text:
Dapi il 2015 gioga Barnetta en la liga nordamericana tar Philadelphia Union. Tranquillo Barnetta ha uss suttascrit a Son Gagl in contract fin la stad 2019. Uschia retruna el tar ses club da tschep.
Il siemi daventa realitad
En in messadi da video ha Barnetta ditg che cun returnar tar l'FC Sogn Gagl sa realiseschia in siemi. El vegn a giugar cun il numer 85 sin il dies. Quai è sia annada.
Il 2004 aveva Tranquillo Barnetta bandunà l'FC Son Gagl ed alura giugà tranter auter per Leverkusen, Hannover, Schalke ed Eintracht Frankfurt.
RR novitads 15:00


c: text/html

text:
Dlijia catolica
La Dlijia catolica (dal latin eclesiastich catholicus, dal grech antich kaθoλιkός, katholikòs, chël ó dí "universal"[2]) é la dlijia cristiana che ti reconësc l’autorité maiú al vësco de Roma sciöche suzessur dl apostul Pire sön la catedra de Roma. A sü fedei ti dijon cristians catolics.
Un di maius teologs y filosofs tla storia dla Dlijia catolica é sté Tommaso d'Aquino.
Ara é metöda adöm da 24 Dlijies sui iuris (cun n ordinamënt autonom), la Dlijia latina t’Ozidënt y 23 Dlijies cun rit oriental en comuniun cun le Papa (Pontifex).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mantener e publicar – quei ei la finamira da questa publicaziun, che
cuntegn ils 938 nums da praus e pradas dil territori dalla vischnaunca da
Lumbrein, sco era numerus texts e fotografias sur dil viver e luvrar
d'antruras.
In bi cudisch da e per Lumbrein. Patent ed informativ.
Il special vida quei
niev cudisch ei la fuorma da presentaziun; ils toponims rimnai ein buca mo
screts en ina tabella ni en in plan da cataster, mobein plazzai directamein en
fotografias dil territori da quellas parcellas. Ei sedat en tut ina rimnada da
51 fotografias da panorama. Quellas fotografias vegnan cumplettadas cun numerus
texts e fotografias sur dalla veta quotidiana da pli baul.
Radio Romontsch 25-01-2012
Telesguard 08-02-2012
Aschia sveglia quella publicaziun buca mo regurdientschas da
temps passai, ella relata era d’ina stretga relaziun denter carstgaun e natira
e po ensemen culs texts buca mo informar, mobein era divertir.
Il cudisch ei cumparius il december 2011 e cuosta frs. 35.-.
Ins po cumprar quei cudisch tier:
las stizuns dil vitg a Lumbrein
las
librarias Maggi a Glion; Hosang a Muster; Palantin sco era tier Schuler a Cuera
Ei dat era la
pusseivladad d'empustar il cudisch tier la Pro Lumerins:
per
telefon: Giuliana Collenberg, 081 931 22 84
per mail:
prolumerins@gmail.com


text:
Mintg'onn in vitg
La glista dals incendis en il Grischun è lunga, fitg lunga. Cunzunt la fin dal 19avel tschientaner ed il cumenzament dal 20avel hai adina puspè brischà – en media bunamain mintg'onn in vitg. L'emissiun «I brischa» da la Televisiun Rumantscha ha dà ina survista.
La catastrofa da Selva
In dals gronds incendis en il Grischun è succedì il 1. da zercladur 1949 a Selva sper Tschamut en Tujetsch. Il fieu ha destruì 13 chasas e donnegià fermamain la baselgia. Mo cun cletg hai dà naginas unfrendas. Ils abitants han dentant pers tut lur possess.
Incendis a Sumvitg
La fin da matg 1986 han ils pumpiers pudì evitar ina catastrofa pli gronda a Sumvitg. 3 stallas e duas chasas èn vegnidas destruidas. Il ferm vent avess bunamain dà fieu a l'entir center dal vitg. Tar quella catastrofa han intginas famiglias prs tut lur possess ed èn vegnidas da scappar mo cun quai ch'els avevan en.
L'onn 1999 ha ina chasa brischà a Cuas dadens Cumpadials. En la chasa solitaria sper la lingia da la Viafier retica viveva in um tut persul. El è restà sparì dapi quai di. Enfin oz nagin che sa, tge ch' è capità cun el.
Sch'il guaud brischa
La stad 1983 ha in chametg incendià il guaud en la Val Brüna en Val Müstair. Suenter 12 dis era il guaud destruì sin ina surfatscha da 65 hectaras.
A Tusaun brischa il clutger da la baselgia refurmada
RTR datiers dal fieu
1989 è ina equipa da la Televisiun Rumantscha stada spert a Tarasp, nua ch'il Hotel Waldhaus brischava. Ils maletgs èn spectaculars, las emoziuns da la reportra da sentir.
Era l'onn 2006 tar il grond incendi a Flem èn ils reporters stads svelt al lieu. Lezza saira era RTR vi dad inaugurà la nova chasa da medias. Per Linus Livers hai gì num bandunar la festa e sa render a Flem per rapportar per il radio.
"Grad en quei mument ei ussa il tetg daus ensemen dad ina da quellas che brischan. Quei vesa ora sgarscheivel."
E quai tunava uschia...
... e veseva ora uschia...
En da quels mument han redacturas e redacturs da far lur lavur, ils muments per reflectar, tge ch' è propi schabegià vegnan savens pir pli tard. Quai raquinta noss reporter Armon Schlegel.
RR actualitad 11:00


text:
In um ch'ha cugliunà tar las elecziuns chantunalas dal Vallais l'onn passà - è culpant tenor la dretgira districtuala da Brig. Quella ha sentenzià l'um da 31 onns dal Vallais Sura ad in onn praschun cundiziunà cun in temp d'emprova da trais onns. Vitiers vegnan ina multa da 2'000 francs e l'um sto era surpigliar ils custs da la procedura da 41'500 francs.
Tar las elecziuns chantunalas dal 2017 aveva l'um engulà 193 cedels electorals en las vischnancas Brig-Glis, Naters e Visp. Cun agid da dus gidanters aveva el silsuenter falsifitgà quels. Da quest temp era el commember da la PPS.
Forsa influenzà resultat da las elecziuns
Igl è pussaivel che questa falsificaziun ha influenzà las elecziun dal Cussegl grond dal Vallais en il circul da Brig. La PCS ha quella giada pers in sez en favur da la PPS. La PCS pretenda perquai correcturas, sch'i duess propi sa mussar, ch'ella ha pers in sez pervi da la falsificaziun da cedels electorals. Il parlament chantunal n'ha fin uss betg vulì s'exprimer davart il cas.
RR novitads 12:00


text:
Comacchio
Comacchio (endèla parlàda locàl: Cmâc) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ferràra. El g'ha presapóch 19.887 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 283 km², per 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta, Codigoro, Lagosanto, Ostellato, Portomaggiore, Ravenna (RA).
Custrüìda 'nsìma a 13 ìzole de la lagùna de la Al de Commachio l'economìa del paés l'è bazàda sö la pèsca e sö le salìne. De le bànde de Comacchio, 'ndèl 1922, gh'è saltàt fò le ruìna de la cità estrùsca de Sina.
Vus curelàa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Tranter auter pajan viagiaturs che fan lungs viadis cun il tren pli pauca taglia sin la plivalur per lur bigliet. Percunter vegnia pli char da sgular entaifer la Germania. Quai ha annunzià l’emettur ARD.
La finamira da la strategia da clima da la Germania è da reducir las emissiuns da gas cun effect da serra. La summa da 54 milliardas euros sa cumpona suandantamain:
- 2020: 8,99 milliardas euros
- 2021: 13,3 milliardas euros
- 2022: 15,65 milliardas euros
- 2023: 16,51 milliardas euros
RR novitads 17:00


text:
Varal (NO)
Varal o Varà[1] (nom ufizial in italian: Varallo Pombia) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 4 980 abitàncc (dàto del Dicember 2013[2]), cunt ona superfis de 13,6 km² e ona densità de popolaziun de 366 ab./km².
El paes, che 'l gh'ha 'me citadin unurari el Fausto Bertinotti, se tröva lungh el fiüm Tisin, al cunfin cun la Pruvincia de Vares.
L'è tacaa ai cumün de Burgh Tisin, Castlét, Dimian, Pumbia e Somma (VA).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Varal l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Teresa Cappello, Carlo Tagliavini, Dizionario degli Etnici e dei Toponimi Italiani, Bologna, ed. Pàtron, 1981.
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ils dretgs politics da las Svizras e dals Svizzers a l’exteriur
Las premissas, sut las qualas las Svizras ed ils Svizzers a l’exteriur pon exercitar lur dretgs politics.
Tematicas
Co poss jau votar u eleger sin via electronica da l’exteriur?
Referendum e Svizras e Svizzers a l’exteriur
Pon Svizras e Svizzers a l’exteriur far u suttascriver in referendum?
Tgi po votar ed eleger sin via electronica da l’exteriur?
Da tge chantuns pon Svizras u Svizzers a l’exteriur participar per votaziun electronica a votaziuns federalas?
Iniziativas federalas e Svizras e Svizzers a l’exteriur
Petiziuns e Svizras e Svizzers a l’exteriur
Pon Svizras e Svizzers a l’exteriur lantschar u suttascriver ina petiziun?


text:
Val Sogn Pieder vegn vinavant tgamunà da Stefan Schmid. Il venderdi saira ha la radunanza communala reelegì Schmid cun 130 vuschs sco president communal da Val – quai tar ina maioritad absoluta da 75. Da nov part da la suprastanza da Val Sogn Pieder fa Yvonne Kern - ella remplazza Erika Furger ch'aveva demissiunà. Confermads èn ils ulteriurs suprastants Daniel Berni, Ralf Brot e Hedwig Capaul-Peng.
La cumissiun da gestiun vegn nov presidiada da Patrick Loretz. Sco commembers da la cumissiun è Sokrates Truffer vegnì confermà e Andreas Oesch vegnì elegì nov. Sco nov president dal cussegl da scola è Roman Schmid vegnì elegì. Confermada è vegnida Jolanda Tönz-Berni e sco novs commembers cumpletteschan Claudia Jörger, Rafaela Illien e Theo Vieli il cussegl da scola.
RR novitads 06:00


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Nagins auzapais russ a Rio
La federaziun internaziunala dals auzapais IWF ha sclaus tut ils atlets russ dals gieus olimpics a Rio. A nagins dals 8 nominads, 3 dunnas e 5 umens, vegn dà il permis da partenza, ha communitgà l'IWF.
L'integritad da la disciplina d' auzar pais saja donnegiada sin divers stgalims dals Russ, uschia argumentescha la federaziun internaziunala la suspensiun cumpletta.
Uschia èn fin ussa 117 Russas e Russ en 9 disciplinas sclaus dals gieus olimpics, la survista:
Fin ussa èn serrads 117 atlets russ per Rio
RR novitads 22:00


text:
Èrfa
Èrfa (ciamàt ach Èrtoa; nòm üficiàl 'n italià: Vertova) l'è ü cümü de la Pruìnsa de Bèrghem. 'l gh'à piö o méno 4 720 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), öna süperfìce de 15 km² e öna densità de 315 ab./km². 'l se tróa 'n de la Al Seriana a 21 km de la sità e 397 a méter söl lièl del mar. 'l cunfìna coi cümü de Casnìch, Colsàt, Cornalba, Còsta Serina, Fiorà, Gagianiga e Onéda.
In del teritóre cümünàl gh'è ach la frasiù de Smut (nòm uficiàl en italià: Semonte).
Andamènt demogràfech[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cuira vul vender sia chasa da colonias a Flerden. Cun ils daners da la vendita vul la citad rinforzar e posiziunar da nov la chasa da colonias a Valbella. Sco quai che la fundaziun colonia da vacanzas communitgescha, stoppian omaduas chasas vegnir sanadas.
Mantegnair omaduas chasas na saja finanzialmain dentant betg pussaivel. Cunquai che la chasa da colonias a Flerden ha pudì vegnir finanziada sulettamain cun las entradas da la chasa a Valbella, saja il cussegl da fundaziun sa decidì da vender la chasa a Flerden.


text:
Partenaris dal center d'innovaziun èn tranter auter la Würth ITensis, MICA Ventures, Ecosystem Ventures sco er il Red Bulletin Innovator Magazin. Per las promoziuns da startups stettian en il center ils partenadis cun Equity Pitcher e la Swiss Startup Factory, scrivan ils iniziants.
Dapi radund in onn e mez lavuran Franco Quinter, Andreas Zindel-Schnell e FiFi Frei cun lur team vid il project.
Fatgs e termins
partenza dal project: 2017
inoltrar la dumonda da construcziun: fin dal 2018
finiziun: stad 2020
surfatscha da niz: 9'340 m²
plazzas da lavur: 300
investiziuns: 30 milliuns francs
architects: Bearth & Deplazes Architekten
Il bajetg è planisà en lain, ina construcziun progressiva cun pliras auzadas ord fau. Tranter auter datti ina «piazza d'economia», in studio da youtube ed in labor che ha stampaders da 3D. Er integrà tar InnoQube è ina canorta d'uffants che vegn tgirada da la KBJE, la cussegliaziun per uffants e giuvenils.
Avertura stad 2020
Va tut tenor plan duai la dumonda da bajegiar per il project da 30 milliuns francs vegnir inoltrada anc quest onn. La primavaira pudess'ins lura cumenzar cun las lavurs da construcziun e la stad 2020 pudess il center avrir sias portas.
RR novitads 08:30


text:
Per la vendita directa sur butias da bains purils, fieras emnilas u abos dettia in potenzial supplementar, ha communitgà l'Uniun purila svizra ad ina conferenza da medias a Subingen SO. L'uniun purila veglia sustegniar ils manaschis intenziunadamain en la vendita directa, per exempel cun ina plattafurma d'internet gratuita, ha ditg il directur Martin Rufer. Plinavant lavuria l'uniun ensemen cun il servetsch da pajament Twint, promovia la vendita a restaurants locals e porschia als manaschis material da pachetadi.
La situaziun extraordinaria en la crisa da corona haja rinforzà il trend dapi lung temp a la distribuziun directa, uschia Rufer. El sa basa sin ina retschertga represchentativa da la Scola auta spezialisada da Lucerna da l'avrigl passà. Tenor quella vul la populaziun er suenter la crisa guardar pli fitg sin la derivanza regiunala dals products e cumprar en en butias dals bains purils.
Per tadlar curt e concis:


text:
Tgi che n’ha betg fatg la scolaziun da medi in Svizra u almain lavurà trais onns sco medi en in post da perfecziunament renconuschì en Svizra na survegn betg pli l’admissiun da lavurar sco medi en il chantun Argovia. Quai ha communitgà il Departament da sanadad e fatgs socials dal chantun Argovia.
Medis en ospitals betg pertutgads
Tar medis che eran vegnì direct en Svizra a lavurar senza enconuscher las relaziuns localas, hajan ins constatà problems da qualitad. Ord quest motiv ha il departament responsabel ensemen cun l’Uniun da medis decidì d’introducir la restricziun d’admissiun per medis esters.
La restricziun vala per la part obligatorica da la cassa da malsauns. Betg pertutgà èn medis en ospitals e medis che han gia inoltrà ina dumonda d’admissiun.
RTR novitads 15:00


text:
Legiun
Leggiun (nom ufizial in italian: Leggiuno) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 776 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 13 km² e 'na densità de 290 ab./km²..
El paes el se toreuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa e de Stresa). Oltra al center comunal a gh'è on fracch de frazion, trai quai se troeuven Aroeu, Ballaraa, Mirasô e Santa Caterina del Sass. A Leggiun l'è nassuu in del 1944 el calciador Gigi Riva.
Leggiun l'è stada la sede de voeuna di piev milanes de l'organizzazion ecclesiastiga medieval.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer di abitant del comun de Leggiun l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Figin
Figin (nom ufizial in italian: Figino Serenza in Italian; Figlinus in Latin) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 5 255 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,0 km² e 'na densità de 1 051 ab./km². L'è anca on important center industrial.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Figin l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Misà
Misà (Misano di Gera d'Adda in Italià, Misà/Mizà in Bergamasch) l'è ü cümù 3066 abitàncc de la pruinsa de Bèrghem.
El g'ha 'na popolasiù de 2 964 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 6,1 km² e 'na densità de popolasiù de 486 ab./km²
L'è tacat ai cümu de Carvensà, Capralba (CR), Careàs e Ailàt (CR).
Evulusiù demogràfegaModifega
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Misà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
En total ha il servetsch secret sin il radar 400 dschihadists potenzials. El observa en spezial lur activitads en las raits socialas. En il focus restan dentant ils viagiants dal dschihad. Fin ussa ha il servetsch secret regsitrà 73 viadis. Dapi l'entschatta da l'onn n'èn dentant nagins novs vegnids vitiers. Quai ha ditg il schef dal servetsch Markus Seiler.
La rimnada da datas da la milissa terroristica Stadi islamic - ch'è vegnida en la publicitad il mars - n'hajan purtà naginas novas enconuschientschas. Ella cuntegnevi 6 nums ch'erian dentant gia enconuschent al servetsch da spiunadi. Plinavant ha Seiler ditg che la Svizra na saja nagina mira primara da las organisaziuns terroristicas. Tuttina saja da restar attent.
RR novitads 12:00


text:
Ils presidents communals dal Grischun e dal Tessin en il nord ed en il sid dal San Bernardino (Spleia, Valragn, Mesocco, Soazza, Rossa, Calanca e Buseno) vulan in parc natiral regiunal.
Parc regiunal pli pitschen
Las vischnancas enturn il San Bernardino che han detg «gea» al Parc Adula vulan in project redimensiunà. Tar quai han ils represchentants da las vischnancas ditg «gea». Els vulan trair a niz quai ch’è vegnì elavurà en connex cun il Parc Adula. Mez schaner duain esser enconuschents ils custs d'in studi da realisabladad. Gia il 2020 duai il parc natiral regiunal esser realitad.
A la sesida cun las vischnancas ha il chantun dentant pretendì ch’era las vischnancas al San Bernardino ch’han refusà il Parc Adula sajan da la partida, per exempel Nufenen. Las vischnancas ch’avevan detg gea al Parc Adula èn pauc intgantadas da quai. Ellas vulan far vinavant e na dovrian nagins franaders.
RR actualitad 11:00


text:
Ella haja gì il sentiment, ch’i saja uras da chalar suenter 14 onns. Plinavant sa legra Silvia Hofmann da puspè esser ina dunna libra.
Autras prioritads
Sco quai Silvia Hofmann ha ditg ad RTR, veglia ella sa concentrar pli fitg sin sia lavur sco coach. Ella posseda ina pratica da coaching per persunas cun conflicts. Cusseglier guvernativ Martin Jäger deplorescha la decisiun persunala da Silvia Hofmann.
14 onns sa messa en per egualitad
Cura ch’ella haja cumenzà, saja la mentalitad anc stada fitg tradiziunala. Ussa vivian blera glieud giuvna tut auter. Saja quai en connex cun la lavur u cun la famiglia.
RR actualitad 08:00


text:
Tancar aviuns, chargiar valischs, spedir sgols – tut quai fa il persunal a terra da Swissport. Uss èn ils impiegads da Swissport sa cunvegnids cun la direcziun sin in nov contract da lavur collectiv. Qua sa tractia dentant d'in GAV da crisa, sco ils sindicats Avenir e quel dal persunal dals transports SEV han declerà. Il favrer era ina proposta da la direcziun da Swissport vegnida refusada dals impiegads.
Quest contract vala per nov mais, retrospectiv dapi il prim da zercladur enfin la fin da favrer 2022. Uschia duain ils partenaris socials survegnir dapli temp per sa cunvegnir ad in contract a vista lunga. Avant in'emna ha il persunal a l'eroport da Genevra fatg chauma pervi da quai.


text:
Perled
Perled (nom ufizial in italian Perledo) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 941 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 12,5 km² e ona densità de 75 ab./km². El paes el se troeuva in del Triangol Larian, al confin con la Provincia de Còmm (Menagg, San Sir).
Perled la gh'ha vari frazion, tra i quai gh'hinn Bolognina e Vezi, indove el se troeuva on castell medioeval. Inoltra, l'è dividuu in dò parròcchi: quella de Perled e quella de Gittana, voeuna di frazion.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Perled l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il lieu cun las pli bleras infecziuns è pia il conturn famigliar e betg sco rapportà il venderdi la sortida. Alura aveva il BAG publitgà pliras datas sin dumonda dad SRF. Las datas che SRF ha survegnì èn dentant stadas incorrectas. Uss mussa la correctura dal Uffizi federal da sanadad che bunamain in terz da las infecziuns capitan en il circul famigliar.
Tenor il post da communicaziun per dumondas en connex cun il coronavirus dal chantun Grischun, sa mussia in sumegliant maletg er en il Grischun. Cunquai ch'i saja magari grev dad eruir exactamain la via d'infecziun, na dettia però nagina statistica precisa sin livel chantunal.
Probabilitad d'ina infecziun
Il motiv per il sbagl è tenor il BAG che las datas sajan vegnidas attribuidas faussamain durant il proceder. Las datas correctas cumpiglian en tut 793 cas da Covid-19. Tut quellas infecziuns èn capitadas durant las ultimas duas emnas. Durant quest temp hai dentant dà dapli infecziuns. Ord differents motivs èn tschertas datas betg vegnidas duvradas per l'analisa. Quella mussa sulettamain in terz da las infecziuns totalas.
Tuttina – attenziun en sortida
Malgrà ch'il dumber da las infecziuns en sortida è betg uschè aut sco communitgà il venderdi avertescha il BAG dal privel. Er dettia en sortida in grond risico che bleras persunas stoppian ir tar in singul cas en quarantina.
Ils sistems chantunals per suandar ils contacts possian entras tals eveniments spert vegnir al cunfin. Gist en quest conturn saja ord quest motiv central da reducir il risico d'infecziuns uschè fitg sco pussibel.


text:
Collavuraziun en ils fatgs da furmaziun
Noziuns-clav : Coordinaziun en il sectur da las scolas autas / Coordinaziun en il sectur da las scolas autas da pedagogia / Regulaziun da la furmaziun professiunala
La responsabladad principala per la furmaziun han ils chantuns. En il sectur postobligatoric (scolas da maturitad gimnasiala, furmaziun fundamentala professiunala, furmaziun professiunala superiura, scolas autas) portan la Confederaziun ed ils chantuns cuminaivlamain la responsabladad tut tenor lur cumpetenzas. La coordinaziun e la collavuraziun èn d'ina impurtanza centrala per la coerenza da l'entir sistem da furmaziun. La Constituziun federala oblighescha la Confederaziun ed ils chantuns sco er ils chantuns tranter els da collavurar. La collavuraziun interchantunala sa basa dapi l'onn 1970 sin il Concordat davart la coordinaziun da la scola.
Collavuraziun tranter ils chantuns
La collavuraziun tranter ils chantuns vegna pratitgada – tut tenor il stgalim da furmaziun e tut tenor l'incumbensa – sin plaun chantunal, regiunal u naziunal. Ils chantuns pon collavurar en differents secturs e coordinar lur stentas. Secturs che dovran soluziuns unitaras sin nivel naziunal (p.ex. las structuras da scola e las finamiras da furmaziun, la renconuschientscha da diploms) vegnan reglads sin plaun naziunal tras la Conferenza svizra dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP). La CDEP reunescha 26 commembras e commembers da las regenzas chantunalas, ch'èn responsablas e responsabels per la furmaziun, per la cultura e per il sport. La CDEP ademplescha incumbensas ch'ils chantuns e las regiuns na pon betg ademplir sulets. Incumbensas che pretendan ina collavuraziun regiunala (p.ex. plans d'instrucziun linguistics regiunals) vegnan elavuradas da las conferenzas regiunalas da la CDEP. La collavuraziun dals chantuns vegn per regla reglada en contracts interchantunals giuridicamain liants (cunvegnas interchantunalas, concordats).
Collavuraziun Confederaziun – chantuns
En secturs, nua che tant ils chantuns sco er la Confederaziun èn cumpetents, collavuran els ed ella. Il post da contact per la Confederaziun è la CDEP. Da vart da la Confederaziun è il Secretariat da stadi per furmaziun, retschertga ed innovaziun (SEFRI) – ch'è attribuì al Departament federal d'economia, furmaziun e retschertga (DEFR) – cumpetent per dumondas da la furmaziun. En il sectur da las scolas autas mainan la Confederaziun sco er ils chantuns tranter els organs da coordinaziun correspundents, ed els han decretà cunvegnas cuminaivlas.


text:
Göschenen
Göschenen (in Schwytzerdütsch: Geschenä) al é un cumün int al canton d'Uri in Svizzera. S'al trœuva al portal nòrd dal tunnel dal San Gotard e dal tunnel feroviari dal San Gotard a una altitüden de 1111 meter s.l.m.. Al é int la part da la Svízzera che la parla in Todesch . Segon l'Ofis federal da la statistiga, Göschenen al mesura 104.16 km² e int al Dicember 2010 al gh'eva 410 abitant
El cumün de Göschenen a l'è tacaa ai cumün de Andermatt, Gadmen (BE), Gurtnellen, Hospental, Oberwald (VS), Realp, Wassen.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Transport[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ligna ferroviaria dal Gothard, portal nord
- Cò da la ligna ferroviaria Göschenen - Andermatt
- Autostrada A2, Basilea-Chiasso Sortía 40 Göschenen
- Entrada nord dal tunnel stradal
- Comenzament dal col dal Saint-Gothard
Lian da fòra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ofizial (Todesch)
- Göschenen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
L’attentader da Nizza ha gì agid tar la preparaziun da l’attatga avant in’emna. Quai èn las pli novas scuvertas da las inquisiziuns. En pli para il Tunesian da 31 onns d’avair planisà l’attatga durant plirs mais, sco quai ch’il procuratur public d’anti-terrur, François Molins ha ditg la gievgia saira a Paris. Fin ussa avevan ils investigaders be discurrì, che Mohamed Lahouaiej Bouhlel haja gì planisà l’attatga durant plirs dis.
5 suspectads
La procura publica ha avert ina procedura d’inquisiziun cunter 5 suspectads. Ad els renfatscha ella tranter auter d’esser commembers d’ina gruppa terroristica. Els duain avair gidà al manischunz dal camiun Mohamed Lahouaiej Bouhlel.
Gia dapi il 2015
Cun analisar las datas dl telefon, las fotografias sco era la cronologia da retschertgas en l’internet che Bouhlel haja fatg, vesian ins ch’il Tunesian haja probabel gia planisà l’attatga il 2015, uschia il procuratur public.
Tar l’attatga sin la Promenade des Anglais a Nizza èn 84 persunas mortas, passa 300 èn vegnidas blessadas.


text:
L'Australia cun fieu artifizial, malgrà incendis
Tar nus da las 14:00 uras ha l'onn nov cuntanschì l'Australia. A Sydney hai dà da mesanotg in fieu artifizial spectacular sur il port. En vista als incendis gronds en la regiun hai dà avant la festa ina rimnada da suttascripziuns per ina petiziun che ha vulì scumandar la show. Tschient millis han suttascrit quella. La citad è dentant restada tar ses plan. Ils pumpiers han dà ina lubientscha excepziunala per il fieu artifizial.
Giapun: Tutgiez da tempels budistic
En il Giapun è l'onn nov vegnì beneventà cun in tutgiez dals tempels, tar nus a las 16:00 uras. Ils proxims dis vegnan milliuns Giapunais a visitar ils tempels e reliquiaris dal pajais per rugar per fortuna e bainstanza.
A Hongkong en la China han ins l'ultim mument ditg giu il fieu artifizial planisà. L'autoritad da turists ha declerà quest pass cun motivs da segirezza. Ins haja temì ch'i pudess dar acziuns da protesta.
Las partys da Silvester da l'Europa
A las 22:00 uras beneventa Moscau l'onn nov. Anc in'ura ordavant èn intgins pajais da l'ost. En Germania datti la pli gronda festa a Berlin a la Porta da Brandenburg. Per l'emprima giada ha la chapitala scumandà rachetas e murters, betg be tar la porta mabain er pli lunsch davent.
En l'Italia ha la polizia confiscà ina massa material da fieus artifizials illegal. Sulet a Neapel sa tracti da 52 tonnas. En bleras citads talianas èn fieus privats scumandads. A Roma ristgan ins in chasti da 500 euros.
Londra festivescha tar la roda gronda
En la chapitala britannica Londra, vegnan spetgads passa 100'000 visitader tar la roda gronda, London Eye. Els vegnan in onn suenter Berlin en l'onn nov 2020.
En Svizra vegn laschà davent il fieu artifizial
Pliras citads svizras midan lur fieus artifizials da Silvester e Bumaun, quai per prender resguard sin l'ambient. A Basilea vegn il fieu reducì per in terz per sbassar l’impestaziun cun pulvra fina. A Turitg han ils organisaturs communitgà da vulair cumpensar il fieu artifizial neutral al clima.
Berna fa la midada da l'onn senza fieu artifizial en la citad veglia. A Son Gagl èn fieus artifizials e petardas scumandadas ord resguard sin il quartier che vala sco patrimoni cultural da l'Unesco.
Ord l'archiv:
RTR novitads 16:00


text:
La Swisscom ha incassà pretschs memia auts dals concurrents Sunrise e Salt tranter ils onns 2013–2016 per duvrar sia rait. A questa conclusiun vegn la cumissiun da communicaziun federala Comcom. La cumissiun aveva examinà ils pretschs da la Swisscom sin dumonda dals concurrents.
Tenor la Swisscom sa tracti d'ina summa da restituziun da passa 10 milliuns francs per onn. Il concern examinescha ussa, sch'ins vul sa defender encunter la decisiun da la cumissiun e trair vinavant il cas al Tribunal administrativ federal.
RR novitads 10:00


text:
En la 20avla minuta è in pass dal Spagnol Pedri ì en il fauss gol. Ils proxims tuns èn dentant ids en ils dretgs gols. Ils trais Spagnols Pablo Sarabia (38'), Cesar Azpilicueta (57') e Ferran Torres (77') han bajegià or l'avantatg. En las davosas diesch minutas han ils Croats dentant anc ina giada dà tut: En la 85avla minuta ha il Mislav Oršic fatg il 2:3, durant il temp supplementar ha Mario Pašalic anc fatg il pari.
En la prolungaziun han la Spagna dentant mussà lur qualitads: En la 100avla minuta ha Morata fatg il 3:4, trais minutas pli tard ha Oyarzabal bajegià or l'avantatg sin 3:5.
En il quartfinal fruntan ils Spagnols sin la Svizra.


text:
Bass todesch
El Bass Todesch (nomm nativ: Plattdüütsch) l'è ona lengua germanega ocidental.
A l'è parlada in di region del nord de la Germania, in di Paes Bass e in d'on quai tocchell de la Danimarca e de la Polonia. L'è ona lengua che l'è dree a perdes e scomparì, anca se l'è stada recognossuda giamò in del 1998 de l'Union Europea tant 'me ona lengua regional.
Carateristegh e variant[Modifega | modifica 'l sorgent]
I trii grupp dialettai principai a hinn el bass sasson, el bass todesch oriental e 'l bass francon. Del bass francon i vegnen giò el Limburghes e soratutt l'Olandes.
I parlà bass todesch se diferenzien del todesch standard soratutt per el sò consonantismo. De fatt, compagn del frison e de l'ingles (ma anca di lengov scandinav), el Bass Todesch el gh'ha minga avuu la segonda rodazion consonantega, come che se pò vedè de quei esempi chì:
On dialett bass todesch, ciamaa Todesch Mennonita o Plautdietsch, a l'è parlaa de ona quai colonia lenguistega in di Statt Unii.
Esempi de lengua[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Pader Noster[Modifega | modifica 'l sorgent]
Uns' Vader in den Himmel,
laat hillig warden dien Naam,
laat kaamen dien Riek,
wat du wult schall warden,
in'n Himmel un op der Eer.
Giff uns Broot dissen dag,
un reken uns nich to, wat wi unrecht daan hebbt,
so as wi nich toreken willt, wat uns andaan is.
Laat uns nich atkaamen von dien Recht,
un maak uns free von all, wat uns drifft,
Amen.
christusrex.org


text:
Distrett de Dibër
Coordinate: 41°25′48″N 20°12′36″E / 41.43°N 20.21°E
El Distrett de Dibër (Rrethi i Dibrës in Albanes) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania, situaa in la prefettura omònima. El se troeuva al confin con la Macedònia, indove l'è situada la città de Dibër: el capploeugh del distrett a l'è donca la municipalità de Peshokpi.
Suddivision amministrativa[Modifega | modifica 'l sorgent]
El distrett el cunta ona municipalità e quattòrdes comun.
Municipalità[Modifega | modifica 'l sorgent]
Comun[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Arras
- Fushë Çidhen
- Kala e Dodës
- Kastriot
- Lurë
- Luzni
- Maqellarë
- Melan
- Muhurr
- Qendër Tomin
- Selishtë
- Sllovë
- Zall Dardhë
- Zall Reç


text:
Revista “Ladinia”
Tla “Ladinia”, la revista scientifica dl Istitut Ladin Micurá de Rü che vëgn fora n iade al ann, vëgnel publiché de vigni sort d’inrescides che á da nen fá cun le lingaz ladin dles Dolomites, mo ince di Grijuns y dl Friul, cun la preistoria, la storia y ciamó tröc d’atri argomënc che reverda les valades ladines.
La revista contëgn deplü articui scric da esperc de retoromanistica che se dá jö cun la storia y le svilup dl lingaz, l’etimologia, la soziolinguistica, la linguistica, la lessicologia, la dialetologia, la musiga, l’ert y la leteratöra.
Lapró vëgnel ciamó deplü rezenjiuns de publicaziuns che á da nen fá cun le raiun ladin y rezenjiuns de articui publicá te d’atres revistes o foliec.
Le fin dla revista é chël da dé impulsc y da stimolé i stüdi dl lingaz y dla cultura ladina ince ti ambiënc universitars talians y foresć, por che nosc lingaz de mendranza ciafes le dër prestige, che é na garanzia implü por na continuité tl dagní dl lingaz instës.


text:
Bobiova
Bobiova o Bubiöva (nom ufizial in italian: Bedigliora) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh'ha 639 abitant (dato del 31 Dicember 2013[1]) e una süperfiss de 2.5 km², e al se tröva a una altitüden de 617 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bobiova a l'è tacaa ai cumün de Cröj, Cüri, Nuvasg, Püra e Sessa.
Evulüziun demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter


text:
Canón do Sil
El Canón do Sil l'è ona fòra de la Galizzia arenta al fium Sil che la compagna el Sil per i 50 kilometer prima de la soa entrada in del fium Minho. L'è consideraa vun di paesagg pussee bej de la Galizzia.
I mur van su anca fina a 500 meter dal nivell de l'agua e vista la differenza climatega gh'hinn on poo de ambient e gh'hinn anca di Oliv. Importanta anca la produzzion de uga da vin, scominciada giamò ai temp di Roman. L'area l'è ciamada Ribeira Sacra e l'è l'unegh canton de la Galizzia a fà pussee vin ross che bianch.


text:
Jau vegn d'ina famiglia da chatschaders
Dunnas che van a chatscha en il Grischun na datti betg bleras. RTR ha adina puspè chattà chatschadras ed era accumpagnà ellas a la chatscha. Uschia ha il Telesguard passentà 1996 in di cun Heidi Ardüser. 2003 èn 4 chatschadras stadas en il focus dals Cuntrasts. 2009 ha il Telesguard accumpagnà Lorena Grond, da lezzas uras la pli giuvna chatschadra da la Val Müstair, davent da preparar la marenda la damaun sur girar atras il guaud fin al return la saira.
En questa chamona na vegni betg ditg manzegnas
Tgi n'enconuscha betg las istorgias da las bravuras dals chatschaders? A la maisa radunda vul mintga chatschader avair sajettà il pli grond tschierv. I dat schizunt chatschaders ch'han sajettà dus portgs selvadis cun ina suletta patrona. Tge è vair e tge inventà, adina n'è quai betg propi uschè simpel d'eruir. 2007 ha il Telesguard laschà raquintar chatschadras e chatschadras lur istorgias. Tge ch'è vair e tge betg – quai sto mintgina e mintgin guardar sez.
Far sez la muniziun da chatscha n'è betg in grond problem.
La muniziun, la patrona da chatscha è adina puspè in tema tar RTR. Saja quai cun declerar co che la muniziun funcziuna – quai ha il Minisguard fatg il 2012. Saja quai cun mussar chatschaders che fan sezs lur muniziun ubain la fabrica che producescha muniziun per la chatscha grischuna.
La chatscha muventa tuts
L'archivar è era gia sa fatschentà l'onn passà da las contribuziuns da chatscha ch'èn en las profunditads da l'archiv.
RR actualitad 11:00


text:
Surtut las regiuns da muntogna pateschian sut las restricziuns da bajegiar abitaziuns secundaras, argumentescha il cristiandemocrat. Insumma saja l'effect da lescha davart abitaziuns secundaras intschert: Entant ch'i saja vegnì bajegià pli paucas abitaziuns da vacanzas en regiuns turisticas - cumbattian regiuns pli flaivlas cun las consequenzas.
Analisa l'onn 2020
En la lescha davart abitaziuns secundaras - ch'è en vigur dapi l'emprim da schaner 2016 - èsi previs d'analisar periodicamain las consequenzas e dad eventualmain proponer mesiras. Il Cussegl federal ha previs ina tala analisa suenter 4 onns - quai fiss l'onn 2020.
RR novitads 20.00


text:
L'SBB modernisescha e schlargia sia flotta da vaguns-restaurant. En ils vaguns d'emprima classa vegn introducida ina zona da catering cun service al plaz, vitiers vegn schlargià la purschida da take-away. Quai han las Viasfiers federalas annunzià avant las medias.
Fin l'onn 2021 duain esser en acziun passa 120 vaguns-restaurant. Per realisar quests plans metta l'SBB paisa sin la collavuraziun cun partenaris da catering potents sco per exempel Mövenpick e Starbucks. - Pli baud ha l'SBB gia communitgà che las mini-bars svaneschan zic a zic ord ses trens.
RR novitads 15:00


text:
La fin d’eivna passada ha decis il suveran da Zernez da vender üna parcella a Ruzön per realisar ün stabilimaint cun plüssas abitaziuns per indigens. Eir oters cumüns in Engiadina, per exaimpel il cumün da La Punt-Chamues-ch per manzunar be ün, s’ingaschan per daplü spazi da viver, respectivamaing per daplü prümas abitaziuns pajablas per la populaziun indigena. Perche in blers lös in Engiadina es la situaziun magari acuta, sco per exaimpel a Scuol: Chi chi tschercha nempe actualmaing ün’abitaziun a fit per lunga dürada i’l plü grond cumün da la Svizra, douvra nerva e pazienza. La glista da prümas abitaziuns a fit chi sun o vegnan libras es quasi vöda. Quista glista vain actualisada minch’eivna da collavuratuors da la destinaziun turistica Engiadina Scuol Samignun Val Müstair SA (TESSVM) e minchün chi voul fittar si’abitaziun a lunga dürada ad indigens po annunzchar ed as laschar registrar. Eir la sporta süllas plattafuormas üsitadas es maigra. Uschè preschainta per exaimpel la pagina da comparis.ch ün’unica abitaziun per indigens per fittar a lunga dürada a Scuol. Eir illas medias socialas as lascha badair la frustraziun dals indigens, e da quels chi vöglian gnir indigens, a reguard la mancanza d’abitaziuns per indigens ed i vain discus a tuot pudair.
Gronda priorità pel capo cumünal
Eir il capo cumünal da Scuol es consciaint da la situaziun. «Il bsögn es avantman ed acut, in special ils ultims duos ons haja dat ün grond müdamaint, las reservas d’abitaziuns sül marchà sun gnüdas occupadas o vendüdas infra cuort temp», respuonda Christian Fanzun sün dumonda. Eir la situaziun da la pandemia dal coronavirus ha gnü influenza sül marchà d’abitaziuns. Uschè han differentas persunas da la Bassa, chi gnivan regularmaing e plüssas jadas l’on in vacanzas, tut a fit abitaziuns a lunga dürada a Scuol e contuorns per pudair mütschir las fin d’eivnas da la fuolla da glieud illas grondas citads. Per Christian Fanzun sco capo cumünal ha quista tematica üna gronda priorità. «La suprastanza cumünala fa cuntinuadamaing dis da strategia per discuter models e fuormas o cumbinaziuns in chosa», quinta’l ed agiundscha, «nus fain actualmaing eir uorden cun l’adöver dals stabels cumünals ed in quels füssa facilmaing potenzial per ütilisar.»
Ideas per s-chaffir spazi per abitar
Sco cha’l capo cumünal da Scuol quinta, haja gnü lö ultimamaing ün lavuratori in connex culla revisiun actuala da las zonas. Cha in quist lavuratori sajan gnüdas preschantadas eir ideas per s-chaffir spazi per abitar. «Quistas ideas sun uossa in examinaziun», declera’l. Fanzun renda attent, cha eir il promotur d’economia dal cumün da Scuol fetscha insembel cun l’uffizi da fabrica differentas ponderaziuns in connex culla revisiun da las zonas. «Per exaimpel il viver hibrid füss ed es uossa fingià pussibel illa zona schlargiada dal cumün», agiundscha’l.
Sco cha Niculin Meyer, il promotur d’economia dal cumün da Scuol, declera, vulessan e dessan attrar, tant l’incumbenza dal svilup dal lö da viver (Standortenwicklung) sco eir la promoziun da l’economia, daplü persunas chi vegnan a viver ed abitar a Scuol. E cha quellas voulan finalmaing eir chattar abitaziuns. «Usche as basan il svilup economic e turistic sco eir la qualità dal lö da viver sülla premissa chi detta avuonda spazi d’abitar – che chi nun es adüna il cas», disch Niculin Meyer.
Differents progets in trais-cha
Adonta da tout las fadias dals respunsabels dal cumün da Scuol, sülla situaziun actuala nun han quellas ingün’influenza. Quellas vegnan a portar früts pür a lunga vista. A mez-lunga vista portan forsa differents progets privats chi sun in trais-cha ün amegldramaint. Uschè dessan gnir fabrichadas duos ulteriuras chasas cun totalmaing ot abitaziuns dal proget Monolit. Sco cha Leta Steck-Rauch dal büro d’architectura e planisaziun Fanzun AG quinta, prevezzaiva il proget Monolit da prüma innan nouv stabilimaints, da quels sun set stbilimaints fingià realisats. Eir il proget da l’anteriur Hotel Lischana para da surgnir nouv vent. Sco cha l’architect e possessur Burtel Oprandi quinta, esa previs da cumanzar quista stà culla fabrica dals duos stabilimaints cun 23 abitaziuns d’aigna proprietà chi sun adattadas eir per persunas cun impedimaints. Seis böt es però da vender las abitaziuns e na propcha da dar a fit. Abitaziuns per indigens chi vöglian tour a fit dessa dar invezza sül Stradun, visavia da la Banca chantunala. Quia prevezza Rico Caviezel, il possessur dal @-Center e da l’Arena Tech, da realisar ün stabilimaint cun var 17 abitaziuns grondas e pitschnas per indigens ed üna garascha suotterrana. El prevezza da pudair sbodar d’utuon la chasa existenta e da pudair cumanzar da prümavaira da l’on chi vain culla fabrica dal nouv stabilimaint.
Text: Nicolo Bass


text:
Stradéla
Stradela (nom ufizial: Stradella) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia, in tal territori de l'Oltrepò Paves. Al g'ha 11.000 abitant, una süperfis de 18 km², per una densità de 600 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Reina, Brònn, Canee, Muntü, Purtalbra, San Sparian, Spessa e Zanavré
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comün de Stradela l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Ch’il mund viva pli che mai en in stadi da malsegirtad cuntinuà è ina constataziun che vegn confirmada entras las novitads che cntanschan nus mintga di da l’economia e da la politica. I resta la speranza che las smanatschas da guerra, spezialmain en l’orient central, restian be smanatschas e che l’instabilitad dals secturs economics taxads tradiziunalmain sco malsegirs sco p. ex. il sectur bancari u tecnologic. Per ils magisters sa tracti qua da realitads vividas be indirectamain. Propi sto la gronda part da nus temair reducziuns da las expensas da scolaziun, ma per il mument n’èn ins anc betg pertutgà dal problem da la dischoccupaziun. Las malegirtads cun las qualas nus stuain ans confrutar èn autras e derivan surtut da las difficultads da far l’atgna lavur en vista a las grondas midadas che spetgan la realitad scolastica. Tranter quellas ressorta en ils davos decennis l’evoluziun dals concepts e da las teorias da l’instruir e da l’emprender. In scolast da 50 onns è probablamain passà en ina carriera da quasi trenta onns atras ina seria d’experienzas fitg differentas e betg simplas da dumagnar. Segir ha el emprendì ils linguatgs a basa da la metoda da grammatica classica cun l’agiunta d’ina pulita dosa da diversas tradiziuns che han cundiziunau a moda positiva u negativa sia identitad professiunala. Ina giada entrà en l’instrucziun è el vegnì confruntà en ils onns ’70 cun manuals basads sin la metoda audio-linguala che ha laschà enavos ses fastizs en tschertas stanzas da scola fin al di dad oz, quai en furma dals enconschents exercizis da repeziun en furma da ‘drill’. Lura è arrivada la vieuta communicativa en ils onns ’90 che ha manà l’attenziun a las strategias d’emprender ed als aspects culturals. Tut quai ha fatg daventar sceptic in u l’auter dals collegas che vesan en vistas teoreticas plitost modas che instruments vairamain utils per migliurar lur lavur. Paucs sa fidan da las conuschientschas da la teoria e dattan attenziun a las enconuschientschas teoreticas, dals princips didactics da manuals d’instrucziun u da la discussiun davart l’instrucziun insumma. En vista a l’allontanaziun da la teoria da la pratica da l’instrucziun da linguatgs ha Babylonia decidì d’affruntar il problem en ina moda speranza interessanta e productiva per noss lecturs. Ad auturs renconuschids avain nus surdà la preschentaziun da las tendenzas principalas en la discussiun teoretica actuala. Nus avain allura dumandà pliras scolastas e plirs scolasts da discutar criticamain ils texts per confruntar els cun lur agens basegns pratics. Sco Wolff constatescha en sia cuntribuziun, n’èsi per els insumma betg simpel da transferir las ideas che derivan da la reflecziun teoretica, surtut sch’els na survegnan betg il sustegn necessari da lur insituziuns. Nus sperain da pudair furnir cun quest numer ina pitschna cotribuziun, uschia ch’il discurs teoretic daventia per ils magisters er in instrument da lectura critica da l’agen operar ed ina basa per migliurar la pratica quotidiana.
La redacziun


text:
Guiù
Guiù (nom uficiàl en italià: Prevalle) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa.
El g'ha 6 999 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 9,9 km² e 'na densità de popolasiù de 707 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bedesöle, Calvagés, Gaàrt, Musculìne, Nigolènt e Paitù.
El cümü isé come che se 'l conós adès l'è stàt furmàt endèl 1928 co la fuziù de i dù cümü de Guiù de Sùra (uficialmènt: Goglione di Sopra) e Guiù de Sóta (Goglione di Sotto). S'è preferìt cambià 'l nòm uficiàl en Prevalle per evità l'asonànsa de Goglione condèn tèrmine volgàr.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sin invit da primminister da la Bavaria Markus Söder èn la davos'emna represchentants da quatter pajais s'inscuntrads sin la «Herreninsel» sin il lai «Herrenchiemsee» en Bavaria. Era cusseglier guvernativ Christian Rathgeb (PLD) è stà da la partida ed ha pudì discutar.
Dapli collavuraziun tranter territoris alpins
Tut ils pajais han gì sumegliantas finamiras: Preservar ils territoris alpins. Uschia èn ils represchentants vegnids a la conclusiun da lavurar pli stretg. Christian Rathgeb di ch'ils discurs han purtà bler al Grischun. Vinavant hajan ins pudì emprender bler in da l'auter.
Elavurar concepts per il futur
Ins veglia perscrutar pli fitg en il sectur dal clima, tranter auter era cun duvrar effizientamain energias regenerablas. Sco Christian Rathgeb di saja la forza idraulica per il Grischun da spezialmain gronda impurtanza. Vinavant hajan ins decis d'iniziar ina gruppa da persunas dal fatg che duess mirar tge projects e tge mesiras che fissan adequatas. Il fanadur veglian ils pajais puspè s'entupar per discutar vinavant.
RR actualitad 17:00


text:
Per esser da la partida als campiunadis mundials da mountainbike l’entschatta da settember a Cairns en l'Australia pretenda la federaziun svizra da ciclissem ina plazza da top 15. Cun la 11avla plazza tar la cuppa mundiala U23 en il Canada ha Vital Albin cuntanschi questa marca. Per l’emprima giada è Albin da la partida al campiunadi mundial da la pli auta classa suenter l’elita.
Il ciclist da Tersnaus è gia sa participà a campiunadis mundials, dentant mo tar ils juniors. A Nove Mesto en la Tschechia la stagiun passada è Albin vegni vicecampiun mundial.
Quest on en la classa U23 vegn quai ad esser fitg difficil. Albin ha dentant gia mussà ch’el po esser spert er en la categoria U23. La 11avla plazza a Mont-Saint-Anne en il Canada è stà sia meglra rangaziun fin qua.
RR actualitad 07:00


text:
Retrovirus
I retrovirus inn un grup de virus ssRNA-RT che doperen la trascrizzion inversa per meter una cobia del so RNA in del DNA de la cellula ospit. Una voeulta in del so citoplasma doperen i so enzima per trasformà el RNA in DNA e metel in del nucli de la cellula de l'integrasi, inscì de creà i inscì ciamad provirus.
Inn partid in d'un mugg de famili e in trii sotagrup principai:
- I oncoretrovirus, che menen al cancher
- I lentivirus, che menen soratut a di imunodeficienz virai
- I spumavirus, che menen no a di malagn cognossud incoeu
In di uman i retrovirus patogen pussee cognossud inn quei de l'HIV e i HTLV, menter che 'l virus de la leucemia murina l'è bon de causàgh el cancher del sangh in di rat, compagn del virus del sarcoma de Rous, prim oncovirus descovert. Inn anca di mez util in di studi genetich per menà in di cellule di noeuv gen. Se trasmeten de solit cont i fluid, ma gh'è di version, compagn del Jaagsiekte sheep retrovirus, che poden trasmetès in l'aria.
Division[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Orthoretrovirinae
- Spumaretrovirinae
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Retroviridae
- Wikispecies contiene informazioni su Retroviridae


text:
Necessari èn stadas 159 vuschs. Cunquai resta May scheffa da partida e primministra.In nov votum da disfidanza po ussa betg pli vegnir tschentà aifer in onn.
La raschun per il votum da disfidanza è la dispita davart la cunvegna dal Brexit ch'ils represchentants da la Gronda Britannia han negozià cun l'UE a Brüssel.
May ha mess sin glatsch la votaziun davart il deal dal Brexit en il parlament perquai ch'ella sto temair ch'i detti ina terrada. Quai ha fatg ch'il butschin è ì surora.
Tranter ils Tories bugli dapi il referendum dal Brexit dal zercladur 2016 quai per il dretg curs per sortir da l'Uniun europeica la fin da mars. Surtut ils sceptichers da l'Europa rinfatscha a May da ceder memia spert tar las tractativas cun l'UE.
RR novitads 23:00


text:
Cun l'iniziativa RASA vegni proponì da puspè stritgar las disposiziuns davart l'immigraziun tenor l'iniziativa dal pievel «Cunter l'immigraziun da massa» or da la constituziun federala. Il cussegl federal refusa l'iniziativa RASA ed è s'exprimì per ina cuntraproposta directa. Per quest intent propona el duas variantas.
La regenza grischuna refusa dentant questas duas variantas. Ina cuntraproposta raschunaivla stuess cumplettar las disposiziuns davart l'immigraziun uschia, ch'il legislatur po er realisar la regulaziun da l'immigraziun en moda raschunaivla e senza chaschunar conflicts cun la Cunvegna davart la libra circulaziun da persunas cun la UE. Quai scriva la regenza en sia posiziun.
Ina cuntraproposta stuess prevair mesiras che mobiliseschan pli fitg il potenzial da forzas da lavur indigenas e che reduceschan pia il squitsch d'immigraziun. Cunzunt en il turissem ed en la branscha da construcziun, ma er en l'agricultura dovra il chantun Grischun lavurantas e lavurants esters. Lavurantas e lavurants indigens n'hai insumma betg u betg avunda per quests secturs.
RR novitads 11:00


text:
Ella è quasi il Daniel Koch dal Grischun... Quai è bain in zic exagerà, dentant Alexa Caduff è toxicologa ed immunologa e raquinta en in discurs sur da ses mintgadi en il stab da corona dal chantun Grischun.
Avais er gia tramess in’uraziun a tschiel per che quest corona possia finalmain ir «ali diavel»? En il discurs dad oz discurrin nus cun la decana Cornelia Camichel-Bromeis. Ella fa parallelas cun pandemias biblicas e raquinta, tge schanzas per la baselgia e per la societad ch’ella vesa entras il coronavirus.
Ella na po betg tegnair distanza da persunas infectadas cun il coronavirus, perquai ch'ella lavura dapi passa 15 onns sin la staziun intensiva da l'Ospital chantunal dal Grischun. Barla Casanova raquinta qua, sco corona mida ses mintgadi.
Martin Tomaschett, il medi da chasa da Trun, raquinta, co ch'il coronavirus ha influenzà il mintgadi dad el e da ses pazients. E be per far gust: El ha insumma cletg ch'el è en Svizra, perquai che la Columbia avess il pli gugent serrà el sin in'insla. Sia istorgia e co sia pratica a Trun dumogna il mintgadi cun corona, pudais tadlar qua:
Andreas Müller è normalmain schef da marketing dals indrizs da sport da la citad da Cuira. Dentant las ultimas emnas è el vegnì clamà en il stab da corona da la citad. Qua raquinta el, co ch'el è vegnì tar il cletg (ubain discletg?) da quest post e co ch'il team da 7 persunas mantegna mintga di la buna luna, malgrà ch'els ston nonstop sa fatschentar cun il virus.
Seria da discurs
En la mini-seria «Co(rona) era tes di» discurrin nus cun persunas che han lur mintgadi ch' è massivamain sa midà dapi ch'il coronavirus ha cuntanschì il Grischun. Il discurs cumpara 5 giadas, mintga di davent da las 17:00 uras sin rtr.ch ubain sin play RTR.


text:
Casél
Casél (Badìa Pavese in talian) l'è un cumün de la pruincia de Pavia. Al gh'ha 363 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,0 km² e ona densità de 73 ab./km².
L'è int el Paves meridiunal ins la sponda manzina del Po. Al cunfina cont i cumün de Chignolo Po, Monticelli Pavese, Pieve Porto Morone e Santa Cristina e Bissone.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Casél l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tar la cursa sur 10 kilometers stil liber vegn la passlunghista Therese Johaug sisum il podest. La Norvegiaisa da 30 onns gudogna uschia era la 5avla cursa singula da la stagiun. Ella distanziescha sia cumpatriota Ingvild Flugstad Östberg per 12 secundas, sin plaz 3 vegn la Finnlandaisa Krista Pärmäkoski.
Las ulteriuras Svizras han manchentà ils puncts per la cuppa mundiala: Laurien van der Graaff è vegnida 36avla, Lydia Hiernickel 48avla e la spezialista da sprint Nadine Fähndrich 51aval.
Fabiana Wieser da l’Engiadina Bassa
Per la giuvna passlunghista è in siemi ì en vigur. Per l’emprima giada è Fabiana Wieser stada a la partenza da cursas da la cuppa mundiala. Sonda al sprint è ella vegnida 62avla e dumengia a la cursa da distanza sur 10 kilometers ha ella cuntanschì plaz 72.
RR novitads 11:00


text:
Impressum
Exclusiun da responsabladad
L’autur surpiglia nagina garanzia areguard la correctadad, la precisiun, l’actualitad, la fidaivladad e la cumplettezza tematica da las infurmaziuns. Pretensiuns da responsabladad cunter l’autur pervia da donns materials ubain immaterials ch’èn resultads da l’access ubain il diever resp. il nundiever da las infurmaziuns publitgadas, tras l’abus da la colliaziun u tras disturbis tecnics èn exclusas. Tut las purschidas èn senza obligaziun.L’autur sa resalva expressivamain da midar, da cumplettar ubain da stizzar parts da las paginas u la cumpletta purschida senza annunzia separada u d’interrumper la publicaziun temporarmain ubain definitivamain.
Responsabladad per links
Renviaments e links sin websites da terzs giaschan ordaifer da noss champ da responsabladad. Tut la responsabladad per talas websites vegn refusada. L’access e l’utilisaziun da talas websites resultan sin agen ristg da l’utilisader u da l’utilisadra.
Dretgs d’autur
Ils dretgs d’autur e tut ils auters dretgs dals cuntegns, dals maletgs, da las fotos, dals videos ubain autras datotecas sin la website tutgan exclusivamain a la Dräger Schweiz AG, a la skipp communications AG ubain als titulars d’in dretg spezialmain menziunads. Per reproducir mintga element ston ins sa procurar anticipadamain il consentiment en scrit dals purtaders da dretgs d’autur.
Google Analytics
Questa website dovra Google Analytics, in servetsch d’analisa da la rait da la Google Inc. Google utilisescha questas infurmaziuns per analisar Voss diever da la website per metter ensemen reports davart las activitads da website per ils gestiunaris da website e per effectuar ulteriurs servetschs en connex cun il diever da la website e da l’internet. Cun duvrar questa website As declerais Vus d’esser d’accord che Google tracta las datas rimnadas da Vus. Ulteriuras infurmaziuns davart Google e la protecziun da datas survegnis Vus sut:www.google.com/privacy.html.
Protecziun da datas
Nus ans tegnain vi da las disposiziuns da dretg davart la protecziun da datas da la Confederaziun (lescha davart la protecziun da datas, LPD) sco er al reglament general davart la protecziun da datas da l’UE (RGPD). Las datas persunalas vegnan tractadas strictamain confidenzialas e na vegnan betg transmessas a terzas persunas senza consentiment expressiv. I vala la decleraziun davart la protecziun da datas da Covent ch’ins po consultar sut cundiziuns.
Proprietari/furnitur
Dräger Schweiz AG (CHE-105.927.413)
Waldeggstrasse 30
CH-3097 Liebefeld
Concept/realisaziun
skipp communications AG (CHE-109.854.546)
Wiesentalstrasse 7b
CH-7000 Chur
Cunsvilup
Milkbook LLC (CHE-115.954.570)
Wiesentalstrasse 7b
CH-7000 Chur


text:
Furmain
In dialët piaṡintëin a s' ciama furmain un tipu ad furmäi italian fat cul lat ad vaca intreg che in italian a l'é inveci stracchino. A gh'é mia da scunfondal cun un ätar furmäi emilian dil pruvinci ad Pärma, Rëṡ, Modna e Bulogna (ma ch' il la fan anca in pruvincia ad Mantua, in Lumbardia) ch' al sa ciama propri furmain.
Al furmain in talian al sa ciama stracchino e in lumbärd strachin o strachì parché una vota il la fävan cun 'l lat dil vac chi ävan fat ca vegn indré dai prä in muntagna, donca i dṡivan ca il vac a i eran strac p'r al viaṡ. A i en cunsiderä furmain (o stracchini) di furmäi tant cmé la crescenza, al taleg', la ribiöla ad vaca e anca, par forsa, cul ch' i piaṡintëin i ciaman strachëin e che in italian a l'é inveci Gorgonzola (strachëin ad Gurgunṡöla).
Al sa cunusa cmé un furmäi a pasta mola, poc stagiunä, gras e cremuṡ, bianc, daspës cun la crusta sutila e tënra. Tipic ad la Lumbardia, al dé d'incö il la fan anca in Tuscana.


text:
Ditg è la Chesa da Giarsuns stada l’unic lieu da star per emprendists da l’Engiadina Bassa, la Val Müstair, il Puschlav u la Bregaglia. Oz datti spazi d’abitar pajabel era per giuvens ubain ina chasa che porscha abitaziuns per giuvens fin 25 onns. Quai bada la chasa d'emprendists. L’onn 2017 è per exempel stà il pli nausch onn da gestiun cun in'occupaziun da mo 85%.
Modernisar la spierta
Per il manader da la chasa, Armin Heim, è quai ina realitad ch’i dovra oz dapli sforz per emplenir la chasa. Uschia hajan els modernisà la pagina d’internet, stampà flyers, giajan a messas per giarsuns u tschertgian la collavuraziun cun scolas e patruns. Che la spierta saja ord la moda na craja el dentant betg.
Nus essan persvas che nossa spierta è era oz anc attractiva, malgrà las reglas che valan tar nus.
Ils emprendists e las emprendistas che stattan durant lur emprendissadi en la chasa d'emprendists sa decidan or da divers motivs per quai. Els han pensiun cumplaina per in pretsch favuraivel, na ston damai betg cuschinar, han adina cumpagnia ed èn ensemen cun giuvens da la medema vegliadetgna. Quai stiman tuts, era Flavia Salvett da Santa Maria e Riet Scandella da Müstair sco els han raquintà ad RTR. Senza la chasa d'emprendists n'avessan els forsa betg decidì da far l’emprendissadi en Engiadin’Ota.
Innovaziuns per l’avegnir
Per l’avegnir èsi per Armin Heim cler che la chasa sto vegnir renovada. In emprim mez milliun francs ha la fundaziun investì questa stad en la modernisaziun da la sala da mangiar ed en las stanzas da star da cumpagnia. En avegnir duain las stanzas da durmir vegnir modernisadas. Ideas èn sin maisa, ston dentant anc vegnir concretisadas, uschia il manader da la chasa.
Telesguard 17:40


text:
Ils Danais valan sper ils Svizzers sco ils favurits da gruppa. Il Danemarc persvada oravant tut en la defensiun. En ils quatter gieus da la Nations League han ils Danais incassà sulet in gol. Tuttina è l‘equipa da Vladimir Petkovic il favurit. Ils Svizzers han gudagnà 11 dals davos 12 gieus da chasa ed ina giada giugà pari.
Cun ina victoria pudessan ils Svizzers gia far in emprim pass direcziun campiunadi europeic. L‘emprim gieu da qualificaziun han ils Svizzers numnadamain gudagnà la sonda a Tiflis cunter la Georgia cun 2:0. Avant la pausa aveva l‘equipa da Petkovic gì difficultads da crear schanzas da gol, suenter la pausa avevan Granit Xhaka e collegas dentant persvadì.
Il Radio Rumantsch rapporta live dal gieu Svizra - Danemarc, quai a partir da las 20:00 uras.
RR actualitad 17:00


text:
Ils hockeyans da Tavau han dumagnà da volver la partida suenter ch'els eran 0:1 enavos. En il finish dal segund terz ha Marc Wieser l'emprim egualisà al 1:1 (36'). Sulet 132 secundas pli tard (38') ha el sajettà per ina segunda giada il puc en il gol dals adversaris. Il terz gol per ils da Tavau ha Mattias Tedenby lura fatg (47'). Cun in 3:1 era la partida gia quasi decidida per il HCD.
Insumma haja il HCD merità questa victoria. A partir dal segund terz sajan ils Grischunais stads la meglra equipa sin il glatsch a Lugano. Cun in forechecking consequent hajan ils ospitants strusch pli pudì sa sviluppar, descriva la SDA questa partida.
Ils ulteriurs resultats
- Berna – Ambri 4:1
- Bienna – Lakers 0:1 – suenter prolungaziun
- Genevra – ZSC Lions 3:0
- SCL Tigers – Friburg 3:2
- Zug – Losanna 5:6
Hockey tabella liga naziunala A
RR novitads 23:00


text:
En la Super League hai dà questa saira ils suandants resultats: Il FC Basilea ha gudagnà a chasa cunter Lucerna cun 3:0. Lugano perda cunter Neuchatel Xamax cun 0:1 ed era cun 0:1 perda Servette cunter Turitg.
A la testa da la tabella resta Basilea cun 22 puncts. 3 puncts avant ils Young Boys.
Ils gieus da la sonda
Ils Young Boys Berna gudognan a chasa cunter il FC Sion cun 3:2. Sion è bain ì en avantatg cun 0:1 suenter 8 minutas entras in gol dad Uldrikis. Entaifer 14 minutas ha YB gia pudì volver la partida entras gols da Aebischer e Nsame. Curt suenter la pausa ha Sion bain pudì egualisar – il pari ha dentant tegnì sulettamain 7 minutas fin che Fassnacht ha sajettà il gol decisiv al 3:2.
Son Gagl gudogna e gudogna
In'ulteriura victoria hai dà per il FC Son Gagl. A chasa ha Son Gagl gudagnà cunter il FC Thun cun 4:0. La basa per la victoria ha Son Gagl gia fatg en l'emprima mesadad. Gia suenter 32 minutas manavan ils ospitants cun 2:0. Durant l'entira partida n'è Thun strusch vegnì da metter accents. Per Son Gagl percunter èsi la quarta victoria en seria.
Super League
RR novitads 22:00


text:
Tar il turnier sin pastget perda Roger Federer en l’otgavelfinal en trais sets. Cunter Felix Auger-Aliassime gioga il Svizzer 6:4, 3:6 e 2:6.
Suenter che Federer ha gudagnà l’emprim set, ha el laschà suenter fitg tar ses agen service, cunter il Canadais da 20 onns. Entamez il segund set ha Auger-Aliassime lura fatg en la 9avla emprova ses emprim break. Suenter ha strusch pli insatge funcziunà tar Federer.
Cun questa terrada ha Roger Federer manchentà tar sia 18avla participaziun a Halle – per l’emprima giada insumma ils quartfinals.


text:
La nova direcziun da l'hotel Saratz a Puntraschigna è enconuschenta: Yvonne Urban Scherer e Martin Scherer surpiglian la batgetta davent da mez fanadur, sco l'hotel Saratz scriva. Fin uss han els manà l'hotel Schweizerhof a San Murezzan.
La direcziun d'enfin uss, Anuschka e Thierry Geiger-Starkloff, surpiglia ina nova sfida en l'Engiadina. L'avrigl era vegnì enconuschent che l'hotel Saratz surpiglia davent dal fanadur er la gestiun dal center da cultura e congress Rondo a Puntraschigna.
RR novitads 10:00


text:
Il Tribunal federal n’ha anc betg decis definitivamain en chaussa. Dentant ha el decis ch'il chantun sto spetgar da bajegiar. Ina persuna privata aveva tratg vinavant la sentenzia da la Dretgira administrativa dal Grischun fin a Losanna.
Da vart dal chantun hai num ch’i na fetschia betg uschè prescha da construir quest center d'asil. Quai ha confermà il schef da l’Uffizi da migraziun, Markus Haltiner, a l'agentura da novitads svizra SDA. Dentant veglia il chantun veglia en scadin cas realisar il bajetg che duaja dar suttetg a 180 requirents d'asil.
Il center d'asil è planisà a Meiersboden datiers da Cuira. El tutga dentant tar il territori da Churwalden.
RR novitads 17:00


text:
Il sport da snowboard alpin ha a Scuol ina lunga tradiziun. En Engiadina Bassa è vegnida fundada l’onn 1986 l’emprima scola da snowboard en Europa. Ils frars Cla e Fadri Mosca, ch’èn omadus da Scuol èn vegnids campiuns mundials en questa disciplina durant ils onns novanta. Ed era il campiun olimpic Nevin Galmarini ha emprais a Scuol il sport sin l’aissa.
110 atlets ed atletas da 20 naziuns
Ditg n'èsi betg stà cler, sch’i saja pussaivel dad organisar a Scuol puspè cursas da la cuppa mundiala da snowboard alpin. Ils organisaturs han dentant adina cret vi da la pussaivladad da metter a disposiziun a las atletas ed als atlets ina stupenta pista e cundiziuns perfetgas.
Malgrà la situaziun actuala essan nus fitg, fitg cuntents
Las cursas da la fin d’emna han dà raschun als organisaturs. E quels èn vegnids remunerads cun aura perfetga, cun cursas spectacularas e perfin cun in plaz da podest. Tar las dunnas è Julie Zogg da Walenstadt vegnida terza.


text:
Radund in mais è Böhmermann stà quiet suenter che Recep Tayyip Erdogan aveva purtà plant encunter el. Entant n'è il satiricher betg mo puspè activ en la rait, el è er s'exprimì envers la gasetta Die Zeit: La chanceliera Angela Merkel haja filetà el e fatg or dad el ina versiun tudestga da l'artist chinais Ai Weiwei.
Tge che Jan Böhmermann vegn a preschentar en sia emissiun da return, gievgia ils 12-05-2015, è strusch enconuschent, sulettamain ch'il politicher da la sanestra Gregor Gysi è giast en l'emissiun.


text:
Apple, Audi e Lufthansa han fatg midaments – ed ussa era la destinaziun turistica Engiadina San Murezzan. Apple aveva durant ils onns 90 in mail plain colurs, Audi quatter rintgs da crom e Lufthansa in oransch sco fund davos lur logo – oz han tuts be pli logos nairs.
Ed il novs èn era quasi ils vegls, be las colurs èn svanidas. Els sa preschentan en blau stgir, be il sulegl da San Murezzan quel straglischa vinavant en ses mellen.
Il logo è mo l’adressa dal speditur.
Pli impurtant è la fotografia cun emoziuns. Il logo Engiadina preschenta ils vitgs e la natira da l’Engiadin’Ota, il logo da San Murezzan percunter metta las persunas en il center da la communicaziun, persunas en acziun, persunas en butia, cun il bob e cun skis e auter pli.
La strategia decida, cura che tgenin logo vegn duvrà
En Svizra vegn ins a vesair plitost il logo Engiadina. Il logo San Murezzan è previs per pajais lontans, sco per exempel l'India u la China, nua che la marca San Murezzan e bainquant pli enconuschenta. I vegn ad esser ina maschaida, tut tenor sch'il giast tschertga la natira u plitost l’acziun, la butia – il «top of the world».
RR actualitad 17:00


text:
Avant trais emnas han els cumenzà lur viadi ad Aarau. Dapi dumengia èn els en il Grischun. Arrivads sur il pass dal Lucmagn, han els durmì ina notg a Curaglia. Da là davent èn els ids a pe enfin Glion. A Scheia sur Flem han els passentà la notg tar la famiglia Schmid.
Jau hai emprendì ina massa sur da la Svizra e dals Svizzers. Jau sun fitg cuntent da quellas bleras impressiuns. La ospitalitad da la glieud è stada enorma.
Ensemen cun ils scolars da la terza superiura da Flem han els prendì la via sut ils pes. Ils scolars han mussà ad els il lai da Cauma, la Ruinaulta ed il lai da Cresta.
Avant che Mohammad Rasuli ed Hamid Jafari han pudì far il viadi, han els gì da surmuntar intgins obstachels. Uschia dorma Mohammad Rasuli tschintg notgs ad emna en il center per requirents d’asil ad Aarau e visita vinavant il curs da tudestg. Ch’i saja tuttina grategià da far il viadi, saja in grond regal.
Nus vulain far ina fin cun pregiudizis. Nus essan carstgauns sco tut ils auters era, betg megliers e betg menders.
Telesguard 17:40


text:
La retschertga da la fundaziun dal Forum mundial d'economia WEF, a la quala passa 20'000 persunas da 27 pajais èn sa participadas online, mussa ch'ina maioritad relativa da 48 % è da l'opiniun che interpresas che sviluppeschan u fan diever da sistems d’intelligenza artifiziala stuessan vegnir controlladas e reguladas pli strict che oz. 19 % vulan perfin scumandar tut il diever da l’intelligenza artifiziala.
Mo pitschnas differenzas
Tenor la fundaziun dal WEF mussan il studi plinavant in resultat remartgabel: Numnadamain ch'i dettia, auter che quai ch'ins avess spetgà, mo pitschnas differenzas da las opiniuns sch'ins differenziescha tenor vegliadetgna, schlattaina, gudogn u era livel d'educaziun. La repartiziun dal dumber da persunas scepticas saja dapertut pli u main tuttina.
RR novitads 17:00


text:
Voilà la France - Lens – ils megliers fans dal ballape
Lens senza il ballape - quai na pon ins strusch s'imaginar. Ina citad cun bun 30'000 abitants ed in stadion da ballape per 35'000 aspectaturs. Quai funcziuna mo sche blers van a guardar. Il ballape - quel tutga tar Lens.
Lens – na fiss betg Lens senza il RC Lens. In club da ballape cun in’istorgia ch’è colliada cun las minieras da charvun. Enfin ils onns 60 vegnivan lavurers da tut las naziuns a lavurar en las minieras, tranter auter er giugaders da ballape. Schefs da las minieras han onns a la lunga manà e finanzià il club da ballape. Las minieras na datti betg pli. Fans da ballape, da quels datti dentant fitg blers a Lens.
Era insatge per il museum
Actualmain gioga il RC Lens en segunda liga, tuttina visitan vers 35'000 aspectaturs mintga gieu. E l’atmosfera è unica.
Quest fatg ha era il museum Louvre a Lens prendì sco chaschun da far in'exposiziun tut speziala per il temp da l’Euro 2016. In'exposiziun cun objects dals fans «les supporters». Mintga object ha in'istorgia persunala. I dat pullovers, cudeschs cun plans da gieus, bigliets etc. Entras quest'exposiziun fitg persunala èn er persunas vegnidas en il museum che n'eran anc mai stadas en quest bajetg.
Maletg
1 / 6
Legenda:
L’exposiziun en il Louvre Lens – passa 200 objects dal Louvre a Paris furman la «galaria dal temp».
RTR, E. Berther
Maletg
2 / 6
Legenda:
Il bajetg Louvre Lens è vegnì fatg dals architects Kazuyo Sejima e Ryûe Nishizawa.
RTR, E. Berther
Maletg
3 / 6
Legenda:
Durant il temp da l’Euro 2016 ha lieu en il Louvre Lens l’exposiziun «RC Louvre Mémoires Sang & Or».
RTR, E. Berther
Maletg
4 / 6
Legenda:
Ils fans han purtà lur objects che stattan en connex cun il RC Lens.
RTR, E. Berther
Maletg
5 / 6
Legenda:
La gasetta dals fans.
RTR. E. Berther
Maletg
6 / 6
Legenda:
Ina stgabella – fatga dal tat per ses biadi, per che quel possia vesair endretg ils gieus da ballape dal RCL.
RTR, E. Berther


text:
Ciür
Sciür (nom ufizial in talian: Chiuro) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 2 534 abitant (dato del Dic 2015 [1]), 'na superfis de 51 km² e 'na densità de 50 ab./km². A l’è tacaa a Castel, Lanzada, Muntagna, Punt, Tej e cunt i cumün svizer de Brüs e Pus'ciaf.
Sciür al se tröva in del mès de la Altelina, in sül fiüm Ada l'è sitüaa a 10 Km da la sità.
Evoluzion demografegaModifega
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cun 243 scolaras e scolars haja la scola cuntanschì il numer giavischà, scriva l’Academia Engiadina en ina communicaziun. Quai era sche l’onn avant avevan anc frequentà 253 scolars dapli la scola media.
Dapli students ha la scola auta per turissem Grischun pudì registrar durant il 2017 cun total 9 classas e 169 students. Quai èn 4 dapli che l’onn avant e dat sut il stritg in plus da 2,4 %.
L’Academia Engiadina scriva per l’onn da gestiun 2017 in cashflow da stgars 788’000.- che è 26,3 % pli aut che l’onn avant.
La radunanza generala ha approvà l’onn da gestiun ed il rendaquint allegraivel da l’Academia Engiadina a Samedan.
RR novitads 17:00


text:
1. Porta 24Maria ha parturì il bambin en in clavà. Agid ha ella mo gì da sontg Giusep. Ozendi èn las mammas ledas sch'ellas vegnan accumpagnadas da medis u spendreras.
2. Porta 23Suenter la festas da Nadal e da l’onn nov, visitan mintgamai ils sontgs retgs ils abitants dals vitgs, per chantar e rimnar daners per ina buna chaussa. Quai è in vegl usit ch'è per cletg sa midà cun il temp.
3. Porta 22Savens spetgan els sut il pignol, ils regals, e da Nadal astgan ins avrir els. Pli baud vegniva dentant dà in regal pir il di da Bumaun.
4. Porta 21Chandailas, ellas èn anc adina impurtantas da Nadal, dentant adina pli e pli pauc. Savens vegnan ellas remplazzadas cun chandailas artifizialas, che na brischan betg. Avant onns era quai auter.
5. Porta 20Nadal n’è betg mo il temp da la charezza, da la glisch e dals regals, Nadal porscha era la chaschun da patratgar vi dad auters, sur tut vi da quels, che n’han betg tant sco ins sez. L'acziun "2 giadas Nadal" gida da far in plaschair a quels che n’han pauc u memia pauc.
6. Porta 19Tar pignols na s'audan betg mo bellas ruclas e chandailas ni chazzolas, era la stalla da Nadal s'auda en bunamain mintga stiva. Las figuras da la stalla pon esser da lain, fil, taila, arschiglia u plastic, las variantas èn infinitas.
7. Porta 18"Clara notg" è para la pli renumada chanzun da Nadal sin l’entir mund. Ella è vegnida cumponida l’onn 1818 en l'Austria, e davent da là ha ella fatg furora sin l’entir mund.
8. Porta 17Ina buna tschavera s'auda tar la festa da Nadal. En Tiara Tudestga vegn tradiziunalmain cuschinà in'anda, en la Gronda Bretagna in galdin. En Svizra na datti betg la spaisa tradiziunala. Co san ins preparar ina buna spaisa, senza vegnir el stress?
9. Porta 16Pasca, Tschuncaisma e Nadal èn las pli impurtantas festas da l’onn ecclesiastic. Festivà vegn Nadal sin l’entir mund, dentant a moda e maniera differenta.
10. Porta 15In bel pignol decorà na lascha betg mo traglischar ils egls dals uffants, era per blers creschids tutga il pignol simplamain tar la festa da Nadal. Quai n’era dentant betg adina uschia.
11. Porta 14Temp d'advent munta era temp da decoraziun. Tut traglischa ed è plain colurs. Daco betg ina giada crear sez cun ils uffants bel urden da decoraziun che savura anc bain?
12. Porta 13Regals da Nadal, els fan tschaffen, a quels che survegnan ils regals sco era a quels che regalan els. Dentant n’è quai betg adina uschè simpel da lignar, tge che tschel avess gugent. E tge regalan ins ad insatgi che ha gia tut? Problems ch'i na deva betg pli baud.
13. Porta 12In tschert fried en il nas po magari evocar ina ferma regurdientscha, ins è immediat en ina tscherta situaziun. Cun il fried da biscuits è quai exact uschia, blers sa regordan dal temp d’advent.
14. Porta 11Uschè spert sco i vegn stgir vegn cumbattì la stgiradetgna cun illuminaziun da Nadal. Chazzolas da vias vegnan decoradas, pignols glischan en tuttas colurs, chasadas preschentan stailas, son Niclàs ed autras decoraziuns.
15. Porta 10In bel pignol cun ruclas da Nadal e glisch fa traglischar ils egls. In zic privlus èsi dentant sche la glisch deriva da chandailas. Quellas pon spert dar fieu al pignol. Lura èsi da clamar ils pumpiers. Dentant daco prestan ils voluntaris atgnamain servetsch da pumpiers?
16. Porta 9Il Grischun è fitg musical. Sur tut il temp d’advent pon ins visitar intgins concerts. Dentant èsi adina pli difficil da chattar dirigents e dirigentas. Tge animescha ina persuna giuvna da fundar in chor ed investir il temp liber per diriger e cumponer chanzuns?
17. Porta 8In regal da Nadal per il bab è nizzas da far la barba u in bel penel per la stgima. Dentant daventa quest classicher pli e pli nunnecessari. Laschar crescher la barba è numnadamain in.
18. Porta 7Temp d’advent senza far biscuits è sco Nadal senza pignol. Ì dat dentant persuna che na dastgan betg mangiar biscuits che cuntegnan farina, perquai ch’els han celiachia ed èn allergics sin glutin. Ì dat dentant ina soluziun.
19. Porta 6Son Niclà sa tut. El na di betg mo als uffants tge ch’els han fatg bain e tge betg, el observa era la societad. E lura di el en ses oremus, tge che fiss da far meglier.
20. Porta 5En il temp da vacanzas han ins forsa peda da visitar in ni l’auter museum. Ina giada dastgar exponer en il museum d’art dal Grischun è in siemi da blers artists ed artistas. E gist il temp d’advent è la schanza gronda da laschar ir en vigur quest siemi.
21. Porta 4Il temp d’advent è era il temp per festas da fatschenta. Savens datti là era alcohol en abundanza. Dentant adatg! Baiver memia bler tar ina tala occurrenza e malsegir.
22. Porta 3Las colurs tradiziunalas da Nadal èn cotschen, aur e verd. Cotschen simbolisescha il sang da Cristus, aur la glisch e verd la vita. Ì dat dentant persunas che na san betg differenziar tranter cotschen e verd.
23. Porta 2Temp d’advent munta era temp per far biscuits. Intgins recepts prevesan era ch’ins dovri tschigulatta u pulvra da cacau. Dentant lezza vegn pli e pli stgarsa.
24. Porta 1Far termagls en la naiv fa plaschair a pitschen e grond. Bajegiar in iglu è dentant ina sfida.
Acziuns RTR Chalender d'advent auditiv: Porta 24
In chalender d’advent duai scursanir cun pitschnas surpraisas il temp ch’ins spetga enfin ch’igl è Nadal. Ils emprims chalenders d’advent èn dal 19avel tschientaner. Davos mintga porta spetga ina pitschna surpraisa or da noss archiv.


text:
Karmen Ramirez Boscan è ina Wayuu, in pievel indigen che viva en il nord da la Columbia. Dapi ch’ella viva en Svizra s’engascha ella fitg per ses linguatg mamma, il Wayuunaiki. L’internet saja qua in grond agid, ina schanza per pievels indigens, di ella. Betg mo per mantegnair il linguatg, mabain era per mantegnair l’atgna cultura. «Il pli impurtant è che nus avain la pussaivladad, mo cun in telefonin enta maun, da raquintar nossas atgnas istorgias e betg mo da laschar raquintar autras persunas istorgias sur da nus. Jau sun persvada che l’internet po esser in instrument per mantegnair il linguatg, la cultura e perfin la vita sco tala.»
Cun Youtube cuntanscher il public
Ella sezza maina in agen chanal da Youtube nua ch’ella mussa la cultura ed il linguatg a persunas interessadas. I saja fitg impressiunant co ins possia vegnir en contact cun persunas che tschantschian il medem linguatg, gist cun duvrar ils instruments che l’internet porscha.
Sentiments in pau maschadads davart l’internet ha Andrew Bredenkamps. El è il directur da l’organisaziun «Translators without borders», translaturs senza cunfins. D’ina vart possian ins grazia a l’internet communitgar fitg simpel cun persunas che discurrian il medem linguatg, era sche quellas sajan splattitschads sur in grond territori. Ma da l’autra vart existian passa 80% da tut las infurmaziuns en l'internet mo en diesch linguatgs. «Nus savain che bleras persunas tschertgan infurmaziuns per englais perquai ch’ellas san ch’i dat uschia dapli infurmaziuns. Qua stuain nus guardar co nus pudain dar cuntrapaisa.»
Maschinas da translatar sco pussaivel agid
Ina pussaivladad saja per exempel da lavurar vid programs da translaziun. Gist quai fetschian els era. «Nus collavurain cun instituts da perscrutaziun per empruvar da chattar metodas cun las qualas nus pudain translatar a moda automatica cun pli paucas datas dapli linguatgs che quai ch’è il mument pussaivel.»
Quai possia gidar a salvar linguatgs indigens. Almain quels linguatgs dals quals ins possia collectar avunda infurmaziuns e che possedan ina gruppa da pledaders gronda avunda ed engaschada avunda ch’i rendia era da far quels sforz. «I vegn a dar victurs e perdents. I vegn segir a dar pli paucas linguas che oz. Ma jau na sun betg in che di ch’i dat en 50 onns mo pli tschintg linguatgs. Quai na crai jau betg.» Cun mintga linguatg svaneschia numnadamain betg mo ina moda e maniera da communitgar, mabain era ina clav per la chapientscha d’in’entira cultura.
Plievgias empè dad onns
Quai vesa era Karmen Ramirez Boscan uschia. La glieud stoppia chapir ch’i dettia differentas pussaivladads co descriver quai che schabegia el mintgadi. «Betg mo englais, betg mo spagnol, betg mo franzos. I dat uschè bleras vias da communitgar cun auters che stattan en connex cun il lieu nua ch’ins viva, las cundiziuns da l’aura ch’ins ha e la vita quotidiana.» En sia cultura hajan els per exempel ina autra definiziun dal temp. Enstagl da dumandar quants onns ch’ina persuna ha dumondan els quantas giadas ch’i haja pluvì. La raschun saja ch’els vivian en in desert e là possia schabegiar ch’i plovia mo mintga set onns.
RR actualitad 17:00


text:
Per segirar la fiera ha la polizia da Cuira elavurà in concept da segirezza cun ils organisaturs dal martgà. Ins haja valità tut ils ristgs e privels e prendì las consequenzas adequatas, uschia Roland Hemmi, vicecumandant da la polizia. I dà policists sin patruglia e blocs da betun installads tar l'Alexanderplatz. Quels duessan evitar, che vehichels van en ils stans dal martgà.
Blocs da betun – pli prender davent il curaschi che franar
Tenor in test da la fatschenta da controlla tudestga DEKRAna frainan ils blocs dentant betg in camiun. Quels pon dimena rumper tras ils blocs. Ch'els na tegnan betg si gronds vehichels, da quai è Roland Hemmi conscient.
Els decuraschian dentant tuttina, in pussibel attentader haja dapli retegnientschas. Vinavant sa senta la glieud pli segira, sche quels elements vegnan montads. Capitar po dentant adina insatge:
La segirezza absoluta na datti nagliur. In ristg ineliminabel datti adina.
Be perquai na stoppian ins dentant betg restar a chasa, manegia il vicecumandant da la polizia da Cuira. Ed era sin il martgà di la glieud, ch'i saja donn, sch'ins na va betg sin il martgà be perquai ch'i pudess capitar insatge.
RR actualitad 08:00


text:
Tristèsa
La tristèsa l'è l'emosiòun ch'a prova 'n cristiàṅ ch'a gh'chèla dla cuntintèsa. A vin dla tristèsa quand a s vin a manchèr un quèl ch'a gh tgniven, e dòunca a gh'è da recuperèr dal forsi e dal tèimp per catèr di èter quèl da tgnìrgh adrē a 'l só post.
Manéri 'd dìr
Vōś lighèdi
Èter progèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Tristèsa
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Tristèsa»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sim'a etimo.it.


text:
Ludvic Cathomen è naschì il 1826 a Breil, el era il segund dad indesch uffants. Cun quai che las perspectivas en patria n'eran betg fitg empermettentas è Ludivic Cathomen emigrà il 1860 ensemen cun auters Sursilvans èn l'America.
En sia autobiografia raquinta el dal viadi sur l'Atlantic furibund, da New Orleans ed ils 1'900 kilometers en bartga si per il Mississippi. A Stillwater en il stadi da Minnesota ha el lavurà l'emprim temp sco lainari e famegl. Adolf Collenberg preschenta en trais parts sequenzas da l'istorgia interessanta e divertenta da Ludvic Cathomen.


text:
Biassòn
Biasòn (Biassono in Italian) a l'è un cumün da 12 091 abitant (dato del Dic 2015 [1]), in da la Pruvincia da Munscia e Brianza.
El territori fa part de la Brianza bassa.
L'è tacaa a Lèsm, Àrcur, Machee, Lissùn, Vedàn, La Sànta e anca Munscia a traves in dal Parch. El territori l'à gh'à una fraziun ciamàa Cassin de San Giorg, l'è arenta dal Parch da Munscia.
El paés l'è culegaa 'nca con Milan con ul treno de la ligna de Milàn-Multén-Lèch. Gh'à anca una stasiùn che sa ciama Biasson-Leesm-Parch. Al passen tüti i dì i treni regiunal per i pendulùr e i uperàri.
El dialett[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Biassonn a se parla ona variant brianzoeula de la lengua lombarda. Chì de sotta, on quai confront in sui diferenz de prononzia in tra la parlada del paes e quella del standard milanes.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Biassòn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Ligàmm de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Il concept dal Chor Rumantsch Zug ha gia ina giada funcziunà, uschia Corsin Derungs il president dal chor. Gia avant trais onns, tar il concert cun ils Fränzlis da Tschlin, hajan els inizià in chor ad hoc. Cun quai èsi grategià ad els da carmalar 16 chantadurs, sis dad els èn restads stabel en il chor.
Giuvens mancan
Uss duai quai anc ina giada grategiar. Il chor ha planisà in concert la primavaira 2018. Per realisar quel vulan els anc ina giada carmalar novs chantadurs en in chor ad hoc cun la speranza che in u l'auter da quels resta lura er stabel. Giavischads fissan cunzunt chantadurs pli giuvens, 40 plus. Quai saja per el gia giuven, uschia Corsin Derungs, cunquai che la media da vegliadetgna saja il mument tar radund 70 onns. Dentant cler, er chantadurs anc pli giuvens sajan bainvegnids tar il Chor Rumantsch Zug.
RR actualitad 11:00


text:
La vischnanca da San Murezzan e las pendicularas Engiadina San Murezzan Mountains SA (ESMAG) vulan unifitgar il termin da scadenza dals differents dretgs da construcziun. Ils emprims scadan numnadamain gia la primavaira 2024, ils ultims dal 2057.
Motiv per quai è, che la ESMAG aveva surprendì tar la fusiun da las differentas pendicularas dal 2007 tut ils differents dretgs da construcziun. Entant saja la situaziun sa midada en differents lieus. En pli giaja quai per la segirezza da pudair planisar investiziuns. En l'agiunta tar il dretg da construcziun duain era vegnir integradas novas regulaziuns, tranter auter per cursas da skis e l'utilisaziun d'aua per ennevar il territori da Corviglia ed era la pista dal Lej dals Chöds.
Il cussegl communal ha tractà l'agiunta en ina emprima lectura. Sch'el dat glisch verda en ina proxima seduta e sche era la vischnanca burgaisa approvescha quella, va quai ils 13 da zercladur 2021 en votaziun a l'urna.
Polizia po cumprar tasers
En pli ha il cussegl communal approvà ina revisiun da la lescha da polizia. Cun quai po la polizia communala cumprar dus tasers. Ultra da quai na dovran viturins en avegnir betg pli in brevet, mabain ston mo pli mussar si ch'els hajan l'experientscha da manar ina charrotscha.


text:
Queriêgh
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Queriêgh, o Quariêgh, (Cavriago in italiân) l’é un cmûn ed 9.229 (al 31/12/2004) abitânt ed la pruvîncia ed Rèz ad 8 km a sîra ed Rèz e tajê da la ferovéia Rèz- Ciân dal Ferovéi Arzâni.
Séndech unurâri ed Queriêgh l’é Vladimir Il'ič Lenin dal 1917 l’ân ed la Rivolusiòun Rósa, e ind la piâsa cun l’ istès nòm a gh’é (chêṣ curiōṣ mó mìa ònich in un paèiṣ ocidentêl) un bóst in só unōr.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Urègin[modifica | mudéfica la surzéia]
Queriêgh al vîn numinê per la préma vôlta in un documèint ed l’Archévi Capitolêr ed Pèrma cun la dâta dal 1 dicèmber 996, dōve la cuntèsa Rolenda, fiōla mìa legètima d’ Ugo Re d'Italia la dunêva al castèl e la capèla ed “Covriaco” a un têl ciamê Paulone.
Certamèint, però, Queriêgh al gh’êra préma de stè chêrta bulêda, che bèle la pêrla ed costrusiòn impurtânti cme un castèl. L’é probâbil che la fundasiòun ed Queriêgh cme cèinter abitê a s’arfâga adiritûra a l’època rumâna e a la costrusiòun ed la via Emélia, ânca se per sfortûna an n’é mìa pusébil pruvêr sté fât. Còl ch’ l’ é sicûr l’é che al nòm al deṣvîn dal latèin curvus ager, in relasiòun al teritôri ed culèina in dōve l’é. Dal j êtri spiegasiòun, mēno credèbili, a dîṣen che al nòm al pōl deṣvgnîr dal latèin curviacum, opór da la parôla cuprum in relasiòun al culôr ed la tèra apûnt culôr râm.
Al medioēv[modifica | mudéfica la surzéia]
Paulone Bovini (Bruini secònd êter documèint), in virtó ed la dunasiòun ed la cuntèsa Rolenda, al dvèinta al prém fevdatâri ed Queriêgh, e ânca al patriêrca ed la râsa ch ‘la fà da padròuna per quâter sècol. Fîn al 1077, l’ ân dōve l’Imperadōr Enrico IV l’à chinê la tèsta a Canòsa. Queriêgh l’é armêṣ ed proprietê ed Matélda ed Canòsa. Pó, vêrs la fîn ed l’XI sècol i queriaghîn a s’în unî a j arzân ind la lôta cûntra l ‘Impêr, ch’ la finirà, int al 1167, ind la Lêga Lumbêrda.
La cûrta esperiĵnsa dal Cmûn indipendèint ed Rèz, al cumbîna però a un peréiod turmintê per Queriêgh: la só puṣisiòun, preciṣamèint al cunfîn tr’ al Sgnuréi ed Pèrma e Rèz l’é ritgnûda stratègica da tóti dō al pêrti e al fà dal paèiṣ teâter ed cunténov scuntêr armê. Queriêgh al vîn numinê in môd cêr cme pôst ed ‘na grôsa batâlia tra arzân e pramṣân int al 1215. De sté peréiod fân pêrta, môlt probabilmèint, i lavōr che dân al castèl dal mûri pió grôsi.
Tèra ed cunfîn, al paèiṣ al dvèinta pôst preferî da brigânt e criminêl ed tóti dō al sgnurèi. In sté peréiod, l’é probâbil, che nâs al dét popolêr (armêṣ in véta fîn al dé d’incô) : “A Qeuriêgh a piânten i fasō e nâsen i lêder”.
La situasiòun l’ an câmbia mìa gnân quând, a la fîn dal XIII sècol, Queriêgh al pâsa, insèm a Rèz, a j Este ed Frèra, che gvernerân sté tèri, ânca se mìa sèimper, fîn a l’Unitê d’Itâlia. L’època dal discôrdi civîli a Rèz an sèmbra mìa tirêr dèinter Queriêgh: bisògna spetêr al 1458 per vèder al paèiṣ numinê ed nōv inséma a un documèint uficêl. In cl’ ân, sóta al cmând ed Borso d’Este a Queriêgh a vîn fât al Canêl Duchêl, un sistêma per dacvêr che al miliōra l’agricultûra in tót al cuntêd. .
Int al 1465, in fîn, Queriêgh al vîn dunê da Borso d’Este a Teofilo Calcagnini, a ló a’s dêv la publicasiòun di Statût ed Queriêgh,’na racôlta ed lèg ch’ la metîva per scrét soquanti uṣânsi lochêli.
La trêda zò dal castèl e al Rinasimèint[modifica | mudéfica la surzéia]
Ûno di fât centrêl ed la stôria ed Queriêgh l’é sicûr quând àn trê zò al castèl. Tót al cumîncia int al 1482: Queriêgh l’é incòra ed Teofilo Calcagnini, mó Ercole I d’Este (Dóca ed Frèra, Mòdna e Rèz) l’é andê in guèra cûntra i venesiân jutê da i cûnt Rossi ed Pèrma e da Guido Torello ed Muntchiaróghel. Prôpria al Torello, prufitând ed ‘n’ erōr stratègich d’ Ercole I, al cunquésta e al sâcza Muntèc, pó al và a l’atâch ed Queriêgh. I queriaghîn, stóf dal tâsi êlti mési da j Este, a’s cunsègnen ed sô volontê a Torello, a fân gnîr la râbia a j arzân e a la Sgnuría ed Frèra. .
La sentèinsa dal céch senêt arzân, in dâta 7 dicèmer 1842, l’é ed tót: punîr Queriêgh cun al butêr zò al castèl. A’s trâta, quêṣi ed sucûr, ed ‘n’ûltma sulusiòun bèlo cunsidrêda, dal munmèint che Borso d’Este, gnû préma d’ Ercole I, soquânt ân préma l’îva dét dal paèiṣ: "La bicocheta qui de Cavriaco...sempre ribelle e cagione di molti danni".
Al 14 avrîl 1486 al castèl ed Queriêgh al vîn butê zò a canunêdi, mó j Este an s’fêrmen mìa che. La sèi ed vendèta l’é trôpa e acsé, dé dôp dé, un mjêr ed guastadōr ferarèiṣ a bóten a tèra tóti al cà dal paèiṣ. Al pôchi cà armêṣî in pē al 25 avrîl 1486 a vînen batzêdi “Vèla Nōva”, cun l’intensiòun ed canṣlêr per sèimper al ricôrd di odiê traditōr.
Dal castèl an gh’armâgn mìa un grân ché. Al fusòun al s’é vést, intōrna a la cêṣa ed Sân Terensiân, fîn al XVIII sècol, pó l’é sparî; Al dé d’incô, ed la costrusiòun medievêla a gh’armâgnen sōl dō tór, che dal rèst an sgnòsen mìa a côlp d’ôc, a câṣva ed dimòdi restâver subî ind i sècol. Òna l’é la bibliotêca dal dé d’incô (bèle pôst dal Municèpi), cl’êtra l’é ‘na cà privêda cgnusûda da j abitânt ed Qeuriêgh cme “ Al mulèin”.
Personâg famōṣ[modifica | mudéfica la surzéia]
Queriêgh l’é la sitê in dōve l’é nasûda Orietta Berti. In pió al paèiṣ l’é numinê in pió ed ‘na cansòun a j Offlaga Disco Pax, un gróp muṣichêl més insèm da pôch. In òna dal sō cansòun (Piccola Pietroburgo) j Offlaga a fân un sègn ed riguêrd al la sitê dōve în nasû piturând cun delicatèsa e rumanticîṣem i pôst pió impurtânt (cme piâsa Lenin) e al spîrit di sitadèin. Al stà e l’é ânca nasû a Queriêgh Luca Cantagalli, campiòun ed palavōlo.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Luigi Guidetti, Il castello di Cavriago : la sua storia, i suoi signori, Bizzocchi, Reggio Emilia, 1979.
- Antonio Canovi, Cavriago ad Argenteuil : migrazioni, comunità, memorie, Istoreco e Comune di Cavriago, Reggio Emilia, 1999.
- Remo Davoli, Cavriago : nel primo centenario della fondazione del comune (a cura dell'amm. com.), Tecnostampa, Reggio Emilia, 1960.
- Cavriago : guida informativa, Noana, Reggio Emilia, 199
- Francesco Tarasconi, Primi appunti per una storia della chiesa di S.Terenziano di Cavriago, presso Tip. Bertani & C., Cavriago, 1987.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
La gievgia han pliras persunas pli veglias a Cuira survegnì telefons da policists che n’eran en vardad gnanc policists. Sco la Polizia chantunala scriva, han ils cugliunaders empruvà uschia da far pajar las persunas plirs millis francs, quai cun la stgisa, ch’in parent haja gì in grev accident.
Emploiads da banca, confamigliars ed enconuschents n'han però betg cret quai ed han pudì impedir che las persunas pertutgadas giajan a retrair ils daners.
Per betg vegnir unfrenda da talas cugliunarias fa la polizia attent da:
- Esser precaut, sch'in policist vul far pajar daners. La polizia na pretenda mai daners al telefon.
- Interrumper tals telefons e dumandar suenter sin il numer 117, sch'i dat insumma in policist cun quest num.
- Mai surdar daners u objects da valur a persunas ch'ins n'enconuscha betg.


text:
La Svizra è definitiv en l'otgavel final da l'Euro 2020. Cunquai che la Finlanda e l'Ucraina han sco terzs da lur gruppas 3 puncts è la Svizra cun ses 4 puncts segir in dals 4 megliers terzs en la runda da k.o.. Questa tschertezza haja legrà fitg l'entira squadra, ha ditg il directur da l'equipa naziunala Svizra da ballape, Pierluigi Tami:
Ils Danais èn cun mo 3 puncts sin plaz 2 da la gruppa B ed èn qualifitgads direct per l'otgavel final da l'Euro. En la gruppa B è la Belgia a la testa da la tabella cun 9 puncts.
Austria per emprima giada qualifitgà
Per l'emprima giada en ina runda da k.o d'in campiunadi europeic è er l'Austria, entant che la Russia è gia crudada ora dal turnier cun 3 puncts ed ina mendra differenza da gols che la Finnlanda.
En la segunda partida dal glindesdi saira en la gruppa C n'èsi ì per nagut pli. L'Ollanda ha gudagnà cunter la Macedonia dal Nord cun 3:0. L'Ollanda era gia qualifitgada, la Macedonia dal Nord era gia crudada ora.


text:
La Germania elegia oz in nov parlament ed il successur u la successura da la chanceliera Angela Merkel che sa retira suenter 16 onns en uffizi. Ils locals electorals èn avertse quai fin las 18:00 uras. Lura vegn quintà cun emprimas prognosas.
Gievgia saira hai dà in’ultima debatta
Curt avant las elecziuns parlamentaras en Germania hai dà gievgia saira in’ultima debatta da televisiun tranter ils topcandidats da las partidas. La retschertga latiers mussa la fermezza da las partidas trais dis avant l'elecziun da dumengia: A l'Union (CDU e CSU) èsi gartegià da reducir levet ses retard sin la SPD. Lezza resta dentant la pli ferma partida, tenor questa retschertga.
Olaf Scholz vinavant favurit
Tar ils candidats per l’uffizi da chancelier maina vinavant Olaf Scholz da la SPD cun 47%. Armin Laschet da la CDU vegn sin 20% ed Annalena Baerbock dals Verds sin 16%. La Germania elegia dumengia la successura u il successur da la chanceliera Angela Merkel ch’è dapi 16 onns en uffizi.
Tgi eleger?
Tenor ina retschertga da l'institut Allensbach en Germania na san 40% da las votantas e dals votants en Germania anc betg – tge partida ch'els vulan eleger la dumengia ils 26 da settember.