text:
Gatinèra
Gatinèra (nom ufizial in italian: Gattinara) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 8 161 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 33,5 km² e ona densità de popolaziun de 244 ab./km².
El paes el se tröva a 35 km da Vercei, in direziun de la Valsesia e al cunfin cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Ghem e de Rumagnan).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Gatinèra l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


c: text/html

text:
Piz Linard: Skiunz mora en squatsch da naiv
- Mardi, 17.4.2012, 19:09
Oz avantmezdi ha in squatsch da naiv tschiffà 3 skiunzs al Piz Linard en l'Engiadina Bassa. Ina skiunz da 24 onns, derivant da Basilea citad, è mort, in auter è vegnì blessà levamain ed ina terza persuna è mitschada senza blessuras.
Anniviers: um mora en lavina Er en il chantun Vallais hai dà oz in accident da lavina. Sur Anniviers èn dus umens vegnids sut la naiv en. In ha pudì sa deliberar ed alarmar ils servetschs d'agid. Ses cumpogn, in skiunz da 45 onns da l'Ollanda, è mort. (fa/sda/pocha gr)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
da-piz-a-chantun
- Mardi, 21.6.2011, 9:07
Er questa stad èn Radio e Televisiun Rumantscha stads sin viadi. Il Telesguard da la Televisiun Rumantscha è puspè stà da piz a chantun. Mintg'emna èsi vegni rapportà d'ina autra regiun grischuna. La squadra dal da piz a chantun è alura restada mintgamai quatter dis en la regiun per retschertgar e rapportar. En il center èn per ina giada stads ils inscunters locals e las istorgias che vegnan uschiglio a la curta en il Telesguard. Dal meglier plain in pigna dal vitg e la maisa radunda en la Crusch Alva sur ils geranis ils pli cotschens e las carottas las pli grondas fin a detgas e mitus, bels lieus e tips secrets. Simplamain tut quai ch'occupa en il mintgadi. Durant la stad ha era la discussiun dal Radio Rumantsch bandunà il studio ed è ì sin viadi - da piz a chantun tras il Grischun. Mintga sonda ha la redacziun visità la medema regiun sco il "Telesguard da piz a chantun".


text:
Walperswil
Walperswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Seeland, in de la region aministrativa omònima, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 918 abitant.
El cumün de Walperswil al se tröva a una altitüden de 468 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bargen, Bühl bei Aarberg, Epsach, Hagneck, Kappelen, Siselen, Täuffelen.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Walperswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
04 02
Ol dé 4 de febrér l'è 'l 35 dé de l'an del calendare gregorià; manca 331 (332 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 4 de febrér al è ul dí da pòost 35 dal an dal calendari gregurian; i manca 331 (332 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1939 - Girona: i tröpe franchiste i ocüpa la sità (Guèra Civila Spagnöla).
1859 - muntagna del Sinaí (Esit): Costantin von Tischendorf al descuvriss ol Codex Sinaiticus.
1948 - Sri Lanka: ol paes al adagna la independensa del Regn Ünit.
1998 - Afganistan: ü teratrémol de 6.1 degrée in la scala de Richter al fa piö de 5.000 mort al nord-est del paes.
2006 - Damasch (Síria): di manifestancc i inséndia i ambassade danesa e norvegesa per la pöblegassiú in diferencc diare Öropé da di caricatüre de Mahomad; al sarà ol pröm fat violent int i paes mösölmà d'öna séria comensada per chèst fat.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1882 - el Vendrel (ol Bass Penedès): Andreu Nin polítegh e scritur Català (m. 1937).
1942 - Alcoi (l'Alcoià): Ovidi Montlor, atur e cantant de la Nöa Cansú valensiana (m. 1995).
1913 - Tuskegee (Alabama, SÜA): Rosa Parks, nassüda Rosa Louise McCauley, pionera di Movimet Americà per i Drecc Sivila (1955-1968) stadünidenca (m. 2005).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1996 - Arenys de Mar (ol Maresme): Fèlix Cucurul, scritur e Storiadur Català (n. 1919).
2000 - Barcelona: Gjoan Camprubí i Alemany, cognossit come Gjoan Capri, atur e monologhesta Català (n. 1917).
211 - Eboracum (Britània): Luci Septimi Sever, imperador romà (n. 146).
1912 - Paris (Fransa): Franz Reichelt, sart Austríach mort daspus de saltá de la tur Eiffel col paraborlade che al ía inventat (n. ?).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Pakistan: Lavurs da salvament cuntinueschan
- Sonda, 21.4.2012, 11:11
Suenter la crudada d'in aviun datiers da la chapitala pakistana Islamabad, tar la quala almain 127 persunas han pers la vita, cuntinueschan las lavurs d salvament.
Motiv anc adina betg cler Pertge che l'aviun da la societad aviatica regiunala Bhoja Air è crudada durant il sa tschentar, n'è anc adina betg clar. Sco quai ch'in emettur da televisiun rapporta, han las equipas da salvament chattà il registratur da las datas da sgol. En il decurs dal di duain ils confamigliars da las victimas vegnir sguladas ad Islamabad. Bhoja Air pir dacurt en l'aria Tenor in pledader da l'uffizi per l'aviatica civila ha la societad aviatica Bhoja Air pir il mais passà puspè entschet a sgular, quai suenter ch'ella era ida bancrut il 2010. Al possessur da la societad aviatica ha la regenza dentant scumandà da bandunar il Pakistan. (sd/sda)


text:
Ernesto Che Guevara
Artécol in dialèt arzân
Al só nòm l’êra: Ernesto Rafael Guevara de la Serna, pió cgnusû cme Che Guevara, l’êra nê a Rosario in Argintèina al 14 zógn dal 1928 l’é môrt a La Higuera in Bolévia al 9 utòber 1967
Al scutmâj "Che", o tót intêr "Che Guevara", al gh’é stê dê da i só cumpâgn ed lôta cubân in Mèsico, e al deṣvîn dal fât che Guevara, cme tōt j argintèin, al ‘d gîva despès la parôla "che". La parôla la deṣvîn da la léngua ‘’Mapuche’’ a la vôl dîr ‘’òm’’, ‘’ persòuna’’, e l’é druvêda ânca ind al spagnôl parlê in Argintèina e in Uruguay, per arciamêr ûn ch’ét ghê biṣògn, o pió in generêl, cme un vêrs cumpâgn a "Oh!". Curioṣamèint la parôla spagnôla "che" (ch’ as prunûcia "ce") la gh’à al ‘stès significhê ed la parôla italiâna "ciò", ch’as drôva cme un môd ed dîr e sèimper còl sia in Vènet che in Rumâgna. Guevara l’é stê un cumpunèint dal Muvimèint da 26 ed lòj e, dôp la riuṣîda ed la rivolusiòun cubâna, l’à 'vû un pôst ind al nōv gvêren, secònd per impurtânsa sōl a Fidel Castro. Ind la préma metê dal 1959 (fra znêr e zógn), l’é stê al responsâbil, al procuradōr generêl ed la furtèsa militêra ed La Habana dóve a s’é fât i procès a di militêr dal regém inculpê ed crémin ed guèra, mèinter al gh’îva sta cârica l’à decîṣ la cundâna a môrt cun la fuṣilaziòun ed cîrca 55 perṣunêr. Secònd Orlando Borrego [1] Guevara al fêva rispetêr tóti al règoli procesuêli e l’é stê acuṣê da soquânt ed ralentêr i procès per "esigere eccesso di elementi probatori". Secònd Tony Saunois [2] în stê cundanê quî che s’êren rèiṣ responsâbil ed tortûri e masamèint quând a gh’êra la ditatûra ed Batista. Dôp al 1965, l’é andê vìa da Cuba per purtêr fôra la rivolusiòun, préma ind al vèc Congo Bêlga (adèsa Repóblica Democrâtica dal Congo), pó in Bolévia. L’ 8 utòber 1967 l’é stê frî e ciapê da un repêrt anti-partigiân ed l’eṣêrcit boliviân asistî da Fôrsi specêli ed l’eṣêrcit americân oséja agînt specel ed la CIA a La Higuera, ind la pruvîncia ed Vallegrande dipartimèint ed Vera Cruz. Al dé dôp (9 utòber) l’é stê masê ind la scōla dal vilâg. Al só cadâver, dôp èsser stê fât vèder a la gînt a Vallegrande, l’é stê suplî in un pôst segrêt e pó arcatê da un gróp de studiōs dal côrp umân dal tribunêl argintèin e cubân, autoriṣê dal gvêren boliviân ed Sanchez de Lozada, int al 1977. Da alōra i só rèst a’s câten int al Mauṣolèo ed Santa Clara de Cuba.
Indice
- 1 Véta
- 2 Materiêl pr'andêregh in fònda
- 3 Colegamèint estêren
Véta[modifica | mudéfica la surzéia]
I fât in ōrdin ed tèimp[modifica | mudéfica la surzéia]
- 1928-1930 – Al nâs a Rosario al 14 zógn[1], prém ed sînch fiō, da Cecilia de la Serna e Ernesto Guevara Lynch. L’à pasê i prém dû ân ed véta int al Nord ed l’ Argintèina, ind la zôna abandunêda e salvâdga ed Misiones.
Al patés ed ‘na fōrma crônica d’âsma e la faméja la se spôsta inséma a la ‘’Sierra di Alta Gracia’’ atâch a Córdoba.
- 1945-1950 – Al se spôsta a Buenos Aires insèm a la faméja e al lavōra cme impieghê municipêl sibèin che al frequèinta la Facoltê ed Medzèina. Al fà al prém viâṣ ed 4.500 km in motociclèta cun al só miōr amîgh Alberto Granado.
- 1951-1952 – Al viâṣa atravêrs al Cile e l’Amèrica meridionêla fîn a la Florida.
- 1953 – Al tôṣ la lâvrea e al partés per un têrs viâṣ atravêrs l’Amèrica meridionêla, sta vôlta in cumpagnía ed ‘n’êter amîgh Carlos Calica Ferrer. Al cumîncia a interesêres ed la polética e al s’ aṣvèina al cumunîṣem.
- 1954 -1956 – Al cgnòs la zòvna peruviâna Hilda Gadea ch’ al la spuserà int al 1956. Da lê al gh’à ‘na fiōla, Hildita. Al se spôsta a Sitê dal Mèsico. Al cgnòs Fidel Castro e al vîn arestê insèm a di êter cubân. L’é liberê dôp cîrca dû mèiṣ ed perṣòun.
- 1957-1958 – Cme “dutōr partigiân” al tôṣ pêrta a fiânch ed Castro a l’invaṣiòun ed laSierra Maestra a Avana e a la Batâlia ed Santa Clara
- 1959-1960 – Al dvèinta sitadèin cubân e al fà pêrt dal gvêren cme minéster ed l’Indóstria e presidèint ed la Bânca Nasionêla. Al spôṣa Aleida March ch’ l’ agh dà quâter fiō (Aleidita, Camilo, Celia, Ernesto). Al fà dimòndi viâṣ diplomâtich a l’èster
- 1961-1964 – Al tôṣ pêrta a la cunferèinsa di stêt americân a Punta del Este. Al vîn més al cmând ed la Difèiṣa ind al tèimp ed la crîṣi ed la Baia dei Porci. L’incûntra ad Algeri Ben Bella, al tôṣ pêrta a Mòsca ai festegiamèint pr’al 47.em aniversâri ed la Rivolusiòun d’Utòber l’intervîn a New York a l’asembléia ed l’ONU. In sté ucaṣiòun al prunûncia a la televiṣiòun americâna un durèsim discōrs in dóve al dîṣ la só puṣisiòun cûntra al capitalîṣem. Al partés per un viâṣ in Âfrica
- 1965 - A mêrs al tôrna a Cuba e al s' vèd per l'ûltma vôlta in póblich. Al 1 avîl, in 'na lètra a Castro, al dà al dimisiòun da ògni cârica e da sitadèin cubân. Al mèiṣ dôp al và segretamèint in Congo per ajutêr militarmèint i rivulusionâri ind la crîṣi dal Congo. Al gh'ermâgn fîn a novèmber quând, etertânt de sfrûṣ, al tôrna incòra a Cuba. Insèm a un gróp ed fedêl, tra quî Tania, e al prepêra un piân ed guèra per purtêr la rivulusiòun in Bolévia.
- 1966 - A novèmber al và, sòta fêls nòm, in Bolévia e al cumîncia a scréver al "Diario".
- 1967 - A câṣva ed soquânti spéi a vîn segnalê da la stâmpa la só preṣèinsa in Bolévia.
Sibèi sti avertimèint, l'eṣêrcit boliviân, l'é stê ciapê ed surprèiṣa mèinter êren a drê fêr 'n' ispesiòun ind la zôna dal Ré Ñancaguazu, ch' al và a dêr int al Ré Grând. Dimòndi în stê i môrt ind l'eṣêrcit tânt che, in preṣèinsa ed cusiliêr militêr nordamericân, a vînen arnuvê i cmând. Sibèin sti prém sucès, la guèra partigiâna l' an câta mìa l'apôg sperê. Al cuntrâst ed soquânt cumpunèint dal partî cumunésta boliviân, che reclamêven la diresiòun dal j operasiòun, al pôch sustègn dal pôpol cuntadèin boliviân, martlê da 'na prupagânda nasionalésta, cûnter l'invasiòun furastêra, da pêrt dal gvêren dal generêl Barrientos, al regiòun selvâdeghi, quacêdi da buscàj pîni ed bôch e deṣêrt, e l'arèst e dôp la spiêda, ânca sòta tortûra, ed soquânt elemèint ed la guèra partigiana, indeblésen l'asiòun dal Che. L'eṣercit ind al fratèimp l'irubustés al puṣisiòun e l’aumèinta al nòmer di suldê e di mèz. Tra agòst e setèmber, bèle brachê da fôrsi in sustânsa pió grôsi, la só preṣèinsa la vîn segnalêda da soquânt cuntadèin ind al valêdi tr’al ré Grând e Pucarà. L’ 8 utòber in ‘na batâlia al vîn frî al gâmbi e ciapê ind la "quebrada del Yuro". Al dé dôp al vîn masê a sângov frèd ind la scōla dal vilâg ed La Higuera per ōrden ed Barrientos. Felix Rodriguez, agînt ed la CIA d’urègin cubâna, cunsiliêr militêr ed l’eṣêrcit boliviân, al fà al j ûltmi fôto in véta dal Che.
I prém ân e la gioventó[modifica | mudéfica la surzéia]
Ernesto Guevara de la Serna l'é nasû a Rosario, in Argintèina, da 'na faméja d'urègini spagnôli, bâschi e irlandèiṣi. I genitōr êren Ernesto Guevara Lynch e Celia de la Serna. Per còl che riguêrda la dâta ed nâsita a's gh'àn nutèsi divêrsi: ind la stòria ed la só véta pió cumplêta e ducumentêda, còla scréta da Jon Lee Anderson, a vîn citê la dichiarasiòun ed la mêdra, ch 'la dîṣ che la dâta giósta l'é al 14 mâg. L'êra al prém ed sînch fiō (trî mâs'c e dō fèmni). (Mó al pêder l'avrà, da un secòn matrimóni cun la pitrîṣ argintèina Ana Maria Erra, êter trî fiō, Ramon, Maria Victoria e Ramiro) In sta faméja, benestân e poleticamèint ed sinéstra, bèle da céch al futûr Che a's fêva cgnòser pr'al spêrit e al simpatèi radichêli. Sibèin che al patés d'aṣma (mêl ch'al custrensrà i Guevara a spustêres a Còrdoba e l'al turmintrà tóta la véta), al s'é dê al sport, specialmèint al "rugby", cun di bòun riṣultê. Êtra pasiòun da zôven în stê i scâch, zògh ch'al gh'à insgnê al pêder. Da l'etê ed 12 ân l'à partecipê e divêrs tornéi de scâch lochêl. Ind l'etê ed la chersmònia, al s'é pasiunê a la poeṣéia, specialmèint còla ed Pablo Neruda. Cme dimòndi sudmaericân ed la só râsa socêla e culturêla, ind al cōrs di ân Guevara l'à scrét divêrsi poeṣéi. L' êra, dal rèst, ûn ch' égh piaṣîva dimòndi lêzer, cun interèsi che andêven da i clâsich ed l'avintûra ed Jack London e Jules Verne a i sâg ed Sigmund Freud e a i tratêt filoṣôfich ed Bertrand Russell. Un pô pió grând al s'é pasiunê al la fotograféia, pasând dimòndi ōri a fotografêr persòuni e pôst. Ân dôp, l' aré fotografê i sît dal j antichitê visitê ind i só viâṣ. L'à studiê dal 1941 int al "Colegio Nacional Deán Funes"e, int al 1948, al s'é iscrét al ' Universitê ed Buenos Aires per studiêr mezdèina. Dôp divêrsi interusiòun, l'à tôt la lâvrea int al mêrs 1953, mó, probabilmèint, an n'à mìa cunclûṣ la prâtica necesâria per fêr la profesiòun.
Al Sudamèrica in motociclèta[modifica | mudéfica la surzéia]
Quân l'êra incòra studèint, Guevara l'à pasê dimòndi tèimp a viaṣêr in Amèrica Latèina. Int al 1951 un só vèc amîgh Alberto Granado, un chèmic, al gh'à prupôst ed tôr un'ân ed pâvṣa da i stòdi ed medzèina per fêr un viâṣ atravêrs al Sudamèrica l'êra un viâṣ che per ân îven pinsê ed fêr. Guevara e al só amîgh Alberto în partî da la sitê Alta Gracia a cavâl ed 'na motociclèta Norton ed 500 cc dal 1939. Al mèz al se s'ciamêva La Poderosa II ("La Potente II"). La lōr idèia l'êra ed pasêr soquânti stmâni int al lebroṣâri ed San Pablo, in Perù, inséma al rîvi dal "Rio delle Amazzoni", a fêr ativitê ed volontariê. Guevara l'arcûnta sté viâṣ ind al diârio "Latinoamericana" (Notas de viaje) da dóve, int al 2004, àn trât al félmI diari della motocicletta. Dôp avèir vést la povertê ed mâsa, a gh'àn 'vû dal pèiṣ al letûri inséma al teoréi ed Marx, l'îva cunclûṣ che sōl la rivulusiòun l'aré prû catêregh la rêva ind al diversitê socêli e conômichi ed l'Amèrica Latèina. I só viâṣ agh'àn dê ânca l'idèia d'an vèder al Sudamèrica cme 'na sòma ed divêrsi nasiòun, mó cme un ònich insèm, che per la só liberasiòun l'êra necesâri al stódi ed 'na guèra in tóta la zôna. L'à cumincê a imaginêr la pusibilitê ed 'na Amèrica Latèina unîda e sèinsa cunfîn, lighêda da 'na 'stèsa cultûra (mestizo), un'idèia ch' la ciaparà 'na grôsa impurtânsa ind al só ûltmi ativitê rivulusionâri. Turnê in Argintèina, l'à cumpletê i stódi pió prèst pusèbil, decîṣ a cuntinvêr i só viâṣ ind l'Amèrica meridionêla e ind l'Amèrica centrêla.
Al Guatemala[modifica | mudéfica la surzéia]
Dôp la lâvrea a la scōla mèdica ed l’ Universitê ed Buenos Aires int al 1953, Guevara l’à turnê a viaṣêr, l’é andê a vèder la Bolévia, Perù, Ecuador, Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras e El Salvador. L’é rivê finalmèint in Guatemala dóve al presidèint Jacobo Arbenz Guzmán al guidêva un gvêren populésta che al serchêva ed purtêr avânti ‘na rivulusiòun socêla cun divêrsi rifōrmi, préma ed tót ed la tèra. Intōren a sté peréiod a Guevara a gh’àn tachê al famōṣ scutmaj "Che", perché al druvêva despès al môd ed dîr argintèin "Che". Secònd Jon Lee Anderson, al principêl cuntât ed Guevara in Guatemala l’é stêda la socialésta peruviâna Hila Gadea, ch’ al l’à fât andêr dèinter in abiĵnt aṣvèin al gvêren Arbenz, Hilda la fêva pêrta ed l’American Popular Revolutionary Alliance (APRA), un muvimèint polétich guidê da Víctor Raúl Haya de la Torre. Guevara al tôṣ ânca cuntât cun divêrs prôfugh polétich cubân, lighê a Fidel Castro, tra quisché Antonio "Ñico" López, ch’ l’îva tôt pêrt a l’ asêlt ed la caṣêrma "Carlos Manuel de Céspedes" a Bayamo, ind la pruvîncia cubâna ed “Oriente”, e ch’al saré môrt al pûnt” Ojo del Toro” pôch dôp al ṣbêrch a Cuba dal Granma. Guevara al s’é unî a sti "moncadistas” ind la vèndita ed bagàj religiōṣ lighê a la religiòun dal Crést Nîgher a l’à ânca ajutê dû dutōr venesuelân spacialésta ed la malâria Vega e Peñalver. La só situasiòun conômica l’êra crética e l’é stê custrèt a dêr in pègn soquât giuiê d’ Hilda. Al 15 ed mâg 1954, cun la nēva ṣvedèiṣa Alfhem, l’é rivê un câregh d’êrmi d’ êlta qualitê per la fanterèia e per l’artilierèia alzêra ed mêrca Skoda, inviê da la Cecoṣlovâchia cumunésta al gvêren Arbanez. Al câregh l’é stê stimê in 2.000 tonelêdi da la CIA [2] e, abastânsa stranamèint, in apèina dō tonelêdi da Jon Lee Anderson [3] (a’s pèinsa però che la stéma d’ Anderson la sia un erôr de stâmpa). Guevara l’êra andê per pôch tèimp ind al Salvador per procurêres un nôv vést e in sègvit l’êra turnê in Guatemala. Ind al mèinter l’îva avû inési al côlp de stêt ed Carlos Castillo Armas, més in ât cun al sustègn ed la CIA. .[4] Al fôrsi cuntrâri a Arbanez êren mìa stêdi bòuni ed fermêr al traspôrt dal j êrmi cecoṣlovâchi per ferovéia. In sègvit però, a s’în urganiṣêdi ed mèj e cun l’ajót ed l’aviasiòun àn cumincê a vînser. Guevara al s’é unî a ‘na milésia armêda urganiṣêda da zòven cumunésta, mó bèin prèst l’êra turnê a i só impègn mèdich. Dôp al côlp de stêt, Guevara al s’êra preṣentê vuluntâri, mō Arbenz l’à cunsiliê a i sustgnidōr cun la citadinânsa furastêra d’ andêr via dal paèiṣ. Dôp che Hilda l’é stêda arestêda, Guevara per un pô ed tèimp al s’é rifugê ind al consolê argintèin e pó al s’é spustê in Mèsico. Al côlp de set cûntra Arbens, sustgnû da la CIA, l’à cunvînt incòra di pió Guevara che i Stêt Unî fósen ‘na potèinsa imperialésta, ch’ la sré sèimper stêda cûntra a i Gvêren ch’ a gh’îven l’intensiòun d’ardûṣer al diferèinsi conômichi, carateréstichi in Amèrica Latèina e ind i êter paèiṣ adrê svilupêres. Còst l’à rinfursê incòra di pió la só cunvinsiòun che sōl al socialiṣem, avû cun la lôta armêda e difèiṣ dal pôpol cun al jêrmi, l’aré ctatê la rêva al problêma di paèiṣ pôver.
La Rivolusiòun cubâna[modifica | mudéfica la surzéia]
Pôch dôp l’ arîv in Mèsico, l’îva arnuvê la só amicésia cun Ñico López e cun chi êter prôfugh cubân ch’ l’ îva incuntrê in Guatemala. Lòpez al l’à més in cuntâch cun Raúl Castro. Dôp èsser stê mulê, Fidel Castro l’é arivê a Sitê dal Mèsico e Ràul al gh’à preṣentê Guevara. Dôp ‘na calurōṣa cunversasiòun durêda tóta la nôt, Guevara al s’é cunvînt che Castro l’êra al câp rivolusionâri che ló al serchêva e al s’inscrév Al Muvimèint dal 26 ed lòj ch’al gh’îva in progrâma ed butêr zò al ditadōr cubân Fulgencio Batista. Ânca se i piân êren che al sré stê sōl al dutōr dal gróp, Guevara l’à tôt pêrta a l’adestramèint militêr imsèm a chi êter elemèint dal muvimèint e, a la fîndal cōrs, l’é stê segnalê da l’istrutōr, al colonèl Alberto Bayo, cme al miliōr d’j aliēv. Ind al mèinter, ânca Hilda Gadea l’êra rivêda dal Guatemala e l’ é turnêda insèm a Guevara. Ind l’istê dal 1955 la gh’à dé ch’ l’êra incînta e ló al gh’à prupôst de spuṣêres. Al matrimòni l’ é ste fât al 18 agòst 1955 e la fiōla, che ciamarân Hilda Beatríz, l’é nêda al 15 fervêr 1956. Quând, al 25 novòmber 1956, la nēva Granma l’é partîda da Tuxpan, in Mèsico (ind la pruvîncia ed Veracruz, per andêr a Cuba, Guevara l’êra l’ ònich mìa cubân imbarchê. Al 2 dicèmber é stê fât al sbêrch a La Playa de las Coloradas, ‘na zôna pantanōṣa atâch a Niquero (Cuba sudorientêla). Pôch dôp în stê atachê da i suldê ed Batista e la metê ed lōr in môrt in cubatimèint o în stê masê dôp èsser stê ciapê. I scampê, cîrca ‘na vintèina, a s’în turnê a urganiṣêr e în scapê inséma al muntâgni ed la Sierra Maestra, per purtêr avânti la guèra partigiâna cûntra al regèm. Guevara l’êra dvintê un câp tra i rivulusionâri, un Comandante (magiōr), rispetê da i cumpâgn pr’ al só curâg e temû per èsser sèinsa pietê e per i sô scât ed râbia che ‘na vôlta a gh’àn fât, secònd ‘na famōṣa sturièla, curtlêr al mól ch’ l‘ al traspurtêva. L’é stê responsâbil dal masamèint ed divêrs diṣertōr, infurmadōr e spéi. Dal só prémi speriĵnsi ed guèra partigiâna al 'gh n'à ‘na fôrta impresiòun, l’impêra d’èsser sevêr e d’èsser spietê ind l’afruntêr al situasiòun, préma ed tót ind al j asiòun militêri, al scrév: "L'odio come un elemento di lotta; odio incrollabile per il nemico che spinge un essere umano oltre le sue naturali limitazioni rendendolo una macchina mortale ed efficace, violenta, selettiva, ed a sangue freddo".
Ind j ûltem dé dal dicèmber 1958, l'à dirèt l'atâch fât da la só "squêdra vutêda a la môrt" (un repêrt ch' la fêva al misiòun pió ris'ciōṣi ed l'eṣêrcit rivulusionâri) [5]só Santa Clara. L'é stêda òna dal batâli deciṣîvi ed la rivulusiòun, ânca se la sèria d' imbuschêdi cun môrt e frî, préma ind la ofensiva inséma a la "Sierra Madre" pó inséma a la "Guisa" e l'intêra capâgna dal pianûri ed "Cauto" prubabilmèint àn avû 'n' impurtânsa militêra pió grôsa. Dôp ch' al s'é acôrt che i só êlt uficêl, cme Cantillo ch'îva incuntrê Castro a la fâbrica dal sócher bandunê "Central America", êren drê fêr 'na pēṣ separêda cun Castro, Batista, al 1 znêr 1959, l'é scapê ind la Repóblica Domenicana.
Int al gvêren cubân[modifica | mudéfica la surzéia]
Al 7 fervêr 1959, al nōv gvêren l’à numinê Guevara “Sitadèin per dirét ed nâsita”. Pôch dôp, Guevara l’à cumincê al prâtichi per divursiêr, ânca per dêr un tâj cêr al só matrimoni cun Hilda Gadea, ch’al s’êra separê, ind i fât, bèlo préma ed partîr pr’ al Mésico cun al Granma. Al 2 zógn 1959, l’à spuṣê Aleida March, ‘na cubâna ch’ la fêva pêrt dal Muvimèint dal 26 ed lój , e ch’êren insèm da la fîn dal 1958. L’é stê numinê cmandânt ed la perṣòun ed La Cabaña, e per i sê mèiṣ ch’ al gh’à ‘vû l’incâregh (dal 2 znêr al 12 zógn 1959),[6] l’à dirèt i procès a l’ j esecusiòun ed dimòndi persòuni, cumprèiṣ ex uficêl dal regém Batista, elemèint dal BRAC (Buró de Represión de Actividades Comunistas, "Ufési represiòun ativitê comunésti", ‘na pulisía segrêta), acusê ed delét ed guèra, e di polétich cuntrâri. In sègvit, Guevara, l’é dvintê dirigînt ed l’Istitût Nasionêl per la Rifōrma agrâria e pó presidèint ed la Bânca Nasionêla ed Cuba (in un cêrt sèins, un schêrs dal destîn, lò l’îva despès cundanê i sôld. L’à fât vèder al só imbarâs firmând i bilièt ed bânca cun al scutmâj “Che”). In sté peréiod, l’é turnêda fôra la só pasiòun per i scâch e la tôt pêrta a dimòndi tornèi nazionêl e internasionêl ch’a’s tgnîven a Cuba.[7]. Al vrîva dimòndi incuragêr i zòven cubân a ṣvinêres a i scâch e l’à urnaniṣê dimòndi ativitê per spénṣêr al lôr interèsi vêrs al zògh. Bèle dal 1959, Guevara l’à jutê a urganiṣêr di tentatîv rivulusionâri, a Panama e pó ind la Repóblica Dominicana. In sti tentatîv a môr Ramón López (Nené), ajutânt dal Cmandânt Camilo Cienfuegos. Soquânt a dîṣen che sté operaziòun sién stêdi 'na "pûrga" per i fedêl ed "Camilo". Int al 1960 Guevara l'à tôt pêrta a i sucōrs al vétmi ed l'esploṣiòun ed la nēva La Coubre. Mèinter l'operasiòun ed salvatâg l'êra in cōrs, agh'é stê 'n'êtra esploṣiòun. I môrt în stê pió ed sèint.[8] L'é stê in cl'ucasiòun ché che Alberto Korda l'à scatê la só fotograféia pió famōṣa. An n'é mìa cêr se la nêva l'é stêda sabotêda o s' l'é scupiêda per un incidèint. Quî che a sustînen la teoréia dal sabotâg a dîṣen che sia stê la CIA ( Central Intelligence Agency)[9] e despès a dân la côlpa a William Alexander Morgan [10]ûn rivêl ed Guevara int al fôrsi cûntra Batista dal pruvînci centrêli, che pió têrdi al sré andê int la CIA. Soquânt prôfugh cubân a pôrten avânti la teoréia che l'atentê al sré stê fât da soquânt amîgh ed l'uniòun soviètica, nemîgh ed Che Guevara [11]. Dôp i falimèint cme diretōr ed l'Isitût Nasionêl per la Rifōrma agrâria e 'd la Bânca Nasionêla ed Cuba, Guevara al vîn numinê minéster ed l'indóstria. In còsta puṣisiòun, l'à dê al só ajót a mudlêr al socialîṣem cubân, dvintând òna dal figûri pió impurtânt ed l'iṣola. Ind al só léber Sulla guerriglia, Guevara l'à sostgnû al mudèl cubân ed rivulusiòun, cumincê da gróp céch ed partigiân, sèinsa la necesitê de dmandêr ajót a grôsi urganiṣasiòun a sustgnîr la rivulusiòun armêda. Sta tâtica la sré falîda in Bolévia. Ind al léber El socialismo y el hombre en Cuba (1965) l'à sustgnû la necesitê ed fêr un "òm nōv" (hombre nuevo) insèm al stêt socialésta. Ind l'invasiòun ed la Baia dei Porci (1961), Guevara an n'à mìa tôt pêrta a i cumbatimèint principêl, perché Castro al gh'îva dê al cmând ed la pruvîncia pió a sîra ed Cuba, Pinar del Rio, dóve l'à respînt un tentatîv d'invasiòun (l'êra un diversîv, pinsêd per spustêr l'atensiòun di cubân dal pôst dal fetîv sbêrch). Ind al svolgimèint de sté incâregh, l'à patî 'na frîda a la ghégna, caṣvê, l'à dét, da un côlp che gh'é partî sèinsa vrèir da la só rivultèla. Guevara al gh'à 'vû 'na pêrta impurtânta ind al méter, a Cuba, i mésil baléstich soviètich armê cun al testêdi nucleêri, caṣva ed la crîṣi ed l'utòber 1962.
Al ṣluntanamèint da Cuba[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al dicèmber 1964 Guevara l'é andê a New York in qualitê ed câp ed la delegasiòun cubna e l'à tgnû un discōrs a l'asmblèia generêla ed l' ONU (ascolta, A 'gh vôl RealPlayer; opòr lêz). In cl'ucasiòun, a l'àn fât vèder int al prugrâma d'infurmasiòun ed la dumènica Face the Nation insém a la CBS l'à ânch incuntrê divêrsi personalitê e rapreṣentânt ed gróp polétich Tra 'd lōr, al senatōr statunitèns Eugene McCarthy, elemèint dal gróp guidê da Malcolm X e da la radichêla canadèiṣa Michelle Duclos [12][13]. Al 17 dicèmber l'é andê in aparèc a Parigi, d'ed ché la cumincê un viâṣ ed trî mèiṣ, dóve l'à viṣitê la Repóblica Popolêra Cinèiṣa, l'Egét, l'Algerèia, al Ghâna, la Guinéia, al Mâli, al Dahomey, laRepóblica da Congo e la Tansânia, al s'é fermê in Irlanda, a Parigi, e a Praga. A 'd Algêri, al 24 fervêr 1965, al s'é vést per l'ûltma vôlta in póblich, a l'èster, parlând al "Secònd seminâri conômich inséma a la solidarietê afro-asiâtica". Ind al só discōrs l'à dichiarê: "In questa lotta fino alla morte non ci sono frontiere. Non possiamo rimanere indifferenti di fronte a quanto accade in ogni parte del mondo. Una vittoria di qualsiasi nazione contro l'imperialismo è una nostra vittoria, come una sconfitta di qualsiasi nazione è una nostra sconfitta" [14][15]. L'à fât meravéja dòunca i só scultadōr dichiarând:"I paesi socialisti hanno il dovere morale di liquidare la loro tacita complicità con i paesi sfruttatori del mondo occidentale".L'à butê zò ânca 'na sèria de mzûri che, secònd ló, i paèiṣ dal blôch cumunésta avrén duvû tôr per utgnîr sté prupôṣit.[16][17]. L'é turnê a Cuba al 14 mêrs, ricevû a la grânda a l'aeropôrt ed L'Avana da Fidel e Raúl Castro, Osvaldo Dorticós e Carlos Rafael Rodríguez. Dō stmni dôp al 's ritîra da la véta póblica e al sparés. Dóve al fós l'é armêṣ un grând mistēr cubân per tó t al 1965 ânca se l'êra sèimper cundiderê in môd sprecîṣ al nòmer dû” dal regém dôp Castro. La côlpa dal só stêr lughê a l’àn dêda a divêrs argumèint cme al relatîv fiâsch dal piân d’industrialiṣasiòun ch l’ îva purtê avânti da minéster ed l’indóstria, al presiòun fât inséma a Castro da i Soviètich, alarmê dal pîga vêrs i cinèiṣ ed Guevara, in un brót mumèint dóve la diviṣiòun tra Mòsca e Pechino la se ṣlarghêva, opór a grôsi quistiòun tra Guevara e al rèst di dirigînt cubân inséma al ṣvilóp ed l’ìṣola e inséma a la só lénia polética. L’è ânca pusébil che Castro al fós stê rèiṣ difidèint da la popolaritê ed Guevara, ch’la prîva fêrel dvintêr ‘na minâcia. I crétich ed Fidel a dîṣen che al só spiegasiòun só la scumpêrsa ed Guevara în sèimper stêdi suspèti e dimòndi a’s meravéjen che Guevara an n’à mai dichiarê in póblich al só intensiòun, mó sōl cun ‘na lètra sèinsa dâta a Castro La pîga vêrs i cinèiṣ ed Guevara la dêva sèimper pió problêma a Cuba, mân di mân che la conuméia dal paèiṣ la dvintêva sèimper di pió dipendèinta da l’Uniòun Soviètica. Da i prém dé ed la rivulusiòun cubâna, Guevara l’êra stê cunsidrê un sustgnidōr ed la tâtica maoésta ind l’Amèrica Latèina. Al só piân per ‘n ṣvêlta industrialiṣasiòun ed Cuba per tânt l’êra da paragunêr a la campâgna cinèiṣa dal “grând sêlt in avânti”. Secònd divêrs oservadōr ocidentêl ed la situasiòun cubâna, l’opusisiòun ed Guevara l’ arcmandasiòun e al cundisiòun soviètichi, che Castro l’îva duvû acetêr, pré èsser la ragiòun dal só ṣluntanamèint da la véta póblica. A d’ògni môd, sia Guevara che Castro sustgnîven l’ idèia ‘d un frûnt ònich tra Uniòun Soviètica e Cina, pruvând ânca, sèinsa sucès, ed méter d’acôrdi al dō magiōri putèinsi cumunésti. Ind la crîṣi ed l’otòber 1962, Guevara la sintî cme un tradimèint soviètich la diciṣiòun, tôta da Nikita Khruščëv sèinsa sintîr Castro, ed ritirêr i mésil da Cuba. L’é dvintê pió suspetōṣ ind i cunfrûnt ed l’Uniòun Soviètica URSS. Cme é gnû fôra dal só ûltem discōrs a ‘d Algêri, la cumincê a vèder la pêrta in êlta dal mònd, guidê a sîra da i Stêt Unî e a matèina da l’Uniòun Soviètica, cme quî che duvîven sfutêr la pêrta in bâs dal mònd. Ed frûnt i pió divêrsi pinsêr inséma al destîn dal rivulusionâri argintèin, Castro, al 16 zògn 1965, l’à dét che l’opiniòun póblica la sré stêda infurmêda só Guevara quând al ‘stès Guevara l’aré ritgnû cuveniĵnt fêrel. Intânt al vōṣ a se ṣparpagnêven sia a Cuba che a l’èster. Al 3 utòber dal ‘stès ân, Castro la fât cgnòser ‘n lètra sèinsa dâta[18] prubabilmèint a gh’l’ îva scréta Guevara mèiṣ préma, dóve còst a turnêva a dîr la só amicésia cun Cuba, mó al dicharêva ânc la só intensiòun ed bandunêr l’ìṣola e ‘d andêr da n’êtra pêrt a cumbâterper la Rivulusiòun. Al spieghêva: "Altri paesi nel mondo necessitano dei miei modesti sforzi". Ind la ‘stèsa lètra Guevara al fêva savèir ed dimètres da tóti al cârghi ch’al tgnîva, int al gvêren, int al partî, e int l’eṣêrcit. L’à rinuncê ânch a la citadinânsa ed Cuba, ch’ la gh’êra stêda dêda int al 1959 per i sômêrit ind la rivulusiòun. In ‘n’ intervésta cun quâter giurnalésta furastêr al 12 novòmber, Castro là dét ch ‘ al saîva indó l’êra Guevara e al gh’à zuntê, per via dal vōṣ só ‘na pusébil môrt dal vèc cumpâgn d’êrmi, che còst, al cuntrâri, al gudîva bòuna salót. In dó al fós Guevara l’é armêṣ, in tóti al manēri, un mistêr per i dû dôp e per tót còl tèimp i só spustamèint în armêṣ segrêt.
In Congo[modifica | mudéfica la surzéia]
In un incûnter, durê tóta la nôt tr'al 14 mêrs e al 15 mêrs 1965, Guevara e Castro a’s câten d’acôrdi sul fât che al “Che” l’aré guidê personalmèint la préma asiòun militêra cubâna in Africa. Da soquânti vōs, ed sôlit sicûri, a dîṣen che Guevara l’à cunvînt Casrto a dêregh sté imprèisa, mèinter dal j êtri vōṣ, etertânt sicûri, sustînen ch’ l’ é stê Castro a cunvînser Guevara a fêr la misiòun, ragiunând che al cundisiòun socêli di divêrs paèiṣ latîn americân tôt in cunsiderasiòun cme pusèbil “fôg “ ed guèra partigiâna an n’êran mìa incòra favurèvol. Al ‘stès Castro l’à dét che l’êra vèira la secònda situasiòun. L’operasiòun cubâna ind al vèc Congo Belga (pió têrdi Zaire e adès Repóblica Democrâtica dal Congo) l’êra mirêda al sustègn dal muvimèint marchsésta di Simba favurèvol a Patrice Lumumba. Ind la misiòun africâna, per un cêrt peréiod ed tèimp Guevara l’é stê ajutê dal câp partigiân Laurent-Désiré Kabila, ch’ l ‘ ajutêva i sustenidōr ed Lumumba a pertêr avânti ‘na rivôlta, fermêda da l’eṣêrcit congolèiṣ ind al nòvember ind al ‘stès 1965. Guevara l’à cunsiderê Kabila da pôch, cun al scrivènd ed ló: "Niente mi fa credere che sia l'uomo adatto al momento". [19] Guevara al gh’îva 37 ân an gh’îva mìa ‘n’ istrusiòun militêra sicûra. La só âṣma la gh’îva difâti fât schivṣer al servési militêr in Argintèina, un fât, còst, in dòve l’êra cuntèint, vést al só upiniòun polétichi cuntrâri al gvêren. Al gh’îva, però, al só atîv al speriĵnsi ed la rivulusiòun cubâna, in particulêr la vituriōṣa mêrcia só Santa Clara, ch’ l’ é stêda la principêla ind la vitôria finêla dal fôrsi castrésti. Suldê ed mistêr sudafricân e inglèiṣ cme Mike Hoare e prôfugh cubân ân lavurê cun l’eṣêrcit congolèiṣ per impidîr i piân ed Guevara. În stê bòun de scultêr al cumunicasiòun di repêrt a ôrdin dal rivulusionâri argintèin, ed fêre dal j imbuschêdi a i rivulusionâri e al trópi cubâni tóti al vôlti che serchêven ed fêr un atâch, ed tajêr al léni ed rifurnimèint ed Guevara. .[20][21] Al prupôṣit ed Guevara l’êra còl ed purtêr a l’èster la rivulusiòun cubâna indutrinând i Simba a la dutrèina cumunésta e insgnând a lōr al stódi ed la guèra partigiana. L’icumpetèinsa, al fanatîṣem al lôti intêrni dal divêrsi pêrti congolèiṣi êren stêdi sgnêdi da Guevara cme al principêli ragiòun dal falimèint ed la rivulusiòun. Dôp sèt mèiṣ, malê, melmés per l’âṣma e avilî da la sfurûna, Guevara al bandòuna al Congo cun i cubân scampê ( sê elemèint ed la só clòuna êren môrt). A un cêrt pûnt, Guevara l’îva pinsê ed fêr turnêr a Cuba sōl i frî, e armâgner lé a cumbâter da per ló fîn a la fîn, per dêr un eṣèimpi a i rivulusionâri. I só cumpâgn d’êrmi e dû més ed Fidel Castro a l’àn cunvînt a andêr vía. Dal mumèint che Castro l’îva fât cgnòser ‘na lètra che Guevara al gh’îva inviê, dóve al rivulusionâri argintèin al scrivîva ed la só intensiòun ed tajêr tót i ligâm cun Cuba per dêres dal tót a la rivulusiòun in êtri pêrti dal mònd, al “Che” an s’ l’é mìa sintîda muralmèint a turnêr inséma a l’ìṣola e l’à pasê i sê mèiṣ dôp a vivêr de sfrûṣ a Dar-es-Salaam, Praga e int la Repóblica Democrâtica Tedèsca. In sté peréiod, l’à scrét al só memôri inséma a la speriĵnsa in Congo e l’à cumincê a fêr êter dû lèber, ûn ed filoṣoféia (Apuntes Filosóficos) e ûn ed cunuméia (Notas Económicas).
In tót sti mèiṣ, Castro l’à cuntinvê a cucêrel intânt che al turnés a Cuba, mó Guevara l’à acetê sōl quând l’à capî ch’al sré armêṣ inséma a l’ìṣola per i pôch mèiṣ necesâri a preparêr ‘na nōva imprèiṣa rivulusionâria in Amèrica Latèina e che la só preṣèinsa la sré armêṣâ a tóti al manēri riservêda.
In Bolévia[modifica | mudéfica la surzéia]
La guèra partigiâna[modifica | mudéfica la surzéia]
Al j idèj só dóve Guevara al prîva èsser în gnûdi fôra òna a drê clêtra per tót al 1966 e i prém mèiṣ dal 1967. Rapreṣentânt dal muvimèint indipendentésta munṣambicân FRELIMO arcûnten d’incûnter cun ló a la fîn dal 1966 o a l’inési dal 1967 a Dar es Salaam, dôp ed còst àn rifiutê la só ufêrta d’ajót al lōr prugèt rivulusionâri. In un discōrs tgnû ind la manifestasiòun dal Prém ed Mâg 1967 a L’Avana, al sositût dal minéster dal fôrsi armêdi, magiōr Juan Almeida, l’à dét che Guevara l’êra drê servîr la rivulusiòun da ‘na quêlch pērta ind l’Amèria Latèina. Al nutési, sèimper pió susgnûdi, che a dgîven che l’êra drê diréger la guèra partigiâna in Bolévia i êren dvintêdi sicûri. Só dmânda ed Fidel Castro, un pcòun ed tèra ind ‘na zôna dmòndi luntân l’êra stê cumprê da i cumunsta boliviân perché Guevara al li druvés cme pôst e câmp d’adestramèint.Prubabilmèint, per Guevara e i cubân ch'al cumpagnêven, la siēlta ed cumincêr mìa a cumbâter subét, mó preparêres in sté câmp ind la regiòun ed Ñancahuazú l'à purtê dimòndi rés'c. Pôch l'êra stê fât per preparêr un eṣêrcit partigiân. La cherdûda spéia ed la Stasi (qualitê neghêda dal j avtoritê ed la DDR, incô dôp al crôl ed la DDR a gh'în mìa infurmasiòun che pôsen fêr pinsêr cla fés pêrta ed la STASI) Haydèe Tamara Bunke Biderpió cgnusûda cun al nòm ed batâlia ed Tania, ch' l'êra andêda a La Paz cme principêl agînt ed Guevara, a s'é parlê inséma a 'na só colaborasiòun cun al KGB e s'é despès pinsê ch' l' âbia, sèinsa vrèir, interési soviètich, purtând al avtoritê boliviâni inséma a i pâs di partigiân. Tania l'é môrta in Bolévia pôch tèimp préma ed Guevara. Al diâri catê adôs al só cadâver, l'aré ajutê i boliviân a squacêr i muvimèint di cubân. Al tânti fôto ed Guevara e di jêter elemèint dal gróp, lassêdi ind l ‘acampamèint dôp che còst l’é stê bandunê dôp i prém scûnter cun l’eṣêrcit boliviân int al mêrs 1967, àn dê al preisidèint René Barrientos Ortuño la prôva ed la preṣèinsa dal rivulusionâri argintèin int al paèiṣ. A’s dîṣ che, dôp avèirli vésti, Barrientos al vrîva vèder la tèsta ed Guevara pintêda iséma a’na péca e fâta vèder int al cèinter ed La Paz. L’à urdnê a l’eṣêrcit ed dêr la câsa al gróp cubân. Al repêrt ed Guevara, fât da cîrca 50 cumbatèint e ciamê (Ejército de Liberación Nacional de Bolivia), l’êra bèin equipagê e inisialmèint l’à fât un cêrt nòmer ed sucès cûntra al fôrsi boliviâni, ind al trèin difècil e muntagnôṣ ed la regiòun ed amiri. In setèmber, però, l’eṣêrcit a gh’ l’ à cavêda a eliminêr dû gróp ed partigiân, masând un di cmandânt. Sibèi la natûra viulèinta ed la guèra, Guevara l’à curê tót i militêr bolivian che i partigiân a fêve perṣunêr, dôp, a i mulêva. Â dôp l’ûltma batâlia, dóve l’é stê frî e ciapê, quând l’é stê purtê in un cèinter ed perṣunìa pruviṣôria e l’à vést che l’é a’s catêven divêrs suldê boliviân armêṣ frî int al cumbatimèint, al s’é ofêrt ed curêri (ofêrta rifiutêda da l’uficêl boliviân in cmând) )[22] Al piân ed Guevara per pijêr la rivulusiòun in Bolévia a’s pugêva só soquânt pinsêr sbaliê:
- Al se spetêva ed duvèir afruntêr sōl al gvêren lochêl e al só eṣêrcit, mêl armê e pôch equipagê. Al cuntrâri, apèina al gvêren americân al gh’ à ‘vû cunfermêda al só preṣèinsa in Bolévia, l’à inviê personêl ed la CIA e d’êtri agensèi per ajutêr a urganiṣêr la guèra cûntra i partigiân. L’eṣêrcit boliviân l’é stê adestrê da cunsiliêr dal Fôrsi specêli ed l’ US Army, cun dèinter un nōv bataliòun di “Rangers” espêrt ed cumbatimèint ind la forèsta. I repêrt specêl statunitèins prubabilmèint àn tôt pêrta ânch a cêrt cumbatimèint.
- Al se spetêva ed ricêver asistèinsa e coperasiòun da la gînta ch’l’ êra cûntra al gvêren. Sté sperânsa în stêdi mandêdi a l’âria e al Partî cumunésta boliviân, amîgh di soviètich e mìa di cubân, an l’à mìa ajutê, âmca se soquânt elemèint cme Rodolfo Saldana, Serapio Aquino Tudela e Antonio Jimenez Tardiolo a l’àn fât a tètol personêl o s’în fât suldê in di só repêrt, cûntra la volontê ed la tèsta dal partî.
- Al se spetêva d’armâgner in cuntât cun l’arâdio cun l’ Avana. Al cuntrâri, al dō trasmitèint a òndi cûrti ch’ a gh’êren stêdi dêdi êren difetōṣi, a gh’àn impidî al cumunicasiòun cun Cuba. Dôp quèlch mèiṣ, al registradōr a nâster che druvêven per registrêr e dzifrêr i mesâg che deṣgnîven da Cuba l’é stê pêrs mèinter traversêven un fiòm. In pió, la só pîga al cunfrûnt pió che al cumprumés a l’à jutê a ‘n èsser mìa bòun de ṣvilupêr un bòun rapôrt ed lavōr cun i dirigînt boliviân, cme l’êra sucès ânch in Congo[23] . Sté môd ed fêr l’êra gnû fôra ânch int al tèimp ed la guèra partigiâna a Cuba, mó l’êra stêda tgnûda sòta contròl da Fidel Castro. .[24]
In realtê al pinsêr che Guevara al fós a drê a preparêr la rivulusiòun in Bolévia l’à sembrêva èsser sbaliêda. L’é pió prubâbil, cme cunfêrmen ânch al ricêrchi dal giurnalésta boliviân José Luis Alcázar, che al fós drê preparêr ‘na scōla d’adestramèint per partigiân, per purtêr in un secònd tèimp sté fôrsi dèinter al só paèiṣ, l’Argintèina. [25]
L' arèst e l' eṣecusiòun[modifica | mudéfica la surzéia]
Bèle da pió ‘d un mèiṣ, dal 31 agòst, la vanguârdia ed Guevara l’êra ermêṣa da per lê dôp la sfrantumasiòun da pêrt ed l’eṣêrcit ed la retroguârdia cmandêda da Joaquin, a Puerto Muricio, inséma al Rio Grande. L’imbuschêda l’à cuntê inséma a’na spiêda ‘d un cuntadèin Honorato Rojas che, sòta la minâcia ed l’eṣêrcit (la mujêra la s’é lamerntêda pr’al bôti dêdi al marî), l’à dét in dóve l’êra al pôst dó l’êra pusèbil che i partigiân pasésen al fiòm. Guevara ind i prém d’utòbert, bèle cun pôchi infurmasiòun, sèinsa magnêr e cun pôchi véi de scâmp, a’s lôga in un canalòun (quebrada) dóve l’é circundê da fôrsi militêri pió grôsi ed ló. Ché Guevara l’é ciapê da l’eṣêrcit boliviân, insèm a di êter partigiân, l’8 utòber dal 1967 ind la “quebrada del Yuro”, apôch chilômeter dal vilâg ed La Hguera. Al s’é arèiṣ dôp èsser stê frî al gâmbi e dôp che al só s’ciôp l’é stê ròt da un cōlp. Barrientos, apèina infurmê ed l’arést, l’à dê ôrdin ed masêrel, mó l’à mandê fôra un cumunichêt dóve al dgîva che Che Guevara l’êra mort in cumbatimèint. Guevara l’é stê tgnû perṣunêr ind la céca scōla dal paèiṣ, in dóve l’à durmî. L’é stê masê ind al dôp mezdé dal dé dôp. A masêrel l’é stê Mario Terán, un sergînt ed l’eṣêrcit tirê a sôrt tra soquânt volontâri. Só còl ch’ l’é sucès dôp. Quelchidûn a dîṣ che Terán l’êra trôp nervōṣ, al pûnt che l’é andê fôra dal lochêl e che a l’àn duvû turnêr a purtêr dèinter cun la fôrsa. Per di êter, an n’à mìa vru guardêr in fâcia a Guevara, acsé da sparêregh int la gôla, frîda ch’ la sré steêa murtêla Per di êter incòra, al sergînt l’aré ‘vû bisògn d’ imberiaghêres, per fêr còl che al gh’îva da fer. La versiòun pió ed valór l’arcûnta che a Guevara gh’àn sparê divêrs cōlp al gâmbi, sia per vansêr ed ruvinêregh la ghégna acsé da argcnòser chi l’êra, sia per fêr fînta che fósen frîdi avûdi in cumbatimèint, cun còst lughêr al masamèint in môd spéc dal perṣunêr. Cme cōlp ed grâsia, agh’àn sparê al stòmegh: frîda ch’ la gh’à impî i polmòun ed sângov. É stê dét che l’aré ricevû acsé al só asasîn: "So che sei qui per uccidermi. Spara dunque, codardo, stai solo uccidendo un uomo".[26] Al só côrp l’é stê lighê a i pâtin ed ‘n’ elicôter e purtê a Vallegrande, dóve l’é stê pugê inséma a un piân ed lavâg ed l’uspedêl e fât vèder a la stâmpa. "So che sei qui per uccidermi. Spara dunque, codardo, stai solo uccidendo un uomo".[27] Al fôto tôti alōra àn fât nâser fôli cme còli ed San Ernesto de La Higuera e El Cristo de Vallegrande.[28]. Dôp che un dutōr militêr l’à tajê al mân al cadâver, l’eṣêrcit boliviân l’à fât sparîr al côrp, rifiutândes ed rivelêr se i rèst fósen stê suplî o cremê. La câsa a Guevara in Bolévia l’é stêda guidêda Félix Rodríghez, un agînt ed la CIA ch’ l’êra stê infiltrê a Cuba per tôr cuntât cun i cuntrâri di Mûnt Escambray e cun ambiĵnt cuntrâri a Castro ed l’ Avana préma ed l’invasiòun ed la « Baia dei Porci » e ch l’ êra stê, cun sucès, fât gnîr fôra da l’ìṣola dôp al falimèint dal sbêrch. .[29][30] Rodrighez l’à dê la nutésia ed l’arést al quartêr generêl ed la CIA a Langley in Virginia, druvând divêrsi stasiòun ed l’Agenséia ind l’Amèrica Meridionêla. Dôp l’eṣecusiòun, Rodrighez l’à tôt per ló al côṣi personêli ed Guevara, tra quî al só Rolex. Ind ‘j ân dôp, l’aré fât vèder cun argòj a i giurnalésta sti ricôrd. Un êter fât, ed valōr pió céch, coleghê a l ‘arèst e a la môrt ed Guevara l’é stê l’arèst ed Langley. Ind l’avrîl 1967 al fôrsi gvernatîvi boliviâni àn ciapê Debray, un zòven francèiṣ, profesōr ed filoṣoféia a l’Universitê ed l’Avana, che l’îva studiê a l’ École Normale Supérieure cun al filôṣof marcsésta Luis Althusser, [31] acusândel ‘d ajutêr i partigiân. Debray l’à dichiarê cun fôrsa ed lavurêr sōl cme giurnalésta e l’à rivelê che Guevara, sparî da tèimp, al guidêva la guèra partigiâna. Al prucès a Debray (ch’l’êra dvintê un chês internasionêl) l’êra pèina cumincê quând al j avtoritê boliviâni, l’ 11 utòber, àn cuntê che Guevara ind di dé préma l’êra stê masê ind al scûnter cun al fôrsi gvernatîvi. Al 15 utòber Castro l’à arcusûn poblicamèint la môrt ed Guevara e l’à dichiarê trî dé e lóto nazionêl. La môrt dal he l’é stêda vésta cme un grôs falimèint per i muvimèint rivulusionâri ed sègn socialésta che êren in Amèrica latèina e ind al rèst dal têrs mònd.
Int al 1997 i rèst dal cadâver ed Guevara în stê cavê atâch a la pésta ed vōl a Vallegrande e purtê a Cuba. Al 17 utòber 1997 i sô rèst, insèm a quî ed sê êter cumbatèint cubân môrt ind la campâgna in Bolévia, în stê suplî cun tót j unōr militêr in ‘na tòmba monumentêla fâta fêr apôsta ind la sitê ed Santa Clara, dóve treitenōv ân l’îva vînt còla ch’ l’ êra stêda cunsiderêda la batâlia deciṣîva ed la rivulusiòun cubâna. Al monumèint l’é coredê da ‘na grând stâtva cun la scréta: "Hasta la victoria siempre" e da ’na lâpida cun scrét al préma pêrt dal tèst dal famôṣ ôrden ed servési firmê da Fidel Castro al 21 agòst 1958, dóve a gnîven cumunichêdi al j istrusiòun operatîvi per la clòuna nòmer 8, cmandêda da Guevara: "Se asigna al comandante Ernesto Guevara la misión de conducir desde la Sierra Maestra hasta la provincias de Las Villas una Columna rebelde y operar en dicho teritorio de acuerdo con el plan estratégico del Ejército rebelde".
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
Léber ed Che Guevara
- Prima di morire - Appunti e note di lettura
- Diario della rivoluzione cubana (Pasajes de la guerra revolucionaria), Newton & Compton (ISBN 88-8289-753-2)
- Latinoamericana (Notas de viaje), Feltrinelli (ISBN 88-07-81259-2)
- La guerra di guerriglia (La guerra de guerrillas), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8490-347-5)
- Politica e sviluppo (Politica y desarrollo), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8490-509-5)
- L'economia (Che y la economía), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8490-510-9)
- Diario in Bolivia (Diaro del Che en Bolivia), Feltrinelli (ISBN 88-07-80580-4)
- Poesie, Liguori (ISBN 88-207-3464-8)
- La conquista della speranza (scritto con Raúl Castro), Net (ISBN 88-515-2227-8)
- I giovani (Che y la joventud), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8490-348-3)
- Creare due, tre, molti Vietnam (Mensaje a los publos del mundo a través de la Tricontinental), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8089-156-1)
- Cuba: eccezione storica o avanguardia nella lotta al colonialismo? (Cuba, ¿excepcion historica o vanguardia en la lucha contra el colonialismo?), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8089-106-5)
- Il socialismo e l'uomo a Cuba (El socialismo y el hombre en Cuba), Baldini&Castoldi (ISBN 88-8089-108-1)
(manca):
- ↑ La dâta ed nâsita registrêda inséma al só certifichêt ed nâscita l’é al 14 zógn 1928, sibèin che ‘na têrsa vōṣ (Julia Constenla, citêda da Jon Lee Anderson) la dîṣ che in realtê l’êra nê al 14 mâg dal ‘stès ân. (Constenla la dîṣ che sta nutésia la gh’é stêda dêda da ‘na persòuna, ch’ a s’à mìa chi l’êra, e che só mêdra, Cecilia de la Serna, l’êra bèlo incînta quând lê e Ernesto Guevara Lynch a s’în spusê e per quéndi la dâta ed la nâsita ed só fiōl la sia stêda spustêda un mèiṣ pió têrdi per schivṣêr un scândel). Fûnt: Anderson, Jon Lee. Che Guevara: A Revolutionary Life, New York: 1997, Grove Press, pp. 3 and 769.
- ↑ U.S. Department of State, "Foreign Relations, Guatemala, 1952-1954". Online, vést al 4 mêrs 2006
- ↑ Anderson, Jon Lee. Che Guevara: A Revolutionary Life, New York: 1997, Grove Press, p. 144
- ↑ U.S. Department of State, "Foreign Relations, Guatemala, 1952-1954". Online, vést al 4 mêrs 2006
- ↑ Ernesto Che Guevara, "Suicide Squad: Example Of Revolutionary Morale (pés trât da Episodes of the Cuban Revolutionary War - 1956-58). The Militant Online, vést al 27 mêrs 2006.
- ↑ Anderson, Jon Lee. Che Guevara: A Revolutionary Life, New York: 1997, Grove Press, p. 372 and p. 425
- ↑ chessgames.com, Miguel Najdorf vs Ernesto Che Guevara". Online at chessgames.com, vést al 5 znêr 2006.
- ↑ Cuban Information Archives, "La Coubre explodes in Havana 1960". Online, vést al 26 fervêr 2006. A'S pōlen vèder al fotograféi al sît cubân fotospl.com.
- ↑ Defensa Nacional, "SABOTAJE AL BUQUE LA COUBRE" Online,vést al 26 fervêr 2006
- ↑ The Miami Herald, "Dockworker set ship blast in Havana, American claims". Online, vést al 26 fervêr 2006
- ↑ Guaracabuya.org, "Recuento Histórico:El porque el PCC ordenó volar el barco "La Coubre".Online, vést al 26 fervêr 2006
- ↑ Montreal Gazette, "Liberals picked the wrong issue". Online, vésta al 26 fervêr 2006
- ↑ Guaracabuya.org, "TERRORISTS CONNECTED TO CUBAN COMMUNIST GOVERNMENT". Online, vést al 26 fervêr 2006
- ↑ Ernesto Che Guevara (curatori Rolando E. Bonachea e Nelson P. Valdés), Che: Selected Works of Ernesto Guevara, Cambridge, MA: 1969, p. 350.
- ↑ Ernesto Che Guevara, "English Translation of Complete Text of Algiers Speech", Online su Sozialistische Klassiker, vést al 4 znêr 2006
- ↑ Ernesto Che Guevara, (curadōr Rolando E. Bonachea e Nelson P. Valdés), Che: Selected Works of Ernesto Guevara, supra, pp. 352-59.
- ↑ Ernesto Che Guevara, "English Translation of Complete Text of Algiers Speech", Online su Sozialistische Klassiker, vést al 4 znêr 2006
- ↑ Ernesto Che Guevara, "Che Guevara's Farewell Letter", 1965. Tradusiòun inglèiṣa: Su Wikisource.
- ↑ BBC News,"Profile: Laurent Kabila", 26 May 2001. Online at BBC News, vést al 7 agòst 2006.
- ↑ African History Blog, "Che Guevara's Exploits in the Congo", Che Guevara's Exploits in the Congo Online at African History, vést al 5 znêr 2006.
- ↑ Sît ed "Mad" Mike Hoare, "Mad Mike". Online at Geocities.com, vést al 5 znêr 2006.
- ↑ Taibo, Paco Ignacio II. Ernesto Guevara, también conocido como el Che, Barcelona, 1999: Editorial Planeta, p 726.
- ↑ Ernesto Che Guevara, "Excerpt from Pasajes de la guerra revolucionaria: Congo", Online at Cold War International History Project, vést al 26 avrîl 2006.
- ↑ Castañeda, Jorge G. Che Guevara: Compañero, New York: 1998, Random House, pp 107-112; 131-132.
- ↑ José Luis Alcázar. Ñacahuasu, la Guerrilla del Che en Bolivia.
- ↑ Anderson, Jon Lee. Che Guevara: A Revolutionary Life. New York: Grove Press, 1997.
- ↑ Anderson, Jon Lee. Che Guevara: A Revolutionary Life. New York: Grove Press, 1997.
- ↑ El Nuevo Cojo Ilustrado, "Galeria Che Guevara". Online, vést al 27 avrîl 2006
- ↑ Rodriguez, Felix I. and John Weisman. Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles (Hardcover), New York: 1989, Publisher: Simon & Schuster
- ↑ MaxNews, "Félix Rodríguez:Kerry No Foe of Castro". Online, vést al 27 fervêr 2006
- ↑ marxists.org website, "Louis Althusser" Online, vést l' 11 mêrs 2006.
Colegamèint estêren[modifica | mudéfica la surzéia]
- L'Eredità di Che Guevara - Rasègna ed fât in ucasiòun dal 40° aniversâri ed la môrt d’ Ernesto Che Guevara (1967-2007)
- "Il Che...era mio padre" - Pêrla Camillo Che Guevara, al fiōl.
- Che, Guía y Ejemplo: - Colesiòun ed fotograféi, video, lètri e cansòun dedichêdi al Che
- Che Guevara: anatomia di un mito - Video atâch al pusisiòun di prôfugh cubân, crétich ind i cunfrûnt ed Che Guevara
- Lettere
- Opere di Che Guevara
- marxists.org Colesiòun d’infurmasiòun, tèst e fotograféi inséma al Che
- Trascrizione di discorsi e testi scritti da Che Guevara
- Articolo di Alvaro Vargas Llosa su Che Guevara apparso originariamente su The New Republic e, in italiano, su Il Corriere della Sera
- Il Socialismo e l'uomo a Cuba in italiano
- Articolo di N. Chomsky sull'aggressione USA a Cuba subito dopo la rivoluzione


text:
La Neuveville
La Neuveville a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3495 abitant.
El cumün de La Neuveville al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ligerz, Prêles, Lignières (NE), Le Landeron(NE).
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Neuveville l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1314 col nom de Nova-villa.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
De vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Punt d'interess de la citaa stòrega i henn el Schlossberg, i mür de la citaa, le tur de difesa militar e la gesa bianca.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Neuveville's Official Website
- Swiss castle Schlossberg (Franzés)
- Media relaa a La Neuveville al Wikimedia Commons


text:
Trèsa
La trèsa l'è 'n tîp 'd arvujamèint a tresadùra ed fil o anca 'd cordi o anca 'd bandi 'd cavî (c'ma petnadûra) cgnusùda fin da di tèimp dimòndi antîg, c'm'a s capìs da soquànt catamèint archiulògic e da soquànti pitùri edl'antichitê. Cun la tresadùra dla pàja e di trùciol dal lègn a-j-òm vìst fin ch'ann'è mia tant, fabrichèr i capē 'd pàja druê dai noster nôn e dai cuntadèin in di camp, per stèr cuacê mo anca frèsc in custéra, fabrichèr di sèst, acsè pràtic per purtèr ded sà e ded là di quêl; al dè 'd incō a s trèsa incòri dla pàja in soquànti rifinisiòun del scrani e di mubìli in stîl coloniêl.
La trèsa l'è anca 'n tîp ed cunfesiunamèint tèsil ch'l è diferèint dala tesdùra. A trèsa a s pól fabrichèr anca di curdàṁ e di rivestimèint eletrotètnic.
Tecnicamèint la trèsa la irobustìs, elastiśènd-i, i filê ch'a s è drē a tèser.
Manéri 'd dir
- (EGL) Al sà fèr sōl dla trèsa da trī (cô), (IT) (lett.) Riesce solo a fare della treccia da tre (capi); (fig.) è una persona con poche capacità[1].
Vóś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Trèsa
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Trèsa»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Fabri Fibra
Fabri Fibra (ver nom: Fabrizio Tarducci) l'è ü cantant rap nasüü a Senigalia ül 17 da utubar dal 1976 e al ga un fredel cal fa anca lü rap e'l sa ciama Nesly Rice.
Cuntegnüü
L'esordi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fabri Fibra al cumincia a interesas de musica da adulescent, incidend ül prim bran a 17 an. In dal 1995 al registra ül sò prim demo. In dal 1996 al sa uniss al DJ e beatmaker Lato, al realisa Del mare quest'el gruv, seguì da Il rapimento del Vulplà in dal 1997 quand al sa uniss anca ul rapper Shezan Il Ragio. Ul trio ciapa ul nom da Qustodi Del Tempo. In dal 1999] Fabri Fibra' e Lato' publican Sindrome Di Fine Millennio, suta ül nom da Uomini Di Mare, culaburand cun El Presidente (cugnusu cumé Esa), Seca sek, Inoki, Joe Cassano e ül fredel Nesly Rice.
Teste Mobili e Piante Grasse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quand Fabri Fibra cumincia a esibiss in tuta Italia, a vegn fundada la Teste Mobili Records, eticheta e culettif che in dal 2000 edita ül mixtape Dinamite. In cal periud ül rapper al culabura in album com Novecinquanta da Fritz Da Cat; Z000 da Dj Zeta, In Teoria dai Sottotono e 50 MC's Vol.2 mixtape, dai artist italian, prudot dai ATPC. In dal 2001 la Teste Mobili cumincia la culaburasiùn cul culetiff da Men In Skratch, da cui nass ül grup Piante Grasse, cal realisa l'album Cactus. Sempar in dal 2001 al partecipa insèma a Fede dai Lyricalz cumé MC fiss a l'album da Fritz da Cat Basley Click (cun la partecipasiùn da Lugi, Al Castellana, Nesly Rice e Turi).
Cariera sulista[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ultra à ess cugnusu in da la scena rap underground per gli album cun Uomini di Mare; Fabri Fibra l'ha aumentò la sua fama per mess di sò esibisiùn in di freestyle, anca grasie a la vincita dal Mortal Kombat. In dal 2002 ess ül prim album da sulista da Fabri Fibra intitulò Turbe Giovanili, e l'ann dopu ess Lato & Fabri Fibra, album cal sara sù ül prugett Uomini Di Mare cun Lato. Ul 1 settembre 2004 esan cuntempuraneament Home da Nesly Rice e Mr. Simpatia da Fabri.
Turbe Giovanili[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Turbe Giovanili l'è ül prim album sulista da Fabri Fibra dopu la partecipasiùn in da la crew dai Uomini Di Mare. L'album parla di prublem da relasiùn vers la nòva sucietà e ül raport tra i person.
Mr. Simpatia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Mr. Simpatia l'è ül sò second album sulista, l'e' sto stampò in dal 2004. Ul disc cuntien 18 tracc cantò da Fibra e una cun Nesli (Nesly Rice). Ul disc al ga permis da ess cuntatò da la Major da la Universal che in dal 2006 l'ha ingagiò per publicà ul ters album.


text:
Pruvincia de Avellino
- Süperfiss: 2.792 km²
- Pupulazziun (2001): 429.178 ab.
- Densitaa: 154 ab./km²
- Nümer de cumün: 119
- Capitaal (pup. 2001): Avellino (52.703 ab.)
La pruvincia de Avellino la cunfina cunt i pruvinz de Fògia e Benevent a nord, Putenza a est, Salern a südòvest e Napul a òvest.
Ul teritòri de la pruvincia al quata dumé un tocch de l'Irpinia; a l'è ucüpaa da l'Apenin meridiunal, tajaa da i valad di fiümm Calur, Sabet e Ufant.
La pruvincia l'è stada culpida i in del 1980 dal teremòtt; i danee ca i enn staa mandaa dal guvern per tirass in pé ann favurii al desvilüpp indüstrial, suratütt in dela zòna de Avelin. Ul rèst de la pruvincia l'è un teritòri muntagnus, cunt un ecunumia pora, quasi tüta basada in sü l'agricultüra, da un muntun de ann svujaa da l'emigraziun.
I paes püssee gròss, föra che Aveliin, a inn Atripalda, Ariano Irpino, Cervinara.


text:
Segundas abitaziuns: Sutsilvania vul lubir fin il 2012 la construcziun
- Glindesdi, 16.4.2012, 12:12
En il chantun Sutsilvania pon las vischnancas lubir enfin la fin da quest onn da construir segundas abitaziuns. Quella recumandaziun ha il cussegl guvernativ dà oz.
Las ordinaziuns provisoricas tar l'iniziativa da segundas abitaziuns dian cler e bain ch'ins na dastgia betg pli dar lubientschas per dumondas che vegnian inoltradas suenter il prim da schaner 2013. Ins possia pia trair la conclusiun che dumondas che vegnian inoltradas avant quella data possian vegnir tractadas tenor dretg vertent, manegia la regenza dal chantun Sutsilvania. (gc/sda)


text:
Svizra: Tessin pretenda 9 cussegliers federals
- Glindesdi, 16.4.2012, 17:39
Il Cussegl grond dal chantun Tessin pretenda danovamain ch'il cussegl federal vegn engrondì sin totalmain 9 commembers. Las deputadas ed ils deputads tessinais han deliberà in'iniziativa dal chantun.
Cun engrondir la regenza svizra duai crescher la schanza per in represchentant da lingua taliana en il cussegl federal. Il 2010 ha il parlament dal Tessin gia preschentà ina resoluziun correspundenta a l'Assamblea federala. Lezza è dentant vegnida refusada. (gc/sda)


text:
Facebook a l'è un social network e sit internet nassud ind el Febrar 2004. Al partegn a Facebook, Inc. Del Setember 2012, Facebook al g'ha plussee de du milion de drovador ativ. I drovador pœden far su un cunt personal, juntar-g olter drovador 'me amix, e inviar-g messaj. Disponibil a l'è anca l'opzion de verer su grupp: i plussee comun inn qii miss in pè de students (grupp de scœla) o de lavorador, o anca grupp de vari interess. El nomm del servizi al ven de qell del liber dait ai students a l'inizi de l'ann scolasteg de una quai universitaa ind i Stats Unids: qii liber qì a vuten i students a cognosser-ss mei intra de lor. Facebook al permett de dervir un cunt a condizion de ver-g minim 13 agn.
Facebook a l'è stad cread del Mark Zuckenberg cont i so compagn de college e olter students de informatega, come Eduardo Saverin, Dustin Moskovitz e Chris Hughes, come idea domaa per i students de Harvard. Plussee tard l'ha tacad su a tœr insema olter scœle ind l'area de Boston, l'Ivy League, e la Stanford Univeristy: a segutar l'ha vert su per i students de oltre universitaa. Apos de qest, l'ha vert anca per students di Licee, e, a la fin, per tuts qii de almanc 13 agn. Segond una stima de ConsumersReport.org, ind el Maj del 2011, a g'era 7.5 milion de bagaitt de sota i 13 agn cont di cunts: qella roba qì a l'è contra i regole del sit.


text:
Stars da Hollywood en l'hotel Waldhaus a Segl
- Glindesdi, 23.9.2013, 16:40
Els eran qua, quasi senza che insatgi avess badà. Ils stars da Hollywood enturn Kristen Stewart e Juliette Binoche han producì in film a Segl Maria.
Abità han els en l'hotel Waldhaus a Segl. L'anteriur directur da l'hotel, Felix Dietrich, ha procura per il bainstar da la squadra da film e per la segirtad da questa. Fans che han udì che lur idol è en Engiadina n'èn betg vegnids pli lunsch che tar l'entrada da l'hotel. Be ad in paparazzi saja quai gartegià da vegnir èn l'hotel, quai cun s'annunzià sco normal giast. Felix Dietrich ha dentant svelt savurà la pulvra. (rtr/vr)


text:
Pruvincia de Lod
- Süperfiss: 782 km²
- Pupulazziun (2001): 197.672 ab.
- Densitaa: 253 ab./km²
- Nümer de cumün: 61
- Capitaal (pup. 2001): Lod (40.805 ab.)
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian, cumpagn de tüta la Lumbardia.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard. El ludesan l'è un dialet ucidental, cun di carateristegh pütost uriginai respet al mudel milanes, e che le fan vegnì un "punt" de cuntat cunt el lumbard uriental, suratüt cunt el cremunes e 'l cremasch (Lod e Crema gh'hann avüü tradiziunalment di relaziun bei fort). El dialet de Lod, in ogni cas, l'è dree a vesinàss al milanes, cumpagn de quel che 'l süced anca in olter cità de la Lumbardia. I dialet de la Bassa ludesana presenten di carater de transiziun cunt el piasentin, suratüt in de la zona arent al Pò. El dialet de Sant Angiul, anca se 'l resta denter al sistema ludesan, el gh'ha di carateristegh ünegh.


text:
Cussegl federal: Clausula da ventil encunter persunas da l'ost da l'Europa
- Mesemna, 18.4.2012, 16:58
Il Cussegl federal ha decidì d'introducir temporarmain contingents per persunas ord dad otg pajais novs da l'uniun europeica. Cun quella decisiun ha il Cussegl federal proclamà la clausula da ventil.
Per l'emprima gia dapi l'introducziun da la libra circulaziun da persunas vegn l'immigraziun en la Svizra uschia limitada. Davent dal matg da quest onn enfin l'avrigl 2014 vegn l'immigraziun ord la Tschechia, l'Estonia, la Lettonia, la Lituania, l'Ungaria, la Pologna, la Slovenia e la Slovachia limitada sin var 3'800 persunas. Per restrenscher l'immigraziun sto il dumber da permissiuns da dimora en in onn surpassar per almain 10 % la media dals ultims trais onns. (aw/sda)


text: 1Rü guxü̃ma ga yema ãẽ̱xgacügü rü inachigü, rü ãẽ̱xgacü ga Dumacü̱̃ã̱x ga Piratuxü̃tawa Ngechuchuxü̃ nagagü. 2Rü yéma Piratupe̱xewa inanaxügüe ga Ngechuchuxü̃ na yaxugüexü̃. Rü ñanagürügü: —Ñaã yatü rü nüxü̃ itayangaugü na cumaã nanuẽxẽẽãxü̃ i duü̃xü̃gü. Rü tomaã nüxü̃ nixu na tama namexü̃ na ãẽ̱xgacü ya Dumawa ngẽxmacüaxü̃́ na tanaxütanüxü̃. Rü nügü nixu na nüma na yiĩxü̃ i torü ãẽ̱xgacü i Cristu —ñanagürügü. 3Rü yexguma ga Piratu rü Ngechuchuna naca rü ñanagürü: —¿Cuma quiĩxü̃ i Yudíugüarü ãẽ̱xgacü? —ñanagürü. Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Ngẽmáãcü, ngẽma nüxü̃ quixuxü̃ chixĩ i chomax —ñanagürü. 4Rü yexguma ga Piratu rü ñanagürü nüxü̃ ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü togü ga duü̃xü̃gü: —Chauxca̱x rü taxuü̃ma i chixexü̃ naxü i ñaã yatü —ñanagürü. 5Natürü nümagü rü yexeraãcü Ngechuchuxü̃ nixugüeama, rü ñanagürügü: —Nüma rü guxü̃ i Yudéaanewa nanangúexẽẽ i duü̃xü̃gü na cuxchi naxaiexü̃ca̱x. Rü Gariréaanewa inanaxügü ga yemaãcü na duü̃xü̃güxü̃ nangúexẽẽxü̃, rü ngẽmaãcü nanaxü ñu̱xmata núma Yudéaanewa nangu —ñanagürügü. 6Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnügu ga Piratu, rü duü̃xü̃güna naca rü ngoxi Gariréaanecü̱̃ã̱x yixĩ ga Ngechuchu. 7Rü yexguma Piratu nüxü̃ ĩnügu ga aixcüma Gariréaanecü̱̃ã̱x na yiĩxü̃ ga Ngechuchu rü Gariréaaneãrü ãẽ̱xgacü ga Erodexü̃tawa nanamu, yerü Yerucharéü̃wa nayexma ga Erode ga yexguma. 8Rü yexguma Ngechuchuxü̃ nada̱u̱xgu ga Erode rü nataãẽxü̃chi. Yerü nuxcümama poraãcü nüxü̃ nadauxchaü̃, yerü ü̃paacü nüxü̃ naxĩnü ga nachiga. Rü ínanaṉg̱uxẽẽ na Ngechuchuxü̃ nadauxchaü̃xü̃ na nape̱xewa naxüãxü̃ ga wüxi ga mexü̃ ga taxü̃ ga Tupanaãrü poramaã naxüxü̃. 9Rü muẽ̱xpü̱xcüna Ngechuchuna naca ga Erode. Natürü Ngechuchu rü tama nanangãxü̃. 10Rü yéma nayexmagü ta ga paigüarü ãẽ̱xgacügü rü ngúexẽẽruü̃gü ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaegüxü̃. Rü nümagü rü poraãcü Ngechuchuxü̃ ínaxuaxü̃gü. 11Rü yexguma ga Erode rü norü churaragü rü poraãcü chixri Ngechuchumaã nachopetü. Rü nagu nidauxcüraü̃gü. Rü ñu̱xũchi wüxi ga ãẽ̱xgacüchirugu nayacu̱xẽẽgü na yemaãcü nüxü̃ nacugüexü̃ca̱x. Rü yemawena Piratuxü̃ta wenaxãrü Ngechuchuxü̃ namu ga Erode. 12Rü woo ü̃paacü ga Piratu rü Erodemaã nügüchi na naxaiexü̃, natürü yema ngunexü̃gu nixĩ ga nügümaã nangüxmüẽxü̃. 13Rü yexguma ga Piratu rü nanangutaque̱xexẽẽ ga paigüarü ãẽ̱xgacügü, rü togü ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü, rü guxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃. 14Rü Piratu ñanagürü nüxü̃: —Pema nuã chauxca̱x penaga i ñaã yatü, rü nüxü̃ pixu na chomaã nanuẽxẽẽãxü̃ i duü̃xü̃gü. Natürü pepe̱xewa nüxna chaca i ngẽmachiga rü ñu̱xma rü marü nüxü̃ pedau na taxuü̃ma nawa ichayaṉg̱auxü̃ i ngẽma chixexü̃ i naxca̱x ípenaxuaxü̃xü̃. 15—Rü Erode rü ta taxuü̃ma nawa inayangau i ngẽma chixexü̃, rü ngẽmaca̱x wenaxãrü taxca̱x nanamuẽgu. Rü dücax, taxuü̃ma i chixexü̃ naxü na ngẽmagagu nayuxü̃ca̱x. 16—Rü ngẽmaca̱x chorü churaragüxü̃ tá chamu na nac̱uaixgüãxü̃ca̱x, rü ñu̱xũchi tá chayange̱x —ñanagürü. 17Rü nüma ga Piratu rü guxü̃guma ga yexguma yema petawa nanguuü̃xgu rü duü̃xü̃güxü̃ nataãẽxẽẽchaü̃ namaã ga na yangéãxü̃ ga wüxi ga yatü ga poxcuxü̃. 18Natürü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü rü wüxigu inanaxügüe ga aita na naxüexü̃. Rü ñanagürügü: —¡Napoxcu i ngẽma Ngechuchu! ¡Rü Barabáxü̃ waxi ínanguxuchixẽẽ! —ñanagürügü. 19Rü yema Barabá rü napoxcu yerü ü̃paacü Yerucharéü̃wa ãẽ̱xgacümaã nananuẽxẽẽ ga duü̃xü̃gü, rü ñu̱xũchi namáẽta. 20Natürü ga Piratu rü wenaxãrü duü̃xü̃gümaã nidexa, yerü nüma rü Ngechuchuxü̃ ningéxchaü̃. 21Natürü ga duü̃xü̃gü rü yexeraãcü aita naxüe rü ñanagürügü: —¡Curuchawa yapota! ¡Curuchawa yapota! —ñanagürügü. 22Rü Piratu norü tomaẽ̱xpü̱xcüna duü̃xü̃gümaã nidexa, rü ñanagürü: —Dücax, ¿ṯacü rü chixexü̃ e̱xna naxü? Choma rü taxuü̃ma i chixexü̃xü̃ nawa ichayangau na ngẽmaca̱x chanayuxẽẽxü̃. Rü chorü churaragüxü̃ tá chamu na nac̱uaixgüãxü̃ca̱x, rü ñu̱xũchi tá chayange̱x —ñanagürü. 23Natürü nümagü ga duü̃xü̃gü rü yexeraãcü aita naxüeama, rü naxca̱x ínacagü na curuchawa yapotaãxü̃ca̱x. Rü yema na nayexeragüamaxü̃ ga yema duü̃xü̃gü rü düxwa ga Piratu rü duü̃xü̃güga naxĩnü. 24Rü nüma ga Piratu rü norü churaragüxü̃ namu na naxügüãxü̃ca̱x ga yema duü̃xü̃gü naxwa̱xegüxü̃. 25Rü Barabáxü̃ ninge̱x, yerü yema nixĩ ga duü̃xü̃gü naxca̱x ícagüxü̃. Rü yema Barabá nixĩ ga poxcuxü̃ naxca̱x na duü̃xü̃güxü̃ ãẽ̱xgacümaã nanuẽxẽẽxü̃ rü namáẽtaxü̃. Rü yexguma ga Piratu rü duü̃xü̃güna Ngechuchuxü̃ namu na namaã naxügüãxü̃ca̱x ga yema nümagü nanaxwa̱xegüxü̃. 26Rü yema duü̃xü̃gü rü Ngechuchuxü̃ nigagü na curuchawa yanapotagüãxü̃ca̱x. Rü yexguma Ngechuchuxü̃ yagagüyane, rü yexma namagu nüxü̃ nangaugü ga wüxi ga yatü ga Chirenecü̱̃ã̱x ga naãnewa ne ũcü. Rü Chimáũ nixĩ ga naẽ́ga. Rü Chimáũxü̃ niyauxgü ga duü̃xü̃gü, rü naãtügu ngĩxü̃ naxünagügü ga curucha na Ngechuchuwe ngĩxü̃ nangexü̃ca̱x. 27Rü muxü̃ma ga duü̃xü̃gü rü nawe narüxĩ. Rü yema duü̃xü̃gütanüwa nayexmagü ga muxü̃ma ga ngexü̃gü ga auxexü̃ rü aita üexü̃, yerü Ngechuchuca̱x nangechaü̃gü. 28Natürü ga Ngechuchu rü yema ngexü̃güxü̃ nadawenü, rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Ngecügüx, Pa Yerucharéü̃cü̱̃ã̱x ¡tãxṹ i chauxca̱x pexauxexü̃, natürü pegüca̱xtama pexauxe rü pexacügüca̱x! 29—Erü nawa tá nangu i ngunexü̃gü i nagu ñagüxü̃ tá i duü̃xü̃gü: “Tataãẽgü ya yíxema ngeã̱xta ya taxuacüma ãxãcügüxe, rü taguma tacharaü̃güxe, rü taguma maĩxãcügüxe, erü taxucatáma tümaxãcügüca̱x taxauxe”, ñagüxü̃. 30—Rü ngẽxguma i duü̃xü̃gü rü tá ma̱xpǘnegüxü̃ naca̱a̱xü̃gü rü ñanagürügü tá: “¡Toétügu rübuemü!” ñanagürügü tá. Rü tá ngüchitaerugüxü̃xü̃ naca̱a̱xü̃gü, rü ñanagürügü tá: “¡Toxü̃ idüxétügü!” ñanagürügü tá. 31—¿Erü ñuxãcü tá namaã nachopetü i ngẽma duü̃xü̃gü i aixcüma chixexü̃ ügüxü̃, ega ñaã chixexü̃ chomaã naxügügu na woo taxuü̃ma i chixexü̃ chaxüchiréxü̃? —ñanagürü ga Ngechuchu. 32Rü yéma nanagagü ta ga taxre ga máẽtagüxü̃ na Ngechuchurüü̃ curuchawa yanapotagüãxü̃ca̱x. 33Rü yexguma nawa nangugügu ga yema nachica ga Duü̃xẽẽruchina̱xãgu ãẽ́gaxü̃, rü yéma curuchawa Ngechuchuxü̃ nipotagü. Rü yema taxre ga máẽtagüxü̃ rü ta Ngechuchurüü̃ curuchawa nipotagü, wüxi ga norü tügünecüwawa rü to ga norü ṯoxwecüwawa. 34Rü yexguma Ngechuchuxü̃ curuchawa íyapotagüyane, rü ñanagürü ga Ngechuchu: —Pa Chaunatüx, ¡nüxü̃ nangechaü̃ i ñaã duü̃xü̃gü, erü tama nüxü̃ nacua̱xgü na ṯacü rü chixexü̃ naxüexü̃! —ñanagürü. Rü yema churaragü rü nanade ga Ngechuchuchiru. Rü ñu̱xũchi wüxi ga dĩẽru ngĩxü̃ nañanagügü na yemawa nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ca̱x na texéarü tá yiĩxü̃ ga yema Ngechuchuchiru. 35Rü duü̃xü̃gü rü yéma inarüdaunü. Natürü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü Ngechuchuxü̃ nacugüe, rü ñanagürügü: —Nüma rü togüxü̃ namaxẽxẽẽ. ¡Ẽcü, ñu̱xma rü nügütama namaxẽẽ ega aixcüma Cristu ya Tupana nüxü̃ unetacü yixĩgu! —ñanagürügü. 36Rü yema churaragü rü ta Ngechuchuxü̃ nacugüe. Rü naxü̃tawa naxĩ, rü nüxna nanaxã ga binu ga üxchiücü. 37Rü ñanagürügü nüxü̃: —Ega Yudíugüarü ãẽ̱xgacü ya tacü quixĩgu, ¡rü cugütama rüngü̃xẽẽ i ñu̱xmax, na ícunguxuchixü̃ca̱x! —ñanagürügü. 38Rü norü curuchatape̱xewa nipota ga wüxi ga mürapewaxacü ga ãẽ́gatachinüxü̃ ga Griégugügawa rü Dumacü̱̃ã̱xgügawa rü Yudíugügawa ümatüxü̃ ga ñaxü̃: —Daa nixĩ ya Yudíugüarü Ãẽ̱xgacü ya Tacüxüchi —ñaxü̃. 39Rü wüxi ga yema máẽtaxü̃ ga naxrüü̃ curuchawa ipotaxü̃ rü Ngechuchumaã naguxchiga, rü ñanagürü: —Ega aixcüma Cristu quixĩgu, ¡rü cugütama rüngü̃xẽẽ na ícunguxuchixü̃ca̱x, rü toxü̃ rü ta rüngü̃xẽẽ na ítanguxü̃xü̃ca̱x! —ñanagürü. 40Natürü ga yema to ga máẽtaxü̃ rü namücüxü̃ ínangaxüchiama, rü ñanagürü nüxü̃: —Cuma rü naxrüü̃ na curuchawa quipotachiréxü̃, ¿rü ngẽxguma rü ta tama Tupanaxü̃ cumuü̃xü̃? 41—Yixema rü name nixĩ na ipoxcuexü̃ erü tagagutama nixĩ i ngúxü̃ ingegüxü̃ erü ngẽma nixĩ i tórü natanü naxca̱x ga yema chixexü̃ ga ixügüxü̃. Natürü daa yatü rü taxuü̃ma i chixexü̃ naxü —ñanagürü. 42Rü yexguma ga yema máẽtaxü̃ rü ñanagürü: —Pa Ngechuchux, ¡choxna nacua̱xãchi i ngẽxguma wenaxãrü núma cuxũxgu rü ãẽ̱xgacüxü̃ ícunguxgu! —ñanagürü. 43Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Aixcüma cumaã nüxü̃ chixu rü ñomatátama i ngunexü̃gu chomaã cungẽxma i mexẽchixü̃ i naãnewa —ñanagürü. 44Rü yexguma tocuchiwa nanguxgu rü guxü̃wama naxẽãne ñu̱xmata tomaẽ̱xpü̱xarü ngorawa nangu ga yáuanecü. 45Rü ga üa̱xcü rü nixo. Rü tupauca ga taxü̃neãrü tüyemachiü̃xü̃ rü ngãxü̃gu narügaute. 46Rü yexguma ga Ngechuchu rü poraãcü aita naxü rü ñanagürü: —Pa Chaunatüx, cuxme̱xwa chanange̱x i chauãẽ —ñanagürü. Rü yema ñaxguwena rü nayu. 47Rü yexguma yema churaragüarü ãẽ̱xgacü ga Dumacü̱̃ã̱x nüxü̃ da̱u̱xgu ga yema ngupetüxü̃, rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃, rü ñanagürü: —Aixcüma ñaã yatü rü taxuü̃ma i chixexü̃ naxü —ñanagürü. 48Rü guxü̃ma ga yema togü ga duü̃xü̃gü ga yéma yexmagüxü̃ rü nüxü̃ daugüxü̃ ga yema ngupetüxü̃, rü poraãcü nangechaü̃güãcüma napataca̱x nawoegu. 49Natürü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga aixcüma Ngechuchuxü̃ cua̱xgüxü̃ rü yaxü̃wa- tama nüxü̃ narüdaunü ga yema ngupetüxü̃. Rü yema duü̃xü̃gütanüwa ta iyexmagü ga yema ngecügü ga Ngechuchuwe rüxĩcü ga yexguma Gariréaanewa ne naxũxgu. 50Rü nayexma ga wüxi ga yatü ga Yudéaanewa yexmane ga ĩãne ga Arimatéacü̱̃ã̱x, rü Yuche nixĩ ga naẽ́ga. Rü nüma rü Yudíugüarü ãẽ̱xgacügütanüwa naxü, natürü namecüma rü meã namaxü̃. 51Rü nüma rü poraãcü ínanaṉg̱uxẽẽ na ínanguxü̃ ga Tupana na yéma ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. Rü yemaca̱x tama norü me nixĩ ga yema Ngechuchumaã naxügüxü̃ ga yema togü ga namücügü ga ãẽ̱xgacügü. 52Rü nüma ga Yuche rü Piratuxü̃tawa naxũ, rü Ngechuchuxü̃neca̱x ínayaca. 53Rü curuchawa nayayaxu ga Ngechuchuxü̃ne, rü wüxi ga düxruü̃maã nananuque. Rü wüxi ga naxmaü̃ ga nutaarü ma̱xpǘxü̃wa yacaxmaü̃güxü̃gu nayanaxücuchi. Rü yema naxmaü̃ rü nayexwacaxü̃, rü taguma texéxü̃ nagu yaxücuchigüxü̃ nixĩ. 54Rü yema nixĩ ga ngunexü̃ ga nagu Yudíugü nügü imexẽẽgüxü̃ naxca̱x ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃. Rü marü ningóonechaü̃ ga yema ngü̃xchigaarü ngunexü̃. 55Rü yema ngecügü ga Ngechuchumaã Gariréaanewa ne ĩcü, rü Ngechuchuxü̃ íyaxücuchigüxü̃wa íiyadaugü. Rü nüxü̃ idaugü ga ñuxãcü na íyaxücuchigüãxü̃ ga naxü̃ne. 56Rü yexguma ngĩpatawa nangugügu, rü inamexẽẽgü ga pumara rü chixü̃. Rü irüngü̃gü ga ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu, yerü yema nixĩ ga Tupanaãrü mu.


text:
244
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Filip l'Arab el diventa imperadur de Ruma.
- El Filip l'Arab el nomina Ceser el fiö March Giüli Sever Filip.
- El Filip l'Arab el recunquista la cità de Shabha, induve a l'era nassüü, e la reciama Filippoplis.
- L'Aurelian el bat i Franch a Magunza.
- I Sasanid ciapen a l'Imperi Ruman la Mesuputamia e l'Armenia.
- El Plutin el funda la scöla Neuplatonega a Ruma.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 febrar: Gurdian III (n. 225)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Vernazza
Vernazza (en lìgure: Vernassa) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de La Spesia.
El g'ha 'na popolasiù de 879 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 12,3 km² e 'na densità de popolasiù de 71 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Beverino, Monterosso al Mare, Pignone, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore.
L'è giöna de le borgàde che fà part de le Sich Tère isé famùze e l'è inserìda 'ndèla lìsta del Patremóne de l'Umanità de l'UNESCO.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vernazza l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Dolceacqua
Dolceacqua l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 2 051 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 20,2 km² e 'na densità de popolasiù de 102 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Airole, Apricale, Breil-sur-Roya (FR-06), Camporosso, Isolabona, Perinaldo, Rocchetta Nervina, San Biagio della Cima, Ventimiglia.
-
-
Targa 'n memória de Claude Monet
-
-
-
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Dolceacqua l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Bien di
...ed in cordial beinvegni ad Ilanz/Glion
Tier nus essas Vus all’emprema adressa en Surselva. Nossa vischnaunca viva! E quei vala sche Vus habiteis cheu, sche Vus gudis Vossas vacanzas cheu, sche Vus fageis sport e cummissiuns cheu ni sche Vus vuleis semplamein visitar in dils loghens da nossa vischnaunca.
Bi che Vus essas cheu - cordial beinvegni.
Cartas dil di dalla vischnaunca
Guder in di...
...plein viadi
Nossa vischnaunca porscha a Vus - sco igl ei usit en Svizra - il previlegi e la pusseivladad da retrer cartas dil di per viagiar cun il mied public pli favoreivlas. Fagei diever da questa purschida ed emprendi d'enconuscher il Grischun ni schizun la Svizra. Nus giavischein bia divertiment ed in bien e segir viadi. Empustar cartas dil di
Reservaziun da localitads
Spazi e temps...
...per Vies interess
Reservei Tier nus ina localitad per Voss'occurenza ni Vies eveniment, seigi quei in seminari, in cuors ni era fiastas. Informei nus davart Vos giavischs. Bugen dein nus a Vus sclariment davart la reservaziun ed il diever.
Reservar localitad
Casas da camps communalas a Siat ed a Riein
La vischnaunca dad Ilanz/Glion lai vi la "Casa Sentupada a Siat - il center da vacanzas e scolaziun" sco era la "Resgia a Riein - in liug da sentupada" per diversas occurrenzas. Il vitg da Siat schai sin 1319 m s. m. ed il vitg da Riein ei situaus sin 1270 m s. m.
La Casa Sentupada a Siat ei adattada per:
Vacanzas, pernottaziuns singulas, pernottaziuns en gruppas, occurrenzas da fatschenta e da famiglia, scolaziuns / dietas.
Igl entir stabiliment ei vegnius renovaus ed ei dapertut endrizzaus tenor ils basegns da persunas cun impediments. La casa da camp porscha 32 plazs da star sur notg. Ulteriuras informaziuns e reservaziun.
La Resgia a Riein ei adattada per:
Occurrenzas da fatschenta e da famiglia, radunonzas, cuors / seminars, pernottaziuns en gruppas, scolaziuns / dietas, sentupadas d'uniuns, occurrenzas, referats.
Ina veglia resgia dils onns 1940 ei vegnida renovada ed endrizzada aschia ch'ins sa duvrar ella per differents intents individuals. La casa da camp porscha 34 plazs da star sur notg. Ulteriuras informaziuns e reservaziun.


text:
Ouest Lausannois (distret)
El Distret de Ouest Lausannois l'è giü dei dés distrècc del Canton Vaud, en Svìsera. Endèl més de Dicember 2012, la popolasiù totàl del distrèt l'ìa de 69 553. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Renens.
Südiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Ouest Lausannois l'è furmàt dei cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
Vladimir Il'ič Ul'janov
Vladimir Il'ič Ul'janov (Russ BлaдиMиp Илbич yлbяHoB), ciamáa anca Nikolaj Lenin (Russ ЛeHиH), nassuu 'l 10 de Luj (22 de Avril, cont el Lunari Gregorian), 1870 a Simbirsk; e muruu 'l 21 de Sgenée 1924 a Gorkij, un paes arent a Mosca, l'è staa on politegh cumunista, un revuluzionari, e un leader popular.
El giovin Lenin, in de l'andà cuntra i pensée estremista de'l sò fradel grand, che l'èra stáa fusilaa despoeu che l'eva tentà de fa foeura 'l Zar, el s'era uníi ai suzialdemucrategh marxista e per chella resun chí l'era stáa cunstrengiuu puvoeult ad andà in esili, la pupart di voeult in de la Sguissera. Ind el 1903 l'eva faa su una soa fraziun ind el Partíi di Lauradur Suzialdemucrategh Russ, ciamáa "i Bulscevegh" che pussée tard hin poeu devegnuu 'l Partíi Cumunista Russ.


text:
Urmenida
Urmenida (nòm uficiàl en Italià: Olmeneta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El g'ha 972 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), con de 'na superfìce de 9,2 km² e 'na densità de popolasiù de 106 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalbütan, Castegnin, Curt de Curtes, Pusài e Rubéch.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Urmenida l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Príncipe (isula)
Príncipe a l'è la püssee piscinina di dò isul principaj de São Tomé e Príncipe. El teritori de l'isula a l'è un distret ünegh e del 29 de april del 1995 al furma una pruincia utonuma.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula a l'è in de l'Ucean Atlantich al largh de l'Africa ucidentala, la gh'ha una süperfiss de 136 km² e una pupulaziun de pressapoch 5000 abitant. La sò altitüdin massima a l'è de 948 meter e l'è ciamada el Brich de Príncipe. El brich a l'è dent in del Parch Naziunal de Obo, al süd de l'isula. Un temp in del nord e in del center de l'isula a gh'eren di piantagiun, ma incö quij teritori chì a hinn per la püssee part quataa di furest.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula l'hann descuerta i purtughes el 14 de genar del 1471 e ciamada Santo António. In del 1502 a l'è divegnüda una dunaziun de la curuna e ciamada isula de Príncipe. In del 1573 a l'è turnada a vess un aministraziun direta de la curuna purtughesa e l'è stada giuntada a São Tomé (isula) per furmà la culonia de São Tomé e Príncipe, che pöö in del 1975 l'ha cunquistaa l'indipendenza.
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes principal a l'è Santo António, la sed d'un reuport. Se parlen el purtughes, el Principense (o Lunguyê) e, anca se de men, el Forro, una lengua creola.
Cüriusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Alter isul püssee piscininn a gh'hinn inturna a Príncipe, cumè Ilheu Bom Bom, Ilhéu Caroço, Tinhosa Grande e Tinhosa Pequena. In quij isul chì l'Arthur Eddington e i sò gent aveven faa la pröa sperimentala de la Teuria de la relatività de l'Albert Einstein düranta l'ecliss del 1919.


text:
Marian (CO)
Marian (nom ufizial in italian Mariano Comense) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 24 054 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 13,7 km² e 'na densità de 1 756 ab./km². L'è vun di center pussee important de la Brianza. La se troeuva al confin con la Provincia de Monza (comun de [Giussan], Lentaa e Seregn) e tra i fiumm Seves e Lamber.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm abitant de Marian fòrsi hinn staa òmen del Paleolitich anca se i proeuv hinn esigov. L'ipòtesi l'è supportada de vari retrovament archeològich e de ona necròpol.
La diffusion del Cristianesim l'è rivada in quij zònn chì domà in del V secol. De fatt in del 386 el Sant'Agostin, in d'on sò scritt l'ha minga parlaa de la presenza de cristian intorna a Cassagh, indove che se trovava in quell moment. A bon cunt, in del Medioev la diòcesi de Milan l'è stada spartida in quattòrdes piev, trai quai troeuvom quella de Marian. La piev la cattava dent Cabiaa, Carugh, Brenna, Aroeus, Olgelasca, Inverigh, Gattee, Paina e Bigonsc. A la fin de l'età romana, dòpo i invasion barbarich, la stòria del borgh la se sviluppa sòtta i dominazion longobarda e franca, cont el diventà adasi adasi voeuna di piev pussee ricch de tutta la Lombardia.
In del Bass Medioev, la città l'era molto importanta sia del pont de vista religios (la cuntava ben vintquatter ges in tutta la piev), sia de quell politich e civil. El borgh de Marian de fatt el gh'aveva on castell e on fossaa profond, che al dì d'incoeu esisten pù. Inoltra, duranta l'epoca di comun, Marian e Cantù hinn staa legaa a Milan contra Còmm (guerra del 1118-1127) e contra l'imperador Federich Barbarossa. Duranta la guerra, i Comasch hann saccheggiaa la città.
A partì del XIV secol, Marian l'ha segutaa i sòrt del ducaa milanes. Sòtta la dominazion austriaca, Marian l'è diventada sede de ona pretura e de on cancellieraa. Duranta el Risorgiment, a Marian l'è staa formaa ona Guardia Nazional Repubblicana che l'ha partecipaa a la Battaglia de San Fermo, senza cuntà poeu che trai Milla che hann segutaa el Garibaldi in Sicilia, trii eren pròppi de Marian.
In del 1945 a Marian l'è stada fada la prima Festa de l'Unità. Marian l'è stada nominada città in del 1986.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Marian l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Fōg artificiài dal Cavdàn
Na vòlta in dal nòstri bandi, p'r al prim dè d'l an i putèṅ masć i s alvàvan ad bón óra e i 'ndàvan in dal cà dla gènt a dar al bòṅ Cavdàn a 'l famìji. Al fémni invéci i stàv'n a cà parchè in alóra a s dava a mént a la cardénsa ch'la dgiva che védar na dóna par prima al prim dè ad Śnar 'l arév purtâ mâl.
In cambi di augùr, al famìji i dàvan na bòna maṅ a i masćèṅ che acsè i psìvan muciàr sù dimóndi bèsi.
Quésta chè 'd sóta 'l è la fraś ch'a s dgiva par dar al bòṅ an, cun la tradusiòṅ in Itagliàn:
«
Sono venuto ad augurare un buon Capodanno, che viviate cent'anni, cent'anni e cento giorni, una bella mancia spetta a me; non pretendo né oro né argento, sarò contento di quello che mi darete; e se non mi date niente fa lo stesso, ma domattina vi troverete lungo disteso (morto).»
«
A sòṅ gnû dar al bòṅ Cavdàn, ch'a scampàdi sènt an, sènt an e sènt-a dè, la bòna maṅ la vèṅ a mè; a n preténd né òr né argènt, quél ch'a m dâ, mè a sòṅ cuntènt; e s'a n m dâ gnint a fà listés, ma dmatìna a v catâ lung dastéś.»
Fōg artificêl dal Cavdàn.
Mia tròp tèimp indrē, al prìm dè dl an nōv, a era custùm che i masćìn i andìsen a busèr in di ùs del cà per fèr i Avgùri 'd Bòun Cavdàn a 'l famìi, mèinter ch'el fèmni i gh'ìven da stèr sarèdi sù in cà infin a 'l meśdè, ch'a s cherdìva ch'i purtìsen sfurtùna. Busê a 'l ùs, al ragasōl al dgìva la só cantilèina:
«
Sono venuto ad augurare il buon Capodanno, che viviate cent'anni, cent'anni e un giorno, una bella mancia spetta a me; la massaia và in casa, non ci andrà per niente, se andrà a prendere qualche soldino, me lo metto nel taschino.»
«
A sun gnû dèr al bòun Cavdàn, ch'a scampìsi sèint an, sèint an e un dè, la bòuna màṅ[1]
la 'm vin a mè; la reśdóra
la và in cà, per gnint la n'gh'andarà, s'la và a tōr un quèlc suldèin, a 'm al mèt in dal bisachèin.[2]
»
E dòp dl avgùri, la reśdóra o 'l reśdōr i ślunghèv'n un suldèin in del màn dal ragasōl, che acsè al in catèva sù anca un mucîn mia cìc.
Referèinsi
- ↑ (EGL) e (IT) Dizionario dei Vocaboli più comuni del Dialetto di Carpi tratti in Vera Lingua Italiana dal Giuseppe Saltini dai inìsi edl Otsèint, édit solamèint in dal 2011 c'ma suplemèint dal Disiunàri 'd Carpśàn dla Fundasiòun Casa 'd Rispàrmi 'd Chèrp: "bonaman" cuma mancia in dl Itagliàn
- ↑ (IT) e (EGL) La condizione contadina e l'esperienza del sacro, pàśna 10, publicasiòun dal Cumùn ed Chèrp, 1982


text:
Oflàga
Oflàga (en Italià: Offlaga), l'è 'n cümü de 4 222 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 23 km a Sudòvest de la cità de Brèsa e 30 km a Nordèst de Cremùna.
El teretóre del cümü de Oflàga l'è streersàt de la Mèla e 'l ciàpa dét apò a le frasiù de Faersà e Signà.
El ritroamènt endèi öltem agn d'en insediamènt del neolìtic en località Alù, el testimónia che la zòna l'ìa frequentàda zamò 'ndèla preistória. Dòpo la cunquìsta Romàna l'ìè nit a fa part del municìpio de Manèrbe.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Adliswil
Adliswil a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Horgen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.79 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 17 518 abitant.
El cumün de Adliswil al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Kilchberg, Langnau am Albis, Rüschlikon, Stallikon, Zürigh. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adliswil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1050 col nom de Adelenswile.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Adliswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Illi, M: Adliswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Vran
Vran (nòm uficiàl in italian: Aurano; Ran in Piemuntes) l'è un cumün de la pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula .
El gh'ha ona popolaziun de 104 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,2 km² e ona densità de popolaziun de 5 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Caner, Falmènte, Intragna, Misgina, Ugebi, Premen e Trarich.
L'è sitüaa in la Val Intrasca e insema al paes cunfinant, Intragna, l'è vün di simbui del spupulament de la val: de fat, inturna al 1861 ghe viveva almanch una pupulaziun des volt püssee nümerusa.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vran l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Islisberg
Islisberg a l'è un cumün svizzer del distret de Bremgarten. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 548 abitant e una süperfiss de 1.65 km², e al se tröva a una altitüden de 680 meter sura al livel del mar.
El cumün de Islisberg a l'è tacaa ai cumün de Aesch bei Birmensdorf (ZH), Arni, Bonstetten (ZH), Hedingen (ZH).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Islisberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1185 coo nom de Nidolperhc.
L'andament storegh de la popolazion de Islisberg l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Islisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Islisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text: 1Tɨ'ɨqui Jesús jemi huatyajturaa ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj. Tɨ'ɨj i aun u a'arajraa u Jordán. Tɨ'ɨqui xaijnyu'ucara'ara'an pu ya'uvi'itɨ a'u tɨ cai e'e ti'itɨ. 2Au pu e'etee a'achu cumu hua'apuate xɨcaj. Ajta aɨn tiyaaru'u, aɨ pu i tyú'ujtyesi'ira'acaa tɨ raamue'itɨn tɨ'ij autya'ɨtzen ɨ Dioj jemi. Ajta aɨn Jesús, capu ti'icua'acaa tɨj na'a tɨ aun e'etee. Tɨ'ɨj tya'ara'astéesima'aca ɨ hua'apuate xɨcaj, tyamua'a pu eihua tyu'utá'icuataca'a. 3Tɨ'ɨqui ayan tiraata'ixaa ɨ tiyaaru'u tɨcɨn: ―Tɨ pua'a hui yaujra'an paj pueenye'en ɨ Dioj, pata'aj raataijte'en mɨ tetej tɨ pan huatyaujtaahuan. 4Jesús pu ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ayaa pu te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze tɨcɨn: “Ɨ tyaata'a, capu pan na'a cɨn ruuri a'ame.” 5Tɨ'ɨqui tiyaaru'u pu ya'uvi'itɨ ɨ jɨri japua. Tɨ'ɨj i tiraataseijra nainjapua tɨj na'a va'atɨ yan huatacá'a ɨ chaanaca japua, matɨj mana'a pua'amuaque yan huachaatɨme i chaanaca japua. 6- 7Aj pu i ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a peyan huarɨni pej titunuta inyeetzi jemi, pajta naatyaanajche, nain nu muaatapueijve'esin paj muaa tihua'utaijte'en, tɨ ij timuaacɨ'ɨti naijmi'i tɨj na'a tɨ naa seijre'e tɨ hua'a jetze seijre'e. Ayaa nu hui rɨni a'ini aɨj nu cɨn antinmua'aree, nyaj neyan raatapueijve'en a'atɨ nyaj a'apueijve'e. 8Aj pu i Jesús ayan tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa pu te'eyu'usi'i tɨcɨn yee: “Sata'aj seyan sana'a ratyaanajche ɨ tavastara'a ɨ Dioj. Aɨj xu'u huatyavaɨre'en.” 9- 10Tɨ'ɨqui ajtahua'a aɨn tiyaaru'u ya'uvi'itɨ a'ahua'a yee, ajna Jerusalén. An pu ra'antiví'itɨ japuan u teyujta'a, japuan ɨ tɨ eitze'e antipiti. Ayaa pu tiraata'ixaa tɨcɨn: ―Tɨ pua'a hui pej yaujra'an pueenye'en ɨ Dioj, ancájvetzi muucɨ, a'ini ayaa pu te'eyu'usi'i ɨ yu'uxari jetze tɨcɨn: Dioj pu huaja'utaiti ɨ mej jemin ti'ivaɨre'e mej mi muáachaɨn. 11Mamua'ancure'evi'ira mueetzi pej pi cai a a'ajva'ɨtzɨ'ɨn. Aj mu mi muatyechatza tɨ ij cai ti'itɨ a'ij muaruuraa. 12Tɨ'ɨqui Jesús ayan tyu'utanyúu tɨcɨn: ―Ayaa pu te'eyu'usi'i tɨcɨn: “Capej ti'itɨj cɨn a'ij tí'ira'ihua'ura ɨ a'a Dioj aisɨ tɨ pua'a ayan huarɨni a'ij pej ti'ijxe'eve'e muaa.” ―Ayaa pu tiraata'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 13Tɨ'ɨj nain antipua'ari ɨ tiyaaru'u, tɨ ti'ihuaujtesi'ire, aj pu i á'uraa. Capu che'e a'ure'eninyéica'a jemin asta cai tyaja'ure'enyen a'anaj tɨ pua'a raaxa'apɨ'ɨntare tɨ ajtahua'a huataujtese'en. 14Tɨ'ɨqui Jesús á'uraa aujna Galileeya. Ajta ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj jemin pu huatyajturaa. Ajta nainjapua tɨ aun huatacá'a, eihua mu tyaɨte raamua'areeri'i a'ij tɨ huarɨj. 15Aɨ pu tihua'umuá'ate aujna hua'ateyujta'a. Majta maɨn ɨ tyaɨte, aɨ mu rɨ'ɨ tiraata'a maɨjna. 16Tɨ'ɨqui aun a'ará'a u Nazaret, a'u tɨ a'uve'ese. Tɨ'ɨj tyaja'ure'enye ajna xɨcajra'an jetze maj pua'a rusa'upi, au pu teyujta'a a'utyajrupi tɨj tí'ijrɨ'ɨrajcaa. Tɨ'ɨqui a'utyeechaxɨ tɨ ij hua'utanamuajriste'en. 17Matɨ'ɨj mi raatapij ɨ yu'uxari tɨ íri'i tɨ Isaías tyaacan ra'uyu'uxaca'a, aɨjna tɨ ti'ixaxa'ata'a ɨ Dioj jetze ma'acan. Tɨ'ɨqui raataxɨjtaca'a, aj pu ra'utyau a'ij tɨ te'eyu'usi'i tɨ ayan tɨ cɨme'en yee: 18Ɨ xaijnyu'ucara'ara'an ɨ Dioj, au pu hui huatyaturaasin neetzi jemi, a'ini aɨ pu na'antihuau, nyej ni tihua'uta'ixaate'en aɨme ɨ maj cai a'ij ti'ijviicue'i ɨ nyuucari cɨme'e ɨ maj cɨn huataujtyamua'ave'esin. Au pu hui nyaja'utaityaca'a nyaj nu'u tihua'uta'ixaate'en aɨme ɨ maj nami'i tɨcɨn yee nu'uri amue'iratuaasin. Ajta nyaj nu'u tihua'uhuaate'en ɨ maj aracucu'unijmee mej mi majtahua'a maunyéjnye'eri, ajta nyaj nu'u hua'a japua huanyuuni aɨme ɨ maj rajpueijtzi. 19Ajta nyaj nu'u hua'uta'ixaate'en tɨcɨn: “Ijii pu'uri xaa tyaja'ure'enye ajna ninye'ira'a jetze tɨ hui tavastara'a rɨ'ɨ tihua'uta'asin.” ―Ayaa pu tira'ujijve ɨ yu'uxari jetze. 20Tɨ'ɨqui ratyeejire ɨ yu'uxari, tɨ'ɨj i raatapij ɨ tɨ ti'ivaɨre'e u teyujta'a. Ajta aujyeijxɨ. Naimi'i matɨj mana'a au maj huiirátya'acaa, aɨ mu raseijracaa. 21Aj pu i autyejche tɨ ayan tihua'uta'ixaate'en tɨcɨn: ―Ijii pu hui ayan tya'arauraste muejmi jemi a'ij tɨ te'eyu'usi'i aijna jetze ɨ saj ranamua. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Jesús. 22Naijmi'ica pu hua'aranajchaca'a. Aɨ mu cɨn naa rɨ'ɨ tira'utaseij aɨjna cɨme'e tɨ naa namuajre'e ɨ nyuucari tɨ raataxajtaca'a. Ayaa mu tyu'urihuauraca'a tɨcɨn: ―¿Ni cai aɨn pueen ɨ yaujra'an ɨ José? ¿A'ini hui auj ti'irɨ'ɨri? 23Tɨ'ɨqui Jesús ayan tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ee tzɨte'e, ayaa pu hui tina'amitejte'e ineetzi sej seyan tinaata'ixaate'esin aijna i nyuucari tɨ ayan namuajre'e tɨcɨn: Mɨ paj ti'ihua'ataca, pata'aj tihua'ahuaate'en asaɨj. Pata'aj peyan che'eta pana'a huarɨni ayajna pej e'ema'acan a'ij paj nu'u peri tyu'uruu aujna a'ahua'a Capernaum ɨ tej teri raamua'areeri'i. 24’Ayaa nu hui tyaja'amue'ixaate'e tzaahuati'ira'a cɨme'e, camu a'anaj ra'ancure'evi'itɨ a'atɨ tɨ Dioj jetze ma'acan ti'ixaxa'a aɨme ɨ maj maun huachaatɨme aujna tɨ e'ema'acan aɨjna ɨ a'atɨ. 25’Ee tzɨte'e, ayan ti'ayajna, ajmi'i tɨ auj seijra'acaa aɨjna ɨ Elías, mui'itɨ mu hui seijra'acaa iiya Israel aɨme ɨ juuca maj rusaɨjta mua'araa. Ajna'ɨmɨ pu'uri mu auma'a a'achu cumu hueica ninye'ira'a japuan e'ita'a maj cai che'e viiye. Ajta, eihua pu huatujri'ihuacaa nainjapua tɨj na'a aun tɨ huatyacá'a u Israel. 26’Ma ajta, aɨn Dioj capu hui raataityaca'a aɨjna ɨ Elías tɨ hua'a jemi a'ume'en aɨme jemi ɨ juuca ɨ maj Israel jetze e'ema'acan silu ayaa pu tiraataij tɨ aun á'ume'en aɨjna jemi ɨ jɨita'a tɨ rusaɨjta a'araa, aɨjna tɨ aun e'echajca'a u Sarepta, chajta'a tɨ aun seij chuejra'a japua e'ejtyama'acantaca'a tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Sidón. 27’Ajta tɨ'ɨj auj ti'ityavaaca'a aɨjna ɨ Eliseo tɨ Dioj jetze ma'acan ti'ixaxa'ata'a, mui'itɨ mu hui tí'icucui'icaa ɨ tyaɨte aɨjna cɨme'e ɨ tɨ tinyajxɨ hua'ahue'ira'a jetze. Mui'itɨ mu seijra'acaa iiyan Israel. Ma ajta, capu a'atɨ tihua'uhuaa silu aɨ pu'u, aɨjna ɨ Naamán, Siria tɨ e'ema'acan. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa aɨjna ɨ Jesús. 28Cɨme'en mu'u raanamuajri'i ɨ tyaɨte maj teyujta'a huiraati, matɨ'ɨj mi naimi'i huatanínyu'ucacuca'a. 29Ca'anacan mu ajhuiixɨ. Matɨ'ɨj mi ya'uvi'itɨ ca'anyejri cɨme'e, maj a pua'aque ru'irajtuaani u chajta'ana jetze. An mu ya'ure'enyejte a'u tɨ ancatee ɨ ɨrij jetze ɨ tɨ japuan huachajta'a. An mu ra'ancaráiniche'e a'u tɨ ancatee. 30Ma ajta aɨn Jesús, e'ita'a pu hua'a jetze tanye. Tɨ'ɨqui á'uraa. 31Tɨ'ɨqui aun pu a'ucáanye u Capernaum, chajta'a tɨ aun jetze ajtyama'acan u Galileeya. Tɨ'ɨj tyaja'ure'enye ajna xɨcajra'a me jetzen rusa'upi, aɨ pu tihua'umuá'ate. 32Eihua pu hua'a jetze raavatzɨ ɨ nyuucari a'ini tɨj ayan tihua'uta'ixaa, yaa pu tihua'utamitejte'e tɨcɨn: ―Xuee tɨ cu va'acan cɨn ti'itejvee. 33Meenti saɨj ɨ tyaata'a, au pu a'utyavaaca'a u teyujta'a. Tiyaaru'u pu tzajta'an seijra'acaa, tɨ e'ij pua'a een. Ca'anin pu cɨn raatajé aɨjna ɨ a'atɨ aɨjna ɨ Jesús. 34Ayan tɨcɨn: ―Muaa, ¿a'ini ti'itɨ pej tya'umua'aree itejmi jemi, muaa Jesús, mɨ paj hui Nazaret e'ema'acan? ¿Ni peyan ya tamej pej pi tejmi antipua'arite'en? Nyamuamua'ate inyaa a'atɨ paj pɨrɨcɨ, mɨ paj Dioj jemi rɨ'ɨ ti'iseijre'e. 35Aj pu i Jesús eihua ra'ajtya'axɨ ɨ tiyaaru'u tɨcɨn: ―Capaj ti'itɨj xajta. Huiirajraa hui mɨ tevi jetze. Ajta aɨn tiyaaru'u, aɨ pu ra'arai a chuaata'a mejseiiraca ɨ tyaɨte. Tɨ'ɨqui cai a'ij raaruu ɨ tevi, aj pu i huiirajraa. 36Naimi'i mu rɨ'ɨ tira'utaseij ɨ tyaɨte. Matɨ'ɨj mi meyan tyu'utaurixaa tɨcɨn: ―¿Ti'itaani nyuucarijra'a cɨn ti'ixa? Aɨ pu hui tihue'ijte'e ɨ tiyaaru'use. Xuee tɨ cu aɨjna cɨn antyujmua'aréera, a'ini rumuare'eri'ira'a pu cɨn ti'imuare'e mej mi huiracɨɨnye ɨ tiyaaru'use ɨ tyaɨte tzajta'a. ―Ayaa mu tyu'utaxajtaca'a. 37Ajta nainjapua tɨ aun huatacá'a, naimi'i mu raamua'areeri'i a'ij tɨ Jesús ti'itɨj huáruu. 38Tɨ'ɨqui huiirajraa aɨjna ɨ Jesús aujna u teyujta'a. Tɨ'ɨqui aun a'ará'a ɨ Simón tɨ e'eche'e. Ajta aɨn ɨ mu'unyaara'an ɨ Simón, aɨ pu ti'icui'icaa. Pɨstacara'a aɨjna ɨ jɨita'a. Matɨ'ɨj mi raatahuaviiri'i maɨjna ɨ Jesús tɨ nu'u tiraahuaate'en. 39Tɨ'ɨj i Jesús aicaujtutzi aɨjna jemi. Tɨ'ɨqui ra'ajtya'axɨ ɨ tɨ cɨn ti'icu'i. Aj pu i huatyapua'araca'a ɨ cui'ini'ira'a. Cɨme'en pu huatyapua'araca'a ɨ cui'ini'ira'a, aj pu i ajche aɨjna tɨ ti'icui'icaa. Tɨ'ɨqui aɨn tihua'umí. 40Tɨ'ɨj huara'acaanaca'a ɨ xɨcaj, aɨme ɨ tyaɨte hua'ure'enejtya'axɨ ɨ Jesús jemi naijmi'ica ɨ mej ti'icucui'ijmee. Capu ti'iseicaj na'a ɨ cui'ini'ira'a. Aɨ pu hua'ajtamuára'axɨ seij ajta seij. Tɨ'ɨqui naijmi'ica tyu'uhuaa. 41Majta maɨn ɨ tiyaaru'use ɨ maj tyaɨte tzajta'a seijra'acaa, naijmi'i mu huiiraacɨ. Matɨ'ɨj mi meyan ca'anin cɨn tiraatajee tɨcɨn: ―Muaa pa yaujra'an pueen ɨ Dioj. Ma ajta aɨn Jesús, aɨ pu hua'ajtya'axɨ. Capu hua'uta'a mej tyu'utaxaj a'ini májmua'areeraca'a tɨcɨn aɨ pu aɨn pɨrɨcɨ Dioj tɨ an yá'ujra ɨ ɨpuari japua. 42Tɨ'ɨj tapua'arijma'aca, aj pu i huiirajraa u chi'ita ɨ Jesús. Au pu a'ará'a a'u tɨ cai e'e ti'itɨ. Majta maɨn ɨ tyaɨte, aɨ mu ráahuausima'a. Matɨ'ɨj mi maun a'ará'a a'u tɨ a'ij é'enya'a. Mejxe'eva'acaa tɨ cai a'ura'ani, tɨ aun a'utyaturan aɨme jemi. 43Ma ajta aɨn Jesús, ayaa pu tihua'uta'ixaa tɨcɨn: ―Ayaa pu ajta tyu'ujxe'eve'e nyej tihua'uta'ixaate'en ɨ seica ɨ tyaɨte mej meyee huachaatɨme nyaɨjna cɨme'e ɨ nyuucari tɨ rɨ'ɨ tihua'uta'asin, ɨ tɨ ajta cɨme'en raxajta tɨ aɨn Dioj yan huataseijre'esin iiyan chaanaca japua tɨ i yan tyu'utaijta tɨj na'a va'atɨ yen seijre'e. Ayaa nu hui een cɨn mu a'uve'eme. ―Ayaa pu tihua'uta'ixaa. 44Ajta aɨn Jesús, auche'e pu tihue'ixaatya'acaa u tihua'ateyujta'a jetze tɨj na'a aun tɨ huatacá'a u Judeeya.