text:
Scartament
El scartament l'è la distanza in tra i lemb inferior del fonsg de la rodaja, misurada a 14 mm sotta del pian de corsa.
El scartament standard, faa direttament del George Stephenson, l'è de 1'435 mm, ma gh'è di scartament different per di alter finalità, comé fà girà i tram, i metropolitan o di treni speciai o per di motivazion storegh in d'on quaj Stat.
Scartament pussee drovaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- India, Argentina e Cile: 1676 mm
- Spagna e Portogall: 1668 mm per i lign standard, 1435 per i lign a volta velocità
- Russia e ex-URSS: 1520 mm
- Europa e Stat Unii: 1435 mm


c: text/html

text:
Il Cussegl dals chantuns ha approvà oz la moziun da Pirmin Bischof (PCD/SO) che vul deliberar ils hoteliers da la clausula da paritad. Uschia pudessen ils hoteliers era offrir lur chombras pli bunmartgà e surmuntar ina fasa cun damain reservaziuns.
Adina dapli reservaziuns sur l'internet
Actualmain creschan las reservaziuns sur plattafurmas sco booking, trivago u expedia. Ils hoteliers èn sfurzads da far in contract cun da questas plattafurmas per restar preschent en la rait. Senza preschientscha virtuala - nagins giasts. Hotelleriesuisse beneventa perquai er la moziun da Bischof. I pudess dentant ir pli spert. Ils pajais vischins, Germania, Frantscha ed Italia han gia decidì e realisà il scumond da la clausula da paritad. L'Austria ha decidì da metter en vigur quest scumond l'emprim da schaner 2017. Il mument è la Svizra pia in'insla.
Il Grischun è main pertutgà
Tenor il president da hotelleriesuisse, Andreas Züllig, è la situaziun en il chantun Grischun main tendida. La gronda part dals giasts da hotel en il Grischun sajan giasts da tschep. Questas persunas reserveschian lur vacanzas anc sin la moda tradiziunala cun telefon u e-mail, uschia di Züllig. Tuttina saja natiralmain er la hotellaria grischuna pli libra sche questa clausula dispitaivla vegnia scumandada.
RR actualitad 17:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Duc i tlienc che à optà per l paiamënt tres adebitamënt diret SEPA giaperà tl daunì la conta per l Südtirol Pass dala STA - Strutures Trasport Südtirol SpA.
Pervia dl passaje dla gestion unirà l’autorisazion dl adebitamënt sun l cont curënt de vosta banca mudà a bën dla STA - Strutures Trasport Südtirol SpA.
De lugio 2017 giaperëis per l prim iede na conta mandeda da nëus.
Sce ne fassais nia a una cun chësta mudazion pudëis opté per la forma de paiamënt "prepaid" per vosc Südtirol Pass tres vosc cont persunel online.


text:
La suprastanza da la hotelleriesuisse Grischun tema ch'ins periclitass la diversitad da medias cun dir «gea» ils 4 da mars. Per els saja l'iniziativa la faussa via, uschia l'uniun en ina communicaziun. Ella è sa decidida per in «na».
Dal medem avis è er la suprastanza da la chombra da commerzi grischuna. Il text d'iniziativa saja cuntradictoric e memia radical – perquai cusseglian els da refusar l'iniziativa «No Billag». Il Service Public haja ina funcziun impurtanta per la democrazia e contribueschia a la stabilitad da la Svizra.
Nagina unitad
En il sectur d'economia grischun na datti uschia nagina unitad en connex cun la votaziun che vul abolir las taxas da radio e televisiun. L'uniun grischuna d'artisanadi e mastergn è sa decidida per in «gea».
RR novitads 06:00


text:
Finamira è da discurrer sur da la tematica, betg far in tabu ordlonder. Fatg saja numnadamain che adina dapi giuvens pateschan da depressiuns.
La masogna numer in en la pubertad
Tenor Winfried Egeler saja quai la malsogna numer 1 tar giuvens en la pubertad. E quella tendenza na correspunda betg mo per citads. Ils giuvens èn numnadamain dapertut sut la medema pressiun. Finamira dal referat è da mussar co ch'ins po gidar a giuvens èn ina tala situaziun. Ed era co ch'ins po identifitgar signals che mussan ch’igl è temp per agid professiunala.


text:
La staziun duai vegnir construida en il rom da la sanaziun actuala da l'ospital. En la nova chasa da letgs è in plaun concepì sco staziun cun 18 chombras d'isolaziun. En il cas normal vegnan quellas però duvradas sco chombras normalas da la clinica d'uffants.
Lieu central per motivs d'effizienza
Cun plazzar la staziun en in lieu central en l'ospital chantunal dal Grischun possian ins concentrar ils meds medicinals necessaris per l'entir chantun ed applitgar quels en moda effizienta, scriva la regenza.
Sa preparar per pandemia eventuala
Particularmain en vista a la ristga d'ina eventuala pandemia pari ord vista da la regenza raschunaivel da preparar en l'ospital chantunal ina staziun per cumbatter cunter pandemias, che stat a disposiziun a l'entir chantun.
RR novitads 10:00


text:
annada 45, nr. 34 dils 22 d’ uost 1901
Ei era la legreivla fiasta de Nossadunna d’ Uost, nua che roschada glieut ord las vischnauncas de Mustér, Tuietsch e Sumvitg pelegrinavan malgrad l’ aura dubiusa sil romantic stradun dil Lucmagn della val Medel en tier la quarta messa nuviala, celebrada leu enteifer ils davos 5 onns. Curaglia paradava en vestgiu festiv. Dapertut sgolatschavan bandieras e loschs artgs triumfals sesalzavan leu avon baselgia, avon casa digl aultrev. Sgr. primiziant Paulin Giger, il Beniamin della numerusa familia dil beinenconoschent Sgr. marcadont Gion Librat Giger, e sulla sboccada della via vicinala el stradun. Quels ed auters ornaments devan viva perdetga dell’ activitat e premura della giuventetgna medelensa per embellir il di dil Segner.
Sut il solemn tuchiez dils zens e repetidas salvias de murtès, che rebattevan dal Muraun toeben tier il Scopi, ei empau suenter las 9 il til festiv semess en moviment tier la baselgia parochiala a Platta: ordavon la compaginia de mats en parada militera e cun sia musica instrumentala alla testa, ina biala rietscha giuvnas cun tschupi e schos alv, il Sgr. primiziant culla familia spirituala, ses gieniturs, fargliuns, parents ed amitgs cun ina massa glieut sco suita. Pilver in pitoresc til per ina intressanta fotografia! Sut il beindecorau artg triumfal a Platta ei il primiziant vegnius retscharts dagl aultrev. Sgr. cammerer Simeon culs funcziononts diacons e ministrants e tras ina decorada alea artificiala menaus ella baselgia parochiala, fulenada en cun glieut.
Il festiv survetsch divin ha priu sia entschatta cun in commensurau priedi dil Sgr. plevon. Suenter haver exprimiu sia cordiala legria d’ oz saver menar tier igl altar quei primiziant, ch’ el hagi battiau e preparau tier l’ emprema communiun, ha el dilucidau igl operar d’ in vengonz spiritual. Savent ch’ il dretg predicatur cali si aunc entochen che ses attenzius auditurs tadlassen aunc bugien empau el, ha siu bi, edificont priedi cuzzau mo ina buna mesura. La s. messa ei solemnamein ida bein vinavon ed il versau organist claustral ha compignau il cant cun ses bials preludis. In solemn Te-deum ha finiu il survetsch divin, al qual il pievel ha devoziusamein assistiu.
Culla medema pompa ei il til festiv returnaus el liug festiv, nua ch’ il Sgr. primiziant ha egl hotel Lucmanier splendidamein gastau ses parents ed amitgs. Quei pastg ha fatg bonur alla premurada cuschaniera, mo steva buca dal tut en concordanza culs plaids de Mr. uestg, ch’ ha expressivamein giu recommondau a ses primiziants de tier las usitadas gasterias de lur messas nuvialas buca survargar memia fetg ils tiarms della simpladat e frugalitat. Telegramms e brevs de gratulaziuns al Sgr. primiziant naven da Mustair entochen Paris han buca muncau, mo la cruna de quellas gratulaziuns ei stau la biala ed edificonta brev della muniessa Sigisberta a Mustair, sora dil Sgr. primiziant e de siu frar Sur Augustin. Gratulont ella als cars gieniturs de haver dus figls spirituals ed ina figlia en claustra terlischavan larmas en bia égls ed en lur legria giud quei venerabel treifegl spiritual vessen bab a mumma podiu clomar si cul vegl Simeon el tempel: „ussa, o Segner, lai murir nus en pasch!“
Plaids, toasts ed era cant ha ei silsuenter buca muncau e bein enqual humoristica remarca ha provocau gienerala bilaritat. Perfin ils intressants tunnels dil stradun dil Lucmagn, ils gartiai ed era il falliu, han cheu allegoricamein stoviu far lur survetsch. Finida la gasteria ein las solemnas viaspras vegnidas celebradas ella stretga baselgia de Curaglia, e silsuenter han ils jasters priu la via sut ils peis per a dretg temps untgir ora ad in smanatschont urezi. Tuts ils presents ein stai edificai e cuntentai giud quei bi di dil Segner. Possi quei purtar ventira e benedicziun!


text:
Martedé
Artécol in dialèt arzân
Martedé (Martedì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Lunedé e al Mercordé, dal latèin Martis dies, giōren dal dio Mêrt. L'inglèiş Tuesday (in svedèiş Tisdag) al deşvîn dal dio tedèsch Týr ch' l'é stê més pêra, a tgnîr cûnt dal só funsiòun, a Mêrt int al capés rumân.
I martedé specêl:
- Martedé grâs; l'ûltem giōren ed caranvêl, secònd la règola rumâna ed la Cēşa Catôlica.
- Martedé nîgher: druvê per sgnêr al 29 otòber 1929, giōren ed quând l'é andêda zò la Bōrsa valōr ed New York ch'l'à dê al via a còla che vîn viamê la "grôsa crîşi".
- Martedé eletorêl: ind i Stêt Unî ed sôlit al j elesiòun a vînen fâti ed martedé. Al j elesiòun federêli a vînen fâti al martedé dôp al prém lunedé ed novèmber.
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Martedé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Martedì trâta da it.bywiki.com.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Machačkala
Machačkala (cirilligh: Maxaчkaлa; in aver: MaxIaчxъaлa; in cumucch: Marbaчkъaлa; in lak: Anži; di vòlt traslitteraa anca 'me Makhachkala) a l'è ona città de la Russia meridional.
La città la se troeuva in sul Mar Caspi e l'è la capital de la Repubbliga autònoma del Daghestan. Ghe viven 426.412 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in del centro del Daghestan, in sul Mar Caspi e longh la strada che la pòrta de Astrachan' a Baku, in Azerbaigian.
Machačkala l'è spartida in di trii distrett de Leninskij, Sovetskij e Kirovskij, de ciara origin sovietiga.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada fondada in del 1844 cont el nòmm de Petrovskoe: quest in onor al zar Peder I el Grand, che l'era passaa in del Daghestan in del 1722. I fondament hinn staa faa in sù l'antiga città de Tarki, che al dì d'incoeu l'è domà on quartee piscinin.
El paesòtt l'è diventaa on pòrt important e giamò in del 1857 l'ha ciappaa el titol de città, oltra che on nòmm noeuv, cioè Petrovsk-Port. I abitant del sitt però le ciamaven Anži Kala (cioè Fortezza de Terra).
El nòmm de adess l'è staa daa in del 1922, in onor del rivoluzionari comunista Magomed-Ali Dachadaev, che come scormagna el gh'aveva pròppi Machač.
Machačkala l'è stada colpida de on terremòt in del 1970.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sfax, Tunisia.
- Oldemburgh, Germania.
- Spokane, Statt Unii.
- Siping, Cina.
- Vladikavkaz, Russia.
- Yalova, Turchia.


text:
San Sir (CO)
San Sir (nom ufizial in italian San Siro) l'è on comun de laProvincia de Còmm che 'l cunta 1 739 abitant (dato del Dicember 2015[1]).
El comun l'è nassuu in del 1999 de la fusion di duu vegg paes de Sant'Abbondi (Sant'Abbondio) e de Risciònich (Santa Maria Rezzonico), cont on decrett del Ministeri di Finanz. San Sir la confina con la Provincia de Lecch (comun de Bellan, Derv e Perled) e la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tenor rapports uffizials dal biro dal guvernatur èn almain 28 persunas vegnidas mazzadas.
Plirs vehichels militars sco mira
La mira da l’attentat era in convoi da vehichels militars en il quartier da la regenza Cankaya, sco il militar tirc ha confermà. Ils vehichels transportavan persunal da las forzas armadas. La bumba saja detonada, cura ch'ils vehichels dal militar sajan sa fermads davant in'ampla.
Sco reacziun sin l’attentat ha il primminister tirc Ahmet Davutoglu dà giu sia visita a Brüssel. Là vuleva el prender part a discurs sur da la crisa da fugitivs.
PKK refusa d'esser responsabla
Tenor il primminister tirc Ahmet Davutoglu haja la partida curda PKK e d'ina milissa curda da la Siria fatg l'attatga da bumba. L'attentader saja in Sirian da 23 onns. Fin ussa sajan 14 persunas suspectadas vegnidas arrestadas, uschia il Davutoglu vinavant.
La PKK refunsa dentant d'esser responsabla per l'attentat. Els na sappian betg tgi che haja fatg quai.
Manar vianvant il cumbat cunter il terror
En ina declaraziun ha il president da la Tirchia, Recep Tayyip Erdoğan annunzià ch'il pajais vegnia a manar vinavant il cumbat cunter il terror e quai cun anc dapli resolutezza. I sa tractia d'ina attatga sin l'entira naziun. La Tirchia vegnia a far diever dal dretg da sa defender.
RR novitads 20:00


text:
Dapi la gievgia èn enconuschents ils details dal messadi per la nova lescha per la promoziun da la cultura. E las emprimas reacziuns dals exponents da differentas branschas da la cultura èn detg bunas, dentant…
Quei che la lescha haja manchentà saja – per exempel tenor Nikolaus Schmid, l'actur da film e teater e president da l'ACT, l'uniun per teatrists libers dal Grischun, sco er per la directura dal teater da Cuira Ute Haferburg – da far centers da cultura regiunals. L'intendant dal festival cultural Giovanni Netzer è da l'opiniun, che la lescha avess stuì far meglras cundiziuns per che la cultura survegnia dapli daners da promoziun. Cunquai ch'il Cussegl grond ha cun debattar sur da la nova lescha il favrer 2017 il davos plaid en chaussa, èn ils exponents per part gia samess en posiziun per far lavur da lobbying.
Nikolaus Schmid ha gia fundà ina gruppa cun commembers da differentas uniuns culturalas, profis e laics, che vegnan uss ad elavurar in palpiri cun in giavisch communabel per mauns dals deputads dal Cussegl grond.
Il messadi è pront
Tar sia revisiun n’haja ella betg mo resguardà la dumonda da «posiziunar nov la promoziun chantunala da la cultura», mabain era las ulteriuras incumbensas ch’èn resultadas dal Grond Cussegl e da la refurma da territori, scriva ella en ina communicaziun.
Vegl en il sboz: Quai ch’è sa cumprovà enfin uss
Tant la lescha per promover la cultura (en vigur dapi il 28-09-1997) e l’ordinaziun tiers (dapi il 12-01-1998) sajan sa cumprovadas en blers secturs, scriva la regenza en sia communicaziun a las medias. Perquai sajan intginas regulaziuns vegnidas surpigliadas en il sboz nov.
Nov en il sboz: Sustegn da lavur culturala professiunala
Explicitamain nov saja tenor la regenza da vulair integrar il sustegn da la lavur culturala professiunala en las finamiras da la lescha. En pli vul la regenza obligar las regiuns da metter a disposiziun ina purschida cumplessiva da scolas da chant e da musica. Quai vul dir: per las regiuns e per il chantun dat quai custs supplementars da 410 000 francs (per las regiuns) e 550 000 (per las vischnancas). Dal rest n'è betg prevì che la lescha chaschuna dapli contribuziuns finanzialas.
Contribuì tar il sboz: Parlamentaris e 160 participants
160 participantas e participants hajan s’express tar la consultaziun. «Blers giavischs» dad els hajan pudì vegnir integrads en il sboz preschentà, scriva la regenza.
En pli sajan vegnids resguardads ils resultats da l'incumbensa Caduff (concernent ina pausa tar la revisiun totala da la lescha per il svilup economic) e l'incumbensa Montalta (concernent l'elavuraziun d'in concept chantunal per promover e per finanziar ils museums regiunals ed ils centers da cultura regiunals).
Concept cumplessiv per il sustegn da la cultura
En il sboz duai la regenza er vegnida obligada da far in concept cumplessiv davart la promoziun da la cultura en il chantun Grischun.
RR actualitad 12:00 / 17:00


text:
Ina giada che la forza electrica è puspè turnada, han ins vesì chi ha dà donns. Las televisiuns ed ils computers ch'eran colliads cun la forza electrica han per part gì donns irreparabels. Annunzias da disturbis hai dà en la regiun da Glion, Sursaissa ed en Lumnezia.
Reparar na funcziuna betg adina
La fatschenta da radio e televisiun Expert Surselva a Glion ha gì var 15 annunzias da disturbis ch'els han pudì schliar direct per telefon cun declerar a las persunas co installar da nov las apparaturas. Auters sajan vegnids cun la televisiun direct en fatschenta, ha ditg l'electricist da multimedia Carlo Tuor. Las televisiuns purtadas hajan els per part pudì reparar. Autras sajan stadas irreparablas.
Tgi paja?
Donns chaschunads vi da televisiuns e computers entras chametgs sajain en il cas normal segirads tar la assicuranza mobigliara. Quai è dentant d'assicuranza ad assicuranza talmain different, che da dar in parairi general, tge chi saja da far, è betg pussaivel. Mintgin stoppia atgnamain sclerir per sasez, tge che si'assicuranza paja. Quai ha in expert da segiradas che na vul betg vegnir numnà, ditg ad RTR.
«Jau dovr l'internet»
La visita tar Leo Derungs – in pur a Camuns che ha dapi il venderdi betg telefon, televisiun ed internet – ha mussa che'i va grev senza quels meds. Leo Derungs ha tradì ch’el fetschia sia atgna prognosa da l’aura cun consultar pliras paginas da meteo en l'internet. Sa laschar sin las prognosas sco pli baud, quai na ristga el betg pli. E senza internet – nagina prognosa. Ussa è Leo Derungs sin la glista da spetga da la Swisscom. I vegn franc anc a cuzzar in per dis fin ch’el è puspè online.


text:
Piu XII
Pio XII, (Roma, 1875-1958) nasü me Eugenio Pacelli a l'è stàa el 260° Papa de la Cesa Catolica. L'era nasü a Roma subit dòp l'ario di Piemontes, a la creasiun de l'Italia. An t'el 1939 a l'è stàa elesù coma Papa dop che l'è stàa prima Arcivèsc de Monaco d'Baviera e pòi Segretari de Stat sota el sò predecesor Pio XI. In de la II guera mondial a l'ha salvà tanti Ebrej e l'ha cercà d'riportàa la pas en in del mond. Dop la guera l'è schierase contra i comunisti in dela guera freda. Mör el 8 d'otober a Castel Gandolfo.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La fin d’emna vargada èn grondas stentas gia vegnidas fatgas. L’areal vesa gia ora pulit sco in areal d'open air. Ma tuttina, era il davos di da preparaziun datti anc da far ina massa per tut ils involvai.
Mia lavur n'èsi betg da cumandar, però da coordinar.
Blers detagls èn anc da far
Il construct da l'open air è pinà. La tribuna e las tendas da festa stattan per gronda part. Uss èsi anc da far las lavurs da detagl, di il president da l'Open Air Lumnezia, Norbert Cavegn. Munta, bler lavur tecnica e plinavant saja er anc da pender ora tut las reclamas sin l’areal.
Uschia èsi il mument nua che 18'000 milli persunas vegnan bain baud a far festa.
Inqual novaziun datti per ils visitaders
L’onn passà avevi dà critica pertutgant las tualettas. I haja memia paucas e plinavant stoppian ins anc pajar 2 francs, era la critica per blers visitaders. «Quest onn èn las tualettas gratuitas», di Norbert Cavegn. Plinavant hajan els era auzà la quantitad da tualettas.
In’auter novum è ch’ins dastga quest onn mo vegnir cun trais liters bavronda sin l’areal – per persuna.I haja dà uschè bler rument da bavrondas l’onn passà, uschia ch’i sajan sa decis per quai, declera il president. Dentant hajan ins la pussaivladad da cumprar bavrondas pli favuraivlas en in kiosk sin l’areal da l'open air.
RTR accumpogna oz il president Norbert Cavegn e ses team durant las davosas preparativas. E guarda sche tut è pinà per ils var 18'000 visitaders che vegnan spetgads.
RR actualitad 11:00 +


text:
Ses implant da glera sper il Rain anteriur en la Val Mulin a Schnaus (tranter Glion e Rueun) è predestinà per far naiv. Davent da mez november è la chava en la sumbriva. Quai fatg vul Martin Montalta nizzegiar. Las temperaturas fitg bassas e la gronda distanza tar il proxim vitg che pudess vegnir disturbà da la canera dal chanun da naiv, èn tut facturs positivs che ston vegnir resguardads.
L’idea da commerzialisar la naiv è naschida l'enviern passà. Lura ha l'Arena Alva pledentà Martin Montalta sch'i fiss betg pussaivel da far naiv en la sumbriva da la chava da glera e transportar quella a Laax. A Laax Murschetg eri simplamain memia chaud per far naiv. Mo uschia a la sperta na saja quai betg gartegià. Uss, in onn pli tard, è tut pront per commerzialisar la naiv.
Martin Montalta ha sco emprim tschertgà cumpraders potenzials per sia naiv ed era chattà quels. Las vischnancas da Laax, Falera e Sagogn sco era l'Arena Alva èn interessents per la naiv tecnica da Montalta.
Loipas cun naiv tecnica
L’idea da la vischnanca da Sagogn è da pudair porscher ina loipa d'almain 500 m sper il vitg. Quai n'è betg stà pussaivel ils davos onns pervia da la mancanza da naiv. Producir naiv en il paun sulegliv da Sagogn na va era betg.
Uschia è la cumpra da naiv tecnica ina schliaziun pussaivla, ha Hans Peter Casutt, il president da la vischnanca Sagogn, manegià. Sagogn dovra var 1’000 meters cubic naiv e la finala custa la loipa da 500 meters var 13’000 francs.
Con che in meter cubic naiv custass per exempel per ina persuna privata n'è anc betg cler, qua gioghian plirs facturs ina rolla. Surtut il transport gioghia ina rolla principala, ha Martin Montalta manegià.
RR actualitad 12:00


text:
Pruteina
I pruteinn a hinn macrumulecul faa de cadenn de aminuacid ligaa intra de lur cunt un ligam ciamaa ligam peptidigh. A hinn biomulecul de strütüra cumplessa e massa muleculara elevada.
Un aminuacid a l'è faa d'un atum de carboni (C) central ligaa a un grüp carbussiligh -COOH, un grüp amminigh -NH2 e un grüp R che'l pö cambià e che'l carateriza l'aminuacid. El ligam peptidigh a l'è el prudot de la cundensaziun di grüp NH2 e COOH de dü diferent aminuacid per furmà un ligam CO-NH (ligam dubi C=O al resta un grüp carbuniligh, intanta che'l ligam peptidigh a l'è el ligam culuraa de blö in de la figüra): in quela manera chì dü aminuacid a hinn saldaa insema per furmà un "dipeptid". Cun quel prucediment chì se fann sü di cadenn che poden vess de poch aminuacid, ciamaa "oligopeptid", ma anca d'un nümer propi grand, i "polipeptid". I polipeptid se poden cunsideraa di pulimer e i aminuacid di monomer.
Cuntegnüü
Strütüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I pruteinn presenten quater diferent nivej de strütüra, a partì de l'urden di aminuacid in d'una cadena fina a rivà a la strütüra 3D de pruteinn cumpless, che la dipend propi di aminuacid che gh'è in de la cadena e del so urden.
- Strütüra primaria:
A l'è la sequenza lineara di aminuacid giuntaa insema cunt el ligam peptidigh.
- Strütüra segundaria
A hinn i prim particular cunfurmaziun spaziaj che poden ciapà i cadenn per efet de la furmaziun de ligam a idrogen. A hinn per esempi furm carateristigh 'me la "alfa eliga" e'l "beta fujet", o anca furm globülar.
- Strütüra terziaria
A l'è la furma definitiva dìun ünità peptidiga (cumpagn de dì una pruteina deperlee) che l'è el resültaa de l'interaziun de tüt i cadenn de la strütüra segundaria e - a bun cünt - propi de tücc i aminuacid de la pruteina. La strütüra terziaria a l'è fada de domini, che hinn toch carateristigh e distinguibel de la pruteina, despess cunt una funziun biuchimiga specifega.
- Strütüra quaternaria
A l'è el resültaa de l'assuciaziun de dü o püssee sub-ünità peptidigh per ligam fiach in manera propi specifega (e di völt i punt disulfür).
Se ciama "pruteina cuniugada" una pruteina che la gh'ha anca un grüp minga polipeptidigh ('me un jun metaligh), ciamaa grüp prustetigh.
Funziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I pruteinn i gh'hann diferent funziun, per esempi:
- Strütürala (es. cheratina)
- Reguladris(es. Insülina e urmon in general).
- Traspurtadris (es. Emoglobina)
- Defensiva (es. i imünoglobülin)
- Enzimatega.
Sintesi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di urganism vivent i pruteinn se sintetizen cunt un prucess ciamaa sintesi pruteiga per mezz de l'infurmaziun che la gh'è dent in del DNA.
In del laburatori, i straa a hinn dò:
- la sintesi del Merrifield (o in fas solida): i polipeptid se sintetizen in sü un süport solid pulimerigh induè che vegnen ligaa vün a la völta i aminuacid. Se taca cunt el prim che l'è faa aposta per ligass mej a la resina e per destacass minga düranta la sintesi e pöö cunt i alter.
- la sintesi enzimatiga: se dupren di enzim aposta per furmà o s'cepà ligam peptidigh (chimotripsina, tripsina, elastasi, pepsina, etc.).


text:
Sco Hannes Jenny da ‘Uffizi da chatscha dal Grischun di, saja ina da las emprimas scuvertas stada quella ch’ina populaziun en il Signuradi passentia mintgamai la stad en la Val Tamina.
Plinavant hajans era chattà ora tge influenza ch’il pavlà durant l’enviern giogia per ina rolla. Il terz punct che Hannes Jenny menziunescha è quel da las zonas da paus d’enviern per la selvaschina. Ils tschiervs vegnian davaira da spargnar energia en quels territoris.
Ins haja survegnì inqual nova infurmaziun davart il tschierv ils davos 5 onns. Uschia discurra Hannes Jenny d’in project gartegià.


text:
La veglia scolina Caguils a Domat sto far plaz ad in nov bajetg. L'edifizi dals onns 70 na correspunda betg pli als basegns e standards actuals e la davosa sanaziun è stada ina pitschna, nua ch'igl è mo vegnì dà colur, ha detg il president communal Erich Kohler.
La vischnanca vul investir 6.325 milliuns francs en il nov bajetg. En ils custs èn er cumpigliads ils provisoris ch'i dovra per ils bunamain 90 scolarets. Il parlament communal ha schon dà glisch verda, il suveran decida ils 26 da november. L'onn che vegn duess vegnir cumenzà cun la construcziun. E pronta duess la scolina lu esser la stad 2019.
RR actualitad 06:00


text:
Nus promovain la furmaziun
La scienza, la perscrutaziun e la tecnica èn in motor remartgabel per il success economic da la Svizra. Nus mettain il focus sin questas branschas da l'avegnir.
Nus tgirain la collavuraziun cun scolas autas – per exempel a chaschun dal di tematic «SRF Menschmaschine» 2016: otg uras e mez avain nus rapportà en directa dal cybatlon da la SPF/ETH a Turitg, ina concurrenza da perscrutaders davart ils temas protetica e robotica.
Plinavant sustegnain nus museums, exposiziuns ed occurrenzas e promovain la furmaziun en Svizra sco partenaria da cooperaziun da la scola da schurnalists svizra MAZ u dal Centre Romand de Formation des Journalistes.


text:
Simon Ammann n'è oz betg mo siglì sur la schanza, mabain er siglì enavos tar la rangaziun: Cun ses 130,5 meters sa cruda en il segund percurs da plaz 10 sin plaz 13. E di cun quest sigl adia als gieus olimpics ed a la tschintgavla medaglia d'aur. Plans per il futur n'haja il da Toggenburg anc betg.
Jau na sai betg sche jau vegn ad analisar mes sigls. Jau vul simplamain engraziar a mia dunna ed a mes team, ch'jau hai pudì ma participar anc ina giada ad Olimpia. jau hai uschia pudì ma siemiar da quai ch'i capitia anc ina giada insatge stupent.
Aur per Stoch
Victur sin la schanza gronda è, sco gia a Sotschi, il polac Kamil Stoch. El ha la sonda gudagnà sia terza medaglia d'aur tar Olimpia ed ha bittà il victur da la schanza normala sin plazza dus. Quai cun in avantatg da 3,4 puncts. La medaglia da bronz va al Norvegiais Robert Johansson.
Deschwanden manchenta final
Per Gregor Deschwanden era la concurrenza gia suenter l'emprim percurs a fin. Cun in sigl da 123 meters ha Deschwanden stuì sa dar cuntent cun il 26 avel plaz ed n'è uschia betg sa qualifitgà per in final.
RR novitads 16:00


text:
Daphne striata
Daphne mezereum
La dafna sa tradescha tras sia odur intensiva.
Omaduas spezias da la famiglia da dafnas furman pitschnas chaglias ed èn tissientadas. La dafna strivlada è pli derasada en il Parc Naziunal, cunzunt en ils guauds da tieus alpins.
La dafna paivretta flurescha gia la fin d’avrigl/entschatta matg, ditg avant ch’ella ha furmà ses fegls. L’atun portan las chaglias coclas radundas cotschnas purpur.
En ils guauds da tieus alpins dal Parc Naziunal è la dafna strivlada ina da las plantas cun flur las pli derasadas. Il zercladur è il guaud da tieus emplenì da sia odur. Las coclas brin oranschas han ina furma ovala.


text:
Moviment Autonomista Regional Lombard
El Moviment Autonomista Regional Lombard (in italian Movimento Autonomista Regionale Lombardo, sigla MARL) a l'è staa on partii politegh regional italian, vun di primm organizzazion vertament autonomista lombarda. Nassuu de l'esperienza del Movimento Autonomista Bergamasco, moviment de opinion nassuu dopo de la segonda guerra mondiala per man del dottor bergamasch Guido Calderoli, el s'è candidaa ai elezion politegh italian del 1958 in la lista Moviment Autonomista Regional Padan e l'ha ciappaa 70'589 vot.[1] A l'è staa el primm moviment lombardista a doperà la statoa del Guerriee de Legnan 'me simbol. [2]
El Partii el domandava l'istituzion de la Region Lombardia, in la Costituzion italiana dal 1948 ma fada minga su finna al 1970, e che la fuss debon autonoma a nivell economich, de scoeula e social.[3]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Resultaa elezion 1958
- ↑ The Movimento Autonomista Bergamasco and the Lega Nord: continuities and discontinuities
- ↑ Collezioni digitali BFS


text:
La stad datti nagins accidents dad ir cun skis u cun aissa, i n’ha è betg tants turists en il Grischun sco l’enviern ed operaziuns planisablas vegnan era betg fatgas la stad. Uschia èsi pli ruassaivel en l’ospital. Il persunal sto retrair sururas, far vacanzas u lavurar servetschs pli curts.
Il persunal appreziescha questa soluziun
La fluctuaziun da pli pacs pazients la stad saja usitada, di Julius Risch, manader dal servetsch da persunal da l’ospital chantunal. E la soluziun cun dapli vacanzas u temp liber vegni pratitgada mintg’onn, ed appreziada dal persunal. Uschia possian collavuraturs ch'èn geniturs per exempel ir ina giada a far bogn cun ils uffants in suentermezdi. Plinavant na sajan ils collavuraturs er betg trists ch’els stoppian far vacanzas la stad.
RR actualitad 12:00


text:
L’observatori da terratrembels dals Stadis Unids ha rapportà ch’il terratrembel saja stà 55 kilometers avant la costa sin l’autezza da la citads Illapel, stgars 280 en il nord da la chapitala Santiagg de Chile. Pli tard haja quai dà ulteriuras stremblidas cun ina fermezza da 7,6.
Livel da l'aua crescha per bunamian 5 meters
Las pli autas undas sajan vegnidas mesiradas a Coquimbo en il Chile. Là haja l'aua cuntanschì in livel da 4.75 meters sur il livel normal. En autras citads da la costa saja l'aua creschida per fin 1,3 meters ed en il pajais vischin Peru per intgins centimeters, uschia las autoritads chilenas.
Donns ed almain 5 morts
Blers bajetgs sajan vegnids donnegiads, il provediment electric saja per part interrut, communitgescha il ministeri da l’intern. Per l’engira regiun da la costa saja vegnì ordinà evacuaziuns. Las autoritads han fin qua confermà 5 morts.
En il Chile scurlatta la terra adina puspè. Il 1939 eran mortas 28’000 persunas tar in terratrembel da la fermezza 7,8. Tar il pli ferm terratrembel (9,5) ch’è insumma ina giada vegnì registrà eran mortas 1’655 persunas il 1960.
RR novitads 06:00


text:
Ils collavuraturs Flurina Plouda Lazzarini e Mario Pult surpiglian las novas localitads en il medem edifizi sco l’Administraziun chantunala a la Via Stradun 403 A a Scuol.
La squadra vegnia rinforzada cun Martina Shuler-Fluor che cumenza il matg sia incumbensa a temp parzial (20%) sco promotura regiunala en l’Engiadin’Ota, scriva la Lia Rumantscha en sia communicaziun.
Ultra da quai èsi previs da realisar ina collavuraziun pli stretga cun il Chesin Manella da l’Uniun dals Grischs a Schlarigna per augmentar uschia la preschientscha da la Lia Rumantscha en Engiadin’Ota.
Ina pitschna festa d’inauguraziun saja previsa pli tard, suenter la mida il mais da zercladur.


text:
Las tschernas e reelecziuns per tut ils uffizis communals vacants han lieu a Zuoz tradiziunalmain da Chalandamarz, l’emprim da mars. Quest onn èn ultra l’elecziun d’in nov president er da confermar dus sezs en il cussegl communal: Lucian Schucan e Peider Andri Vital. Per in da quels dus sezs va er Thomas Pinchera en cursa.
Nominaziuns dad ulteriurs candidats per uffizis communals, pon anc vegnir inoltradas fin venderdi, 16 da favrer a las 16:00.
Dapli paja per president
Il successur da Flurin Wieser vegn ad avair in salari sco president communal da nov 80'000 francs per in pensum da 50%. La raschun per in augment da 10'000 francs è tenor missiva il fatg, ch'il pensum dal president ha da vegnir accumplì en moda fitg flexibla. La surdada dals uffizis è l'emprim da fanadur 2018.
Sviament Pro Sur giud maisa
Sper la nominaziun per las tschernas da Chalandamarz, ha la radunanza communala dals 14 da favrer er gì da deliberar ina dumonda da credit da 1,95 milliuns francs per il project dal sviament Pro Sur. Suenter ina discussiun animada ha la radunanza communala refusà il credit e cun quai tut il project ch'ins aveva lantschà avant tschintg onns. 52 votants han ditg gea, 82 na. Tenor il president communal, Flurin Wieser è cun questa decisiun clera il tema d'in sviament mort.
Il sviament vess gì da sviar il traffic per l'access da la part sura da la vischnanca da Zuoz. En in proxim pass fiss la realisaziun d'in hotel da famiglia sin l'areal Purtum vegnida actuala. Quella vess tras ils sviament er gì in access garantì. Cun la decisiun da la radunanza communala n'è era quel project betg pli ina finamira per ils proxims onns, ha deplorà Wieser.
RR novitads 06:00


text:
Festa de Carnescé a Corvara
En mertesc ai 13 de furá vëgnel tigní jö da pe dla pista dl Col Alt a Corvara la gran festa da Carnescé por pici y gragn. La festa mët man dales 14:30 cun na picera defilada de mascheres sön pista, a chëla che düc é dër bel inviá da tó pert. Na iuria premiará la maschera plö bela y originala. I mituns á ince la poscibilité da se lascé depënje le müs. Dedô vëgnel metü a jí l’acrobatic show adüm ai maestri dla scora de schi da Corvara-Ladinia y le Freestyle Team Pirates Alta Badia, che mostra acrobazies y salc sön i schi y la braia. Al ne manciará sambëgn nia müjiga cun DJ Ady, n bun te cialt y atres boandes y duciaries por festejé le Carnescé.


text:
Vul Eveline Widmer-Schlumpf demissiunar, e sche gie, cura?
Il pledader dal Cussegl federal André Simonazzi ha gì da manar in dir cumbat cunter questas dumondas. Gia a l'entschatta vuleva el far cler ch'i na dettia naginas respostas sur da dumondas che pertutgan elecziuns. Mo senza success. Ils schurnalists han empruvà tut las strategias per tuttina survegnir indizis, quai cun far dumondas che vevan be superfizialmain da far cun il tema uffizial da la conferenza.
Las respostas bramadas da la cussegliera federala na devi betg, ma per la paja in pitschen spectacul politico-mediatic.


text:
Schneider è vegnì undrà sco persuna da tribuna extraordinaria, ma er sco carstgaun sensibel, perdert ed amabel. Jörg Schneider era surtut er vegnì enconuschent sco actur da las paraulas da Chasperli.
Manà tras la celebraziun ha il teolog e scrivent Ulrich Knellwolf. Il curs da vita ch'il schef da cultura da la gasetta NZZ, Manfred Papst, ha scrit, ha prelegì l'actur da film Daniel Rohr. Era la presidenta da la citad Corine Mauch ha tegnì in curt pled. Per la rama musicala ha procurà la sopranista Elena Mouc, la moderatura da televisiun Sandra Studer ed il chor Zürcher Sängerknaben.
L'actur apprezià e popular è mort ils 22 d'avust cun 80 onns en consequenza da cancer.
RR novitads 17:00


text:
Eligi Derungs, oriund da Vella, ha lavurà durant 16 onns sco redactur da televisiun tar RTR: passa 12 onns per il Telesguard, ils davos onns per l’emissiun da Cuntrasts. Durant quel temp ha el realisà numerus films documentars – per il solit films cun in flair per in mintgadi svanaivel en las vals grischunas.
In flair per il mund passager
Uschia ha Eligi Derungs tranter auter documentà ils paucs abitants da Mulegns («Mulegns - cò nign tgi ferma») ed el ha accumpagnà durant in onn il ir e vegnir a Vanescha entadim la Val Lumnezia («Vanescha - pli gitg ch'ins stat e pli gitg ch'ins stess»). Però dasperas stevan ad el a cor era films naschids or da l’actualitad, uschia ha el p.ex. realisà la fin dal 2015 dus films documentars davart il center per requirents d’asil Rustico a Laax («Ils novs vischins da Laax»). Ils films dad Eligi Derungs han adina demussà la grond’empatia ch’el aveva per ses protagonists e sias protagonistas.
Engaschament per il teater laic
Gia da pitschen si ha Eligi Derungs gì ina gronda passiun era per il teater. En la vegliadetgna da 7 onns è el stà l’emprima giada sin tribuna. Silsuenter è el stà sin divers palcs dal teater laic en numerusas funcziuns: sco actur, autur, reschissur e suprastant en l’Uniun per il teater popular Grischun ed en l’uniun correspundenta svizra.
Durant diesch onns ha Eligi Derungs era furmà ensemen cun Linus Livers il duo cabaretistic «Paun cun pèra». Dal 1997 è el vegnì undrà per ses engaschament sin il champ dal teater laic cun in premi da promoziun dal chantun Grischun.
RR novitads 17:00


text:
Interpresas na duain betg vegnir obligadas da far analisas da pajas, ha il Cussegl dals chantuns decidì. La cumissiun predeliberanta duai però tschertgar soluziuns alternativas, plitost soluziuns sin basa dad autodecleraziun. Tenor Konrad Graber (PCD/LU) ch'ha fatg la proposta da trametter la lescha enavos en la cumissiun, pudess ina proposta esser, che las firmas suttascrivian mintg l'onn, ch'ellas respectian l’egualitad l'egualitad da pajas tar um e dunna.
La cussegliera federala Simonetta Sommaruga ha fatg attent, ch'ins haja empruvà da prender mesiras sin basa voluntara, dentant sa participeschian mo 28 da 66'000 firmas.
Tuttas duas propostas memia severas
La proposta dal Cussegl federal per agir cunter l'egualitad da pajas tranter umens e dunnas fiss d'obligar las interpresas cun 50 u dapli collavuraturas e collavuraturs da far in'analisa da las pajas. In post exteriur faschess la controlla ed ils resultats vegnissan communitgads als collavuraturs. Sancziuns cunter las interpresas na fissan però betg previsas.
La cumissiun dal Cussegl dals chantuns aveva fatg la proposta che mo affars cun dapli che 100 collavuraturas e collavuraturs stuessan far ina tala analisa. Tuttas duas variantas eran però memia severas per il Cussegl dals chantuns.
Dischavantatg per las firmas
Per ils adversaris da la proposta fiss ina tala analisa in dischavantatg per las firmas. I fiss collià cun birocrazia e duvrass dapli resursas per far las analisas.
Per ils aderents fiss ina tala mesira, il minimum ch'ins po far. Da tschertgar alternativas saja be ina stgisa per na far nagut cunter il problem che dunnas gudognan en media 600 francs al mais pli pauc che umens. La differenza da pajas saja bain sminuida ils ultims onns, d'egualitad na sappian ins dentant betg discurrer.
En la constituziun exista l'egualitad
Dapi l'onn 1981 è l'egualitad tranter umens e dunnas scritta en la Constituziun federala - uschia era l'egualitad da pajas.
Ina part da l’inegualitad tar las pajas po vegnir declerada cun la vegliadetgna, cun la scolaziun e cun ils onns da lavur. Pli spert che la differenza è però pli gronda che 7,4 % na datti nagins arguments objectivs. Quai mussa in studi da l'Uffizi federal da statistica. En media gudognan ina dunna en in onn 7'000 francs pli pauc ch'in um. Tenor Simonetta Sommaruga è quai ina discriminaziun da las dunnas.
RR actualitad 12:00


text:
Il remartgabel è che la migraziun sur la mar mediterrana è s’augmentada, scriva il secretariat statala per migraziun. 3171 persunas sajan sin questa via arrivads en l'Italia. La Svizra na saja dentant betg il pajas da destin per ils blers migrants che vegnian en l’Europa.
Emprima instanza ha tractà 2321 dumondas
Il secretariat statala per migraziun ha l'avrigl tractà en emprima stanza 2321 dumondas d'asil. 550 persunas han survegnì asil, 706 persunas han ins ad interim prendì si. Sin 490 dumondas n'è il secretariat betg entrà. 441 da las dumondas sa basa sin la decisiun da la cunvegna da Dublin. L'avrigl han era 558 persunas bandunà la Svizra e quai controllà. 71 persunas èn vegnidas surdadas a las autoritads giudizialas.
Ils pajas d’origin da persunas che dumondan asil en Svizra èn l’Eritrea cun 245 dumondas (-39), suandà da la Siria cun 101 dumonda (-6), la Georgia cun 93 dumondas, l’Afganistan cun 85, la Tirchia cun 69 e l’Algeria cun 55 dumondas d’asil il mais d’avrigl.
Status dad Eritreans vegn examinà
L'uffizi vul examinar 3'200 dossiers dad Eritreans ed Eritreanas che vivan en Svizra cun ina permissiun da dimora transitorica. I sa tracta da persunas ch'èn partì illegal u che han prestà lur obligaziun da servetsch e quels na sajan betg periclitads da vegnir clamads anc ina giada en l'armada. In returnar en lur patria na saja pervi da quai betg insupportabel.
RR novitads 14:00


text:
Carèn
Carèn (nom ufizial in italian Carenno) l'è ü cümù de 1 466 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) 'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992, cun la quàl adès la cunfina (cümù de Còsta Imagna e Alsèca). In chèsto pais l'è mòrt el Davide Albertario, presbiter e giornalista del Osservatore Romano.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carèn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gwenn Ha Du
La Gwenn Ha Du l’è la bandéra de la Bretàgna che l'è nasìda in del 1923 ‘nventàda dal Morvan Marchal che 'l s’è ispiràt a i bandére de la stòria brétone, sia al istèma col armelì, sia al Kroaz Du che l’éra öna crùs nìgra sö fónt biànch dovràda dal Dücàt de Bretàgna sö la fì del Médio Éf, quand l'éra ü stat indipendènt e che l'è ligàda ach a la Baner Peran cornuaiéza.
La bandéra de la Bretàgna l’è isé ciamàda per i culùr che la gh’à, de fati la bandéra l’è facia con ü quàrt con di armelì stilizàcc e töt ol rèst l'è a bànde nìgre e biànche: Gwenn Ha Du ‘n lèngua brétone 'l völ dì pròpe biànch e nìgher.


text:
Coordinaziun en il sectur da las scolas autas
Tenor la Constituziun federala (art. 63a Cst.) procuran la Confederaziun ed ils chantuns cuminaivlamain per in mund da scolas autas d'auta qualitad. Per realisar questa incumbensa constituziunala èn vegnids creads trais decrets:
-
Lescha federala davart l'agid a las scolas autas e davart la coordinaziun en il sectur da las scolas autas svizras (LASA)
-
Cunvegna interchantunala davart il sectur da las scolas autas svizras (Concordat da scola auta)
-
• Cunvegna tranter la Confederaziun ed ils chantuns davart la cooperaziun en il sectur da las scolas autas (CCoop-SA).
En la lescha federala vegn reglà tut il sectur da las scolas autas (scolas autas universitaras, scolas autas spezialisadas e scolas autas da pedagogia). La LASA è ina lescha da coordinaziun e da promoziun e regla las finamiras ed ils princips organisatorics e procedurals da la coordinaziun. La Cunvegna interchantunala regla la collavuraziun dals chantuns da cunvegna tranter els e cun la Confederaziun en quai che reguarda la coordinaziun en il sectur da las scolas autas svizras. La Cunvegna da cooperaziun creescha ils organs cuminaivels, particularmain la Conferenza universitara svizra, la Conferenza dals recturs ed il Cussegl d'accreditaziun. Mintga scola auta e mintga instituziun federala e chantunala da scola auta posseda er vinavant in'atgna basa legala dal purtader respectiv.
Ils princips da la coordinaziun da las scolas autas
-
Sectur cumplessiv da las scolas autas
Per scolas autas universitaras, per scolas autas spezialisadas e per scolas autas da pedagogia valan criteris cuminaivels. A medem temp resta garantida l'independenza dals tips da scola auta.
-
Simplificaziuns
La structura organisatorica è vegnida simplifitgada. I dat mo pli ina Conferenza universitara, ina Conferenza dals recturs ed in Cussegl d'accreditaziun.
-
Integraziun da tut ils chantuns
Tut ils chantuns èn purtaders da scolas autas u participads a purtaders da scolas autas e pajan contribuziuns sur las cunvegnas interchantunalas da finanziaziun CIU (Cunvegna interchantunala davart las universitads) e CSAS (Cunvegna interchantunala davart las scolas autas spezialisadas).
-
Finanziaziun transparenta
La lescha federala stgaffescha la basa per dapli transparenza en connex cun la finanziaziun da las scolas autas.
-
Contribuziuns fundamentalas da la Confederaziun
Las tariffas da contribuziun da la Confederaziun a las scolas autas èn fixadas en la lescha federala. La finanziaziun da las scolas autas da pedagogia è vinavant chaussa dals chantuns.
-
Autonomia dals purtaders
Ils chantuns purtaders e las scolas autas mantegnan lur autonomia. In'excepziun èn ils «secturs che chaschunan spezialmain gronds custs», sco per exempel la medischina u la perscrutaziun suprema en las scienzas natiralas.
Structura organisatorica
Conferenza universitara svizra (CUS)
La CUS cun duas furmas da radunanza (Radunanza plenara e Cussegl da scola auta) è l'organ suprem federal e chantunal da la politica da scola auta e procura sin nivel naziunal per la coordinaziun da la Confederaziun e dals chantuns en il sectur da las scolas autas.
La Radunanza plenara tracta fatschentas che pertutgan ils dretgs e las obligaziuns da la Confederaziun e da tut ils chantuns ch'èn participads al Concordat da scola auta. Tranter auter po ella fixar ils custs da referenza e las categorias da contribuziun u formular recumandaziuns per conceder stipendis ed emprests. Il Cussegl da scola auta tracta fatschentas che pertutgan las incumbensas dals purtaders da las scolas autas. Tranter auter po el decretar prescripziuns davart ils stgalims da studi e lur passarellas, denominar en moda unitara ils titels, reglar la permeabilitad e la mobilitad e renconuscher diploms. Per renconuscher sin nivel naziunal ils diploms da las scolas autas da pedagogia resta cumpetenta la Conferenza svizra dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP); la basa è la Cunvegna da diploms da l'onn 1993.
Conferenza dals recturs La Conferenza dals recturs da las scolas autas svizras (swissuniversities) defenda ils interess da las scolas autas. En ella èn represchentadas tut las scolas autas tras lur recturas e recturs sco er tras lur presidentas e presidents. La Conferenza dals recturs prenda posiziun davart las fatschentas da la Conferenza universitara svizra (CUS) e fa – en il num da las scolas autas – propostas a quella. Ultra da quai represchenta ella ils interess da las scolas autas svizras sin plaun naziunal ed internaziunal. Ella po surpigliar mandats da la Confederaziun sco er direcziuns da programs resp. da projects.
Entaifer la Conferenza dals recturs datti mintgamai ina chombra per las scolas autas universitaras, per las scolas autas spezialisadas e per las scolas autas da pedagogia. Questas chombras adempleschan incumbensas specificas per ils tips da scola auta:
-
La chombra per las scolas autas universitaras procura en spezial per l'infurmaziun vicendaivla, per l'armonisaziun dals andaments academics e da las definiziuns academicas sco er per ina repartiziun adequata da las incumbensas tranter las universitads ed, en il rom dals organs da swissuniversities, cun il sectur da las scolas autas spezialisadas.
-
La chombra per las scolas autas spezialisadas defenda ils interess e las finamiras da las scolas autas spezialisadas en il rom da swissuniversities ed envers las autoritads politicas, envers la societad, envers l'economia ed envers la cultura. Ella s'engascha per la coordinaziun e per l'ulteriur svilup en l'instrucziun, en la perscrutaziun, en la furmaziun supplementara ed en ils servetschs.
-
La chombra per las scolas autas da pedagogia coordinescha e sustegna l'ulteriur svilup en la furmaziun da las persunas d'instrucziun en ils secturs da prestaziun instrucziun, perscrutaziun, furmaziun supplementara e servetschs. Ella defenda ils interess da las scolas autas da pedagogia e d'ulteriuras instituziuns da la furmaziun da persunas d'instrucziun en il rom da swissuniversities ed envers las autoritads politicas sco er envers la publicitad.
Cussegl svizzer d'accreditaziun
Sco gremi d'expertas e d'experts procura il Cussegl svizzer d'accreditaziun che tut las scolas autas svizras vegnian accreditadas tenor ina procedura unitara. Ad el è attribuida l'Agentura svizra per accreditaziun e garanzia da qualitad. Cun l'accreditaziun instituziunala survegnan las scolas autas il dretg da duvrar en lur num la designaziun «universitad», «scola auta spezialisada» u «scola auta da pedagogia» ubain ina designaziun deducida da quai, sco en spezial «institut universitar» u «institut da scola auta spezialisada». Purschiders privats ston sa suttametter a la medema procedura d'accreditaziun, sch'els vulan purtar la designaziun protegida sin nivel naziunal. Per las universitads e per las scolas autas spezialisadas da dretg public è l'accreditaziun instituziunala ultra da quai la premissa per avair il dretg da survegnir contribuziuns finanzialas da la Confederaziun. L'accreditaziun da programs è facultativa.
Basas giuridicas
-
Bundesgesetz über die Förderung der Hochschulen und die Koordination im schweizerischen Hochschulbereich (Hochschulförderungs- und -koordinationsgesetz, HFKG) vom 30. September 2011
-
Verordnung zum Hochschulförderungs- und - koordinationsgesetz (V-HFKG) vom 12. November 2014) dals 12 da november 2014
-
Interkantonale Vereinbarung über den schweizerischen Hochschulbereich (Hochschulkonkordat) vom 20.Juni 2013 (pdf)
-
Vereinbarung zwischen dem Bund und den Kantonen über die Zusammenarbeit im Hochschulbereich (ZSAV-HS) vom 26. Februar 2015
Las cunvegnas interchantunalas davart la finanziaziun e davart la libra circulaziun permettan l'access equivalent ad instituziuns da scola auta en tut la Svizra e reglan la gulivaziun da grevezzas tranter ils chantuns.
-
Interkantonale Universitätsvereinbarung (IUV) vom 20. Februar 1997 (pdf)
La CIU regla l'access interchantunal a las scolas autas universitaras sco er l'indemnisaziun ch'ils chantuns da domicil da las studentas e dals students pajan als purtaders da las scolas autas universitaras.
-
Interkantonale Fachhochschulvereinbarung (FHV) ab 2005 vom 12. Juni 2003 (pdf)
La CSAS regla l'access interchantunal a las scolas autas spezialisadas sco er l'indemnisaziun ch'ils chantuns da domicil da las studentas e dals students pajan a las scolas autas spezialisadas ed a las scolas autas da pedagogia.
Mintga scola auta e mintga instituziun federala e chantunala da scola auta posseda er vinavant in'atgna basa legala dal purtader respectiv.


text:
Sonda en damaun haja il cussegl d'administraziun decis da sa sparter dal schef-coach Mike McNamara. Sco motiv numna il club ils schlets resultats dal club da l'ultim temp. Ad interim surprendia il schef da sport Martin Steinegger l'equipa. McNamara restia vinavant tal ECH Bienna, dentant en nova funcziun tar ils juniors.
Schlets resultats
Dals davos quatter gieus da liga ha il EHC Bienna be gudagnà in ed è ruschnà sin plaz 7 da la tabella. Venderdi saira ha Bienna pers encunter Kloten, l'ultim en la tabella, 0:3.
RR novitads 14:00


text:
Avant 7 dis ha Novak Djokovic triumfà al turnier da tennis a Peking, ussa gudogna el er il turnier a Schanghai. En il final ha el battì questa giada Jo-Wilfried Tsonga cun 6:2 e 6:4. Novak Djokovic ha uschia pers gnanc in set durant l’entir turnier.
Cun excepziun da Doha il schaner ha Novak Djokovic adina cuntanschì il final als davos 13 turniers. En la rangaziun mundiala maina il Serb cun i avantatg da passa 7’000 puncts sin il campiun olimpic, il Brit Andy Murray. Terz è Roger Federer, quart Stan Wawrinka.
RR novitads 13.00


text:
Il Spagnol da 39 onns è stà ils ultims dus envierns sco turist en l'Engiadin'Ota. Durant quai temp ha el vendì cocain ad almain 17 differentas persunas, en la valur da plirs dieschmilli francs. Tar ina perquisiziun da la chasa dal vendider ha la polizia chattà plirs grams cocain sco era daners bluts en la valur da passa 20'000 francs.
Suenter l'arrest d'inquisiziun è l'um vegnì tramess da l'uffizi da migraziun e dretg civil dal Grischun ord il pajais. Il secretariat da stadi ha plinavant ordinà per l'um in scumond d'entrar en Svizra. En tut ha la polizia chattà 24 persunas en la vegliadetgna da 20 fin 35 onns che ston sa responsar davant la giustia grischuna, perquai ch'i han cuntrafatg a la lescha davart ils meds narcotics.
RR novitads 14:00


text:
Rügen
Rügen (in svedes e danes anca Rygen) a l'è on'isola del Mar Baltegh, e la pussee granda de la Germania.
La se troeuva denanz ai riv del Meclemburgh-Pomerania Anteriora.
La costa de Rügen l'è pienna de lagunn e baj che ghe dann ona forma e on aspett del tutt particular. In del giugn del 2011 l'UNESCO 'l gh'ha daa 'l status de Patrimoni Natural Mondial.
A l'è stada on vegg insediament de popolazion slav. L'è cognossuda de bon per i quader del pitor todesch Caspar David Friedrich, oltra che per ona quai località toristega e balnear.
Del pont de vista ministrativ, el toeu part al circondari de Rügen.


text:
L'inscunter da chapellas a Landquart
- Gievgia, 26.1.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 26.1.2017, 19:00, RTR
Ina sairada cun chapellas grischunas, da la Svizra ed er dal Tirol.
Mintg'onn il schaner è in dals eveniments impurtants per ils amis da la musica populara: L'inscunter da chapellas a Landquart ch'è vegnì organisà quest onn per la 53 avla giada.
Da la partida èn stadas 14 furmaziuns, per exempel la chapella Wurzeltrieb, il trio Sennagruass, la chapella Oberalp, il quartet Waschächt, ils Stelserbuaba e sco giasts da l'Austria la «Stubaier Freitagsmusik».


text:
I giaja per l'avegnir a lunga vista da las medias independentas, di Atanes, il deputà da la partida socialdemocratica da San Vittore. Sco quai ch'el scriva en in'incumbensa a la regenza na veglia el betg simplamain surlaschar l'avegnir da las medias a las forzas dal martgà. I fiss giavischaivel, sch'il chantun svilupassia in'atgna strategia en questa sparta impurtanta da la promoziun da linguas, uschia vegn scrit en l'incumbensa che vegn inoltrada al parlament chantunal en la sessiun dal favrer.
Sco quai che la Südostschweiz scriva, veglia Atanes savair da la regenza co ella valiteschia il svilup finanzial da las pli impurtantas medias da tuttas linguas chantunalas. In na duai dentant betg mo restar in'analisa. La regenza duai er mussar «variantas per in sustegn finanzial u d'auter gener» per las medias.
Davos la proposta d'in sustegn finanzial stattan dentant er ponderaziuns fundamentalas. Contribuziuns pussaivlas duain garantir che las medias pon porscher lur servetschs impurtant cun mantegnair lur independenza redacziunala.
Sustegn da PBD e PCD
Las schanzas èn intactas che la regenza sto ademplir las pretensiuns da Atanes. Cun sia incumbensa n`èn Atanes e la PS en il Cussegl grond betg persuls. Sco segund ha suttascrit l'incumbensa Aurelio Casanova PCD / Glion e sco terz Gian Michael PBD / Schons. Atanes spera dentant er ch'i dettia ina gronda allianza en il Cussegl grond cunter l'iniziativa No Billag.
RR novitads 08:00


text:
Baldingen
Baldingen a l'è un cumün svizzer del distret de Zurzach. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 291 abitant e una süperfiss de 2.82 km², e al se tröva a una altitüden de 548 meter sura al livel del mar.
El cumün de Baldingen a l'è tacaa ai cumün de Böbikon, Endingen, Lengnau, Rekingen, Tegerfelden, Unterendingen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Baldingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Official Website of Baldingen


text:
Ancheuj i l’oma sota j’euj na bela paràbola ‘d Gesù ch’a l’ha për titol “La paràbola dël giùdes e dla vidoa”. Scotomla sùbit, ch’a l’ha tant da mostrene - coma tut lòn che Gesù a l’avìa dije ai sò dissépoj e ch’a resta sèmper d’atualità!
“Gesù a l’ha ‘dcò proponuje na paràbola për feje vëdde ch’a venta sèmper preghé sensa strachess-ne. Al’ha dije: “A-i era ant na sità un giùdes ch’a l’avìa gnun timor ëd Nosgnor, nì ‘d considerassion për j’àutri. Ant l’istessa sità a-i era na vidoa ch’a andasìa soens a trovelo për dije: ‘Fame giustissia contra l’òm ch’i l’hai faje na plenta’. Durant un pes, col giùdes a l’ha vorsune fé nen ëd cola plenta. Tutun, apress ëd lòn, a l’ha dit an tra chiel: ‘Bele s’i l’àbia gnun timor ëd Nosgnor nì ‘d considerassion për j’àutri, mach përchè costa vidoa am dà fastidi i-j rendrai giustissia: parèj a vnirà pì nen sì a romp-me ij ciap’. E’ l Signor a l’ha dit: “Sté a sente lòn ch’a dis sta canàja ‘d giùdes. Forsi che Nosgnor a-j rendrà nen giustissia ai sò sernù ch’a lo prego dì e neuit? É-lo che chiel a-j farà speté për nen? A l’é sicur che Nosgnor a-j rendrà giustissia dlonch. Contut, ël Fieul ëd l’Òm, quand ch’a sarà d’artorn an sla tèra, trovrà-lo ancora ‘d fej?” (Luca 18:1).Ij giùdes a dovrìo esse al servissi dla giustissia, nen vera? Contut, ant un mond tanme ‘l nòstr, andova la corussion moral a guasta tùit ij setor dla società, a l’ha nen da esse na surprèisa che ‘dcò ant la magistratura a-i sìa ‘d corussion, che la giustissia a sìa nen onorà e ch’a sìa ‘d soens përvertìa. A podrìa disse che Ij giudes giust a sio n’ecession! Fomse gnun-e ilusion.
Ëd situassion parèj a j’ero bin conossùe ant ij temp ëd Gesù, e chiel istess, an costa paràbola a na dà n’esempi. A-i ero ‘d giùdes parsiaj ch’a dasìo ij sò favor dzurtut a coj ch’a podìo pagheje bin. Coj ch’a j’ero pòver e ch’a podìo nen “onze le roe” dla giustissia, a podìo bin speté: cole roe për lor a restavo ferme. A cola sòrt ëd giùdes a n’anfasìa pòch ëd coj ch’a-j podìo nen profitess-ne.
An ësta paràbola a peul desse che Gesù as riferissa a ‘n fàit ëd crònaca che la gent già a na parlava. Donca, a l’era capitaje che d’un giùdes corompù, na pòvra vidoa a l’avìa dovù fene na vira l’esperiensa. “A-i era na vidoa ch’a andasìa soens a trovelo për dije: ‘Fame giustissia contra l’òm ch’i l’hai faje na plenta’”. Durant un pes, col giùdes a l’ha vorsune fé nen ëd cola plenta”.
Cost giùdes-lì a l’avìa ‘l cheur goregn e dëspassionà, indiferent. Feje giustissia a cola vidoa? “Quand ch’i l’avrai temp…”. Ma col temp a vniva mai… A l’avrìa fàit gnente për chila se cola fomna a l’avèissa nen csì tant ansistù da felo rivé a l’esasperassion. Cola fomna a l’avìa tant sgonfialo, tormentalo o, coma ch’as dis, sëccaje le miole, che col povrom a l’era rivà a pensé: “Coma ch’i l’hai da fé për gaveme dai pé cola sgonfiadòira ...a podrìa fin-a riveme antëcà a pijema a s-giaf!”. La rispòsta, ëd sicur, a l’era: Fé lòn ch’at ciama e ch’a sarìa sò drit che it jë fasèisse.. An efet, a séguita la paràbola: “apress ëd lòn, a l’ha dit an tra chiel: ‘Bele s’i l’àbia gnun timor ëd Nosgnor nì ‘d considerassion për j’àutri, mach përchè costa vidoa am dà fastidi i-j rendrai giustissia: parèj a vnirà pì nen sì a romp-me ij ciap’”!
Costa sì a l’é la stòria. As podrìa pensé che Gesù a l’abia contà costa paràbola-sì për denunsié j’ngiustissie dla società e j’armedi ch’a l’han da pijé coj ch’a le patisso për fé valèj ij sò drit. A l’é nen parèj, o a l’é nen parèj an st’ocasion-sì. A l’è armarcàbil che Gesù a mension-a stò fàit nen për denunsié n’angiustissia ma për dé na lession an sla preghiera e an sla fej an Nosgnor: “E’ l Signor a l’ha dit: “Sté a sente lòn ch’a dis sta canàja ‘d giùdes. Forsi che Nosgnor a-j rendrà nen giustissia ai sò sernù ch’a lo prego dì e neuit? É-lo che chiel a-j farà speté për nen? A l’é sicur che Nosgnor a-j rendrà giustissia dlonch. Contut, ël Fieul ëd l’Òm, quand ch’a sarà d’artorn an sla tèra, trovrà-lo ancora ‘d fej?”.
A l’é nen che për Gesù combate j’ingiustisse a sia nen important, ma Gesù a-j sta a cheur dzurtut che nojàutri i capisso l’importansa e “ël potensial” ëd nòstra relassion con Nosgnor Dé e a la pràtico coma ch’as deuv. Gesù a fà pròpi l’opòst ëd lòn ch’i farìo nojàutri: nojàutri i pensoma mach a le còse dë sto mond, coma s’a fusso tùt, e i rivoma a cambié gnente. Gesù a pensa prìma a le còse dlë spirit, a mostra a butesse an relassion con Nosgnor Dé ...e le còse dë sto mond a cambio përdabon.
A-i é, donca, tre còse che l’evangelista Luca a buta al prinsipi dë st’episodi e ch’a l’é ‘l but ëd costa paràbola ‘d Gesù: (1) a venta sèmper preghé; (2) a venta preghé sensa strachess-ne; (3) Nosgnor a l’é sicur ch’ a-j rendrà giustissia ai sò sernù; (4) La fej a l’é ‘n valor ràir ma pressios.
(1) A venta sèmper preghé. Preghé a l’é nen përnunsié na litanìa ‘d paròle religiose a ripetission o d’arpete dj’orassion già confessionà coma s’a fusso na “fòrmula màgica” ch’as chërd “d’efet sicur” dëdnans a na divinità coma ch’a fan ij pagan. Gesù a dis: “Quand ch'i preghe, parle nen tant për parlé coma ch'a fan ij pagan ch'a penso che con soa ciàciara as faran scoté. I l'eve nen da smijé a lor, përchè vòst Pare a sà bin còsa ch'i l'eve da bzògn dëdnans ch'i-j lo ciame” (Maté 6:7-8).
Preghé a l’é esse an relassion con Nosgnor Dé, na relassion viva, parèj ch’a l’avìa da esse quand che Chiel a l’ha creà j’uman. L’òm, l’esse uman, a l’é stàit creà për esse an relassion costant con Nosgnor. Ristabilì, arpijé, nòstra relassion (ch’a l’é blocà), con Nosgnor Dé a l’é ‘l bu, ël motiv, la càusa përché ‘l Salvator Gesù Crist a l’é vnùit an ësto mond. Gesù a l’ha mostrane che Dé a l’é nòst Pare dël cél, e nojàutri i soma ij sò fieuj d’adossion. A l’é për lòn che preghé a l’é nen mach dì ‘d paròle, ma resté an relassion cossienta, informà, con Nosgnor. “Sèmper preghé” a veul nen dì sté sèmper an ginojon a recité, a dì, “d’orassion”, ma scoté con fiusa lòn che Dé nòst Pare an dis ant Soa Paròla, essje dovert për feje ubidiensa. A veul dì ëdcò duverteje nòst cheur ëd manera spòtica coma ch’a fà ‘n fieul con sò pare, e coma ch’a fan doe përson-e ch’as veulo bin; a veul dì buteje dëdnans sensa tëmma tut lòn ch’i l’oma ant ël cheur, ch’a podrìa bin esse d’arceste, ma ‘dcò ‘d ringrassiament e ‘d làude - d’espression d’amor. Un pare con sò fieul o doi ch’as veulo bin as parlo nen con ëd fòrmule, ma ‘d manera spòtica për vive ansema an relassion, an na relassion “creativa”. A l’é parèj ch’i l’oma da “preghé sèmper”. A veul dì pa mai chité la relassion ch’i l’oma con Nosgnor, lassé che gnente mai as buta an mes për bloché costa relassion përché a l’é ant lòn ch’a consist nòstra vita.
(2) A venta preghé sensa strachess-ne. Doi ch’as veulo bin podrìo-ne strachess-ne ‘d soa relassion ëd lor? An ësto mond a podrìa bin capité quand che l’amor a finiss, a-i é pì nen, quand ch’a ven a manché përchè un dij doi a ciapa na delusion fòrta, o ch’a l’é tradì. Contut, l’amor ëd Nosgnor a ven mai a manch për coj ch’a-j son ligà da soa aleansa e promësse, për coj che, për salveje dal pecà, a l’ha dàit Sò Fieul a meuire an sna cros.
L’Apòstol a scriv: “Se Nosgnor a l'é për noi, chi é-lo ch'a sarà contra 'd noi? Sensa dubi, col ch'a l'ha nen sparmià Sò ùnich Fieul, ma ch'a l'ha dalo a la mòrt për tùti nojàutri, com ne darà-lo pa 'dcò ògni àutra còsa con Chiel? Chi mai podrìa-lo porté d'acuse contra ij sernù 'd Nosgnor? Nosgnor medésim a l'é col ch'a-j giustifica. Chi mai podria-lo condaneje? Crist a l'é col ch'a l'é mòrt, e quajcòsa 'd pì, col ch'a l'é arsussità, ch'a l'é 'dcò a la drita 'd Nosgnor e che fin-a a prega për noi. Chi é-lo ch'a podria mai separene da l'amor ëd Crist? Peulo esse ij sagrin, o l'aflission, o la persecussion, o la famin-a, o la nudità, o 'l pericol, o la spa? Coma ch'a lé scrit: "I andoma 'ncontra a la mòrt tùit ij dì; i soma considerà tanme 'd feje da masel". Al contrari, an tute ste còse i l'oma completa vitòria gràssie a Col ch'a l'ha vorsune bin!” (Roman 8:31-37).
Ëd n’amòr parèj i podrìo mai vnine strach! E se Nosgnor a rëspond nen a nòstre preghiere? Beh, s’a rëspond nen a-i é sèmper na bon-a rason! I l’oma da serchene ‘l motiv! ...e la manera për serchene ‘l motiv a l’é ...për ël mojen dla preghiera! Ciamomje ‘l përchè! Ch’a sia ciàir, contut, che cola rason a l’é nen përchè Nosgnor a l’abia tròp da fé o ch’a sìa vnù strach e ch’a sìa partì për na vacansa! A l’é nen përchè, coma cola canaja ‘d giùdes, a l’àbia ‘d motivassion d’anteresse o ‘d ròbe parèj. Ël Dé ver e viv a l’é nen parèj dij dio fàuss, caprissios e bisar, e fin-a maléfich, dij pagan. S’at parèiss ch’at rësponda nen, Nosgnor a l’ha sèmper un bon motiv. Nosgnor, a toa preghiera, a peudrìa dite: “Éh, a va bin, It l’acòrdo”, ma coma ‘l bon Pare ch’a l’é, a podrìa dìte: it l’acòrdo nen sùbit, ma pì tard, quand ch’i chërdo ch’a sia mej. Nosgnor a l’é un Pare savi, e un pare savi a dà nen sèmper ai sò fieuj tut lòn che lor a veulo! Nosgnor a veul nen ëd fieuj vissià! A dà lòn ch’a l’han da bzògn quand ch’a chërd ch’a sìa giust ëd dèjlo! Pì ‘d lòn, Nosgnor a podrìa bin d’ che ‘d nò a na preghiera, quand ch’a chërd ch’a sia mej ëd nen dene lòn ch’i l’oma ciamaje, përchè për nojàutri Chiel a l’ha d’àutri mej proget!
(3) Nosgnor a l’é sicur ch’ a-j rendrà giustissia ai sò sernù. L’artard a rësponde a na preghiera, dlà ‘d lòn, a podrìa bin avèj na fonsion pedagògica, visadì, për mostrene për ël mojen dl’artard, quajcòsa d’important. A podrìa desse ch’i l’oma un pëccà da dësbarassess-ne; a podrìa desse ch’i l’oma da manca ‘f fé vnì pì ancreusa nòstra relassion con Nosgnor e Chiel a veul mostrene ch’i l’oma da parleje tùit ij dì e con ansistensa, e nen mach an manera spòtica. A podrìo esse vàire le rason dl’artard ëd Nosgnor ant ël rësponde a nòstre preghiere, ma Chiel a l’è e a sarà mai tantme cola canaja ‘d giùdes ch’i l’oma sentì ant la paràbola, përchè Nosgnor Dé a l’é un Pare ch’as pija ‘d soen dij sò e che ant lon a faliss mai. Ij sò! Coj ch’a-j aparten-o! Ij sò sernù! Coj ch’a l’ha piane la decision, da l’eternità, d’acordeje la grassia dla salvëssa! Coj ch’a veul tiré fòra da la miseria dël pautass dë sto mond ëd gent arvirosa e maléfica. Che bela ròba esse an tra “ij sò sernù”, përchè a lor (bele se a l’avìo nen meritass-lo) Nosgnor Dé a l’ha daje la grassia dla giustissia an Gesù Crist, ch’a-j rend degn d’esse an comunion con Chiel; la giustissia ‘d Gesù Crist ch’a-j lìbera dai sò pecà! E se ant le paròle ‘d Gesù, për “rende giustissia” a veul dì ch’a saran liberà da tùit ij sagrin ëd cost mond ch’a-j fan crijé a Chiel d’ess-ne liberà, a l’é sicur ch’a na saran liberà. Nosgnor a l’é ‘n Dé fedel! Ij sò nemis ëd lor a saran butà an deròta tantme a l’é stàit batù, anientà, da l’arsurression ëd Gesù Crist, l’ùltim nemis ch’i l’oma: la mòrt. Nosgnor Dé a l’é fedel a soe promësse.
(4) La fej a l’é ‘n valor ràir ma pressios. Tutun, Gesù, a la fin dë sta paràbola a fà la costatassion: “Contut, ël Fieul ëd l’Òm, quand ch’a sarà d’artorn an sla tèra, trovrà-lo ancora ‘d fej?”. La promëssa ‘d Nosgnor Gesù Crist a l’é che Chiel un dì a sarà d’artòrn. Trovrà-lo ‘d gent coma nojàutri che a l’han goernà ant ël cheur la fèj ant la certëssa ‘d Soe promësse? La fej and soa Paròla ch’a l’é scrita ant la Bibia? Gent ch’a l’é restaje fedel e ch’a l’é nen andà dapress a j’ilusion dë sto mond? Trovrà-lo (tant për fé ‘n gieugh ëd paròle) në strop ëd feje ch’a lo speto con fej e d’ubidiensa përchè Chiel a l’é sò ùnich Bergé ‘d lor? A-i sarà ‘d sicur në strop parèj, bele se col ëstrop ’a sarà nen tant grand…
I spero che Nosgnor a dia la grassia, a vojàutri ch’i seve rivà fin-a a sto pont-sì dla conversassion d’esse tuti ansema a deje ‘l bin rivà e ‘d podèj dì, coma ch’a dis l’apòstol Pàul: “I l’hai fàit un bon combatiment; i l’hai finì la corsa; i l’hai goernà la fej. A l’é conservà për mi un premi - la coron-a dla giustissia, che Nosgnor, ël giust Giudes, am darà ant ël dì ‘d sò artòrn. Ël premi a l’é nen mach për mi ma për tuti coj ch’a speto con impassiensa che chiel a comparissa” (2 Timòt 4:7-8).
16 d’Otóber - Domenica apress Pancòsta ch’a fà 24
Geremìa 31:27-34; Salm 119:97-104; 2 Timòt 3:14-4:5; Luca 18:1-8
Orassion: Nosgnor tut-potent e etern! An Crist Ti’t l’has arvelà Toa glòria an tra le nassion; Goerna j’euvre ‘d Toa miseicòrdia, përchè Toa Cesa për ël mond a peuda përseveré con fej costanta an confessand Tò nòm; për Gesù Crist, nòst Signor, ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Las davosas trais stagiuns ha il Norvegiais Dan Tangnes trenà il team svedais Linköping, uss surpiglia el l'EV Zug. Per dus onns ha l'um da 39 onns suttascrit in contract sco successur da Harold Kreis. Pir avant 10 dis aveva il club da hockey ditg adia a Kreis.
Integrar giuvens atlets
Cun Tangnes surpiglia in Coach il scepter, ch'ha il resun da pudair integrar e promover bain giuvens atlets. Sias qualitads en quest sectur haja el cumprovà cun sia lavur tar il team svedais, ha l'EV Zug constatà.
Communablamain cun l'EVZ vegnin nus en ils proxims onns a furmar il meglier lieu da scolaziun da la Svizra ed a giugar cun success.
RR novitads 09:00


text:
Deck The Halls
Nezařazeno - ostatní texty písní
1. Deck the halls with boughs of holly, fa la la la la, la la la la. 'Tis the season to be jolly, fa la la la la, la la la la. Don we now our gay apparel, fa la la la la la, la la la. Troll the ancient Yuletide carol, fa la la la la, la la la la. 2. See the blazing Yule before us, fa la la la la, la la la la. Strike the harp and join the chorus, fa la la la la, la la la la. Follow me in merry measure, fa la la la la la, la la la. While I tell of Yuletide treasure, fa la la la la, la la la la. 3. Fast away the old year passes, fa la la la la, la la la la. Hail the new, ye lads and lasses, fa la la la la, la la la la. Sing we joyous all together, fa la la la la la, la la la. Heedless of the wind and weather, fa la la la la, la la la la.


text:
Las renfatschas vegnian adina puspè or dal medem ravugl, manegia Alessandro Della Vedova ed ellas hajan plitost da far cun gieus da pussanza politics che cun la chaussa sezza. La reproscha ch’il chantun sguazzia raps cun l’investiziun da bun 10 milliuns francs per in nov edifizi per l’Uffizi da construcziun bassa sin il Pass dal Bernina, na saja betg giustifitgada, ha declerà il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli.
Il Chantun na sa lascha betg metter sut squitsch da privats.
Ch’ins n’haja betg decis da realisar la nova basa al lieu existent da la veglia ch'è en possess d’ina interpresa privata, haja gì da far cun il pretsch che l'impressari haja vulì per il terren, collià cun ulteriurs pajaments durant onns. Quai na vegnia betg en dumonda, uschia Cavigelli. Perquai hajan ins decis da realisar la nova basa per l’Uffizi da construcziun bassa in pau pli bass sin la via dal Bernina sin terren communal da Poschiavo.
Betg morder en il maun ch’ins pavla
Er tar la vendita dal terren da var 6000 meters quadrat al chantun Grischun, haja la vischnanca fatg in pretsch memia bass, quai in’ulteriura reproscha a l’adressa da la vischnanca da Poschiavo, oravant tut al president communal, Alessandro Della Vedova. El sa dosta e relativescha ch’il pretsch na saja mai stà uschè bass sco quai ch’i vegnia quintà en ustaria. Ultra da quai è il deputà en il Cussegl grond Della Vedova cuntent e grat per il sustegn da Cuira. Il chantun haja investì ils ultims 10 onns passa 30 milliuns francs en la regiun dal Puschlav. Quai saja in cler segn, ch’ins n’haja betg emblidà la val taliana.
RR actualitad 17:00


text:
Candelora
La Candelora (o Madonna de la Zerioeula, o Madonna Scendiroeula) l'è ona festa cristiana celebrada el duu de febrar.
La Candelora in Lombardia e in Tesin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Candelora l'eva ona festa importanta, ligada a la fin de l'inverna e al vesinàss de la primavera. El concett l'era renduu anca cont ona serie de proverbi, per esempi:
A Fracisc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El duu de febrar, dì de la Candelora, a la sira se usava trovàss tucc quei de la cà e i parent insemma a dì la corona.
Se faseva su 'na specie de oltarin a trii scalitt, se 'l fodrava de carta argenta e se 'l metteva sul tavol. In mezz al scalin pussee olt se metteva la statoina de la Madonna; de part e in di scalitt pussee bass, se metteva i candir che 'l preved l'aveva beneditt a fonzion.
Dopo d'avè pizzaa i candir, se smorenzava la lus e se diseva la corona.
Finii la corona, quand i candir a eren quasi consumaa, i olter fioeu tiraven su la scila e faseven di broccol che drovaven de dà sotta ai schi per minga fàggh taccà sotta la nev[1].


text:
Minisguard dals 24-01-2015
- Sonda, 24.1.2015, 17:40
Ils ritgs vegnan pli ritgs – ils paupers pli paupers.
Tenor in rapport da l’organisaziun Oxfam possedan a partir dal 2016 1% da la populaziun dapli che la mesadad da la facultad mundiala. E tgi èn quels ritgs? Il Minisguard mussa ils top tschintg dals ritgs tranter ils ritguns.
Quest ’emna èn ad Arosa ils campiunadis mundials (inuffizials) da ballape sin la naiv.
En acziun per la Svizra èn anteriurs giugaders enconuschents sco Yakin, Türkilmaz, Stiel, Chapuisat e blers auters. En in’equipa dad amaturs giogan er Renzo Blumenthal e Vujo Gavric.


text:
Minisguard dals 27.05.2016
- Sonda, 27.5.2017, 17:40
Novitads pon far tema
Quest’emna hai dà in'attatga terroristica a Manchester cun persunas mortas. Ils ultims pèr onns hai adina puspè dà da quellas attatgas en l’Europa. Talas novitads san far tema. Nus declerain en il Minisguard pertge che l’uman ha tema e co ins sa ir enturn cun ella.
Chantar da tut c(h)or
Mintga dus onns ha lieu il Festival svizzer per chors d’uffants e da giuvenils. Quest onn è il festival a Lugano. Ed era chors rumantschs èn da la partida. Sco il Chor d’affons Surselva. Il Minisguard accumpogna ils uffants tar las preparaziuns per savair co els unschan lur vuschs.


text:
Dapi quatter onns vegnan ellas renovadas, las arcadas dretg e sanester da la scala che maina dal vitg siadora a la claustra. L’auter onn duain quellas da vart sanestra puspè vegnir avertas. E lura duain era puspè las stizuns chattar là in suttetg. Dentant autras stizuns ch'enfin ussa, di l’avat da la claustra da Nossadunnaun, Urban Federer. «Betg pli mo ina corda da rusari, in crucifix u mo ina chandaila. I sto avair dapli varietad. Ed i dastga gugent esser insatge regiunal, pia da Nossadunnaun.»
Products regiunals èn en il cas concret l’emprim ina giada chaschiel e chandailas da Nossadunnaun. Quels dis han ils emprims locataris suttascrit il contract per l’arcada. La manufactura da latg e la fabrica da chandailas Schnyder. Omaduas interpresas produceschan a Nossadunnaun.
Schanza per producents regiunals
Per Dominic Braun da la fabrica da chandailas era cler ch’els veglian tschappar la chaschun ed avrir ina stizun en quai lieu istoric. «Ina fabrica da chandailas tutga si tar la claustra. Nus essan la pli veglia fabrica da chandailas da Nossadunnaun. Avant 1798 aveva la claustra il monopol sin la producziun da chandailas. Suenter ch’ils Franzos han occupà la Svizra era quai privilegi crudà e la fabrica da chandailas Schnyder è vegnida fundada.» Ins saja bainprest stà perina pervi dal tschains. Era sch’i custia bain dapli che insanua auter. Els vesian quai era sco mesira da reclama.
Tema ch’i pudess dar critica, che la claustra guardia mo sin ils daners e betg per ils pelegrins n’ha l'avat Federer betg. Dapi 1500 onns saja l’aspect commerzial ina part dal pelegrinadi, di el. Impurtant saja che nagin da quels dus aspects haja il suramaun. Tar in lieu da pelegrinadi tutga tant la spiritualitad sco era il commerzi.
Vinavant naginas tualettas e nagin stgaudament
Restar medemas vegnan las installaziuns da las arcadas. Ellas n’han nagins bogns u tualettas ed era nagin stgaudament. Quai saja bain bun per il chaschiel ch’els veglian vender qua, di René Schönbächler, il maina fatschenta da la chascharia locala. Ma i possia lura schon era esser in zic fraid per il persunal. «L’enviern segir fraid mo la stad agreabel frestg. Da endrizzar ina stizun en quellas localitads istoricas è segir ina gronda sfida.»
Natiralmain saja quai era in ristg. Mo els sperian ch’ils pelegrins ed era ils turists ed indigens vegnian sperasvi e profiteschian da la nova purschida. Quai avess lura era l’effect che la plazza avant la claustra da Nossadunnaun sa transfurmeschia puspè en quai ch’ella era ina giada: in lieu da sentupada.
RR actualitad 12:00


text:
1ª partida de campionat rit. - Percha
In sabeda ai 29 de merz él gnü sughé la pröma partida de campionat por la scuadra de 3ª categoria da La Val, dô che la partida dl'ultima domënia é gnüda spostata a gauja dla nëi, chësta gnarà spo recuperada le mercui ai 9 de aurì.
Le aversar dla pröma partida à inom Percha, na scuadra che à tres lascè odëi de bunes prestaziuns sön le ćiamp de ćiasa, mo in chësc iad é la scuadra da La Val che à la miù, portan a ćiasa na bela devënta, la partida é jüda fora sön le 2 a 0.
La scuadra da La Val mët man bun la partida sön le ćiamp da Percha daulache la temperatöra ćialdina é otimala por sughé. Atira é Alexander che à na bona ocajiun, sön n bel assist röiel cuntra porta mo la trata röia de püch dlungia porta ia. Le gol dl vantaje toma bel al 9° menüt, sön na bela aziun é Marco che crosëia bas ite amez, Micky röia sön le pal dan le portier y fej balè la rëi de porta. Ince la scuadra aversara à val ocajiuns y la defenjiun da La Val mëss plö iadi spazzè le pal. Le nü portier da La Val, Lukas Eder, à atira lascè odëi sües capazitês da parè y dà na gran segurëza ai sogadus. Te chësta partida é stè le arbiter protagonist, che à partì fora n grüm de ghêles, la miù pêrt por protesta.
Le pröm tëmp se stlüj jö sön le 1 a 0.
Le secundo tëmp mët man atira cun na ocajiun de Stefan, che sön na rebatüda de n defensur aversar al limit dl'area, tira na trata al jôre che vëgn parada dal portier. Atira dedô é n defensur aversar che vëgn desgort dal arbiter por soma de gheles. La Val stënta dassën de fa alzè la scuadra, ince sce i sogadus dl Percha é in 10. La scuadra aversara fej n gran druch, i defensurs da La Val mëss splundrè le pal lunch y i atacanć se stënta a tignì le pal âlt. Da arcurdè é ince na ocajiun de Marco, che é bun de controlè le pal sön n bel cross de Micky, mo la trata basa röia de püch dlungia le palo ia. Al ne mancia nia plö tröp ala fin dla partida y la luzidité di sogadus lascia dô bel plan. Adrian, gnü te ćiamp tl secundo tëmp, à segnè spo le gol dla devënta. Bel al ultim menüt de recuper röia Adrian sön n bel assist de Alex. E. sù dan le portier che se é destachè da porta y cun n bel palonët él bun dl scavalchè y mët l pal te porta.
Sön le gol é spo l arbiter che sciüra la fin. Davagné la pröma partida de campionat é dessigü stè fondamental por l andamënt dla tlassifica.
L U.S. La Val ti da ince le bëgnodü al portier Lukas Eder da Pfalzen, che é gnü por sostituì le infortuné Sepl K.. A Lukas les miûs aodanzes por chësta nöia aventüra.
La Val sugarà söa proscima partida in domënia ai 06 de aurì dales 16:00 te ćiasa cuntra la scuadra da Niederdorf, bele incuntada ai cuarti de finala de Copa Provinzia.
Da recordè: La partida che ess messü gni sugada ai 23.03.2014 cuntra le Sexten é gnüda spostada al mercui 16.04.2014 dales 20:00 a La Val.
Formaziun titolara: Lukas Eder, Martin Ploner, Paolo Vallazza, Alex Alton, Egon Frenes, Marco Castlunger, Felix Nagler, Stefan Sottara, Alex Elzenbaumer, Micky Frenes y Alexander Miribung.
Alenadù: Floriani Claudio
Sostituziuns:
Max Nagler por Felix Nagler (60^ menüt)
Werner Sottara por Egon Frenes (65^ menüt)
Adrian Miribung por Alexander Miribung (75^ menüt)


text:
Scolaras e scolars da la 5avla e 6avla classa da la scola da La Punt Chamues-ch han scrit istorgias e tramess ellas al Radio Rumantsch. Ils 10 d'avrigl 2018 han els visità ensemen cun lur scolasta Petra Crameri (betg sin fotografia) Radiotelevisiun Svizra Rumantscha a Cuira per registrar lur istorgias e guardar il studio da RTR a Cuira. Qua chattais las impressiuns da questa visita. Ed ussa pon ins era tadlar lur istorgias qua.
Scriver è cool La Punt Chamues-ch
Las scolaras ed ils scolars da la 5avla e 6avla classa da La Punt Chamues-ch han visità ils 10 d'avrigl la chasa RTR a Cuira.


text:
Teater a Sedrun
(Corr.) Sco aunc en differents loghens en Surselva, aschia han era ils giuvens da Tujetsch puspei inaga vuliu delectar buns amitgs ed enconuschents da lunsch e da maneivel cun in bi toc dramatic. Per tal intent han els elegiu il drama "Il ruffinau speculant" da professer Kimmacher, translatau en buna viarva romontscha da revendissim pader Baseli Berther.
Il toc datescha ord igl onn dalla fom 1817 e porscha a nus in viv maletg, co in ruffinau speculant haveva ord spir carezia cristiana perfin seschau neu tier il survetsch da cunterbanda. Quel ei lu sin in tal fatg vegnius trapplaus da siu nevs, ch'el haveva 12 onns vendiu ad engaschaders ed il qual era ussa s'avanzas tier capitani dils cunfins. El ha tratg giu la mascra a siu schi cristifideivel aug, che vegn lu persuenter mess en "Nro. stgir".
Il translatur ha era capiu fetg bein, cun translatar duas rollas el lungatg tuatschin, da dar gronda veta humoristica al toc.
Ch'ei vegn generalmein giugau fetg bein, dattan ils vivs applaus davart dils numerus aspectaturs dalla dumengia vargada perdetga. In bien laud mereta era il Chor viril Sedrun per sias bialas prestaziuns.
Pia tgi che vul guder in per bialas uras da recreaziun mondi Gliendisdis-tscheiver a Sedrun.
- Las davosas producziuns da teater a Sedrun e Zignau e dils students claustrals a Mustér han rimnau e cuntentau gronds auditoris e seigi perquei remess cheu dueivel laud a tuts, ad acturs e dirigents. Sedrun ha giu il gliendisdis entuorn curonta auditurs mo da Mustér ... mo la via da schletra ei per quels paucs dis era stada fetg buna. ...


text:
1945
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 d'apriil: la finiss la guèra in Itàlia
San Francisco - La Generalitat de Catalunya al esili la denúnzia ul cuulp militaar fassista a la prima Cunferenza Intrenazziunala di Nazziun Üniit.
Spagna sa refüdada cuma mémbar da la Suzzietaa di Nazziun [1], i la sarà mia acetada finn a dees agn plüü taart [2].
24 01 - La Rússia la cunchista Cracòvia (Pulònia).
12 04 - Harry S. Truman al deventa presideent di Statt Ünii.
29 04 - Ul Adolf Hitler al spusa la Eva Braun.
05 05 - Ul caamp da cuncentrazziun da Mauthausen, al è liberaa paj aliaa.
08 05 - Resa da Germània in la Segunda Guèra Mundiala. Fin da la guèra a Europa.
16 07 - Prima esplusiun nücleara da pröva da la stòria al desèert d'Alamogordo (Nööf Mèssich, USA).
06 08 - La citaa d'Hiroshima (ul Gjapun) la resta destrüída par l'esplusiun da la prima bumba atòmica cun finalitaaa bèlich.
09 08 - Sa lansa la segunda bumba atòmica sura la citaa da Nagasaki (ul Gjapun).
15 08 - Resa dal Gjapun in la Segunda Guèra Mundiala. Fin da la guèra a l'Àsia.
17 08 - Indunésia: sa la pruclama la indipendenza dal paees.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 09 - Münich (Germània): Franz Beckenbauer, futbolista i alenaduur Tudeesch.
- 11 09 - Lares (Puerto Rico): José Feliciano, cantaant.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 04 - Warm Springs, (Geòrgia, SÜA): Franklin Delano Roosevelt, presideent di Statt Ünii.
- 28 04 - Gjülin: Benito Mussolini, ditaduur italian.
- 30 04 - Berlin (Germània): Adolf Hitler, ditaduur Tudeesch e líder dal partii nazzista
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
«Minisguard» dals 5.5.2018
- Sonda, 5.5.2018, 17:40
Tge dastgan schurnalists insumma raquintar?
Quest’emna è sta il Di internaziunal da la libertad da las medias. Quel vul far attent sin terras, nua che quai n’è anc betg il cas. Il Minisguard declera, pertge ch’igl è fitg impurtant che schurnalists ston pudair dir la vardad, ma era tge reglas che valan per els.
Buna notg portgets da mar
Portgets da mar èn animalets fitg socials. Igl è schizunt scumandà da tegnair in sulet senza cumpagnia. Vinavant dovran els avunda plaz e natiralmain aua ed il dretg nutriment. Ma co statti cun in pitschen letg u schizunt in hamac? Selina Stuppan ha sezza trais portgets da mar ed er in shop nua ch’ella venda pitschens letgs ed hamacs per portgets da mar.


text:
Il tunnel è occupà cun in lift, glischs, conducts d'aria e binaris per il transport. El maina dad ina chasa a Tijuana en il Mexico sur il cunfin sin in terren ad Otay Mesa en la California, ha communitgà la procura publica responsabla. Là era cuvernada l’entrada en il tunnel dad in grond container da rument.
Acziun cunter la cuntrabanda da drogas
Las autoritads han surprais ils cuntrabandists da drogas cura ch’els eran vi da chargiar in camiun. En l’acziun èn vegnids arrestads 6 suspectads. Las autoritads han confiscà ina tonna cocain e 6 tonnas mariuana.
In auter tunnel raffinà - il tunnel da fugia dad «El Chapo»
Gia l’onn passà aveva procurà in auter tunnel mexican per attenziun mundiala. Lura era scappà il boss da drogas mexican, Joaquin «El Chapo» Guzman, da sia duscha en praschun. Là era vegnì construì in tunnel da passa 1kilomter lunghezza, ch’era equipà schizunt cun in töf per che Guzman possia scappar. La fugia ha dat rumpatesta a la regenza Mexico e procurà ad ella difficultads diplomaticas cun ils Stadis Unids.
Il boss da drogas pli tschertgà dal mund è dapi il schaner 2016 danovamain en praschun.
RR novitads 06:00


text:
Costa Rica
Costa Rica (spagnol per "costa reha"; num ufficial en spagnol República de Costa Rica)) ei in stadi ell'America centrala, che cunfinescha el nord cun Nicaragua ed el sid cun Panama. La tiara ha ina costa caribica ed ina pacifica e quenta sco ina dallas tiaras pli progressivas dall'America latina. Aschia ei l'armada gia els onns 50 vegnida abolida adabien da projects d'educaziun e da sanadad, tgei ch'ei propi da sentir.
La tiara gudogna leutier passa 90 % dil basegns d'energia cun fontaunas regenerativas ed il turissem ecologic vegn era promovius ferm. Bunamein in tierz dalla surfatscha dalla tiara, che constat aschia ni aschia per gronda part da natira, ei protegida.
En cuntrast tier autras tiaras ella regiun, ei Costa Rica dapi ils onns 50 ina democrazia constanta ed ei dapi lu schurmegiada da problems sozials, uiaras burgaisas e dictaturas ch'ei ha dau en tiaras vischinontas. Perviada conflicts anteriurs en talas tiaras vischinontas, ha Costa Rica declarau 1983 la "neutralitad eterna ed activamein nunarmada" e vegn perquei era numnau la "Svizra dall'America centrala".


text:
Pröma gara dla sajun por i atlec jogn dl nodé de Badiasport
En sabeda ai 25 de novëmber s’á atlec jogn dl nodé da döt Südtirol abiné a Urtijëi por la pröma gara dl VSS (Verband der Sportvereine Südtirols) dla sajun 2017/2018. Ince na scuadra de Badiasport cun Aichner Ryan, Gaetani Simone, Granig Elisabeth, Irsara Sofie, Pedevilla Manuel y Pizzinini Samuel á tut pert.
Les nodadësses y i nodadus de Badiasport s’á mosoré cun i atri atlec de Südtirol te deplü gares y stii cun de bugn resultac. Gaetani Simone y Pizzinini Samuel s’á concuisté le podest pro döes proes.
Pro i 25 m de stil lëde por i mituns nasciüs tl 2007 é Gaetani Simone y Pizzinini Samuel stá i plü asvelc y á arjunt le pröm y le secundo post cun n tëmp de 00:22:04 y 00:22:87.
Ince pro i 25 m a spiné s’á Gaetani Simone y Pizzinini Samuel concuisté le podest. Simone sciöche le secundo miú te 00:28:13 y Samuel sciöche le terzo miú te 00:28:51. Le pröm á stlüt jö la gara te 00:25:53.
Aichner Ryan, Irsara Sofie, Granig Elisabeth y Pedevilla Manuel á tut pert pro la stafëta de 4x25m tl stil lëde por i nasciüs danter le 2009 y le 2011. Ai s’á posizioné al 11. post cun n tëmp de 1:52:13 sön indöt 14 scuadres. I plü asvelc é stá la scuadra da Laifers cun n tëmp de 1:19:03.
Pro i 25 m de stil lëde por i mituns nasciüs tl 2009 á Aichner Ryan arjunt le 6. post te 00:19:87 y Pedevilla Manuel le 22. post te 00:25:10. Le plü asvelt á stlüt jö la gara te 00:17:50.
Pro i 25 m de stil lëde por les mitans nasciüdes tl 2009 á Irsara Sofie arjunt le 10. post te 00:27:22 y Granig Elisabeth le 13. post te 00:29:53. La plü asvelta á stlüt jö la gara te 00:20:22. (Badiasport)


text:
202
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Caracàla el sposa la Flavia Plautina, fioeua del pretor Cai Fulvi Plauzian.
- El imperador roman Setimi Sevéri el vieta de fá proselitismo.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sant'Irenee de Lion, vesch e teòloch grech.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Casteldelci
Casteldelci (endèla parlàda locàl: Castèl d'Elci) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha 437 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 49 km² e 'na densità de 9 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia Tedalda (AR), Pennabilli, Sant'Agata Feltria, Sestino (AR), Verghereto (FC).
Chèsto cümü — isé come i óter sés de l'Alta Valmarecchia — enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Yzeures-sur-Creuse
Yzeures-sur-Creuse al é una municipalitaa Francesa dal departament da Indre-et-Loire, en la reson da Centre, Franza. Yzeures cont ona popolazion de 1500 abitant.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Yzeures al se tröa a la cunflüenza de la Creuse in de la Gartempe.
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La se ciama Yzeures-sur-Creuse dumà del 1926.
Prima la se ciamava Hicciodero, Iciodorum vicus, Pagus Iciodorensis, Ysorium e Yzeures.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è el Alain Chartier (del 2007).
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cültüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Müseu Mado Robin
- Müseu Minerve
Monümenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Figüre sélebre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mado Robin
- Agnès Sorel
- Paul Haviland
- Suzanne Lalique


text:
L’istorgia mussa, durant decennis funcziunavan las elecziuns dal Cussegl federal precis sutsura. Las partidas nominavan be in’unica candidatura, per la paja fascheva diever l’assamblea federala regularmain da sia libertad d’eleger ed elegeva adina puspè era candidats e candidatas nun-uffizialas.
Il squitsch d’eleger candidats uffizials ha fabritgà si sco emprim la PS, perquai ch’ils candidats uffizials da la PS n’èn betg vegnids resguardads il pli savens. Ma la PPS ha augmentà il squitsch era sin ses agens commembers da partida cun integrar la clausula en ils statuts da partida, che mintga candidat selvadi vegn exclus da la partida. Era pervi da questa clausula pensa il politolog Georg Lutz ch’i vegnia elegì a la fin in dals trais candidats uffizials en il Cussegl federal.


text:
Naziunal/Internaziunal
-
A Berna datti puncts per Langnau
En il campiunadi da hockey hai dà ina surpraisa en il derby bernais.
Il SC Berna perda a chasa cunter ils SCL Tigers, fin uss sin la davosa plazza da la tabella, cun 5:6 suenter sajettar penaltis. Fin la 55avla minuta manava Berna cun 5:3. Lura han ils da Langnau anc pudì marcar dus gols entaifer 53 secundas ed egualisar.
La prolungaziun ha purtà blera hectica e pliras schanzas per omaduas squadras, dentant nagina decisiun. Cun sajettar penaltis ha lura Chris DiDomenico dals Tigers procurà per la decisiun, el ha empruvà sco 16avel e marcà.
RR Novitads 23:00
Hockey: 47. runda liga naziunala A
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)


text:
Il maletg che la societad fa da l’urs è en emprima lingia quel dad ursins da stoffa e d’istorgias dad urs.
Davart ils spazis da viver ch’in “vair” urs dovra e da ses cumportament san ins relativamain pauc. L’exposiziun vul surtut cuntanscher il public giuven e dar in maletg viv da l’urs. Perquai avain nus mess l’accent sin la communicaziun sur ils senns e sin l’eveniment. Ils texts sin las tavlas èn fitg curts e simpels, infurmaziuns supplementaras chattais Vus en la broschura detagliada.
En la part istorica da l’exposiziun stat il davos urs da la Svizra sajettà il 1904 da Jon Sarott Bischoff e Padruot Fried. Ina trapla dad urs en grondezza originala mussa cun tge instruments brutals ch’ils urs vegnivan persequitads pli baud.
La part actuala da l’exposiziun da l’urs mussa tge ch’ils urs brins pretendan da lur spazi da viver e co che las populaziuns dad urs sa derasan en Europa.
L’exposiziun vegn actualisada mintg’onn per tegnair quint dals svilups en Svizra ed en ils pajais cunfinants. Il museum Schmelzra serva er al Parc Naziunal sco post decentral d’infurmaziun che cuntegna in sistem d’infurmaziun digital per ils visitaders, ina staziun da video ed ina butia.
L’exposiziun è vegnida premiada il 1999 cun il Prix Media. Segund la giuria persvada l’exposiziun tras sia pussaivladad da far experientscha e tras sia qualitad pedagogica. Las infurmaziuns curtas e simplas da chapir èn scrittas en tudestg e rumantsch. Igl èn er avant maun texts franzos, talians ed englais.


text:
Internet e claustras
- Dumengia, 12.7.2015, 8:06
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 12.7.2015, 8:06, RTR
L'internet dominescha nossa vita: leger las gasettas, mirar in film, sa cunvegnir per termins, communitgar cun enconuschents, l'urari da tren, tschertgar in hotel per las vacanzas - ins pudess passentar 24 uras en di en la rait, ins pudess sa perder, sa cumblidar. Ma co ir enturn cun l'internet? Ils paders, ils muntgs, mussan co: Lur di structurà gida da consumar las medias modernas cun med e mesira. Barbara Müller, ina psicologa ed istoricra svizra ha retschertgà co ins dovra l'internet en las claustras benedictinas.
Il predi fa l'avat Vigeli Monn.
Redacziun: Gabriela Desax
Contribuziuns
-
Predi da l'avat Vigeli Monn.


text:
Samuel Walser en la 2. minuta e Beat Foster en la 17avla minuta han sajettà il HCD en avantatg. Suenter che Servette aveva lura pudì scursanir en la 26avla minuta al 1:3, ha Tavau bainprest procurà per ina clera chaussa cun dus ulteriurs gols da Marc Wieser e da Devin Setoguchi. Il gol final al 6:1 ha lura Samuel Walser sajettà en la 44avla minuta.
Cun questa victoria è il HCD anc in punct davent dal segund plaz da la tabella.
Ils 2 ulteriurs gieus:
SCL Tigers - Zug 3:2
ZSC Lions - Kloten 3:4 suenter sajettar penaltis
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)
Novitads RR 23.00


text:
Ramones
I Ramones eren un grüp american cunsideraa de spess el prim grüp punk.
El grüp el s'è furmaa a Forest Hills, Queens, New York, in del 1974. Tücc i member dupraven el cugnòm "Ramone" 'me suranòm, anca se nissün de lur al se ciamava inscì. In tüta la cariera hann faa 2263 cuncert in 22 agn. In del 1996, dopu d'un tour al festival Lollapalooza, hann desmetüü de sunà. Tüc i member fundadur, el Joey Ramone, el Johnny Ramone e'l Dee Dee Ramone a hinn mort.
I Ramones hin staa i prim a tacà sü a sunà canzun e toch de müsega bei cürt, lungh dumà vün - düü mignüü, trii mignüü al pü. In quij temp lá l'eva in voga sunà toch de müsega che finissen pü, 'ma peresempi, Stairway to Heaven, Bohemian Rhapsody, e.i.v.
Gh'han faa anch un film in del 1979 ciamaa Rock 'n' Roll High School indua gh'è i Ramones che suna.
Anca se hinn staa vün di grüp püssee impurtant e inflüent de semper, hann minga avüü un grant sücess cumercial in di USA: dumà la racolta Ramones Mania l'ha vingiüü el disch dor.
El 18 mars del 2002 i Ramones i hann metüü in de la Rock and Roll Hall of Fame.
Cuntegnüü
Discografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Videugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rock 'n' Roll High School (1979)
- Lifestyles of the Ramones (1990)
- We're Outta Here! (1997)
- Ramones - Around the World (1998)
- End of the Century: The Story of the Ramones (2003)
- Ramones: Raw (2004)
- Too Tough to Die: a Tribute to Johnny Ramone (2006)
- It's Alive 1974-1996 (2007)


text:
Blers siemian d’avair in chaval. Da pudair chavaltgar e stregliar il chaval. Dentant in chaval dat bler dapli lavur ch'ins pensa. Il Minisguard ha visità ina giuvna e ses chaval pli vegl.
La vista dals chavals
Night Turf: cursa da chavals a San Murezzan
Siglir sur saivs
Siglir cun chavals sur obstachels vesa ora simpel. Tar tals sigls dovri dentant blera preparaziun e trenament. Nus avain visità ina scola da chavaltgar per chattar ora quant grev che quai è propi e tge che fa plaschair da siglir cun chavals sur obstachels.
Bianca il chaval da Luisa Orlik - prim percurs
Bianca il chaval da Luisa Orlik - segund percurs
L’emprima giada sin in chaval
Ils chavals selvadis dal Tessin
Sin il Monte Generoso, nua ch'il Tessin cunfina cun l’Italia viva ina scossa da 23 chavals selvadis. L’istorgia dals chavals da Bisbino è in'istorgia fitg trista ed il medem mument ina bellischma. Ils chavals tutgavan ad in pur talian ch'era gia mort il 2003. Dapi là eran ils chavals surlaschads a sasez e vivevan en libertad.


text:
Gieus pli pitschens
Cun «Agenda 2020» ha il comité olimpic internaziunal IOC simplifitgà las pretaisas envers ils organisaturs. Uschia èsi puspè pussibel d'organisar gieus decentrals. Vul dir, che betg tut las occurrenzas olimpicas ston esser en il medem lieu. Vitiers na vul ins era betg pli il gigantissem sco per exempel tar ils gieus olimpics 2014 a Sotchi. Enavos tar las ragischs – back to the roots – para dad esser la nova devisa. Uschia scriva era il president da Swiss Olimpic, Jörg Schild en la communicaziun:
Nus vegnin a definir da nov ils gieus olimpics d’enviern, sco il 1948 a San Murezzan.
Quests gieus pli pitschens, pli sauns per turissem, l'ecologia e l'economia paran da puspè attrair dapli interess per ils gieus. Uschia er en Svizra.
5 gruppas – in siemi
Gist 5 gruppas èn stadas preschentas a l’infurmaziun da Swiss Olympic.
- Grischun
- Valais
- Gruppa naziunala
- Svizra Centrala
- Regiun Lac Lemon
Las gruppas han ussa temp d'inoltrar lur candidatura concreta fin ils 31 da matg. Sandra Felix dal comité Grischun ha ditg, ch'il Grischun veglia far quest pass.
Criteris e pretaisas
Swiss Olympic è responsabel per ina candidatura pussaivla svizra per ils gieus olimpics. Uschia han els era da definir tscherts criteris:
- l’entira Svizra sto pudair profitar dals gieus olimpics
- la candidatura sto savair gudagnar l’elecziun dal comité olimpic internaziunal IOC
Vitiers han las candidaturas era d'accumplir suandantas 5 pretaisas:
- Politica: Las regiuns pertutgadas ston star cleramain davos ina candidatura. Politicamain sco era finanzialmain.
- Sport: Ils gieus olimpics ston avair in effect da motor per il sport en la regiun. Vitiers duajan ils midaments purtar in avantatg surregiunal.
- Ambient: Ils gieus ston esser ecologicamain supportabels. Era exponents da la protecziun d’ambient ston pudair star davos l'eveniment.
- Economia: Ils gieus olimpics ston mussar in sustegn da l’economia locala. Era in program da sponsoring sto la candidatura cuntegnair.
- Turissem: Il sustegn dal turissem local sto esser grond ed ils gieus olimpics ston rinforzar il turissem local per il futur.
Co enavant?
Suenter l'annunzia concreta d’ina candidatura han las gruppas d'elavurar respostas en differents workshops. Enfin la fin da quest onn han las gruppas da candidatura lura d'inoltrar in dossier a Swiss Olympic. Quel vegn alura controllà sin la realisaziun ed ils criteris definids.
Mo sche Swiss Olympic e persvas d’ina candidatura vegn quella alura era avant il pievel il 2017. Il 2019 decida il Comité internaziunal olimpic lura nua ch'ils gieus olimpics d'enviern 2026 han lieu.