text:
Check this out on Chirbit
Cand ch’i vardo le leture bibliche dla Duminica, për podej pronteve na pcita introdussion, i serco sèmper col ch’a sìa ‘l fil ch’a jë cus ansema. An general, a l’é pro vera - e costa sì a l’é na vrità pressiosa - che tut lòn ch’a-i é ant la Bibia (ël Testament Vej e col Neuv, ij sò 66 lìber) a l’é cusì ansema da ‘n fil d’òr ùnich, visadì da la përson-a dël Signor e Salvator Gesù Crist, ch’a n’é ‘l téma. Sensa col fil-lì ch’a-j ten ansema e a na fà un quàder magnifich, tùit ij lìber ëd la Bibia a së dësblerìo e a cascherìo giù a tòch, sensa ch’as peussa trovene ‘l sens. An efet, coj ch’a dëspresio la Bibia (e ch’a la fan a tòch) a l’é ‘dcò përchè a conòsso nen sto segret-sì. I l’oma da trové ‘l Salvator Gesù Crist an tùit ij lìber ëd la Bibia e, antlora, as compiss lòn che la Bibia a n’é dàita: pr’ arvelé col ch’a dà ‘n sens e na prospetiva eterna a nòstra vita, an salvandla da le conseguense tràgiche ‘d nòstra arvira contra Nosgnor e Soe Lej ëd vita.
La figura ‘d Gesù, coma ‘l fil d’òr ch’a cus ansema la Bibia a l’é pro d’atinensa dla vita uman-a midema, per toa vita. S’a-i é nen ël Salvator Gesù Crist an nòstra vita, ëdcò tut lòn ch’i soma e ch’a fasoma a perd sò sens, tut a casca giù a tòch, tut as dësbela. Chërdime: a l’é l’esperiensa ‘d tanta gent ëd minca temp e pais.
As podrìa ‘dcò dovré n’àutra figura e dì che ‘l Salvator Gesù Crist a l’ha da sté, da pijé soa abitassion, soa residensa, an nòstra ca, an nòstra vita, coma l’òspite d’onor, da pì, coma col ch’a n’alògia an përmanensa. S’i comprendoma sossì e a-j doma cost’anvit, i n’ancorzëroma bin tòst che chiel a l’é l’amis pì pressios che mai i podrìo avej!
Scuté lòn ch’a dis Gesù an nòstra prima letura, dal capìtol 14 ëd Gioann:
“Giuda (nen l’Iscàriot) a-j dis: “Signor: com a l’é ch’it lasseras conòsse da noi, e nen dal mond?”. Gesù a-j rëspond: ”Se quajdun am veul bin a scotrà mia paròla, e mè Pare a lo amërà, e i vniroma da col-lì, e i staroma an soa cà. Col ch’am veul nen bin, a scota nen mie paròle. E la paròla ch’i sente, a l’é nen mia paròla, ma a l’é cola dël Pare ch’a l’ha mandame. I l’hai dive ste còse antramentre ch’i son ansema voi, ma ‘l Consolator, ch’a l’é lë Spìrit Sant, che ‘l Pare a mandrà an mè nòm, Chiel av mostrërà tut e av arciamrà a la ment tut lòn ch’i l’hai mostrave. Iv lasso la pas, iv dago mia pas, iv la dago nen com’ ël mond a la dà. Ch' ij vòstr cheur a sio nen crussià. Manché nen ëd coragi. I l’eve sentì lòn ch’i l’hai dive: 'I vado vìa, e i tornerai da voi'; S’im volèisse bin, i sarìe content ch' i l’hai dive ch’i son an camin d’andé al Pare, përchè ‘l Pare a l’é pì che mi. I l’hai divlo prima che lòn a sia rivà, parèj che quand ch’a sìa rivà, i l’abie fej (ancora ‘d pì)” (Gioann 14:23-29).
Ant la sconda letura, da j’At dj’Apòstoj, al capìtol 16, i trovoma l’episòdi anté che l’apòstol Pàul a riva për la prima vòta ant l’Euròpa, e a tròva ‘d gent che volonté a-j deurb le pòrte e, pì ‘d lòn, ëd gent ch’a deurb le pòrte ‘d sò cheur ëd lor al Salvator Gesù Crist e a sò vangeli. Scoté:
“...Ambelelà Pàul a l’a avù ‘d neuit na vision ëd n’òm dla Macedònia ch’a l’é presentasse dëdnans a chiel e a l’ha pregalo disandje: “Passa an Macedònia e giutne”. Apress ch’a l’ha avù cola vision, i l’oma antlora decidù ‘d parte sùbit, përsuas che Nosgnor an ciamava a prediché la Bon-a Neuva an Macedònia. Parèj, essend partì da Tròade, i soma andàit drit a Samotràcia, e l’indoman a Neàpolis. Da lì i soma rivà a Filippi, ch’a l’é na colònia roman-a, sità dël prim dipartiment dla Macedònia, andoa ch’ I l’oma passaje un quaj dì. Un dì ch’a l’era ‘d saba i soma sortì da la sità e i soma andàit nen tant da leugn an sla riva d’un fium, andoa ch’i figuravo d’essje un leugh ëd preghiera. I soma ansetasse e i l’oma parlà con le fomne ch’a j’ero radunasse. An tra ‘d lor a j’era na fomna për nòm Lidia, marcanda ‘d pórpora, ch’a l’era dla sità ‘d Tiàtira. Lidia già adorava ‘l Dé ùnich. Antlora Nosgnor a l’ha dovertaje ‘l cheur përché a fèissa cas a lòn ch’a disìa Pàul. E apress d’avèj arseivù ‘l batèsim, chila e tuta soa famija, a l’ha invitane a sté a soa ca, disand: ‘S’i chërde ch’i soma përdabon dij chërdent ant ël Signor, intre an mia ca e steje’, e a l’ha tant fane insistensa ch’i l’oma acetà” (At 16:9-15).
Ant la tersa letura i l’oma la vision ëd Gioan ant ël liber ëd l’Arvelassion ch’a parla ‘d coma la sità ‘d Nosgnor, Gerusalem, a cala giù dal cél për ven-e an tra l’umanità e porteje tùit ij benefissi dla presensa ‘d Nosgnor.
“E a l'ha portame an ëspirit an sna montagna granda e maestosa, e a l'ha fame vëdde la santa sità 'd Gerusalem ch'a calava dal cél: a vnìa da Nosgnor. (...) Ant la sità i l'hai nen vëddù ch'a l'avèissa 'n tempi, përchè sò tempi a l'é Nosgnor, Dé dl'univers, ansema a l'Agnel. La sità a l'ha nen da manca d'anluminassion da part dël sol o dla lun-a, përchè la glòria 'd Dé a l'ampiniss ëd ciairor, e l'Agnel a l'é la lampia ch'a l'anlumina. Le nassion a marciaran sota soa lus e ij rè dla tèra a-j porteran soe richësse 'd lor. Soe pòrte a së sareran nen për tut ël dì, përchè a-i sarà nen ëd neuit. A-i porteran, donca, le richësse e l'onor dle nassion. Ant la sità a-i intrerà gnente ch'a sia inpur, o coj ch'a comëtto d'abominassion o 'd busiard. A-i intreràn mach coj ch'a son ëscrit ant ël lìber dla vita dl'Agnel. L’àngel a l’ha mostrame ‘dcò ‘l fium dl’eva dla vita, lìmpid coma ‘l cristal, ch’a sortìa dal tròno ‘d Nosgnor e da l’Agnel. Ël fium a scorìa giù an mes ëd la stra gròssa dla sità. Dëdsà e dëdlà dël fium a j’è l’erbo dla vita, ch’a dà sò frut mèis për mèis, dódes vire l’ann. Soe feuje a servo da meisin-a pr’ arsanì ij pòpoj. Ant la sità a-i sarà pì nen ëd maledission, përchè a-i saran ël tròno ‘d Nosgnor e dl’Agnel. Ij so sërvitor a lo sërviran; a vëdran soa facia e a l’avran sò nòm scrivù an sla front. A-i sarà pì nen ëd neuit, e a l’avran pì nen da manca ‘d na lampia o dël sol, përchè Nosgnor medésim a j’anluminrà. A regneran pr’ ij sécoj dij sécoj” (Arvelassion 21:10, 22-22:5).
Terminoma coma ‘d sòlit con la preghiera. La prima a ven dal lìber dij Salm, ël nùmer 67. L’autor a làuda Nosgnor për le benedission ch’a arversa an sù sò pòpol e a cissa le nassion a laudelo përché Chiel a l’é col ch’a governa ‘l mond con giustissia.
“Che Nosgnor a sìa misericordios anvers a nojàutri e an benedissa; ch’an fassa vëdde la lus ëd soa fàcia ch’an sorid. Pàusa. Ch’ij tò senté a sio conossù për tuta la tèra, e tùit ij pòpoj a vëdran la salvëssa. Che tute le nassion at làudo, ò Nosgnor! Éh, che tute le nassion at làudo. Che tut ël mond a canta ‘d gòj, përchè ti ‘t governe le nassion con giustissia e it guide ij pòpoj dla tèra antrega. Pàusa. Che tute le nassion at làudo, ò Nosgnor! Éh, che tute le nassion at làudo! Antlora la tera a l’avrà dj’arcòlt fosonant e Nosgnor, nòst Dé, a benedirà con abondansa. Éh, Nosgnor an benedirà, e tùit ij pòpoj pr’ ël mondo a l’avran timor ëd chiel” (Salm 67).
Orassion: Nosgnor! Ti 't l'has prontà për coj ch'at veulo bin tante 'd cole cose bon-e! A van fin-a dëdlà 'd lòn ch'i podoma comprende! Arvèrsa ant nòst cheur un tal amor anvers ëd ti che nojàutri an amand-te për tute cole còse bon-e e dzura 'd tute le còse, i peuda oten-e toe promësse ch'a van motobin dëdlà 'd tut lòn ch'i podrìo avèjne anvìa; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Leture bìbliche dël lessionari - 1 ëd Magg 2016 - Duminica 'd Pasca ch'a fà ses - At 16:9-15; Arvelassion 21:10, 22-22:5; Gioann 14:23-29 o 5:1-9; Salm 67


c: text/html

text:
Otòber
Artécol in dialèt arzân
Otòber o Utòber (ottobre in italiân) l'é al dècim mèiş secònd al Lunâri Gregoriân e al secònd mèiş ed l' avtûn ind la pêrt d'ed sōver ed la Tèra, ed la premavèira ind la pêrt d'ed sòta, al cûnta 31 dé, e l'é ind la secònda metê 'd un ân civîl.
Al nòm al deşvîn da october, perché l'ēra l' otêv mèiş dal lunâri rumân, ch' al cumincêva cun al mèiş ed mêrs. L' imperadōr Commodo (IT) l'à fât 'na rifōrma dóve 'l mèiş a 'gh gnîva dê al nòm 'd Invictus, mó dôp la só môrt a 's é turnê al mōd ed préma.
Int al lunâri persiân al cumbinêva cun al mèiş Mehr (fîn al 22) pó cun còl 'd Aban.
Int al lunari ed la rivolusiòun francèişa otòber al cumbinêva cun dû mèiş: Vendemmiaio (IT) fîn al 22/24 pó dôp Brumaio (IT).
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Ottobre trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Otòber
Gennaio | Febbraio | Marzo | Aprile | Maggio | Giugno | Luglio | Agosto | Settembre | Ottobre | Novembre | Dicembre

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dücàt de Bèrghem
Ol Dücàt de Bèrghem l'è stàcc öna di entità teritoriàle che i formàa ol Règn di Lombàrcc. Creàt in del 569[1], söbet dòpo l'invasiù guidàda da 'l rè Alboì, l'è stàcc abolìt in del 702.[2][3]
La creasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 569 Bèrghem l'è conquistàda dai Lombàrcc. La sità l'è importànta per la sò posissiù stratégica: söl confì in tra Austria e Neustria, crocevìa di strade militàr che i ünìa ol Friùl co la val Padana. La deènta dóca séde de ü potènt dücàt. Ol prim düca l'è Wallari[4], che 'l goèrna ach in del Perìodo di Düchi, comensàt co la mórt del rè Clefi.
La ribeliù de Gaidulfo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 584 i düchi i elège rè Autari, ol s-cèt del rè Clefi, per respónd a la minacia di Bizantì e di Franchi. Dòpo la sò mórt in del 590, la vèdova Teodolinda la ciàpa cóme marìt e növ sovrano Agilulfo, düca de Turì. Ol sücesùr de Wallari, Gaidulfo, insèma a di óter, al se ribèla cóntra al rè; a la tèrsa ólta, dòpo che l'à portàt la sò resistènsa infina a l'ìsola Comacina, l'è sconfìt e giüstissiàt in del 594:[5]
Ol VII sècol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del VII sècol ol dücàt, compàgn de töt ol Règn, l'è segnàt da i perìodi de declìn e rinàssita de l'arianesim (la religiù di Lombàrcc al tép de l'invasiù) rispèt al catolicésim, sotegnìt da la dinastìa Bavarés. In chi agn che l'è importànta la figüra del vèscov Gioàn de Bèrghem, decisìv in de la vitòria del catolicésimo in del teritòre bergamàsch.[3]
La fì del Dücàt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol passàgio in tra ol VII secòl e l'VIII l'è stàcc ü momènt de granda confusiù in del Règn Lombàrd, con piö d'öna guèra civìl in tra i pretendèncc al tróno. L'öltem düca de Bèrghem, Rotarit, dòpo la mórt de Cunipèrt al sostègn ol sò s-cèt picinì, Liutpèrt, el sò tutóre Ansprando. Sconfìt da Ragimpèrt (700) e Aripèrt II (702),[6] la se sèra dét in de la sò Bèrghem el se proclàma rè. La sità l'è conquistàda da Aripèrt dòpo ü dür asséde, e Rotarit, dòpo che i gh'à teàt i cheèi e la barba (granda umiliaziù per i Lombàrcc) l'è esiliàt a Turì; al sarà fàcc copà inséma al sò protét, Liutpért.[7] Ol dücàt l'è desligàt, e al sò pòst l'è creàt ü gastaldàt, goernàt da ün funsiunare del rè.[3]
Bèrghem la turnerà a iga la sò autonomìa polìtica adóma con Carlo Magno, in del 774: la deènta séde de öna contéa.[3]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://historiadibergamo.blogspot.it/2013/06/bergamo-nel-medioevo_8.html
- ↑ Ariperto II re dei Longobardi - Treccani
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Bergamo e il Ducato Longobardo dalle fonti scritte alle testimonianze archeologiche
- ↑ Pàol Diàcon, Historia Langobardorum, II, 32
- ↑ Pàol Diàcon, Historia Langobardorum, IV, 3, 13
- ↑ Pàol Diàcon, Historia Langobardorum, VI, 18
- ↑ Pàol Diàcon, Historia Langobardorum, VI, 20


text:
Era ils onns 2019, 2020 e 2021 duain mintgamai enfin 5'000 schuldads sustegnair il chantun Grischun tar la protecziun dal Forum mundial d'economia WEF. Il Cussegl federal ha tramess in messadi correspundent al Parlament federal. En emprima lingia duai l'armada sustegnair la Polizia chantunala dal Grischun. Quai per exempel tar la protecziun d'objects e persunas, tar la protecziun dal spazi d'aria e la logistica sco era tar il servetsch sanitar.
Cun excepziun da las mesiras per la protecziun dal spazi d'aria, haja tar tut tschellas mesiras ed incumbensas da l'armada, la Polizia chantunala il commando, scriva il Cussegl federal.
9 milliuns per segirtad
Ultra da quai duai la Confederaziun era ils proxims trais onns sa participar als custs da segirtad dal WEF. Quai ensemen cun il chantun Grischun, la vischnanca da Tavau e la fundaziun dal WEF. Il plafond d'expensas resti tar nov milliuns francs per onn ed ils custs vegnian repartids sco enfin qua, uschia il Cussegl federal.
Il Parlament a Berna sto anc approvar il conclus.
RR novitads 12:00


text:
Sangian
Sangian (nom ufizial in italian: Sangiano) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 1 526 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2 km² e 'na densità de 763 ab./km².
Sangian l'è on paes situaa arent al Lagh Maggior (anca se minga in su la còsta), arent a Leggiun, comun del qual l'è staa ona frazion tra el 1927 e 'l 1963. A Sangian l'è nassuu el Premi Nobel de la Letteratura Dario Fo (24 marz del 1927), oltra che la mamma del Nanni Svampa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sangian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sut il tetg dal Museum naziunal svizzer èn unids ils trais museums – il Museum naziunal a Turitg, il Chastè da Prangins ed il Forum da l'istorgia svizra a Sviz – sco er il Center da las collecziuns ad Affoltern am Albis. Ils museums preschentan l'istorgia da la Svizra dals origins fin oz, e rendan accessiblas – er cun exposiziuns temporaras davart temas actuals – l'identitad svizra e la diversitad da l'istorgia e da la cultura da noss pajais.
Il Museum naziunal a Turitg è il museum istoric da la Svizra che vegn frequentà il pli savens. Il center da las collecziuns ha cun passa 820 000 objects la collecziun la pli gronda davart l'istorgia culturala e davart l'artisanadi da la Svizra. A la sedia dal Center da las collecziuns èn unids sut il medem tetg las collecziuns, ils ateliers dals conservaturs-restauraturs, il laboratori per la perscrutaziun da la conservaziun, la registraziun e la logistica d'objects, l'emprest sco er l'atelier da fotografar.


text:
Las directivas obligheschan las societads aviaticas europeicas da surdar lur datas da passagiers als pajais da l'UE. Questas datas vegnan uschia arcunadas durant 5 onns. Las datas duain sustegnair la polizia per evitar attatgas da terror planisadas. Ils stadis da l'UE han ussa dus onns temp da midar las directivas en il dretg naziunal.
Nov pachet per la protecziun da datas
Ultra da quai ha il parlament da l'UE approvà suenter tractativas da bunamain 4 onns in nov pachet davart la protecziun da datas. Quel duai surtut proteger meglier ils utilisaders da l'internet. Uschia na dastgan interpresas en l'avegnir betg pli duvrar u dar vinavant datas senza il consentiment explicit dals pertutgads.
RR novitads 15:00


text:
Il forum cun Chasper Pult
- Dumengia, 12.4.2015, 12:30
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 12.4.2015, 12:30, RTR
Max e Murezi u Jon e Din?
Avant 150 onns è cumparì l'istorgia en maletgs da dus furbazs che nus tuts enconuschain. L'autur ed artist Wilhelm Busch n'avess sez betg pensà che las lumparias dals dus mattatschs vegnan ad avair in success mundial. Il cudesch è vegnì translatà en passa 300 linguas e dialects, en rumantsch datti versiuns en tut ils idioms. Pertge vegnan Paul e Clau «strufegiai» da Nossegner en sursilvan? Pertge sa numnan els Not e Clo en surmiran? E pertge n'enconuschain nus betg la stupenta versiun dal poet ladin Chasper Po?
Redacziun: Chasper Pult


text:
Divertiment per tuts
Il divertiment fa plaschair, è in gieu e dat tensiun. El educhescha, captivescha ed intgantescha. En la Svizra plurilingua facilitescha el la chapientscha tranter ils umans. Purschidas da divertiment intermedieschan actualitad a moda nuncumplitgada, dattan in'egliada umoristica sin la vita ed avran novas perspectivas. Bun divertiment è service public.
La diversitad dal divertiment
Bun divertiment n'enconuscha nagins cunfins. Ils emetturs da la SSR transmettan mintg'onn var 1500 uras program da show, divertiment musical ed emissiuns da quiz, da concurrenza e da gieus, circus ed artistica, talkshows, cabaret ed umor sco era divertiment popular.
Durant circa 5600 uras pon ins guardar films e serias. Quai correspunda a 26 pertschient da noss temp d'emissiun en la televisiun. Al radio emettain nus 1158 uras program da divertiment e da quiz sco era program tenor giavisch (dumbers dal 2016).
Bun divertiment è program
Mintga saira durant il temp d'emissiun principal envidan tschientmillis da persunas en l'entira Svizra noss emetturs. Ellas persequiteschan discurs e debattas cun persunalitads e stars.
Ellas rin e persequiteschan cun tensiun Svizras e Svizzers che mussan lur talents u che mordan or ils dents cun pensums difficultus. E cun noss films e nossas serias sfunsan els en munds plain tragica ed umor.
Divertiment per l'entira Svizra
En emissiuns sco «Persönlich », «1gegen100» u «SRF bi de Lüt» stattan en il center umans da tut las regiuns linguisticas da la Svizra. Noss divertiment sa sviluppescha cun e per ils umans en Svizra. El mussa las particularitads culturalas cun tut lur atgnadads regiunalas.
Passa in terz dal public da televisiun da la Svizra tudestga ha persequità l'ultima stafla da l'emissiun da la sonda saira «Die grössten Schweizer Talente». L'atgna producziun da SRF «Der Bestatter» ha gì il 2016 en media 700 000 aspectaturas ed aspectaturs – quai è ina part dal martgà da 37,5 pertschient.
[Translate to Rätoromanisch:] Unterhaltung – das sind:
5600 Stunden Filme und Serien
1158 Stunden Unterhaltungs-, Quiz- und Wunschprogramm


text:
En questa emissiun vegnan discutadas las fatschentas ch’il Cussegl grond ha tractà en sia sessiun dal settember. Tema da discussiun era tranter auter il dretg da votar da las dunnas sin plaun cirquital e chantunal, la renovaziun da las vias en Surselva e la prolungaziun da l’onn da scola. Tranter auter vegnan a pled Guido Tramer, Hans Schneider, Franz Capeder, Jon Armon Campell, Rudolf Viletta e Dumeni Columberg.
01/10/1971
Via da Masans 3, Cuira
Guardar sin la charta
744
0
Nossa emissiun
Vulais Vus stizzar quest document?


text:
Quai ha confermà in pledader da la regenza a Londra. Patel era vegnida crititgada fermamain pervi da quest inscunter privat, perquai ch'ella n’aveva betg infurmà ordavant la primministra Theresa May u il minister da l’exteriur Boris Johnson.
La primministra Theresa May ha beneventà la decisiun da Priti Patel da sa retrair. I saja endretg che Patel sa suttamettia sezza als auts standards da transparenza per ils quals ella saja adina s'engaschada fitg.
La ministra per l'agid al svilup è gia il segund commember da la regenza da Theresa May che sa retira u sto sa retrair entaifer in'emna. L'emna passada era il minister da defensiun Michael Fallon sa retratgs pervi da renfatschas da mulestas sexualas.
RR novitads 06:00


text:
Inauguraziun palestra
Tl ann 2001 él gnü ultimé i laûrs de costruziun y ince aredamënt dla palestra, cun locai dla Musiga, Ciantadus y di Jogn. En la segra dl paîsc, ai 1. de messè 2001, él spo gnü inauguré ofizialmënter la infrastrutüra. Dô la gran mëssa é les uniuns che ciafará alberch tl frabicat nü jüdes en defilada da plaza de dlijia fina söla plaza dan le frabicat nü, olache al é gnü tigní la zerimonia de inaguraziun. En rapresentanza dla Provinzia, ch’á finanzié le 75% dl’opera ch’é gnüda a costé indüt passa 4,7 miliardes, él gnü adalerch l’assessur provinzial por la cultura, Bruno Hosp. Dô l’inauguraziun él gnü daurí les portes di locai y düta la jënt á podü vijité le frabicat y tó pert al buffet, dartan che la Musiga á tigní conzert.


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Cunliamënc
Cunliamënc Talia
- Cunferënza di Presidënc di Cuinsëies regiunei y di Cunsëies provinziei dla provinzies autonomes
- Camera di Deputac
- Senat
- Chëurt Costituzionela
- Cunsëi provinziel dla Provinzia autonoma de Trënt
- Cunsëi regiunel dla Region autonoma Trentin-Südtirol
- Region autonóma Trentin-Südtirol
- Buletin Ufiziel dla Region autonoma Trentin-Südtirol
- "Gazzetta Ufficiale" dla Republica Taliana
- Garant per la defendura di dac persunei
Cunliamënc Austria
- Nationalrat (Parlamënt)
- Tiroler Landtag (Cunsëi dl Land Tirol)
- Bundeskanzleramt - Rechtsinformationssystem (Canzelaria federela - abineda leges dl Stat y di Länder)
- Cumiscion per la defendura di dac
Cunliamënc Paejes Tudësc
- Bundestag (Parlamënt)
- Bundesgesetzblatt (gazëta ufiziela)
- Bundesbeauftragter für den Datenschutz (nciarià per la defendura di dac)
Cunliamënc Union Europeica
- Parlamënt Europeich
- Cunvenzion Europeica
- Cumiscion dla Regions
- Europa - Homepage
- Cunsëi dla Union Europeica
- L'Europa tl Internet (metù adum dala Repartizion cuestions europeiches dl'aministrazion provinziela)
- Cumiscion europeica - Defendura Cunsumadëures
- Parlamënc regiunei tl'Europa - Paejes Tudësc, Austria, Svizra, Talia
- EUR-Lex - l dërt tla Union Europeica
- La Chëurt de giustizia dla Cumenanza europeiches
- La Chëurt Costituzionela europeica
- Nciarià europeich per i zitadins


text:
Bragg
Bragg a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 56 abitant e una süperfiss de 6.91 km², e al se tröva a una altitüden de 691 meter sura al livel del mar.
El cumün de Bragg a l'è tacaa ai cumün de Arvigo, Buseno, Santa Maria in Calanca, Selma.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bragg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1419 cume Bragio. L'eva part del cumün de Calanca fina l'ann 1851 e dopu l'è diventaa un cumün indipendent.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Bragg l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
L'apricosa
- Gievgia, 29.6.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 29.6.2017, 8:40, RTR
En il Vallais ha la racolta da las apricosas cumenzà duas emnas pli baud ch'auters onns. Il zercladur chaud ha fatg madirar ils fritgs pli baud. Pervia da las scheliras da la primavaira datti dentant pli paucs fritgs. Ins quinta be cun 4'200 tonnas, la mesadad dad auters onns.
L'apricosa è in fritg grondius e sanadaivel. Ella cuntegn provitamin A, vitamin B1, B2, C e plinavant er calium, calzium e fosfor. Il fritg appartegn a la famiglia botanica da las rosas sco la paloga, la primbla, il mail u la fraja. L'apricosa che deriva probabel da la China, vegniva cultivada gia en l'antica. Ils gronds producents d'apricosas èn l'Usbekistan, la Tirchia da l'Ost, l'Iran e l'Italia.


text:
Novitês
21.12.2014: presentaziun dl catalogh dla mostra "Le cör dla ćiasa" - La stüa tla Val Badia" dales 15.30 al Museum Ladin Ciastel de Tor
En domënia ai 21 de dezëmber dales 15.30 vëgnel presentè tl Museum Ladin Ćiastel de Tor a San Martin le catalogh trilingual dla mostra temporanea "Le cör dla ćiasa- La stüa tla Val Badia.
Ai 18 de messé 2014 ê gnüda daurida la mostra temporanea "Le cör dla ćiasa - La stüa tla Val Badia". Sëgn era tan inant che le museum po de fora le catalogh dla mostra rich de beles fotografies. Presenté vëgnel en
domënia 21 de dezëmber 2014
dales 15.30 da sëra
tl Museum Ladin Ćiastel de Tor,
strada Tor 65, San Martin
dal asssessur provinzial ala Cultura ladina y ai Museums Florian Mussner, dal storich d' ert y coautur Helmut Stampfer, dal diretur dl Museum Ladin Stefan Planker y dala curadëssa dla mostra Katharina Moling.
La mostra "Le cör dla ćiasa - La stüa tla Val Badia" po indô gní vijitada dal 26 de dezëmber 2014 ai 5 de aurí 2015 ti orars de daurida dl museum.
Informaziuns : Museum Ladin Ćiastel de Tor, str. Tor 65, San Martin de Tor, tel. 0474 524020, http://www.museumladin.it/.


text:
Sco proxim sto vegnir approvada la lubientscha da bajegiar. Il mars duain las lavurs vegnir surdadas, e l’avrigl pudessan las lavurs da montascha cumenzar. Gia il fanadur da quest onn avess l’implant solar da vegnir mess en funcziun. Mintg’onn duai l’implant solar producir radund 180’000 uras kilowatt, tge che correspunda al diever annual da radund 20 chasas d’ina famiglia. La vischnanca da Vaz sa participescha dapi il 2003 al label Citad d’energia.
L’implant solar è in da divers projects da la vischnanca, per dar dapli paisa al label. Tranter auter ha Vaz gia introducì glischs da LED en vischnanca, e bajegià la nova chasa communala tenor il standard Minergia P, il pli aut standard pussaivel per bajetgs schubers.
Era la strategia d'energia 2050 ch'è vegnida approvada dal suveran Svizzer, ha intimà la vischnanca da Vaz d'investir en energia dal sulegl. Ins veglia ir cun il bun exempel ordavant, argumentescha la vischnanca.
Nov trottuar e nova fermada da bus a Lain
Plinavant ha il cussegl communal da Vaz decidì, da bajegiar in nov trottuar a la Voa Nova ed ina nova fermada da bus a Lain. Il project è gia da ditg stà in tema, ma ussa vegn il project realisà cun quai ch’il chantun vul era renovar il catram da la Voa Nova. Uschia pon il project dal chantun ed il project da la vischnanca vegnir realisads il medem temp. Sche tut las lubientschas èn avant maun duain ils dus projects vegnir realisads questa stad. Ils custs per la vischnanca da Vaz muntan a radund 650’000 francs.
RR novitad 12:00


text:
Castelfrànch
Artéccol in dialètt mudnés
Castelfrànch (Castelfranco Emilia in italiàn, Castel in bulgnés) l'è un cumùn ed circa 35.000 cristiàn in d'la pruvèinsa ed Mòdna. Prémma dal 1929 l'éra söta la pruvèinsa ed Bulägna.
L'è stèda tirèda só in dal 1226 dai Bulgnés, cun al nömm uriginàri ed "Bòrgh Frànch"; al nóv paés l'éra l'ùltem sèinter petruniàn atàch al cunfèin cun i nimìgh zemiàn e al-s druvèva da avampòst ed difésa.
D'alóra, sta sitê l'è stèda tèra d'cunfèin tr'él nimìghi Mòdna e Bulägna, ch'i s'la s'én cuntésa in tótt e per tótt. Adèsa, la gh'à dimòndi influèinsi da tótt e dô al pèrti: al dialètt dal lógh l'è 'na variànt dal dialètt bulgnés, mèinter l'architetùra l'è cla tipica di Este dal mudnés.
Castelfrànch al gh'à la paternitê dla pió cgnusùda pasta emiliàna: i turtlèin. Infàti l'è chè ch'i én stèdi fàti per la prémma volta, cun l'ispirasiòun a l'umbréghel dla bèla dea Venere.
Artéccol in dialatt bulgnais
Castel (Castelfranco Emilia in italiàn, Castelfrànch in mudnais) l'è 'na cmónna ed 35.000 cristiàn e sblîsga int'la pruvéinza ed Mòdna. Prémma dal 1929 l'éra såtta la pruvénzia ed Bulåggna.
L'è stè tirè só dal 1226 dai Bulgnîs, cun al nómm urigineri ed "Båurg Frànc"; al nôv pajais l'éra l'ûtum zänter bulgnais atais al cunfén cun i nimìgh mudnîs e al-s druvèva da avampòst par difàndris.
D'alåura, sta zitè l'è stè tèra d'cunfén str'äl nimìghi Mòdna e Bulåggna, ch'i s'la s'én cuntésa in tótt e par tótt. Adès, l'à di móndi influänza da tótt e dåu al pèrti: al dialatt dal sît l'è 'na variànt dal dialatt bulgnais, månter che l'architetûra l'è cla tèppica di Este dal Mudnais.
Castel l'à la paternitè dla pió cgnossó pâsta emiglièna: i turtlén. Difâti l'è qué ch'i én stè fât per la prémma volta, inspirànds al blîguel dla bèla dea Venere.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
La só Stôria
L'urégin dal furmâj, in generêl, an n' é mìa cnusûda e an n'é mìa cêr dal tót quêl l'é al pôst precîş dóve, per la préma vôlta, a 's é fât al Grâna, mó i prém documèint sicûr, ch' a s' arfân al XVII sècol, a pêrlen ed la zôna di comûn ed Sân Pôl, Bibiân, Muntèc e Queriêgh in pruvîncia ed Rèz e in quî ed Traversèdel e Muntchiaróghel in pruvîncia ed Pèrma.
In stí documèint, masmamèint ed gèner aministratîv, a 's vèd per la préma vôlta la parôla ''caşèl'' oséia al pôst dóve dèinter a 'gh gnîva fât, fîn a pôch tèimp fà, al furmâj.
Quând a 's dîş che al Grâna l'é ''da ôt sècol almēno un grân' furmâj'' an 's pêrla mìa sōl ed l' urégin dimòndi antîga, mó ânca dal fât che incô l' é fât cme ôt sècol fà: cun al 'stès aspèt, al 'stès straordinâri profōm; fât ind al 'stès môd, ind i 'stès pôst, cun i 'stès e sapiĵnt gèst e secònd l' uşânsa.
Quând a 's pêrla 'd ôt sècol a 's pèinsa ânca al testimuniânsi stôrichi che cûnten cme ind al 1200 – 1300 al Grâna l'êra bèle arivê avèiregh cla perfesiòun ch' la s' é mantgnûda sèinsa cambiêr fîn a i nôstr dé. Còst a vōl dîr ch' al gh' à dal j urégin bèin pió antîghi e a 's pèinsa che al carateréstichi specêli ch' al gh'à a 'gh j îva bèle dimòndi tèimp préma dal 1200 - 1300.
Ind al socetê antîghi la produsiòun dal furmâj l'êra un abitódin fâta in comunitê sòta al cmând 'd un câp tribó incarichê. I Rumân a ciamêven sta persòuna ''caeser'' da dóve a deşvînen al parôli ''Cesar'' e ''Cesare'' ( al gh' îva ânca al significhêt 'd '' Imperadōr''), còla in italiân ed ''casaro'' e còla in arşân caşêr. Caeser l'é ânca l'urégin ed ''caseus'' che in italiân al dvèinta ''cacio''.
La parôla furmâj la deşvîn dal grêch ''formos'' un panēr ed sâlga, ch ' l' à ânca dê urégin a la parôla francèişa ''fromage''. I Rumân êren di grân magadōr ed furmâj, che preferîven còl ch' al sà ed fóm, sèinsa trascurêr còl salê, che però l' êra cunsiderê pió adât a 'na lònga cuservasiòun.
Avtōr dal II e dal I sècol préma ed Crést arpôrten spiegasiòun ed la tètnica ed lavurasiòun che i tètnich dal dé d'inco a cunsîdren cumpâgni a còli druvêdi adèsa.
Dal j êtri citasiòun i catòm in manuscrét ed l' època Rumâna ( Varrone ( 116 a. C. – 27 a.C.) Columella (4 – 70 d.C.), Marziale (40 -104 d.C.) ), tgûndi da cât ind j archévi ed Rèz, che cunfèirmen infâti che gh' êra bèle in chî tèimp là, oséia a l'inési dal cristianèişem, un furmâj, ch' al deşgnîva dal teritôri ed Pèrma, cun al carateréstichi quêşi cumpâgni a còli dal Grâna dal dé d'incô.
In cl' època a s' in fêva bèle un prodòt da comercêr, difâti Marziale, a 's diş che, a i só tèimp, sté ''bişnon'' dal Grâna, al gnîva traspurtê da la Vâl dal Târo, ind al pramşân, a La Spèsia per l' esportasiòun.
Grâsia a i frê benedetèin, la produsiòun de sté furmâj la s'é şlarghêda al zôni aşvèin al bacîn dal fiōm Târo, fîn a i paèiş in rîva al fióm Èinsa, sgnê da sèimper cme al pôst uriginâri ed la lavurasiòun.
Cun la caschêda ed l' impêr Rumân în sèimper i benedetèin ind i cunvèint a mantgnîr e mandêr avânti la tètnica ed produsiòun e l' é ind al peréiod dal medioēv ch' a 's pèinsa ch' l' âbia 'vû le vèira urégin ed còl che incô al vîn ciamê ''Parmigiano Reggiano''.
Dimòndi în al tesimuniânsi che riguêrden al Grâna a partîr dal XIII sècol: a n' in pêrlen, difâti, al frê Salimbene de Adam da Pèrma (1221 – 1288), Bartolomeo Sacchi, ciamê al ''Platina'', (1421 – 1480) e al bulgnèiş Leandro Alberti (1479 – 1552).
Al Platina ind al só ''De honesta voluptate et valetudine'' l' arpôrta 'na frêş trâta da: Stirone (L'êrt ed la cuşèina), un tèst cumplichê ch' a 's pèinsa ch' l' âbia scrét Apicio (scampê, sèmbra, tr' al I sècol préma ed Crèst e al I sècol dôp Crést) che tradòt al dîş:
''Due sono oggi in Italia le specie di formaggio che si contendono il primato: il `marzolino' ("marceolinus"), così chiamato dagli Etruschi perché si fa in Etruria nel mese di marzo e il Parmigiano (''caseus parmesanis'') nella regione Cisalpina, che si può anche chiamare `maggengo', dal mese di maggio''. (Fîn al 1983 al Grâna a 's prîva fêr sōl dal prém 'd avrîl al 11 novèmber)
Sicuramèint l'é stêda ótila, a fêr cgnòser sté furmâj, la citasiòun fâta da Giovanni Boccaccio (1313 – 1375) ind la têrsa nuvèla ed l'otêva giurnêda ind al ''Decamerone''. La fantâstica spiegasiòun dal Paèiş ed Bengôdi fâta da Maso del Saggio a Calandrino, l'arcôrda un mònd fât ed guloşitê apetitōşi:
"... ed eravi una montagna tutta di Parmigiano grattugiato, sopra la quale stavan genti che niun altra cosa facean che far maccheroni e ravioli e cuocerli in brodo di capponi e poi li gittavan giù e che più ne pigliava più se ne aveva".
A partîr da sté dâta e préma ed tót, ind al 1400 circa, dôp l'invensiòun ed la stâmpa (Johann Gutenberg 1394 – 1468) a crèsen i léber che cunfèirmen che, al Grâna, l'êra dimòndi cgnusû e stimê mìa sōl in Itâlia mó ânch a l'èster. I sècol XIV e XVI, che rapreşèinten al Rinasimèint, l'Itâlia, catêda 'na sicûra stabilitê polética, l'êra dvintê al paèiş pió bèl e réch d'Eurôpa. Per còst êren dimòndi, per cl' època, i vişitadōr furastêr che, turnê a cà, cuntêven dal meravéj vésti e dal magnêr gustê, fra quisché a parlêven despès dal Grâna.
Al famōş Giorgio Vasari (1511 – 1574), ind al só '' Vite de' più eccellenti architetti, scultori e pittori'' ind al capétol dedichê a: ''Francesco Rustichi scultore e architetto fiorentino'' a pâgina 482 a la rîga 7 al dîş:
''...le colonne, che parevano di porfido, erano grandi e grossi salsicciotti; le base e i capitegli erano di cacio parmigiano, i cornicioni di paste di zuccheri, e la tribuna era di quarti di marzapane...''
In un pès ed 'na lètra dal "Carteggio degli Anziani di Reggio Emilia", tgnûda da cât ind j archévi ed Rèz, cun la dâta dal 21 znêr 1536, a 's lêş che sti Sgnōr, ind al dêr a mèint al lamintêli ed "A. Patacino, nostro cittadino" a prutèsten perchè "adducendo" Grâna a Venèsia "lo astringono a pagare il datio". A pêra che sté furmâj al sìa stê druvê cme medzèina: secònd soquânti chêrti dal 1568, a sèmbra che al pêpa Paolo IV (1499 – 1465), malê ed bròunch, al sìa stê curê cun dal grôsi quantitê ed Grâna, mèinter al só cōgh ch' l' à servî ânca al Pêpa gnû dôp, Bartolomeo Scappi (1500 circa – 1577), al l'à dichiarê "... il migliore di tutti i caci".
Al tèimp dal règn ed Filippo di Borbone (1720 – 1765), marî e'd Elisabetta, préma fiōla ed Luigi XV, i barât tra la Frância e l'Itâlia êren piotôst fés e, despès, parzê da grôsi quantitê ed Grâna. L' istès Molièr (1662 – 11673), malê e in fîn 'd véta, al magnêva préma ed tót sté furmâj, ritgnû ânca da i pió impurtânt personâg culturêl e polétich un magnêr presiōş e réch ed sustânsi bòuni.
Avtōr italiân, inglèiş, francèiş e tedèsch, àn, ind al tèimp, ludê in tót i môd al Grâna, ch' l' à, a tóti al manêri, pasê ânca di lòngh peréiod ed crîşi. Al peréiod tr' al XVII e al XVIII sècol l'é stê un peréiod scûr per l'Itâlia dóve ânca la produsiòun dal Grâna l'à ciapê só cun dal quistiòun lònghi ch' an finîven pió tra produtōr e casēr, despès inculpê ed dişunestê e 'd favurîr j alevadōr pió réch a dân ed chî pió puvrèt. Masmamèint a s' é catê in dificultê al Duchêt ed Pèrma, ch' l' à sintû la cuncurèinsa ed furmâj quêşi cumpâgn fât in Lumbardìa, mèinter Rèz e Mòdna a 's în multiplichê i prê stâbil a câsva ed la grôsa dmânda ed furmâj da i marchê. A partîr dal XVIII sècol la pêrta pió grôsa l'é tuchêda a la pruvîncia ed Rèz cun 'na superioritê per tót al sècol XIX e còl XX. La produsiòun la chersîva e cun lê a chersîva la necesitê 'd un prodòt mìa sōl ed grôsa qualitê mō ânca dal savōr, culōr, aspèt e cumpoşisiòun chémica sèimper cumpâgn. An 's prîva mìa pió fêr pasêr spiculasiòun e lavōr da diletânt e cla situasiòun ché l'à cucê i produtōr a unîres ind la fundasiòun dal lateréi socêli e coperatîvi, cumbinasiòun ch' la gh'é incòra incô. L'é cumincêda acsé la costrusiòun ed còla cl' é la qualitê ed celèinsa dal Grâna dal dé d' incô.
Ind al 1901 la Câmbra ed Comêrc ed Rèz la prupòn la costitusiòun 'd un sindachêt tra produtōr e comerciânt ed furmâj per prèir certifichêr cme vèira l'urégin dal prodòt destinê a l'esportasiòun.
Ind al 1926 al VII Cungrès Internasionêl ed Lateréia là tratê, só pupôsta francèişa e italiâna, l'argumèint ed la spiegasiòun: "...nomi dei tipi di formaggi derivati dalla loro regione d'origine" per scansêr i rigîr a dân di cumpradōr.
Ind al 1928 a nâs al prém "Consorzio Volontario Interprovinciale del Grana Tipico'' a gh'êren dèinter al zôni ed produsiòun ed Pèrma, Rèz e Mòdna. Cèinter dal Cusōrsi l' êra Rèz perchè l'é ind al mèz ed la zôna ed produsiòun.
Ind al 1937 în stêdi zuntêdi al zôni ed la pruvîncia ed Mântva a dréta dal Po e 'dla pruvîncia ed Bològna a mansèinda dal Reno.
Ind al 1938 a vîn dê al nòm al prodòt cme: ''Grana Parmigiano Reggiano''.
Ind al 1951 a vîn studiêda e apruvêda 'na lèg destinêda a la prutesiòun de sté furmâj: a Stresa ind la Cunferèinsa Internasionêla, nōv paèiş a decéden che al nòm ed 22 furmâj, tra quisché ânca al Grâna, al pōl èser druvê sōl da i produtōr dal zôni d' urégin.
Ind al 1955 cun al DPR n.1269 a 's fésa al règoli uficêli per fêr al Grâna.
Ind al 1954 al cunsôrsi al câmbia nòm e al dvèita còl d' adès ''Consorzio del Parmigiano Reggiano''.
Ind al 1964 a vîn zuntê la scréta a puntèin ''Parmigiano Reggiano'' ind al fiânch ed la fōrma.
Ind al lòj dal 1983 cun un decrêt dal Presidèint ed la Repóblica a vînen cambiêdi al règoli per fêr al Grâna, precişêdi ind al decrêt n. 1269/1955, oséia a 's permèt ed prodór al Grâna tót l' ân. Préma de sté dâta la produsiòun dal Grâna l'êra permésa dal prém avrîl fîn a l'óndeş ed novèmber, al furmâj fât in cól peréiod al gnîva divîş acsé: furmâj ''ed tèsta'' còl fât d' avrîl a zògn, ''gustân'' còl fât da lòj a 'd agòst e ''tardîv'' o ''tersarōl'' còl fât da setèmber a novèmber. Al furmâj fât in invêren al gnîva ciamê ''vernèngh'' l' êra fât cun al lât dal stèsi vâchi e cun al sistêma dal Grâna, l'êra divêrs dal ''fradèl'' pió famōş perchè al gh'îva la pâsta pió şmôrta dal mumèint ch' al gnîva fât cun al lât dal vâchi che in cól peréiod a magnêven al fèin. Al dé d'incô dôp l' óndeş ed novèmber e per tót l' invêren in soquânt pôst ed la zôna ed produsiòun a's fà l' istès al Grâna e còst al gh'à l' istès al nòm ''Parmigiano Reggiano'' mó a 'gh vín zuntê al nòm ''Vernengo''.
In cusèina e in têvla.
Al Grâna l'é un elemèint che ind la bòuna cusèina italiâna e ind al diēti impurtânti an s' în pōl fêr da mēno, la finèsa e la delicatèsa dal savōr a fân de stè furmâj un elemèint ed préma impurtânsa ed dmòndi piât e ind al divêrsi cuşèini regionêli al gh'é in pió ed 'na risèta.
Radû l'é al cundimèint per tót i gèner ed piât: la pâsta, la chêrna, al verdûri côti o crûdi, al j insalêti, i brôd o i mnestròun. La gròsta, ras'cêda d'ed fōra e pulîda, la va bèin per insavurîr al mnèstri ed verdûra. L'é ûn di furmâj ''a tóta têvla'' al pròm catêr ind j antipâst, ind i prém, ind i secònd, ind i cuntōren, ind i dōls e... cme dighestîv (''Só da têvla an t'alvêr mai se la tó bòca l' an sà 'd furmâj'!).
Da per ló a 's pōl stimêr in tóta la só delicatèsa e armunéia ed savōr e sōl da pôch ân l'é dvintê 'na preşèinsa fésa insém a la têvla ed j aperitîv. O préma dal dōls: al scâj, schegêdi cun al caraterésti curtlèin a mândla, inrichésen al savōr di vèin e a smōrsen j efèt ed j alcôlich. Da pruvêr, a tóti al manēri, insèm a la frûta frèsca: pòm, pèir, pêrsegh, fîgh e óva. 'N' êter môd, nasû a l'èster, l'é còl ed servîr al miscóli ed licvōr ciamê ''cocktail'' cun scâj ed Grâna e nōşi, acsé 'd inrichîr al savōr di licvōr sèch.
Al Grâna a 's cumpâgna bèin cun i vèi ròs rubóst e, mìa da ûltem, cun i vèin licvorōş mèz sèch, cme al Marsâla, vèin pasî, un bòun eşèimpi al pré èser l' Albâna pasî e i vèin spumânt sèch o al ''Champagne''.
Dimòndi în stê i scritōr e poēta italiân ch' a s' în specialişê ind la stôria e la leteradûra ed la cuşèina: Massimo Alberini, Davide Di Corato, Paolo Monelli, Davide Paolini che àn ludê al virtó de sté furmâj ònich al mònd, àn discòs só che vèin al pōlen dmèj cumpagnêr, sèinsa tōr gnînto al lōr sapiĵnti cunclusiòun, arcurdòm sōl che al vèin che da sècol al cumpâgna al Grâna l'é al ''sôlit'' bòun Lambrósch.
E dôp i poēta ûn ch' a s' 'n' intendîva Luigi Carnacina (1888 – 1981), cōgh, spēlter e mèister ed cusèina l'à dét:
"Il Parmigiano-Reggiano, per conto mio, è il formaggio completo, il formaggio re. Infatti, anche come formaggio da tavola, ha una fragranza, un suo aroma, che soddisfa tanto il delicato quanto il forte mangiatore. Ed è sempre il formaggio che soddisfa sia il competente che il poeta della tavola".
Pió d' acsé... csâ gh' armâgn da dír?


text:
Vendrogn
Vendrogn (Vendrogno) l'è on comun valsassines de la Provincia de Lecch che 'l cunta 312 abitant (dàto del Dic 2015 [1]). Al g'ha 'na süperfis de 11,67 km² e 'na densità de 27 ab./km².
L'è tacca ai cumün de Bellan, Casargh, Derf, Parlasch, Tasen e Tremenech
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vendrogn l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las uniuns Gastro e Mansteranza da la Val Müstair crititgeschan la destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair. Il president da Gastro Val Müstair - Pierre-René Grond - ha ditg a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha che la destinaziun na fetschia betg in marketing adattà ord optica da la Val Müstair. La destinaziun na cuntanschia betg quels turists che fissan il public per la Val Müstair.
Pli concret n'ha il president da la Gastro Val Müstair betg vulì denominar la critica. Quai pervia ch'i dat ina sesida culla destinaziun l'emna che vegn per discutar las renfatschas. Avant quella sesida n'ha il president betg vulì dir dapli envers las medias.
Critica enconuschenta
La destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair enconuscha la critica che vegn nà da la Val Müstair. Gia avant stgars 2 onns avevi dà critica envers la destinaziun. Lura aveva la populaziun dentant decidì quasi unanimamain da restar tar la destinaziun. Urs Wohler, il directur dad Engiadina Scuol Samignun Val Müstair appelescha da lavurar ensemen empè da dispitar. Quai saja fitg impurtant, gist ussa en temps difficils per il turissem en Grischun.


text:
Apocynaceae
Le Apocynaceae (Juss., 1789) i è 'na famìa botànica che töl dét àlber, boscài, piànte erbùze e lianùze. La magiurànsa dele piànte de chèsta famìa i è uriginàrie de la fàsa tropicàla e subtropicàla e divèrse spéci i è piànte de grànde dimensiù che crès endèle forèste tropicài. Se tróa pò a 'na quach spéce perèni 'ndi pòscc temperàcc. Chèste piànte le g'ha 'na lìnfa latiginùza che de spès l'è vilinùza se se la mànda zó.
De chèsta famìa farès part de piö de 5000 spéci, dividìde 'n 402 zèner[1]. La famìa de le Asclepiadaceae, che 'na ólta l'ìa cunsideràda 'ndependenta, adès la fà part de le Apocynaceae.
L'è dividìda en sich sotafamìe:
- Rauvolfioideae, 980 spéci en 42 zèner.
- Apocynoideae, 860 spéci en 77 zèner.
- Periplocoideae, 180 spéci en 31 zèner.
- Secamonoideae, 170 spéci en 9 zèner.
- Asclepiadoideae, 2365 spéci en 214 zèner.
Le ölteme trè sotafamìe le fàa part de le Asclepiadaceae.
'Ntra le spéci piö cunusìde in Lumbardia gh'è:
- 'l oleàndro e 'l gelsumì fals, dò spéci mia del pòst, ma che i è cultiàde tat e 'ndepertöt,
- la Vinca major pò a chèsta öna piànta mia lumbàrda che la crès depersòcönt in di parch, in di giardì, in di pracc e 'n banda a i séze,
- la pervìnca che l'è 'n boscài bas che la crès in di bósch.


text:
Meiringen 2015 – la festa svizra da chant (1. part)
- Venderdi, 12.6.2015, 21:03
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 12.6.2015, 21:03, RTR
Dals 12-21 da zercladur vegn Meiringen/Oberland Bernais ad esser la vitrina dal chant svizzer.
415 chors cun 12'000 chantaduras e chantadurs vegnan ad interpretar passa 1000 chanzuns da patg. I dat 18 concerts da festa, ateliers e chant en il liber. 20 chors grischuns van a Meiringen. 12 èn rumantschs. L'Artg musical spezial directamain da Meiringen fa in viadi tras l'istorgia dal chant rumantsch a festas federalas e porta emprimas chanzuns da patg da Meiringen.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Gia avant set onns han archeologs chattà ina sensaziun en Val Tasna, numnadamein ina tegia d'alp ch'è rodund 3000 onns veglia. Ina sensaziun perquai ch'ins aveva fin lura anc mai chattà insatge sumegliant, uschia Thomas Reitmaier l'archeolog chantunal dal Grischun. Uss han ins dentant schizunt chattà sin stgaglias rests da grass da latg. Quai munta che latg è vegnì cuschinà e ch'i è forsa schizunt già vegni producì chaschiel. Per quai tschantschì cunzunt er che chaschiel è pli simpel da conservar e pli simpel da transportar.
Betg il pli vegl chaschiel insumma
Che quai è uss dentant il pli vegl chaschiel da muntagna insumma na crai Thomas Reitmaier betg. Archeologs da las alps vegnian uss segiramain ad intercurir tut las stgaglias sin rests da grass da latg. Uschia ch'i saja probabel ch'il chat en Val Tasna è pir l'entschatta e ch'i vegn probabel anc chattà chaschiel pli vegl en las alps.
RR Actualitad bunura 08:00


text:
Il vitg d’uffants en il center da Stenna a Flem gidia en spezial d'augmentar la cumpetitivitad turistica tant en la destinaziun Flem Laax sco er en la Surselva ed en la Val dal Rain. Il publicum en mira èn famiglias cun uffants però er classas primaras en il rom da viadis da scola.
Giugar cun la scienzia
Il concept sa basa sin in concept pedagogic che cumbinescha il giugar cun la scienzia e la furmaziun creativa e moderna. Igl è previs da realisar ina tala offerta en tut las quatter regiuns linguisticas da la Svizra.
Dasper il vitg d’uffants a Volketswil ch’exista gia dapi 14 onns, è er en construcziun il project per la Svizra romanda ad Yverdon-les-Bains. Per la Svizra rumantscha è vegnì elegì Flem.
RR novitads 12:00


text:
Gia l’emprima fatschenta che vegn tractada cuntegn avunda potenzial per dispitas e debattas animadas. I va per la planisaziun da la legislatura dal Cussegl federal per ils onns 2015 enfin 2019. Quai è l'agenda politica dal Cussegl federal nua ch'el fixescha sias finamiras.
E sch'i va tenor la cumissiun preparatorica duai la regenza metter in pau autras finamiras che planisà.
Spargnar
I duai per exempel vegnir spargnà dapli che gia previs, i duai dar pli paucas leschas e regulaziuns per l'economia, tar l'AVS duai vegnir stgaffì in mecanissem che auza automaticamain la vegliadetgna da pensiun sch'il fond da l'AVS croda sut in tschert nivel, e l'agid per ils pajais en svilup duai vegnir reducis sin la mesadad.
La debatta dad oz e damaun vegn a mussar sche la maioritad da la PPS e da la PLD, che las duas partidas han dapi las davosas elecziuns en il Cussegl naziunal, sche quella maioritad vegn a pudair far passar sias posiziuns.
Circular
Ina debatta intensiva vegni era a dar tar la cunvegna da libra circulaziun che duai vegnir extendida sin la Croazia. Tenor il Cussegl federal ed ina maioritad da la cumissiun è quai in pass impurtant per che la Svizra possia puspè sa participar cumplainamain al program da perscrutaziun Horizon 2020.
Ils adversaris vesan en l'extensiun sin la Croazia dentant ina violaziun da la constituziun. Lezza scumonda dapi il gea a l'iniziativa cunter l'immigraziun da massa cunvegnas che na lubeschan betg a la Svizra da regular sezza l'immigraziun.
Reparar
E lura vegn era debattà davart l'iniziativa da reparaziun. In chapitel plitost stgir da la pli giuvna istorgia Svizra.
Enfin en ils onns 80 dal tschientaner passà han las autoritads prendì davent uffants, han mess els en autras famiglias nua ch'els èn per part vegni malduvrads sco gidanters favuraivels. Auters èn vegni serrads davent en praschuns mo perquai ch'els na sa depurtavan betg confurm a la maioritad. Oz vivan anc da quai da 20'000 unfrendas da quellas mesiras.
Sper la perscrutaziun scientifica e la confruntaziun da la societad cun quest chapitel stgir da l'istorgia Svizra pretenda l'iniziativa era ch’i vegnia stgaffì in fond cun 500 milliuns francs che duai gidar unfrendas che han patì fitg da las mesiras repressivas.
Il Cussegl federal renconuscha bain ils malfatgs, el vul dentant mo crear in fond da 300 milliuns francs. Igl è indecis ch'ils iniziants pudessan esser cuntents cun la proposta dal Cussegl federal e retrair l'iniziativa sche la cuntraproposta vegn approvada dal parlament.


text: L'indio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol In. El g'ha nömer atòmich 49, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de indio el g'ha 49 prutù. En natüra se tróa apéna en izòtopo stàbil: 113In ma el reprezènta apéna el 4,3% del totàl del indio che se tróa, difàti el 95,7% se 'l tróa sota fùrma de 115In che formalmènt l'è mìa stàbil, ma 'l g'ha 'n perìot de decadènsa de 4.41×1014 agn, dóca quàter ùrdegn de grandèsa piö lónch de l'età stimàda de l'ünivers, e per chèsta rizù se pöl cunsiderà stàbil pò a chèl.


text:
Assioma d'estensiunalitaa
L'assioma d'estensiunalitaa, u assioma d'estensiú, intervient in lògica, in matemàtica, e in infurmàtega. Al è ü di assiòom-cjaaf da tüta la teuría assiumàtega di cungjuunt e, in particülaar, ul primm assioma da la teuría ZF ( teuría di cungjuunt da Zermelo-Fraenkel ).
L'assioma d'estensiunalitaa al è intimameent liaa a la nuzziú d'igualtaa da düü cungjuunt. Al esiist in efett almaanch ciinch manere diferente da definí chesta nuzziú , e cheest assioma al permett da i ünifiá. Al serviss apó a impusá l'ünicitaa da cungjuunt definii par ul datum dij söö elemeent, cuma ul cungjuunt vöj, i singletú, i para, u i Cungjuunt da le parte.
Cuntegnüü
- 1 Presentazziú dal assioma
- 2 I diverse nuzziú d'igualtaa
- 3 Assioma d'estensiunalitaa e igualtaa
- 4 Òolt röö da cheest assioma
- 5 Variante da l'assioma d'estensiunalitaa
- 6 Vidée apó
Presentazziú dal assioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par la varietaa da le definizziú da l'igualtaa, al esiist plüü da furmulazziú pussíbil da cheest assioma, però i pöö tüte sa repurtá a l'enunziaa in acordi a:
- si düü cungjuunt i gh'a i istess elemeent, alura i è i istess.
Si al è pussíbil da restá flou par vargot ch'al cuncerna la nuzziú d'igualtaa druvada in la furmulazziú chí-da-sura, al cuventa la precisá cura che sa vöör esprimm l'assioma int un lenguagg furmaal. Al è par vargott ch'al cuventa esaminá da plüü areent le diferente nuzziú d'igualtaa.
I diverse nuzziú d'igualtaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le diferente teuríe di cungjuunt i definiss mia sémpar da la istessa manera la nuzziú d'igualtaa da düü cungjuunt. A recapitulemm chí le definizziú rincuntrade :
Igualtaa paj elemeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa cuma l'è definida in la teuría naïve di cungjuunt par Cantor; la sarà nutada chí « =ig ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj paj elemeent si e noma si i gh'a i istess elemeent.
Igualtaa par inclüsiú recípruca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è una varianta da la definizziú precedenta; la sarà nutada chí « ». La fa apell a la nuzziú da inclüsiú, da che la definizziú a l'è :
- Un cungjuunt al è cuntegnüü int un cungjuunt si e noma si cada elemeent da al partegn a .
L'igualtaa par inclusiú recípruca sa la definiss alura furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par inclüsiú recípruca si e noma si i è cuntegnüü l'ün in l'òolt.
Cheste dò prime definizziú da l'igualtaa i è evidentameent equivalente; al è assée da remplazzá l'inclüsiú par la suva definizziú e da sa regurdá che :
Igualtaa par prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa definida par Leibnitz sota ul nomm d'identitaa lògica, e nutada una völta « = » par che cunsiderada cuma plüü « forta » che l'igualtaa al sentüü da Cantor par una resú che a vedaremm un pocch plüü luntà; la sarà nutada chí « =P ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par prupietaa si e noma si i verifica le istesse prupietaa.
Da fatt, sa na retröva in cheest caas cul istess uget sota düü nomm difereent ( ul nomm d'un uget al è mia una prupietaa propia a cheest uget; al è una etichèta ch'a la gh'è apusada ).
Chesta definizziú, ch'a la pareva natürala a tüta prima, la cascja da fatt una dificültaa : i prupietaa ga i è quantifiade ( « ∀ P » ). Adess, i prupietaa i è di predicaa, e noma la quantificazziú da le variàbile , mia la di predicaa al è auturizada in la lògica abitüala ( lògica di predicaa dal primm úrden' ).
Tré sulüzziú i è pussíbile :
- recürí a una lògica auturizaant la quantificazziú di predicaa, par esempi la lògica di predicaa dal seguunt úrden '; cheest al è mia la sulüzziú abitüalameent druvada, par che le lògiche d'úrden süperiuur al primm i è fisc plüü cumpless e i scuunt de le trape otrameent redüzzíbile che le da la lògica clàssica...
- truvá una definizziú equivalenta, però ch'a la faghes mia apell a la quantificazziú di predicaa; al è la sulüzziú druvada par esempi in la teuría NGB ( [[Classa (matemàtica)|teuría da le classe] ] da von Neumann, Gödel e Bernais );
- renunziá a definí l'igualtaa, e l'intrudüí cuma tèrmin primitiif da la lògica süb-gjacenta ( lògica cjamada cunt igualtaa ); al è ul caas par esempi da la teuría ZF.
Igualtaa par classa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al è l'igualtaa definida in la teuría NGB ; la sarà nutada chí « =C ». Sa la definiss furmalameent par :
- Düü cungjuunt i è iguaj par [[Classa (matemàtica)|classa] ] si e noma si i partegn a le istesse classe.
La nuzziú da classa la generaalise chela da cungjuunt. Una classa al è un cungjuunt si e noma si la è elemeent d'una otra classa; si-da-nò , al è un ünivèers.
Chesta definizziú a l'è equivalenta a la par prupietaa :
- - cuma a tüta prupietaa la pöö vess sucjada una classa, la di cungjuunt ch'i verifica chesta prupietaa, l'igualtaa par classa la implica la par prupietaa;
- - inversameent, cuma cada classa la gh'a una prupietaa caraterístega, l'igualtaa par prupietaa la implica la par classa.
Però la cumporta mia da quantificazziú da predicaa . In scambi, i è le variàbile da classa ch'i è quantifiade, vargot ch'al è lézzit íntal quàdar d'una lògica dal primm úrden.
Igualtaa par definizziú mia direta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La sarà nutada chí « =D ». In la teuría ZF, l'igualtaa a l'è mia definida, però cunsiderada cuma tèrmin primitiif da la lògica süb-gjacenta ( lògica cjamada « cunt igualtaa » ), ch'al cumporta alura i assiòom necessari par definí un cumpurtameent da cheest tèrmin equivaleent a al da l'igualtaa par prupietaa.
Assioma d'estensiunalitaa e igualtaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa cunstata che le definizziú precedente sa i repartiss in düü grup da definizziú equivalente:
- - le dò prime definizziú d'una paart ( grup I ),
- - e le tré darere d'otra paart ( grup II ).
In resümii, a gh'emm :
Da plüü, sa pöö mustrá che l'igualtaa paj elemeent al è un caas particülaar da l'igualtaa par prupietaa, cunsiderant la prupietaa P(E) definida cuma x ∈ E. L'igualtaa par prupietaa la implica dunca l'igualtaa paj elemeent. Al è in cheest sentüü che, cuma indicaa plüü in òolt, l'igualtaa par prupietaa a l'è plüü forta che l'igualtaa paj elemeent. A en dedüissemm ul schéma chí-da-sota d'implicazziú dal grup II veers ul grup I :
Par utegní l'equivalenza da tüte cheste definizziú, al resta dunca noma a demustrá le implicazziú inverse, dal grup I veers ul grup II. Però chesta darera implicazziú al è òolt che l'assioma d'estensiunalitaa !
En passant, sa l pöö infí esprimm cheest assioma da manera furmala; a representaremm i söö difereent enunziaa pussíbil da manera cumpata sota la furma sigütanta :
Al è pussíbil da rincuntrá da le furmulazziú dal assioma indúe l'implicazziú a l'è remplazzada par una equivalenza, però, traa di caas particülaar, chesta equivalenza a l'è süpèrflüa.
Cada teuría scerniss l'üna da le definizziú precedente cuma definizziú da l'igualtaa, representada pal símbul « = », e le otre definizziú, almaanch le cumpatíbil cun chesta teuría, n i diventa di [[teurema|teureem] ].
Òolt röö da cheest assioma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'assioma d'estensiunalitaa al serviss mia noma a ünifiá le diferente definizziú da l'igualtaa di cungjuunt. Al serviss apó a assürá l'ünicitaa da cungjuunt fundamentaj, taj ul cungjuunt vöj u l para da düü cungjuunt, da che l'esistenza a l'è afirmada par di òolt assiòom.
A cheest efet, cunsideremm un predicaa ünari qual-sa-vöör P. Sa l pöö sémpar definí ul cungjuunt A cuma ul cungjuunt di ugett C ch'i verifica P, i.e. paj-quaj P( C ) al è vera.
Però definí un uget al süfiss mia a garantí la suva esistenza, ni maanch che al pöda esiist. Al cuventa par cheest :
- che la definizziú la síes cunsistenta, i.e. la porta mia a una cuntradizziú ;
- e che l'esistenza dal uget la síes afirmada paj assiòom da la teuría, u en al sigütes.
Ul cungjuunt A al esiist dunca mia si la suva definizziú la porta a una cuntradizziú , par esempi cul predicaa R definii par : « R( C ) » al equivaar a « C al partegn mia a C » (sa l retröva in cheest caas ul Paradoss da Russell).
Cun chesta riserva, i.e. si na limitemm aj predicaa cun dent una definizziú cunsistenta dal cungjuunt A, e si a definissemm un seguunt cungjuunt B da la istessa manera, a partí dal istess predicaa , alura l'assioma d'estensiunalitaa al imponn che i düü cungjuunt i è i istess.
- In efett, al síes x un élameent da B. Dapress la definizziú da B, x al verifica P. Però si x al verifica P, alura, dapress la definizziú da A, x al partegn a A. Dunca cada elemeent da B al partegn apó a A, e inscí B al è cuntegnüü in A. Scambiaant A e B in la démustrazziú precedenta, sa la utegn amò una démustrazziú vàlida, d'indúe A al è cuntegnüü in B. Sa la gh'a la dobia inclüsiú recípruca, dunca B al gh'a esatameent i istess elemeent che A e sa l cunfuunt cunt al.
- Nota : la demustrazziú chí-da-sura la pöö vess rendüda plüü evidenta si sa fa apell al curulari in acordi al assioma d'estensiunalitaa:
- Un cungjuunt al è cumpletameent determinaa paj söö elemeent, e ünicameent paj söö elemeent.
Inscí, cada cungjuuntA definii a partí d'un predicaa ünari P par la fórmüla :
al è ünich (a cundizziú da tüta manera ch'al esiist).
Sa l pöö alura intrudüí un símbul particülaar par désigná cheest cungjuunt, par esempi { a } pal singletú custrüii a partí da l'uget a, u { a , b } pal para furmaa par a e b,...
Variante da l'assioma d'estensiunalitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'assioma d'estensiunalitaa a l'è generalameent cunsideraa cuma indescütíbil , e al, u ü dij söö equivaleent, parisseva in tüta l'assiumàtega alternativa da la teuría di cungjuunt. Da tüta manera, al pöö sübí da le modificazziú par satisfá vargüne esigenze, cuma in l'esempi segueent.
Int una teuría di cungjuunt cun di ur-elemeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nuzziú dur-elemeent, u àtum u amò elemeent primitif, la risülta da la furmalizazziú da la nuzziú delemeent da la teuría cantoriana. Cantor al sa ucüpava pocch da la natüra precisa daj söö elemeent; tütt vargot ch'al gh'a impurtava, al era che sa pudess i mett cungjuuntameent. Però, cuj primm sfoorz da furmalizazziú ( Zermelo), al è parüü necessari da distinguí i elemeent ch'i i era sí istess di cungjuunt da chij ch'i era mia : un elemeent al era dunca al síes un cungjuunt, al síes un elemeent primitif. Un elemeent primitif, u ur-elemeent al è dunca un elemeent, i.e. un uget süscetíbil da partegní a un cungjuunt, però ch'al è mia sí-istess un cungjuunt, e ch'al cumporta dunca nissü elemeent.
In la teuría da Zermelo-Fraenkel atüala, « tütt-coss al è cungjuunt », e a gh'è plüü d'ur-elemeent, però le prime versiú da Zermelo, ispirade par la teuría naïve, n i cumportava; vargüne assiumàteghe alternative da la teuría di cungjuunt n i gh'a amò. I ur-elemeent i pöö vess cunsideraa cuma lògicameent difereent di cungjuunt; íntal caas indúe A al è un ur-elemeent, « x ∈ A » al gh'a nissü sentüü; inscí, l'assioma d'estensiunalitaa sa l aplica noma aj cungjuunt (si-da-nò , cuma un ur-elemeent al gh'a mia d'elemeent, al sa cunfundaress cul cungjuunt vöj).
Alternativameent, int una lògica mia tipada, sa l pöö avidaa büsögn da dá un sentüü a « x ∈ A » ; chesta espressiú a l'è alura cunsiderada cuma falsa tüte le völte indúe A al è un ur-elemeent. In cheest caas, l'aplicazziú da l'assioma abitüaal d'estensiunalitaa la implicaress, cuma a venemm da vidé, che tütt ur-elemeent sa l cunfund cul cungjuunt vöj. Par evitá cheest-chí, a dévum mudifiá l'assioma d'estensiunalitaa al fí che al pöda s'aplicá noma aj cungjuunt mia-vöj. Sa l núnzia alura par esempi:
- assioma d'estensiunalitaa restrecc :
I.e. :
- daa di cungjuunt A e B qual-sa-vöör, si A a l'è un cungjuunt mia vöj (i.e. sa l esiist almaanch un elemeent C in A ), e si A e B i gh'a esatameent i istess elemeent, alura i è iguaj.


text:
238
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12/04: El imperador roman Gordian II el vien ammazzaa in la batalia de Cartagen. Avendel savuu, el sò pader, Gordian I, el se fá foeura.
- 25/07: El fioeu del Gordian II, Gordian III, el diventa imperador.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filipp II (Marcus Iulius Severus Philippus), imperador roman.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Massimin el Tràs, imperador roman.
- 12/04: Gordian I e Gordian II.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Friul-Venezia Giulia
El Friul-Venezia Giulia l'è ona region a statut special de l'Italia de nòrdest; la confina cont el Veneto a occident, con l'Austria a nòrd e con la Slovenia a est; a sud el varda el Mar Adriatigh. La region l'è fada da dò part diferent: el Friul (i provinz de Pordenon e de Udin) e la Venezia Giulia (provinz de Gorizia e Triest), o mej quell ch'en è restaa in Italia dòpo i dò guerr mondiaj.
La regiun l'è spartida a mezz fra la pianura e i montagn del nord (la zòna ciamada Carnia), saria a dì i Alp orientaj (Alp Giuli), che riven a toccà i 2.780 meter (mont Coglians); i fiumm pussee grand hinn el Tagliament, l'Isonz e el Natison.
El capp-loeugh l'è Triest e i alter capp-loeugh de provincia hinn Gorizia, in sul confin con la Slovenia, Udin e Pordenon; alter paesòtt important hinn Latisana, Monfalcon, Muggia, Codroip, Cordenons e, minga tròpp grand ma famos per la stòria, Palmanoeuva e Aquileia.
Galerìa de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Istituto Geografico De Agostini. Enciclopedia geografica, edizione speciale per il Corriere della Sera, vol. 1. RCS Quotidiani s.p.a., Milano, 2005. ISSN 1824-9280.


text:
Viola arvensis
Viola arvensis, l'è 'na piànta erbàcea anöàla de la famìa botànica de le Violaceae.
La pöl rià a 20÷40 ghèi de altèsa, ciclo vegetatìf autùno-envéren-primaéra, col gamp che stà sö drit e ramificàt zà 'ndèla par bàsa. I fiùr i è pedunculàcc biànch (quach vólte la stèsa piànta la pöl vìghen sö apò a de culùr celèst) condena màcia zàlda 'n mès. El fröt l'è 'na càpsula deiscènta. 'Na piànta sùla la pöl fà sö 2500 granì de somésa.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jepson Manual Treatment
- USDA Plants Profile
- GRIN Species Profile
- AgroAtlas Economic Plants
- Washington Burke Museum
- Galería de fotos


text:
Hockey/Jėuni - La Under 12 ie n sada ai 17 de dezėmber jita a Auer a fé pea pra n turnoi contra la scuadres dl HC Maran Junior (2:2 goi de Matthias Perathoner) y dl Juniorteam Auer (6:1 gol de Niklas Piccolruaz).
U14 Gherdėina - Foxes Bulsan 5:2 (1:0, 2:0, 2:2)
La scuadra dla Under 14 ą jugą n dumėnia ai 18 de dezėmber n cėsa contra l Bulsan. I mutons ą jugą scialdi bėn nce sce i fova mé de puec, davia che n valguni fova amalei y d'autri se ova fat mel. Ma i ą cumbatł nchin ala fin y perchėl vencił cun merit per 5:2. Per l Gherdėina ąl fat i goi: Leo Messner (2), Tommy Delucca, Marc Kasslatter y Ben Linder.
Serie C Gherdėina - Pieve 2:4 (0:1, 0:1, 2:2)
Sciot per chėsta partida de n vėnderdi ai 16 de dezėmber. I mutons dl Gherdėina, de chėi fņvel dantaldut i jėuni che ą jugą davia che n valgun majeri fova demez ai mundiei cun la naziunela, ą dat dut nchin ala fin. Purtruep ne nąla mpo no butą a tré decą chėsta partida, ma i trainadėures fova scialdi cuntėnc cun la prestazion di mutons. Per l Gherdėina ąl fat i goi Damian Bergmeister y Marc Frisch.
FOTO: Damian Bergmeister ą fat n gol tla partida contra l Pieve.


text:
Sco quai ch’il president communal da Surses Leo Thomann ha ditg envers RTR, saja l’emprima part da l’iniziativa inoltrada valaivla. La segunda part cuntegnia flaivlezzas. Uschia proponan ils iniziants ch’il credit pudess vegnir investì a Savognin a La Nars empè a Rona, nua ch’i pudess per exempel vegnir fatg in glatsch.
Tenor il giurist da la vischnanca Surses, vegnia ussa sclerì sche l’iniziativa saja valaivla. I saja pussaivel che l'iniziativa saja formulada memia pauc clera. Tenor la lescha chantunala da las iniziativas na po in text d'ina iniziativa betg cuntegnair intschertezza en il text. Mesemna saira s’inscuntran ils iniziants da l’iniziativa cun la vischnanca da Surses per in discurs.
RR actualitad 07:00


text:
La charta da privel dal chantun duai dar ina survista dals privels d'incendis. Ella è equivalenta a las cartas da privels da lavinas ni era d'inundaziuns. La carta da privels mussava la damaun da la mesemna, ils 28 da december, per la gronda part dal chantun in privel d'incendis pitschen fin a considerabel. Pir suenter l'incendi actual en il Mesauc ha il chantun prendì mesiras e scumandà da far fieu en las valladas dal sid.
Far attenziun cun fieus artifizials
En la Val Mesauc, la Bregaglia e la Val Puschlav èsi en general scumandà da far fieus el public, pia era fieus artifizials. In grond privel d’incendis da guaud regia en la Val Müstair, la Val dal Rain da Cuira, la Tumleastga e Mantogna. Quai di Andrea Kaltenbrunner da l'Uffizi da guaud e privels da la natira dal Grischun. «Considerabel» saja la situaziun en tut las autras regiuns dal Girschun. Da princip decidian dentant las vischnancas sezzas, tge reglas che valan pertutgant ils fieus artifizials, di Andrea Kaltenbrunner.
Guaud brischa en media 20 giadas ad onn en il Grischun
Sco l’Uffizi da guaud e privels da la natira scriva, dettia en media 20 incendis da guaud ad onn en il chantun. Tranter ils onns 1981 e 2008 ha quai dà en l’entir chantun 528 incendis da guaud. Cunzunt l’onn 2003 era in onn cun setgiras e cun temperaturas da record – ed era in onn d’incendis. En tut eran vegnids dumbrads 44 incendis da guaud, quai marcant sur la media annuala.
Quatter gronds incendis da guaud aifer dus onns
Tranter ils onns 1996 e 1998 ha quai dà quatter gronds incendis da guaud sin l'intschess dal chantun Grischun. Uschia a Bever l’avrigl 1996, a Brusio il mars 1997, Mesauc l'avrigl 1997 ed anc ina giada a Brusio l’avrigl 1998. Ils custs da stizzar quests incendis pli gronds han muntà mintgamai tranter in pèr tschientmilli francs e tschintg milliuns francs.
L’Uffizi da guaud e privels da la natira dal chantun ha elavurà mesiras, co incendis da guaud pon vegnir evitads. Tuttina dat quai adina puspè tals incendis.
RR actualitad 17:00
Las vischnancas decidan
L’uffizi da guaud e privels da la natira dal Grischun recumondà da s’infurmar sin vischnanca pertutgant las reglas da fieus artifizials. Gia scumandà da far fieus artifizials han las vischnancas San Murezzan e Segl. En las vischnancas da Trin, Claustra e Tavau dastgan ins be duvrar fieus artifizials cun retegnientscha e be en ils quartiers.


text:
Cavacürta
Cavacürta (Cavacurta in Italian) l'è un paesìn d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun 830 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par che la sò urìgin la sia antichisima, béle in del 997. El teritòri l'era pruprietà del vesc Aribert d'Intimiàn.
In del sécul 12° l'é diventài priprietà de la Cesa de Milan, e dopu l'é 'ndài in man a dle famiglie lumbarde. Insema a Basiasc, Cor Giùn, Corvècc, Pisighitòn e Mancasturma l'è diventai Cuntàd de Lod, fin a la fin del 1300.
El num, pribabilment, el deriva da una cava ch'i hann fai per fà andà via le acque.
El prìm de genàr 2018 el cumün el s'è tacàd a Camiràgh e l'è nasüd el nöu cumün de Castegerundo. [2]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavacürta l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Il Comune di Castelgerundo (LO)


text:
«È quai l’ustaria da capuns?»
- Dumengia, 11.2.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 11.2.2018, 9:03, RTR
Ustieras e hoteliers dal Surmeir raquintan da lur manaschi da lavur.
A Beiva ha Giancarlo Torriani surdà l'hotel a ses figl Gregorio. A Stierva han Celina e Romi Sonder entschet avant 30 onns a far capuns. Ed a Filisur ha Anna Uffer giasts che prefereschan chombras cun vista sin ils binaris.
En la Marella da questa dumengia visitain nus trais ustarias e hotels dal Surmeir per discurrer da las differenzas e da las difficultads dad esser ospitant en Val d'Alvra ed en Surses.


text:
Birmensdorf
Birmensdorf a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Dietikon, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.38 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5 927 abitant.
El cumün de Birmensdorf al se tröva a una altitüden de 518 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf, Berikon (AG), Bonstetten, Oberwil-Lieli (AG), Rudolfstetten-Friedlisberg (AG), Stallikon, Uitikon, Urdorf, Wettswil am Albis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Birmensdorf l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 876 col nom de Piripoumesdorf.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Birmensdorf Online Official website
- Birmensdorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Birmensdorf (ZH, Vogtei) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
- Le sistem di nervs de n pice möt sënt l'alcol cotan plü debota che n gran - bele pro 0,5 promile de alcol tl sanch po gnì n möt da nescia. Sce en möt ess da rové en contat cun na cuntité scialdi grana de alcol dessun cherdé atira n dotur.
- Plü lisier che n möt é y plü debota che l'alcol fej faziun – ince na picia cuantité po ester n prigo por la vita de n möt.
- Por n scolare é le livel de prigo pro 3 gr d'alcol por kg de pëis dl corp, pro n gran vëgnel calcolé le dopl.
- Ai mituns ti mancel la fasa de euforia, chesc ô dí che n möt po passè dal ester pro se instëss a le perde conoscënza dan moment al'ater.
- L'alcol se lascia dër sintí pro le svilup fisich, mental y spiritual di mituns.
Canche i mituns röia tl'adolescënza él dër ri dai tigní zoruch. Ai oress ion se destaché dai geniturs, jí demez da ciasa zënza ponsé che ai n'é nia ciamó arjigná ca al monn di gragn. Le svilup dl corp, les prömes delujiuns d´amur, les esigënzes de scora y söl laûr é de pices cosses che fej döt ciamò plü compliché de ci che al é.
Chiló röia spo ite ince l alcol, nosta droga legala. La sau ne ti plej prinzipalmënter nia ai pici jogn mo la sostanza da na sensaziun de euforia, ai devënta plü stersc y plü sigüsc de sé instësc. Sce an bër ne se temun plü da nia y an é bugn da fà de döt. Pro deplü grups de compagnia fej ince l'alcol pert, y sce un bër, spo él sambëgn düc che dëida para.


text:
Categuria:De scancelà
De scancelà (se la cumünità LMO l'è d'acordi)
- Quand ch'a sa mett ul
{{scancelà}}dent un mudèll (template) sa gh'a da fà
{{scancelà}} sedanò ul "scancelà" al pariss in cascada d'in tüti i pàgin ch'i cuntegn ul mudèll.
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 2 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 2.
D
- ► De scancelà subit (8 C, 4 P)
M
- ► Mudei de scancelaziun (2 P)
Vus in de la categuria "De scancelà"
In quela categuria chì gh'è i 12 paginn indicaa de 12 che gh'hinn in tutal.
*
- Druvadur:Aldedogn/Ortograféa del Dücat semplificada
- Lega Sud Ticino
- Lista da municipalitaa da Portugal
- Lista da münicipalitaa in Germània
- Lista da münicipalitaa Lituaniann
- Pilòta motociclistich
- Mudel:Ticlass
- Urtugrafia del CLL
- Mudel:User Dona
- Mudel:User Hip Hop
- Mudel:User Linux
- Mudel:User Müsega Eletroniga


text:
Per lantschar l’acziun porscha la dirigenta Flavia Walder in’emprova cun «ses» chor mischedau Sevgein e sa legra da pudair diriger in auter chor. Tgisa forsa schizunt in chor d’ina autra vallada. Ils chors interessads ad ina prova cun la dirigenta estra pon s’annunziar tar RTR. Tranter tut las annunzias tira Flavia Walder ils 14 da november 2017 la sort. Il chor cun la pli gronda fortuna gudogna la prova speziala cun ella sco dirigenta estra. Il dirigent dal chor che gudogna surprenda viceversa la prova cun il chor mischedau Sevgein. Uschia sa repeta quest scenari adina vinavant. Il dirigent dal chor victur po silsuenter far l’appel per il proxim «BarattaChor».
«A mai plascha l’idea da l’acziun. Jau sun da l’opiniun che quai saja ina chaussa innovativa che porta variaziun en las provas da chor», di Flavia Walder. Flavia Walder (35) è musicista e pedagoga da ritmica. Dapi il 2010 dirigia ella il chor maschadà da Sevgein. Dasperas è ella era la dirigenta dal chor d’uffants Sumvitg e chanta sezza en il Cantus Firmus Surselva. Il chor mischedau Sevgein è vegnì fundà il cumenzament dals onns ’80. Ma chantà vegniva gia avant a Sevgein. Il chor dumbra actualmain 30 commembers – 16 chantaduras e 14 chantadurs.
Ils chors che han interess da participar a l’acziun da RTR pon s’annunziar enfin ils 13 da november 2017 via formular sin rtr.ch ubain via la gruppa “Noss chors” sin la pagina da facebook da RTR. In di pli tard tira Flavia Walder alura la sort tranter tut las annunzias. L’acziun “BarattaChor” pon ins suandar sin rtr.ch.


text:
Sin la plattafurma nossaistorgia.ch pon ins publitgar e cundivider ils agens archivs digitalisads, rediger artitgels e commentar. RTR As envida da participar ad in project editorial dal tuttafatg nov. Faschai or da Voss archivs persunals ina funtauna istorica d’interess general cun unir e cumplettar Voss cuntegns cun documents dad instituziuns, bibliotecas, mediatecas, museums e cun l’archiv digitalisà da RTR.
Per publitgar documents sin nossaistorgia.ch ston quels esser digitalisads. Alura stuais Vus As registrar. Ils documents digitalisads pudais Vus simplamain chargiar si cun smatgar «agiuntar in document». Questa funcziun chatt’ins sisum a dretga da mintga pagina da la plattafurma.
Ina giada ch’il document è chargià si, stuais Vus cumplettar il document cun infurmaziuns supplementaras che servan a la chapientscha. In titel, ina data, il num da l’autur dal document, ina descripziun dal tema e dal lieu. Questas infurmaziuns permettan da valurisar correctamain il document e simplifitgeschan la tschertga. Sin ina plattafurma, sin la quala il cuntegn crescha ad in crescher cun l’activitad da ses utilisaders, è la funcziun da tschertgar in element essenzial.
Nus As recumandain da prender temp per editar e cumplettar ils documents. Sch’i fa da basegn, pudais Vus far in sboz avant che publitgar definitivamain il document. Quai è pussaivel durant il process d’ediziun.
Igl è era pussaivel da crear documents multimedials, per exempel texts cumplettads cun illustraziuns che derivan da Vossa collecziun persunala u dal cuntegn da la plattafurma u dad autras funtaunas.
Nus dain gronda paisa a la qualitad da la plattafurma nossaistorgia.ch. Il cuntegn duai esser adattà al scopo da noss project editorial da raquintar l’istorgia da noss chantun. Perquai èsi impurtant da resguardar la suandanta regla:
Ils documents publitgads sin nossaistorgia.ch èn suttamess al dretg d’autur. Vus pudais chargiar unicamain cuntegns, sche Vus essas l’autur u possedais ils dretgs (in'excepziun èn documents che fan gia part dal bain communabel u ch’èn libers da dretgs).
Il dretg d’autur protegia l’autur d’ina fotografia, d’in film, d’ina cumposiziun musicala, independent tge valur artistica che questa producziun ha. Quest dretg vala enfin 70 onns suenter la mort da l’autur.
Per publitgar cuntegns sin la plattafurma èsi indispensabel da resguardar ils dretgs d’autur, ils dretgs dad autras persunas pertutgadas (numnadamain ils dretgs d’interprets, da producents da discs e da videos) e medemamain er ils dretgs da la persuna (per exempel il dretg da l’agen purtret).
Controllai ch'ils fatgs, ils eveniments, las datas, las opiniuns ed ils texts citads en Voss documents èn vardaivels e corrects. Quai è essenzial per la credibladad da Voss cuntegns.
Publitgai cuntegns a moda ponderada, reflectada ed adina cun la finamira da restar objectiv. Ils documents publitgads duain cuntanscher uschè bleras persunas sco pussaivel. Ils utilisaders duain pudair sa fidar dals cuntegns. Pli fitg ch’ins po sa fidar dals cuntegns e pli fitg ch’els vegnan stimads.
Citats èn lubids sin la plattafurma nossaistorgia.ch a cundiziun che Vus inditgais l’autur e la funtauna. Citats pon ins duvrar per cumplettar l’atgna opiniun. Els na duain betg esser pli lungs che diesch lingias dal text original. La reproducziun d’ina ovra scritta, entira ubain parziala, n’è betg lubida sin la plattafurma.
La communicaziun tranter ils utilisaders da la plattafurma duai esser curtaschaivla e cun respect vicendaivel. Igl è evident ch’i vegn a dar opiniuns cuntrarias entaifer ils commentaris ed il forum. Autras opiniuns duain vegnir tractadas cun respect.
La plattafurma istorica, participativa e digitala nossaistorgia.ch è concepida per publitgar a moda simpla cuntegns, e per utilisar ils cuntegns dals auters cun crear dossiers. Cun rimnar e sutdivider cuntegns en dossiers èsi pussaivel da construir pass per pass l’istorgia sociala e culturala da la Svizra Rumantscha e dal Grischun. Ils cuntegns pudais Vus sutdivider persunalmain ubain laschar far quai dad auters. Uschia daventan ils documents persunals dals utilisaders funtaunas istoricas interessantas per il public.
Mintgin po far ses agens dossiers tematics u cumplettar ils dossiers dals auters cun agens documents. A dretga da mintga document datti la funcziun «agiuntar ad in dossier» per integrar cuntegns en in u plirs dossiers tematics. Ultra da quai stattan a disposiziun las collecziuns da documents dad instituziuns, tranter auter era parts dal archiv digitalisà da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). Quai èn funtaunas preziusas per enritgir ils agens cuntegns.
Ils texts duain esser scrits en rumantsch grischun ubain en in dals idioms rumantschs – pon dentant era esser en tudestg e talian. Igl è impurtant da resguardar l’ortografia, la grammatica e las reglas tipograficas elementaras per pudair garantir la qualitad generala da las publicaziuns sin nossaistorgia.ch. Sin la plattafurma po ins rediger ils texts en scrittira grassa, cursiva u integrar colliaziuns ipertextualas.
Per cuntegns en furma da text (artitgels, testimonianzas) na datti naginas limitaziuns. I vala dentant da tegnair quint dal fatg ch’ins publitgescha cuntegns per auters. Perquai duai il cuntegn esser adequat concernent la lunghezza da las frasas, dals paragrafs, la qualitad da las illustraziuns ed il purtret entir da la publicaziun. Il num da l’autur è la referenza da ses cuntegn.
I n’è betg lubì da publitgar sin nossaistorgia.ch logos, bandieras u auters elements da paginas d’internet externas.
Las funcziuns che stattan a disposiziun èn da duvrar unicamain per il scopo da la plattafurma. Nagin spam, nagina reclama e nagina furma da mulesta na vegn tolerà ni en commentaris ni en in'autra furma da nossaistorgia.ch. La plattafurma vegn survegliada per evitar maldiever.
Ils cuntegns da nossaistorgia.ch pon vegnir publitgads sin paginas d’internet externas cun agid da colliaziuns. Sch’ins fa ina colliaziun, per exempel per mussar in video da la plattafurma nossaistorgia.ch sin in’autra pagina d’internet, duain ins far ina colliaziun che maina directamain sin il cuntegn correspundent da la pagina da nossaistorgia.ch.
Il scopo da la plattafurma è da rimnar ils archivs digitals dals utilisaders. Las publicaziuns vegnan survegliadas. Tut ils cuntegns che na correspundan betg al scopo da nossaistorgia.ch vegnan bloccads senza preavis.
Il dretgs da bloccar cuntegns betg adattads èn resalvads. Bloccads vegnan cuntegns che surpassan las cundiziuns generalas u las reglas d’utilisaziun. Tut tenor la dimensiun d’in surpassament po vegnir stizzà il conto d’utilisader pertutgà e l’entir cuntegn da quel.
La moderaziun da la plattafurma duai garantir la funcziun ed il scopo da nossaistorgia.ch e che las cundiziuns generalas e las reglas d’utilisaziun vegnian ademplidas. Questa funcziun surpiglia il moderatur da nossaistorgia.ch.
La moderaziun na vegn betg a controllar sch’ils cuntegns publitgads èn corrects. Sco gia declerà survart èn la vardaivladad e la correctadad en la cumpetenza da l’autur. Tuttina na tolerescha la plattafurma nagins cuntegns da propaganda, missiunars, da reclama ubain da promoziun, era betg entaifer testimonianzas persunalas.
Era sch’i para dad esser bleras limitaziuns: ellas servan unicamain a la qualitad generala dals cuntegns sin nossaistorgia.ch.
Grazia fitg che Vus avais prendì il temp per leger questas reglas per la publicaziun. Nus As giavischain bun divertiment e bleras scuvertas interessantas sin questa plattafurma.
Per ulteriuras dumondas u remartgas essan nus cuntanschibels sin nossaistorgia@rtr.ch


text:
Davent dal 1. da november è l'apoteca Tomaschett en la via da la staziun a Glion ina filiala d'apoteca Amavita. L'anteriur possessur ha tschertgà ina schliaziun da successiun ed è sa decidì da vender l'apoteca a la chadaina d'apotecas naziunala Amavita.
Grondas midadas vi da l'apoteca na vegnia per il mument betg a dar, ha ditg Filip Nay a RTR. Il mainafatschenta, che ha era gia lavurà en l'apoteca Tomaschett, ha era confermà ch'il persunal restia il medem.
Las grondas midadas vegnian il mument plitost a succeder davos las culissas. Esser part d'ina chadaina naziunala d'apotecas dettia ad el dapli pussaivladads per engrondir e megliurar la purschida. Ina midada visibla vegnia pir a dar l'onn 2018, cura ch'il local da vendita vegnia renovà ed adattà a la cumparsa standard da las apotecas Amavita.
RR actualitad 17:00


text:
Dal 1981 fin il 1996 è Caduff stà trenader tar Swiss-Ski, ils ultims onns sco trenader da l'equipa naziunala svizra da cursa rapida. Là ha Sepp Caduff, ch’era oriund da Cumbel en Lumnezia, trenà stars sco il campiun mundial Franz Heinzer, Daniel Mahrer e William Besse. Era ils skiunzs sursilvans Franco Cavegn e Daniel Caduff èn stads ses atlets. Il schaner 1992 ha el pudì festivar ina traidubla victoria svizra a la cursa rapida da Kitzbühel (1. Heinzer, 2. Mahrer, 3. Gigandet).
A l'entschatta da sia carriera sco trenader da skis ha Sepp Caduff era trenà Vreni Schneider.
Caduff lascha enavos sia dunna e duas figlias creschidas.
RR novitads 12:00


text:
Ferms vents e la naiv han procurà la damaun curt avant las 5 e mesa en il Partenz e la Surselva per interrupziuns dal current electric, quai scriva la Repower. Pertutgadas èn stadas las regiuns da Valzeina ed Igis, però era Laax. En tut eran radund 2'500 chasadas pertutgadas dal disturbi, quel ha durà tranter 25 minutas ed duas uras e mez.
Disturbis sin las vias grischunas
La bunura eran chadainas obligatoricas tranter Rehanau e Glion, sin il pass dal Wolfgang e tranter Cuira e Lai. Quai ha lura era chaschunà colonnas e traffic stagnant.
Colonnas e disturbis hai era dà sin l'autostrada A13 en il Grischun. Quai per part da la blera naiv, e per part tras las lavurs da rumir la naiv. L'autostrada A13 era serrada per camiuns cun char annex da Tusaun fin a Roveredo.
Disturbis en l'entira Svizra
Sin il Chasseral en il Giura Bernais èn vegnids registrads vents da fin a 156 km/h, sin il Jungfraujoch fin a 163 km/h, rapportan servetschs meteorologics. Quels han derschì plantas. Uschia è era l’autostrada A13 stada serrada e bloccada temporarmain tranter Horgen e Thalwil tras plantas.
Era pliras viafiers han annunzià da spetgar cun il manaschi pervi dal vent e betg cursar. Quai pertutga tschancuns da la viafier da l'Appenzell . En la Svizra romanda èn stritgads plirs trens tranter Haut-de-Caux e Rochers-de-Naye.
RR novitads 07:30+


text:
Sonda bun’ura è in’automobilista da 28 onns charrada sur la via ora tranter Glion e Castrisch. Quai communitgescha la polizia chantunala. Tar ina curva lunga a sanestra ha ella perdì la controlla da ses auto ed è vegnida sur la via ora. Suenter ina cupitgada è l’auto sa fermà en in prà. L’ambulanza ha transportà l’automobilista ch'è sa blessada levamain en l’ospital da Glion. L’analisa da sang ha mussà che la dunna n’era betg pli abla da charrar in auto.
Era en Val Stussavgia ha in automobilist alcoholisà chaschunà in accident. Sco la polizia chantunala communitgescha, è l’um da 34 onns che charrava sin la via da Stussavgia en direcziun Versomi charrà en in rieven. Silsuenter è ses auto cupitgà sin la vart. Tenor indicaziun dal manischunz haja el stuì guntgir ina selvaschina. L’automobilist è sa blessà levamain tar quai accident.


text:
Pascal Gantenbein argumentescha vinavant ch'il cussegl d'administraziun haja ussa duas persunas dapli. Ils ultims onns ha la banca agì cun grond success ed ils onuraris sajan cumparegliabels cun quels d'autras bancas. Uschia è Gantenbein s'exprimì en l'emissiun ECO dad SRF.
La pli auta bunificaziun ha survegnì l'anteriur president dal cussegl, Johannes Rüegg-Stürm, cun 548'300 francs. Il schef dal concern Raiffeisen, Patrik Giesel ha survegnì 1,81 milliuns, plinavant ha el survegnì sco prevenziun da persunal 601'796 francs. En tut han la direcziun, la direcziun extendida ed il manader da la revisiun interna survegnì bunificaziuns dad 11,03 milliuns francs.
Dapi emnas è la banca en las lingias grassas, surtut en connex cun las investigaziuns cunter l'anteriur schef da la banca Pierin Vincenz.
RR noivtads 06:00


text:
Mustrėve al mond. L ie curiėus de mparé a Ve cunėscer!
N cunlaurazion cun nosc partner internet.
Internet ie n mesum de comunicazion che se ą jlargią ora drėt aslune. Per chiche uel ncueicundi purté a cunescėnza si prudoc o si servijes ie la rė mundiela un di miėur strumėnc de comunicazion y de marketing. Nėus pudon - cun ideies y cunsėies - Ve mustré la drėta streda y dģ ciunes che ie la pusciblteies per Ve presenté sun internet. Ve fajon n cunzet "sun mesura" che vėn pona laurą ora da nosc partner de internet. Ne stajėde nia giut a bazilé, l mond uel tosc Ve mparé a cunėscer!


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Per promover las tecnologias novas da communicaziun e d'infurmaziun a las scolas autas ha la confederaziun lantschà divers projects dad e-learning. Studentas e students duain en l'avegnir avair la pussaivladad da pudair absolver tscherts curs sur l'internet. En collavuraziun cun diversas universitads è il museum grischun da la natira participà a la creaziun dal curs online ALPEcole.
ALPEcole porscha ina vasta survista da l'ecologia alpina. Totalmain 28 chapitels tractan la geologia, la botanica e la zoologia da las muntognas da l'entir mund. Il museum grischun da la natira è sa fatschentà spezialmain cun las dumondas: tge è in animal tipic muntagnard? Tge adattaziuns a la fradaglia, a la stgarsezza da nutriment ed al spazi vital mussan ils animals en zonas alpinas? Co è sa sviluppada la cumposiziun actuala da las spezias d'animals en las differentas regiuns muntagnardas da quest mund? E co funcziuneschan las raits da nutriment en las muntognas?


text:
Bainvegni tar l' uffizi da migraziun e da dretg civil
L'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun è incumbensà d'exequir differentas incumbensas da la polizia administrativa. En emprima lingia è quai l'execuziun dal dretg d'esters e d'asil en il chantun Grischun. A l'uffizi da migraziun e da dretg civil dal Grischun èn suttamess ultra da quai ils centers da documents d'identitad. Il center da documents d'identitad emetta passaports per tut las persunas svizras che han lur domicil en il chantun Grischun.


text:
La communicaziun n'è betg stada la meglra, la populaziun che viveva là en ils conturns è simplamain vegnida evacuada senza vegnir infurmada. Perquai ha era la glieud en Svizra gì tema.
Dapi quest uschenumnà « Super-Gau », s’engaschan numerusas organisaziuns e fundaziuns a favur da tut las victimas ed ils uffants che pateschan anc adina da la radioactivitad.
Uschia er Tschernobylkinder.ch, il link avra en ina nova fanestra, l’organisaziun che Luzi Oberer e ses frar Daniel han fundà avant 14 onns. Questa porscha mintg’onn in champ per uffants da Tschernobyl en la vischinanza da Sargans.
Durant trais emnas pon 34 uffants tranter 11 e 12 onns passentar lur vacanzas en il champ en Svizra.
Ramassar raps per projects en Ucraina
Sper quella purschida ramassa l’organisaziun anc adina raps per sustegnair e realisar novs projects sco scolas u plazzas da giugar en la regiun da Lugini en l’Ucraina. Luzi Oberer, ch'è l’ambassadur da l’organisaziun Tschernobylkinder.ch, va adina puspè a visitar e controllar las lavurs sin il lieu.
Per el èn la regiun e la glieud daventà ina segunda famiglia. Il conductur da la Viafier Retica ha entant er emprendì da discurrer russ, uschia ch’el è bun da communitgar bain cun las famiglias che vivan en la regiun enturn la zona contaminada.
Guardar enavant e betg enavos
Il di da «30 onns Tschernobyl» saja pli preschent per nus ch'en l’Ucraina sezza, di Luzi Oberer che sa chatta il mument en l’Ucraina. Las consequenzas sajan oz anc adina pli che gravantas. Di per di morian persunas en consequenza da la radioactivitad. Oz saja in di sco tut ils auters, di Luzi Oberer.


text:
La publicaziun dal concurs da la firma da construcziun auta Luzio SA ha fatg surstar. Malgrà ch’ins ha adina puspè pudì leger il num da la firma sin differents plazzals en la regiun da Cuira ha la firma ussa serra las portas. Quai betg pervi da mancanza da lavur, mabain pervi da las sperditas tar mintga lavur. Dudesch dals quindesch lavurers han gia puspè ina nova plazza da lavur.
Savens èsi uschia: La pli favuraivla offerta survegn l’incumbensa. E lura è quai in cumbat extrem per il meglier pretsch en la branscha. Quai po per las firmas avair consequenzas fatalas. Uschia era per nus.
Uschia ha la Luzio SA lavurà per pli pauc ch'ils custs effectivs. Enfin èn ils mez liquids stads duvrads si. Sco giuven impressari na ha Martin Luzio betg gì a disposiziun gronds meds agens e vitiers n'ha el era betg gì il temp da crear ina segunda funtauna d’entradas. Luzio aveva surprendi la Firma 2013 da Franco Lurati. La firma Lurati era vegnida fundada il 1957 dal bab Aldo Lurati.
En la branscha da construcziun fa strusch ina firma gudogn. Quasi tuts scrivan cifras cotschnas.
La situaziun difficila è enconuschenta
Era il president dals impressaris da constructurs grischuns, Andreas Felix, enconuscha questa situaziun problematica. In motiv principal per la concurrenza pli gronda è la iniziativa da segundas abitaziuns. Cun quai che tschertas regiuns n’han betg pli uschè blera lavur han quellas firmas simplamain engrondì lur territori. Là concurrenzeschan els natiralmain alura las firmas existentas. Per tuttina survegnir las incumbensas sbassan las firmas il pretsch. Quai possia avair consequenzas, sa era Andreas Felix.
Sche betg tut funcziuna sco planisà tar ina fabricaziun po cun las pitschnas marschas spert daventar or dad in pitschen gudogn ina sperdita.
Midadas en la branscha dovran temp
Andreas Felix na fa dentant betg quint ch'ina firma da fabritgar suenter l’autra sto ussa serrar las portas. A vegn plitost ad esser uschè che mintga firma ha da reducir il numer da lavurers. Uschia haja gia dà 5% pli pauc lavurers il 2015 cumpareglià cun il 2014. Per l’onn current fa Andreas Felix quint cun in sumegliant svilup. El è dentant era da l'avis ch'i vegnia en il futur puspè a vesair ora meglier per la branscha da fabritgar. Uschia dettia blera lavur da privats sco era dal maun public. Las firmas da fabritgar stoppian simplamain adattar a la situaziun actuala. Tut tenor era cun midar in zic lur concept da firma.
RR actualitad


text:
Il politicher da 69 onns na stettia betg pli a disposiziun per in'ulteriura perioda d'uffizi, ha el annunzià a Dublin. Manar muntia vesair il temp per ina midada e quest temp saja uss, ha ditg Adams al di da partida da la Sinn Fein a Dublin. La Sinn Fein vala sco partida da referiment da la chaussa republicana en la communitad catolica da l'Irlandia dal Nord.
La decisiun na vegia betg nunspetgadamain, scriva l'agentura da novitads svizra SDA. L'onn che vegn duai eleger il congress da la partida Sinn Fein la successiun da Gerry Adams.
RR novitads 09:00


text:
24 uras a di, 365 dis ad onn vegn la grafica sin strassen.gr.ch actualisada. In lavurant da pichet fa mintga damaun sia tura. El controlla las vias per las qualas el è responsabel e notescha tut quai ch'i dovra per rumir la via. Quellas infurmaziuns dat el vinavant a la centrala dal district. En l'Engiadina Bassa è quai a Scuol, tar il schef dal district Jachen Kienz.
En il mender cas va quai tschintg minutas, dal lavurant sin via enfin che quai è sin la rait.
El, in auter responsabel u il secretariat tippa las infurmaziuns en in formular online. Ina giada ch'il clic sin «acceptar» è fatg, è l'infurmaziun online. Plinavant organiseschan els là era ils vehichels per rumir la via.
Avrir e serrar ina via
Sche in lavurant, la polizia u il SLF a Tavau vesa in problem, sco in grond privel da lavinas, po el directamain serrar la via. Uschia na perdan els betg temp, segir è segir. A medem temp vegn puspè actualisada la grafica. Persunas che han abunà las novitads survegnan in SMS u in mail.
Proxim predecer
Suenter sa scuntra ina cumissiun per decider co ir vinavant. Cun agid da datas, cun mirar al lieu u cun in helicopter pon els far in maletg da la situaziun e decider co vinavant.
RR actualitad 11:00


text:
Pief San Giacum
Pief San Giacum (nòm uficiàl en Italià: Pieve San Giacomo) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 1 594 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 14,9 km² e 'na densità de popolasiù de 107 ab./km² ab./km².
El cunfìna coi cümü de La Capéla, Cela, Sigugnòl, Druver, Suspir e Vescuàt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt de la popolasiù del cümü de Pief San Giacum l'è ilüstràda in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Pruvincia de Lod
- Süperfiss: 782 km²
- Pupulazziun (2001): 197.672 ab.
- Densitaa: 253 ab./km²
- Nümer de cumün: 61
- Capitaal (pup. 2001): Lod (40.805 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian, cumpagn de tüta la Lumbardia.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard. El ludesan l'è un dialet ucidental, cun di carateristegh pütost uriginai respet al mudel milanes, e che le fan vegnì un "punt" de cuntat cunt el lumbard uriental, suratüt cunt el cremunes e 'l cremasch (Lod e Crema gh'hann avüü tradiziunalment di relaziun bei fort). El dialet de Lod, in ogni cas, l'è dree a vesinàss al milanes, cumpagn de quel che 'l süced anca in olter cità de la Lumbardia. I dialet de la Bassa ludesana presenten di carater de transiziun cunt el piasentin, suratüt in de la zona arent al Pò. El dialet de Sant Angiul, anca se 'l resta denter al sistema ludesan, el gh'ha di carateristegh ünegh.


text:
Dì
El dé come unità de tép el g'ha divèrse acesiù. Del pónt de vìsta astronòmic eziste 'l dé sideràl, el dé sulàr véro e 'l dé sulàr médio,
Endèl üzo civìl de töcc i dé, se dopèra chèl che l'è definìt cóme dé sulàr médio, cioè furmàt de 24 ùre che corespónt a 86400 segóncc.
Sicóme che la rotasiù de la tèra la ralènta de piö o méno 1.7 ms al sècol, la dürada média del dé sulàr véro al dé d'encö l'è apéna apéna de piö de 86400 segóncc, isé, a belazìne a belazìne, el dé astronòmic el rèsta 'ndré respèt a chèl civìl. Endèi öltem agn, póc méno de 'n segónt al an. Isé, a cumincià del 1972, 'na quac vólta, s'è zontàt en segónt a la fì del 30 de zögn o, piö de spès, a la fì del 31 de dezèmber. Chèsto segónt en piö l'è ciamàt segónt bisestìl, Enfìna al 2005 gh'è stat 23 segóncc bisestìi.
Endèl parlà de töcc i dé, la paròla dé l'è dopràda apò a per indicà le ùre de ciàr, per fa distinsiù có le ùre de scür che se üza ciamàle nòt.


text:
La responsabla per las investigaziuns da l’ONU en Siria Carla Del Ponte ch'è sa retratga dacurt ha declerà ch’i dess avunda mussaments per sentenziar il president sirian Baschar al-Assad pervi da crims da guerra. Quai ha Del Ponte ditg en ina intervista cun las gasettas «SonntagsZeitung» e «Le Matin Dimanche». Ma pervi dal veto da la Russia na possian ins betg exequir il tribunal spezial, ed uschia na dettia nagina accusaziun ed en consequenza er nagin tribunal spezial.
Gronda frustraziun tar Carla del Ponte
En l’intervista ha la giurista tessinaisa suttastritg sia frustraziun en connex cun il tribunal bloccà. Ultra da quai ha del Ponte suttastritgà che tut las partidas da conflict hajan commess crims da guerra. Perquai hajan els er investigà encunter tut las partidas da conflict en Siria.
La lavur da la cumissiun è mo pli in alibi per la cuminanza internaziunala.
Sch’i dettia tuttina in tribunal spezial en chaussa, stess ella natiralmain ha disposiziun, uschia Carla del Ponte vinavant. L’accusadra principala da las Naziuns Unidas aveva l’emna passada annunzia da demissiunar da ses uffizi ils 18 da settember 2017.
RR novitads 15:00


text:
Per Stan Wawrinka èsi il terz mezfinal a Flushing Meadows ils davos quatter onns. Gia il 2013 e l’onn passà vev’il Romand cuntanschì la runda cun ils megliers quatter.
En il mezfinal frunta Stan Wawrinka sin Kei Nishikori. Il Giapunais e numer 7 dal mund ha battì surprendentamain il campiun olimpic da Rio e victur da Wimbledon, Andy Murray. Nishikori ha battì il Scot en tschintg sets cun 1:6, 6:4, 4:6, 6:1 e 7:5.
En l’auter mezfinal vegni tar il duel tranter il numer 1 dal mund, il Serb Novak Djokovic ed il Franzos Gaël Monfils.
RR novitads 8:00