text:
A Scuol datti per exempel l'areal Engadinerhof che spetga gia in mument sin in investur. Dentant ha bunamain mintga vischnanca in tal areal. Daco ch'investurs guntgeschan il Grischun, è per il capo da Scuol Christian Fanzun cler: Els spetgan giu las consequenzas da la crisa dal turissem, las consequenzas da la lescha da secundas abitaziuns e da l'aboliziun dal curs minimal da l'euro, avant investir memia blers daners.
E la vischnanca sezza na possia er betg investir daners, quai na fiss politicamain betg correct. Dentant ella sa guardar, che investiders potenzials hajan bunas premissas, per exempel cun accelerar la birocrazia necessaria. Pia resta tuttina il problem da chattar la persuna adattada ch'è pronta dad investir.
Chattar investurs professiunalmain
Investurs na creschan betg sin plantas. Dentant i dat els. Heinz Wehrle, anteriur hotelier a Lai ed a Scuol, lavura uss sco cussegliader ed ha exact quai sco professiun: El tschertga investurs. Ed el di er tge ch'in investur è insumma. La gronda part dals investurs èn numnadamain investurs instituziunals. Quai èn per exempel cassas da pensiun ch'administreschan noss daners. Investurs privats sco famiglias che s'interesseschan per la hotellaria èn be in tschintgavel da tut ils investurs.
Per chattar la dretga persuna per il dretg manaschi è la banca da datas da contacts da Wehrle indispensabla. El lavura tar Horwath, ina firma cun 700 biros e 30'000 collavuraturs en l'entir mund. I sa tracta dad ina firma che fa atgnamain cussegliaziuns da taglia, e quai saja la clav per vegnir tar la dretga persuna. Wehrle fa in exempel simplifitgà: «Nus avain uschè blers clients, sche jau less chattar insatgi per in hotel sper in lai ed jau sai che hotels sper lais èn en l'India gist in trend, dun jau in telefon a mes collega en l'India. Sche jau hai cletg, hai jau chattà il proxim investur.« Tar ils investurs privats saja bleras giadas er ina dumonda emoziunala da investir en in hotel u betg.
Bun ina mesa milliarda per Andermatt/Sedrun
I dat dentant er ils investurs che vegnan gist cun la bursa gronda. Per exempel Theo Ah Khing che ha investà en in singul hotel a Tschiertschen 15 milliuns francs ubain Samih Sawiris che ha investì ad Andermatt e Sedrun enfin uss bunamain ina mesa milliarda francs. Pertge ha el investì tant?
«Ad Andermatt na ha il terren custà quasi nagut, uschè poss jau metter si mes hotels e mes implant da golf e suenter vender el pli char», di l'investur egipzian. Ultra da quai haja el profità da quai che Andermatt n'eria anc betg enconuschent, «uschè hai jau pudì bajegiar si ina destinaziun senza renum, quai è adina bun». En il Tirol ubain en la Part Sura Bernaisa na fissia ses project betg stà pussaivel, là fiss il terren stà bler memia chars, «perquai ch'enfin che l'entir project è finì passan onns nua che quai terren na porta betg tschintg raps.»
La Svizra saja dal reminent er in bun lieu per plazzar daners, aschunta Sawiris. «Qua n'è la ristga betg gronda che quai dat tuttenina in putsch ubain che l'euro custa tuttenina 6 francs.» El, che fa bilantscha das ses project ad Andermatt pir cura che quel è propi a fin, na fa pia anc betg tants quitads pervia da la crisa da l'euro.
Pli gugent en in hotel che sin banca?
A possessurs che n'han probablamain betg tants daners per investir sco Samih Sawiris fa l'euro dentant schon mal il venter. Sch'ils hosps mancan, mancan numnadamain er ils daners per investiziuns. Ed insumma, vender in hotel da famiglia, è betg simpel. «Il trend è adina pli fitg da cumprar chasas grondas cun bleras chombras, er en il Grischun», di l'expert d'immobiglias Gian Derungs. Quai senta er Sepp Waldegg da Savognin. El fiss gia dapi trais onns en pensiun, vegn dentant betg da vender ses hotel Piz Mitgel. Ina chasa da lunga tradiziun turistica cun 30 chombras. Armin Casutt da Falera è da l'auter maun. El ha investì en in hotel a Falera, «jau na sun mai stà in che ha laschà ils daners sin banca. Sche nus na cartain betg en noss turissem, tgi lura?», di el.
RR actualitad 12:00


c: text/html

text:
La staziun da mesirar a Buffalora sin il pass dal Fuorn registrescha dapi il 1917 la plievgia e la naiv. La valur maximala d’enfin ussa, dal zercladur 1997, è vegnida surpassada quest onn per bun in millimeter.
Il zercladur 2016 ha era procurà en autras regiuns per records. Sin il Pilatus en la Svizra centrala han ils meteorologs mesirà 277,1 millimeters plievgia, passa dus millimeters dapli che l’onn 1997. Ulteriuras valurs da record annunzia SRF meteo per staziuns da mesirar a Leibstadt, a Gösgen ed a Würenlingen. En tut quellas staziuns vegni dentant mesirà pir davent dals onns 80.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'atun passà eran ils gieus olimpics ses grond siemi. Lura lavurava William Reais parzial tar ina banca, gieva fin 6 giadas l'emna da Cuira a Turitg per trenar. Entant èn ils gieus olimpics realitad ed il sprinter stat avant sia premiera olimpica. Tar il currer, ch'è sia gronda passiun, è William Reais vegnì pir cun 16 onns. Avant deva el ballape. El ha fatg svelt svilup e progress. Surtut l'onn passà è tut ì fitg svelt. Record svizzer sur ils 200 meters, medaglia d'aur al campiunadi europeic en la categoria U23, selecziun per ils gieus olimpics a Tokio. Dal mez-profi al profi che po uss grazia a sponsurs viver dal sport. Viver ses siemi, sco l'atlet da 22 onns gi. Turitg è entant era sia basa nua ch'el abita.
El na possia anc strusch chapir e realisar tge che saja tut marschà en quai ultim onn. Uss possia el propi viver il siemi olimpic, esser part da quella gronda famiglia e surtut dastgar represchentar il Grischun, la Svizra a Tokio saja ina honur e fitg spezial. Spezial era, ch'el possia parter il siemi olimpic cun ses fitg bun ami Jason Joseph che curra ils 110m obstachels. Els dus partan era la chombra en il vitg olimpic.
Tge ch'è pussaivel a sia premiera olimpica na possia el betg dir. Tut saja nov, tut spezial. Il sulet ch'el possia far – currer uschà svelt sco pussaivel. Gugent pli svelt che ses record persunal da 20,24 secundas. E lura guardar tge che capita, sche sia premiera saja a fin gia suenter la qualificaziun ubain sch'i tanscha da vegnir en il mezfinal, u perfin final. Suenter tut ils success da l'ultim onn, emprova il sprinter grischun cun ragischs en il Portugal ed en l'Angola, tutta cass da prender cun il schlantsch, surtut entras sia medaglia d'aur al campiunadi europeic.
La premiera da William Reais
L'urari per William Reais (sprint sur 200m) vesa ora uschia:
- ils 3 d'avust 13:50 mezfinals
- ils 4 d'avust vers las 15:00 final
RTR tegn sin il current via radio e sin rtr.ch.


text:
Tambur
Un tambur l'è un strüment müsegal ch'a l'è sunaa cunt i man o cunt i bachett (una bacheta per picàggh sora la membrana). Una culeziun de tambur e piatt l'è ciamada bataria. I tambur i henn druvaa per batt el temp in d'una canzun: i ghe dann a la müsega ritm. Per esempi, per fà devegnì una canzun svelta o lenta, i tambur sunen püssee pian o püssee svelt.
El tambur l'è un strüment de percüssiun, ch'al vör dì ch'al fa son in del culpìll. A gh'henn devers mudel de percüssiun 'me i piatt e i campan; anca un semplis tocch de legn al pö vess cunsideraa 'na percüssiun.
La bataria l'è un grup de tambur e piatt ch'i batten el ritm per la müsega. I baterij i henn druvaa in de la grand part de la müsega pupular e anca rock, jazz, country e blues, e tancc olter.


text:
Suter è vegnida terza cun in retard da 42 tschientavels sin la victura tudestga Viktoria Rebensburg. Segunda è vegnida la Taliana Nicol Delago ch'è partida cun il numer 31.
Il podest
- Viktoria Rebensburg (GER) 1:20,00
- Nicol Delago (ITA) +0,35
- Corinne Suter (SUI) +0,42
Lara Gut-Behrami ha manchentà ils top diesch. La Tessinaisa è vegnida 12avla sco segund meglra svizra. Michelle Gisin sto sa cuntentar cun plazza 21.
Ulteriuras svizras
- 12. Lara Gut-Behrami +1,28
- 22. Michelle Gisin +1,98
- 33. Priska Nufer +3,05
L'emna proxima stattan las cursas da la cuppa mundiala a San Murezzan sin il program.
RTR novitads 21:00


text:
Il gliendisdi èsi vegni fatg las emprimas vaccinaziuns encunter corona en il Grischun. Sco emprims vegnan vaccinadas cussadentas e cussadents da las chasas d’attempads. Vaccinaziuns per ulteriuras gruppas vegnan probabel ad esser pussaivlas la segunda mesadad da schaner.
30 vaccinaziuns l'emprim di
L'emprim di ha ina equipa da vaccinaziun mobila vaccinà 25 cussadentas e cussadent dad ina chasa da tgira a Cuira e tschintg persunas da tgira.
Entant èn duas equipas mobilas da viadi en l’entir chantun per vaccinar attempads e persunal da las chasas da tgira. Cunquai che las dosas èn il mument limitadas vegnan l’emprim vaccinadas persunas vulnerablas sur 75 onns. La vaccinaziun cun cussegliaziun cuzza en tut 45 minutas. Las equipas mobilas sa cumponan dad in medi u ina media, ina assistenta, ina apotecra, ina persuna d’administraziun ed in manischunz.
Logistica è ina sfida
La vaccinaziun vegn furnida da l’armada tar minus 80 grads ad in logisticher. Tar ina temperatura da frestgera po il vaccin da Pfizer/BioNTech be vegnir conservà durant 120 uras. Vegn quel ina giada prendì ord frestgera sto el vegnir duvrà aifer 6 uras. Il mument ha il Grischun a disposiziun vaccins per 1'300 persunas.
9 centers da vaccinar e da test en las regiuns
Durant la segunda mesadad da schaner vegni mess en funcziun nov centers da vaccinar e da test. Quels vegnan ad esser en ils ospitals regiunals pli gronds da Tavau, Glion, Poschiavo, Schiers, Scuol e Tusaun. Plinavant èn planisads ulteriurs centers en la Moesa, a Cuira ed a San Murezzan.
Vaccinaziuns a l'engronda pon tenor il chantun vegnir fatgas pir a partir da l'avrigl.


text:
L’investigader spezial independent duaja sclerir ils eventuals cumplots dal president dals Stadis Unids Donald Trump cun la Russia. Quai ha annunzià il ministeri da giustia dals Stadis Unids.Robert Mueller è stà directur da la polizia federala FBI sut ils presidents George W. Bush e Barack Obama dal 2001 fin il 2013. Ses successur al timun dal FBI è stà James Comey.
Tar l’examinaziun giaja per la dumonda, sche la Russia haja empruvà d’influenzar l’elecziun dal president l’atun 2016. Per l'examinaziun independenta eran cunzunt ils democrats. Ils republicans avevan fin qua refusà ina tala. Dentant è il squitsch sin il president creschì pli e pli las ultimas emnas. Quai surtut suenter che Donald Trump ha relaschà surprendentamain il schef dal FBI, James Comey.
Tenor servetschs secrets americans aveva il president russ Wladimir Putin ordinà d’influenzar il cumbat electoral american en favur da Trump. Trump sez refusescha las reproschas.
RR novitads 06:00


text:
Temp da guerra ed onns da boom, dumondas socialas ed ecologicas, la sfida da la globalisaziun… Il cudesch ‹La Svizra en transfurmaziun› preschenta l’istorgia dal pajais dals onns 1930 fin l’entschatta dal 21avel tschientaner – a moda cumpacta e tuttina en ina varietad tematica surprendenta.
Pederin sgola sin la glina
Il 2016 è cumparida la versiun rumantscha d’in dals classichers da la litteratura d’uffants da lingua tudestga: ‹Peterchens Mondfahrt›. Quel raquinta las aventuras da la buccaria Sumsum che sgola cun Pederin ed Annina sin la glina en tschertga da sia sisavla chomma ch’era ida a perder.
Bulieus da noss guauds
Suenter ‹Flurs da prada› (1990) è ‹Bulieus da noss guauds› (2005) il segund cudesch da giaglioffa che dat invista en in champ da la flora indigena e che sa lascha duvrar or en la natira sco clav da determinaziun. L’autur Men Bisaz vala cun raschun sco in dals gronds experts da bulieus dal Grischun.
Fil cultural tranter Rumantschs e Ladins
‹Fil cultural› è in portal d’infurmaziun cuminaivel dals Rumantschs dal Grischun e dals Ladins da las Dolomitas da las duas regiuns dal Trentino-Tirol dal Sid e dal Veneto (Italia). La finamira è d’infurmar vicendaivlamain davart l’istorgia e la situaziun actuala da las duas gruppas linguisticas.
Sistem da furmaziun svizzer
Ils fatgs da furmaziun cumpiglian ils suandants stgalims: stgalim primar (incl. scolina), stgalim secundar I, stgalim secundar II (furmaziun fundamentala professiunala e scolas medias), stgalim terziar (furmaziun professiunala superiura e scolas autas) e la furmaziun supplementara.
Reptils indigens
Il cudesch en format pdf preschenta tut las spezias da reptils ch’èn derasadas en Svizra. Ultra da quai porscha el in’introducziun generala en las caracteristicas e l’evoluziun dals reptils. Ed a la fin vegn mussà ch’era ils dinosaurs – ils reptils dal mesozoicum – eran da chasa en Svizra.
Ziràn – il palantschieu sura da la baselgia da S. Martin
Sco che mussan retschertgas dendrocronologicas è il palantschieu sura vegnì realisà curt suenter il 1114. Quest cudesch illustrà en format grond preschenta ils misteris da las tavlas picturadas en in rom ch’è commensurà a quest’ovra d’art singulara.
Or da la vita da Ludmilla Cahenzli
Pertge mangian mammas mandarinas adascus? Pertge dovra la figlia in team da camera per en scola? Pertge èsi normal da cumprar 25 pèra chalzers l’onn? Ludmilla Cahenzli – mamma da trais uffants e dunna cun job parzial – raquinta da las sturnadads dal mintgadi da famiglia.
Tge è l’illuminissem?
L’onn 1784 ha il filosof tudestg Immanuel Kant publitgà en la ‹Berlinische Monatsschrift› il tractat ‹Resposta a la dumonda: Tge è l’illuminissem?›. L’ediziun da quest pitschen essai che dueva daventar ordvart influent croda en ina fasa centrala entaifer la lavur publicistica da Kant.


text:
Donald Trump aveva empermess a l'industria da charvun da puspè avrir lur minieras. Uschia duain ils Stadis Unids vegnir independent da l'energia da l'exteriur.
Il «Clean Power Plan» da Barack Obama da l'onn 2015 preveda cundiziuns severas per las emissiuns d'ovras da charvun. Sia regenza termineschia la guerra cunter il charvun ha ditg Trump cura ch'el ha suttascrit il decret. Cun quest decret ha el er abolì da pudair dar a fit terren public per terren public. Vitiers mida el las limitas da las emissiuns da metan en l'industria d'ieli e gas.
Reacziuns vehementas d'auters pajais
La ministra da l'ambient tudestga, Barbara Hendrick ha exprimì critica vehementa: Tgi ch'emprovia ussa da metter en il gir anavos fetschia be donn a sa sez ed a la concurrenza internaziunala, uschia Hendricks. Il schef dal program per l'ambient da l'ONU ha avertì ils Stadis Unids da prender cumià da la politica dal clima. Tar la protecziun dal clima dovrian ins pir che mai la forza dals Stadis Unids.
RR novitads 22:00


text:
In dals pli gronds eveniments saja stada il campiunadi mundial da professiuns – Swiss Skills a Berna. Tenor atgna communicaziun ha l’SBB transportà passa 50’000 giuvenils entaifer 3 dis en 50 trens supplementar. Quai sajan stads pli che dubel uschè bleras persunas sco anc avant quatter onns. Ulteriuras grondas manifestaziuns per las Viafiers federalas èn stadas la visita da Papa Francestg a Genevra e la cursa da furmla E a Turitg.
Per tut las occurenzas grondas ha la SBB impundì 800 trens spezials e 1'300 trens cun chars supplementars. Quai èn bunamain tuttina blers sco il 2017. Lura avevan las Viafiers federalas impundì 790 trens specials e 1'250 trens cun chars supplementars.
Onn dad events 2019
Cun in veritabel onn dad events quintan las Viafiers federalas l'onn che vegn. Per la Festa federala da lutga e da gieus alpesters a Zug vegnan spetgads radund 380'000 visitaders ed a la Festa federala da gimnastica ad Aarau radund 70'000 gimnastas e gimnasts.
Per la Fête des Vignerons a Vevey ch'ha lieu mo mintga 20 onns spetgan ils organisaturs schizunt 700'000 visitaders e visitadras. Ed a la festa da Turitg quinta la SBB cun 2,1 milliuns visitaders.
RR novitads 14:00


text:
Il medem valia per ils dus trenaders assistents, Harald Gämperle e Christian Peintinger, communitgescha il club da ballape da Berna avant che partir vers l'Ucraina. Damaun gioga YB numnadamain la terza runda da qualificaziun per la Champions League cunter Schachtar Donezk.
Adi Hütter aveva surpiglià il club da la chapitala il settember 2015 sco successur da Uli Forte ed il trenader ad interim, Harald Gämperle. L’Austriac aveva manà la fin da la davosa stagiun ils Young Boys dal 5avel sin il segund plaz da la tabella. La bilantscha d’Adi Hütter cun YB fin oz en la Super League; 30 gieus, da quai 19 victorias, 6 paris e 5 terradas.
RR novitads 14:00


text:
SPAZIS PER SA MOVER
Spazis attractivs per sa mover motiveschan umans da far activitads corporalas e d'uschia meglierar lur sanadad. graubündenSport s'engascha ensemen cun Bischfit? a favur da spazis attractivs per sa mover en il chantun Grischun.
Ultra da las cussegliaziuns per concepir spazis per sa mover, che Bischfit? porscha en il rom da la promoziun dal moviment, cumplettescha graubündenSport la purschida cun in sustegn finanzial en furma da contribuziuns or dal fond da sport per construir plazzas da giugar per uffants, pumptracks e parcs da moviment.


text:
La cumissiun dal Cussegl Grond per giustia e segirezza è vi dad intercurir eventualas irregularitads tar la Dretgira chantunala dal Grischun. Quai ha il president da la cumissiun, Ilario Bondolfi, confermà vers RTR. Dapli na possian els dentant betg dir il mument, pervia dal secret d’uffizi.
Ina procedura da relaschada d’uffizi cunter in dals derschaders, sco quai la gasetta Südostschweiz scriva, na saja dentant betg vegnida lantschada. Quai po tenor la cumissiun per giustia sulet il Cussegl Grond far.
RTR novitads 17:00


text:
Suenter ils 14 da Buttigieg ed ils 12 delegads per Sanders survegn Elizabeth Warren anc otg delegads, l'anteriur vicepresident Joe Biden survegn sis ed Amy Klobucha survegn in delegà. Els tuts speran da vegnir nominads la stad per pudair daventar presidenta u president il november 2020.
Las medias en ils Stadis Unids, han evità da numnar in victur da questa pre-elecziun. Quai pervi d'ina panna che ha chaschunà problems tar la surdada da datas, perquai pudessi avair dà sbagls. Ils candidats han temp fin questa saira d'inoltrar ina dumonda per laschar examinar il resultat.
Emprima pre-elecziun ha effect da signal
Suenter las pre-elecziuns che van fin en il zercladur, elegian ils delegads dals republicans e democrats la stad lur candidat per las elecziuns dal presidi. En questa cursa trametta Iowa be in pitschen dumber da delegads. L'emprima pre-elecziuns ha dentant tenor experientschas passadas in grond effect da signal. Mardi vegn elegì a New Hampshire.
Ord l'archiv da SRF
RTR novitads 07:00


text:
Tar la vischnanca da Lüchingen èn dus costas sbovadas. En plirs vitg songagliais èn tschalers e garaschas stads sut l'aua. Plinavant han plirs sbuvaditschs bloccà duas vias. Persunas blessadas n’haja betg dà.
Inundaziuns hai er dà en vitgs dal chantun Fribourg. Qua ha la polizia ha survegnì passa 40 annunzias da donns. Pervi dal privel da bovas restan tschertas vias per il mument serradas.
En il chantun Lucerna èn ils pumpiers gia stads en acziun il venderdi e la notg sin sonda pervi d'inundaziuns.
RR novitads 06:00


text:
Probabel po l’aua da la spina puspè vegnir bavida e nizzegiada per cuschinar a partir da venderdi proxim. Quai ha la protecziun civila da Locarno e la Vallemaggia ordinà.
Para duai in implant da distribuziun da l’aua esser contaniminà cun benzin. In generatur duai avair pumpà las vapurs da benzin tras il sistem da ventilaziun en l’implant da distribuziun da l’aua. Quella sa chattà en las muntognas sur ils vitgs pertutgads.
Aua na po betg vegnir buglida si e nizzegiada
Tar la polluziun sa tractia quai d’ina polluziun chemica, quai che vul dir che l’aua na po era betg vegnir nizzegiada cura ch’ella è vegnida buglida si. Perquai èn vegnids plazzads en ils vitgs da Cugnasco, Gerra Piano, Lavertezzo Piano e Riazzino grondas cisternas d’aua ed ì vegn era repartì buttiglias d’aua.
RR novitads 15:00


text:
Cimone
Cimone (Zimón endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 578 abitàncc, 'na süperfìce de 9 km², per 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna coi cümü de Trènt, Garniga Terme, Cavedine, Naldém, Villa Lagarina, Pomarolo.
El cümü de Cimone l'è furmàt de divèrse frasiù, ciamàde: Battistoni, Buzzi, Chiàusa, Cimòneri, Costa, Còvelo, Dossi, Finestrella, Frizzi, Gazzi, Molino, Petrolli, Pietra, Pìfferi, Postal, San Giorgio, Sant'Anna.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
Sia via da la crusch è in ex-voto (tablas d’engraziament). I sa tracta da set maletgs en las colurs mellen, brin, cotschen e blau, interruttas dal nair che represchenta las travs u da l’alv che mussa in sudari ch'è in simbol per levgiar il mal.
Cun quests maletgs hai jau vulì engraziar visavi quai che jau hai patì entras la malsogna.
La finala saja el sa revegnì entras las operaziuns ed ils medicaments. Uss saja el puspè saun, di Linus Flepp. Era sch’igl è sia via da la crusch, vul el animar ils aspectaturs da far patratgs, perquai ch’ina tala via «è il destin da blers», sco el scriva en sia broschura. Baud u tard cupitgan ins en ina u l’autra da las travs che furmian la crusch.
L’ovra è exponida en la chaplutta da Puntreis – nua ch’i dat era in maletg dad Alois Carigiet. I saja in regal bainvegnì, sco il mainafatschenta Diego Deplazes di.
Il Linus è per nus in artist impurtant. El è fitg attaschà a nossa chasa e sa gida er cun l’activitad da noss cussadents.


text:
Per il papa saja dentant ses 80avel anniversari in di sco tut ils auters er. Avant l’inscunter cun l’uvestg da Cuira ha il papa gia absolvì in’audienza cun la presidenta da la republica da Malta e cun il prefect da la Congregaziun per ils uvestgs. Suenter era l’audienza per l’uvestg da Cuira. En quell’occasiun ha Vitus Huonder regalà al papa ina reliquia dal sontg frar Clau da Flia (Niklaus von Flüe).
En il focus da l’interess stat actualmain la successiun da l’uvestg da Cuira. Vitus Huonder vegn l’onn proxim 75 onns e stuess dar en sia desditga sco uvestg. Tge che succeda dentant propi n’è betg anc vegnì publitgà.
Sche la successiun a Cuira era er tema a l’inscunter cun papa Francestg n’è dentant betg enconuschent - e na vegn strusch a vegnir enconuschent. Da quai ch'ins discurra tar in audienza cun il papa na discurr'ins para betg, uschia Giuseppe Gracia, il pledader da l'uvestg da Cuira, che ha mo confermà, ch’il discurs haja gì lieu.
RR novitads 17:00


text:
La situaziun areguard il coronavirus en Svizra na saja betg simpla, ha ditg Alain Berset a Zug, suenter che l'Uffizi da sanadad ha annunzià il mardi 700 novas infecziuns. Per ils contact tracers saja quest augment ina gronda sfida. I dettia dentant grondas differenzas tranter ils chantuns e las regiuns.
«Igl è da far adatg en l'ambient privat»
Bleras infecziuns capitian en il conturn privat. Tar festas privatas vegnia bleras giadas negligì il respect da la malsogna. Quai saja logic, giaja dentant encunter las stentas da las autoritads. Er en il conturn privat saja perquai da resguardar las mesiras da segirezza e da star attent, ha concludì Berset.
BAG annunzia il mardi 700 novas infecziuns
L’Uffizi federal da sanadad BAG annunzia oz 700 novas infecziuns da corona en Svizra ed il Principadi da Liechtenstein. Ulteriurs mortoris n’haja betg dà. La media da set dis è tenor SRF Data 40 pertschient pli auta cumpareglià cun avant in’emna.
Il chantun Grischun annunzia 7 ulteriurs cas confermads. Tut en tut datti 50 cas activs en il Grischun – la gronda part en la regiun Malögia.


text:
Il Center da las publicaziuns uffizialas (CPU) maina la gestiun da la plattafurma da las publicaziuns dal dretg federal sin admin.ch. El sustegna ils uffizis federals cun preparar ils texts che duain vegnir publitgads en il Fegl uffizial federal (FF) u en la Collecziun uffiziala da las leschas federalas (CULF). Plinavant actualisescha el cuntinuadamain la Collecziun sistematica dal dretg federal (CS).
Correctorat e producziun
Mintg’onn vegnan publitgadas en il FF ed en la CULF var 40’000 paginas en las trais linguas uffizialas. Quai correspunda a passa 2’500 fatschentas da publicaziun che vegnan elavuradas da 650 differentas utilisadras e differents utilisaders da l’administraziun federala. La lavur dal CPU è cumparegliabla a la lavur da las correcturas e dals correcturs en ina chasa editura. El formatescha las publicaziuns uffizialas a moda unifurma e fa ina controlla finala dals texts.
Collecziun da las leschas
La CS cumpiglia var 5’000 acts dal dretg naziunal e dal dretg internaziunal en lur versiun vertenta. Mintg’onn vegnan modifitgadas passa la mesadad da las var 65’000 paginas da la Collecziun sistematica. Ils acts pertutgads vegnan actualisads en la rait en las trais linguas uffizialas il di ch’ellas entran en vigur. La CS cuntegna er las constituziuns dals chantuns en las trais linguas uffizialas da la Confederaziun. Malgrà che la CS n’è betg giuridicamain valaivla, è ella in utensil indispensabel che vegn duvrà da millis da giuristas e giurists en Svizra. Ina part dals acts da la CS è er disponibla en rumantsch ed en englais.
Ulteriuras publicaziuns
Ultra da quai publitgescha il CPU ils documents davart las proceduras da consultaziun, actualisescha la Collecziun dal dretg davart las cunvegnas bilateralas e s’occupa da la publicaziun da la Pratica administrativa da las autoritads federalas (PAAF).
Plattafurma dal dretg federal
Tut las publicaziuns dal CPU èn disponiblas sin la plattafurma dal dretg federal, ina da las paginas da l’administraziun federala las pli bain frequentadas cun 3,5 milliuns clics sin la pagina e 0,8 milliuns visitadras e visitaders en media per mais.
La basa legala da las activitads dal CPU èn principalmain la Lescha dals 18 da zercladur 2004 davart las publicaziuns uffizialas (LPubl, CS 170.512) e l’ordinaziun correspundenta (OPubl, CS 170.512.1).


text:
Mercall
Mercall o Marcall (nom ufizial in italian: Mercallo) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 819 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5 km² e 'na densità de 364 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Comabbi, Sest, Varan e Vergiaa
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Mercall l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Quella stat en connex cun il tractament inadequat d'ina sentenzia d'appellaziun en in cas da dretg d'ierta ch'è vegnì tematisà diversas giadas er en las medias. La cumissiun da giustia scriva ch'i saja da resguardar ch'i n'aveva anc mai dà ina denunzia gravanta cunter Brunner durant ses temp d'uffizi. Era haja mai dà ina mesira disciplinara cunter el.
Reelecziun è obsoleta
En il fratemp ha Brunner fatg ina dumonda da recusaziun envers tut ils commembers da la cumissiun. Davart questa dumonda vegn il Cussegl grond a decider en la sessiun da zercladur. Suenter vegn la cumissiun a decider, tge sancziun che sto vegnir pronunziada cunter Brunner. L’um da 67 onns avess anc pudì star in onn en uffizi – suenter ch’el era s’annunzià per la reelecziun ha el tuttina retratg ella. Fin dal 2020 va el en pensiun. Perquai ch'el desista d'ina ulteriura candidatura, n'ha la cumissiun stuì far nagina recumandaziun d'elecziun.
Immunitad abolida
En la procedura penala cunter Brunner cusseglia la cumissiun d'abolir l'immunitad dal president partent da la Dretgira chantunala. Uschia po la procura publica investigar en connex cun las duas sentenzias en il cas da dispita d'ierta.
Distatgà l'entira affera ha il derschader Peter Schnyder. Per lez ha ses cumportament er consequenzas. L'artitgel pudais leger qua


text:
Volgograd
Volgograd (Boлrorpaд in rüss) a l’è una cità de la Rüssia.
Al gh'ha 986.400 abitant (2007).
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Volgograd a l'è in del toch ucidental de la Rüssia eurupea in sü la spunda drita del fiüm Volga.
Storia e nom[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità la s'è desvilüpada inturna a una furteza, edificada in del 1589 per vardà i cunfin meridiunaj de la Rüssia, e la s'è ciamada Caricyn (ЦapицыH) fina al 1925.
In del 1925, in unur del Stalin, a l'ha ciapaa el nom de Stalingrad (CTaлиHrpaд).
Del 21 d'agust del 1942 al 2 de febrar del 1943 in cità la s'è cumbatüda la Bataja de Stalingrad, indue che l'Armada Russa l'ha fermaa l'esercit tudesch, cun püssee d'un miliun e mez de mort e ferii.
In del 1961 el nom de la cità a l'è vegnüü Volgograd.
Aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sindich a l'è el Roman Georgievič Grebennikov.
Cità gemelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Volgograd a l'è gemelaa cun:
- Chemnitz, Germania
- Chengdu, Cina
- Chennai, India
- Cleveland, Stat Ünì d'America
- Culonia, Germania
- Coventry, Regn Ünì
- Digiun, Francia
- Erevan, Armenia
- Hiroshima, Giapun
- Jilin, Cina
- Kemi, Finlandia
- Kruševac, Serbia
- Liège, Belgi
- Montreal, Canada
- Ostrava, Repüblica Ceca
- Port Said, Egit
- Ruse, Bülgaria
- Toronto, Canada
- Türin, Italia
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La dumonda da l’augment è l’ultima differenza impurtanta tranter las duas chombras parlamentaras.
Impurtanta na l’ultim perquai ch’ella ha il potenzial da sbuvar l’affar cumplet. En la chombra pitschna è la maioritad da PS e PCD persvadida, ch’ina proposta senza l’augment n’haja nagina schanza tar il suveran.
Cussegl naziunal resta dir er tar la uschenumnada regla da stabilisaziun
Quella regla prevesa, che la vegliadetgna da renta va automaticamain sin fin a 67 onns sche l'Assicuranza per vegls e survivents daventa deficitara. Parallel s'augmenta la taglia sin la plivalur per fin a 0,4 pertschient. Cun 100 cunter 89 vuschs e 5 parlamentaris, ch’èn s’abstegnids da vuschar, ha il Cussegl naziunal decidì da vulair questa regla.
La refurma sto ir tras en la sessiun da primavaira
La proposta va uss danovamain al Cussegl dals chantuns. Quel tracta ella l’emna proxima per returnar l’affar en la terza emna da la sessiun anc ina giada al Cussegl naziunal.
Fin a la fin da la sessiun da primavaira ha il parlament da sa cunvegnir – uschiglio savess la refurma far naufragi. Al mument datti anc grondas differenzas tar la refurma da las rentas.
RR novitads 12:00++


text:
Leàt (fóns)
I leàcc i è 'n ensèma de fóns, furmàcc de apéna 'n tìpo de cèlula eucariòta, che 'l pöl vìga 'na fùrma elìtica o ovàl o sférica. Gh'è stat catalogàt de piö de mìla spéci de leàcc.
Ergöne (compàgn del Saccharomyces cerevisiae) se le dopèra de töcc i dé per fa leà 'l pà e fà fermentà la bìra e 'l vì. I piö tacc 'ntra i leàcc i aparté al ensèma dei Ascomiceti.
Üzo en birificasiùModifega
Per la fermentasiù de la bira se dopèra divèrsi tìpi de leàt a segónda del tìpo de bìra che se öl otègner. I tìpi piö dopràcc i è:
- Saccharomyces cerevisiae (àlta fermentasiù, bìre de tìpo ale);
- Saccharomyces uvarum (bàsa fermentasiù);
- Saccharomyces carlsbergensis (bàsa fermentasiù, bìre de tìpo lager);
- Torulaspora delbrueckii (àlta fermentasiù, bire tìpo Weizen todèsche);
- Brettanomyces bruxellensis (fermentasiù spontànea ~ bìre tipo lambic bèlghe);
- Brettanomyces lambicus (fermentasiù spontànea ~ bìre tipo lambic bèlghe).


text:
Auter che tar ils umens cuzza quest Tour de Suisse per las dunnas sulettamain dus dis. Omaduas etappas han lieu en la regiun da Fauenfeld. Igl è ina giada in emprim ed impurtant pass per il svilup dal sport da velo da dunnas.
Quai è in mument istoric ch’avess dentant gì da capitar gia daditg.
A questa premiera fan part 17 equipas, quatter equipas dal World Tour. Per il Swiss Cycling Team partan sis ciclistas ch’èn normalmain da chasa en il sport da mountainbiker, tranter auter er Jolanda Neff. La visiun dals organisaturs dal TdS è d’augmentar questa cursa sin tschintg etappas ils proxims onns. Quest emprim TdS a Frauenfeld custa radund 300’000 francs. Ils meds finanzials èn e vegnan er ad esser en l’avegnir la gronda sfida.


text:
Barbee
La bottega del barbiere è da sempre crocevia di
incontri, conversazione e luogo in cui i diversi tipi umani indugiano
nelle chiacchiere le più varie.
Il brano dialettale che segue è la simpatica descrizione di due barbieri
calabresi di via Rovello.
Conossi duu fradei, in via Rovell,
che gh'hann ona bottega de barbee:
on paciaròtt pelaa senza on Cavell
e on torell, campion de "karatee"!
Hinn pròppi duu simpatich calabres
precis e svelt a fa el sò mestee
col vizi de parlà in milanes
e disen stravaccad che stann nò in pee!
'Na mattina ghe disi: tè gh'hee pòst
per dagh 'na rangiadina ai mè barbis?
Adèss nò, perché spetti chi on prevòst,
torna chi i primm or "del pomeris"!!
S'hinn risciaa busècch e pettascioeu,
sentì el mè beli dialètt 'sci maltrattaa
lor ghe la metten tutta pòri fioeu
e mi capissi i sò difficoltà!
A tirà i sòmm me fa piasé l'istess,
lor voeuren dimostrà el sò affett
a la città che j ha juttaa de spess
a sbarcà 'l lunari ma con rispett.
Opera di Canali Cesare


text:
Cun la liberalisaziun il Cussegl federal rinforzar il martgà d'electricitad, ha ditg cussegliera federala Doris Leuthard ditg avant represchentants da la branscha. Anc quest onn vul il Cussegl federal trarmetter en consultaziun in sboz per la lescha per l'avertura dal martgà.
Da sustegnair singulas tecnologias na saja però betg previs – però veglia la Confederaziun ina regulaziun per garantir il provediment d'electricitad.
Nagina liberalisaziun totala
Clients gronds pon gia decider dapi il 2009, da tgi ch'els retiran lur electricitad. Chasadas privatas e firmas pitschnas percunter ston retrair l'electricitad da purschiders locals. Ina liberalisaziun totala dal martgà aveva il pievel svizzer refusà il 2002.
RR novitads 06:00


text:
Lissa (ìzola)
Lissa ('n croàt l'è ciamàda Vis) l'è ön ìzola croàta che la se tróa 'n del mar Adriàtech al larch de la sità de Spàlat.
Geograféa[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’ìzola de Lissa l'è lónga 17 km e l'è làrga 8 km per öna superfìs de 90,3 km². Lissa e i trè ìzole de Busi (Biševo), de Pomo (Jabuka) e de Sant Andrea (Svetac), che i è mia de luntà de Lissa ma i è piö picinìne, metìde töte 'nsèma tra de lure i fà ün arcipélach che l'è piö o méno a 50 km da la còsta de la Dalmàsia.
L’ìzola l'è sóta l'aministrasiù de la regiù spalatin-dàlmata (splitsko-dalmatinska županija) de la Croàsia e la gh'à dò cümü: Lissa con 1.960 abitàncc e Komiža con 1.677 abitàncc.
I batàie de Lissa[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del mar 'ntùren a l'ìzola de Lissa in del sécol XIX i è stàcie combatìde trè batàie de mar, i prìme dò 'n di guère napoleòniche, la batàia de Lissa del 22 de utùer del 1810 quàndo i fregàde franséze - ènete i à enzìt cóntra la flòta 'ngléza de la Royal Navy e la batàia de Lissa del 13 de mars del 1811 quàndo i é stàcie i fregàde 'ngléze de la Royal Navy a èns cóntra la flòta franséza - èneta, ma la batàia de mar piö 'mportànta l'è stàcia la batàia de Lissa del 20 de löi del 1866 quàndo 'n de la Tèrsa guèra de Indipendènsa la flòta del Impero Austro-Ungarico la enzìt cóntra la Regia Marina italiàna.


text:
cuntegn
Grischun Central
-
Filisur: Chattà senior sparì
In senior che vegniva tschertgà dapi ier suentermezdi a Filisur è vegnì chattà. L'indigen da 90 onns era sin via cun sia dunna en il guaud cura che lezza ha ditg dad ir ordavant. Cura ch'ella è vegnida tar lur tegia, n'era el betg là.
A la tschertga èn sa participads 40 commembers dal Club alpin svizzer, ils pumpiers da Bravuogn-Filisur, la Rega sco er la polizia chantunala. Da la partida eran era era chauns da polizia e dal CAS. In da lez ha chattà el oz la damaun enturn las 8:00 cun levas blessuras.
RR novitads 18:00


text:
Naiv
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
La naiv l'è d'l aqua c'la piôv zå dal zîl cme tant pzulén cén ed cristâl żlè, ciamè anc farósscla. As à la naiv quand la suzêd la sublimaziån dal vapåur d'l aqua int'i sît pió èlt d'l atmosfêra, a una temperatûra pió bâsa ed 0 °C. La piòva ed naiv la s ciâma anvè. La naiv la pôl anc èser fabrichè par dî canón. Ste lavurîr i al fàn såura tott int'al stazión ed sî par vadder ed permàtter la ṡbliṡgarôla anch quand an i n è brîṡa asè.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Naiv


text:
Michigan
El Michigan a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 250.941 km² e una pupulaziun de 10.112.620 abitant.
A l'è tacaa a nord e a est aj Grand Lach, al cunfin cunt el Canada, a ovest a l'è tacaa al Wisconsin, a süd a Wisconsin, Indiana, e Ohio.
La capital a l'è Lansing (119.128 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Detroit (900.198 abitant). Alter cità cun püssee de 100.000 abitant a hinn Grand Rapids, Warren, Flint e Ann Arbor.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Michigan a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1837.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Michigan al gh'ha 17 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


text:
Ina «urban surf wave» è in'unda d’asfalt per far surfing, cun in skateboard per exempel. Quai è ina surfatscha d’asfalt cun undas, bots e vals. I na dat nagins chantuns, tut è rodund. L’idea è ch’ins possia ir cun skateboard sco sch’ins faschess surfing, di Réto Poltera, commember da la direcziun da l’Arena Alva.
Quai po mintgin far
Poltera è persvadì che mintgin possia ir cun in skateboard en la «urban surf wave». Quai fetschia numnadamain ventiraivel. Els na vulevan sapientivamain betg bajegiar ina plazza da gieu cun ruschnera, tur da raiver e ballabainas. Ir cun skateboard, velo u trottinet tras las undas d’asfalt fetschia plaschair.
Spir libertad
Da quai avis èn era Siria Poltera ch'ha 11 onns e Cédric Romanens, scolast en la Freestyle Academy. Ins possia esser creativ e magari vegnia lura era l’adrenalin, spir libertad.
RR actualitad 08:00


text:
Ins spetgia ch'il cor da la politica svizra saja segir da laders. Sco il «Blick» scriva n'è quai betg il cas. Glindesdi saira cura che Semadeni leva sa metter sin via a chasa, era ses mantè d'enviern sparì.
Ir a chasa mo en in blazer, è sta fraid.
La cussegliera naziunala speria tuttina ch'il mantè na saja betg vegnì engulà, mabain ch'enzatgi haja sbaglià mantè, uschia Semadeni envers il «Blick».
Um trametta pachet a faussa adressa
Cumprar tut a la bahuta in nov mantè na saja betg vegnì en dumonda per Semadeni. Perquai haja ses um tramess ina giacca a Berna – disfortunadamain a la faussa adressa.
Agid haja Semadeni survegnì da collega Alexander Tschäppät, che abiteschia datiers da la Chasa Federala. Il mantè da Tschäppät saja in zic grond per Semadeni, dentant saja quest mantè chauds. Uschia n'ha la cussegliera naziunala betg schelà durant la festa per il nov president dal Cussegl naziunal Dominique de Buman.


text:
L'agentura da novitads statala Sana annunzia che las truppas da la regenza hajan conquistà territoris en il sidvest d'Aleppo. Tenor indicaziuns dal post d'observaziun per dretgs umans haja dà tozzels d'attatgas ord l'aria sin basas dals rebels en la citad. I na saja betg cler, schebain las attatgas derivian d'aviuns da cumbat russ u sirians.
Moscau aveva annunzià ch'a partir da gievgia vegnian ils cumbats mintgamai sistids da las 10.00 fin las 13.00, medemamain las attatgas ord l'aria e l'artigliaria.
Aleppo è ina da las citads las pli cumbattidas en la guerra civila en la Siria.
RR novitads 22.00


text:
Lavurs
Operaturas ed operaturs da medias stampadas AFQ èn spezialists da la finiziun dals stampads. Or dad artgas e sdrimas da palpiri stampà produceschan els products sco cudeschs, broschuras, chalenders, prospects, plans, illustradas e gasettas. Latiers lavuran els per il pli cun indrizs e maschinas da producziun che vegnan dirigidas electronicamain. Perquai èsi indispensabel da planisar, diriger e controllar tut ils pass da lavur a moda precisa. Suenter endrizzar las maschinas fan els in gir d'emprova fin che tut constat precisamain. Pli tard vegn la qualitad controllada cuntinuadamain. Els lavuran savens sut squitscha da temp e ston reagir flexiblamain sin midadas a curta vista. Operaturs da medias stampadas èn scolads en in da quatter direcziuns: En la tecnologia da liar produceschan els a moda industriala grondas serias da cudeschs, broschuras u prospects. Els èn responsabels per faudar, tagliar, broschar, liar e cular cun la maschina sco era per fermar e surtrair las cuvertas da palpiri, chartun, material sintetic e tgirom.
En la direcziun liaria da cudeschs lavuran els per il pli en pitschens ateliers nua ch'els stattan en contact direct cun la clientella. Cun flair creativ e lavur manuala fan els tocca unica exclusiva u produceschan cun maschinas e guaffens spezials pitschnas serias da cuvertas, ordinaturs, mappas, stgatlas u albums. Operaturs da medias stampadas da la direcziun tecnologia da spediziun produceschan sin il termin giavischà grondas ediziuns d'illustradas e gasettas. Sco manaders da lingia manischeschan els las maschinas da gronda prestaziun ch'elavuran spert grondas quantitads. Per exempel vegnan ils prospects mess en il chaum correct da la maschina, adressads, enzugliads cun folia e liads cun cordas per la spediziun.
Operaturs da medias stampadas da la direcziun equipament da stampar endrizzan e surveglian oravant tut maschinas ch'elavuran las artgas da palpiri a stampads finids sco broschuras ed illustradas. Els taglian e faudan palpiri, ferman broschuras, perforan cartas da resposta e stanzan formulars.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 30-12-2005
Durada
different (vesair sutvart)
Direcziuns e duradas
- tecnologia da liar (4 onns)
- liaria da cudeschs (4 onns)
- tecnologia da spediziun (4 onns)
- equipament da stampa (3 onns)
Furmaziun en la pratica
En ina stamparia, en in manaschi da la finiziun dals stampads u en ina liaria
Furmaziun en scola
En media 1½ dis l'emna a la scola professiunala a Berna u Turitg
Roms professiunals
- basas da la finiziun dals stampads
- elavuraziun
- elavuraziun d'artgas e sdrimas da palpiri
- producziun da bloc
- producziun da cuvertas
- elavuraziun finala
- tecnicas da lavur spezialas
- basa scientifica
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar las basas professiunalas a moda pratica
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "operatur / operatura da medias stampadas AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- direcziun equipament da stampa: scola populara terminada, stgalim mesaun cun bunas prestaziuns
- ulteriuras direcziuns: scola populara terminada, stgalim aut u stgalim mesaun cun bunas prestaziuns
Pretensiuns
- chapientscha da la tecnica, plaschair da maschinas cumplexas
- bun dun d'imaginaziun e pensar logic
- moda da lavurar precisa e netta
- tip independent e senn per responsabladad
- plaschair da lavurar en in team
- nagina sensibladad da canera
- inschign manual (direcziun liaria)
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas d'associaziuns e scolas spezialisadas e professiunalas, sco p.ex. Centro del bel libro ad Ascona
Examen professiunal (EP)
p.ex. commerziant / commerzianta da tipografia cun certificat professiunal federal, spezialist / spezialista per medias stampadas cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
p.ex. manager / managera da publicaziuns cun diplom federal, manader / manadra da fatschenta cun diplom federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
p.ex. tecnicist / tecnicista dipl. SSS medias cun approfundaziun en poligrafia
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en inschigneria da medias; champ liaria da cudeschs: Bachelor / Master of Arts (SAS) en conservaziun / restauraziun cun approfundaziun Graphic, Books and Photographic Objects
Cundiziuns da lavur
Operaturs da medias stampadas lavuran en stamparias, en manaschis da la finiziun dals stampads u en ina liaria. En la finiziun dals stampads vegn il dumber da las plazzas d'emprendissadi a crescher ils proxims onns. Dumandadas sin il martgà da lavur èn persunas flexiblas che pon reagir sin svilups tecnics e ch'èn prontas da surpigliar responsabladad.
Ulteriuras infurmaziuns
Biro paritetic da la furmaziun professiunala per la communicaziun visuala PBS
Speichergasse 35
Chascha postala 520
3000 Berna 7
Tel: 031 372 28 28
URL: www.pbs-opf.ch
viscom – swiss print & communication association
Speichergasse 35
Chascha postala 678
3000 Berna 7
Tel: 058 225 55 00
URL: www.viscom.ch


text:
Cun la primavaira entschaiva era la stagiun dal starnidar. La primavaira na porta betg be daletg, ella porta er ils pollens. Cura che tut prui e flurescha, sgolan ils pollens mordio. Blers han uss il nas che curra d’in cuntin.
Per che la glieud sappia nua ch’ins sto far quint cun bleras pollens, datti ils rapports da pollens da Meteo Svizra. Mo, co funcziuna quai insumma da far in rapport da pollens?
Tge plantas fan propi starnidar?
Cun la primavaira turna era la stagiun da pollen. Uschia pon ins vesair entirs nivels da pollen sgulant per il guauds enturn e per persunas allergicas sin pollen èsi quest onn era pli intensiv. Dentant betg tut las plantas èn la culpa per ils nivels da pollen. I dat dus sistems da fructificaziun.
Dapli infurmaziuns davart tge ch'ina allergia da pollens è insumma sut allergia da pollens.


text:
Cun l’entschatta matg ei vegniu dau l’entschatta culla renovaziun dil tetg dalla baselgia da s. Gada. Muort motivs da segirtad sto la baselgia restar serrada duront las lavurs da renovaziun che cuozzan ca. tochen il settember. Nus sperein cun vossa … cuntinuar…
Archiv der Kategorie: Communicaziuns
Creisma 2021
Muort las restricziuns en connex cul coronavirus stuein nus spustar la s. Creisma ch’era previda questa primavera sin d’atun proxim.
Cunquei che nus havein igl onn vargau era buc saviu festivar la s. Creisma festivein nus uonn duas dumengias. Avat … cuntinuar…
Fiasta dall’emprema s. Communiun
La fiasta dall’Emprema s. Communiun ei stuschada sin ils 3 d’october 2021.… cuntinuar…
Rapport annual 2020
En aschunta anfleis Vus il rapport annual 2020.Rapport-pleiv-2020
AVIS
Persunas che ha tuos, ei en cunauras ni sesenta schiglioc buc bein, duein far schi bien e buc prender part allas messas… cuntinuar…


text:
Campiun mundial è il medem sco gia sin la schanza pitschna. L’Austriac Stefan Kraft ha gudagnà aur avant il tudestg Andreas Wellinger ed il Polac Piotr Zyla. La decisiun tranter aur, argient e bronz è stada piz a cup. Decidì han la finala las meglras notas stilisticas per Stefan Kraft.
Simon Ammann mussa bunas prestaziuns
Il Svizzer ha mussà ina da las meglras prestaziuns da la stagiun ed è vegnì 14avel. Duas giadas ha Simon Ammann mussà buns segls e l’emprima giada è el schizunt sa tschentà bain cun in telemarc ed ha survegnì bunas notas persuenter. Suenter ses segund sigl sin la schanza gronda ha il quadrupel campiun olimpic annunzià ch’el cuntinuescha sia carriera cun la finamira da parter l’enviern che vegn als gieus olimpics da Pyeongchang, i fissan ses sisavels gieus olimpics.


text:
Il squitsch da temp era aut, la finamira ambiziusa: 21 students han gì durant in’emna l’incumbensa da crear en pliras gruppas tschintg differents products per tschintg differentas interpresas. Ils students han lavurà da la damaun fin la saira vi da la sfida dad inventar products innovativs, che pudessan plaschair a differentas interpresas.
Inventar e crear per il mund real
La finamira da l’emna da project è stada da lavurar cun interpresas realas e crear products, che van en il meglier cas schizunt en producziun. A disposiziun per las lavurs èn stads differents materials sco crap, vaider, metal e schizunt ina maschina per tagliar ils materials cun pressiun dad aua.
Dal guaud da parasols a la selfie-box
La fin da l’emna han ils students exponì lur projects finids. Tranter da quels eran per exempel in guaud da parasols, ina curuna da vaider u ina box da far selfies cun ina camera integrada da 360°.
Ideas da design èn venalas per 5’000 francs
Sche las ideas dals students persvadan las interpresas, pon las interpresas cumprar ils dretgs da design per mintgamai 5’000 francs. Quella decisiun prendan las interpresas dentant pir en il decurs da las proximas emnas.


text:
Malgrà che la pandemia da corona ha mess il mund dal sport sin il chau ha Sandro Simonet era giudì quest temp in zic pli ruassaivel. Tranter auter è il skiunz da 24 onns er stà intgins dis sulet cun ses chaun a campar ora en la natira.
Forza, cundiziun e coordinaziun
Ils davos mais ha Sandro Simonet per gronda part trenà tar el a chasa, savens ensemen cun ses chaun che na saja betg mo in bun ami, mabain er in bun partenari da trenament. Il chaun saja adina cun el sch’el giaja cun mountainbike u cun skis da turas, uschia il Surmiran. Plinavant trenescha Simonet er magari en il center da fitness da l’arena da biatlon a Lantsch, quai sut la batgetta da Michi Bont, che trenescha tranter auter er Carlo Janka ed il hockeyan Nino Niederreiter.
Durant il temp da corona hai jau fatg chaussas ch’jau n’avess forsa mai fatg.
Las proximas trais emnas trenescha Sandro Simonet vinavant forza, cundiziun e mola vid la coordinaziun. L’entschatta fanadur spetgan lura ils emprims trenaments cun il cader naziunal da Swiss Ski sin la naiv a Zermatt.
Cuntanscher pli savens l'arrivada
En vista a la proxima stagiun ha Sandro Simonet ina clera finamira. El vul daventar pli constant e betg crudà ora uschè savens en sia disciplina da parada, il slalom. Tge potenzial ch’il Surmiran ha mussa el adina puspè durant ils trenaments nua ch’el vegn bain savens da tegnair pitg cun in Daniel Yule u in Ramon Zenhäusern che tutgan actualmain tranter ils megliers spezialists da slalom en la cuppa mundiala. En las cursas gartegia però darar a Simonet da mussar dus buns percurs. Savens ristga el er memia bler uschia ch’el sa tschenta sper pista. Quai duai vegnir meglier la proxima stagiun.
I spetga in punct culminant suenter l'auter
Plinavant è la finamira da sa qualifitgar per il final da la cuppa mundiala ch’è l’onn proxim a Lai, là nua che Simonet ha gia trenà da pitschen. Perquai sto el dentant esser a la fin da la stagiun tranter ils megliers 25 da la cuppa mundiala. Lura spera Simonet, ch’ha dà ses debut en la cuppa mundiala il november 2016, er ch’il campiunadi mundial possia vegnir manà atras sco planisà il favrer 2021 a Cortina d’Ampezzo. In onn pli tard spetga lura gia il proxim punct culminant, ils gieus olimpics a Peking.
Success:
- Aur al campiunadi mundial ad Are 2019 en la cursa d’equipa
- Ina plazza tranter ils top 10 da la cuppa mundiala (slalom Kranjska Gora 2018)
- Duas victorias en la Cuppa d’Europa
- 9avel plaz en il slalom dal campiunadi mundial da juniors il 2015 a Hafjell
- 8avel plaz en la cursa rapida dal campiunadi mundial da juniors il 2016 a Sotschi
- Aur en il slalom dals gieus olimpics da giuventetgna 2012
- Bronz en il slalom gigant dals gieus olimpics da giuventetgna 2012
- Bronz en la cumbinaziun alpina dals gieus olimpics da giuventetgna 2012
- Duas giadas campiun svizzer en la cumbinaziun (2018 e 2019)
- 13 victorias en ina cursa da la FIS


text:
Ils 15 da zercladur dal 1934 è naschì Peter Zinsli, in dals pli gronds musicants e cumponists da la musica populara grischuna e svizra.
Cun sias differentas furmaziuns sco ils «Churer Ländlerfründa» e «Peter Zinsli und sini Ländlerfründa» ha el suna en in stil unic e genuin. El ha registrà numerus portatuns, è stà savens en emissiuns da radio e televiuns ed è stà in dals protagonists impurtants che han derasà la musica populara grischuna.
En memoria da Peter Zinsli udis in'ura cun ses semperverds interpretads da sias chapellas ed autras furmaziuns.


text:
Durant duas minutas han las sirenas tibà en l'entir pajais. Ils emetturs da radio e televisiun han interrut lur program. Passants, autos e maschinas èn sa fermads ed a Yad Vashem, il lieu commemorativ central, ha i dà ina ceremonia. Il schef da stadi, Reuven Rivlin, ha discurrì da las grevas cundiziuns da viver da las unfrendas da schoa ch'eran immigradas da lez temp.
Clers pleds da Rivlin
Rivlin ha punctuà che las unfrendas n'hajan anc mai survegnì il respect merità. Enfin oz n'haja il stadi d'Israel betg nizzegià tut las pussaivladads per guardar da las unfrendas dal holocaust. En l'Israel vivan ozendi 189'000 survivents da la schoa. 45'000 dad els vivan sut la limita da povradad.
Tema d'ina nova unda da antisemitissem
Ier saira aveva il substitut dal schef dal stab general, Jair Golan fatg surstar cun pleds nunusitads. En ses pled ha el avertì ch'el vesia oz en l'Israel sumegliants process sco en l'Europa avant il holocaust. El na veglia dentant betg cumparegliar il stadi israelian cun la Germania dals nazis.
RR novitads 11:00


text:
Cun l'intent da tgirar las relaziuns han lieu scuntradas regularas tranter parlamentarias e parlamentaris da la Svizra e dal Liechtenstein. A questas scuntradas vegn la delegaziun dal Liechtenstein per regla manada dal presidi dal Landtag.
Quest dialog cuntinuant permetta a las commembras ed als commembers da la delegaziun da tractar temas regiunals, naziunals ed internaziunals cumplexs cun lur collegas dal Liechtenstein ed – en cas da conflicts – da discussiunar soluziuns pussaivlas directamain cun las persunas che prendan las decisiuns. Uschia po la diplomazia parlamentara cumplettar las activitads diplomaticas da l'executiva ed extender il spazi d'agir. Ultra da quai gida il dialog a chapir meglier ils process da la politica interna en ils dus pajais.
Commembers
Secretariat da la delegaziun


text:
Ils trens sajan stads bloccads suenter in'interrupziun da l'electricitad, uschia meds da massa talians. Ord motivs da segirezza è il traffic da trens vegnids interruts. Quai ha chaschunà per in chaos sin la pli gronda staziun en l'Italia. Pir suenter uras èn ils trens puspè cursads.
Disturbis sin tut la rait da viafier
L'interrupziun da l'electricitad ha procurà per disturbis sin tut la rait da la viafier taliana. La situaziun è vegnida anc pli difficila suenter in ferm urizi. Passaschiers che han vulì bandunar la staziun n'han chattà nagins taxis. La raschun per l'interrupziun è stada in incendi en ina cabina da controlla. Il fieu è però svelt stà sut controlla.
RR novitads 11:00


text:
Il debutant d'Olimpia Livio Wenger è vegnì quart tar il patinadi da sveltezza cun start da massa. Sco sulet ha il Lucernais pudì rimnar puncts tar tut ils sprints intermediars. Uschia ha il patinunz però betg pli gì energia avunda per il sprint per la remuneraziun da metal prezius. La medaglias ha el damai surlaschà a ses concurrents. Aur ha il Sidcorean Lee Seung-hoon gudagnà. En il davos sprint ha el cleramain pudì sa segirar in avantatg envers il Belgiais Bart Swings ed il Ollandes Koen Verweij.
En la cuppa mundiala aveva l'anteriur inline-skater fatg ils plazs tschintg, sis e la finala dus tar la partenza da massa.
RR novitads 15:00


text:
Ina gruppa da tschintg persunas chaminava la dumengia da Laax Murschetg sin la via principala en direcziun Laax. A las 03:30 ha l'auto d'in um da 24 onns ch'era sin via en direcziun Laax tschiffà duas persunas da la gruppa. Ina dunna da 27 onns è vegnida blessada grevamain. Ella è vegnida manada cun l'ambulanza en l'ospital chantunal a Cuira, nua ch'ella è morta la dumengia suentermezdi en consequenza da las blessuras. In'ulteriura dunna da 26 onns è vegnida blessada mez-grev. Ella è vegnida transportada en l'ospital a Glion.
Tar l'automobilist èsi vegni controllà il sang e l'urin. Il permiss dad ir cun auto ha el stuì dar giu immediat. Ensemen cun la procura publica examinescha la Polizia chantunala l'andament da l'accident.
RR novitads 18:00


text:
L'onn passà avevan Orenos e Paris gia gudagnà la cursa, lura dentant la varianta lunga da 191 kilometers, sur ils pass Alvra, Malögia e Spleia. Pervi dad ina bova dalla vart taliana dal Spleia n'han ils ciclists dentant betg dastgà passar quest onn il Pass dal Spleia.
3:38:04
Graziano Paris ha duvrà per ils 116 kilometers da l'Alpen Challenge 3 uras, 38 minutas e 4 secundas. La pli sperta dunna, Lailo Orenos, gnanc 20 minutas pli ditg, numnadamain 3 uras, 57 minutas e 42 secundas. Segunda è Nina Zoller da Cuira.
In success grischun hai dà en la categoria «masters» da las dunnas. Quai è la categoria da las ciclistas sur 40 onns. Quella ha Judith Huonder da Mustér gudagnà. En la rangaziun da tuttas categorias è Huonder 5avla.
RR Sportissimo 17:00


text:
En las Alps europeicas datti pel mument anc var 100 milliuns kilometers cubic glatsch. Sche las emissiuns da gas cuntinueschan sco fin uss, quintan ils scienziads da l'ETH e dal institut da perscrutaziun WSL, che la mesadad da dal glatsch è fin l'onn 2050 davent.
Glatschers lieuan adina pli spert
Ils glatschers perdan tenor il stan actual var 335 milliardas tonnas glatsch mintg'onn. Quai èn dapli che trais giadas dapli glatsch, che quai ch'exista sin ils glatschers da las Alps. Surtut ils davos 30 onns saja luà adina dapli glatsch. Quai tenor in rapport da scienzads da l'universitad da Turitg.
Mintg'onn crescha il livel da la mar per in millimeter – grazia als glatschers. Tenor la publicaziun da l'universitad da Turitg fan ils glatschers or 25-30% da l'auzament dal livel dal mar. Ils vadretgs en las Alps na fan dentant betg or bler, cun quai ch'els n'èn betg uschè gronds.
Dapi l'onn 1961 han ils glatschers sin l'entir mund pers sur 9'000 milliardas tonnas glatsch. Il glatsch luà ha fin uss laschà crescher il livel da la mar per var 2,7 centimeters.
RR novitads 17:00


text:
Ramon Casanovas dal chantun Neuchâtel ha surpiglià la testa a Lai suenter 160 da 200 kilometers e la finala triumfà cun in avantatg da pass in’ura e mesa sin il Talian Alexander Rabensteiner. Terz è vegnì l’austriac Rene Langgartner. Meglier currider grischun en la cursa roiala è stà Livio Bezzola da Cuira. El è vegnì 11avel en in temp da bun 44 uras. Plinavant è Adrian Willi vegnì 13avel en in temp da bun 46 uras e Damian Dosch 21avel en in temp da bun 47 uras.
Andrea Huser ina classa per sa sezza
Tar las dunnas n’ha Andrea Huser da Aeschlen ob Gunten en il chantun Berna laschà nagina schanza a la concurrenza. L’anteriura ciclista da mountainbike ha cuntanschì l’arrivada sco segunda insumma da tut ils 200 participants dal T201. Huser ha pers sin il pli spert um, Ramon Casanovas, be 33 minutas. Huser ch’ha 41 onns ha gudagnà tar las dunnas cun in avantatg da passa 6 uras sin Denise Zimmermann da Mels che veva gudagnà avant in onn il Swiss Irontrail. Terza è vegnida Jeanette Dalcolmo da Claustra cun in retard da gia passa 12 uras. Ina buna prestaziun ha er Manuela Baselgia da Lantscha mussà. El ha terminà la cursa sur 200 kilometers sco 5avla en in temp da bun 51 uras.
T201 - ina cursa extrema
Il Swiss Irontrail è ina cursa da currer extrema, ina cursa sur culms e vals dal Grischun cun partenza ed arrivada a Tavau. La cursa roiala pretenda tut da las curridras ed als curriders, quai fisicamain, psichicamain e tecnicamain. Igl è il pli lung e dir ultra-trail da las Alps.
In termin fix en il chalender
Il 2012 ha il Swiss Irontrail, organisà dal bab dal Swissalpine Andrea Tuffli, gì premiera. Oz è questa cursa gia nudada fix en il chalender dals fans dad ultratrails ch’han gudagnà ils davos onns gronda simpatica. Adina pli lunsch, adina pli extrem, uschia il trend. Al Swiss Irontrail partan quest onn passa milli curridras e curriders, 200 dad els sur la distanza roiala da 200 kilometers cun 11’440 meters differenza d’autezza. Tut ils auters partan en las ulteriuras cursas pli curtas.
Blers puncts culminants
Il Swiss Irontrail cumenza e va a fin a Tavau. Tar ils puncts culminants audan franc e segir il traject vers Muottas Muragl, il Pass Lunghin, il Pass Set, il Weisshorn sur Arosa e sa chapescha la Fuorcla Surlej ch’è cun 2’755 meters sur mar il tetg dal Swiss Irontrail 2015.
Ruta dal T201
Tavau – Pass Sertig – Bravuogn – Fuorcla Crap Alv – Samedan – Muottas Muragl – Puntraschigna – Fuorcla Surlej – Segl – Malögia – Pass dal Set – Beiva – Alp Flex – Savognin – Casti – Lai – Urdenfürggli – Weisshorn – Arosa – Medergen – Pass da la Striera – Tavau
Grond post da nutriment a Samedan
A Samedan han ils curriders dal Swiss Irontrail cuntanschì bain ina quarta da la cursa (55 da 200 km). La gronda massa dals participants arrivan qua vers la gievgia saira.
A Samedan sa chatta era in dals emprims gronds posts da nutriment, nua ch’i vegn purschì als curriders era differents menus. Responsabel per la cuschina è Rico Florin. Quai gia per la quarta giada.


text:
Las consequenzas da la crisa da corona augmentan il squitsch da spargn tar la Societad Svizra da Radio e Televisiun SSR. Per l'emprim mez onn 2020 quinta la SSR cun in minus da las entradas da reclama da 65 milliuns francs, cumpareglià cun la medema perioda da l'onn passà.
L'interpresa annunzia perquai in plan da spargn en l'autezza da 50 milliuns francs e da reducir fin il 2024 sur l'entira interpresa 250 da tut en tut 5'500 plazzas da lavur cumplainas. Er Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR fa part da la SSR. La reducziun da plazzas duai per gronda part succeder cun la fluctuaziun natirala, da relaschar glieud na saja dentant betg exclus, annunzia il schef da la SSR, Gilles Marchand.


text:
Via il servetsch da novitads curtas en l'internet Twitter ha il deputà Jon Pult derasà ses plaschair ch’il Cussegl grond vegn pli transparents e publitgescha en l’avegnir tut ils resultats da votaziuns en la rait. Quai cun ina remartga vers il deputà Urs Marti. Quai cun consequenzas.
En ses tweet deplorescha Pult ch’il deputà e president da la citad da Cuira, Urs Marti, haja vuschà encunter la dumonda da transparenza. Urs Marti sez n’ha dentant betg gì plaschair da quest tweet ed ha pretendì ina perstgisa da Jon Pult. Pult è dentant stà dal avis ch’el haja be scrit la vardad e n’è betg sa perstgisà.


text:
L'exposiziun en la Chesa Planta a Samedan mussa gravuras finas, stampadas be en paucs exemplars da cudeschs, fatgs pel pli per amis scripturs. Era plattas per far las gravuras èn exponidas. Tenor il curatur Chasper Pult vegn l'exposiziun a purtar surpresas perfin per enconuschiders da l'ovra dad Alberto Giacometti. La basa da l'exposiziun è la collecziun da Carlos Gross che ha endrizzà a Sent in museum cun las lavurs graficas dad Alberto Giacometti.
L'exposiziun cul titel "Les livres d'art de Alberto Giacometti" cumenza ils 20.7.2016 e dura enfin ils 21 october.


text:
La gievgia è il manader da l'uffizi da chatscha, Adrian Arquint stà da viadi en Surselva nua ch'i dat il mument almain quatter trieps da lufs. Adrian Arquint è stà ensemen cun il guardiaselvaschina Arnold Caminada sin ils fastizs dals lufs. RTR ha dastgà accumpagnar els.
Avant 20 onns s’occupava en il Grischun sulet in guardiaselvaschina dal luf. Georg Sutter da Castrisch gieva alura suenter als fastizs dal luf da la Surselva. Ozendi pretendan la preschientscha ed il dumber da lufs l’attenziun da tut ils pertutgads. Per ils guardiaselvaschina en Surselva è la lavur cun e pervia dal luf paun da mintga di.
Luf è omnipreschent
Avant dus onns ha Adrian Arquint surpiglià la direcziun da l’uffizi da chatscha e pestga. Tar la surdada da l'uffizi aveva ses antecessur Georg Brosi giavischà ad el «bler divertiment cun ils lufs». Il mument n'è la lavur en connex cun ils lufs dentant betg propi divertenta. Ils conflicts s’augmentan cun il dumber dals lufs. Far endretg a tuts è il mument nunpussaivel per l'uffizi da chatscha e pestga.
La lavur dal guardiaselvaschina è sa midada
Tar stgarps da lufs ston ils guardiaselvaschina giuditgar la situaziun. Gist en l’agricultura chaschunan ils parairis magari malcuntentientscha. La chapientscha ch’ils guardiaselvaschina ston sa tegnair vid perscripziuns e leschas n’è betg adina avant maun. Per evitar conflicts cun ils pertutgads vegnan ils guardiaselvaschina perquai scolads specificamain da l’uffizi.
Trapla da fotografar è in impurtant agid
En il district da chatscha 2 nua che Arnold Caminada è il manader, han ils guardiaselvaschina endrizzà circa 20 traplas da fotografar. Questas traplas èn in impurtant instrument per far il monitoring dals lufs, uschia èsi pussaivel da controllar las sendas nua ch’ils lufs passan. Il chantun ha la lubientscha da montar talas traplas, fotografias che mussan persunas ston dentant vegnir stizzadas.
Las traplas da l'uffizi da chatscha e pestga èn signalisadas e numeradas. Per dumondas directas han ins schizunt nudà il numer da telefon dal guardiaselvaschina responsabel sin mintga singul apparat.


text:
En ils Stadis Unids ha il senat declerà per nunculpant l’anteriur president Donald Trump en la segunda procedura da relaschada d'uffizi. Cun quai è Trump liber da la renfatscha d'avair instigà ses aderents dad assaglir il Capitol l’entschatta da l’onn.
Ina maioritad da 57 senaturs ha bain vuschà cunter Trump. Ma per condemnar l'anteriur president american fiss stada necessaria ina maioritad da dus terzs, pia da 67 vuschs. Sche Trump fiss vegnì condemnà, n'avess el betg pli pudì candidar per il presidi american.
Trump è cuntent
Trump sez ha beneventà la decisiun dal senat e declerà che ses moviment politic haja pir cumenzà. El ha engrazià als senaturs republicans. Ils democrats percunter hajan empruvà da sutminar il stadi da dretg, uschia Trump vinavant.


text:
L'origin da la politica da communicaziun e da medias da la Confederaziun sa chatta en divers artitgels constituziunals (art. 16, 17, 93). En connex cun la realisaziun da questa politica ha l'Uffizi federal da communicaziun (UFCOM) ina funcziun centrala e da coordinaziun.
Sfidas
Perquai che las tecnologias d'infurmaziun e da communicaziun (ICT) sa sviluppeschan vinavant en moda rasanta, s'orientescha il UFCOM - sin basa da la strategia da duraivladad dal DATEC - tenor las suandantas finamiras:
- L'infrastructura da raits a bindel fitg lartg, che duai esser robusta e fidabla, sto s'orientar al martgà e vegnir cumplettada tenor las leschas da la concurrenza. Per quest intent dovri in access liber a questas raits e l'access sto succeder senza discriminaziuns.
- Per render accessibels e per nizzegiar ils potenzials tecnics vegnan las ICT applitgadas sco element da regulaziun intelligent e "smart". Obstachels giuridics, organisatorics, tecnics e relevants per la segirezza ch'impedeschan d'introducir applicaziuns "smartas" ston vegnir dismess, en spezial en ils secturs edifizis, raits d'energia, raits da traffic ed ulteriuras raits d'infrastructura.
- L'access a l'internet ha lieu tenor ina metoda internaziunala liberala e nundiscriminanta che tegna quint da la responsabladad. La Confederaziun gida a sviluppar vinavant reglas correspundentas en in ambient internaziunal. In'utilisaziun optimala da l'internet cun uschè paucas ristgas sco pussaivel sto vegnir garantida per la Svizra.


text:
En la Surselva ed il Grischun Central quinta SRF Meteo fin dumengia saira cun fin 140 mm aua per meter quadrat. Sco congual:
En in normal avust datti a Glion passa 100 millimeters plievgia per meter quadrat. I croda damai ils proxims dis 1,5 fin 2 giadas uschè blera plievgia sco quai ch'i dat normalmain durant l'avust.
La pli blera plievgia duai dar en il Mesauc. Là quinta SRF Meteo cun fin a passa 250 mm aua per meter quadrat. Er en la regiun Cuira, en il Partenz u en parts da l'Engiadina poi dar dapli che 100 mm per meter quadrat.
Pli aut privel
Per parts dal Grischun e dal nord en il Tessin vala il pli aut stgalim da privel da malaura (stgalim 5 da 5). L'ultima giada ch'ils servetschs da meteorologia han avertì d'in privel sin il stgalim 5 è stà avant 14 onns. L'onn 2006 avevi dà blera naiv en il sid da las Alps. Il punct culminant da las malauras vegn spetgà sin dumengia, scriva Meteo Svizra.
Bovas, aquaplaning ed inundaziuns
Tenor ils meteorologs da SRF Meteo è la situaziun tendida, cunquai ch'il cunfin da naiv resta aut – tar 2'700 fin 3'000 meters sur mar. . Quai vul dir, che quasi tut l'aua cula aval. Ils auals s'empleneschan cun quai fitg svelt. Cun quai crescha il privel d'inundaziuns. Er il privel da bovas e da bovas da glitta crescha.
Er cun ir cun l'auto èsi da dar adatg. Pervia dal «aquaplaning» sa prolunghescha la distanza da franar.


text:
Suenter ina fasa da planisaziun pli lunga avra Reto Mathis in'ustaria en la Chesa Chatarella, il CheCha Restaurant & Club. Sper l’atgna patissaria e Daytime-Partys porscha la CheCha era in’academia culinarica.
Tenor Reto Mathis porschia el e ses team cun ina tala academia insatge innovativ. Ils curs da cuschinar sajan individuals segund ils giavischs dal client ed empleneschan ina fora da l’offerta en Engiadina.
Il CheCha sa chatta en la regiun da skis da Salastrains sin radund 2’000 meters sur mar en ina chasa istorica. La Chesa Chantarella ha ina capacitad da fin 500 persunas. L’avertura uffiziala è l'avust.


text:
Ils rapports da medias hajan ins pudì verifitgar. Betg be il manager Iqbal Khan è vegnì surveglià avant sia midada tar la concurrenta UBS. Er il schef da persunal da quai temp, Peter Goerke hajan ins surveglià per intgins dis il favrer. Quai na saja betg acceptabel e betg commensurà. Els sajan sa perstgisads. Dà l'incumbensa per survegliar haja il commember da la direcziun dal concern, Pierre-Olivier Bouée. El haja la banca relaschà senza preavis.
Il schef da la banca, Tidjane Thiam, sco er il cussegl d’administraziun n’hajan betg gì enconuschientscha da questas acziuns – uschia la CS vinavant.
RTR novitads 09:00


text:
Fablas (DVD)
Rumantsch Grischun, Sursilvan, Surmiran, Sutsilvan, Vallader, Puter
Lia Rumantscha, UdG, SR, URGC, 2012, numer d’empustaziun 14122012
6 fablas en tut ils idioms rumantschs e rumantsch grischun
Fablas per uffants da quatter fin otg onns, en ina lingua simpla da chapir, cumbinada cun in’auta qualitad professiunala, in’eleganza artistica ed in scharm dad «igl era ina giada» irresistibel.
1. L’asen ed il luf
2. La serp e sia cua
3. Il peschin ed il peschun
4. Il liun e la mieur
5. La rauna ed il taur
6. La vulp ed il luf


text:
L'istorgia a partir dal 1886 ...
La società da musica Ramosch es gnüda fuondada dal 1886 suot la bachetta dal magister Curdin Duriet da Susch. Dal 1900 ha surtut il cuntschaint musicant e dirigent Men Janett la direcziun da nossa musica. Causa mancanza da dirigents, es la società statta sforzada da laschar posar ils instrumaints dal 1907 fin al 1919. Dal 1920 ha surtut la bachetta il magister Nicola Nett, chi ha dirigi fin dal 1924. Dal 1924 fin al 1926 as han miss sar Balser Mathieu e dal 1926 fin al 1928 il magister Simon Nogler a disposiziun sco dirigents. Davo üna posa da 5 ons, ha surtut sar Domenic Mathieu la bachetta. El ha manà la società cun ün dun instancabel dürant 33 ons, fin dal 1966. Dal 1966 fin dal 1970 es lura stat il magister Jachen Sarott al timun. Davo üna pitschna interrupziun da 2 ons ha surtut sar Jon Gottschalk la direcziun da la musica fin dal 1974. Dal 1974 fin dal 1998 ha dirigi nossa musica il magister Mario Oswald, chi’d es hoz dirigent d’onur da nossa società. Dal 1998 ha Mario Oswald surdat a Cla Luzzi la direcziun da la società da musica. El ha dirigi la Musica Ramosch dürant 14 ons. Dal 2012 ha Cla Luzzi, eir el dirigent d’onur da la Musica Ramosch, surdat la bachetta a seis vicedirigent e successur Plasch Oswald, chi ha dirigi la musica dürant ün on. Dal 2013 ha Jon Flurin Kienz surtut la bachetta e la direcziun da la Musica Ramosch.
La prüma instrumentaziun nouva es gnüda cumanzada dal 1972. Cun quai cha la musica nu vaiva avuonda raps, ha stuvü gnir quella fatta in plüs ons, register per register. Las prümas unifuormas nouvas s’ha nossa società pudü prastar da l’on 1979, e quai be cun grond ingaschamaint dals musicants, perche chi ha vuglü diverses festas da god ed oter plü per pudair finanziar las nouvas unifuormas. La società da musica Ramosch es üna pozza importanta illa vita culturala da nos cumün, impostüt suna nossa musica als prüms avuost, a la mastralia a cuits ed eir pels attempats. Plünavant tschercha nossa società da preservar e da promover la musica instrumentala in nos cumün. La società da musica Ramosch ha tut part a partir dal 1974, cun ün’excepziun, a tuot las festas da musica chantunalas e districtualas, üna jada illa quarta e tuot las otras jadas illa terza categoria. Dal 1980 ha nossa musica dafatta tut part ad üna festa da musica giò l’Argovia a Fislisbach, ingio chi ha dat, per gronda surpraisa da nossa musica, amo quel di da la festa ün rapport sün bindè. Però eir da plü bod ha nossa società tut part a festas da musica. Ün’anecdota our da la festa chantunala dal 1967 a Domat-Ems: Be cun 12 musicants ha nossa società tut part a quella festa da musica, ed ün da quels musicants nu vaiva avant amo mai sunà in üna società, el d’eira gnü tut sü in società be per cha las lingias per marchar sajan cumplettas. Il dirigent da quel temp Jachen Sarott ha annunzchà a l’expert nossa musica pro la marcha seguaintamaing „Melde die Società da Musica Ramosch mit 12 Mann, traurig aber wahr. !“
La Musica Ramosch es hoz üna società da cumün cun üna fich gronda tradiziun. Fingià daspö blers ons s’ha la Musica Ramosch sviluppada ad üna tipica “fuormaziun da brass” chi po quintar actualmaing e constant adüna cun 30 fin 35 commembers. Causa cha a Ramosch exista daspö l'on 1972 eir üna musica da giuvenils nu sun ne il recrutar giuvenils ne la ringiuvnaziun da la società da musica ün problem. La promoziun dals giuvens es ün dals böts principals da la Musica Ramosch. L’istorgia particulara da la Musica Ramosch nun es cuntschainta be illa regiun. Eir pro arrandschamaints ed inscunters d’utrò as constatescha adüna darcheu üna grond’arcugnuschentscha pella Società da musica Ramosch sco eir pel “möd” da recrutar giuvenils. Dürant ils ultims decennis han ils duos dirigents e dirigents d’onur Mario Oswald e Cla Luzzi influenzà e fuormà la Musica Ramosch cun grond success e tilla miss sü lur buol. In seguit ha Plasch Oswald manà la Musica Ramosch dürant ün on cun grond success.
Actualmaimg sta la Musica Ramosch suot la direcziun dad Angelo Horber in collavuraziun cun la scoula da musica Engiadina Bassa, quai causa cha noss dirigent Jon Flurin Kienz ha tut per ün on congedi..


text:
Il Grischun Alex Fiva gudogna la medaglia d'aur al campiunadi mundial da skicross. Cunquai gudogna el l'emprima medaglia tar in campiunadi mundial. En il final ha Fiva battì François Place da la Frantscha e Erik Mobaerg da la Svezia. Quai è l'emprima medaglia svizra en in campiunadi mundial da skicross dals umens insumma. Avant dus onns aveva l'um da 35 onns anc fatg il 4. plaz.
Smith gudogna per la terza giada en seria argient
Tar las dunnas gudogna la Svizra Fanny Smith che valiva sco ina da las favuritas, la medaglia d'argient. Talina Gantenbein da Scuol ha manchentà en il final ina plazza da podest, ella vegn quarta.


text:
Orchestra Mikrokosmos
L’orchestra Mikrokosmos é na formaziun dla scora de musiga “A. Vivaldi” da passa 20 agn. Sciöche i odëis dal inom nasc l’orchestra cun n fin didatich por conzede da fá n'esperiënza de musiga sonada deboriada tl ciamp dla musiga classich-sinfonica. Sü componënc n'é nia stabii, ajache al é rové pormez ti agn tröpes scolares y tröc scolars tla scora de musiga.
Al momënt él zirca 35 elemënc sostignis dal personal insegnant. Al colaboria regolarmënter cun le cor Diapasong dla scora de musiga y tol sö scolares y scolars che interpretëia n solo.
L’ativité é daverta a scolares y scolars de vigni livel dla scora de musiga (debann) y ales scolares y ai scolars che le damana (cun na preparaziun adatada). De regola s'incuntel un n iade al'edema por porvé 2 ores.
I stromënc damaná: düc i stromënc a arch y i stromënc a fle (fabló, oboa, clarinet, fagot, trombëta, corn; alplü 2 a stromënt); percusciuns, erpa, clavier y d'atri stromënc, che vëgn ma soná por proiec spezifics. Les scolares y i scolars ti röia pormez al’orchestra sön segnalaziun dl personal insegnant o tres audiziun (de regola de setëmber).
Pité da ...
Scora de musiga taliana "A. Vivaldi"
Test d'amisciun
Sce


text:
- Cun partir da la staziun da Berna è ì in tren da la BLS sur ils binaris or.
- Igl è da quintar cun impediments fin gievgia las 12:00.
- Da l'incident n'haja dà nagins blessads. Quai ha communitga la SBB.
Dal tren sa tractia da la S44 ch'è vegnida da Thun ed avess gì dad ir enfin Sumiswald. Il tren saja partì tenor plan a las 12:50 da la staziun. Cun sortir la staziun saja il tren ì sur ils binaris ora. Quai ha communitgà in pledader da la viafier. Enturn las 13:30 han tut ils passagiers lura pudì vegnir evacuads.
Impediments e retards
Pervi da quest incident è la staziun da Berna charrabla mo parzialmain. Igl è da quintar cun retards. Pliras colliaziuns crodan ora, uschia ils interregios tranter Berna e Turitg, tranter Berna ed Olten sco er tranter Berna e Thun. La SBB quinta cun impediments fin gievgia da mezdi.
Avant in'emna er'in tren ì sur ils binaris ora a Lucerna. Lez incident aveva paralisà il traffic da tren en la citad cumplettamain per plirs dis.
RR novitads 14:00


text:
La Partida populara svizra pretenda che la regenza grischuna sa mettia ensemen cun ils ulteriurs chantuns da muntogna per chattar in’autra via. Quai scriva la partida en ina communicaziun.
Bain propona la PPS dal Grischun sco il Cussegl federal in model flexibel per il futur, las tariffas ch'ella numna purtassan en il meglier cas dentant perfin dapli tschains d'aua ch'ozendi.
Avant in mais avev'il Cussegl federal proponì da sbassar ils tschains d'aua davent da l'onn 2020 e dad introducir pli tard in model flexibel.
RR novitads 08:00


text:
Stein (SG)
Stein a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.24 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 374 abitant.
El cumün de Stein al se tröva a una altitüden de 838 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alt Sankt Johann, Amden, Nesslau-Krummenau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Artilieria
L'artilieria inn i armi, soratut de foeugh, che serviven in origin per i assedi e i combatiment navai, incoeu doperade per colpì oltra del rasg di armi de l'infanteria e de solet cont di balle pussee grand che poden fà pussee de dagn. Per tradizzion, anca i armi del passad che eren doperade per i midem robe inn ciamade inscì, per esempi i catapulte o i traboch.
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikiquote contiene citazioni di o su artiglieria
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su artiglieria


text:
Suenter il terratrembel a Sicilia ch'è vegnì chaschunà dal vulcan Etna, ha la regenza deliberà 10 milliuns euros agid direct per la regiun pertutgada. La regenza ha er proclamà il stadi d'urgenza per la regiun. Entant èn ils terratrembels enturn il vulcan puspè sa calmads.
Nus na pudain anc betg sa calmar, uscheditg ch'i vegnan anc registrads terratrembels.
Ils terratrembels en radund dus kilometers profunditad inditgeschian tenor l'expert per vulcans ch'il squitsch entras il magma en la profunditad n'è anc betg sa bajegià giu cumplet.
Il vulcan Etna è in dals pli activs dal mund. I dat adina puspè terratrembels pli pitschens e pli gronds en la regiun. Mesemna passada ha in terratrembel da la fermezza 4,8 scurlattà la regiun da Catania. 28 persunas èn vegnidas blessadas. Passa 400 èn, tenor las autoritads, temporarmain senza suttetg.
RR novitads 06:00


text:
Il ciclist beltg Antoine Demoitié è mort suenter ses grev accident en la cursa da Gent a Wevelgem. Tranter auter haja el gì grevas blessuras dal chau. Quai ha communitgà la polizia.
La procura publica ha instradà in'inquisiziun per sclerir ils detagls da l'accident. Demoitié è cupitgà durant la cursa cun quatter ulteriurs ciclists e silsuenter collidà cun ina moto.
Per l'entschatta da questa stagiun ha el midà tar il team Wanty Gobert. Ses pli grond success sco profi è stà il gudogn dal Tour du Finistere 2014. Antoine Demoitié ha gì 25 onns.
RR novitads 06:00


text:
Grazia ad ulteriurs clients saja sa resultà in gudogn da passa 200'000 francs, scriva l'interpresa. La Fernwärme Chur furnescha entant radund 50 objects cun total radund 20 uras gigawatt energia. Grazia a la chalur a distanza po la citad spargnar 6'000 tonnas CO2 per onn.
Dapi ch'i dat l'interpresa d'energia, pia dapi otg onns sa sviluppia ella bain e mussia in'istorgia da success, uschia statti vinavant en la communicaziun. Il 2017 hajan ins pudì far accessibel l'areal Rückenbrecher tar la via Scalära e colliar l'Ospital chantunal dal Grischun a la rait da chalur a distanza. Plinavant haja l'interpresa cuntinuà cun las lavurs finas en la citad da Cuira. Quai er per pudair colliar novs clients.
RR novitads 14:00


text:
Pervia dal grond interess da realisar ulteriurs projects da chasas autas en il territori Cuira vest aveva la suprastanza da la citad da Cuira decidì il december 2014 d'instradar ina procedura dal plan d'areal. Quest plan prevesa ussa ch’ils vehichels parcads, duain da nov vegnir dischlocads sut terra per augmentar uschia la qualitad da vita.
Il plan da quartier per il project «sinergia» resguarda quest interess urbanistic e prevesa ussa perquai medemamain in'obligaziun da construir garaschas sutterranas, quai che munta dentant era custs supplementars da 3,5 milliuns francs, scriva la regenza grischuna.
105 da 150 parcadis sut terra
Cuntrari a la planisaziun oriunda cun 42 plazzas da parcar sutterranas ston ussa totalmain 105 da 150 parcadis vegnir construidas sut terra en il rom da l'emprima etappa. Il team da planisaders generals haja pudì chattar ina soluziun che n'influenzescha betg memia fitg il project existent, uschia il departament chantunal da construcziun. La garascha sutterrana ch'è la finala vegnida integrada en il project da construcziun vegnia cumplainamain en il segund plaun sutterran.
Expensas supplementaras èn cuvridas
Il credit da 69 milliuns francs ch'è vegnì concedì dal pievel grischun, na bastia bain betg per cuvrir ils custs supplementars da 3.5 milliuns francs. Tenor in'expertisa giuridica externa sajan quests custs dentant la fin finala expensas supplementaras betg previsiblas, che sajan er prescrittas tras lescha, argumentescha la regenza. Cur ch'il pievel grischun haja approvà il credit ils 11 da mars 2012, n'existiva nagina obligaziun da construir garaschas sutterranas ed i n'eria er betg previsibel ch'ina tala obligaziun vegnia introducida.
I fiss stà ina soluziun nunpussaivla d’ir anc ina giada cun in credit supplementar avant il pievel.
Buna soluziun
Uschia na sto il pievel betg approvar ils custs supplementars, ed il Cussegl Grond sto dir gea al preventiv. Mario Cavigelli, cusseglier guvernativ e manader dal departament da construcziun, traffic e selvaschina è zunt led: «I fiss stà ina soluziun nunpussaivla d’ir anc ina giada cun in credit supplementar avant il pievel.» Perquai hajan il chantun e la citad da Cuira tschertgà ina soluziun che constettia per tuts.
Tuts n’èn betg cuntents
Bruno Claus, deputà da la PLD e commember dal comité encunter “Sinergia” è trumpà.
Sch’ils custs supplementars vegnissan tractads dal Cussegl grond sco credit posteriur, fiss ina discussiun cuntraversa stada pussaivla.
Ultra da quai dubita el, ch’il chantun na saveva nagut dal plans da la citad da Cuira, da vulair metter ils parcadis en il sutterran. Il comité encunter sinergia legia uss da rudent l’expertisa e mira, sch’i fiss pussaivel d’intervegnir.
Tractar en moda speditiva
La soluziun che la dumonda da construcziun prevesa saja vegnida sviluppada ils ultims mais en in dialog permanent tranter las autoritads chantunalas e la citad da Cuira. Cunquai che la citad haja empermess da tractar en moda speditiva la dumonda da construcziun, quinta la regenza grischuna che la permissiun da construcziun vegnia concedida anc avant las vacanzas da stad. En quest cas pudessan las lavurs da construcziun gia cumenzar la primavaira 2017.
RR novitads 10:00


text:
Tenor il vicepresident da la Banca naziunala svizra, Fritz Zurbrügg, examinescha la banca mintga midada da la politica monetara cun las consequenzas per ils spargnaders. Quai ha Zurbrügg sincerà vers gasettas svizras.
In'ulteriura sbassada dals tschains restia però pussaivla. Per ils spargnaders saja quai il pli impurtant che l'economia creschia grazia a tschains negativs. Cun tschains pli auts fissan las consequenzas per la fiera da lavur mendras.
Il tschains negativ (actualmain tar 0,75%) saja gia ina mesira ferma. Cunquai ch'igl è però in instrument nov per la Banca naziunala, n'hajan ins naginas experientschas, tgeninas consequenzas concretas e directas ch'i saja da spetgar sin la fiera da lavur e la bursa,, il link avra en ina nova fanestra uschia Zurbrügg.
RR novitads 10:00


text:
Marlène Linder Lovis
Il purschi Léon – Le cochon Léon
Sursilvan, Deutsch, Italiano, Français, English
Lirekit, 2014, numer d’empustaziun 24102014
Il cudisch ei biling e vegn edius en romontsch sursilvan e tudestg.
Autras versiuns sco franzos, talian, engles ni portughes pudeis Vus empustar directamein tier Lirekit
Il purschi Léon ei in bi purschi tut rodund. Mo il purschi Léon ha savens schliata luna. Il purschi Léon ha liung’uriala. Pli stedi ch’el ha liung’uriala, e pli stedi ch’el ha schliata luna….


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Modalitês de lîta
Prefaziun
I articui 47 y 48 dl Statut d'autonomia vëiga danfora che le Consëi provinzial vëgn lité por la dorada de cin agn adoran le sistem proporzional cun dërt de lîta universal, diret y socrët. Les lîtes de n Consëi provinzial nü vëgn scrites fora dal Presidënt dla Provinzia y vëgn tignides al plü adora la cuarta domënia dan y al plü tert la secunda domënia do le decurs dla perioda de cin agn.
L´articul 47 vëiga implü danfora che le Consëi provinzial determinëies, cun lege provinziala da aprovè cun la maioranza assoluta de sü mëmbri, en concordanza cun la Costituziun y cun i prinzips dl ordinamënt iuridich dla Republica y ince tl respet dles oblianzes internazionales y dles desposiziuns dl Statut d'autonomia, la forma de govern dla Provinzia y insciö ince les modalitês por la lîta dl Consëi provinzial.
Le Consëi provinzial n'à porater dè fora ciamò degöna lege litala organica mo à messü se limité a promulghè normes transitories por les lîtes provinziales dl 26 d'otober 2003.
Aladô dla lege provinziala dl 14 de merz 2003, n. 4 "Desposiziuns sön la lîta dl Consëi dla Provinzia autonoma de Balsan por l´ann 2003" él gnü stabilì che por les lîtes dl Consëi provinzial tignides tl´ann 2003 êl da apliché les desposiziuns aladô dla lege regionala dl 8 d'agost 1983, n. 7 y mudaziuns suandëntes, tan inant che ares é compatibles cun les desposiziuns dla lege provinziala nominada. Les lîtes provinziales dl 26 d'otober 2003 é porchël gnüdes tignides prinzipalmënter sön la basa dles desposiziuns che à valü cina sëgn por la lîta dl Consëi regional; chësc reverda suradöt le sistem de lîta y de conseguënza l'assegnaziun di scagns.
Regolamentaziun varënta
Por la lîta dl Consëi provinzial forma döt le teritore dla Provinzia de Balsan na unica zircoscriziun litala.
A lité po jì (dërt de lîta atif) dötes les litadësses y düc i litadus che cina le dé dles lîtes à complì i 18 agn, che é scric ite tles listes litales, che le dé dla publicaziun dl decret d'indiziun dles lîtes é residënc da cater agn zënza interuziun te n comun dla regiun dl Trentin-Südtirol y à passè la gran pert de chisc cater agn tla Provinzia de Balsan. Tla funziun de aconsiadëssa provinziala o aconsiadù provinzial po gnì lità (dërt de lîta passif) dötes les zitadines y düc i zitadins che à complì o complësc i 18 agn cina al dé dles lîtes, che é scric ite tles listes litales de n comun dla Regiun Trentin-Südtirol y che le dé de publicaziun dl'indiziun dles lîtes é residënc tl teritore dla regiun.
La partezipaziun ales lîtes é n dërt y n dovëi zivich. Vigni zitadina y vigni zitadin à na usc de lista. La usc vëgn dada meton na crusc sön le simbol dla lista chirida fora sön le zetola litala. Implü po la litadëssa o le litadù dè jö cina a cater usc de preferënza por candidates o candidac dla lista litada.
Por l'assegnaziun di scagns a vigni lista vëgnel partì le numer total dles usc che vel ciafades da dötes les listes cun le numer dles aconsiadësses assegnades o di aconsiadus assegnà (35) plü dui (porchël 37) ciafan insciö fora le cuoziënt lital; fraziuns eventuales dl cuoziënt lital ne vëgn nia tutes en conscidraziun. Spo vëgnel assegné a vigni lista tan de scagns co le numer di iadi che le cuoziënt lital é contignü tles usc arjuntes da vigni lista. Sce do la pröma partiziun restel ciamò scagns chir fora l'Ofize de lîta zentral inanter la cuantité dles usc restantes de dötes les listes, les plü altes, te n numer anfat al numer di scagns ciamò öc y assegnëia a vigni lista, de chëra che les usc restantes fej pert, n ater scagn. Sce le numer dles usc restantes á anfat vëgn le scagn assegné a chëra lista che à ciafè indöt le maiù numer de usc; sce al vëgn dant ince dailò na situaziun de parité spo vëgnel trat ala niza. Te chësta partiziun vëgnel ince trat ite chëres listes che n'à nia arjunt deplëgn le cuoziënt lital. Sce cun le cuoziënt lital determiné chilò dessura le numer total di scagns da assegné ales listes desavalies jiss sura le numer di aconsiadus preodüs o dles aconsiadësses preodüdes fora (35) vëgn les operaziuns fates ciamò n iade cun n cuoziënt lital nü che vëgn calcolè cun la diminuziun dl dividënt de öna na unité (chësc ó dì da 37 a 36).
La lege litala garantësc che almanco un n componënt o öna na componënta dl grup linguistich ladin che cun sü 4,37% rapresentëia le mënder grup linguistich dla Provinzia (le grup linguistich todësch forma le 69,15% y chël talian le 26,47%) röies ite tl Consëi provinzial.
L'organisaziun y l´esecuziun dles lîtes ti speta ala Junta Provinziala y ince al Ofize de lîta zentral che é metü adöm da trëi magistrac y che é inciasè pro la sënta dla Junta provinziala.
situazion dezëmber 2004


text:
La plazza da minigolf a Breil, che sa chatta tranter la plazza da golf ed il lai da Breil, datti gia dapi il 1992, pia dapi prest trais decennis. La plazza veglia ha uschia ademplì ses pensum ed ha ruassaivlamain dastgà ir en pensiun.
La nova plazza è vegnida construida d’ina firma tudestga. Ils 18 differents vials da 6,25 meters lunghezza cun ina paisa da mintgamai 2,5 fin a 4,3 tonnas èn vegnids producids ord betun per che quels restian er stabils durant ils mais d’enviern sin quest’autezza da 1’300 meters sur mar.
La nova plazza da minigolf en in vestgì blau-mellen duai cuntentar pitschen e grond, famiglias cun uffants sco er ils profis, uschia Marco Camartin, il president da l’Associaziun Minigolf Breil ch’ha per gronda finanzià quest project. Il rest dals custs han surpiglià ils padrinadis da mintga vial, quai èn fatschentas da la vischnanca e fatschentas regiunalas.


text:
L'albiert da giuventetgna a Sta. Maria po festivar ses 50avel giubileum. La chasa ha success e generescha radund 4300 pernottaziuns l'onn. Quai era sche l'albiert n'è betg avert durant l'entir onn. Ils Albierts da giuventetgna svizzers èn locataris da la chasa veglia amez Sta. Maria. La vischnanca da Val Müstair posseda la chasa. Dapi onns èsi cler ch'ins sto renovar e sanar la chasa. Ussa ston ins agir. Ils Albierts da giuventetgna svizzers han elavurà in project che custa tranter 1 e 2 milliuns francs. La finanziaziun è ussa chaussa da la vischnanca. Tenor la suprastanza communala èsi dentant cler ch'i sto esser pussaivel da finanziar la renovaziun. La vischnanca na possia betg permetter ch'ins perdess passa 4000 pernottaziuns l'onn ha ditg la suprastanta communala Gabriella Binkert Becchetti a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR.
Engiadina La Val Müstair sto renovar ses albiert da giuventetgna
L'albiert da giuventetgna a Sta. Maria exista dapi 50 onns. Ussa ston ins sanar la chasa uschiglio sto l'albiert serrar las portas.
RTR/ds


text:
Suenter ‹Flurs da prada› (1990) è ‹Bulieus da noss guauds› (2005) il segund cudesch da giaglioffa che dat invista en in champ da la flora indigena e che sa lascha duvrar or en la natira sco clav da determinaziun. L’autur Men Bisaz vala cun raschun sco in dals gronds experts da bulieus dal Grischun.
Da discurrer en connex cun ils bulieus da ‹flora› n’è betg dal tut correct. La biologia pli nova accentuescha ch’i sa tracta tar quels d’in reginavel per sasez, situà tranter flora e fauna. Ed entant ch’ins attribuiva ils bulieus pli baud al mund da las plantas, èn ins oz da l’avis che quel saja «parentà pli ferm cun la fauna che cun la flora. Analog als animals sa nutreschan ils bulieus da substanzas organicas; quellas schlian els cun agid d’encims. In ulteriur tratg cuminaivel è ch’ils bulieus ed ils animals lian idrats carbonics cun agid da glicogen, entant che las plantas fan quai en furma d’amet.»
Entant ch’i sa tracta tar ‹Flurs da prada› d’ina transposiziun d’in cudesch da Hallwag, è il cudesch da bulieus vegnì scrit d’in indigen. Men Bisaz da Celerina n’è betg per cas enconuschent sco ‹Men-Funghi›. Sco controllader da bulieus è el sa fatg in num lunsch enturn ed en ses cudesch preschenta el sia savida e sias experientschas rimnadas sur onns.
L’ovra da 175 paginas, illustrada ritgamain, cumpiglia las suandantas parts: ‹Introducziun›; ‹Segns caracteristics dals differents geners da bulieus›; ‹Determinaziuns›; ‹Recepts›; ‹Indexs dals nums›. La part introductiva tracta tematicas generalas da la micologia (‹Tge è in bulieu?›; ‹Nua creschan ils bulieus?›; ‹L’impurtanza dal bulieu per l’uman›; ‹Tge cuntegna in bulieu?›; ‹La construcziun dal bulieu›; ‹In pèr reglas per cleger bulieus›; ‹Determinar bulieus›; ‹Explicaziun dals pleds scientifics›). La part centrala dal cudesch furma alura la determinaziun da las singulas spezias indigenas che vegnan preschentadas en text e maletg sin betg main che 130 paginas.
Davart l’intent da si’ovra scriva l’autur en la prefaziun:
«Il cudesch duess avair in dubel senn: surtut duess el svegliar l’interess per ils bulieus ed als render enconuschents a la populaziun indigena. Blers na sa fidan betg anc da far diever da quest dun exquisit da la natira. Ma betg mo quel che racoglia ils bulieus per motivs economics duess pudair profitar da quest’ovra. Il segund senn che mes cudesch duess accumplir è numnadamain quel d’infurmar era en il senn botanic.»


text:
Las paraulas furman in dals stgazis ils pli prezius da la cultura populara rumantscha. Sin pitschen spazi è sa mantegnida ina varietad da motivs surprendenta. Las influenzas èn multifaras e dattan perditga da la transfurmaziun d’in fundus narrativ internaziunal en vestgì alpin.
Errur e reconciliaziun
Il relasch rumantsch e tudestg dad Alexander Balletta (1842–1887) cumpiglia tranter auter descripziuns da viadi, isanzas, schurnalistica politica e lavurs istoricas. En pli las novellas ‹Alfred› (tudestg), ‹Ina sempla historia›, ‹Bien di, bien onn, dei biemaun› ed ‹Errur e reconsiliaziun›.
L’Indian grischun
Cun ‹L’Indian grischun› ha Gion Antoni Bühler (1825–1897) tschentà in monument a l’istorgia e cultura da sia vischnanca nativa Domat. E la segunda mesadad da la novella tematisescha l’emigraziun sur mar ch’era tuttavia anc actuala dal temp ch’il text è cumparì (1890).
Versets
Questa publicaziun cumpiglia ina rimnada da radund 40 versets per uffants. Ils singuls chapitels dal cudesch: il temp, primavaira e stad, sulegl e plievgia, animalets, bain puril, mastergns, famiglia, las parts dal corp, versets da la detta, versets da dumbrar, gieus da moviment, advent e Nadal.
La Passiun da Sumvitg dal temp dal domini franzos 1801
Il giurist Pieder Tuor (1876–1957) n’è betg be stà in’autoritad federala sin il champ dal dretg d’ierta, mabain er in Rumantsch fitg engaschà. In pitschen insatg da ses vast operar porscha ses tractat davart la Passiun da Sumvitg dal 1801 che sa legia sco in veritabel crimi.
La vatga cranzla
Il term ‹cranzla› deriva dal vocabulari puril tradiziunal. El designescha ina vatga cun ina corna largia e sturschida ed en il senn metaforic ina dunna ‹che sa tge ch’ella vul›. En l’enconuschent raquint da Vonmoos èsi però plitost Steivan Paloc che maina sasez per il nas…
Bulieus da noss guauds
Suenter ‹Flurs da prada› (1990) è ‹Bulieus da noss guauds› (2005) il segund cudesch da giaglioffa che dat invista en in champ da la flora indigena e che sa lascha duvrar or en la natira sco clav da determinaziun. L’autur Men Bisaz vala cun raschun sco in dals gronds experts da bulieus dal Grischun.
Or da la vita dal chatschader en Surses
«J. Scarpatetti, Medic à Coira» è inditgà a l’entschatta da quest raquint da chatscha, cumparì l’onn 1896 en las ‹Annalas›. Cun retschertgar in pauet en catalogs e manuals sa lascha eruir baininqual infurmaziun davart vita ed ovra da quest autur che merita da vegnir rescuvert.
Gion Tambur
‹Gion Tambur. Vita e lavur d’in impressari grischun› da Christian Christoffel è in raquint istoric ch’è dublamain autentic: per l’ina descriva l’autur la vita ed ovra dal protagonist a basa dals fatgs; per l’autra cumplettescha el quels cun regurdientschas che tanschan enavos en si’atgna uffanza.
Il salip e la furmicla
Tar la versiun en rumantsch grischun dal ‹salip e la furmicla› sa tracti d’ina transposiziun integrala dal raquint da Sep Mudest Nay (cumparì l’onn 1940 en versiun sursilvana). Ed a la fin cuntegna l’e-book il text da la chanzun populara ch’è cumprovada da l’Engiadina fin en Surselva.


text:
Al Tribunal penal federal a Bellinzona cumenza il glindesdi il process cunter 13 Tamils che duain avair finanzià da la Svizra anora ils Tamil Tigers en Sri Lanka. Ils accusads duain avair ramassà passa 15 milliuns francs tar Tamils ch'èn fugids en Svizra – quai cun metter quels sut squitsch e per part cun sfurzar els da prender si credits pitschens tar bancas.
I sa tracta dal pli grond process ch'ha fin uss gì lieu al Tribunal penal federal a Bellinzona: Trais derschaders, 3 procuraturs publics, 3 accusaders privats e 13 accusads.
RR novitads 08:00
Guerra civila en Sri Lanka
L'organisaziun paramilitara Tamil Tigers ha cumbattì tranter il 1983 ed il 2009 per in stadi independent en il nord da Sri Lanka. Cura ch'ils cumbats han cumenzà èn millis da Tamils fugids en Svizra. La guerra civila ha terminà cun ina victoria militara da las truppas da la regenza, ch'han ina maioritad singalaisa.


text:
Per pudair porscher als clients vinavant products attractivs da Salt, saja lur strategia memia differenta a quella da Salt, uschia il vendider da telefons mobils, Mobilezone. En l’avegnir vegnian ins a sa concentrar sin ils partenaris Swisscom, Sunrise, UPC e Talk Talk.
Dapli gudogn e svieuta
Ultra da quai ha Mobilezone annunzià las cifras da l’emprim mez onn. Cumpareglià cun la medema perioda da l’onn passà saja il gudogn s’augmentà per 17% sin radund 12 milliuns francs. La svieuta è creschida per 70% sin bun 520 milliuns francs.
RR novitads 11:00++


text:
Il vial sid da l'autostrada A13 tranter Cuira Nord e Zezras è puspè charrabel sin dus vials e cun 120 kilometers l'ura. La midada è stada la notg passada. Ussa datti anc insaquantas lavurs da finiziun vid il vial nord, uschia che quel po era midar ils proxims dis sin il manaschi normal.
Lavurs anc betg a fin
Sco l'uffizi federal per vias, Astra communitgescha durian las lavurs da finiziun vid il project entir anc fin l'atun dal 2018. Ils custs totals èn budgetads cun 100 milliuns francs.
Abitants èn cuntents
Ils da Trimmis ch'avevan avant l'autostrada quasi avant chasa èn cuntents ch'il vial vers nord è uss sper quel vers sid. Uschia han els bler pli pauca canera ch'avant. Persuenter n'han els betg pli la sortida directa dal vial dal nord tar il vitg. Quai na saja dentant betg uschè nausch manegian ils dumandads. Els sajan gia el decurs dal davos onn s'endisads vidlonder, lura è il vial dal nord numnadamain gia vegnì spustà sper quel vers sid ed uschia è er la sortida svanida. Quai prendian ins gugent en cumpra per uschia avair pli pauca canera manegian ils da Trimmis.
RR actualitad 12:00