text:
Sissignor! Saran fors anch
quij fior bianch – che me disii,
ma per mì, sien bianch o scur,
l’è sicur – che sont servii:
saran fior, quest el capissi,
ma quand pissi – vedi i stell,
saran fior, ma bona sira
quanti el tira – ahj el mè usell!
Saran fior, ma i mee camis
hin tutt lis – per el brusacc
che gh’è dent in quella fotta
che pergotta – del pissacc.
Sissignora, saran fior,
ma el dottor – che me schizzetta
con pù el varda, pù el se intesta
che l’è pesta – malarbetta;
ma per mì già impunemanch
sien fior bianch – o scolament
ve poss dì de galantomm
che del nomm – m’importa nient
perché quand ghe disen roeusa
a la proeusa – di garon
la pò vess con tutt onor
anca on fior – la scolazion.


c: text/html

text:
Gh’è al mond di cristian tant ostinaa
che metten eresij fina in la fed,
gent che se i coss no hin pù che spiegaa
e ciar come del dì no i voeuren cred.
Deffatt l’oltrer me n’è giust capitaa
vun che fors l’avarav anmò de zed,
se a bagn mariano l’avess tiraa
cont on bon paragon dent in la red.
Lu el sostegneva che no gh’era el piatt
de fà stà in carna e oss tucc i vivent
unii insemma in la vall de Giosafatt,
e mì gh’hoo faa vedè ciar e patent
che in la piccola vall di mee culatt
ghe foo stà tutt el mond comodament.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’anteriur primminister franzos Michel Rocard è mort. El saja mort oz en la vegliadetgna da 85 onns en in spital a Paris, ha ditg ses figl a l’agentura da novitads AFP. La raschun da la mort n’è anc betg enconuschenta.
Il president franzos François Hollande ha undrà ses collega da partida sco persunificaziun d’in socialissem ch’haja concilià utopia cun modernitad. Il socialist Rocard è stà schef da regenza da minoritad dal 1988 fin il 1991 en Frantscha.
Adina puspè hai dà tensiuns cun il president François Miterrand. En consequenza è Michel Rocard sa retratg il matg 1991 da ses uffizi.
RR novitads 21:00


text:
Locarn
Locarn (Lucärn in del dialet de la Val Verzasca; Locarno in Italian; Liggåårasch in del walser de Busch; Luggarus in tudesch storegh) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarno in del Canton Tesin. Al gh’ha 15 671 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 19.4 km², e al se tröva a una altitüden de 200 meter sura al livel del mar.
El cumün de Locarn a l'è tacaa ai cumün de Scona, Avegn Gordev, Cadenazz, Cügnasch-Geira, Gordora, Vertezz, Loson, Minüs, Müralt, Orzelina, Gambarögn, Tegna, Tendru-Cuntra.
L'è la 74esima cità püssee granda de la Svizzera per popolazion, la terza del Canton Tesin, dopu de Lügan e Bellinzona.
L'è la sede de un Festival cinematugrafegh che 'l se ten tüt i ann in del mes de Agost in de la Piazza Granda: el Locarno International Film Festival.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lucarnu el se tröva in sü la spunda nord del Lagh Magiur, a la fin de la Valmagia. A est se desvilüpa la Val Verzasca e, püssee in là, el pian de Magadin e la val del Tesin; a ovest inveci a gh'è la val Unsernun e i Centvai, che menen a l'Ossula.
El nücli storegh de la cità l'è quel ai pee de la Valmagia, menter che la zona növa (quela di Ger de Sota, che 'l gh'ha però anca el nom ufizial de Locarno exclave) l'è püssee destacada, e la se tröva in del Pian de Magadin. La cità de Lucarnu dunca l'è traversada de düü fiüm: la Magia e 'l Tesin.
Per el sò vess inscì arent al lagh e anca ai muntagn di sò vai, Lucarnu l'è prutegiüü di clima püssee fregg: per 'sta resun, a l'è una metà turistega famusa e impurtanta. De Lucarnu pö se pò rivà in traghet de l'Italia.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I prim insediament urganizzaa hinn de l'età del brunz (inturna al 1000 prima de Crist) e hinn testimuniaa, per esempi, di necropuli de San Iori e Sant Antoni. La necropuli de Suldün la ne dis che 'l sit l'eva bitaa anca in de l'età del fer.
Forsi giamò in del VII secul prima de Crist la vegia pupulaziun lucal (prubabilment ligür) la s'è messedada cui Lepunz (che inveci eren celtich). I ruman hinn rivaa in del segund secul prima de Crist. In del Castel de Lucarnu hinn cunservaa repert del periud ruman.
In del Mediuev Lucarnu l'è staa cuntendüü tra Cumasch e Milanes, che hinn staa quei che a la fin hann vengiüü. In del Quatercent el dumini de la cità l'è passaa a la fameja Rüsca.
Dopu avè resistüü a un assedi in del 1502-1503, la cità la finiss in di man di svizzer in del 1516. In di secui che vegnen dopu, Lucarnu l'ha patii una serie de desgrazzi, anca perchè l'eva un burgh minga tant impurtant e dunca poch cunsideraa e vütaa.
In tra el Votcent inveci la cità la turna a varì, tant l'è che in tra el 1821 e 'l 1827 la sarà anca la capital pruvisoria del növ Cantun Tesin. De là inanz, Lucarnu el vegn un sit bel impurtant e mudernu. El ciapa impuranta internaziunal in del 1925, quand che ghe vegn firmaa un trataa tra Belgi, Cecusluvachia, Francia, Germania, Italia, Pulonia e Regn Ünii.
In del 1928 el ghe vegn tacaa el cumün de Suldün (nassüü in del 1803).
El dialet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dialet de Lucarnu l'è una variant del Lumbard ucidental. Respet ai parlà di paes d'inturna (püssee cunservativ), quel de Lucarnu el se vesina de bun a la koiné tisinesa e, dunca, ai dialet di cità de Belinzona e de Lügan. A bun cünt, el cunserva anmò al dì d'incö 'na quai carateristega propia.
Pruverbi in del dialet de Lucarnu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Quand i asan i canta, u vò fà bel temp.
- Mej un prad incö che un castel doman.
- A Santa Caterina, tücc i vach in cassina.
- Chi che fa la carità, i la troverà.
- Chi viv sperand, mör cifoland.
- Chi viv da cióla, mör da bestia.
- Par cognóss la tósa bisógna guardà la mam.
- Can e cavai magar, i è pizzigad di mósch.
- Carn al Só e péss in l'aqua.
- A Natal, al sbadügg d'un gal.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Peter Sagan
El Peter Sagan (Žilina, Slovacchia, 26 de sgenee 1990) a l’è on ciclista su strada slovacch, ch’el corr del 2017 in de la squadra World Tour todesca Bora-Hansgrohe. A l’è el campion del mond su strada di agn 2015 e 2016.
El sò fradell Juraj a l’è anca luu corridô professionista, e ‘l corr anca luu in la Bora-Hansgrohe.
El Sagan a l’è intra i corridô attiv pussee vincent: intra i sò success pussee important a gh’hinn duu Campionaa del Mond, dò tapp de la Paris-Nizza, trii tapp de la Tirreno-Adriatico, vuna al Gir de Romandia, dò - e la vittoria generala - al Gir de Polonia, on record de tredes tapp al Gir de Sguizzera, e quindes tapp - alter record - e vittoria generala al Gir de California.
In di trii Grand Gir, l’ha vengiuu sett tapp al Tour de France e quatter a la Vuelta a España; semper al Gir de Francia l’ha anca vengiuu la classifega a punt in cinch agn de fila, del 2012 al 2016, e l’è inscì devegnuu el primm corridô a veng questa classifega chì in tucc i sò primm cinch partecipazion al Tour.
In di Classegh, l’ha vengiuu dò edizion de la Gent-Wevelgem, ona E3 Harelbeke, e ona Classega Monument, el Gir di Fiander del 2016.
Prima de scomincià del 2009 a corr coma professionista su strada, a l'era anca on corridô de mountain bike, dova l'ha vengiuu el Campionaa del Mond Junior del 2008.


text:
La raschun persuenter èn las lavurs da restauraziun vid ils clutgers. Ubain pli exact, ils lavurers che lavuran enturn il clutger. Sco il stuccatur Thomas Krüger di, saja quai extrem dad aut sch’ins saja dasperas vid lavurar. El haja quintà ch’i saja dad aut. Ma che quai saja uschè extrem, n’avessi el betg spetgà. Lavurar cun protecturs d’ureglias l’entir di na saja betg empernaivel, ed ins n’audia n’era betg sch’i capitia insatge.
Ils paders èn disads e dovran il tuchiez per ch'els n'emblidian betg da sa radunar per far oraziun.
Perquai vegnan ils zains tschentads ora durant l’avantmezdi ed il suentermezdi, declera il caluster frater Fridolin. Els pudessan era tschentar ora dal tut ils zains. Dentant ils paders sajan disads e dovrian il tuchiez per ch'els n'emblidian betg da sa radunar per far oraziun, di frater Fridolin. Uschia ha el in per giadas a di dad ir sin clutger per tschentar en ed ora il tuchiez. Sch’il convent ha messa ed i vegn tutgà durant il di, lura vegnan ils lavurers infurmads. Sco Thomas Krüger di, tschertgian els lura lavurs che sajan pli da lunsch davent dals zains. Frater Fridolin quinta che quai giaja anc dus mais. Lura sajan las lavurs vid ils clutgers a fin ed i vegnia puspè dà las uras sco usità.
RR actualitad 07:00


text:
Sorvisc
Sorvisc 31-40 sön 138
- Comunicaziun dl mëteman de na ativité sanitara
I profescionisć lëdi che mët man da susc o adöm cun d'atri na ativité de medijina nia complessa te so stüde profescional o te ćiasa di paziënć te Südtirol mëss ti le lascè alsavëi al ofize provinzial competënt. Chësta comunicaziun é de oblianza....
- Comunicaziun dla situaziun dl personal
Düć i daturs de laûr sotmetüs ala regolamentaziun dla mediaziun obligatoria mëss, sce al é preodü, ti lascè alsavëi te forma eletronica al ofize competënt ćina ai 31 de jenà de vigni ann tan de personal che ai à. La comunicaziun dl organich é ma...
- Comunicaziun dles ofertes de laûr
Orésses sciöche datur/ia de laûr lascè alsavëi Üsc posć de laûr tres la börsa dl laûr eletronica eJobBörse y adorëise aiüt da le fà? Nia de plü de scëmpl co chësc: I messëis ma ves adressè personalmënter, tres e-mail o tres fax al zënter de...
- Confëriment dla “Stëra de mirit dal laur”
En gaujiun dla Festa dl laur gnarál indô conferí al 1. de ma 2018 les „Stëres de mirit dal laur“. A che pa: laurantes/lauranc, dependëntes y dependënc o dirigënc/dirigëntes che laora o á lauré te aziëndes publiches o privates, te...
- Contrac coletifs por le personal dl Sorvisc sanitar provinzial
Chilò ciafëise düć i contrać coletifs (intercompartimentai y de compartimënt) por le personal dl Sorvisc sanitar provinzial.
- Contrać coletifs integratifs
An po ti ćiarè y desćiarié i contrać provinziai integratifs ti seturs dla edilizia, dl comerz y dl artejanat, dla hotelaria, dla industria, dl’agricoltöra y de d’atri seturs.
- Contribuc por l'assiguraziun söla ponsiun di paurs
Ara se trata de na retüda dl 50% di contribuc soziai paiá ite por la ponsiun di invalig, dla jënt atempada, di parënc de n mort. Por les aziëndes agricoles cun passa 75 punc de svantaje vëgn la soma dl contribut determiné vigni ann dala Regiun cina...
- Contribuc por l'assunziun de porsones cun handicap
Daturs y daturies de laur privac che á tut sö cun contrat a tëmp determiné o indeterminé öna o plü porsones cun handicap, che á la residënza tla provinzia de Balsan, o titolars y titolares de impreses che ti á dé n'ocupaziun a colaboradus y...
- Contribut por la costituziun de na ponsiun complementara di paurs, di mesaras y di afitadins parziai y de sü familiars che dëida para
Ara se trata de n contribut por paurs, mesaras y afitadins parziai y sü familiars che dëida para, scric ite tles listes dl sorvisc contribuc agricui unificá (ex-Scau) tl ann de referimënt (chël ó dí l’ann dan chël dla presentaziun dladomanda). Le...
- Contribut por l’integraziun tl laûr Plus+35
I ënć locai che oress tó sö na porsona cun handicap tl cheder dla cuota obligatoria – o surafora - aladô dla lege n. 68 di 12 de merz dl 1999, po presentè domanda pro l’Ofize Porsones cun handicap por la conzesciun de n contribut por l’assunziun de...


text:
Nigol de Oort
El Nìgol de Oort l'è 'l nòm dat a 'na regiù ipotética e mai oservàda per vìa de la scàrsa lüminuzità, de 'ndoche se pènsa pöde rià le cométe de perìot lónch (compagn de la Hale-Bopp e la Hyakutake). La sarès dividìda en dò regiù, chèla intèrna, de fùrma toroidàla colocàda 'ntra 2000 UA e 20000 UA e chèla estèrna de fùrma sférica colocàda amò piö delóns, 'ntra 20000 e 50000 UA. L'ipòtezi de la sò ezistènsa l'è stàda fàda per spiegà l'urìgin e la stória de le cométe che g'ha 'n perìot. Sedna l'è 'n ogèt de dimensiù piö o méno pari a 2/3 de Plutone che segónt i sò scupridùr el pödarès apartègner al nìgol de Oort perchè l'è tròp delóns per véser cunsideràt part de la fàsa de Kuiper, però sö chèsta enterpretasiù gh'è mìa tata concordànsa.


text:
Ina veta pil vargau
- Dumengia, 16.8.2015, 17:25
In purtret dad Alfons Maissen
Alfons Maissen ha vivì bunamain l’entir ventgavel tschientaner. Gia quai n’è betg mo per mai impressiunant. Maissen ha era passentà sia entira lunga vita cun ramassar objects, guaffens, mobiglias, ma cunzunt era scrits, fotografias e plunas da chanzuns.
In stgazi unic pudain nus engraziar a la premura e perseveranza da Maissen. Jau less pretender ch’el haja tegnì en salv ina gronda part da nossa ierta culturala. «Ina veta pil vergau», aveva l’autur Gieri Venziun numnà ses purtret filmic, ch’el ha fatg l’onn 2001, gist curt avant la mort dad Alfons Maissen.


text:
El saress bell víver end un país endo'qe tût i la pensa end l'istessa manera, endo'qe tût i g'ha l'istessa base coltural e endo'qe tût i parla e i viv end l'istessa lengua, nò?! Proviv a pensar-g: tute le persone entorn a ti qe le pensa exatament come ti, qe le parla la tòa lengua, qe le manja i istêss pĭât qe te mànget ti, qe le g'ha l'istessa religion qe te g'het ti. Qe bell, un país pĭén de robotîn tût precîs entrà de lôr, nò?
30 apr 2018
El Lombard l'è jamò lengua d'Itàlia, almeno en teoria
Donca, fom un ràpid rexonament ensema e cercom de ésser el pĭussé "obietîv" possíbel.
2 mar 2018
Harry Potter en Lombard... èco i nòm de le case de Hogwarts
Harry Potter. Una de le saghe de librê e fîlm płussé famosa de tut el mond... forsi de la stòria. Scrivida de J.K. Rowling, la parla de un scłet, l'Harry Potter, qe el scopriss de ésser un strïon e qe 'l va a Hogwarts, una scœla de magia, per imparar l'art. En questa scœla i studeînt i se spartiss en quatre grôp, cłamaîd "case".
Ve siv mai domandaîd come i saress i nòm de le quatre case de Hogwarts voltaîd end la nòsta bella lengua lombarda? En tante lengue del mond e en taînt paîs solitament i nòm de Gryffindor, Slytherin, Hufflepuff e Ravenclaw, incí come i nòm de taînt incantésîm o dei personâj de la série i càmbia miga, ma en paîs come la França e l'istessa Itàlia, come noaltrê savom bén, l'è us comun cambiar-i e adatar-i a la "coltura local". Vedom allora de capir qè vœl-i dir i nòm originaîl e vardom de trovar-g una traducion en lombard. Incí, per divertiment.
23 feb 2018
València... la tristeça de la Bressa catalana
Un par de dí fa són stad a València, la capital de la omònima Comunità Autònoma spagnœla, dòpo de płussé de 4 aînn qe ghe andavi miga. Quell viaj qui el m'ha lassad en boca płussé amar qe altre, perqè quell qe ho descovert l'è una còsa qe me speitavi pròpi miga: València l'è una bruta còpia de Bressa, parland linguisticament. Quest qui l'è un post polémica? Segurament si. L'è un post polémica perqè en realtà són restad incí mal end el descobrir qe la lengua catalana a Cap i Casal (incí i valenciân i cłama València) l'è praticament inexistenta, qe pœdi pròpi evitar miga de sfogar-m cond quell artícol qui.
25 ott 2017
LoReS 2.0 – Lombard Restruiturad Stàndard, version 2017
16 ott 2017
Onomàstica lombarda: lêj e costûm per i nòm en lombard
29 set 2017
El se relassa el LoReS 2.0
Dòpo de płussé d'un ann, finalment ghe l'ho fada a publicar la nœva version del PDF que 'l spłega l'us de la grafia LoReS, oviament ajornada. Respet a l'ann passad, gh'è un pò de novità, vergune que v'ho jamò cuntad. Ma vedom-li quí, end una spécie de "guida picennina". Quaîl é-li li diference entrà la LoReS 1.0 e la LoReS 2.0?
24 set 2017
Spagna vs. Catalogna: el destin de li lengue
6 feb 2017
Tòc tòc... la LoReS la chapa el plural metafonétic
Bentrovaîd câr amîc!!! L'è passad un bell pò de temp, ma són finalment tornad. En realtà g'havivi en ment de far un par d'artícoîl, ma ho preferid lassar star perquè far còse tant per far-li l'è mai un bell mester. Encœ però són quí perquè g'ho de presentar-v un mega ajornament en sul sistema ortogràfic LoReS, que prest publicarò comè PDF, per quant a que vedeir deî pluraîl que, come saviv, en lombard i representa una bella gata de pelar jò. La novità l'è sèmplix: l'è stad inxubid el plural metafonétic.
10 ott 2016
Lombard oficial e polémique... cul e camisa
Ghe som, ghe som un'altra vòlta. La lengua lombarda l'è tornada sota i lum dei jornaî e de li institucion lingüístique del nòst país e l'ha combinad su un pastròc. Ma encœ gh'è una novità, perquè se li vòlte passade parlar de "lengua lombarda" l'era vergota de ideològic e astrat, del 27 de Setembre 2016 el Consilh Regional de la Lombardia l'ha finalment reconoscid el nòst idiòma come oficial e donca adess la definicion de "lengua" riferida al lombard l'è płu real que mai. Oviament un reconosciment de quest tipo l'ha catad su crítique e lamentele de part de tuts, polític e lingüistî. Ma partom del principi.
Etiquete: accademia della crusca, consiglio, consiglio regionale della lombardia, consilh, consilh regional de la lombardia, crusca, d'achille, fabio pizzul, lengua, lingua, linguofobia, lombardia, paolo d'achille
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Cumpignia da teater Rueras
Gronda honur per teatrists e regissur
N.V. Duront il temps da Nadal e Daniev ha la cumpignia da teater da Rueras produciu la cumedia en quater maletgs da Kurt Wassermann, translatada per romontsch dil regissur Hubert Venzin cun il num: Il process pervia dalla umbriva d’in asen. Il success ei staus fetg gronds, salas fullanadas, risadas da bien cor e dapertut lauds aschibein dils giugadurs sco era dil regissur e sia translaziun.
Daco in process pervia d’ina umbriva d’in asen? II tema ei staus da vuler purtar inagada il far e demanar sco era empau la tuppadad humana sin tribuna. In teater ei gie nuot auter che realitad inventada. Las rollas ein vegnidas repartidas grondius, gie buca mo tals cun las caporollas han giugau bein, na, era quels cun rollas pli pintgas han demonstrau stupent ch’ins sa era far teater cun pli paucs plaids denton cun mimica admironta. Basta, ig! ei stau in deletg da saver assister a tala cumedia ed emblidar empauet ils fastedis da mintga di e sedivertir da camifo.
Medemamein la presentaziun a Cuera ha anflau in eco grondius ed ins spetga gia vess ch’ils da Rueras tuornien in auter onn ella capitala. Quei lein era nus sperar!
Bia uras da sacrifeci el temps liber
Per emprender ina tala cumedia ha ei duvrau bia uras d’emprender e lu naturalmein d’emprova. Tenor il regissur ha ei dau buca meins che 40 emprovas da ca. duas uras. Che tal sacrifeci sco era metter a disposiziun il temps liber per far teater secapescha buca da sesez e drova naturalmein engaschi cumplein, sa in e scadin s’imaginar. Contas uras ch’il regissur ha lu aunc giu supplementar cun far il maletg da tribuna, la translaziun, reclama tutta organisaziun, gliez mo el sez che sa.
Il process pervia d’in’umbriva ei denton era staus in process ualti custeivel. Tutta reclama (placats, inserats, programs e dretgs da representaziun sco era il tscheins per ils costums ed il maletg da tribuna) han custau ina considerabla summa. Silmeins ei tala cumedia vegnida remunerada cun salas fullan das ed ha aschia gidau intec da pagar spesas e recaltgar enzaconts raps en cassa. Da cheu anora seigi engraziau ad in e scadin che gida insumma nossas uniuns culturalas, seigi quei finanzialmein sco era moralmein. Il segn d’engrazieiviadad per tut la lavur prestada el senz’auter ina sala pleina aspectaturs. Quel dat anim e tschaffen als collaboraturs ed insummaa a tuts pertucca.
Fiasta da 700 onns a Friburg
La cumpignia da teater da Rueras exista gia dapi 11 onns e mintg'onn han els produciu in teater d’in gener ni l'auter. Sco culminaziun da varga diesch onns lavur seriusa e pretensiusa ein ils teatrists da Rueras vegni envidai en da presentar lur toc a Friburg. Leu ha liug in festival da teater per amaturs duront in entira jamna. Sco punct culminont ha liug alla fin dalla jamna, pia la sonda, ils 11 e dumengia ils 12 da matg en tuts quaters idioms in teater per in e scadin. Ils da Rueras astgan veramein haver in tec quet ch’els ein vegni encuretgs ora ed astgar presentar il toc; sonda, ils 11 da matg allas 17.00 uras. Segiramein eisi per l'entira Val Tujetsch ina honur ch’els astgan sepresentar a Friburg e representar nies bi lungatg romontsch e leutier era aunc il Tuatschin. Era a Friburg vegnan els a processar pervia dalla umbriva d‘in asen. Da cheu anora seigi giavischau bien cletg ed in grond echo d’autras varts visavi nies lungatg ed era nossa Val Tujetsch. Tal engaschi legra nus!
Adatg, adatg!!
Damat ch’il toc ei puspei vegnius emprius e regiuvinaus e sco emprova generala per Friburg, ha liug d’Anceinza, ils 9 da matg 1991 allas 20.15 uras ella sala da scola a Rueras il toc: Il process pervia dall’umbriva d’in asen. Tgi che ha buca gia viu il toc ed auters che han mustgas da veser tal la secunda ga, han pia la caschun e san far quei cun resalvar plazs.
Alla cumpignia da teater da Rueras giavischel oravontut bia aspectaturs a Friburg, vinavon plascher e satisfacziun da far teater e gia oz sin seveser in auter onn.
Resuns da Friburg ella pressa
Gratulaziun a la gruppa da Rueras
Theatergruppe Rueras glänzte in Fribourg


text:
1971
Nov en il program: «La vusch retica», in'emissiun per ils Rumantschs a l'ester. Ella vegn derasada en il Radio Internaziunal.
1972
Il Balcun Tort vegn emess mintga trais emnas, fin 18 emissiuns l'onn, el cuzza mintgamai 30 minutas. Ils onns suenter s'augmenta il temp d'emissiun anc a 40 fin 45 minutas. Mintga sonda saira emetta la televisiun l’Istorgina da buna notg en rumantsch. L'emissiun «Ord il Parlament federal» rapporta quatter giadas l'onn da la lavur da noss parlamentaris a Berna. Entschatta da las «Novitads» che vegnan emessas durant 10 minutas da glindesdi fin venderdi. Las «Novitads» èn l'emprima emissiun rumantscha che vegn derasada en l'entira Svizra.
1973
Testas Finas, in quiz per scolar(a)s, vegn integrà da nov en il Balcun Tort ed emess quatter giadas ad onn.
1974
L'Istorgina da buna notg en rumantsch vegn emessa duas giadas l'emna (mardi e sonda).
1975
Per levgiar la lavur dal manader dal post da programs stgaffescha la CRR il ressort Televisiun Rumantscha ed elegia Giusep Decurtins sco manader.
1976
Dals 21 fin ils 30 da matg festivescha l'exposiziun «HIGA» ses 20avel anniversari. Cun quell'occasiun èn preschents er ils Rumantschs cun in studio. Da quest studio vegnan transmessas passa 70 contribuziuns. Ils 23 d'october vegn avert uffizialmain il post da program a la Via dal teater 1 a Cuira.
1977
Il Balcun Tort vegn emess mintga quatter emnas, pia 12 fin 13 giadas l'onn, mintgamai durant 45 minutas. Quai è ina reducziun da las emissiuns rumantschas.
1978
Ils 23 da november datti in plan da structura nov da las emissiuns rumantschas. Il program vegn schlargià e restructurà.
1979
Ils 7 da schaner vegn emess Contacts, il gieu tranter duas vischnancas, per l'emprima giada.


text:
Quai mussa il nov monitur da l'Uffizi federal per la sanadad. Per il studi èn vegnidas dumandadas 11’000 persunas davart lur cumportament da dependenzas.
1/5 dals Tessinais baivan mintga di alcohol
87,5% da la populaziun svizra ha consumà alcohol durant l’onn 2014. En Svizra tudestga baivan 8,2% da las persunas mintga di alcohol, en Svizra franzosa 14,7% ed en Svizra taliana 20,8%.
Excess d’alcohol creschan
Il dumber da las persunas che baiva excessivamain crescha cuntinuadamain. La cumpart dals Svizzers che baiva cronicamain è restada stabila cun 4,2%. Per ina dunna munta quai en media passa 2 magiels biera u vin per di, per in um passa 4 magiels.
RR novitads 12:00


text:
Per la stagiun d’enviern 2017/18 vegn la restauraziun gestiunada interimistic da la vischnanca da San Murezzan, scriva la Posta Ladina. Per manar il Bistro che porscha 150 plazzas dadens e 40 plazzas sin la terrassa, tschertga la vischnanca en in inserat persunal per il restaurant dal Bogn Ova Verva a San Murezzan. I sa tracta da plazzas da lavur stagiunalas.
Cumplettar il team per reavrir
Sco quai ch’il manader da gestiun Marco Michel ha confermà ad RTR hajan ins pudì persvader dus collavuraturs dals vegls fittadins dal bistro, da restar vinavant. Ultra da quai dovri dentant var 4 persunas en pli, per pudair manar il restaurant durant tut l’enviern.
Soluziun ad interim
Sper la tschertga da persunal per questa stagiun d’enviern, sajan ils responsabels da vischnanca e bogn er vi da l’elavuraziun d’in plan, co ch’il bistro duai vegnir manà en avegnir, en tge furma e da tgi.
Previs è tenor Marco Michel da puspè avrir las portas dal bistro il pli svelt pussibel, dentant segir il pli tard per ils dis da festa.
RR novitads 17:00


text:
Dapi il 2011 haja la Fundaziun Scalottas fatg ina perdita da dapli che dus milliuns francs. Ina gronda sfida per l’avegnir saja la nova lescha d’integraziun da persunas cun impediments, ha ditg Luzi Tscharner, il directur da la Fundaziun Scalottas.
Naginas purschidas novas
Plinavant ha la fundaziun infurmà davart la nova strategia 2015 – 2018. En l’avegnir vul la fundaziun sa focusar sin las cumpetenzas existentas, e betg far pli grondas midadas tar las purschidas actualas.
Il cussegl da la fundaziun saja però avert per cooperaziuns cun ulteriuras instituziuns dal chantun, per uschia nizzegiar sinergias. Ultra da quai ha la fundaziun infurmà davart la cumpra da l’onn passà da la chasa Tanno. Da manaivel da las chasas existentas vegn renovada la chasa, nua ch’i vegn a dar plaz per ulteriuras otg persunas che dovran sustegn durant 365 dis a l’onn.
Actualmain porscha la Fundaziun Scalottas plaz a 12 uffants e 73 creschids cun impediments. Duas gruppas d’abitar èn spezialisadas sin blessuras dal tscharvè. La fundaziun ha in’atgna scola speziala per ils uffants.


text:
La Val S-charl è stada serrada bunamain 10 dis. En S-charl, en la fracziun da Scuol datti dus hotels. Il turissem dal di è crudà ensemen totalmain. Ma er quai che pertutga las pernottaziuns. Ils giast ch’eran en S-charl èn vegnids sgulads ora cun il helicopter, giast novs hai dà mo pacs.
La perdita en Val S-charl, che nagin surpiglia, surpassa ils 100’000 francas. Er la fracziun da Pradella ha sumegliants donns economics. Duas chasas da vacanzas cun radund 140 plazzas èn donnegiadas e restan serradas fin la fin da l’onn. Quellas avessan gì occupà per radund 10 emnas.


text:
Germànio
El germanio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Ge. El g'ha nömer atòmich 32, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de germanio el g'ha 32 prutù. El sò nòm el vé del latì "Germania".
El germanio l'è 'n semi-metàl löster, dür, bianch-arzentàt che del pónt de vìsta chìmich el se compórta en bris compàgn del stagn e compàgn de chèsto el fùrma en gran nömer de compòscc organometàlich. L'è stat dopràt tat per fabricà i transistor, gràsie a le sò propietà de semicondutùr.


text:
Elecziun dal president
Las meglras schanzas per succeder a Sepp Blatter sco president da la FIFA han gì dus umens. Ina giada il schaic Salman bin Ibrahim al-Chalifa dal Bahrain, e da l’autra vart il Vallesan Gianni Infantino. Ils 3 ulteriurs candidats avevan sulettamain schanzas teoreticas. Per in è il viadi gia a fin: Toyko Sexwale aveva retratg sia candidatura curt avant l'emprim scrutini.
Successiun d'Infantino tar l'UEFA
L'UEFA vegn a decider il venderdi davart in successur da ses secretari general da fin qua, Gianni Infantino. Suenter si’elecziun sco nov president da la FIFA sto Infantino immediat dar giu ses post tar l'uniun tetgala europeica.
Sco favurit per l'uffizi da l'UEFA vala ses substitut Theodore Theodoridis. Il Grec vala sco confident d'Infantino ch'ha er sustegnì el durant il cumbat electoral per la FIFA. Ina nov'elecziun dal president fa l'UEFA dependent dal resultat en il cumbat giuridic da Michel Platini per sia suspensiun da 6 onns.
Ils presidents da la FIFA dapi 1904
Vista finanziala intscherta
Al cumenzament dal congress da la FIFA ha il secretari general Markus Kattner discurrì dad in grev ambient per la Federaziun da ballape internaziunala. Pervi da las rinfatschas da corrupziun vegnia la FIFA a far in perdita da 550 milliuns francs fin il 2018. Ina tala sperdita reduciss il polster finanzial da la federaziun da 1,5 milliardas francs per radund in terz. L’onn passà avevan plirs sponsurs la collavuraziun cun la FIFA.
Pachet da refurmas approvà
Sut il grond squitsch da la giustia americana e dals sponsurs ha la FIFA, suenter debattas sur plirs onns, refurmà ses statuts. Il congress en il Hallenstadion a Turitg ha ditg gea al pachet da refurmas. Las refurmas, che limiteschan il temp d’uffizi e restrenschan la pussanza dal president e che furman in nov cussegl per il comité executiv, han survegnì las trais quartas da las vuschs necessarias.
Tut en tut han 179 da 207 federaziuns naziunalas ditg gea a las refurmas. Cun questa refurma vul la FIFA separar il nivel da decisiun politic cun l’economic. La critica ch’ins ha spetgà ord las retschas da l’Africa e da l’Asia n’è betg sa manifestada. 22 federaziuns han vuschà cunter il pachet, 6 federaziuns n’han dà giu nagin votum.
Nus stuain dar in messadi al mund, in messadi da l’unitad.
Avant la decisiun aveva il president ad interim Issa Hayatou appellà a las federaziuns naziunalas, da sustegnair las restructuraziuns necessarias. La FIFA cumenzia ses viadi cun la finamira da restabilir la confidenza, ha el ditg. Hayatou ha remplazzà Sepp Blatter, il president dispensà.
Ina vusch critica
Critica publica hai dà sulettamain da la Federaziun da la Palestina al congress a Turitg. Per la Palestina na van la midadas betg lunsch avunda. «Questas refurmas pericliteschan l’avegnir da la FIFA. Ellas van en la fallida direcziun. Il president, il secretari general ed il concil survegnan anc dapli pussanza, i na dat nagina cuntrapaisa. I na dat nagina vaira transparenza», ha ditg il secretari general da la Federaziun da la Palestina, Gonzalo Boye Tusset.
RR novitads 11:00+
Gianni Infantino
L'advocat da 45 onns è naschì a Brig en il Valais ed è burgias dubel da la Svizra e da l'Italia. Dapi il 2009 è Infantino secretari general da l'Uniun da las Associaziuns europeicas da ballape UEFA. Per lezza lavura el dapi l'onn 2000 ed ha gia occupà divers uffizis - tranter auter il licenziament dals clubs da ballape.


text:
Süstinént
Süstinént o Süstgnént (nòm uficiàl en Italià: Sustinente) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 2 109 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfis de 26,3 km² e 'na densità de 80 ab./km².
El cunfìna coi cümü de San Vito Bagnöl, Gazzo Veronese (VR), Quingèntuli, Quistèl, Roncafrèr, San Benedét, Seravàl e Vilipénta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Süstinént l'è mustrat endela tabèla ché de sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Durant ils ultims diesch onns han ils responsabels gidà gia diversas famiglias en l'Engiadina ed en las Vals dal Sid. L'associaziun organisescha per famiglias cun uffants cun impediment persunas che tgiran ils uffants impedids, che gidan a far l'economia da chasa u che sustegnan la famiglia era cun organisar termins.
40 famiglias en diesch onns
Uschia ha l'associaziun «ProTemp» accumpagnà fin il di dad oz 40 famiglias cun differentas diagnosas, sco per exempel autissem, Trisomia 21 e cerebralparesa.
Ils collavuraturs
Tar la «ProTemp» lavuran laics cun experientscha en il sectur da sanadad, e persunas ch'han lavurà gia cun persunas cun impediment. En tut lavuran tar l'associaziun 20 gidantras e gidanters.
Simpel e pitschen
La filosofia è da pudair lavurar a moda simpla senza gronda birocrazia. L'associaziun viva da donaziuns e vul che tut ils raps vegnan direct a bun a las pertutgadas ed als pertutgads.
RR actualitad 17:00


text:
Ils populists da la dretga da la FPÖ han cuntanschì ina victoria spectaculara tar l'emprima runda da l’elecziun dal president da l’Austria. Il candidat da la FPÖ Norbert Hofer vegn tenor calculaziuns da l'insitut da retschertga Sora sin 36,4 pertschient da las vuschs. Uschia è el sa distanzià cleramain dals auters tschintg candidats.
Fin uss è quai il meglier resultat da la FPÖ sin plaun federativ. Perquai che Hofer (45) ha manchentà la marca da 50%, datti però in’elecziun decisiva tranter Hofer ed il candidat cun il segund meglier resultat.
Elecziun decisiva cunter ils Verds
L'anteriur schef dals Verds Alexander van der Bellen (72) ha fatg cun 20,4% da las vuschs il segund meglier resultat e frunta uschia sin Norbert Hofer en l'elecziun decisiva ils 22 da matg 2016.
Sin il terz plaz suonda la candidata senza partida Irmgard Griss cun 18,5% da las vuschs. Uschia manchenta ella la segunda runda. In debachel daventa l’elecziun per ils aspirants da la regenza cotschen-naira. Rudolf Hundstorfer (SPÖ) ed Andreas Khol (ÖVP) survegnan mintgamai 11,2% da las vuschs. Sin il davos plaz è l’impressari Richard Lugner cun 2,4%.
Naginas consequenzas persunalas
La coaliziun politica nair-cotschna en l’Austria na vul betg instradar midadas persunalas suenter las elecziuns presidialas. Il chancelier da l’Austria Werner Faymann (SPÖ) vesa sasez vinavant en ina ferma posiziun. El stettia bain en sella, ha ditg Faymann. Er il vicechancelier e parsura da la ÖVP Reinhold Mitterlehner na vesa nagin basegn per debattas da persuna.
RR novitads 18:00


text:
Els hajan bain ramassà 55'400 suttascripziuns ed uschia dapli che las 50'000 suttascripziuns necessarias. Fin oz da mezdi hajan ins però pir survegnì enavos 45'240 suttascripziuns autentifitgadas. Il termin per inoltrar las suttascripziuns spirescha questa saira.
Cunquai po la lescha da surveglianza ir en vigur sco quai ch'il parlament a Berna ha decidì. Vul dir: la surveglianza da persunas suspectadas po vegnir adattada al svilup tecnologic. Da nov pon la polizia tranter auter er infectar ils computers da las persunas suspectadas cun trojaners u er tadlar giu discurs da Skype. Per ils adversaris va quai memia lunsch. La lescha limiteschia ils dretgs fundamentals.
RR novitads 16:00


text:
1
Ël profeta a ciama n'agiùt a Nosgnor
1Presagi che 'l profeta Abacuch a l'ha arseivù an vision.
2"Fin-a che mira, Nosgnor, it ciamrai n'agiut sensa che ti t' im ëscotes? Fin-a che mira i l'avrai da crié anvers ëd ti:" Am fan ëd violensa!" sensa che ti t'im salves? 3Përchè t 'im fase vëdde la përversità e it reste mach në spetator ëd l'opression? Mi i vëddo gnente d'àutr che dëstrussion e violensa; daspërtut ëd ruse, e 'd gent che a va pa d'acòrdi. 4Dcò la Lej a l'é pa pì rëspetà, ël dirit a l'é nen aplicà! Òi, 'l përvers a pija an bala 'l giust, e dcò ij giudissi a son ësfaussà!".
Ij Caldé: foet ëd Nosgnor
5Nosgnor a dis: "Vardé da bin an tra le gent, beiché, i në sareve stupì e surprèis! Përchè mi i farai dij vòsti di na ciòsa che mach a contela i-i chërderìe pa. 6Òi! I farai vnì ij Caldé, costa gent ferosa e pien-a 'd feu, coj che a traverso le dëstèise gròsse dël pais për fesse padron ëd le ca dj'àutri. 7A son tremend e feros, a fisso soa potensa e sò dirit ant la fòrsa! 8Ij sò cavaj a son pì lest che 'd pantere, e a mordo pì che ij luv noitej; ij sò sivalié a rivo da leugn, ij sò sivalié a rivo an pressa, lor a vòlo coma l'òja che as campa an sla pijàita për fela a tòch. 9Tuti a rivo për fé 'd ravagi, la facia afoà com un vent ëd levant; lor ambaron-o 'd përzoné parèj ëd sabia! 10Costa gent a dëspresia ij re, as na rij dij prinsi. le fortësse a jë sbaruvo pa, a j'ambaron-o 'd tèra contra e as jë pijo. 11Peui com un vent che a vira, as na van da n'àutra part. A son ëd criminaj parèj coma tùit coj che'd soa fòrsa as na fan un dio!
12Dai temp pì lontan, ses-to pa ti, Nosgnor, ël mè Dé sant ch' a meuir nen? Ti, la Ròca, tut lolì it l'avìe stabililo për esercité la giustissia, ti it l'avìe fissalo për castighene!
13Ij tò euj a son tròp pur për vëdde 'l mal, ti it peule nen toleré 'l crasament. Antlora përchè staghes-to a vëdde j'euvre dij përvers, e it ëstaghe ciuto antant che 'l gram a travonda un pì giust che chiel?
14Ti it trates j'òm com ij pess dël mar, tanme la gent che a l'ha pa un padron! 15Ël tiran babilonèis a ciapa tuta la gent con l'amon, a-j tira su con so griseul, a-j ciapa col le rèj, e a na son motobin content, a son ant la gòj! 16A smon-o dcò sacrifissi a soe rèj, a bruso d'oferte dëdnans a sò griseul, përchè con lòn as procuro motobin da mangé e 'd piat savorì e bondos. 17Donch, a-j daran-ne sèmper ël gir a sò griseul sensa fërmesse, an massand la gent, sensa misericòrdia?


text:
Gea, en la scena enconuschan ins Manuel Liniger, alias Manillio, gia dapi blers onns. Il 2009 ha el dà ils emprims segns da vita cun ses album «Jede Tag Superstar». Ins ha emprendì d’enconuscher el sco rappunz svizzer cun in vast spectrum ch’ins na vegn betg propi d’ordinar e metter en in truchet. Ses repertori è vast e tanscha dal rap pensiv – gea quasi poetic – enfin tar in rap spectacular ritmisond e lung.
Discografia
- Jeda Tag Superstar (2009)
- Irgendwo (2013)
- Kryptonit (2016)
Il 2013 ha el lura marcà cun ses segund album «Irgendwo» ina clera preschientscha. El ha demussà sias abilitads e laschà sentir ch’el è pront da definir da nov il rap svizzer. Ina conferma per quai è lura stà il success en la parada da hits cun plaz sis dals albums.
«Kryptonit»
Uss, trais onns pli tard, demussa el cun «Kryptonit» ch’ils cunfins èn anc adina stendibels. In pachet cun bass gronds e profunds, fins tuns da ghitarra, shyntie e rap profund. Per il cundiment spezial sa serva el lura anc da levas presas indie-folk enfin tar electropop.
Gea, bler dapli na pon ins strusch pli far ... ma bain – i dovra anc in messadi!
Sco tut ils fans da Superman san gia, è il «Kryptonit» il metal ch'engola las forzas da Superman. E tge ha quai uss da far cun Manillio?
El vul mussar cun quai che tut varga e ch’il temp na stat betg airi. Uschia deditgescha el ses nov album a las dumondas fundamentalas ch'era blers auters han gia fatg avant el. Da nua vegn'ins e nua van ins, e co vulan ins passentar il temp tranteren? Manillio s’occupa da temas socials, ecologics e politics, e reflectescha il carstgaun e ses contacts persunals.
Fazit
L’album sa mussa a moda vasta, fitg multifara e po far ins uschè bain trist sco legraivel. «Kryptonit» è en mintga cas in recumond per tut ils fans dal rap svizzer. Ma cunzunt era per tals ch'han mirveglias e gust da scuvrir nova musica svizra.
Era «Monbijou» vegn adattà per rumantsch
Sco quai che gia Bligg è stà pront d’experimentar cun ina translaziun rumantscha da ses texts è era Manillio stà d’accord da far in curt excurs en il rap rumantsch cun Ivo Orlik.


text:
Durant quest’emna pon ils uffants da l’emprima e la segunda primara da Vella trenar da far clowns ubain d’esser in auter artist. Ils scolars èn fitg motivads, quai dian la scolasta Riccarda Caduff sco era l’animatur e profi-schonglader Florian Krähenbühl dal circus Balloni. Il circus Balloni datti dapi 25 onns e dapi 20 onns lavura Florian Krähenbühl cun scolars.
Plaschair e promover l'aspect social
La finamira principala saja d'avair plaschair e da pruvar insatge nov ubain novas abilitads. La segunda finamira saja da mussar ina bella preschentaziun, di Krähenbühl.
Per la scolasta Riccarda Caduff datti era in aspect social, perquai ch'en quest project lavurian duas classas ensemen.
La finala dattan scolaras e scolars duas represchentaziuns venderdi saira ils 22-04-2016 da las 17:00 ed a las 19:30.


text:
Sant Ambroeus insema a san Carlo Borromeo e San Galdin l’è patron de la cittaa de Milan
Milan, indoe la se trova ona basilica dedicada a Sant Ambroeus, che l’è stada cattedral prima de la costruzion del Dòmm
Quand in del 374 el vescov Aussenzi l’è mòrt, l’Ambroeus l’è staa proclamaa sò successor, anca se l’era nanca batezaa
La Basilica de Sant’Ambroeus l’è vüna d’le cèse de Milan. L’è cunsiderada le secunda cèsa de Milàn, dòpu el Dòmm
Denàns a la basilica, tüte le prime smàne de dicèmber gh’è la Fèra d’i Oh Bej! Oh Bej!, mercatìn caraterìstic dl’Artigianàd e Antiquariàd.
La fera di #OhBej! #OhBej! l’è el mercatin caratterìstich del prenzipi del mes de dicember a Milan
La comenza el 7 dicember, dì de la fèsta de Sant’Ambroeus, patron de la cittaa, e la seguta fin a la domenega dopo.
Quand che gh’è la fera di Oh bej! Oh bej!, gh’è semper di problemm per via de la gran quantitaa de gent che ghe và per comprà e per vend di robb, e gh’è semper on fora-fora che rovina on poo la festa. Per gionta, l’è minga facil tegnì foeura quej che gh’hann minga la licenza, e del spess gh’è di lit per trovà on sit per mett i banchett, e i ghisa gh’hann el sò de fà per mett on poo d’ordin. Nel 2006 el sit de la fera è staa spostaa perché in piazza Sant’Ambroeus gh’è di lavorà, e i banchett hinn staa miss intorna al Castell Sforzesch.
(Un po’ di cultura milanese nel giorno del suo santo patrono.
Avrei voluto farlo di mio pugno, ma purtroppo il mio idioma milanese non è così ferrato, quindi ringrazio e segnalo il wikipedia in lingua milanese in cui v’è scritto nell’idioma corretto ciò che io avrei scritto in maniera errata)


text:
Piranha Cuira, l’equipa da las dunnas ch’ha er gudagnà la qualificaziun, frunta en quest final sin il grond rival UHC Dietlikon. Entant che Dietlikon ha gudagnà en questa stagiun la cuppa Svizra vul Piranha defender il titel da campiun svizzer, quai per la quarta giada en seria e la 5avla giada ils davos 6 onns.
Alligator Malans frunta sin il favurit e defensur dal titel SV Wiler-Ersigen. Ils Bernais han gudagnà ils davos 11 onns gist 9 titels da campiun svizzer. Il 2006 ed il 2013 è quel ì a l’equipa da Malans. Alligator survegn ussa schizunt la schanza da gudagnar il double suenter avair gudagnà quest onn la cuppa Svizra.
13.30 final dunnas: Piranha Cuira – UHC Dietlikon
17.00 final umens: SV Wiler-Ersigen – Alligator Malans


text:
Archiv da chalenders da rument
Deutsch Français Italiano Rumantsch
Veri salva en bain cultural de la Svizra
En bain cultural unic da la Svizra è periclità: Il chalender da rument*. Corporaziuns per allontanament dal rument standardiseschan ils chalenders da rument, vischnancas fusioneschan. En ils ultims 12 onns èn passa 400 vischnancas sparidas (14%), ulteriuras 70 vegnan a esser sparidas ils 1-1-2013. Cun mintga standartisaziun e cun mintga vischnanca sparida perda la Svizra in u plirs chalenders da rument cun pictograms divertents, logos specials e creaziuns da pleds originals.
Cun il program „Ab- und Zufälle“ sun jau anc fin il mars 2013 sin turnea en Svizra. Per uschè dir sco ierta da quest «Leergang für artgerechte Entsorgung» (uschia sa numna il suttitel dal program) vi jau crear en archiv da chalenders da rument:
- collecziunar chalenders da rument da tut las vischnancas svizras
- exponer in divers lieus da la Svizra fin almain ils 31-3-2015
- suenter archivar la collecziun o la dismetter quel adequat a la spezia
En cas che vus avais interess da esser osp per en curt temp da la collecziun a partir dal avrigl 2013, respunder simplamain per
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!
.
* era enconuschent sco fegl d'infurmaziun per la dismessa, manual da rument, etc.
Il stadi actual da la collecziun
Messadi da novitads (tudestg)


text:
En sia sentenzia fa il tribunal administrativ federal attent ch'ins aveva nagin dretg giuridic sin ils daners ch'il biro federal pajava per sustegnair l'egualitad tranter um e dunna. L’uffizi possia decider autonom tgi che survegnia daners. Uschia che las reducziuns na cuntrafetschian betg a la lescha.
I sa tracta da daners che vegnan concedids ad instituziuns privatas che cusseglian ed infurmeschan dunnas en la vita professiunala. U che van ad organisaziuns che sustegnan umens e dunnas tar la reintegraziun en la vita professiunala suenter ina pausa ord motivs famigliars.
Daners dal chantun per l'uniun dal Grischun
Pertutgada da las scursanidas è la centrala da dunnas en il Grischun, en la Turgovia ed en il Tessin. Davent dal 2019 na vegnan ellas a retschaiver nagins daners pli dal biro federal. Decidì avevan ins quai gia il 2016. La centrala da dunnas dal Grischun aveva lura reagì e dumandà il chantun per sustegn. Il parlament ha lura concedì in pajament annual da 100'000 francs durant quatter onns. Uschia po la centrala salvar lur servetsch. Ella porscha cunzunt servetschs da cussegl e sustegn giuridic tar cas da mobbing, egualitad da pajas ni mulesta sexuala. La centrala da dunnas gida tar 120-150 cas per onn.
RR novitads 14:00


text:
Ie ei gran stima y respet per duta la persones che se da ca per candidè per la proscima veles. Aldidancuei la jent se destaca for deplù dala politiga, perchel smea che n muessa se giustifiché sce nia belau se daudé a candidé per na istituzion politica. L suspet che chi che ven lità jirà pona tla istituzion a fe si enteresc ie grant y na pert de politicheri se mertita dessegur chesta critica.
Iust te chesta situazion me sal mo plù de empurtanza che l n sibe treupesc che se da cà per la cossa publica y son segur che treupesc l fej per idealism, per sustenì na idea, ajache me na pitla pert de chi che candideia sarà liteda.
Dit chesc, ulessi spender la parola sun la candidatura de Michil Costa. Me à fat marueia liejer y audì critiches de duc i vieres ma che ulesse sintetisé escila: a) i Ladins muessa tenì adum y perchel mesessa Michil Costa candidè cun la Lista Ladins Dolomites; b) l ost dl hotel La Perla de Corvara ne possa sen nia jì cun i Verc ajache chesta ie na contradizion massa granda.
persunalmënter pensi che propi chisc doi argumenc, che ven trac dant a Michil Costa, ie chei che fej enteressanta si candidatura.
- Vester n Ladin ne ie nia n progam politich, ades tan puech sciche vester talian, tudesch o franzeus. Tenì sul la cultura y rujneda ladina possa fe pert dl program de n partit politich, ma nia vester l program. Pensè che tl Südtirol uni grupa linguistica muessa avei si partit (Sammelpartei) uel di che uni grupa dessa pesè aldo de si grandeza. Ma enscì vencerà for la majra grupa che puderà fe ora tant ti cunzeder a la mendres. Chesc ne ie nia chel che ie ulesse per l daunì, no per i ladins y no per l autra grupes. Ie posse me pensè che Michil Costa, propi do avei fat si esperienza tla Union Generela di Ladins, ebe abù tler che i Ladins ne po nia se tlù ite te se enstesc, ma che la veira puscibilità de svilup culturel y enteletuel ie chela de se geurì, de se cunfruntè cun i autri. Chesta ie la streda che possa renfurzè l plajei per nosta rujneda, cultura y l amor per nosc raion.
- Un di osc de majer suzess dl Sudtirol candidat sun la lista di Verc ie n var de gran empurtanza. Son for stat dla minonga che na conversion ecologica de nosc mond unirà me a se l de sce l economia veij ite chesc debujen y fej pea. La gran mudanzions storiches ie daniueura piedes via da pitla grupes de idealistc che à pona man, man tra pea pertes plu lerges dla sozietà. Sibe per si sensibilità ecologica y enghe per motives economichs, Michil Costa à auzà l ce y dit: enscila ne possela nia plu ji inant, l turism ne possa nia se permeter de arvinè inant nosc raion! Al contrario: sce ulon mo pudei viver giut tl daunì dl turism, pona messon recunescer i veir valors de nosc raion, i varentè y cialè de no fe mo majra pleies.
Per na persona de cultura y per n rapresentant illuminà dla economia che viv tl Sudtirol, ie la lista di Verc n riferiment politich naturel. Me fej plajei che Michil Costa ebe geurì chesta streda enghe al mond dla economia.
Helmuth Moroder


text:
Neunkirchen
Neunkirchen el pöl vìga chèsti significàcc:
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Neckar-Odenwald, Baden-Württemberg;
- Neunkirchen am Brand, cümü del circondàre de Forchheim, Baviera;
- Neunkirchen am Sand, cümü del circondàre de Nürnberger Land, Baviera;
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Miltenberg, Baviera;
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Siegen-Wittgenstein, Nord Reno-Westfalia
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Bernkastel-Wittlich, Renània-Palatinàto;
- Neunkirchen am Potzberg, cümü del circondàre de Kusel, Renània-Palatinàto;
- Neunkirchen, cümü del circondàre de Westerwaldkreis, Renània-Palatinàto;
- Neunkirchen, citadìna del Saarland.


text:
Il resultat munta a 463 vuschs gea cunter 80 vuschs na. L’idea è d’amplifitgar l’ovra Val Giuv cun in’ulteriura ovra che duai utilisar ina part da l’aua da la Val Mila. Per quest intent vul ins construir ina nova lingia da pressiun da 2,2 kilometers.
Cun la nov’ovra po l’interpresa energia alpina augmentar la producziun d’energia da 5,6 sin circa 9,8 milliuns uras kilowat. Ils custs d’investiziun muntan ad enturn 11,5 milliuns francs.
Uss sto anc la regenza grischuna approvar il project Val Giuv/Val Mila.
RR Novitads 12:00


text:
Ilnur Zakarin è stà il sulet ciclists ch’ha tegnì pitg en la segunda etappa cun il Columbian Nairo Quintana. 6,5 kilometers avant l’arrivada sin via vers Morgins sin 1335 meters sur mar ha Quintana attatgà. Zakarin è stà il sulet ch’ha pudì reagir.
En il sprint final ha Zakarin bain battì il Columbian, quai dentant cun meds nunsportivs. En la davosa curva ha il Russ stuschà Nairo Quintana a l’ur da la via.
Quintana nov leader dal TdR
Nairo Quintana n’ha betg mo gudagnà l’etappa, il Columbian è er il nov leader dal Tour de Romandie. El ha surpiglià la testa dal Spagnol Jon Izaguirre. Quintana maina 18 secundas avant Ilnur Zakarin. Meglier svizzer è Mathias Frank sco 6avel cun in retard da 33 secundas.
Dus dals gronds favurits han stuì magunar in dir di. L’Australian Richie Porte ha dà si il Tour de Romandie gia la damaun pervia da problems cun il magun. Il Brit Chris Froome ha gì curt avant l’arrivada in defect ed ha uschia pers bler temp.
RR novitads 18:00


text:
Il minister da defensiun da l’Israel Mosche Jaalon è sa retratg da ses uffizi il venderdi. Il politicher da la partida Likud fa quest pass pervi ch’el haja «fidanza mancanta» envers il primminister Benjamin Natanjahu.
La raschun per la dispita è che Jaalon aveva intimà uffiziers d’exprimer critica, er sche quella sa drizzia cunter la regenza. Perquai aveva Netanjahu crititgà massivamain Jaalon.
Nov minister da defensiun dastgass daventar l'anteriur minister da l'exteriur Avig-dor Liebermann. Cun el aveva Netanjahu gia manà discurs la mesemna.
RR novitads 11:00


text:
Hauptinhalt
Rujeneda & identità
La fusties de chësta rujenedes preromaniches ie ncueicundì mo da udëi tl lessich alpin, p.ej. barantl, brënta, crëp, dascia, nida, roa. Da auzé ora iel che la doi denonimazions ladin y retoroman ne se basea nia sun na rujeneda unica ma sun na cumpëida de idioms cun la medema carateristiches linguistiches. Chësta familia linguistica possen spartì su te trëi ijules: l Ladin dla Dolomites ntëur Mëisules, l retoroman ti Grijons, y l Furlan tl Friul.
Pra l ladin dla Dolomites iel chëi idioms che vën rujenei tla valedes ntëur Mëisules: badiot cun si trëi variantes: badiot dl Alta, ladin de mesaval y marou, gherdëina, fascian che vën spartì su te cazet, brach y moenat, fedom ulache on la varianta de Fedom y Col de Santa Lizia y ampezan, l idiom de Cortina. Chësc ultim idiom se desferenzieia mpue dai autri dal pont de ududa linguistich, purëmpò fejel pert dl ladin zentrel: dantaldut per rejons storich -culturels, per rejons de se sentì pert de na grupa linguistica y per l liam ideologich-culturel.
Sun la creazion dl lingaz unificà iel unì rujenà truep. L prof. Schmid ie unì nciarià dai doi istituc culturei Micurà de Rü y Majon di Fascegn à lauré ora criteres per na koiné. Chësc lingaz unificà ie te n prim mumënt unì batejà Ladin Dolomitan, plu tert ti àn dat l inuem Ladin standard. L ladin unificà se basea sun la cumparazion di idioms singuli, l ie unì cris ora la carateristiches coletives o chëla varianta che vën dant l plu suvënz. L ti ie unì dat na cërta preferënza ala formes plu antiches y conservatives. Per cie che reverda l’azetanza y la metuda n pratiga dl lingaz unificà ie la minonghes scialdi desvalives: cërc vëigh l ladin standard sciche l’unica puscibltà acioche l ladin possa sëuraviver, autri l vëigh sciche n lingaz artifiziel che i ne sënt nia sia. Do truepa descuscions iel unit tëut la dezijion de ne recunëscer nia l ladin standard ufizialmënter, i lingac aministratifs tla provinzia de Bulsan ie donca i idioms de Gherdëina y dla Val Badia.
Leteratura cunsieda:
Forni, Marco. Ladinische Einblicke. Erzählte Vergangenheit, erlebte Gegenwart in den ladinischen Dolomitentälern. Istitut Ladin Micurà de Rü, 2005.
Belardi, Walter. Breve storia della lingua e letteratura ladina. Istitut Cultural Ladin “Micurà de Rü” 1995.
(Atualisà ai: 23/12/2008)


text:
Las colonnas tutgan tar Pasca sco la lieur ed ils ovs. Passa 10 kilometers avant il portal dal nord dal Gottard è quasi normal.
Dentant er en il Grischun sur il San Bernardino èn las colonnas in tema. Quai che munta che blers fan ina pitschna pausa en il restaurant d’autostrada Viamala a Tusaun. Dentant betg be quels che van vers sid fan pausa, era quels che turnan gia puspè da las vacanzas, quels che van en vacanzas vers nord e da quels che vegnan mintg’emna al restaurant d’autostrada per baiver café èn d’entupar.


text:
Verbrauchertelegramm Europa-Ausgabe Jené 2014Beilage zur ladinischen Europa-Ausgabe Nr. 7 - Redaktion: Europäisches Verbraucherzentrum
OCIO TRAPULA!
Ghiranzes de paiamënt fauzes ncantëurPra la Zentrela Cunsumadëures Europeica (EVZ) a Bulsan iel ti ultimi dis unit ite truepa dumandes de cunsumadëures che à giapà tres email ghiranzes de paiamënt misteriëues da pert di aucac Urmann y colegs. Da paië fossel marati stat n debit de na gran soma da 3000 Euro insù, per ti avëi cialà a video porno. Al adressat ti vëniel dit de giaurì n file tl format zip tla njonta, che dassëssa cuntenì i cuntac, i dac de banca y la desmustrazions curespundëntes. Danz ne recunësc truep sistems antivirus nia l pericul fajan a na moda che n ne pudësse nia giaurì l documënt: Laite se scuend n troian periculëues! Chi che ëssa da giapé na tel email dëssa la cancelé y ne la giaurì no te degun cajo! Mo plu nfurmazions in Italian.
AGENZIES MATRIMONIELES
Plura per agenzia matrimoniela austriacaDa urmëi 10 ani ti dà la Zentrela Cunsumadëures a Bulsan nfurmazions ai/ala cunsumadëures che à la ntenzion de stlù ju n cuntrat pra n’agenzia matrimoniela. L’esperienza dla ZCE de Bulsan te chësc ciamp ie baseda sun l tratamënt de na lingia longia de caji de cunsumadëures sudtirolejes che à nciarià n’agenzia matrimoniela austriaca cun cie che ti sta a cuer. Do n valguna denunzies pra la procura dla Republica de Bulsan giapa la cuestion śën nce na relavanza penala: L’acuses ie bendebò pesoces y ne n’à nia truep da nfé cun l amor y l’ana jumblina: Les à da nfé cun trapuleda, sfrutamënt de persones che ne ie nia tla cundizions de se defënder, cun recat y viulazion dla lege sun la privacy.
Sun la plata web dla ZCE giapëis mo plu nfurmazions y cunsëies per i/la cunsumadëures che ulëssa se nuzé dl servisc de n’agenzia matrimoniela.
Consultazion publicaNchin ai 31 de jené 2014 ëis la puscibltà de tò pert ala consultazion publica dla Cumiscion europeica per l’ejaminazion dl Regulamënt sun la cooperazion tla defendura di/dla cunsumadëures. Tlo pudëis azeder al cuestioner online.
L CAJO DL MENS
Ciauzei ce pascion!Chëst’ iede vala de na cunsumadëura dla Lituania cun na pascion per ciauzei de marca taliana. Cie ie pa suzedù: La cunsumadëura à cumprà te na butëiga de San Marino n per de sandales. Canche la fova inò a cësa, les àla trates sëura mé n valgun iedesc pra l lëur te ufize, ma la se à tosc ntendù che i pitli cioi fajova franses. La à nsci cuntatà l cunsumadëur a San Marino che ne ulova nia n savëi de se nuzé dl dërt di cunsumadëures UE y de garanzia y ti à mé dit de cuntaté l produtëur cun sënta tla Talia.
Nsci à la cunsumadëura cuntatà la ZCE lituana damandan che la ti jude. Chësta à passà l cajo ala ZCE taliana che à pona cuntatà l produtëur talian. Chësc fova debota a una de baraté la sandales cun n per de nueves dl emdemo model y l cajo semiova stlut ju. Ma la cunsumadëura ne fova nia a una cun la pruposta ajache la se temova che nce l segondo per de sandales ëssa pudù avëi l medemo defet y la se à nsci damandà de giapé n auter model de sandales. La cunsumadëura ne ova perdrët deguna rejon giuridica de giapé n auter model, ma l produtëur se à mpò lascià ite tl barat dla sandales y ti à mandà l model che la cunsumadëura ulova, do che chësta ti ova mandà de reviers la sandales da defet.


text:
Scriver dal viver
- Sonda, 26.11.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 26.11.2016, 11:03, RTR
Auturs ed auturas raquintan da lur temas, lur tschernas preferidas per cudeschs e texts.
«Jau scriv sur da quai che jau hai vivì u resentì sco insatge particular» quai di il poet Arnold Spescha. Savens saja quai l'aura u la musica. Per auters scripturs èsi savens la vita sco tala, las istorgias che la vita porta a mintga carstgaun. En il Magazin da cultura raquintan Arnold Spescha, Arno Camenisch, Leo Tuor, Tim Krohn e Romana Ganzoni da lur temas preferids, quant datiers che els ston esser a quels e - da tge che els na vulessan u savessan betg scriver.
En la litteratura preschenta Esther Krättli il crimi «Schwarzmost» da Daniel Badraun.
Redacziun: Esther Berther
Contribuziuns
-
Tge sun ils temas preferids dals auturs - scriver dal viver
-
Da tge temas na lessan ils auturs betg vairamain scriver
-
Tips da cultura
-
Tip persunal
-
Litteratura: il nov crimi "Schwarzmost" da Daniel Badraun


text:
Fungi
El régn Fungi el costetöés en taxon che 'l reönés i organìsmi ciamàcc popolarmènt fóns. Chèsto organìsmi i è stacc clasificàcc del Linèo 'ndèl 1753, e aen prensépe i ìa enserìcc endèl régn Plantae e pò dòpo i è stacc portàcc al ranch de régn de Nees endèl 1817. Cói critéri atöài del Whittaker, prezentàcc endèl 1968, el régn dei fóns el töl dét de piö de 100.000 spéci de organìsmi che g'ha chèste caraterìstiche:
- Alimentasiù eteròtrofa
- I mànca de töt de tesùti diferensiàcc e de elemèncc cundutùr
- Sistéma de reprudusiù per mès de elemèncc ciamàcc spòre (e mìa per mès de 'n stàdio embriunàl come che söcét per i anemài e le piànte)
Óter organìsmi che 'na ólta i ìa clasificàcc come fóns i è amò 'n fàze de clasificasiù: sèrte autùr i a metarès endèl régn Protista o Protoctista, che 'l contegnarès organìsmi unicelulàr de le clas Plasmodiophoromycetes e Myxomycetes. Thomas Cavalier-Smith el g'ha prupunìt apò a 'n sèst régn (Chromista), che 'l tölarès dét le clas Hyphochytridiomycetes e Oomycetes.
La clasificasiù dei fóns la g'ha patìt divèrsi cambiamèncc endèi öltem agn, come conseguènsa de l'intensificasiù dei stüde. La 'ntrudusiù dei stüde molecolàr la g'ha cuntrubuìt mìa póch, endèi öltem 10-15 anni a concepéser en urdinamènt sistemàtich piö obietìf, bazàt sö la filogènezi, e che 'l promèt en leèl de stabilità piö marcàda.
Definisiù del régn Fungi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al régn dei fóns aparté en sènso strèt dèi organìsmi che pöl véser apò sèmpe sèmpe, unicelulàr ma apò a organìsmi piö complès, pluricelulàr có strütüre vegetatìve organizàde en cèlule filamentùze ciamàde ìfe o micélio primàre. A diferènsa de le cèlule vegetài, che g'ha la parét custitüìda suratöt de celuloza, la prét de le cèlule dei fóns l'è custitüìda de 'n óter polisacàride, la chitìna, polìmer de la N-acetil-glucosamina, prezènta apò 'ndèl esoscheletro dei Artròpodi (insècc, ragn, crostàcei). La chitina, respèt a la celulóza l'è 'n tòch piö rezistènta a la degradasiù provocàde dei mìcrobi, al calt, al frèt e a la söta. Le cèlule che costetöés le ìfe le pöl véser mono o polinucleàde e le pöl véser dividìde de sèti. La prezènsa o méno dei sèti l'è 'na caraterìstica distintìva de sèrte grùpi de fóns respèt a dei óter. Endèi Zigomiceti, difàti, le ìfe i è mìa setàde, come 'nvéce söcét endèi Ascomiceti, endèi Basidiomiceti e 'ndèi Deuteromiceti.
Segónt la definisiù scentìfica, vé cunsideràcc part del régn Fungi töcc i organìsmi che sudìsfa le cundisiù elencàde che sóta:
- I è eucariòti (organìsmi che g'ha dele cèlule col cromozòma encorporàt endèn nùcleo).
- I è eteròtrofi respèt al carbònio, e chèsto 'l compórta che i è costrècc a troàl endèl ambiènt imediatamènt entùren. I è mìa bù de doprà l'energìa del sul, i sorbés nömerùze molécole carbonàde fabricàde de 'n quàch óter organìsmo vivènt.
- I è absorbotròfi, i se nötrés per asurbimènt (decumpuzisiù) e mìa per ingestiù (caràter anemàl). I mànca de raìs, gamp (propiamènt dit) e fòie, el sò aparàto vegetatìf, ciamàt mycelium, l'è difùzo, ramificàt e tübolàr, costitüìt de filamèncc fì, entresàcc sö, i ìfi, a créscita apicàla, che permèt la nütrisiù per asurbimènt. En natüra, i piö tacc dei fóns superiùr i dòpra la mycorhiza, che l'è 'na simbiózi 'ntra le raìs de 'na piànta e i micéli. Le raìs de la piànta le böta fò el glucòzio (en tìpo de söcher) per el fóns che lü l'è mìa bù de pruducìl (el g'ha mìa la clorofìla). El micélio en càmbe el fornés de l'àiva e dei sài minerài che le raìs de la piànta la pödarès mìa procüràs en maniéra diferènta.
- I se reprodùce per mès de spòre mìa flagelàde o al màsim condèn flagèl apéna (caraterìstica che la compórta che le möfe, che g'ha du flagèi, al dé 'encö i è mìa piö cunsideràde dei fóns).
- i fàbrica dele sostànse che i fà sö apéna lùr (trealòsio, manitòlo, ecc.), la parét de le sò cèlule la conté calòsio, emicelulóza e chitìna (póch diferènta de la chitìna dei insècc, caràter anemàl, endóche 'nvéce le piànte i g'ha 'na parét che conté celulóza). El sò prim polìmer glücìdich l'è 'l glicògeno.
- I elàbora dele strütüre, dele fùrme variàbii fés, i carpòfor, bù de fabricà 'n gran nömer de spòre haploide dòpo 'na dicaryofase piö o méno lónga;
- I g'ha mìa diferensiasiù sesuàla (peritogamìa) e i prezènta une dicaryofase bastànsa svelöpàda 'ntra la plasmogamìa e la caryogamia.


text:
Tujetsch: Beat Roeschlin è 100 dis en uffizi
- Mesemna, 17.6.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 17.6.2015, 11:45, RTR
Beat Roeschlin n'è anc betg s'enriclà d'avair surprendì il post da president communal da Tujetsch. El è s'annunzià sin in inserat per il post da president da vischnanca da Tujetsch. Ils 8 da mars è el vegnì elegì cun in fitg bun resultat da las vischinas ed ils vischins da Tujetsch.
Gia aifer ils emprims 100 dis ha el procurà per in terratrembel en la vischnanca da Tujetsch e la vischnanca vischinanta da Mustér. Quai cun la decisiun che Tujetsch sa retiria da Sedrun Mustér Turissem. Beat Roeschlin prendess anc ina giada questa decisiun. Tenor el n'ha quai betg fatg donn a la collavuraziun cun Mustér, mabain gist il cuntrari. Las duas suprastanzas communalas hajan finalmain ina giada discurri davart il turissem.
Respect dal rumantsch
Main bun ha Beat Roeschlin cun il rumantsch. Entant ch'el chapescha quai ch'è scrit, na chapescha el anc betg propi quai che vegn discurrì. «Jau avess gugent, sch'jau chapiss, sch'insatgi fa ina dumandà per rumantsch» manegia el. Il discurrer sez saja probabel anc ditg betg pussaivel. «Il rumantsch è ina fitg bella lingua, ma jau hai grond respect da la cumplexitad da questa lingua».


text:
Fairness e transparenza
Ils pajataxas pon spetgar da nus pled e fatg davart noss agir. Nus essan ina da las chasas da medias las pli transparentas en l'Europa e s'exprimin avertamain davart cifras ed activitads. Nus publitgain noss custs d'emissiuns e preschentain ils custs da noss emetturs da radio. Era las cifras ed ils fatgs en connex cun pajas e collavuraturs èn accessibels.
Per noss var 6000 emploiads vulain nus esser ina patruna faira. Dapi il 2013 ans participain nus al dialog da l'egualitad da las pajas da la Confederaziun. Actualmain èn tar nus las pajas da las dunnas 3,7 pertschient pli bassas che quellas dals umens. En cumparegliaziun cun l'economia generala svizra è quai bain in bun resultat (il cunfin da toleranza da la Confederaziun è 5 pertschient), ma quai na tanscha anc betg. Ensemen cun il partenari social Sindicat svizzer dals meds da massa (SSM) prendain nus mesiras per reducir vinavant las differenzas.
Cun ina quota da dunnas da 43 pertschient è la relaziun tranter las schlattainas en la SSR relativamain equilibrada. Dal persunal ch'è engascha en il rom dal contract collectiv da lavur (incl. emprendists) importa la quota da dunnas 45 pertschient, dal cader 27 pertschient. Nus avain prendì en mira d'augmentar la quota da dunnas en il cader sin 30 pertschient fin il 2020. 52,2 pertschient da las collavuraturas e dals collavuraturs cun in contract collectiv da lavur lavuran a temp parzial (cader: 14,5 pertschient). Per augmentar la quota da lavur a temp parzial en il cader promovain nus pensums a temp parzial a chaschun da mintga reoccupaziun d'in post.
Transparenza en il rapport annual
Collavuraturs e pajas
La SSR mussa co che las pajas da ses topcaders, caders e collavuraturs sa sviluppan e sa cumpareglia cun l'economia generala svizra e cun autras interpresas. Plinavant mussa ella l'indemnisaziun da la direcziun da las unitads d'interpresa e las pajas medias tenor gruppas professiunalas e tenor funcziuns schurnalisticas tschernidas.
Custs d'emissiuns da televisiun e da programs da radio
Sin las paginas-web da SRF, RTS, RSI e RTR chatt'ins ils custs d'emissiuns da novitads, da magazins e da talkshows, da films e serias, d'emissiuns da divertiment e da musica, da documentaziuns e reportaschas sco era d'emissiuns da sport. Plinavant publitgeschan tut las unitads d'interpresa ils custs da lur emetturs da radio.
Custs per coproducziuns naziunalas e dretgs da sport
Sin las paginas-web da SRF, RTS, RSI e RTR chatt'ins ils custs da grondas coproducziuns naziunalas sco per exempel «Gotthard», «DADA DATA» u l'«emissiun naziunala dal 1. d'avust». Plinavant preschenta la SSR ils custs totals per ils dretgs da sport: ils ultims quatter onns èn quai stads en media 51,2 milliuns francs ad onn. La SSR porscha al public in program da sport cun passa 100 disciplinas. Quai è unic en l'Europa – er en la relaziun dals custs e dal gudogn: la purschida da sport custa 1 franc e 12 raps per emna e chasada. Dasper gieus olimpics e disciplinas popularas sco ballape, hockey sin glatsch e ski alpin survegnan era disciplinas ch'èn main en il focus ina plattafurma. Quai èn per exempel sports sco remblar, scrimar, nudar, ballamaun, unihockey, ballarait u golf.


text:
Vijiun catastala online
N sorvisc dl'aministraziun provinziala de Südtirol
Descriziun generala
La vijiun dl cataster di fabricać, dada fora dala Repartiziun 41 – Liber fondiar, cataster fondiar y urban - pîta la lista di imobii scrić ite tl cataster di fabricać tla provinzia da Balsan. Chësc sorvisc conzed da ciafè la vijiun catastala intiera de üsc imobii tla provinzia cun la data da incö y i detais dl patrun/dla patrona.
Cun chëśc sorvisc ne mësson nia plü jì instësc ti ofizi dl cataster por ciafè la stampa dla vijiun dl cataster di frabicać di imobii.
Por scrì fora la detlaraziun dl davagn val debojëgn da conësce i dać catastai di fabricać che an à. Por fà chësc tlèchel da adorè chësc sorvisc por ciafè n documënt varënt por scrì fora la detlaraziun dl davagn.
- Ester patrun/patrona de un o de plü imobii scrić ite tl cataster di fabricać tla provinzia de Balsan;
- avëi ativé la cherta di sorvisc provinziala.
Por l’anuzaziun de chësc sorvisc ne val nia debojëgn de dè jö documënć implü.
Le sorvisc é debann.
Por problems tecnics:
Callcenter:
tel. 800 816836
e-mail: servicedesk@provinz.bz.it
Formulars
Vijiun catastala online
- Scrí fora le formular online
(Sorvisc actualisá ai: 15/09/2017)
Ënt competënt41. Liber fondiar, Cataster fondiar y urban
Giorgio-Ambrosoli-Platz 16, 39100 Balsan
Telefonn: 0471 41 73 00
Fax: 0471 41 73 09
PEC: grundbuchkataster.librofondiariocatasto@pec.prov.bz.it
Terminns
Por l’anuzaziun de chësc sorvisc ne n’él da tignì ite degügn terminns particolars.


text:
Transizziun demugrafica
La transizziun demugrafica a l'è un fenomen demugrafich c'al vègn da i variazziun, in dii ann, dii tass de natalitaa e murtalitaa in risposta al livell de desvilüpp de un paees e de la sò pupulazziun. Generalmeent la transizziun demugrafica la süceet in trì pass:
- la sitüazziun iniziaal a l'è dada da tass de natalitaa e murtalitaa voolt, ca dann un incremeent natüraal pütoost bass; l'è la sitüazziun tipica dii pupulazziun minga desvilüpaa, inscì cumé i pupulazziun animaj. Particularmeent voolt a l'è anca ul tass de murtalitaa infantil;
- cunt un minim de desvilüpp, ul tass de murtalitaa al cumencja a sbassass; la cultüra de la pupulazziun però l'è semper l'istessa, dunca la cumbinazziun de natalitaa forta e murtalitaa bassa la fà vegnì föra un incremeent natüraal de la Madona; chesta chì a l'è la sitüazziun de la magjuur part dii paees del Terz muunt;
- al cumencja a sbassass anca la natalitaa, vist che la geent la capiss che suraviven tropp bagaitt, la pupulazziun la s'cjopa e i resuurs natüraj cumencenn a vèss trop puch; l'è la sitüazziun dii paees c'ann cumencjaa ul camin del desvilüpp;
- ul tass de natalitaa al va adree a sbassass fin a che al riva a vèss istess de quell de murtalitaa; la pupulazziun la cambia puch in dii ann e la pupulazziun la cumencja a diventà vegja; a l'è la cundizziun dii paees desvilüpaa.
La teurìa de la transizziun demugrafica l'è stada metüda in pé in del 1929 dal W. S. Thompson.


text:
La sentenzia pretenda che la regenza dastgia pir lantschar il proceder d'extrar da l'UE suenter ina votaziun dal parlament britannic. Ils accusaders avevan argumentà tranter auter ch'il resultat dal referendum davart l'extrada da l'UE na saja betg liant giuridicamain. Perquai stoppia il parlament anc s'occupar da questa decisiun.
Fixà mars 2017
Suenter la votaziun da Brexit il zercladur 2016 aveva la regenza britannica decidì da cumenzar il mars 2017 cun las tractativas d'extrada, e quai senza consultar il parlament. La regenza ha uss annunzià da vulair far recurs cunter la decisiun.
RR novitads 12:00


text:
Orsenigh
Orsenigh (prononzia local: [urtsi'niːk]; nom ufizial in italian: Orsenigo) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm. El gh'ha 2 823 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,5 km² e ona densità de 627 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Vila, Albes con Cassan, Alseri, Alzaa, Anzan, Cantuu, Capiagh e Intimian e Montòrfen.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Orsenigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Davent dal mardi vegnian els a rumir pass per pass l'areal han las autoritads franzosas communitgà. Sin l'areal en la Frantscha dal nord vivan plirs millis fugitivs en tendas e baraccas. Lur finamira è da cuntanscher la Gronda Britannia a moda illegala.
Critica da organisaziuns d'agid
Pertutgadas da la rumida fissan 800 enfin 1000 persunas. Ellas duain midar en in champ da containers provisoric sin l'areal, ubain en centers d'accoglientscha en autras regiuns da la Frantscha. Diversas organisaziuns d'agid crititgeschan dentant che quai na sajan naginas alternativas valaivlas. Ord vista dals migrants na saja quai nagina schliaziun.
Dapi mais emprovan millis da persunas da siglir sin trens u camiuns che van en direcziun Gronda Britannia.
RR novitads 9:00


text:
Furmaziun supplementara
Noziuns-clav : Diplom professiunal per persunas creschidas
La furmaziun supplementara serva a meglierar ed ad actualisar cumpetenzas, abilitads ed enconuschientschas existentas sco er a las orientar vers secturs e vers incumbensas novas ed a las amplifitgar il medem mument. Activitads da furmaziun supplementara han lieu ordaifer il sistem da furmaziun formal. Da quai fan part activitads da la furmaziun generala u da la furmaziun orientada a la professiun che han lieu en in rom organisà e che na mainan betg a diploms renconuschids dal stadi (tranter auter curs da furmaziun supplementara, seminaris) ubain process d'emprender ordaifer ina relaziun d'instruir e d'emprender u d'ina pussaivladad d'emprender (tranter auter leger litteratura spezialisada, emprender a la plazza da lavur).
Suenter che la fasa da consultaziun è terminada vegn uss elavurada ina missiva per mauns dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns.
La gronda part da la populaziun svizra fa en x-ina furma ina furmaziun supplementara. Sch'ina persuna absolva ina furmaziun supplementara, dependa tranter auter da sia motivaziun generala, da las resursas da temp e finanzialas u da la purschida da furmaziuns supplementaras. Persunas cun in'activitad da gudogn a temp cumplain e persunas cun in'activitad da gudogn d'in pensum da passa 50% frequentan plitost ina furmaziun supplementara che persunas cun in'activitad da gudogn da main che 50%. Persunas cun in'activitad da gudogn pli savens che persunas senza activitad da gudogn. Pli aut ch'il nivel da furmaziun è e pli pitschna che l'activitad da furmaziun supplementara è.
Direcziun e cundiziuns generalas da la furmaziun supplementara
Il mund da la furmaziun supplementara svizzer sa distingua tras ina gronda diversitad che pertutga la cumpetenza, la regulaziun, las purschidas e la finanziaziun. La furmaziun supplementara s'orientescha per gronda part a l'economia da martgà. Persunas privatas èn savens las purtadras e las purschidras da furmaziuns supplementaras. La furmaziun supplementara fa en emprima lingia part da l'atgna responsabladad da l'individi e vegn purtada per gronda part da las participantas e dals participants sezs. La Confederaziun ed ils chantuns ageschan mo subsidiarmain en il sectur da la furmaziun supplementara: Entaifer la furmaziun supplementara intervegnan els en quels secturs, dals quals las finamiras ed ils effects prendids en mira na vegnissan betg cuntanschids senza regulaziun correspundenta u senza mesiras da promoziun.
Differentas leschas spezialas da la Confederaziun cuntegnan disposiziuns tar la furmaziun supplementara. Questas regulaziuns èn – sco la furmaziun supplementara en general – sa sviluppadas or da l'istorgia e sa differenzieschan tenor il grad da specificaziun ed adempleschan differentas finamiras: tranter auter:
-
regla la Lescha federala davart la furmaziun professiunala (LFPr) la furmaziun professiunala orientada a la professiun
-
concernan differentas disposiziuns federalas mesiras da reintegraziun en cas da dischoccupaziun u en cas d'invaliditad
-
cuntegnan il dretg d'obligaziuns ed il dretg da lavur medemamain disposiziuns pertutgant la furmaziun supplementara
-
La furmaziun supplementara serva er a l'integraziun socioculturala da gruppas specificas. Mesiras da furmaziun supplementara cun intents specifics per gruppas vegnan sustegnidas particularmain en il rom da la migraziun, da l'illetrissem, da l'egualitad da persunas cun impediments e.u.v.
Tras la revisiun da las disposiziuns concernent la furmaziun en la Constituziun federala (art. 64a Cst.) ha la Confederaziun survegnì la cumpetenza da fixar ils princips da la furmaziun supplementara en ina lescha. Cun la nova lescha da la furmaziun supplementara vegn l’incumbensa constitutiva ad ir en vigur. La lescha integrescha la furmaziun supplementara en il spazi da furmaziun svizzer e fixescha ils principis per ina furmaziun supplementara.
Ils chantuns reglan la furmaziun supplementara orientada a la professiun en las leschas executivas chantunalas tar la Lescha federala davart la furmaziun professiunala. La furmaziun supplementara generala (betg orientada a la professiun) po vegnir organisada giuridicamain ed organisatoricamain en moda differenta da chantun a chantun p.ex. en ina lescha specifica davart la furmaziun supplementara, en il rom da la regulaziun da la furmaziun supplementara orientada a la professiun, en leschas da scola e da cultura u en autras basas legalas. Ils chantuns coordineschan incumbensas surregiunalas da la furmaziun supplementara tras la Conferenza interchantunala per la furmaziun supplementara (CIFS). Sco conferenza speziala da la Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP) s'engascha la CIFS per in emprender per vita duranta. Ella sa cumpona d'incumbensadas e d'incumbensads chantunals per la furmaziun supplementara.


text:
Bernardino Biondelli
El Bernardìn Biundeli (Bernardino Biondelli en italiàn) l'è stai un lenguista, numismatich e archeolugh italiàn, nassüd a Volón de Zevio el 14 mars dal 1804. [1]
Dopu avè insegnàd matemàtega, storia e geugrafìa ind le scole de Veruna e de altre cità dal Véneto, ind el 1839 el s'è trasferìd a Milàn, indùe l'ha culaburàd cun el Pulitecnich e a quàl püblicassión de lenguìstega. I sò articul fin al 1845 i en stai fai sü ind el libor: Studii linguìstici.
Dopu el s'è ucupàd de indoeuropeìstica e dialetulugìa. Anca se cun miga tanta furtüna, el Biundelli l'è rivàd prima dal famùs lenguista Graziadio Isaia Ascoli a tanti rob.
Ind el 1849, in merit a le sò cumpetense, l'è entràd ind el Gabinèt Numismatich Braidense indùe l'è stai cunservadù fin al 1883; ind el 1869 l'ha püblicàd el sag La Zecca di Milano.
El s'è pö ucüpàd de archeulugìa (argumént par el quàl l'è stai numinàd prufessùr a l'Academia scientifico-leteraria de Milàn dal 1859 al 1884), e de lenguìstica d'le cultüre preculumbiane d'America. Le sò ricerche ins a chi argumént chi i en staie püblicàde tra el 1858 e'l 1869.
L'è mort a Milàn el 11 lüi dal 1886, indùe l'è ricurdàd cun una làpide fissada sura la faciada d'la cesa de San March, in via Fatebenefratelli, apùs Brera.


text:
Tenor il ministeri da l'intern han mo 30 pertschient da las persunas cun dretg da votar fatg part a la votaziun. Per ch'il referendum fiss stà valaivel avessi duvrà ina participaziun d'almain 50%.
Ussa dastga pia vegnir perfurà enfin che las resursas d'ieli e gas avant la costa taliana èn exaustas.
Il naufragi da la votaziun è ina victoria per la regenza dal primminister Matteo Renzi. Quel aveva avertì che 11'000 plazzas da lavur giajan a perder sche la populaziun decidia da limitar las perfuraziuns.
RR novitads 6:00


text:
Surselva
-
Success per la Brass Band Sursilvana
Success remartgabel da la Brass Band Sursilvana a Mechelen en la Belgia. La formaziun d'instruments da stuors grischuna è vegnida sin il podest en la segund auta categoria da la concurrenza internaziunala Flemish Open. Sut la direcziun da Roman Caprez è la BBS vegnida terza.
Gudagnà en questa categoria ha la Brass Band De Spijkerpakkenband da l'Ollanda. - Igl è stada la 6avla ediziun dal Flemish Open. Segunda è vegnida la furmaziun da la Belgia, Brassband Scaldis.
RR novitads 21:00


text:
Open Air Lumnezia 2016: cun gronds nums!
Dals 21 als 23 da fanadur è l’Open Air Lumenzia per la 32 avla giada e puspè cun bands enconuschentas e bleras scuvertas. Il Grischun rapreschentan Giganto & Mattiu, No Future, 77 Bombay Street e las Liricas Analas. Artists svizzers da renum èn Dodo, Nickless, Manillio e Damian Lynn, ed ils stars: Bad Religion, The Kooks John Newman da l'Engalterra, Millencolin da la Svezia e Wanda, la band ch'ha procura l'onn passà per gronda preschientscha dal pop e rock alternativ da l'Austria.


text:
La regenza ha refusà ina petiziun online che vuleva precis quai. Passa 4 milliuns Brits han suttascrit la petiziun. Quai èn var 6% da tut la populaziun da la Gronda Britannia. Ina verificaziun da las suttascripziuns n'è dentant betg succedida.
Il referendum saja stà ina chaussa unica ed ins stoppia en mintga cas respectar il resultat, ha scrit la regenza britannica. La fin da zercladur avevan stgars 52% dals Brits vuschà per il Brexit.
Decisiun davart program nuclear
Il parlament britannic decida ils 18 da fanadur sche la Gronda Britannia duai renovar ses program nuclear u betg. Quai ha annunzià il primminister partent David Cameron a l'inscunter suprem da la NATO a Warschau. La Gronda Britannia è ina da las pussanzas nuclearas las pli veglias dal mund. Ma las armas ed ils sutmarins èn vegls e ston vegnir renovads.
RR novitads 15:00


text:
Le foto di Gioia
Le foto di Gioia (Al fòto dla Giòja) 'l è 'n film ad scarésa dal 1987 ad Lamberto Bava ricitâ da dū di sex symbol di an Utànta cuma la Serena Grandi e la Sabrina Salerno.
Sunt
La Gioia (Serena Grandi), na védva c'n un pasâ da mudèla, la pòrta avànti cun sucès la rivìsta spurcacióna p'r i óm „Pussycat“ cun 'l ajùt dla sò amìga Evelyn (Daria Nicolodi). Al véndidi i èṅ dimóndi élti e la lèśbica Flora (Capucine), ch'la gh fà cuncurénsa, la s rōd al fégat. Da spés la Gioia la ciàma a cà sua dal mudèli par far di servìsi futugràfic malnét ma la gh'à un vśèṅ śōvan dimóndi curióś e paraliśâ dòp 'n incidènt, Mark (Karl Zinny), ardùt a vìvar in sna scrana a rudèli, ch'al la tîṅ 'd òć ad nascòst c'n un canuciàl.
Na sira la Kim (Trine Michelsen), na mudèla dla rivìsta, la vèṅ insfilsàda da 'n furcàr e pò purtàda via in un studi in dua 'l sasèṅ al gh fà dal fòto cun dadrē un pòster gigànt dla Gioia. Al dè dòp chi lē la cata in dla sò pòsta na létra cun dèntar cal fòto lè. 'L è 'n brut cólp par la rivìsta ma 'n servìsi cun la Sabrina (Sabrina Salerno) cavàda śò in cupertìna la cùcia incóra in élt al véndidi. Al fradèl dla Gioia, Tony (Vanni Corbellini), al gh la cava a purtàr-'s a lèt la Sabrina ma pò al n è briśa bòṅ ad gusàr-'s-la parchè imputènt. A và pèś però a la mudèla ch'la vèṅ saràda dènt'r a la sò cà cun dal parfùm adòs e lasàda murìr sóta i cólp di bśi dal vrèspi mulàdi lè da 'l manìac.
Quànd la Gioia la ricév al fòto dal sò cadàvar la và fóra 'd tèsta, la pénsa 'd véndar la rivìsta e la s buta sót i bras dal sò vèć amànt Alex (George Eastman), turnâ in sità da pôc tèmp.
La pulisìa, cun 'l ispetōr Corsi (Lino Salemme), la n sà minga catàr al culpévul, a part dar la cólpa a 'n pòvar fnòć culéga dla Gioia, Roberto (David Brandon), che par scapàr via da lōr al finìs sóta na màchina pardénd acsè la vita.
Invéci 'l sasèṅ, qvél véra, 'l è decìś a srar i cònt cun la Gioia. Al và acsè in dla sò vila in du al masa l’Evelyn.


text:
Ina gronda surpraisa en il mund da velo: Mathew Hayman gudogna la cursa classica Paris-Roubaix. L’Australian che ha prest 38 onns da la squadra Orica GreenEdge è sa profilà en il sprint d’ina gruppa da tschintg avant Tom Boonen ed Ian Stannard. Per Haymann èsi lunschora la pli impurtanta victoria da sia carriera.
Ils topfavurits Fabian Cancellara e Peter Sagan ston ir a chasa senz’arbajas. Cancellara è crudà 46 kilometers avant l’arrivada ed era uschia nagin concurrent pli per Hayman. E Sagan, il victur dal tur da la Flandra, ha cuntanschì l’arrivada cun in retard da sur duas minutas.
RR novitads 17:00 / Sportissimo 17:00


text:
Il minister da l’exteriur dals Stadis Unids, John Kerry, ha confermà la finamira per questa pausa da cumbat. Tant l'opposiziun ed ils rebels en Siria sco er la Tirchia beneventan ils plans - però betg senza dubis.
Mangiativas e medicaments per civilists
Tenor John Kerry pudess la pausa da cumbat vegnir realisada aifer in’emna. Dentant ston ils detagls da quest'interrupziun anc vegnir fixads.
La gruppa da sustegniment per la Siria - a la quala era l'Iran e l'Arabia Saudita appartegnan - è plinavant sa cunvegnida ad agid umanitar che cumpiglia mangiativas e medicaments per la populaziun civila. Nagina pausa duai dar per las attatgas cunter il Stadi Islamic.
SI ha duvrà armas chemicas
La milissa terroristica Stadi Islamic ha gia duvrà pliras giadas armas chemicas. Quai di il servetsch secret american CIA. Il Stadi Islamic saja era abel da producir sez pitschnas quantitads da gas da clor ed iperit.
Il directur general da l'organisaziun per scumond d’armas chemicas, Ahmet Üzümcü, aveva gia declerà l'emna passada ch'ins suspecteschia ch’il SI possia producir sez tals gas. Anteriurs schuldads iracais ch'eran cumpigliads al program d'armas chemicas da Saddam Hussein lavuran oz per il Stadi Islamic.
Opposiziun beneventa scepticamain la pausa
L'opposiziun en la Siria ha beneventà la pausa da cumbat concludida a Minca precautamain. En il medem mument ha ella dentant era exprimì dubis.
Da principi saja ina pausa da cumbat da beneventar, ma ins prefereschia ovras e betg pleds, ha in pledader accentuà ed agiuntà: «D'empermischuns essan nus unfis».
Medemamain sceptics sa mussan er ils rebels. Uschia è in cumandant dals rebels da l’avis, ch’il reschim en Siria e lur alliads russ sajan persvas da destruir l’entir nord d’Aleppo, avant ch’els fetschian ina pausa da cumbat a terra.
Russia duai terminar attatgas ord l'aria
Mevlüt Cavusoglu, il minister da l'exteriur da la Tirchia, taxescha ils plans da la gruppa da lavur sco pass impuratant per schliar il conflict. Uss stoppian las attatgas ord l'aria e sin civilists vegnir terminadas. Er dovria quai agid umanitar.
Ina premissa per in armistizi saja perquai, che la Russia termineschia lur attatgas cun aviuns. La Tirchia tema numnadamain ch'ulteriurs tschientsmillis fugitivs arrivian en lur pajais, sch'ils bumbardaments ord l'aria cuntinueschan.
RR novitads 06:00 / 11:00


text:
Festa Regional de la Lombardia
La Festa Regional de la Lombardia, in toscan Festa Regionale della Lombardia l'è la festa regional de la Lombardia. L'è festeggiada el 29 de magg, in occasion de la vittoria de la Liga Lombarda in de la Battàja de Legnan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La festa l'è stada approvada in del consej del 2013, cont el support de la Lega Nord, del Popol de la Libertà, del Moviment 5 Stell e de Fratelli d'Italia - Alleanza Nazionale. Inveci la manzina l'ha votaa contra, vist che ha ritegnuu el dì "tropp politegh", e la preferiva doperà l'inizzi di Cinch Giornad de Milan o de la prima convocazion del Consili Regional de la Lombardia.
Dì de l'immigraa lombard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In la Provincia de Santa Fe in Argentina dal 2018 el 29 de magg a l'è el Dì de l'immigraa lombard, faa per regordà l'importanza de l'emigrazion lombarda per la zona.


text:
Julija Putinceva
La Julija Putinceva (Mósca, 7 ad Śnar dal 1995, Юлия ПyTиHцeBa in Rus) l'è na tenìsta dal Kazakistan, paéś sarnî da lē in dal Maǵ dal 2012 a 'l pòst dla Rùsia. L'è élta 163 cm e la péśa 59 chilo. La dróa al bras dèstar a la tira 'l arvèrs a dū maṅ.
L'è stada la nùmar utànt'òt dal mónd al 29 'd Avrìl dal 2013. A gh piaśrév cgnósar al cantànt Eminem.
In dla sò caréra l'à śugâ òt finàli ITF vinsénd-an siē.
L'è famóśa par la sò manéra śgarbàda ad cumpurtàr-'s in camp, sigànd da spés di come on! (andém!) quànd la fà punt lē (anc quànd l'al fà cun di śbali ad chi atri) e alvànd al pugn par cargàr-as, pèś dla Marion Bartoli. Dòp al sò incóntar pardû sèg in dal qualificasiòṅ dal turnèo ad Bruxelles dal 2013, la Coco Vandeweghe in sal Twitter l'à dit ad lē: «La fava di pugnét in si fai dópi e in si nàstar e pò quànd la partìda l'è finìda la gh'à abû al curàǵ ad dir-um ch'a sòṅ na śugadōra ch'la fà vgnir al lat a i śnòć méntar sò pàdar al piciàva al maṅ!»[1].
Caréra
La rusa la s fà cgnósar in dal sircùit vinsénd tri turnèo ITF in dal 2011 e pò 'n àt'r incóra in Austràglia in dal Favràr dal 2012. In Avrìl la śōga al WTA ad Cupenàghen in dua la pèrd a 'l secónd tùran da la Jelena Janković par 3-6 1-6. In Maǵ la fà suo anc 'n ITF ad sènt-mila dòlar a Cagnes sur mer tacànd baténd la Nastassja Burnett in dal qualificasiòṅ e pò la Patricia Mayr-Achleitner in finàl par 6-2 6-1. In Utóbar e in Nuvémbar la in pèrd pò dū a Nantes (2-6 3-6 da la Monica Niculescu) e a Dubai (1-6 6-3 4-6 da la Kimiko Date-Krumm, dòp avér batû di òs dûr cuma la Bojana Jovanovski, l'Elina Svitolina e la Kristýna Plíšková). Al ròsp al n gh và minga śò e lē la riva a dir dla giapunéśa ch'«'l è stâ cuma pèrdar da mè nunóna».
La taca al 2013 muciànd sù dū secónd tùran a Hobart e a Melbourne. Chè la bat la Christina McHale par 6-1 6-7 6-2 ma pò la céd par na cria a la Carla Suárez Navarro 6-1 6-7 2-6. A Doha la pèrd subìt (4-6 2-6 da la Mona Barthel), a Dubai invéci la bat la Laura Robson 6-4 2-6 7-6 prima ad lasàr strada a l'Agnieszka Radwańska 5-7 3-6. A Madrid la fà sudàr dimóndi a 'l inìsi la Serena Williams (6-7 1-6) e la fà listés anc in dal secónd tùran a Bruxelles quànd la và a bàtar in sal 2-1 par lē in dal tèrs sét cóntar la Roberta Vinci che però pò la vins 6-3 5-7 6-2. La stmana dòp a 'l Roland Garros la pasa 'l prim tùran cóntar l'Ayumi Morita ma pò la vèṅ spasàda via da la Sara Errani par 1-6 1-6.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Vandeweghe: „la Putintseva la m à uféś!“ Ubitennis.com, 21 ad Maǵ dal 2013


text:
Quadràt (Àlgebra)
Ol quadràt perfèt in àlgebra l'è ü nömer X che l'è 'l prodòt de ün óter nömer a moltiplicàt per lü medézem, cioè amò per a; s'pöl ach dì che 'l quadràt perfèt l'è la segónda potènsa d'ü nömer.
Ol nòm quadràt perfèt 'l vé da la geometrìa, dezà che per troà l'àrea d'ü quadràt gh'è de moltiplicà 'l lato per lü medèzem.
Per fà capì che ü nömer l'è de eleà al quadràt, cioè l'è de moltiplicà per lü medézem, s'ghe sègna 'n bànda ü 2 picinì 'n vólt a la drécia 'n chèsta manéra: a 2.
Cuntegnüü
Ol quadràt d'öna somatòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol quadràt d'öna somatòria l'è compàgn de la somatòria del quadràt de a piö 'l quadràt de b piö dò ólte 'l prodòt de a e b: .
Ol quadràt d'öna sotrasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol quadràt d'öna sotrasiù l'è compàgn de la somatòria del quadràt de a piö 'l quadràt de b méno dò ólte 'l prodòt de a e b: .
Ol quadràt d'ü prodòt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol quadràt d'ü prodòt l'è compàgn de la somatòria del quadràt de a moltiplicàt per ol quadràt de b : .
Eleamènt al quadràt e radìs quadràda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'operasiù per troà 'l quadràt d'ü nömer l'è ciamàda eleamènt al quadràt, l'operasiù contrària l'è la raìs quadràda che la permèt de troà 'l nömer de partènsa che l'è stàcc eleàt.


text:
Naziunal/Internaziunal Basilea en ils otgavelfinals da la Champions League
Benfica Lissabon ha bain fatg durant lungas fasas dal gieu bler pressiun, ils gols ha dentant il FCB marcà. Suenter 5 minutas sajetta Elyounoussi il 1:0, e suenter 65 minutas fa Oberlin il gol decisiv al 2:0.
Il FC Basilea fa uschia per la terza giada en l'istorgia dal club il pass en ils otgavelfinals da la Champions League. Cun la victoria da 2:0 cunter Benfica han ils da Basilea defendì la plazza dus en la tabella. A ZSKA Moscau percunter n'èsi betg gartegià da far in exploit cunter Manchester United, ils Russ perdan cun 1:2.
A Lissabon ha tut funcziunà en favur dal FCB. Mohamed Elyounoussi ha sajettà ils giasts gia en la 5avla minuta cun il chau en avantatg, sin ina flanca da Michael Lang. E Dimitri Oberlin ha fatg il 2:0 medemamain cun il chau en la 65avla minuta, suenter in culp liber da Dario Zuffi.
Era dus clubs talians qualifitgads
Dasper il FC Basilea e Manchester United, èn era anc sa qualifitgads questa saira dus clubs talians per la fasa da k.o. da la Champions League. Juventus Turin gudogna cun 2:0 cunter Olympiakos Piräus, e la AS Roma battan a chasa Karabach cun 1:0. Tratg la sort tgi che frunta sin tgi en ils otgavelfinals, vegn glindesdi che vegn.
RR Novitads 23:00


text:
Chuncheon
Chuncheon (Hangul: 춘천시; Hanja: 春川市) a l'è la capital de la pruvincia de Gangwon in de la Curea del Süd. La gh'ha circa 265,000 abitant.
Cuntegnüü
Simbul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fiur: Forsythia
- Üsel: Garrulus glandarius
- Pianta: Gingko biloba
- Animal: tiger
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de 15 distret (dong; 동), vün eup (읍) e növ myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cuntea de Higashichikuma, Nagano, Giapun
- Hōfu, Yamaguchi, Giapun
- Anaheim, California, Stat Ünii d'America
Cità de Amicizia


text:
Cumpetënza
I. Cumpetënzes primeres
Chëstes reprejentea l’esprecion plu ampla dl’autonomia legislativa dla Provinzia. L se trata de materies te chëles che la provinzia ne n’à nia drë de partì la pudestà legislativa cun l Stat. Do la reforma dla Costituzion dl 2001 ie la pudestà legislativa dla Provinzia te chësta materies sometuda a chësta limitazions: l respet dla Costituzion y i liams che se porta pro dal urdinamënt comuniter y dala ublianzes nternaziuneles.
La materies de cumpetënza primera – aldò dla lista dl statut – ie chëstes:
1. urdinamënt di ufizies provinziei y de si personal;
2. toponomastica, restan mpé la ublianza dl bilinguism tl teritore dla Provinzia de Bulsan;
3. defendura y cunservazion dl patrimone storich, artistich y populer;
4. usanzes y tradizions locales y istituzions cultureles (biblioteches, academies, istituc, museums) de carater provinziel, manifestazions y ativiteies artistiches, cultureles y educatives locales, y, per la Provinzia de Bulsan, nce cun i mesuns radiotelevijifs, ora che la facultà de nluegé stazions radiotelevijives;
5. urbanistica y planns urbanistics;
6. defendura dla cuntreda;
7. dërc d’adurvanza zivics;
8. urdinamënt dla proprieteies cultureles minimes, nce per la fazions dl articul 847 dl Codesc zevil; urdinamënt di „mejes stluc“ y dla cumenanzes familieres stizedes da statuc antics y usanzes;
9. artejanat;
10. frabiché alesirà, finanzià de ndut o n pert dala man publica; tlo leprò toca nce i sustenimënc per la costruzion de cëses populeres te raions tuchei da catastrofes y l’ativiteies de ënc de carater extraprovinziel eserzitedes tla provinzies cun finanziamënc publics;
11. porc pra lec y ruves;
12. fieres y marcei;
13. mesures de prevenzion y de prim aiut de catastrofes;
14. mineres, stlutes ite l’eghes minereles y termeles, caves y torfieres;
15. ciacia y pësćia;
16. alpicultura y parcs per la defendura dla flora y fauna;
17. stredes, cundotes dal’ega y lëures publics tl raion de nteres dla Provinzia;
18. comunicazions y trasport tl nteres provinziel, stluc ite la regulamentazion tecnica y l eserzize di mplanc portamont;
19. assunzion di servijes publics y si gestion tres aziendes spezieles;
20. turism y ndustria d’albierch, stluc ite i meinacrëp, i purtadëures, i maestri de schi y la scoles de schi;
21. agricultura, economia di bòsc y personal di bòsc, patrimone zootecnich y di pësc, istituc per la defendura dla plantes, cunsorc agricui y istituc agricui de sperimentazion, servijes contra la tampesta, bonificazion;
22. despuscion y nuzeda publica per duta la materies de cumpetënza provinziela;
23. costituzion y funzionamënt de cumiscions cumeneles y provinzieles per l’assistënza y l urientamënt di lauranc tl ciamp dl colocamënt;
24. costruzions idrauliches dla terza, cuarta y cuinta categoria;
25. assistënza y benefizienza publica;
26. scolina;
27. assistënza scolastica per i setores de istruzion te chëi che la provinzies à cumpetënza legislativa;
28. frabiché de scoles;
29. adestramënt y furmazion prufescionela.
II. Cumpetënzes segonderes
Do la reforma dla Costituzion dl 2001 ie la pudestà legislativa dla Provinzia te chësta materies sometuda al respet di prinzips de basa cuntenii tla legislazion dl Stat. Chësc uel dì plu o manco che l Stat regulea la fundamëntes y la Provinzia i detai. La Provinzia muessa a chësta moda partì cun l Stat la cumpetënzes legislatives, y l’autonomia normativa che ti ie resserveda ala Provinzia ie manco ampla de chëla tla materies de cumpetënza primera.
La materies de cumpetënza segondera – aldò dla lista dl statut – ie chëstes:
1. polizai locala te zità y ti paejes;
2. istruzion elementera y segondera (mesana, tlassica, scientifica, magistrela, tecnica, prufescionela y artistica);
3. cumerz;
4. lernerat, librec de lëur, categories y cualifiches di lauranc;
5. costituzion y funzionamënt de cumiscions cumeneles y provinzieles de cuntrol sun l colocamënt;
6. reprejentazions publiches per cie che reverda la segurëza publica;
7. eserzizies publics, restan mpé i recuisic sogetifs scric dant dala leges dl Stat per giapé la lizënzes, i pudëies de verdia dl Stat ai fins dla segurëza publica, la facultà dl Ministere dl Ntern de anulé d’ufize, aldò dla legislazion statela, i pruvedimënc adotei tla materia, nce sce definitifs. La disciplina di recursc urdeneres de viers di pruvedimënc nstësc ie atueda tl cheder dl’autonomia provinziela;
8. avanamënt dla produzion ndustriela
9. nuzeda dl’eghes publiches, ora che la gran derivazions per la produzion idroeletrica;
10. igena y sanità, tlo leprò toca nce l’assistënza sanitera y de spedel;
11. ativiteies sportives y recriatives cun i mplanc y l’atrezatura relatifs.
III. Cumpetënzes terzieres
La pudestà legislativa dla Provinzia te chësta materies ie limiteda ala ntegrazion dla despusizions legislatives dl Stat.
N vertù dl articul 10 dl Statut possa la Provinzia eserzité chësta cumpetënza tla materies dl colocamënt y dl’atribuzion dl lëur.


text:
08 01
Ol dé 8 de zenér l'è 'l 8 dé de l'an del calendare gregorià; manca 358 (359 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 8 de zenér al è ul dí da pòost 8 dal an dal calendari gregurian; i manca 358 (359 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1959 - Francja: elengjüü Charles da Gaulle presideent da la quinta Repüblega.
1959 - l'Havana (Cuba): la triumfa la Revulüzziun Cubana cun l'entrada a la citaa da i trupp da Fidel Castro.
1994 - Tyuratam (cosmòdrom da Baikonur, ul Kazakhstan): la partiss l'astrunaaf Rüssa Soyuz cun destinazziun a la stazziun spazziala Mir.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1935 - Tupelo (Mississippi, SÜA): Elvis Aaron Presley, cugnussüü cuma Elvis Presley, cantaant da rock Nòort-american.
1942 - Oxford (Anglaterra): Stephen Hawkingh, físich e cosmòlegh Anglées.
1947 - Brixton (Anglaterra): David Robert Hayward-Jones, cugnussüü cuma David Bowie, cantaant da rock Anglées.
1957 - Valenza: Juan Ignacio Duato Barcia, cugnussüü cuma Nacho Duato, balarin Spagnöö.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1642 - Arcetri (la Toscana, Itàlia): Galileo Galilei, físich italian. (n. 1564)
1941 - Gneri (Kegna): Robert Baden-Powell, militaar Anglées, fundaduur da l'escoltiism. (n.1857)
1996 - París (Francja): François Mitterrand, pulítich Francées. (n. 1916)
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Radund 100 persunas han prendì part a l'event en l'Institut Otalpin a Ftan. Thomas Harder, spezialist en il sectur da marketing ha lantschà la saira e mussà en ses referat la necessitad che la Svizra sto mantegnair per restar era en avegnir «top». Esser different ed extraordinari, metter paisa sin classa e na sin massa, communitgar cler e transparent ils products ed il pli impurtant, mussar l’amur per nossa Svizra.
Cun optimissem vers l’avegnir
La Svizra è in insla da pretschs auts. Per avair success era en l'avegnir ins duess perquai metter pais sin buna qualitad, lavur fidaivla, tschertgar collavuraziuns cun partenaris e per finir avair permanentamain in egl sin il martgà da l’avegnir, uschè la resumaziun dals discurs al podium.
Ils preschents han tadlà cun ureglias avertas ils commentaris e las posiziuns saja quai davart da la politica sco era dal turissem e mastergn.