sbagls da sajettar.
Dahlmeier suverana
Cun var 30 secundas avantatg gudogna la Tudestga Laura Dahlmeier la persecuziun sur 10 kilometers. En il spurt per argient batta la Slovaca Anastasiya Kuzmina per pauc la Franzosa Anaïs Bescond.
Laura Dahlmeier è l'emprima biatleta insumma, che gudogna tar gieus olimpics tant la cursa dal sprint sco era la cursa da persecuziun.
RR novitads 12:00


text:
Sin l’areal han blers cuschinà sez ubain èn sa servids en la tenda da festa. Là han ins era savì leger da l’istorgia dal festival ch’è vegnì fundà il 1981. Tut en tut tiran las organisaturas ed ils organisaturs in facit positiv. Tenor Jonas Bürkli possian els era quest onn puspè quintar cun cifras nairas. Bun 500 persunas han chattà la via en l’Engiadina per trais dis festa ruassaivla. Uss vegni ina giada fatg urden ed en curt cumenza gia la planisaziun per la 41avla ediziun.
Durant l’entir di avain gì diversas visitas en la rulotta. Tranter auter era cun il Grischun Tamino Weggler da la gruppa Noxx. Ubain cun ils bernais a Chapella: il rockadur Marc Amacher ed il chantautur James Gruntz. Era Aaron Asteria e la battarista Momo Kawazoe che han dà la sonda il culp da partenza dals concerts èn stads sin visita. Els han discurrì da lur project musical e co els han passentà lur concert a Chapella.
Tranter las tendas hai era dà concerts
Tranter las tendas èsi da chattar amaturs da l’Open Air Chapella, giuvens e vegls. Per part stattan era artistas ed artists sur notg en tenda sin l’areal e giaudan medemamain cun il public l’atmosfera dal festival. Cura che nus avain entupà la gruppa Noxx avant lur tenda han els sunà per nus.
Er ils viandants da Mustér a Müstair èn arrivads a Chapella
Il team da la turnea da festivals n’è betg ils sulets che han chattà la via en l’Engiadina. Era Livio Foffa, Curdin Fliri e Roman Schmid han ensemen cun il chaun Loui fatg in paus da lur viadi da Mustér a Müstair enta Chapella.
In‘intervista cun sfidas: Gianni Tschenett da la band Oak Street ed il moderatur Elias Tsoutsaios audan sa sez cun in zic retard. Co quai vesa ora pudais guardar qua:
Il venderdi saira han la chantautura Julie Fox, la gruppa Oak Street cun lur chantadur Gianni Tschenett e la gruppa da rock Bonkaponxz sunà. Blera glieud ha mess si tendas sin l’areal e malgrà l’aura ch’era anc betg ideala han insaquantas visitadras e visitaders chattà la via avant la tribuna. Noss moderatur Elias Tsoutsaios ha era gì visitas en la rulotta e pudì far insaquantas intervistas. Tranter auter raquinta Julie Fox sco quai è stà per ella da cumenzar cun il festival. Da Gianni Tschenett e Daniel Duschletta vegnin a savair co els han cumenzà a far musica e co quai funcziuna tar Bonkaponxz cun il battarist returnà.
Atmosfera famigliara
A l’Open Air Chapella è tut in pau auter che per exempel a Degen a l’Open Air Lumnezia. I na vegn betg vendì alcohol, la tribuna è in bun tant pli pitschna e l’areal da campar e quel da far festa èn pli u main il medem. Quai è dentant era la finamira dals organisaturs e las organisaturas dal festival. Crear in’atmosfera paschaivla per famiglias e per star da cumpagnia.
Potpurri da geners
Musicalmain porscha il festival tranter S-chanf e Brail in potpurri da geners. Da rock, pop, hip hop fin folk ed era ina giada ina chapella da musica populara. I dat era adina puspè bands che han sunà tar l’Open Air Chapella avant lur grond success, per exempel «77 Bombay Street», «Pegasus» ubain «Dada Ante Portas» – i renda pia da tadlar las musicistas ed ils musicists anc betg uschè enconuschents che sunan al Chapella.


text:
Las organisaziuns d’ambient n’han da principi betg grondas resalvas per la realisaziun d’ina punt pendenta a Sontga Gada Mustér sur il Rain a Mumpé Medel. Els hajan mussà grond interess e schizunt elavurà in'atgna varianta, di Christian Loretz inschigner da construcziun e commember da la gruppa d’interess. Uss valia dad elavurar las propostas en il project e lura preschentar quel sin l’entschatta da l’auter onn.
Daners mancan anc
L’idea da basa da la gruppa è da betg engrevgiar las finanzas communalas. Uschia stoppian ins uss entaifer in onn chattar ils daners. Per realisar la punt da radund 280 meters lunghezza cun ina autezza da 90 meters dovri 1,8 milliuns francs. Finanziar il project duain instituziuns, fundaziuns e la finala era persunas privatas, di Christian Loretz. La finanziaziun saja segir il grond obstachel il mument. La realisaziun tecnica e la montascha da la punt succedia en fitg curt temp, ma fin lura saja anc da far bler.
Proxims pass
Il mument sajan ins vi dad examinar las variantas pussaivlas per la punt. Ina da quellas giess vi Ragisch e vegniss là colliada cun la via da viandar. La segunda varianta fiss pli engiu vi sut il tunnel che vegn si da las Ruinas, di Christian Loretz. Cura che questa examinaziun saja terminada, vegnian els ad inoltrar la dumonda als uffizis chantunalas e danovamain a las organisaziuns d’ambient, uschia che tuts possian prender posiziun. Sche tut giaja bain, pudessan ins lura cumenzar cun las lavurs il 2022.


text:
Oz èsi lubì da far reclama per tubac en Svizra. I dat però restricziuns. Scumandà èsi da far reclama sche quella sa drizza explicitamain ad uffants u giuvenils, quai vala cunzunt tar occurrenzas u publicaziuns che sa drizzan a giuvenils. En blers chantuns datti ulteriuras restricziuns. En il radio u la televisiun èsi scumandà da far reclama per tubac. Per cumprar products da tubac na datti anc naginas reglas unifitgadas en Svizra: En 15 chantuns vala la limita da 18 onns, nov chantuns han ina limita da 16 onns (tranter quels er il Grischun) e dus chantuns n’han nagina regla. I dat però er fatschentas che vendan en l'entira Svizra products da tubac pir a partir da 18 onns.
Mess en pe l’iniziativa che vegn ils 13 da favrer a l'urna han diversas organisaziuns da sanadad. Uschia pretenda l’iniziativa er che Confederaziun e chantuns ston promover la sanadad d’uffants e giuvenils. Precis co è anc avert.
Er il Cussegl federal ed il parlament vulan restrenscher la reclama per tubac – l'iniziativa va per lur gust però memia lunsch. Perquai datti ina cuntraproposta che prevesa scumonds che valan en l’entira Svizra e che resguarda ils basegns da l’economia. Uschia fiss sponsoring d'occurrenzas naziunalas entras reclama da tubac vinavant lubì, sch'i sa tracta d'occurenzas per persunas creschidas. Er en la pressa, l'internet u tar kiosks vul la cuntraproposta lubir vinavant reclamas.
Tge capita tar in Gea u Na?
Tar in Gea va l’iniziativa en vigur. Tar in Na va la cuntraproposta ch’il Cussegl federal ed il parlament han elavurà en vigur – sch’i na dat nagin referendum.
Las partidas sanestras proponan d'acceptar l'iniziativa – las dretgas refusan quella.
Ils 13 da favrer decida la Svizra en tut davart quatter fatschentas.
Dossier online
Sin in clic tut quai ch'igl è da savair avant che votar: rtr.ch/votaziuns


text: Moto Guzzi Club Belgie Belgium België Belgique Belgica , Moto Guzzi P 175 , Moto Guzzi P 250 , Moto Guzzi PE 250 , Moto Guzzi PL 250 , Moto Guzzi PLS 250 , Moto Guzzi PES 250 , Moto Guzzi Airone , Moto Guzzi Ardetta , Moto Guzzi Egretta , Moto Guzzi Airone Militare , Moto Guzzi Airone Sport , Moto Guzzi Airone Turismo , Moto Guzzi Galletto 160 , Moto Guzzi Galletto 175 , Moto Guzzi Galletto 192 , Moto Guzzi Normale , Moto Guzzi C2V Toer , Moto Guzzi Sport , Moto Guzzi 2VT , Moto Guzzi GT (Norge) , Moto Guzzi Sport 14 , Moto Guzzi GT 16 , Moto Guzzi GT 2VT , Moto Guzzi Sport 15 , Moto Guzzi GT 17 , Moto Guzzi GTS , Moto Guzzi GTV , Moto Guzzi GTW , Moto Guzzi S , Moto Guzzi V , Moto Guzzi W , Moto Guzzi GTC , Moto Guzzi GT 20 , Moto Guzzi Alce , Moto Guzzi Superalce , Moto Guzzi Astore , Moto Guzzi Falcone , Moto Guzzi Falcone Militare , Moto Guzzi Falcone Sport , Moto Guzzi Falcone Turismo , Moto Guzzi Nuovo Falcone Militare , Moto Guzzi Nuovo Falcone , Moto Guzzi Falcone Sahara , Moto Guzzi V 35 , Moto Guzzi V 35 II , Moto Guzzi V 35 Imola , Moto Guzzi V 35 C, Moto Guzzi V 35 Imola II, Moto Guzzi V 35 III, Moto Guzzi V 35 TT, Moto Guzzi V 35 Florida, Moto Guzzi NTX 350, Moto Guzzi V 35 PA, Moto Guzzi Trentacinque GT, Moto Guzzi Nevada 350, Moto Guzzi Nevada 350 Club, Moto Guzzi V 40 Capri, Moto Guzzi V 40 Targa, Moto Guzzi V 50, Moto Guzzi V 50 II, Moto Guzzi V 50 Monza, Moto Guzzi V 50 III, Moto Guzzi V 50 NATO, Moto Guzzi V 50 C, Moto Guzzi V 50 PA, Moto Guzzi V 65, Moto Guzzi V 65 SP, Moto Guzzi V 65 Lario, Moto Guzzi V 65 TT, Moto Guzzi V 65 PA, Moto Guzzi NTX 650, Moto Guzzi V 65 Florida, Moto Guzzi Sessantacinque GT, Moto Guzzi V 65 PA NC, Moto Guzzi V7, Moto Guzzi V7 militare, Moto Guzzi V7 Ambassador, Moto Guzzi V7 Special, Moto Guzzi V7 Spor, Moto Guzzi 750 S, Moto Guzzi 750 S3, , Moto Guzzi NTX 750, Moto Guzzi V 75, Moto Guzzi Targa 750, Moto Guzzi 750 SP, Moto Guzzi Nevada 750, Moto Guzzi 750 Strada, Moto Guzzi Nevada 750 NT, Moto Guzzi Nevada 750 Club, Moto Guzzi Breva V 750 i.e., Moto Guzzi Nevada 750 Classic i.e., Moto Guzzi Breva V 750 Touring, Moto Guzzi Nevada 750 Touring, Moto Guzzi V7 Classic, Moto Guzzi V7 Café, Moto Guzzi Nevada 750 Aquila Nera, Moto Guzzi Nevada 750 Anniversario, Moto Guzzi Nevada 750 Classic, Moto Guzzi V7 Racer, Moto Guzzi V7 Special 2012, Moto Guzzi V7 Stone, Moto Guzzi V7 850 California, Moto Guzzi V7 850 Eldorado, Moto Guzzi V7 850 GT, Moto Guzzi 850 T, Moto Guzzi 850 T3, Moto Guzzi 850 T3 California, Moto Guzzi 850 Le Mans, Moto Guzzi 850 Le Mans II, Moto Guzzi 850 T4, Moto Guzzi 850 Le Mans III, Moto Guzzi 850 T5, Moto Guzzi 850 T5 NT, Moto Guzzi 850 T5 PA, Moto Guzzi 850 T5 PA NC, Moto Guzzi Breva 850, Moto Guzzi Breva 850 Touring, Moto Guzzi Griso 850, Moto Guzzi Norge 850, Moto Guzzi V 1000 I-Convert, Moto Guzzi 1000 SP, Moto Guzzi 1000 SP NT 80, Moto Guzzi V 1000 G5, Moto Guzzi Le Mans CX 100, Moto Guzzi California II, Moto Guzzi Le Mans 1000, Moto Guzzi 1000 SP II, , Moto Guzzi Le Mans 1000 SE, Moto Guzzi California III, Moto Guzzi Mille GT, Moto Guzzi California III CIRR, Moto Guzzi California III Iniezione, Moto Guzzi California III RL, Moto Guzzi Le Mans 1000 CI, Moto Guzzi 1000 SP III, Moto Guzzi 1000 S, Moto Guzzi 1000 SE, Moto Guzzi California III Classic, Moto Guzzi Quota 1000, Moto Guzzi 1000 Strada, Moto Guzzi 940 Bellagio, Moto Guzzi 940 Bellagio Aquila Nera, Moto Guzzi 1000 Daytona, Moto Guzzi 1000 Daytona Fuel Injection, Moto Guzzi 1000 Daytona RS, Moto Guzzi V 10 Centauro, Moto Guzzi V 10 Centauro GT, Moto Guzzi V 10 Centauro Sport, Moto Guzzi Sport 1100, Moto Guzzi California 1100, Moto Guzzi California 1100 Iniezione, Moto Guzzi Sport 1100 Iniezione, Moto Guzzi California 1100 EV, Moto Guzzi Quota 1000 ES, Moto Guzzi California 1100 EV Jackal, Moto Guzzi California 1100 EV Special, Moto Guzzi V 11 Bassa, Moto Guzzi California 1100 EV 80, Moto Guzzi California 1100 Special Sport, Moto Guzzi California 1100 Stone Chrome, Moto Guzzi California 1100 Stone Metal, Moto Guzzi California 1100 Stone, Moto Guzzi V 11 Sport, Moto Guzzi V 11 Le Mans, Moto Guzzi V 11 Sport Rosso Mandello, Moto Guzzi California 1100 Aluminium, Moto Guzzi California 1100 EV Touring, Moto Guzzi California 1100 Stone Touring, Moto Guzzi V 11 Le Mans Tenni, Moto Guzzi V 11 Sport Naked, Moto Guzzi V 11 Sport Scura, Moto Guzzi California 1100 Stone Metal Black, Moto Guzzi California 1100 Titanium, , Moto Guzzi V 11 Le Mans Rosso Corsa, Moto Guzzi V 11 Playboy EE, Moto Guzzi V 11 Ballabio, Moto Guzzi V 11 Café Sport, Moto Guzzi V 11 Coppa Italia, Moto Guzzi V 11 Le Mans Nero Corsa, Moto Guzzi Breva V 1100, Moto Guzzi Griso 1100, Moto Guzzi V 11 Sport Scura R, Moto Guzzi California 1100 Vintage, Moto Guzzi Breva V 1100 ST, Moto Guzzi California 1100 Classic, Moto Guzzi California 1100 Aquila Nera, Moto Guzzi California 90 Anniversario, Moto Guzzi Breva V 1200, Moto Guzzi Norge 1200 GT, Moto Guzzi Norge 1200 GTL, Moto Guzzi Griso 1200 8V, Moto Guzzi Stelvio 1200 4V, Moto Guzzi Breva 1200 Sport 4V, Moto Guzzi Stelvio 1200 NTX, Moto Guzzi 1200 Sport 8V, Moto Guzzi Norge 1200 GT 8V, Moto Guzzi Griso 1200 8V SE, Moto Guzzi Lodola 175, Moto Guzzi Lodola Normale 175, Moto Guzzi Lodola Sport 175, Moto Guzzi Lodola GranTurismo 235, Moto Guzzi Stornello 125, Moto Guzzi Stornello 125 Sport, Moto Guzzi Stornello 125 Turismo, Moto Guzzi Stornello 125 Scrambler America, Moto Guzzi Stornello 125 Sport America, Moto Guzzi Stornello 160, Moto Guzzi Stornello 125 5V, Moto Guzzi Stornello 125 Scrambler, Moto Guzzi 350 GTS, Moto Guzzi 400 GTS, Moto Guzzi 254, Moto Guzzi 125, Moto Guzzi Motoleggera 65, Moto Guzzi Zigolo, Moto Guzzi Cardellino 65, Moto Guzzi Zigolo Lusso, Moto Guzzi Zigolo Turismo, Moto Guzzi Zigolo Mk II, , Moto Guzzi Cardellino 73 Lusso, Moto Guzzi Cardellino 73 Turismo, Moto Guzzi Zigolo 110, Moto Guzzi Cardellino 83, Moto Guzzi Dingo Sport, Moto Guzzi Dingo Turismo, Moto Guzzi Dingo Cross, Moto Guzzi Dingo Super, Moto Guzzi Trotter, Moto Guzzi Dingo Gran Turismo, Moto Guzzi Trotter Super, Moto Guzzi Trotter VIP, Moto Guzzi Dingo 50 MM, Moto Guzzi Dingo Super Sport, Moto Guzzi Trotter Mark M (Mark 1), Moto Guzzi Trotter Mark V (Mark 2), Moto Guzzi Trotter Special M (Special 1), Moto Guzzi Trotter Special V (Special 2), Moto Guzzi Dingo 50-3 Marce, Moto Guzzi Dingo 50-3V, Moto Guzzi 125 Turismo, Moto Guzzi 125 Tuttoterreno, Moto Guzzi 250 TS, Moto Guzzi Chiù, Moto Guzzi Cross 50, Moto Guzzi Nibbio, Moto Guzzi Magnum, Moto Guzzi 125 C, Moto Guzzi 125 TT, Moto Guzzi Motocarro Typo 107, Moto Guzzi Motocarro Sport 14, Moto Guzzi Mototriciclo 32, Moto Guzzi Motocarro 109-32, Moto Guzzi Motocarro S, Moto Guzzi ER, Moto Guzzi Typo U, Moto Guzzi Trialce, Moto Guzzi Edile, Moto Guzzi Ercole, Moto Guzzi Motocarro Ercolino, Moto Guzzi Autoveicolo da Montagna 3 X 3, Moto Guzzi Motocarro Aiace, Moto Guzzi Dingotre, Moto Guzzi Ciclocarro Furghino, Moto Guzzi V7 recordmachine, Moto Guzzi V 75 Paris-Dakar, , Moto Guzzi GP, Moto Guzzi Quattro Cilindri 1931, Moto Guzzi Tre Cilindri Toer, Moto Guzzi Motocarro P 250, Moto Guzzi Alce V, Moto Guzzi Trialce zijspancombinatie, Moto Guzzi Tre Cilindri Race, Moto Guzzi Cicogna, Moto Guzzi 125 cc, Moto Guzzi Colibri, Moto Guzzi Bicilindrica 250, Moto Guzzi Zigolo Sport, Moto Guzzi Lodola Sport 250, Moto Guzzi V 50 TS, Moto Guzzi 750 Duna, Moto Guzzi V 65 Baia, Moto Guzzi 350 Falco, Moto Guzzi V7 Ippogrifo, Moto Guzzi MGS-01 Corsa, Moto Guzzi V 12 LM, Moto Guzzi V 12 Strada, Moto Guzzi V 12 X, Moto Guzzi California 1400, Moto Guzzi California 1400 Touring, Moto Guzzi California 1400 Custom, Moto Guzzu V85TT , Moto Guzzi V85TT travel, Moto Guzzi V7 850, Moto Guzzi V100 Mandello, Moto Guzzi Centenario,


text:
Plurilinguitad
La plurilinguitad designescha l’abilitad da l’uman da discurrer u da chapir dapli ch’ina lingua. En connex cun ina famiglia, gruppa sociala, cultura, societad, in territori u in stadi chapesch’ins sut la noziun la vigur ed il diever derasà u usità da pliras linguas ina sper l’autra tras las persunas u instituziuns involvidas. Er tar sistems d’infurmaziun, instrucziuns da diever, tavlas e.a. discurr’ins da plurilinguitad sche quels stattan a disposiziun parallelamain en pliras linguas.
Per lunschor la gronda part da l’umanitad crescha si a moda plurilingua ed emprenda d’uffant senza difficultads pliras linguas. In’ulteriura gronda cumpart dals umans emprenda en la vegliadetgna avanzada dad otg fin diesch onns u pli tard almain ina lingua estra cun bundant dapli fadia ed – en congual – damain success.
Noziun[modifitgar | modifitgar il code]
La noziun plurilinguitad designescha
- l’abilitad da communitgar en pliras linguas (bilinguissem, multilingualissem);
- il diever u l’applicaziun derasada da pliras linguas en ina societad, in territori linguistic u in stadi (diglossia, poliglossia);
- il diever da pliras linguas per pudair render accessiblas infurmaziuns per in grond dumber d’individis da differentas linguas, per exempel sin tavlas, tar l’etichettaziun da products, en instrucziuns da diever, sin paginas d’internet u en programs da computer (internaziunalisaziun u localisaziun).
En la lingua da mintgadi na vegnan las noziuns allegadas betg adina differenziadas cleramain ina da l’autra; en las disciplinas scientificas èn ellas però definidas cleramain e cumpletteschan resp. excludan ina l’autra. En connex cun in uman che dumogna pliras linguas discurr’ins d’in poliglot.
Acquisiziun[modifitgar | modifitgar il code]
I sa laschan differenziar differentas furmas d’acquisiziun da la plurilinguitad (cf. latiers er l’artitgel Acquisiziun d'ina segunda lingua):
- In’acquisiziun simultana ha lieu sch’in uffant emprenda a moda natirala a medem temp pliras linguas.
- Acquisiziun successiva munta che differentas linguas vegnan emprendidas da differents temps.
- Acquisiziun natirala signifitga ch’ina lingua vegn emprendida senza instrucziun formala.
- Acquisiziun dirigida munta che l’enconuschientscha d’ina lingua vegn acquistada intenziunadamain cun agid d’instrucziun.
- Acquisiziun simmetrica vul dir che pliras linguas vegnan acquistadas en medema moda.
- Acquisiziun asimetrica vul dir ch’ina lingua dominescha in’autra.
Furmas da la plurilinguitad[modifitgar | modifitgar il code]
Plurilinguitad individuala[modifitgar | modifitgar il code]
Cun plurilinguitad individuala è manegiada l’abilitad d’ina persuna da pudair sa conversar en pliras linguas. La persuna po midar d’ina lingua en l’autra sche quai serva a la conversaziun (code-switching, code mixing). En il center na stattan betg tant enconuschientschas perfetgas da la lingua, mabain plitost il pudair s’exprimer en il mintgadi en pliras linguas. La plurilinguitad d’ina persuna resulta da differents process d’emprender e dependa da blers facturs externs ed interns, sco per exempel la vegliadetgna, il lieu u la motivaziun.
L’acquisiziun po sa splegar a moda fitg differenta. D’ina vart po in individi emprender a moda simultana pliras linguas. Quai è il cas sche per exempel ils dus geniturs discurran differentas linguas. L’acquisiziun po però er avair lieu a moda successiva, sch’in uffant emprenda suenter sia lingua materna in’autra lingua, per exempel en scola. L’acquisiziun po esser nundirigida, en rom da la communicaziun da mintgadi, ubain dirigida en furma d’instrucziun. Ins po er differenziar tranter plurilinguitad simmetrica ed asimetrica. Tar l’emprima dumognan ins las linguas tuttina bain; tar la plurilinguitad asimetrica dominescha ina lingua, entant ch’ins è main versà en l’autra.
La plurilinguitad individuala po avair pliras raschuns: viver al cunfin linguistic u en regiuns cun pliras linguas, viver ensemen cun persunas d’autras linguas, access a la furmaziun superiura, la cretta e l’appartegnientscha ad ina religiun etc.[1]
Plurilinguitad territoriala[modifitgar | modifitgar il code]
La noziun plurilinguitad territoriala designescha la preschientscha simultana da pliras linguas en in territori.
Plurilinguitad da la societad[modifitgar | modifitgar il code]
D’ina plurilinguitad da la societad discurran ins sche las cuminanzas linguisticas al lieu influenzeschan ina l’autra. Quai vul dir ch’ils individis fan diever en il mintgadi da dapli ch’ina lingua. Questa situaziun è savens da chattar en regiuns da surposiziun al cunfin linguistic.
Plurilinguitad instituziunala[modifitgar | modifitgar il code]
En il cas da la plurilinguitad instituziunala fan las administraziuns u instituziuns diever a bucca ed en scrit da pliras linguas. En Svizra vegnan per exempel ils servetschs publics naziunals e per part chantunals purschids en pliras linguas ed ils distribuiders a l’engrossa decleran lur products (mangiativas e.a.) en duas u trais linguas.
Diglossia[modifitgar | modifitgar il code]
En cas da diglossia è il diever da la lingua repartì sin differentas domenas. Uschia discurr’ins per exempel al plaz da lavur auter ch’en la famiglia u tranter amis. I sa tracta pia d’ina distribuziun funcziunala da duas varietads d’ina lingua. In exempel è il diever da la lingua da standard e da la lingua da mintgadi en Svizra tudestga. Da diglossia discurr’ins er sche las varietads n’han betg la medema lingua sco basa, quai ch’è savens il cas tar immigrants ch’integreschan er lur lingua materna.
Motivs[modifitgar | modifitgar il code]
I dat differents motivs che pon manar a la plurilinguitad. Savens han quels in origin politic u istoric.[2]
Colonisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Istoricamain sa lascha l’expansiun d’in pajais (colonisaziun) considerar sco ina da las raschuns centralas ch’han manà a territoris plurilings. Savens han ils conquistaders manà cun sai lur lingua ed installà quella cun la forza en ils territoris conquistads. Quai è per exempel stà il cas tar las conquistas da la Frantscha en l’Africa. Er sche las anteriuras colonias èn oz stadis independents, è la lingua dals anteriurs colonialists sa mantegnida, damai che quella era s’etablida ed è perquai vegnida renconuschida sco lingua uffiziala suenter avair acquistà l’independenza. D’agiuntar è il fatg che las pussanzas colonialas han savens tratg cunfins a moda arbitraria; aveva avant l’invasiun coloniala mintga sterpa ses territori e sia lingua, mainan ils cunfins statals oz per part permez tras questas anteriuras unitads territorialas omogenas. Uschia èn sa sviluppadas situaziuns plurilinguas betg be en contact cun il franzos, englais ed autras linguas europeicas, mabain er tras il contact tranter linguas autoctonas.[3]
Migraziun[modifitgar | modifitgar il code]
In auter motiv per emprender ina lingua estra furma la migraziun. Sco minoritad linguistica èsi savens inevitabel d’emprender la lingua dal pajais ospitant. Pli gronda che la minoritad è, e pli pitschen che quest squitsch d’assimilaziun linguistica daventa.
Unificaziun politica da territori statals[modifitgar | modifitgar il code]
Ina terza raschun che po manar a plurilinguitad è l’uniun da differents territoris statals e linguistics. Savens sa dostan las gruppas linguisticas en quests cas cunter la dominanza d’ina lingua estra sco lingua uffiziala cumandada – cun dapli u damain success. En China vala per exempel il mandarin sco lingua statala ed uffiziala er per ils abitants cun in’autra lingua materna. Er en ils territoris da la Frantscha che fissan atgnamain da lingua tudestga (Alsazia e Lorena) vala il franzos a moda lianta sco lingua d’instrucziun ed uffiziala. En il 19avel tschientaner han per exempel er ils Habsburgais empruvà d’introducir en l’Austria-Ungaria, nua che vivevan blers differents pievels, il tudestg sco suletta lingua uffiziala.
Globalisaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Novissimamain gioga er la globalisaziun en la politica ed en l’economia in’impurtanta rolla per il svilup da la plurilinguitad. L’abilitad da dumagnar almain ina lingua estra vegn resguardada pli e pli sco cundiziun da basa d’ina furmaziun professiunala confurma al temp.
Tras la globalisaziun daventan la plurilinguitad, il multilingualissem e la poliglossia adina dapli noziuns-clav per la chapientscha da blers midaments entaifer la societad:
- Il squitsch da migraziun global promova la diglossia e poliglossia.
- Per migrants che vivan en territoris linguistics esters è bilingualissem e multilingualissem savens ina necessitad.
- Cumpetenzas bilingualas e multilingualas èn ina premissa per bleras plazzas da lavur.
- En l’economia, la scienza e la tecnica sa sviluppan novs codes globals e linguas dal fatg savens or da l’englais, cun agiuntar elements d’autras linguas. Cun enconuscher quests codes e slangs han persunas multilingualas pli tgunsch access ad infurmaziuns e tras quai in avantatg economic. Sco che mussan divers studis ha la pluralitad da las linguas en societads eterogenas in effect productiv tant ord vista economica sco er culturala.
Code-switching[modifitgar | modifitgar il code]
Sco reacziun sin las consequenzas da la globalisaziun poi esser inditgà da promover per exempel l’acquisiziun tempriva da pliras linguas tar uffants pitschens e da perscrutar linguisticamain fenomens specifics sco il code-switching. Sco tal designeschan ins il fenomen che persunas plurilinguas midan tranter las differentas varietads linguisticas, tut tenor las pretensiuns da la situaziun da communicaziun actuala. Entant ch’il fenomen è vegnì considerà pli baud sco deficit, al ves’ins oz plitost sco abilitad d’ina persuna plurilingua da s’adattar a differents modus da discutar.[4]
Plurilinguitad natirala e da scola[modifitgar | modifitgar il code]
Tar l’acquisiziun da la plurilinguitad fan ins la differenza tranter l’acquisiziun nundirigida (u natirala) e l’acquisiziun dirigida tras instrucziun. Tar la plurilinguitad nundirigida sa tracti d’in process inconscient, implicit ch’ha lieu en in ambient natiral. La nova lingua vegn emprendida en rom da contacts socials quotidians, per exempel giugond cun camarats. Tar la plurilinguitad dirigida vegn la lingua estra acquistada a moda sapientiva ed explicita ensemen cun persunas d’instrucziun, per ordinari en scola.
Betg adina sa lascha però differenziar cleramain tranter l’acquisiziun nundirigida e l’acquisiziun dirigida. Savens èn las duas pussaivladads colliadas ina cun l’autra. Emprendan per exempel uffants d’immigrants la lingua en scola, ha a medem temp er lieu in’acquisiziun nundirigida en il contact cun ils uffants che discurran la lingua dal lieu sco lingua materna.
Ribeaud explitgescha che l’acquist da l’emprima lingua succedia a moda nundirigida. Uffants pitschens en la vegliadetgna da 0 fin 3 onns emprendan dals geniturs e fragliuns cun tschitschar si la lingua sco ina spungia. Ils uffants emprendan er a moda indirecta, per exempel sch’els audan a discurrer ils geniturs er senza vegnir pledentads directamain.
Tar la plurilinguitad natirala fan ins la differenza tranter duas pussaivladads: Emprendan ils uffants la segunda lingua a medem temp sco l’emprima lingua, vegn discurrì d’in’acquisiziun da l’emprima lingua bilinguala (fin la vegliadetgna da trais onns). L’auter cas furma l’acquist da la segunda (u d’ulteriuras) linguas sco uffant pli vegl u sco creschì. A partir d’ina vegliadetgna da ca. 10 onns (l’uschenumnada ‹fasa critica›) n’èsi strusch pli pussaivel da s’acquistar enconuschientschas cumplessivas d’ina lingua e da discurrer quella dal tuttafatg senza accent.[5]
Tar l’acquisiziun tempriva e simultana da duas linguas vegn ultra da quai distinguì tranter differentas constellaziuns:
- ina lingua da famiglia (L1) ed ina lingua da l’ambient (L2, ambient, en scoletta)
- famiglias da pliras linguas (il bab discurra L1, la mamma discurra L2, l’ambient discurra L1 ubain L2)
- famiglias da pliras linguas (il bab discurra L1, la mamma discurra L2) en in ambient d’autra lingua (L3)[6]
Tar famiglias da pliras linguas è sa cumprovà il princip ‹ina persuna – ina lingua›. Tenor quella duai mintga genitur discurrer cun ils uffants sia lingua materna, perquai ch’il diever da la lingua è uschia lià a persunas concretas. Ils uffants pon alura gia differenziar baud tranter la lingua da la mamma e la lingua dal bab e construir uschia successivamain in lexicon pluriling. Applitgond quest princip vegnan ils uffants gia baud conscients ch’els discurran pliras linguas. Tar uffants d’immigrants che discurran ina suletta lingua da famiglia, ma creschan si en in ambient d’autra lingua èsi fitg impurtant ch’ils geniturs restan tar lur lingua d’origin e na cumenzan betg a maschadar las linguas.
Er tar l’acquist simultan e tempriv da duas linguas na sa laschi per ordinari betg evitar ch’i sa furma ina lingua dominanta ed ina lingua pli flaivla. Igl è perquai fitg impurtant da promover omaduas linguas, per evitar che la mancanza d’in input linguistic commensurà mainia a duas linguas sviluppadas be a mesas. Da l’autra vart mussa la neurolinguistica ch’il tscharvè è gia da l’entschatta ennà preparà ad acquistar pliras linguas. Innata è numnadamain l’abilitad linguistica e betg l’enconuschientscha d’in sistem linguistic specific.
Impurtanza da l’acquisiziun da la lingua scritta[modifitgar | modifitgar il code]
La lingua sa lascha bain emprender cun sfunsar en ina societad d’autra lingua; l’acquisiziun da la lingua scritta respectiva è però per ordinari liada a l’intermediaziun instituziunala, vul dir a l’instrucziun. Il medem vala er per l’emprima lingua: Sco lingua da scrittira emprendan uffants da migrants per ordinari be la lingua dal pajais en il qual els van a scola. Sco che accentuescha però per exempel Riehl sa lascha ina plurilinguitad equilibrada be cuntanscher cun emprender en omaduas linguas la lingua scritta. Sco metoda ch’è sa cumprovada per cuntanscher questa finamira vala l’instrucziun immersiva, vul dir l’instrucziun en l’autra lingua betg mo sco rom linguistic, mabain er en auters rom (p.ex. realias).[7]
Schanzas da la plurilinguitad[modifitgar | modifitgar il code]
Bain devi e datti per part singuls scienziads che rendan attent a las difficultads che pon esser colliadas cun la plurilinguitad (individi: Il midar cuntinuadamain tranter duas linguas, surtut sche quellas n’èn betg sviluppadas cumplettamain, po manar ad ina maschaida ed ir uschia a donn e cust dal sentiment linguistic; societad: barrieras linguisticas sco impediment per l’integraziun da migrants; effect negativ da pliras linguas sin la coesiun statala). Per gronda part vegnan però accentuadas las schanzas ch’èn colliadas cun la plurilinguitad. Quellas pon surtut sa manifestar sche l’acquisiziun da las duas linguas succeda baud ed a moda cumpletta.[8]
Abilitad da communitgar[modifitgar | modifitgar il code]
In avantatg evident da la plurilinguitad è il fatg che quella pussibilitescha da communitgar en e cun dapli gruppas socialas. Quai promova per l’ina ils contacts tranter gruppas linguisticas da differents stadis, ma sustegna er la convivenza e coesiun naziunala tranter maioritads e minoritads linguisticas a l’intern dal pajais.
Avantatgs cognitivs[modifitgar | modifitgar il code]
Las linguas ch’in uman dumogna, al pon servir en blers reguards sco resursas linguisticas. Uffants e giuvenils che creschan si cun pliras linguas, s’endisan svelt da cuntrastar las linguas. Tras questa cumparegliaziun intenziunada sa sviluppa ina schientscha metalinguistica. Quella furma in avantatg cura ch’i sa tracta d’emprender novas linguas e tras quai novas structuras linguisticas.
Sco che Riel mussa, na sa restrenschan ils avantatgs da la plurilinguitad tar l’emprender novas linguas betg al sentiment linguistic, mabain includan er ina savida metalinguistica augmentada. Persunas plurilinguas han en quest reguard avantatgs envers persunas monolinguas, perquai ch’els èn abels d’applitgar differentas strategias linguisticas cura ch’els emprendan novas linguas (p.ex. il parafrasar u il code-switching); els s’avischinan pli segir a texts e tschertgan a moda pli intenziunada structuras e pleds ch’èn gia enconuschents. Medemamain san els determinar meglier cunfins da pleds e chapir reglas grammaticalas, damai ch’els vegnan pli attents a tals aspects che persunas monolinguas.
Pliras retschertgas cognitivas cumprovan cleramain ch’ina plurilinguitad tempriva (a partir dal sisavel onn da vita) porta avantatgs considerabels en l’acquisiziun d’ulteriuras novas linguas. Las novas linguas pon vegnir colliadas cun ils areals da las linguas ch’èn gia avant maun, quai che levgescha il process d’emprender. En ulteriurs studis han psicolinguists constatà ch’i dat ina connexiun evidenta tranter la schientscha metalinguistica e l’emprender da leger. In da quests studis ha mussà che uffants plurilings èn en quest puncts plirs mais ordavant ad uffants monolings. Quai vegn explitgà cun lur abilitad d’enconuscher pleds.[9]
Aspects da la pragmatica[modifitgar | modifitgar il code]
Ord vista da la pragmatica discurra Riel en connex cun persunas plurilinguas d’in «sguard differenzià sin il mund», damai che quellas sajan ablas da guardar «tras ils egliers da l’autra lingua». Quai pussibilitescha d’emprender a conuscher auters puntgs da vista e da daventar pli flexibel en l’agir.
Medemamain ord vista da la pragmatica sa lascha allegar che la bi- e plurilinguitad avra l’orizont dal singul. Da quai resultan d’ina vart avantatgs en la chapientscha vicendaivla tranter las culturas; da l’autra vart però er avantatgs en las pussaivladads da furmaziun individualas. Persunas che discurran e chapeschan pliras linguas han numerus avantatgs tant en la furmaziun sco er en l’ambient professiunal.[10]
Rumantschia e plurilinguitad[modifitgar | modifitgar il code]
Midada da paradigma[modifitgar | modifitgar il code]
Er en la Rumantschia vegn la dumonda davart las sfidas e las schanzas da la plurilinguitad manada intensivamain. Anc avant ina fin duas generaziuns prevaleva la tema ch’il contact e la maschaida da las linguas sajan surtut colliads cun dischavantatgs.[11] En il decurs dals onns 1980 e 1990 ha alura gì lieu ina midada da paradigma – l’emprim en la scienza[12], pli tard er en la vasta populaziun, e quai betg il davos grazia a campagnas correspundentas da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (‹Tgi che sa rumantsch sa dapli›) e da la Lia Rumantscha.[13]
‹Plurilinguitad – ina schanza unica›[modifitgar | modifitgar il code]
Il 2005 han ils dus linguists e magisters Rico Cathomas e Werner Carigiet edì la broschura ‹Educaziun bi- e plurilingua. Respostas a dumondas fundamentalas›. Il 2008 è cumparida la versiun surlavurada ed amplifitgada en furma dal cudesch ‹Plurilinguitad – ina schanza unica. Educaziun bi- e plurilingua en la famiglia ed en scola›. Partind da l’exempel da la famiglia Caselli tractan ils auturs dumondas fundamentalas da l’educaziun bi- e plurilingua en tschintg secturs: neurolinguistica, psicolinguistica, edulinguistica, sociolinguistica e linguistica en general.[14]
I suondan in pèr ponderaziuns-clav en connex cun la plurilinguitad che sa basan surtut sin las lavurs da Cathomas e Carigiet:
Esser biling è dapli che be savair duas linguas. L’educaziun bilingua ha consequenzas educativas, socialas, economicas, culturalas e politicas e porscha plitost avantatgs che dischavantatgs.
- Educaziun linguistica
Avantatgs d’ina educaziun bi- u plurilingua: Ina persuna che sa dapli ch’ina lingua sa communitgar cun pliras persunas e dispona qua tras d’in pli grond champ d’experientscha. La plurilinguitad cumpiglia er in avantatg da concurrenza sin la fiera da lavur. Savens sutvalitesch’ins quest aspect economic da linguas minoritaras. La bi- e plurilinguitad porta er avantatgs en il pensar: Uffants bilings enconuschan per mintga object plirs pleds. Els han uschia la pussaivladad da far connexs tranter las linguas e quai sustegna in pensar flexibel e creativ.
Metodas da sustegnair la bi- u plurilinguitad: Igl è impurtant ch’i fa plaschair a l’uffant d’emprender linguas. Per che l’uffant possia sviluppar bain sia bi- e plurilinguitad sto el vegnir rinforzà dals geniturs e dals magisters.
Problematicas e sbagls tipics en l’educaziun bi- u plurilingua: Igl è fitg impurtant ch’ils geniturs e las persunas d’instrucziun hajan ina tenuta positiva envers la lingua e ch’els porschian a la persuna ch’emprenda in clima bainvulent e pretensius. Er duessan els duvrar las linguas en ina moda sistematica, uschia che l’uffant sa differenziar bain las linguas. L’uffant na duess betg perder il plaschair d’emprender linguas; quai po capitar sch’ins insista memia baud sin las furmas correctas. Igl è er impurtant ch’ils geniturs e las persunas d’instrucziun hajan sezs bunas cumpetenzas linguisticas.
- Linguas e tscharvè
Differenzas dals tscharvels: Betg tut ils uffants han las medemas premissas biologicas d’emprender linguas. Quai dependa da la persunalitad e dal talent da l’uffant d’emprender linguas; in impurtant factur è ultra da quai in ambient cun ina tenuta positiva envers la lingua (geniturs, magisters, amis e.a.).
Emprender pliras linguas: Ins emprenda ina nova lingua betg a donn d’in’autra lingua, mabain cun agid da las autras. Betg tut las linguas ch’ins emprenda èn sviluppadas tuttina bain. Il nivel linguistic variescha tut tenor quant bler che la lingua respectiva vegn duvrada e stimada da la persuna che la discurra.
L’intelligenza da persunas bilinguas: Differents tests d’intelligenza han mussà che persunas bilinguas cuntanschan tar ils tests d’intelligenza in nivel tuttina aut u schizunt meglers resultats. Bleras persunas bilinguas han er respundì las dumondas en ina moda pli flexibla ed averta.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Yilmaz, 2004.
- ↑ Cf. David Crystal: Die Cambridge Enzyklopädie der Sprache. Campus Verlag Francfurt a.M./New York 1993, p. 360.
- ↑ Roos, 2005, p. 5.
- ↑ Cf. Chilla, Rothweilweiler e Babur.
- ↑ Riehl, 2004.
- ↑ Romaine, 1995.
- ↑ Riehl, 2004.
- ↑ Tenor Roth, 2006 e Reimann, 2009.
- ↑ Cf. Franceschini, 2001; Clyne, 2005; Riel, 2006.
- ↑ Roth, 2006; Riel, 2006.
- ↑ Cf. p.ex. Pieder Cavigelli: Die Germanisierung von Bonaduz in geschichtlicher und sprachlicher Schau. Winterthur 1969.
- ↑ Cf. p.ex. Bernard Cathomas: Erkundungen zur Zweisprachigkeit der Rätoromanen. Eine soziolinguistische und pragmatische Leitstudie. Turitg 1977 e Peter Egloff: Rätoromanen: Freier Fall ins sprachlich-kulturelle Nichts?, en: Tages-Anzeiger-Magazin, nr. 17 (26/27 d’avrigl 1986).
- ↑ Lia Rumantscha: Bi- e plurilinguitad.
- ↑ Werner Carigiet e Rico Cathomas: Educaziun bi- e plurilingua. Respostas a dumondas fundamentalas. Cuira 2005. Id.: Plurilinguitad – ina schanza unica. Educaziun bi- e plurilingua en la famiglia ed en scola. Berna 2008.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Yilmaz Ali; Schweizer Nachrichten für internationale Medien Soliday (ed.): Mehrsprachigkeit in der Schweiz – Gewinn oder Nachteil. Basel 2004.
- Colin Baker: Zweisprachigkeit zu Hause und in der Schule. Ein Handbuch für Erziehende. Verlag auf dem Ruffel, Engelschoff 2007, ISBN 978-3-933847-11-9.
- Hadumod Bußmann (ed.): Lexikon der Sprachwissenschaft. 4. ed. cumplettada. Kröner, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-520-45204-7.
- Jean-Louis Calvet: La guerre des langues et les politiques linguistiques. Payot, Paris 1987, ISBN 2-228-14200-X.
- S. Chilla, M. Rothweiler, E. Babur: Kindliche Mehrsprachigkeit. Grundlagen-Störungen-Diagnostik. Reinhardt, Minca 2010, ISBN 978-3-497-02165-9.
- Detlef Heints, Jürgen Eugen Müller, Ludger Reiberg: Mehrsprachigkeit macht Schule. Kölner Beiträge zur Sprachdidaktik. Gilles & Francke, Duisburg 2006, ISBN 3-925348-68-9.
- L. Eichinger: Sprachliche Kosten-Nutzen-Rechnung und die Stabilität mehrsprachiger Gemeinschaften. En: Uta Helfrich, Claudia Maria Riehl (ed.): Mehrsprachigkeit in Europa – Hindernis oder Chance? Egert Verlag, Wilhelmsfeld 1994, ISBN 3-926972-41-6, p. 31–54.
- Csaba Földes: Interkulturelle Linguistik: Vorüberlegungen zu Konzepten, Problemen und Desiderata. Universitätsverlag, Veszprém/ Edition Praesens, Vienna 2003, ISBN 3-7069-0230-3 e ISBN 963-9495-20-4.
- Csaba Földes: Kontaktdeutsch. Zur Theorie eines Varietätentyps unter transkulturellen Bedingungen von Mehrsprachigkeit. Verlag Gunter Narr, Tübingen 2005, ISBN 3-8233-6160-0.
- Volker Hinnenkamp: Vom Umgang mit Mehrsprachigkeit. En: APuZ, 8/2010, p. 27–32.
- E. Koudrjavtseva, T. Volkova: BILIUM-Bilingualism Upgrade Module (Part II): A comprehensive approach to teaching bilingual children language (non-native and another/second native) in the early childhood educational systems (ECES) of the European Union: A framework for an advanced training programme for pre-school teachers and similar structural units in mainstream schools (pupils from the age of 1.5 years to 5 years). RetorikaA, Riga 2014, ISBN 978-9984-865-67-6.
- Norbert Kühne: Wie viele Sprachen sprichst du? – Mehrsprachigkeit aus psychologischer und pädagogischer Sicht (2). Raabe Verlag, Stuttgart 2018.
- Deutsch als Zweitsprache. Spracherwerb, gesteuert, gelenkt. Lehr- und Lernwerkstatt, 2008.
- N. Müller, T. Kupisch, K. Schmitz, K. Cantone: Einführung in die Mehrsprachigkeitsforschung. Narr, Tübingen 2001, ISBN 3-8233-6674-2.
- Claudia Maria Riehl: Sprachkontaktforschung. Eine Einführung. Narr, Tübingen 2002, ISBN 3-8233-6013-2.
- Claudia Maria Riehl: Aspekte der Mehrsprachigkeit: Formen, Vorteile, Bedeutung. En: Ludger Reiberg (ed.): Mehrsprachigkeit macht Schule. Gilles & Francke, Duisburg 2006, ISBN 3-925348-68-9, p. 15–23.
- S. Romaine: Bilingualism. 2. ed. MPG Books Ltd. Bodmin. Cornwall 1995, ISBN 0-631-19539-4.
- H. Roth: Mehrsprachigkeit als Ressource und als Bildungsziel. En: Ludger Reiberg (ed.) Mehrsprachigkeit macht Schule. Gilles & Francke Verlag, Duisburg 2006, ISBN 3-925348-68-9, p. 11–14.
- Stefan Schneider: Bilingualer Erstspracherwerb. UTB Reinhardt, Minca 2015, ISBN 978-3-8252-4348-7.
- Sabine Schrader, Christiane Maas (ed.): Viele Sprachen lernen … ein notwendiges Übel? Chancen und Probleme der Mehrsprachigkeit. Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2002, ISBN 3-935693-54-0.
- Rita Zellerhoff: Didaktik der Mehrsprachigkeit. Didaktische Konzepte zur Förderung der Mehrsprachigkeit bei Kindern und Jugendlichen, Schulformübergreifende Konzepte unter besonderer Berücksichtigung des Förderschwerpunktes Sprache. Lang, Francfurt a.M. 2009, ISBN 978-3-631-58569-6.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Stichwort Mehrsprachigkeit, sin: www.kindergesundheit-info.de
- Projekt Eurocomprehension: Nutzung der Mehrsprachigkeit zur schnelleren Erlernung des Leseverstehens, sin: www.eurocomprehension.de
- Goethe-Institut: Themenportal Mehrsprachigkeit


text:
Riein
Riein l'è un cumün sgüisser del distret de Surselva in del Cantun Grisun. El gh'ha pü u manch 67 abitant, una süperfis de 15.82 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1270 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Riein l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Duvin, Pitasch, Safien, Sevgein, Tenna, Valendas.
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El cumün el se tröva in de la Val Lumnezia a est del fiüm Glenner in sü 'na terassa natürala in sü la pared ovest d'una catena de munc. A quela catena de munc chi pertchen, tra l'olter, el Piz Riein (2'752 meter i.s.N.d.M), el Piz Signina (2'848 meter i.s.N.d.M) e, 'l munt pü volt, el Piz Fess (2'880 meter i.s.N.d.M). I düü insediament püs grand hin el paes Riein e la fraziun Signina (1'318 meter i.s.N.d.M).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riein l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de Renino.
L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Riein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Riein in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Castion (CO)
Castion o la Torr (prononzia local: [kaʃ'tjuŋ]; nom ufizial in italian: Castiglione d'Intelvi) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 1 182 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 4,3 km² e 'na densità de 275 ab./km².
La scormagna di abitant a l'è goss.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Castion l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Per cumenzar il 2022 preschentain nus discs novs da chapellas da tut la Svizra. Quai èn las chapellas Ohalätz, Wybergstürm, la L'Englerkapellä, ils Quöllfrisch-Buebe, la Trachtenkapelle Düdingen e la Striichmusig Stägeläufer. Da questas furmaziuns datti sauts novs cun tuns da clarinetta e d’orgelet, cun gronda variaziun e bler schlantsch. Vus udis: Il striun, il valser Buechrain, Die tanzende Grossmutter, Spergämänter, Chäserrugg-Abfahrt, Richtig gmüetli, il Ohalätz-Ländler e blers auters sauts.
Dapli da las chapellas che vus avais udì:
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Las pretaisas en l’agricultura èn adina pli autas ed i dovria in enorm spagat per accumplir tut las finamiras e giavischs, uschia il pur Samedrin, Gian Peter Niggli. El metta pais en ses bain puril sin l’allevament da vatgas d’angus e la vendita da la charn. E tar tut las lavurs duai vegnir lavurà uschè effizient sco pussaivel.
Datas da GPS
Per spargnar temp, schanegiar ils prads cun damain pais e cun duvrar damain carburant, vegn per exempel il tractor dirigì uss d’in sistem da navigaziun. Quel inditgescha suenter er nua ch’i fa da basegn d’engraschar dapli e nua damain. Sper il metter pais sin meds da digitalisaziun e collavurar cun auters purs, gidia dentant er l’investiziun en la genetica.
Pli vegls ch’ils animals daventan e meglier ch’igl è per il clima.
Evitar viadis pli lungs è in’ulteriura finamira ch’il bain puril vul cuntanscher en l'avegnir. Uschia na duess era betg vegnir cumprà en pavel d’ordaifer.
La grondezza n’è betg uschè impurtanta tar la vatga, dentant gioga ina gronda rolla che l’animal arriva da sa nutrir be cun erva e fain dals pasculs e da las alps en vischinanza.
Finalmain quintia era la bilantscha da l’entir bain puril en connex cun las emissiuns da CO2, suttastritga il pur Samedrin.


text:
Ozzy Osbourne
John Michael Osbourne, cgnusû méj cuma Ozzy Osbourne (Birmingham, 3 ad Dicémbar dal 1948), 'l è 'n cantànt e cumpuśidōr heavy metal ingléś, leader dal grup di Black Sabbath in di an Stanta e pò cantànt ad sucès par sò cònt da i an Utànta a gnir a 'dès. Al sò scutmàj 'l è The Madman (Al Mat).
In dla sò caréra da par lò 'l à vindû da piò ad sinquànta migliòṅ ad disc in tut al mónd, sènt migliòṅ śuntànd-ag anc quéi fat cun i Black Sabbath. 'L à anc fat 'l atōr in quàtar film, al più famóś di quài 'l è Morte a 33 giri insém a Gene Simmons di Kiss.
Biugrafìa
Ozzy al nas da na famìja sénsa bèsi, i sò genitōr Jack e Lillian Osbourne i éran difàti di uperài pòvar. Da pìcul al gh'iva anc di prubléma a dascórar esénd diślèsic e òṅ ch'al tartajàva. A scóla al gh'iva un cumpàgn ch'a n andàva minga 'd acòrd sèg, Anthony Frank Iommi (cgnusû in séguit cuma Tony Iommi): chi lōr dū i s piciàvan da spés.
A quatórd'ś an Ozzy al taca a cantàr in un grup muśicàl ciamâ The Black Panthers ma pò al lasa la scóla 'l an dòp par lauràr e purtàr a cà di bèsi faghénd al maslàr, al muradōr e 'l idràulic, ma qvìst chè i èṅ di mistēr ch'i gh faṅ schiva e John al decìd acsè ad far invéci di furt. Durànt un tentatìṿ ad tōr un televiśōr da 'n apartamènt, chi lò al ślìcia par tèra cun cal péś lè adòs e al vèṅ acsè purtâ in parśòṅ. Scuntâ la péna, Ozzy al decìd ad sunàr incóra, prima cun i Music Machine e pò cun gl’Approach tulénd par lò al nóm 'd art 'd Ozzy Zig.
I Black Sabbath
Un dè Ozzy al mèt fóra da 'n negòsi ad disc un bijitèṅ cun scrit insìma «Ozzy Zig requires gig. Owns own P.A.» (Ozzy Zig al pésca da far di cuncèrt. Al gh'à 'n amplificadōr suo). Tony Iommi e Bill Ward, pasànd da 'd là, i lèśan al mesàǵ e i decìdan 'd andàr a cà sua a catàr-al parchè Iommi al n psiva minga crédar ch'al sò vèć cumpàgn ad scóla al faśìs al cantànt. I nàsan acsè i Polka Tulk Blues Band cun Ozzy ch'al s pòrta a drē al chitarìsta, pò basìsta, Geezer Butler. Dòp pôc tèmp al grup al càmbia nóm in Black Sabbath, al tìtul ingléś 'd un film ad scarésa ad Mario Bava dal 1963 da 'l tìtul I tre volti della paura. La banda la mét in fila di disc ad sucès cuma Black Sabbath, Paranoid, Master of Reality e Sabbath Bloody Sabbath ma i rìvan anc di prubléma p'r Ozzy ch'al dvénta 'n imbariagòs drugâ pódag.
Dòp un brut mumènt, la mòrt ad sò pàdar, Ozzy al decìd ad mulàr al grup par far-an òṅ tut suo. Al sò pòst al vèṅ tòlt par Dave Walker di Fleetwood Mac ma pò al Madman al càmbia idéa turnànd in si sò pas in dal 1978, in tèmp par far gnir fóra Never Say Die!, un disc dasfurtunâ ch'al séggna anc la fiṅ dal sò rapòrt cun i Black Sabbath.
Caréra da par lò
Casâ fóra da i Black Sabbath, al cantànt al s buta śò srand-as dèntar in na cambra d'n albêrg par 'n an a bévar e a drugàr-as, dasprâ par cum l'éra finìda. Cun 'l ajùt ad Sharon Arden, fiōla dal manager di Black Sabbath ch'la dvintarà pò sò mujér, Ozzy al decìd ad métar sù un grup par sò cònt, tulénd cuma chitarìsta, su cunsìli ad Dana Sturm, Randy Rhoads di Quiet Riot. I àtar mémbar dal sò grup i èṅ Lee Kerslake a la baterìa e Bob Daisley a 'l bas. Al prim disc, Blizzard of Ozz al pòrta pròpria al nóm ch'al gh'iva a 'l inìsi 'l grup e a véd la luś in dal Setémbar dal 1980 par la Epic Records, cun di braṅ dvintâ di clàsic cuma I Don't Know, Crazy Train, Goodbye to Romance, Mr. Crowley, Revelation (Mother Earth), Steal Away (The Night) e Suicide Solution. 'L àlbum al vénd dimóndi, specialmènt in di Stat Unî in dua al rèsta in clasìfica par dū an vinsénd anc un disc ad plàtin.
'L an dòp 'l è al tùr'n ad Diary of a Madman (1981), disc ad sucès anc qvést chè, cun i sìngui Flying High Again e Over the Mountain. 'L àlbum al dascór dal studiōś d'l ucultìśum Aleister Crowley. Al 19 ad Mars dal 1982 a mōr in 'n incidènt in aparéć al chitarìsta Randy Rhoads (in sò unōr al gnarà pò fóra un disc da 'l viṿ in dal 1987 da 'l tìtul Tribute). Par finìr al tour a vèṅ tòlt Bernie Torme (ex Gillan).
Par rispónd'r a 'l live di Black Sabbath Live Evil Ozzy al fà vgnir fóra un disc da 'l viṿ anc lò, Talk of the Devil pîṅ ad braṅ dal sò vèć grup anc se fóra da 'l Régn Unî al disc 'l è cgnusû cuma Speak of the Devil.
I prim an Utànta
In dal Favràr dal 1982, Ozzy al s catàva in dal Tèxas par dar n'uciàda a Fort Alamo quànd, imbariâ pódag, 'l éra vgnû fóra da la sò cambra 'd albêrg e al s éra mis a pisàr atàc a 'n mur dal furtèṅ, finénd acsè in parśòṅ. Turnâ in libertà, al Madman al fà vgnir fóra in dal Dicémbar dal 1983 al sò tèrs disc da studi, Bark at the Moon, cun lò ch'al fà al lóv manâr in sla cupertìna. Ólt'r a la title track, cal lavōr chè, dimóndi vindû in di Stat Unî (tri disc ad plàtin), al gh'à dèntar soquànt di sò braṅ più famóś cuma Centre of Eternity (ciamàda invéci Forever in soquànti edisiòṅ europei dal disc), Rock’n’Roll Rebel, So Tired (un lènt sarnî cuma secónd sìngul) e You're No Different. A la chitàra, a 'l pòst ad Rhoads, a gh'è Jake E. Lee.
In cal méntar la Sharon (dvintàda sò mujér e la sò manager) la 'l cunvìns a pasàr a la CBS/Columbia e pò a far-as curàr in clìnica. In dal 1984 Ozzy al finìs incóra na vòlta in parśòṅ parchè bcâ imbariàg a giràr trambalànd p'r al stradi ad Memphis (Tennessee), un quèl che là a n s pōl minga far parchè cuntràri a la léǵ.
In dal Favràr dal 1986 'l è al tùran ad The Ultimate Sin (tìtul pruviśòri Killer of Giants cuma una dal canti ch'i s càtan lè dèntar), un lavōr ch'l à vindû tri migliòṅ ad còpi (rivànd a 'l sèst pòst dla Billboard) davśinànd-as dimóndi a 'l hair metal. Da drē da la baterìa a gh'è Randy Castillo, òṅ ch'l iva sunâ cun la Lita Ford, mént'r al bas 'l è sunâ da Phil Soussan. Al sìngul ad sucès 'l è Shot in the Dark.
'L arìṿ ad Zakk Wylde
A cal punt lè però Jake E. Lee al mòla 'l grup e Ozzy al sarnìs a 'l sò pòst al śóvan Zakk Wylde catànd acsè al sò sunadōr parfèt, dū ch'i s inténdan dimóndi bèṅ anc fóra da 'l piàṅ prufesiunàł (Ozzy al tgnarà a batéś al prim fiōl ad Zakk).
La prima ucaśiòṅ par lavuràr sèg Osbourne al gh l'à cun No Rest for the Wicked d'l Utóbar dal 1988 in dua al chitarìsta biónd al gh'à la manéra ad druàr al sò stîl persunàl fat 'd armònic artificiài ch'i gh parmétan ad far gnir fóra di sòṅ ch'i s davśìnan a di fisć. Al disc 'l è dimóndi più dûr dal precedènt ('l à vindû quàtar migliòṅ ad còpi in tut al mónd e 'l à ciapâ tri disc ad plàtin di di Stat Unî) e al véd in cupertìna Ozzy Osbourne sintâ insìma a 'n scranòṅ pîn ad pèli ad bèsti e ad tésć cun 'd intóran da lò na cōrt fata da tri sigàgni pìculi.
In dal disc al bas 'l è sunâ par Bob Daisley ch'al s è dâ da far anc a livèl cumpuśitìṿ acsè cuma in di disc Blizzard of Ozz e Diary of a Madman a n catànd però briśa pòst in di crèdit. Sōl dòp na càuśa cónt'r al Madman chi lò al s è vdû arcgnósar i sò dirìt 'd autōr, sénsa però che dal sò foto i cumparìsan in dal booklet dal disc, in du a s véd invéci Geezer Butler, vèć cumpàgn a i tèmp di Black Sabbath, ch'al sunarà pò in dal tour sucesìṿ (cuma anc in dal Moscow Music Peace Festival dal 1989) e ch'al cumpàr anc in di vìddeo prumusiunài cuma quél ad Miracle Man (prim sìngul) in dua al grup al sòna in na céśa in méś a di nimài par tōr in gir al predicadōr televiśìṿ Jimmy Swaggart, òṅ ch'al gh'à sèmpar dâ adòs faghénd-ag di predicòs cóntar prima 'd èsar bcâ da la pulisìa c'n al braghi śò e na putàna sèg. I àtar vìddeo dal disc i èṅ Crazy Babies (ch'al dascór di putèṅ nâ dipendènt da la dròga) e Breakin' All the Rules anc se pò i n èṅ minga vgnû fóra cuma sìngui.
Sémp'r in dal 1988 Ozzy 'l incìd al braṅ Close my Eyes Forever insém a la Lita Ford p'r al sò disc Lita. In dal méś 'd Agóst pò i rìvan di àtar prubléma cun la léǵ p'r al Madman parchè, dòp avér bvû quàtar butìgli ad vodka, imbariagòs cum 'l éra, 'l iva tintâ ad strusàr sò mujér Sharon. Pardunâ da lē e lasâ lìbar, Ozzy al taca incóra un prugràma ad riabilitasiòṅ.
In dal 1990 Ozzy al fà catàr in di negòsi un EP da 'l viṿ da 'l tìtul Just Say Ozzy pò 'l an dòp al disc No More Tears, cuciâ in élt da 'l sìngul umònim, ch'al fà sù sinc disc ad plàtin. Par butàr śò 'l calti Ozzy al s éra fat jutàr par Zakk Wylde, par Randy Castillo, p'r al basìsta nóṿ Mike Inez (prima ch'al pasìs c'n i Alice in Chains) e par Lemmy Kilmister leader di Motörhead. Al grup al vins anc un grammy award in dla sesiòṅ „Best Metal Performance“ p'r al braṅ I Don't Want To Change The World.
Acùśi ad mesàǵ lugâ in dal cansòṅ
Dimóndi parsòni i gh'aṅ da spés dâ adòs par via di sò cumpurtamènt e dla sò mùśica fin da i tèmp di Black Sabbath, specialmènt da quànd òṅ di sò sustenidōr, John McCollum, un ragàs ad dasnóṿ an, al s éra tirâ na sćiuptàda in sal grugn al 26 'd Utóbar dal 1984 méntar 'l éra drē a scultàr la canta Suicide Solution cun un walkman a gl'uréci. La "Institute for Bio-Acoustics Research Inc.", na dita specialiśàda in dal catàr i sòṅ, l'iva purtâ avànti l'idéa ch'ad dènt'r a cal braṅ lè a gh fus na fraś ch'la psiva dar di cuć par spìnśar i baghét a tōr-as la vita, "Why Try? Why Try? Get the gun and try it! Shoot! Shoot! Shoot!" (Parchè pruvàr? Parchè pruvàr? Tó la pistòla e próv'la! Spara! Spara! Spara!). Ozzy al s éra diféś dgénd che la canta l'éra stada scrita pinsànd a 'l cantànt di AC/DC Bon Scott, mòrt imbariàg soquànt méś prima astufgâ pròpria da 'l sò gòmit e minga par cunvìnsar la gint a cupàr-as. I genitōr dal ragàs però i aṅ purtâ listés lò e la sò cà discugràfica, la CBS, in tribunàl. Al 19 ad Dicémbar dal 1986 al giùdas John L. Cole al 'l à mandâ asòlt parchè, par la léǵ americàna, a n s pōl minga èsar cundanâ par na sò òpra 'd artìsta.
Di àtar mesàǵ subliminài i gh sarésan pò anc in dal canti Believer (la fraś «Watching the time go and feeling belief grow/ Rise above the obstacles» scultàda da cl'atra banda la pâr «Won’t you live? Believe me, for now suit yourself» ch'la vrés dir “A n scamparà't briśa? Créd-um, p'r adès fà quél ch'at piàś”) e Bloodbath in Paradise (in dua la fraś ch'la vèra la canta, scultàda a 'l cuntràri, la pâr dir «Your mother sells welts in hell», batùda dal film L'esorcista ch'la vōl dir “Tò màdar la ciùcia di cas a 'l infèran”).
Discugrafìa
cun i Black Sabbath
Àlbum in studi
- 1970 - Black Sabbath
- 1970 - Paranoid
- 1971 - Master of Reality
- 1972 - Vol. 4
- 1973 - Sabbath Bloody Sabbath
- 1975 - Sabotage
- 1976 - Technical Ecstasy
- 1978 - Never Say Die!
- 2013 - 13
Disc da 'l viṿ
- 1980 - Live at Last
- 1998 - Reunion
- 2002 - Past Lives
da par lò
Àlbum in studi
- 1980 - Blizzard of Ozz
- 1981 - Diary of a Madman
- 1983 - Bark at the Moon
- 1986 - The Ultimate Sin
- 1988 - No Rest for the Wicked
- 1991 - No More Tears
- 1995 - Ozzmosis
- 2001 - Down to Earth
- 2005 - Under Cover
- 2007 - Black Rain
- 2010 - Scream
- 2020 - Ordinary Man
- 2022 - Patient Number 9
Disc da 'l viṿ
- 1982 - Speak of the Devil
- 1987 - Tribute
- 1993 - Live & Loud
- 2002 - Live at Budokan
Sìngui
- Crazy Train
- Mr. Crowley
- Flying High Again
- Over the Mountain
- You Can't Kill Rock N' Roll
- Symptom of the Universe
- Iron Man/Children of the Grave
- Bark at the Moon
- So Tired
- Shot in the Dark
- The Ultimate Sin
- Crazy Train (Live)
- Miracle Man
- Close My Eyes Forever (cun la Lita Ford)
- No More Tears
- Time After Time
- Road to Nowhere
- Mama, I'm Coming Home
- Mr. Tinkertrain
- Changes
- Perry Mason
- See You on the Other Side
- I Just Want You
- Walk on Water
- Back on Earth
- Gets Me Through
- Dreamer
- Changes (cun la Kelly Osbourne)
- Mississippi Queen
- In My Life
- I Don't Wanna Stop
- Not Going Away
- Black Rain
- Let Me Hear You Scream
- Life Won't Wait
- Let it Die
Culegamènt estéran
Soquànt vìddeo da 'l canàł uficiàł 'd Ozzy Osbourne in sal YouTube
- (EN) Al vìddeo ad Bark at the Moon
- (EN) Al vìddeo ad Crazy Babies
- (EN) Al vìddeo ad Crazy Train
- (EN) Al vìddeo ad Dreamer
- (EN) Al vìddeo ad Gets Me Through
- (EN) Al vìddeo ad Mama, I'm Coming Home
- (EN) Al vìddeo da 'l viṿ ad Mr. Crowley
- (EN) Al vìddeo ad Miracle Man
- (EN) Al vìddeo ad No More Tears
- (EN) Al vìddeo ad Road to Nowhere
- (EN) Al vìddeo ad The Ultimate Sin


text:
Pedara
Pedara (en Sicilià: Pidara) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 11 km a nòrt de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 11.233 abitàncc e 'na superfìce de 19,2 km².[1]
Pedara l'è tacàt ai cümü de: Mascalucia, Nicolosi, San Giovanni la Punta, Trecastagni, Tremestieri Etneo e Zafferana Etnea.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
En connex cun la sanaziun da l’infrastructura communala vul Zernez era introducir tempo 30 per l'entira zona d’abitar. L’infrastructura communala è passa 80 onns veglia e sto vegnir sanada. I dovra novas lingias da stgaudament, da telecommunicaziun, da partiziun da l’aua netta e persa sco era novas lingias electricas. Cun far questas lavurs sutterranas vul la vischnanca er adattar il passape e las vias.
In'expertisa da canera ha uss er mussà il basegn da trair mesiras per diminuir la canera tras la vischnanca. La suprastanza communala è perquai vegnida a la conclusiun da reducir il tempo en l'entira zona d’abitar sin 30.
Ma era cun questa mesira resta il nivel da la canera en tscherts lieus fitg aut. Per las chasas pertutgadas èsi previs da prender ulteriuras mesiras sco isolar las fanestras. Zernez prevesa da cumenzar cun las lavurs il 2024 e da realisar ellas durant ils proxims 4 onns. Silsuenter duai lura era dar mesiras per las fracziuns da Lavin, Susch e Brail.