text:
Stat de la materia
I stat de la materia a hinn i maner che la materia la pö interagì per fa sü di fas umugeni e macruscopich.
I esempi püsee cumün chì sü la Tera a hinn i solid, i liquid e i gass ma in del ünivers quel püssee cumün a l'è el plasma. Quij ch'a hinn cugnussüü e familiar de men a hinn: el plasma quark-glüon, el cundensaa de Bose-Einstein, el cundensaa fermiònich, la materia degenerada, la materia strana, i süperflüid, i süpersòlid e prubabilment anca i string-net liquids.
Solid
In del stat solid atum o mulecul a hinn ligaa bej stret intra de lur per furmà un reticul cristalin rigid o una strütüra amorfa isòtrupa (anca se minga tücc cunsideren i solid amorf di solid). I solid a hinn incumprimibil (se puden minga schiscià) e gh'hann una sua furma definida.
Liquid
In del stat liquid i mulecul a hinn ligaa intra de lur in manera debula e se poden möf. I liquid gh'hann un vulüm ma minga una sua furma definida.
Gass
In di gass i mulecul interagissen dumà in manera propi fiaca e a hinn quas indipendent in di muiment; dunca poden ucüpà tüt el volüm del sò cuntenidur. I gass a hinn cumprimibil e gh'hann minga una sua furma.


c: text/html

text:
Capitala
La capitala (o citaa capitala de Stat), ind el sens plœ streit, l'è la citaa qe l'è la sed del govern de un stat.
Etimolojia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol termen al veng dal latin capitalis, derivazion de caput, qe al g'ha ol significad de capo, guida.
Tipolojia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La capitala la pœl vesser
- orijinaria, çoè qe l'ha dait orijin al so stat (esempe: Paris per la França);
- designada, çoè cernida intra i citaa del stat (esempe: Roma per ol Regn d'Italia);
- fondada, çoè creada per far la capitala (esempe: Costantinopel per l'Impero Roman d'Orient).
Riferiments[Modifega | modifica 'l sorgent]
- (IT) Capitale - Geografia, ind la Treccani

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'eroport ha engaschà 800 collavuraturs per far tests cun l'indriz provisoric al check-in. In termin per la reavertura na datti dentant anc betg. Dapi las attatgas da mardi passà è il port aviatic da Zaventem serrà. Bleras societads aviaticas guntgeschan lur sgols sin eroports regiunals a Brüssel ubain sin eroports en pajais vischins.
Lufthansa stritga sgols a Brüssel
La Lufthansa, la societad-mamma da la Swiss, stritga tut ils sgols a Brüssel, almain enfin mesemna. Er il sgol da la gievgia en damaun tranter Turitg e Brüssel crodia ora. Avant aveva la Swiss stritgà tut ils sgols fin glindesdi da Pasca.
RR novitads 10:00


text:
Dapi oz pon ins telechargiar l'app da SwissCovid sin il telefonin. L'applicaziun duai gidar da restrenscher la derasaziun dal coronavirus, scriva l'Uffizi federal da sanadad sin sia homepage. Ella cumplettescha il contact-tracing classic, cun persequir ils contacts ch'ins ha gì sco ultim, entras il chantun. La SwissCovid app duai gidar da franar las chadainas d'infecziun.
Co funcziuna l'app?
Il diever da l'app è voluntari e na custa nagut. Dapli persunas che installeschian l'app e dovran ella e pli effizient ch'ella funcziuna per restrenscher il virus, scriva il BAG.
L'app registrescha sch'ins è vegnì insacura en contact cun ina persuna che ha era installà l'app. Sch'ins è stà insacura pli datiers che 1,5 meters dad ina persuna ch'è infectada cun il virus, e quai per pli ditg che 15 minutas, lura trametta l'app ad ins in messadi anonim. Sch'ins ei infectaus, indichesch'ins quai a l'app ed ils contacts ch'ins ha gì vegnan infurmads.
Tge far sch'ins survegn in tal messadi?
L'app propona ad ins da telefonar ad ina hotline da l'Uffizi federal da sanadad. Tgi che n'ha nagins sintoms, sa da principi lavurar vinavant. Mo sch'ins survegn in attest dal medi u in'ordinaziun uffiziala dad ir en quarantina, sto il patrun pajar vinavant la paja. Sch'ins ha sintoms pon ins ir a laschar testar. Il test da corona è gratuit per persunas che nizzegian l'app, quai ha il parlament decidì.
Co vegnan mias datas protegidas?
Dapi la fin matg èn hackers ed auters interessads vid testar l'app sin mancanzas da segirezza. L'entschatta zercladur ha il parlament approvà la basa legala per duvrar l'app ch'è vegnida sviluppada da la Confederaziun e la Scola politecnica federala. En la debatta en il Cussegl naziunal ha il minister da sanadad Alain Berset declerà ch'il resun saja per il pli stà positiv.
Impurtant da dir è che las datas na vegnan betg arcunadas en in lieu central, mabain mo sin il telefonin sez. Suenter trais emnas vegnan las datas mintgamai stizzadas.


text:
Gian Meyer è stà blers onns medi da chasa a Samedan. En pli è el s'engaschà en l'anteriura colonia portugaisa São Tomé per extirpar malsognas d'egls. Per quel scopo ha el lantschà dal 1998 ensemen cun ses bun ami ed hotelier Claudio Bernasconi la Fundaziun Waldhaus am See. Ils davos onns ha el vivì en la chasa da tgira Promulins a Samedan, perquai ch'el ha patì da la malsogna demenza.
Chasas da scolas e clinicas d'egls
La fundaziun Waldhaus am See ha construì diesch chasas da scola a São Tomé, quatter scolinas e realisà plirs projects medicinals, tranter auter ina sala d'operaziun. Entant sajan ils projects en in stadi critic, ha Claudio Bernasconi, president dal cussegl da fundaziun, ditg questa stad envers RTR. La maisa d'operaziun saja da ruina, la mobiglia d'ina chasa da scola vegnida arsa durant ina festa.
Perquai duain ils davos radund 220'000 francs da la fundaziun vegnir investids tranter auter en novs apparats medicinals. Suenter duai la fundaziun vegnir schliada.
Ord l'archiv:
RR novitads 11:00


text:
L’invit da far propostas da contribuziuns sa drizza a tut las persunas d’instrucziun ed a tut ils scienziads e tut las scienziadas che s’occupan da la furmaziun da linguas estras e da la didactica da linguas estras e dal plurilinguissem, sco era a tut la persunas interessadas che lavuran en la furmaziun.
Las propostas pon variar tranter experientschas praticas (didacticas ed/u organisatoricas), projects scientifics (qualitativs e/u quantitativs) e cas concrets.
Per inoltrar ina proposta ston ins l’emprim s’annunziar en il sistem da gestiun da la conferenza, quai cun endrizzar in agen account. Latiers ston ins inditgar las datas persunalas ed ina adressa da mail valaivla sin:
» http://www.plurilinguismo2018register.supsi.ch/
Silsuenter survegnis vus in num d’utilisader ed in pled clav. Sch’ins s’annunzia en il sistem pon ins inoltrar ina u pliras propostas en il dus formats fixads.
Contribuziuns individualas: Per contribuziuns individualas al convegno vegni pretendì d’inoltrar ina resumaziun da max. 500 pleds, exclus bibliografia, nua ch’il suandant è inditgà: titel, tip dal studi / da l’experientscha e sias finamiras, context dal studi / da l’experientscha, propostas per ina soluziun u resumaziun dals resultats / da las datas rimnadas. Las propostas pon vegnir scrittas per talian, franzos u tudestg. La lingua da preschentaziun correspunda a la lingua da la resumaziun.
» Model contribuziun individuala
Simposis: Las resumaziuns (max. 500 pleds, exclus bibliografia) da las contribuziuns individualas che vegnan preschentadas al simposi ston esser accumpagnadas d’ina curta descripziun dal tema e da las finamiras dal simposi (max. 250 pleds).


text:
Il nov project che la citad ha preschentà cumpiglia in stadion plitost modest cun 18'500 plazs, dasperas 173 abitaziuns cooperativas - e - main modest, anzi marcant, dus sgrattatschiels da mintgamai 137 meters cun biros ed abitaziuns. Finanzià vegniss l’entir project da la Credit Suisse sco investura principala. La citad metta a disposiziun il terren en dretg da bajegiar. Ina votaziun dal pievel n’è il mument betg prevesida, è dentant tenor il cusseglier da la citad Daniel Leupi n’era betg sclausa.
Odissea bain baud a fin?
Il nov stadion da ballape da Turitg, quai è sco ina odissea, in viadi che para da buc ir a fin. Avant 13 onns, il settember 2003, han votantas e votants da Turitg detg «gea» ad in nov stadion cun 30’000 plazs sin l’areal dal Hardturm. Quai stadion avess gì dad esser pront per l'EURO 2008. Differents recurs han dentant retardà il project e la finala è quel vegnì sistì. Per tuttina esser pront per l'EURO ha la citad bajegia tut a la bahuta il nov stadion Letzigrund, in stadion cumbinà per atletica leva e ballape. Quel n’è insumma betg ideal per ballape perquai ch'ils aspectaturs èn bler memia lunsch davent dal plaz. Adina puspè hai perquai dà propostas per in nov stadion per ils dus clubs GC ed FCZ, nagina è dentant vegnida realisada.
RR actualitad 12:00


text:
di: L.Carcano - C.Merli
Sòtt on ciel con tanti stèll,
cent ghitar e mandolin,
vos distes de menestrèll...
Pòrta Cicca in pompardina la fa fèsta.
E la canta spensierada
dal Caròbbi ai Trii Ronchètt
per i sògn del primm amor
di tosann che fann pandan coi ròs in fior.
Nostalgich serenad de primavera.
Là sul pont de la Conchètta
i coppiètt al scur de sera,
vardi lì... che fann l'amor!
Pòrta Cicca e la soa gent
coi barconi insognorent,
de Milan l'è on cantonscèll
doe ferma gh'è la stòria che ripòsa.
Tra i cà vègg in sù l'alzaia,
el fossètt di lavandee
che dal ciel l'è illuminaa
tutt d'argent a l'è on tappee bèll de guardà.
Simpatich serenad sù la ringhera.
Per la fèsta de stasera
tucc i strad fann de balera.
Sant Ambroeus el guarda giò!
Romantich serenad de fantasia.
Pòrta Cicca spensierada
la spasseggia per la strada
a brascètt del Meneghin!
Serenada, serenada malandrina.
Serenada, serenada meneghina.
Sòra al Dòmm la Madonina...
la saluda Pòrta Cicca
... al ciar de luna!...


text:
Percursc naturalistics
Percursc naturalistich "Zans"
Le percurs naturalistich „Zans“ é ite insom la Val de Funes. Al é le pröm dla provinzia adaté ince por scagns da rodes y al ti presentëia a chi che vá a spazier y sö por munt la contrada naturala y culturala unica dl Parch natural Pöz-Odles.
Na contrada culturala da paur, bosć y pra da munt plëgns de flu sot les pizes imposantes dles Odles acompagnëia i vijitadus por trëi chilometri. Indöt él 17 staziuns, en pert cun scritöra braille (por i verc), che informëia sön la formaziun y les particolarités naturales de chësc raiun.
Dala plaza da parché a Zans condüj le tru tres la Piuswiese pormez a na tlisöra de salvarjina, passan impröma dlungia la cialciara y la ütia „Kelderer Wiese“ y spo dlungia la ciasa forestala ia y röia ala fin indô jö dala plaza da parché a Zans. Le toch plü ërt da jí söpert á na pendënza dl ot porcënt, te de plü posć ciafon n banch da palsé che inviëia a sté chic y a ciaré incërch.
Les scoltöres de lëgn metüdes sö pro n valgönes staziuns é gnüdes fates tl salf protezioné „Der Kirschbaum“ a Balsan. Le zënter di verc San Rafael da Balsan s’á cruzié de arjigné ca i tesć tla scritöra braille.
-
La cherta dl percurs naturalistich de Zans da desćiarié en PDF (grandëza: 0,6 MB)


text:
Paejes Basc
I Paejes Basc (olandesc: Nederland,) ie n stat te l'Europa uzidentela cun n valgun raions te la Caribich. L ie la majera de la cater nazions che fej ora l Rëni de i Paejes Basc. Te l'Europa à i Paejes Basc 12 provinzies. I cunfina a est cun la Germania, a sud cul Belje y a nord y ovest cul mer dl nord.
La cater majera ziteies de i Paejes Basc ie Amsterdam, Rotterdam, Den Haag y Utrecht. Amsterdam ie la majera zità y la capitela, ma la sënta dl guviern ie a Den Haag. L port de Rotterdam ie l majer te l'Europa y l aeroport de Amsterdam ie un de i majeri te l'Europa.
Ie Paejes Basc ie n cumëmber de l'Union Europea, G10, NATO, OECD, WTO y de la zona Schengen.
I Paejes Basc à chësc inuem pervia de la topografia ndrëta y basa. Mé l 50% de dut l teritore ie plu aut che 1 meter sëura l livel dl mer, y ca. l 26% de l teritore ie sota la autëza dl mer. A ngrum de raions che ie sota l livel dl mer ti dijun polder y chisc ie unic a se l dé tres la retlamazion de la tiera dal mer che ova bel scumencià tl 14ejim secul. Tl lingaz rujenà ti vëniel ënghe suënz dit Olanda (Holland). L'Olanda ie perdrët mé na region de i Paejes Basc, ma la plu mpurtanta.
Cun na populazion de 17,5 milions de persones sun n teritore de 41.800 km² à i Paejes Basc na densità de 523 persones per km², che ie una de la densiteies plu autes al mond y la segonda plu auta te la Union Europea. Mpo ie i Paejes Basc l segondo majer exporter de spëisa y prodoc de agricultura al mond.


text:
Il lockdown pervia da la crisa da corona ha era tutgà ils garaschists. Fertant ch'ils lavuratoris han dastgà tegnair avert la portas, hai dà naginas venditas d'autos cun contact persunal.
Las emprimas duas, trais emnas han schon fatg in pau tema. Nagin s’annunziava – betg per cumprar autos ed era betg per laschar far reparaturas
Ils vendiders d'autos en il homeoffice han gì da sbatter cun novas sfidas:
Quai è stà in s’endisar a l’entschatta, perquai che nus n'enconuschevan betg quai. E lura na funcziunava era betg tut davent da chasa. Quai è effectiv stà ina situaziun speziala
Entant è però ina gronda part dals clients puspè turnada:
En il lavuratori va la lavur puspè vinavant normal. Nus avain lavurs en la media, na betg stravagà, dentant igl è ok


text:
130 pajais, tranter quels era la Svizra, èn sa cunvegnids ad ina refurma fiscala.
Latiers tutga in pe da taglia minimal da 15%, sco ch'ils pajais scrivan en ina communicaziun communabla. La Svizra collavura per sviluppar vinavant il project, dentant cun intginas resalvas.
Ils pajais han, sut il tetg da l’Organisaziun da cooperaziun e svilup economic OECD, tractà dapi onns davart questa refurma. Ils daners da taglia dals 100 pli gronds concerns dal mund duain tenor la cunvegna ir pli fitg là, nua che quels fan la svieuta. Las taglias dals pajais fan or var 90% da tut la prestaziun economica mundiala.


text:
Dapi tschintg onns datti gia ils MINT-Camps. La firma Trumpf a Grüsch è sa participada a quest project per la quarta giada. Durant ils camps vegnan ils uffants sensibilisads per ils roms matematica, informatica, scienza natirala e tecnica. A partir dals 15 enfin ils 19 d'october han ils uffants dastgà guardar davos las culissas da la firma Trumpf a Grüsch.
Nus vivain en in mund tecnologic. Perquai èsi impurtant da preparar ils uffants sin quai. Quai stat a cor a nus.
Impurtanta purschida era per las firmas
Ils MINT-Camps na sajan betg be impurtants per ils uffants, mabain era per las firmas che porschan tals camps. Sper la firma Trumpf a Grüsch, è era la EMS-Chemie involvada. Per las fatschentas saja central da pudair fascinar ils uffants per ils roms da MINT. Els speran ch'ils uffants turnan forsa in di a far in fufragnadi. Uschia sappian els segirar la proxima generaziun d'emprendists.
Nus duvrain ina buna e motivada generaziun giuvna. Quai munta che nus stuain entschaiver baud e nizzegiar l'interess dals uffants.
RR actualitad 07:00


text:
En il rom da la reducziun da persunal relascha la societad aviatica Swiss 550 persunas u fa far ellas midadas. Quai èn pli pauc che spetgà. Tenor ils plans oriunds fissan fin a 780 persunas stadas pertutgadas da las mesiras da spargn.
Quai aveva la societad aviatica communitgà avant in mais. Lura aveva ella er annunzià da vulair reducir sia flotta per 15% pervi da la pandemia. Actualmain ha la Swiss 90 aviuns.
Ord l'archiv
Pudair sgular è gia adina stà in grond siemi da la Samedrina Flavia Huder. Dapi l’october 2019 lavura ella sco flight attendant tar la Swiss. Causa il coronavirus èn bunamain tut ils sgols vegnids annullads.


text:
A sia radunanza da delegads ha il president da la federaziun, il cusseglier dals chantuns Roberto Zanetti, discurì da fatgs che na sajan nagin chapitel glorius. Sco in dals ultims pajais en l'Europa n'haja la Svizra nagin plan d'acziun cunter pestizids.
Quests meds, che surtut l'agricultura svizra dovria, chaschunian als flums ed auals en Svizra in veritabel cocktail da pestizids, uschia Zanetti. E malgrà quai sajan anc adina en vendita 2'000 tonnas da pestizids - tranter quests era il dispitaivel 'Glyphosat'.
RR novitads 15:00


text:
di: Luigi Carcano - Claudio Merli
Dedent d'on sògn el Berto de Giussan,
con tant de spada in pugn sul ciel pontada,
ghe giura fedeltà al Pà Giovann,
el papa bergamasch, che tucc insèma,
el benediss ch'el tal Guglielmo Tell,
alpin, mondin, e tanta gent lombarda.
Foeura del sògn,
el temp indree el voeur
mes'ciass cont el progrèss
de l'epoca che cambia.
Coi sò speranz la gent in d’on canton
ghe fà i galitt ai sògn e se desseda
i tradizion antigh, e i sentiment
che vann a ravanà in de la stòria
tutt quèll che per difètt l’è staa nascòst
in del caldar de l’epoca passada.
Foeura del sògn,
coi sò color al vent
sgariss la verità
de l'epoca che cambia.
Indifferent el Pò el cala giò
per digh al mond: la Svizzera l’è bèlla!
Si ma però
l’è bella anmò de pù,
ma pròppi per debon
la nòstra Valpadana!


text:
En connex cun la crisa da corona n’ha la Svizra anc betg chattà la dretga ballantscha tranter luccadad e precauziun. Quai ha ditg la presidenta da la Confederaziun, Simonetta Sommaruga, en in’intervista cun la gasetta «SonntagsBlick».
Nus stuain restar precaut.
In indizi saja ch’il dumber da las novas infecziuns saja s’augmentà ferm en Svizra. I saja necessari da vinavant esser precaut. Perquai haja il Cussegl federal ordinà in obligatori da purtar mascrinas en il traffic public e la quarantina per viagiaturs da territoris da risico. Bler haja la Svizra fatg endretg. Forsa avess l’obligatori da purtar mascrinas stuì vegnir pli baud,
ha concedì Sommaruga.
Sommaruga sa dosta cunter la renfatscha ch’il Cussegl federal haja tramess in messadi fallà a la populaziun cun abolir almain tut las restricziuns. Bleras reglas valian anc adina, uschia per exempel il scumond d’occurrenzas grondas. Uss sajan ils chantuns responsabels. Quai er per clubs. Ils chantuns stoppian prender mesiras energicas.


text:
Stretga, malsegira e 100 onns veglia è la serpentina da Brusio a Viano en Val Poschiavo. Adina puspè crodan crappa sin la via che na correspunda betg a las prescripziuns da la Confederaziun.
Questa via è antiquada. Il grond privel è la crappa che croda adina puspè, cunzunt la primavaira.
L'uffizi chantunal ha ussa preschentà a la populaziun la varianta che vegn realisada l'atun 2020: Cun dapli raits da segirtad e cun raits spezialas che furman ina sort tetg d'ina gallaria, duai la via vegnir pli segira. La via duai era vegnir pli lada per ch'ils autos possian cruschar meglier. L'atun cumenzan las lavurs che custan 20 milliuns francs.
RTR Telesguard 17:40


text:
Puncròu
Puncròu (en italià: Pontecurone) l'è un cumün italian de la regiun del Piemont, en pruvincia de Alessandria, che g'ha pressapoch 3.848 abitant (ISTAT, 2005), una süperfiss de 29,81 km², per una densità de 127 ab./km². Al cunfìna coi comün de Ar Casà, Casé (PV), Casternöv, La Riva (PV), Turtona, Vigsö, Vughera (PV).
L'è el pais indue che gh'è nassüü Luigi Orione, un prevost, fondadùr Picola Opera de la Divina Pruvidensa: proclamaa sant dal papa Giuan Paol II.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc


text:
Ins stoppia proteger ils animal selvadis dals chatschaders che giaudian lur hobi sin donn e cust dals pli flaivels, ils animals. Quai di Monika Heierli. Sco exempel numna ella la chatscha sin las vulps. Il chaun vegnia chatschà en la tauna da la vulp. En la lescha stettia dentant, ch’ins na dastgia betg far mal ad in animal. Gist quai vegnia dentant fatg cun la chatscha tradiziunala.
Iniziants: «La natira duai regular»
Ensemen cun ses collegas da la Partida svizra per ils animals ha Monika Heierli inoltrà l’iniziativa che pretenda che la chatscha da revier en il chantun Turitg vegnia scumandada. La tgira dals animals selvadis duajan surprender circa 100 guardiaselvaschina emploiads dal chantun. Quai tanschi, di Heierli. Ils chatschaders na dovria lura betg pli.
Els veglian che la natira reguleschia la populaziun dals animals selvadis, tras envierns fraids e dirs u la mancanza da nutriment:
En il chantun Turitg vegnan ils guauds duvrads uschè bler da la populaziun per sa recrear. E qua n’è la chatscha, uschia sco ch'ella vegn pratitgada oz, simplamain betg pli giustifitgada.
Adversaris: «Senza chatschaders datti problems»
Quai vesa Samuel Ramseyer tut auter. El è in dals circa 1'500 chatschaders en il chantun Turitg e sesa en la suprastanza da l'uniun «Jagd Zürich». Gia il titel da l'iniziativa na constettia betg, di el.
Era ils chatschaders sajan guardiaselvaschina. Ils chatschaders fetschian bler, per che la populaziun dals animals selvadis restia sauna. Scumandar la chatscha e simplamain surlaschar ils animals a sasezs e sperar che la natira regleschia lura schon tut:
I dess dapli donns tras ils animals. Ed era la populaziun fiss periclitada pervia da malsognas ed epidemias.
Chatscha saja la raschun per ils problems
Sch'i dettia insanua problems sappian anc adina ils guardiaselvaschina intervegnir a moda professiunala, respunda Monika Heierli. Quai saja bler pli effectiv che la chatscha dad oz.
Lezza chaschunia dapli problems che quai ch'ella schlia. U ch’ella haja extirpà ils animals u ch’ella haja procurà per ina surpopulaziun. Ils votants e las votantas na crajan betg pli quai che la lobi dals chatschaders raquintia. Ella saja perquai da buna speranza da pudair persvader la populaziun da scumandar la chatscha.
Davart l'iniziativa decidan ils votants e las votantas dal chantun Turitg ils 23 da settember a l'urna.
Istorgias e novitads da la chatscha en Grischun
Tut da la chatscha grischuna 2018.
RR actualitad 11:00


text:
Cun quest pass vul la Confederaziun garantir che la populaziun svizra survegniss svelt in segir ed effizient vaccin cunter il coronavirus, scriva l'Uffizi federal da sanadad BAG. La Svizra saja in dals emprims pajais che haja suttascrit in contract cun Moderna, uschia il BAG.
En tut ha la Svizra segirà cun quest contract 4,5 milliuns dosas dal vaccin. Cunquai ch'i dovra per persuna mintgamai duas dosas, tanscha questa quantitad per vaccinar 2,25 milliuns persunas.
Lonza sco producent
Involvì en la producziun è er l'interpresa da farma Lonza en il Vallais. Quella duai lura surpigliar la producziun dal vaccin da Moderna, uschè svelt sco quel è lura pront. Ina lingia da producziun è gia en la fasa da realisaziun a Visp. La producziun là pudess gia cumenzar il favrer.
300 milliuns per vaccin
Per acquistar in vaccin ha la Confederaziun actualmain previs ina summa da 300 milliuns francs. Il mument na saja dentant anc betg cler, tge interpresas che vegnian la finala ad avair success cun in vaccin. La Confederaziun saja perquai er en il discurs cun autras firmas e sustegnia er projects multilaterals per garantir ina gista repartiziun d'in futur vaccin.


text:
La Svizra è curt avant far in contract per in vaccin cunter il coronavirus. Sco Pascal Strupler, il directur da l'Uffizi federal da sanadad ha ditg ier saira envers SRF, vegnia il contract cun il sviluppader da vaccin american «Moderna» suttascrit en paucas uras. Cun quest contract vegnia la Svizra a survegnir fitg svelt in vaccin, uschia Strupler.
Naginas indicaziuns davart pretsch
Quant che la Svizra ha pajà per quel contract n'è betg enconuschent.
Tranter auter sustegna la regenza americana la firma da biotecnica «Moderna» cun bunamain ina milliarda dollars.
Lonza er da la partida
Part dal program è er il furnitur da farma Lonza. Il concern svizzer duaja producir la substanza activa, cura che la vaccinaziun è sin il martgà. Tenor la regenza americana duaja quai esser il cas ils emprims mais da l’auter onn.
Cun 4,8 milliuns infecziuns confermadas e radund 159'000 mortoris èn ils Stadis Unids actualmain il pli pertutgà da la pandemia da corona.


text:
Cun il project Bondo II duain las fracziuns da Bondo, Promontogno, Spino e Sottoponte vegnir protegidas en avegnir meglier dad ulteriuras bovas ed inundaziuns.
En il center stattan:
- la construcziun da mirs da protecziun e batschigls da tschiffada per ils flums Maira e Bondasca
- dad auzar las vias communalas e la via chantunala
- da fabritgar trais novas punts
L'entir project custa 42 milliuns francs. La Bregaglia surpiglia tranter 11,9 e 13,3 milliuns francs, il rest surpiglian il chantun e la Confederaziun.
Previs èsi, da cumenzar cun las lavurs l'atun 2021. Fin l'onn 2025 duessan lura tut ils projects esser a fin.
Las bovas dal 2017
L'avust 2017 han pliras crudadas da crappa al Piz Cengalo en la Val Bondasca chaschunà tras grondas bovas per donns massivs a Bondo, Promontogno, Spino e Sottoponte. La situaziun al Piz Cengalo è anc adina malsegira ed in'ulteriura crudada da crappa pudess chaschunar ulteriuras bovas.


text:
Tla semifinela dl campiunat talian Under 18 fņvel l Gherdėina y l Renon y l Asiago contra l Puster che se batova per ruvé tla finela. L Asiago se ą bele do doi partides davanią l post te finela, l Gherdėina ą messł jģ ala terza partida. Cun doi partides vėntes ai penalties se ą ala fin l Gherdėina meritą de ruvé inant.
Gherdėina - Renon 2:5 (0:1, 1:1, 1:3)
Scumencią melamėnter ą per la U18 la lingia de partides per ruvé tla finela. I mutons fova nervėusc y sautova scialdi a uet y ne se nuzan nia l vantaje de jughé n cėsa, ntan che i autri fova plu cuncrec y ą nuzą la ucajions che i ova. L Gherdėina ą bėn trat 54 iedesc sun cassa, ma ą danz mé fat doi goi! Sun l 2:4 ala fin ą l trainadėur mo purvą a tņ ora l verdiaporta, ma al Renon ti iel mo garatą l gol a cassa ueta. I goi a fat Tim Linder y Damian Bergmeister.
Renon - Gherdėina 2:3 d.p. (1:1, 0:0, 1:1, 0:0, 0:1)
N la ultima dumėnia fņvel pona la segonda partida sun Renon. I mutons ą jugą cun mpue plu de cė y fova tresora dan cassa dl averser, che purempņ for apront a fermé i tiri dl Gherdėina. Do doi menuc tl terzo tėmp ti iel garatą al Gherdėina l 2:1, ma doi menuc dan la fin dla partida se ąi mo giapą l gol che valivova inņ ora l resultat. N ą nsci messł jģ tl "overtime". Iló ne niel tumą degun gol y sun na tela ąn messł tré i penalties. Cinch per pert che ne ą mudą nia y pona jģvela un al iede: scumencią a tré ą l Renon y ą falą, śėn messova tré l Gherdėina y sce l jiva ite fņvela venciuda. Duc stajova ert, ma la ti ą butą al Gherdėina y ą nsci vencił chėsta partida. I doi goi tl tėmp reguler ie unic fac da Andreas Vinatzer, l penalty dezijif fova de Damian Bergmeister.
Gherdėina - Renon 4:3 d.p. (1:2, 1:1, 1:0, 0:0, 1:0)
Partida da zitré dal scumenciamėnt nchin ala fin, la "bella" coche n dij, chėla de merdi ai 5 de auril tl stadio de Sėlva. Śėn se tratņvela, l fova lultima puscibltą per ruvé te finela y i mutons ą sambėn sentģ dassėnn chėsta partida. Purtruep ąla riesc sciacą y mé do trėi menuc y mez stajņvela bele 2:0 per l Renon. Ma l Gherdėina ne lą mei data su y cumbatan dassėnn iesi stai boni de valivé ora la partida nsci che n ą inņ messł jģ tl "overtime" y pona a tré i penalties. Tlo ti ąla bel snel butą al Gherdėina a fé i goi, ntan che l Renon ne n abinova ite degun. Per l Gherdėina ąl fat i goi Lukas Mair, Juri Runggaldier y Damian Bergmeister. L penalty dezijif fova de Leo Holzknecht.
Nsci ie l Gherdėina śėn te finela ulache i ą da se la fé ora cun l Asiago. La prima partida ie bele n juebia ai 7 de auril dala 18.30 te Sėlva, la segonda sarą n sada ai 9 de auril a Asiago y sce n cajo sarąl mo da fé la terza partida n lunesc te Sėlva. Unide duc a fé n bel tifo!
Y propi ai tifosi ti vąl n gran rengraziamėnt, l miėur "Fanclub", belau dut jugadėures dla Under 20 y plu jėuni che ą ciantą y sustenģ la scuadra ntan duta trėi la partides, braviscimi!!! y speron de Ve udėi inņ.


text:
Ìrma
Ìrma (pronunciàt [ˈirmɔ] endèl dialèt del pòst. En Italià: Irma) l'è 'n cümü de 132 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'n àlta Val Trompia, sö'ndèna còsta de 'na valèta lateràl söla sinìstra orogràfica de la Val Trompia. El cümü l'è colegàt al fónt de la àl per mès de dò strade, la pruvinciàl SP53 che la part de L'Aiàl (frasiù de Pezàze) e l'ótra che và sö de Böegn.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il cusseglier dal stadi Pierre-Yves Maillard (PS, VD) ha gudagnà la cursa cunter la cussegliera naziunala Barbara Gysi (PS, SG). Delegadas e delegads da l'Uniun sindicala svizra han elegì Maillard cun 115 da 212 vuschs – Gysi ha fatg 82 vuschs.
Maillard succeda a Paul Rechsteiner ch'è sa retratg sin la fin da november. El cumenza sia lavur en il presidi tranter il matg e zercladur.
Commembers «gronds» han decidì
Da las 14 federaziuns commembras a l'Uniun sindicala svizra èn s'exprimidas per Barbara Gysi l'associaziun dal persunal da la Confederaziun, ils sindicats VPOD e Garant, e la cumissiun da las dunnas da l'Uniun sindicala. Per Pierre-Yves Maillard eran s'exprimids il sindicat commember il pli grond, la Unia, però era Syndicom ed il sindicat dal persunal da traffic SEV.
RR novitads 15:00


text:
Il portal sa basa sin retschertgas informalas tar las singulas assicuranzas. Las emprimas prognosas da l’associaziun da la branscha SantéSuisse discurrivan il fanadur anc d'in augment da tranter 4 e 5%. Lura aveva er bonus.ch confermà questas prognosas.
Pervia d'indicaziuns davart ils custs da sanadad che creschan ed indicaziuns finanzialas da tschertas cassas da malsauns curregia il portal da cumparegliaziun però sia prognosa.
L'emna che vegn publitgescha l'Uffizi federal da sanadad las premias da cassas da malsauns uffizialas per il 2017.
RR novitads 08:00


text:
Curt suenter las 16:30 è in automobilist dad 80 onns charrà da Cuira nord direcziun Zezras sin l'autostrada A13. Sin l'autezza da Trimmis ha el tutgà la saiv directiva entamez la via. Là hai gì in'avertura da la saiv directiva uschia che l'auto è vegnì sin l'autra vart da la via ed è uschia collidà cun in auto che vegniva encunter. Silsuenter è in ulteriur auto collidà cun la saiv directiva ch'è stada disfatga sin fundament da l'emprim auto ch’ha tuc quella. Da la vart dal sid è in auto collidà cun in'apparatura che flaivlenta collisiuns ch'era avant vi da la saiv directiva. L'um dad 80 onns è vegnì transportà en l'ospital chantunal da Cuira.
Lavurs da rumida pretensiusas
Pervi da la saiv directiva defurmada ha l'autostrada A13 stuì vegnir serrada sin omaduas varts. Durant pliras uras ha la polizia svià il traffic sur la via chantunala. Uschia hai dà gronds impediments da traffic en l'entira Val dal Rain. Curt avant las 19:00 ha in vial en direcziun sid pudì vegnir avert, las 20:40 lura omadus.
Il caos è stà grond
D’ina vart è il traffic uschia stà airi davent da Rehanau, da l'autra vart er en il nord davent da Maiavilla. Las vias chantunalas en direcziun Cuira èn stadas surchargiadas dal tut ed era il traffic en la citad da Cuira sa muventava strusch. Per impediments supplementars ha la finala anc procurà la «Maiensässfahrt» tradiziunala dals scolars da la citad da Cuira.
Era accident avant il tunnel dal Gottard
Dasper l’accident sin l’autostrada A13 pudess in accident sin la ruta dal Gottard esser stà in'ulteriura raschun per ils gronds problems da traffic en la Vallada dal Rain da Cuira. Avant il portal sid dal tunnel dal Gottard è in camiun charrà en in ulteriur camiun. Quel sa chattava a la fin d'ina colonna, in dals camiunist è mort. Pervi da l'accident è l'autostrada stada serrada pliras uras.
RR novitads 18:00


text:
La retschertga da l'institut «sotomo» mussa plirs foss: Differenzas datti tranter il spectrum politic da la dretga e la sanestra, tenor il livel da scolaziun e tranter las regiuns linguisticas.
Sanester GEA - dretg NA
Il pli grond è il sustegn tar ils aderents da la partida socialdemocratica (86%) e dals verd-liberals (82%). Da principi èn votantas e votants da tut las partidas persuenter - auter che quels da la PPS: Mo gist 17% vulessan ir questa via.
Ils romands din GEA - ils talians NA
Il pli critic è la populaziun en la part italofonica da la Svizra. Là din be 39% dals dumandads ch'els sustegnan la via dal Cussegl federal. En Svizra franzosa èn quai 66%.
La retschertga
La retschertga è vegnida fatga online dals 13 enfin ils 18 da settember. Ils resultats sa basan sin indicaziuns da 12'179 persunas ed èn vegnids evaluads da l'institut sotomo. La quota da sbagls munta a +/- 1.5%.
RR actualitad 06:00


text:
Ils 17 da matg avessan las Svizras ed ils Svizzers decidì davart trais fatschentas. La lescha da chatscha e la protecziun dal luf, ils custs per la tgira d’uffants tras terzas persunas e davart l’iniziativa da limitaziun da la pps. Mo èsi insumma raschunaivel da laschar decider la populaziun amez la crisa dal coronavirus davart talas fatschentas impurtantas?
Questa dumonda ha era fatschentà ils politichers grischuns avant che la decisiun definitiva da spustar las votaziuns è vegnida.
Infurmar cun auters meds
El haja confidenza el Cussegl federal e sche lez vegni a la conclusiun ch’i saja meglier da spustar la votaziun haja el chapientscha per quai pass, di il cusseglier naziunal cristiandemocratic, Martin Candinas.
Persunalmain saja el dentant dal maini ch’i fissi meglier da far la votaziun ils 17 da matg. Quai malgrà che podis e discussiuns publicas davart las fatschentas na pon betg vegnir manadas atras sco usità.
Jau sun qua dal maini ch'ins po far qua differentas chaussas cun era distribuir quellas via internet, radio e televisiun. Qua avain nus pussaivladads.
Betg pussaivel da furmar opiniun
Auter vesa quai sia collega, la cussegliera naziunala liberaldemocratica, Anna Giacometti. Las votaziuns sajan impurtantas ed ins stoppia far la segira che la populaziun sappia propi da tge ch'els hajan da decider.
I vegn prest mo pli tschantschà davart il coronavirus. Ed era en la Tagesschau ed en la gasettas è quai il tema numer in, quai è era chapaivel. Il privel è che nus na pudain betg s'infurmar a moda correcta davart ils projects davart ils quals nus stuessan votar.
Nagina basa legala directa
Spustar ina votaziun? Els na possian betg sa regurdar che quai saja gia ina giada vegnì fatg, ha ditg Beat Furrer da la Chanzlia federala a Berna. Ma prevesa la lescha insumma da far quai?
Quai n’è betg previs. Mo jau na vi betg specular sut tge cundiziuns ch’ins pudess spustar ina votaziun. I na dat qua nagina basa legala directa.
Cler è dentant: Sch'ils interess da la Svizra èn periclitads po il Cussegl federal duvrar dretg d'urgenza. E quai ha il Cussegl federal lura era fatg sco quai ch'igl è stà d'udir en circuls da l'administraziun federala gia ordavant.


text:
L’ustaria sontga Clau a Rueun è vegnida bajegiada enturn ils 1880. Dus frars Valaulta han bajegià quella chasa, ina chasa da duas famiglias.
Toni Cavigelli da Domat e ses frar Hubertus Cavigelli da Glion, els dus èn creschids si en quella chasa nua che lur mamma Rosa è stada blers onns ustiera. Els han manegia che la chasa sontga Clau saja il pli probabel stada dapi l'entschatta in'ustaria. Era ha Toni Cavigelli raquintà l'istorgia da l'anteriur policist ch'aveva ses biro en chasa s. Clau.
Impurtanta chasa
Gia l’entschatta dal 20avel tschientaner era Rueun ina staziun impurtanta cun il spartavias encunter Siat, Pigniu, Vuorz ed Andiast. Gest per questa raschun han era ils novs possessurs la BEFA GMBH enturn Fabian Baikhardt da Cuira cumprà quella chasa. Els èn persvas che Rueun, cun sia buna purschida da traffic public, è quasi aglomeraziun da Glion haja bunas schanzas per abitaziuns en il segment favuraivel da laschar a tschains.
Quai che munta ch'i na vegn betg pli a dar in'ustaria en questa chasa. Norbert Dermond in dals anteriurs possessurs deplorescha che quella èra da l’ustaria va a fin. Dapi dus onns hajan els empruvà da vender questa chasa, cun prioritad sch'insatgi faschess vinavant l’ustaria, ma adumbatten. L'èra dal lieu da sentupada per in e scadin en il sontga Clau a Rueun quella è ussa definitiv a fin.
RTR Total local 11:00


text:
Tenor infurmaziuns dal pledader da medias da la Viafier Matterhorn-Gottard Jan Bärwalde haja ina lavina la mesemna notg sutterrà il binari. Persunas blessadas n’haja betg dà.
Per il mument na curseschan nagins trens tranter Andermatt e Tschamut-Selva. Ils passagiers dal Glacier-Express vegnan sviads sur Turitg e Cuira.
Quant ditg ch’il traject resta serrà n’è anc betg cler. E quant gronds ch’ils donns èn n’è er anc betg cler. L’emprim stoppia vegnir allontanada tut la naiv, avant che la situaziun possia vegnir analisada.
RR novitads 09:00 **


text:
Nors antich
El Nors Antich l'è la lengua germanica del Nord parlaa da la gent che la stava in Scandinavia e da la gent scandinava int i so culoni al temp de l'età vichinga fin asquas al 1300.
El Pader Noster in Nors[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cià chì una recostrüssion dal Pader Noster in Nors:
Faþer vár es ert a himnom,
verði nafn þitt hæilagt
Til kome ríke þitt,
værði vili þin
sva a iarðu sem í himnum.
Gef oss ok hværn dag brauð vort dagligt
Ok fyr gefþu oss synþer órar,
sem vér fyr gefom þeim er viþ oss hafa misgert
Leiðd oss eigi í freistni,
heldr leys þv oss fra illo.
(font:[1])


text:
Plinavant ha il FC Bayern München vinavant ina lunga glista cun giugaders blessads. Da l’equipa da Pep Guardiola ston tranter auter Arjen Robben, Franck Ribéry, David Alaba, Holger Badstubere Sebastian Rode persequitar il gieu cunter Barcelona davent da la tribuna.
La speranza resta
Speranza dat a Bayern München ils dus davos gieus da chasa en la Champions League. Donezk e Porto èn vegnids declassada cun 7:0 respectiv 6:1. Er questa saira ston ils da Bayern sajettar almain trais gols en il temp regular da 90 minutas per insumma avair ina schanza da cuntanscher il final da la Champions League. L’adversari n’èn dentant betg Donezk u Porto, mabain Barcelona ch’è ina grondiusa furma e sin buna via da vegnir campiun spagnol.
Focus sin la defensiva
Il trenader da Bayern München Pep Guardiola emprova da restar optimistics. El manegia ch'i vali la paina da metter il focus sin la defensiva, era sche ses Bayern München sto gudagnar e quai cler. La devisa è da betg ir en il cuntè a Barcelona. Pertge nagin sa meglier che Guardiola, tge che schabegia sch'ins lai memia bleras libertads en l’attatga da Barcelona cun ils superstars Lionel Messi, Neymar u Luis Suárez.


text:
Liv (CO)
Liv (nom ufizial in italian: Livo) l'è on comun montan de la Provincia de Còmm che 'l cunta 172 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 32,5 km² e 'na densità de 5 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Sondri (comun de Samolach e Gordòna) cont el Canton Grison (comun de Cama).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Liv l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Leta Semadeni è naschida a Scuol. Ella ha studegià linguas a l'Universitad da Turitg ed ha terminà sia scolaziun sco scolasta secundara. Furmaziun supplementara a l'Universitad Catolica a Quito (Ecuador) e Perugia (Italia), collavuratura libra tar il radio e la televisiun e confundatura da la revista da litteratura ORTE. Dapi l'onn 2005 viva Leta Semadeni sco scriptura libra a Lavin.
Semadeni ha scrit lirica e prosa curta en rumantsch e tudestg e publitgà en numerusas antologias e revistas. Il spezial da sias ovras poeticas publitgadas fin qua è ch'ellas èn bilinguas - cun excepziun dal davos roman «Tamangur». Martin Derungs, Dodo Hug, Efisio Contini e Gion Antoni Derungs han mess en musica intginas da sias poesias.
Intginas ovras
- Chamin, 1982
- Monolog per Anastasia, 2001
- Poesias da chadafö, 2006
- Tigrin, 2007
- In mia vita da vuolp – In meinem Leben als Fuchs, 2010
- Fila, fila! – Spinne, spinne! 2011
- raz, 2011
- Tamangur, roman tudestg, 2015
Distincziuns e contribuziuns
- Contribuziun ad in'ovra da la Pro Helvetia, 2001
- Stipendi cun atelier a Paris da Visarte Grischun, 2005
- Incumbensa da lavur da la Pro Helvetia, 2007
- Premi da renconuschientscha dal chantun Grischun, 2007
- Segund premi a la concurrenza da lirica al Festival Rilke, 2009
- Premi da litteratura dal chantun Grischun, 2011
- Premi da la Fundaziun Schiller, 2011
- Premi svizzer da litteratura, 2016
- Premi grischun da cultura, 2017


text:
L’enviern passà hai dà problems tecnics cun il runal. Ins sto remplazzar il pilotadi. Perquai ha il cussegl d’administraziun laschà far in studi, per decider, co enavant. Quai di Nora Zürcher, la nova presidenta dal Runal La Péra.
Trais variantas pussaivlas
- Sanar il runal cun investir 200’000 francs per laschar ir el ils proxims 15 - 20 onns.
- Cumprar in runal nov cun custs da ca. 800’000 francs u
- Dismetter il runal quai che custass era ca. 60’000 francs.
Sco Nora Zürcher di, prefereschia il cussegl d’administraziun la varianta da sanar il runal. El haja 50 onns, mo el giaja bain. Davart la situaziun finanziala stoppian els dentant uss discutar cun las vischnancas da Trun e Sumvitg.
La midada dal clima è in tema
Perquai ch’il Runal La Péra è en in territori tranter 900 e 1000 meters è era la midada dal clima in tema. Mo per indrizs da far naiv stuess la societad investir 600’000 francs e suenter mintg’onn 20’000 francs per far naiv. E per far naiv dovri temperaturas bassas, e quai na saja betg garantì, di Nora Zürcher.
Tecnicamain fiss quai pussaivel. Nus avain aua ed electricitad.
Ord l'Archiv:
RTR actualitad 11:45


text:
promoziun integrada
Ils davos onns ei la scola semidada sin differents camps. Atras la lescha da scola ch'ei ida en vigur igl onn da scola 2013/14 ein differntas purschidas da promoziun vegnidas creadas. Tut quellas purschidas s'orienteschan vid las cumpetenzas che vegnan descretas el plan d'instrucziun21. Sutvart vegnan las singulas purschidas descretas cuortamein.
Promoziun per affons da lungatg jester
Scolaras e scolars da lungatg jester che capeschan buca ni aunc buc avunda bein il lungatg d'instrucziun, frequentan l'instrucziun da promoziun per affons da lungatg jester. Quel ha liug duront il temps da scola. La finamira dall'instrucziun da promoziun ei da possibilitar als affons da saver suandar l'instrucziun ella classa regulara senza difficultads pli grondas el sectur dil lungatg. Scolaras e scolars che frequentan l'instrucziun da promoziun per affons da lungatg jester obtegnan alla fin dil secund semester in rapport d'emprender.
Promoziun integrada preventiva
Mintga classa vegn sustenida duront ina tochen duas lecziuns ad jamna dad ina pedagoga curativa. Quellas lecziuns gidan a tractar punctualmein difficultads individualas. La promoziun integrativa sco prevenziun ha da principi liug en classa e vegn adabien a tut ils affons.
Promoziun integrada senza adattar las finamiras dall'instrucziun
Quella mesira cumpeglia la promoziun en cass da fleivlezias dalla prestaziun parziala (dislexia, legastenia ni discalculia), talents specials ni difficultads da cumpurtament. Las scolaras ed ils scolars han las medemas finamiras d'emprender sco la classa. La promoziun integrada senza adattar las finamiras dall'instrucziun ha liug maximalmein duront duas lecziuns ad jamna. Davart lur necessitad decida il scolast da classa e la pedagoga curativa en cunvegnientscha cun ils geniturs.
Scolaras e scolars che absolvan la promoziun integrada senza adattar las finamiras dall'instrucziun obtegnan alla fin dil secund semester in rapport d'emprender.
Promoziun integrada cun adattar las finamiras dall'instrucziun
La promoziun integrada cun adattar las finamiras dall'instrucziun sedrezza a scolaras e scolars che contonschan en in ni plirs roms buca las finamiras d'emprender dalla classa. Quella fuorma da promoziun cumpeglia tut tenor basegns tochen a diesch lecziuns ad jamna. Ils basegns dallas scolaras e dils scolars pertuccai vegnan sclari cun il consentiment dils geniturs dil survetsch psicologic da scola.
Scolaras e scolars che absolvan la promoziun integrada cun adattar las finamiras dall'instrucziun obtegnan alla fin da mintga semester in rapport d'emprender e notas adattadas. La mesira da promoziun en fuorma d'ina promoziun integrada cun adattar las finamiras dall'instrucziun vegn menziunada egl attastat.
Scolaziun speciala integrada
Scolaras e scolars che basegnan en consequeza d'in impediment mesiras da promoziun pretensiusas, vegnan tenor pusseivladad scoladas en lur liug da domicil e medemamein promovi a moda integrativa. Ils centers da cumpetenza regiunals, en nies cass la Casa Depuoz a Trun, han la responsabladad per scolaras e scolars cun il status d'ina scolaziun speciala integrada.
Informaziuns pli detagliadas anfleis Vus en nies concept "Promoziun integrativa". Quei document saveis Vus telecargar ella rubrica Downloads.
Ulteriurs posts da consultaziun per damondas en connex cun la promoziun:
Survetsch Ortopedagogic dil Grischun
Survetsch psicologic da scola dil Grischun


text:
Papua Növa Guinea
Papua Növa Guinea (Papua New Guinea in ingles; Papua Niugini in tok pisin) a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è tacaa a ovest a l'Indunesia.
La capital a l'è Port Moresby.
La gh'ha una süperfiss de 462.840 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.887.000 abitant.
La Papua Növa Guinea la se tröa per la püssee part in de la metà urientala de l'isula de la Növa Guinea, ma la gh'ha dent anca alter isul piscininn de l'Ucean Pacifich.
In de l'altra metà de la Növa Guinea a gh'hinn i pruinc indunesiann de Papua e de Papua Ucidentala.
El pais a l'è staa minga espluraa cumpletament. A l'è pussibil che in di zonn püssee dent de l'isula ghe sien di pupulaziun, piant e besti che se cugnussen minga.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El toch setentriunal del paes a l'è staa un pussediment de la Germania del 1884 fina a la prima guera mundiala, quand che l'ha ucüpaa l'Australia, che del 1904 la ministrava giamò, per cünt del Regn Ünii, el toch meridiunal.
In del 1975 el paes l'ha utegnüü l'indipendenza.
Lenguv[Modifega | modifica 'l sorgent]
Papua Neuva Guinea a l'è vün di paes cunt la püssee granda diversità de cultür: a gh0'hinn püssee de 850 lenguv indigen, ognidüna d'un grüp etnich cun la sò cultüra tradiziunala. Dumà el 18% de la pupulaziun la viv in di cità.
I lenguv ufiziaj a hinn l'ingles, el tok pisin e l'hiri motu.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Papua Növa Guinea (nom ufizial: Independent State of Papua New Guinea / Independen Stet bilong Papua Niugini) a l'è un regn del Commonwealth e la regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünii.
El Prim Minister a l'è el James Marape (del 2019).


text:
Quai è l’emprim inscunter dad Donald Trump ed Angela Merkel. Suenter ina conversaziun a quatter egls è previsa ina conferenza da medias ed in past da lavur. Merkel vul sgular anc questa saira enavos en Germania. L’inscunter ha lieu en ina fasa difficila da las relaziuns tudestg-americanas. En il cumbat electoral aveva Donald Trump crititgà ferm Angela Merkel – surtut pervi da sia politica da fugitivs.
Trump ha uss confermà ses sustegn per la NATO. En il passà aveva el sveglià dubis sch'el veglia propi sustegnair quella. Merkel saja levgiada e veglia er lavurar enavant en direcziun da las finamiras da la NATO d'auzar la contribuziun per defensiun sin 2% dal product naziunal brut.
RR novitads 20:00


text:
Francisco Goya
Francisco Goya (Nasciù a Fuentetodosdl 1746, mort a Bordeaux dl 1828).
Do na formazion n pert a Roma y tla Spania, leurel per la cheurt de Madrid y deventa dl 1789 depenjadeur ufiziel dl re. L fej na lingia de retrac cunesciui dl ambient de cheurt che ie danter si opres plu garatedes.
Da lecurdé ie nce i "Caprichos" c he representea szenes nce scurriles de vita dl popul y de imaginazion.
La burta esperienzes dla ocupazion napoleonica l porta a depenjer la seriea di "Desastres de la guerra".


text:
I na dettia nagins indizis per in cumportament chastiabel dal guid u d'autras persunas, ha la procura publica confermà sin dumonda da l’agentura da novitads Keystone-SDA. En il focus da la procedura era il manader da turas d’ina secziun dal Club alpin svizzer da l'Argovia.
Cas aveva stuì vegnir intercurì da nov
In’emprima procedura encunter el aveva la procura publica sistì la stad passada. Suenter che la dretgira chantunala aveva dà suatientscha a dus recurs, aveva la procura publica anc ina giada stuì intercurir il cas.
La fin da schaner 2015 era ina gruppa da nov skiunzs da turas da l’Argovia vegnida en ina lavina al Piz Vilan. Trais umens eran morts immediat, duas dunnas pli tard en l’ospital.
RR novitads 12:00


text:
Il campiun svizzer, il SC Berna ha gudagnà ordaifer cunter il club austriac, ils Black Wings da Linz cun 3:1. Per Berna èsi gia la segunda victoria suenter quella d’avant dus dis a Kosice.
Il HC Lugano ha gudagnà, medemamain ordaifer cunter ils Tudestgs dad Adler Mannheim cun 3:2. Ils Tessinais han gì ina nauscha partenza. Gia suenter 5 minutas manava Mannheim cun 2:0.
En il segund terz han Patrick Zackrisson e Ryan Gardner egualià. En la 50avla minuta ha Dario Bürgler sajettà il gol da la victoria.
RR novitads 22.00


text:
Enfin la fin da l’onn mancan a las Pendicularas da Spleia Tambo SA anc ulteriurs 900'000 francs per evitar in concurs. Sco quai che Ivo Frei, commember dal cussegl d’administraziun da las Pendicularas da Spleia Tambo SA ha ditg, dovria era daners da privats. Cun la crisa actuala da las pendicularas saja dentant fitg grev da chattar acziunaris che veglian gidar a sanar l'interpresa. Uschia saja il concurs anc adina pussaivel.
Nagin sustegn dal chantun
Per sustegn finanzial han las pendicularas era dumandà il chantun. Pajar debits vegls, quai na vul e po il chantun però betg. Sco quai ch’il cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini scriva en in e-mail ad RTR, haja il chantun naginas pussaivladads, da metter a disposiziun daners ad interpresas ch’hajan problems finanzials. A curta vista saja quai impussibel, da sustegnair las Pendicularas da Spleia. Il chantun saja però pront da sustegnair projects che procuran per novs letgs chauds en la regiun.
RR actualitad 07:00


text:
La presidenta da la Confederaziun Doris Leuthard fa tenor indicaziuns da ses departament vacanzas da stad en Svizra. Las vacanzas vegnan dentant adina puspè interruttas da termins da lavur. Uschia vegn Leuthard per exempel a viagiar tranter ils 11 ed ils 14 da fanadur en l’Africa e sco presidenta da la Confederaziun vegn ella a tegnair plirs pleds durant las festivitads dal prim d’avust. Era ils ulteriurs commembers dal Cussegl federal vegnan tuts a tegnair plirs pleds d’emprim d’avust.
Johann Schneider-Ammann vegn a passentar las vacanzas en Svizra, ma durant la stad spetgan termins en la Russia, l'Indonesia, l'Arabia Saudita ed ils Stadis Unids. Simonetta Sommaruga vegn a far ina visita da lavur en la Tunesia per pudair s'inscuntrar cun pliras gruppas da contact per lung la via da migraziun en l'Europa, ma ella vegnia a far vacanzas en Svizra ed insanua auter, scriva il Departament da giustia.
Per Didier Burkhalter èn quai las ultimas vacanzas sco cusseglier federal. El vegn a passentar temp en il chantun Neuchâtel e viagiar a l'inscunter da l'OSCE a Vienna. Il cusseglier federal Guy Parmelin vegn a passentar ina part da sias vacanzas en la Toscana, ed era Alain Berset vegn a far ina part da sias vacanzas en l’exteriur e l’autra part en Svizra, scrivan ils departaments.
Sco adina n’ha Ueli Maurer betg vulì tradir ses plans per las vacanzas, quai saja ina chaussa privata.
RR novitads 14:00


text:
L'um dal gieu per ils Portugais è stà Cristiano Ronaldo. El ha sajettà tuts trais gols. L'emprim gol ha el sajettà grazia ad in penalti. Il segund è stà in sajet a lunga distanza ed il terz curt avant la fin ha el sajettà cun in culp liber ch'è ì piz a cup en il chantun.
Il punct culminant è dentant stà il 3:2 dal spagnol, Nacho. Cun in volley ord radund 20 meters ha el tutgà il gol sur duas pitgas. Diego Costa ha sajettà ils emprims dus gols per la Spagna.
La sensaziun da la saira è dentant che l'Iran po ussa sa legrar da manar la gruppa B, quai suenter ina stretga victoria encunter il Maroc.
Iran gudogna cun fortuna
In gol en las ultimas minutas ha decidì il gieu tranter Iran e Maroc. Iran gudogna cun 1:0 suenter ch'in giugader dal Maroc ha fatg in autogol en la 95avla minuta.
Grazia a quest gol ha l'Iran pudì festivar sia segunda victoria ad in campiunadi mundial da ballape. Al Maroc n'èsi durant l'entir gieu betg gartegià da nizzegiar las numerusas schanzas. Aziz Bouhaddouz ha lura sepulì la schanza sin almain in punct entras ses autogol en la 95avla minuta. Ils ulteriurs adversaris en questa gruppa B èn il Portugal e la Spagna che dattan questa saira in cunter l'auter.
Uruguay gudogna en las ultimas minutas
Il suentermezdi, en il segund gieu dal campiunadi mundial en la Russia, ha Uruguay battì Egipta cun 1:0. Il gol ha sajettà José Gimenez en la 89avla minuta cun il chau. La victoria per Uruguay è meritada suenter che Luis Suarez ha manchentà pliras giadas da sajettar in gol. En la gruppa A maina uschia la Russia avant Uruguay, l'Egipta e l'Arabia Saudita.
RR novitads 20:00


text:
Il suveran da Tujetsch ha approvà cun 21 cunter 7 vuschs tar 3 abstenziuns, ina finanziaziun speziala per il provediment d'aua da 1,5 milliuns francs.
La vischnanca da Tujetsch adattescha il model d'incassar las taxas annualas per la chanalisaziun e la serenera. Dasper ina taxa fundamentala datti en futur in ulteriur indicatur per la calculaziun d'ina cumpart da la taxa annuala. Qua sa tracti da l'aua effectiva che vegn duvrada e che duai vegnir mesirada. Per pussibilitar quai ston vegnir installads dumbraders d'aua en las chasadas.
Tujetsch quinta cun 180'000 francs gudogn
A Tujetsch han ils votants e las votantas approvà unanimamain il preventiv 2019. Quel quinta cun in gudogn da 180'000 francs, tar expensas da radund 11,2 milliuns. Investiziuns prevesa la vischnanca da Tujetsch da far per ina summa da 3 milliuns francs.
RR novitads 10:00


text:
Protecziun da las auas
La partiziun mesiras agriculas è responsabla per exequir la protecziun da las auas en l'agricultura dal chantun Grischun. Per quest intent èn vegnidas elavuradas – en stretga collavuraziun cun l'Uffizi per la natira e l'ambient (UNA) – duas disposiziuns che reglan l'execuziun.
La disposiziun davart Ladim e sereneras en l'agricultura dal 1. d'october 2003 regla la dimensiun dals indrizs da ladim che vegnan basegnads sin fundament dal sistem da stabulaziun, da las spezias d'animals e dals temps da stabul.
La disposiziun Protecziun da las auas en l'agricultura dal 1. d'october 2003 dat instrucziuns praticas davart observar la protecziun da las auas sin il singul manaschi puril.
HODUFLU
Manaschis che tegnan animals da niz ston registrar mintga consegna da ladim natiral en il HODUFLU, il sistem per administrar las flussiuns da ladim natiral. Tgi che retira ladim natiral sto confermar la surpigliada. En cas da problems d'access gida la lingia d'agid d'Agate.


text:
Roger Federer, Bastian Baker ubain il cusseglier federal Guy Parmelin. San Murezzan è enconuschent sco lieu d’inscunter dal jet set. Era da la partida èn dus Rumantschs enconuschents: la moderatura dal Telesguard, Aninna Campell, e l'anteriur moderatur dal Telesguard, Ernst Denoth. Omadus èn en acziun durant ils Campiunadis mundials da skis a San Murezzan. Aninna Campell sco moderatura per il program d’accumpagnament da las cursas ed Ernst Denoth sco voluntari.
RTR ha accumpagnà els la sonda durant il di ch'avess duì esser il punct culminant dals campiunadis mundials: La cursa rapida dals umens. La finala è però tut vegnì auter che previs.
Telesguard 17:40


text:
Dasper Lara Gut, ch'era selecziunada fix per la cursa rapida dals campiunadis mundials, han er persvas Jasmine Flury (4.), Corinne Suter (8.) e Michelle Gisin (11.).
Vegnida il meglier a frida cun la pista en il prim trenament è Ilka Stuhec. La Slovena ch'ha questa stagiun gia gudagnà trais cursas rapidas è stada la pli svelta sin la pista a Salastrains.
Dasper Corinne Suter han surtut er persvas Flury e Gisin cun lur numers da partenza 26 e 27. Cun quai èn ellas stadas pli spertas che las cunfavoritas da la cursa rapida sco Lindsey Vonn (12.) e Sofia Goggia (14.).
Greva crudada da Mirjam Puchner
L’Austriaca è crudada durant il trenament ed ha stuì vegnir transportada davent cun il helicopter. En consequenza era il trenament vegnì interrut per pli lung temp.
La gievgia e la sonda èn dus ulteriurs trenaments per la cursa rapida. Là vegnan surdadas las quatter plazzas da partenza svizras. La proxima cursa per Lara Gut e co. è il venderdi cun la super cumbinaziun.
La cursa rapida da las dunnas è dumengia a las 12:00.
RR novitads 11:00


text:
RTR Interview - Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
mit freundlicher Genehmigung Radiotelevisiun Rumantscha
Ils 26 d’avrigl 1986 era il reactur en il bloc 4 da l’implant nuclear Tschernobyl explodì e radioactivitad è sa derasada sur lungas distanzas.
La communicaziun n'è betg stada la meglra, la populaziun che viveva là en ils conturns è simplamain vegnida evacuada senza vegnir infurmada. Perquai ha era la glieud en Svizra gì tema.
Dapi quest uschenumnà « Super-Gau », s’engaschan numerusas organisaziuns e fundaziuns a favur da tut las victimas ed ils uffants che pateschan anc adina da la radioactivitad.
Uschia er "Verein Tschernobyl Kinder", l’organisaziun che Luzi Oberer e ses frar Daniel han fundà avant 14 onns. Questa porscha mintg’onn in champ per uffants da Tschernobyl en la vischinanza da Sargans.
Durant trais emnas pon 34 uffants tranter 11 e 12 onns passentar lur vacanzas en il champ en Svizra.
Ramassar raps per projects en Ucraina
Sper quella purschida ramassa l’organisaziun anc adina raps per sustegnair e realisar novs projects sco scolas u plazzas da giugar en la regiun da Lugini en l’Ucraina. Luzi Oberer, ch'è l’ambassadur da l’organisaziun Tschernobylkinder.ch, va adina puspè a visitar e controllar las lavurs sin il lieu.
Per el èn la regiun e la glieud daventà ina segunda famiglia. Il conductur da la Viafier Retica ha entant er emprendì da discurrer russ, uschia ch’el è bun da communitgar bain cun las famiglias che vivan en la regiun enturn la zona contaminada.
Guardar enavant e betg enavos
Il di da «30 onns Tschernobyl» saja pli preschent per nus ch'en l’Ucraina sezza, di Luzi Oberer che sa chatta il mument en l’Ucraina. Las consequenzas sajan oz anc adina pli che gravantas. Di per di morian persunas en consequenza da la radioactivitad. Oz saja in di sco tut ils auters, di Luzi Oberer.


text:
L’expertisa d’in biro extern davart la planisaziun da la nova chasa da scola Grevas a San Murezzan ha laschà diversas dumondas avertas. Quellas duain vegnir scleridas en tschintg pass.
Grondezza e lieu
Sco la suprastanta Regula Degiacomi ha ditg a la seduta dal cussegl communal, duai en in emprim pass vegnir sclerì pli profund il program da spazi. Vul dir, quants locals ch’i dovra e quant grond che quels duain esser. Quai tranter auter a mauns da scleriments davart furmas d’instrucziun pussaivlas en l’avegnir. Il program da spazi è lura la basa per examinar in lieu pussaivel ed er la dumonda sche San Murezzan vul unir las duas chasas da scola dad oz ubain cuntinuar cun pliras chasas da scola en vischnanca. Cura che quellas dumondas èn scleridas possia vegnir examinà il project sco tal uschia ch’ins pudess avair ina basa per in eventual preproject. La finamira saja d'avair sin maisa quel en in onn.
Ord l'archiv
Gia il 2019 ha la vischnanca San Murezzan preschentà ils plans per la nova scola. RTR ha rapportà.


text:
La mission dij dodes apòstoj
Gesù a l’ha ciamà sò dodes dissèpoj e a l’ha daje autorità dzora j’ëspìrit scaros parèj ch’a-j taparèisso e a varisso ògni sòrt ëd maladìe e ‘d magagne. Costi-sì a son ij nòm dij dodes apòstoj: ‘l prim a l’é Simon (ciamà ‘dcò Pe) e Andrea sò frel; Giaco fieul ëd Zebedé, e Gioan, sò frel; Flip e Bartromé; Tomà e Maté, col dël pedagi; Giaco, fieul d’Alfé, e Tadé. Simon ël zelòta e Giuda Iscàriot, col istèss ch’a l’ha peui tradilo. Gesù a l’ha mandà coj dodes e a l’ha daje coste instrussion: “Andé nen dai pagan, e intré nen ant le sità dij Samaritan. Andé pitòst da le fèje perdùe dël pòpol d’Israel. Quand ch’i andreve, prediché cost mëssagi: “Ël regn dël cel a l’é avzinasse”. Varì ij malavi, mondé ij lebros, arsussité ij mòrt, tapairé ij demòni. I l’eve arsèivulo a gràtis e delo a gràtis. Porté nen d’òr, d’argent o d’aram an vòste sënture. Porté nen ëd borse da viagi, ni ‘n cambi ‘d veste, ni ‘d sàndole, ni ‘d baston, përché coj ch’a travajo a merito soa provianda. Quand ch’intre ant una sità o un vilagi, anformeve prima chi ch’a l’é degn d’alogeve e sté ambelelà fin-a ch’i parte da col pòst. Quand ch’i intre ‘nt na ca, salutela. Se cola ca a n’é degna, che vòsta pas a ven-a an su chila; ma se an é nen degna, che vòsta pas a torna da vojàutri. E se queicadun av arseiv nen e a scota nen vòstre paròle, antramentre ch’i parte da cola ca o da cola sità, sopaté la pover da vòsti pé. Iv dijo an vrità, che coj dël pais ëd Sòdoma e Gomorra, ant ël Dì dël Giudissi a saran tratà con men rigor che cola sità.
La persecussion dij dissèpoj
Iv mando coma tanti agnej an mes ai luv; guardé donca d’esse prudent coma ‘d serp e nossent coma ‘d colombe. Pijé guarda dla gent përché av daran ant le man dij consèj e av faran stafilé ant soe sinagòghe. I sareve mnà dëdnans ai governator e ‘dcò dëdnans ai re për motiv ëd mi, coma ‘d testimoniansa për lor e për ij pagan. Quand, nopà, av pijeran për esse giudicà, sagrineve nen ëd lòn ch’i l’avreve da dì, përchè an col istèss moment De av darà le paròle giuste. Përchè i sareve nen vojàutri a parlé, ma a sarà l’Ëspìrit ëd vòst Pare ch’a parlarà an voi. Àor ël frel a darà sò frel a la mòrt, e ‘l pare soe masnà; e le masnà a-i daran contra ai sò pare e a soe mare, e a-j faran meuire.I sareve odià da tùit për motiv ëd mè nom; ma chionque a bugera nen fin-a la fin a sarà salv. Quand i sareve përseguità ant na sità, scapé ant n’àutra; in vrità iv lo dijo ch’a l’avreve nen finì ‘d travërsé tute le sità d’Israel, prima che ‘l Fieul dl’òm a sia vnù. Ël dissèpol a l’é nen pì grand [5] dël magister, ni ‘l servitor pì grand ëd sò padron. A basta al dissèpol d’esse parèj ‘d sò magister, e al servitor parèj ‘d sò padron. Se l’han ciamà ‘l pare dla famija ‘n Satanass tant pì a ciamran-ne parèj coj ëd soa ca?
Avèj tëmma 'd De, pa dl'òm
Avèj nen tëmma ‘d lor, përché a-i é gnente ‘d stërmà ch’a ven-a nen dësquatà, ni gnente ‘d segret ch’a ven-a pa a esse conossù. Lòn ch’iv dijo ant lë scur, dijlo al ciàir, e lòn ch’iv dijo ant l’orija, predichelo dai cuvert dle ca. Avèj nen tëmma ëd coj ch’a masso ‘l còrp m’ a peudo nen massé l’ànima. Avèj tëmma, pitòst, ëd Col ch’a peul mandé an perdission e l’ànima e ‘l còrp (campandje) al infern. As vend-lo nen doi passaròt për un sòld? E pura a-i n’a i é pa un ‘d lor ch’a casca ‘n tèra sensa la volontà ‘d vòst Pare. Fin-a ij cavèj ‘d vòsta testa a son tùit contà. Donca, avèj nen tëmma, vojàutri i l’eve pi ‘d valor che motobin ëd passaròt.
Chëcchessìa, antlora, ch’ am confess-rà dëdnans a la gent, i lo confess-raj ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cel. Ma chëcchessìa ch’ am arnegh-rà dëdnans a la gent, i lo arnegh-raj ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cel.
Nen la pas ma la spa
Chërde nen ch’i sìa vnù a porté la pas an sla tèra, i son nen vnù a porté la pas, ma la spa. Përché i son vnù a divide ‘l fieul da sò pare, la fija da soa mare, e la nòra da soa madòna, e ij nemis d’un òm a saran coj dl’istèssa soa ca. Col ch’a l’ha pì car sò pare o soa mare che mi, a l’é nen degn ëd mi, e col ch’a l’ha pì car sò fieul o soa fija che mi, a l’é nen degn ëd mi. E chëcchessia ch’a pija nen soa cros e ch’am sta nen dapress, a l’é nen degn ëd mi.Col ch’a trova soa vita a la perdrà, ma col ch’a l’avrà perdù soa vita për amor ëd mi, a tornerà a trovela.
L'arcompensa
Col ch’av arsèiv, am arsèiv, e col ch’am arsèiv a ‘rsèiv col ch’a l’ha mandame. Col ch’a ‘rsèiv un profeta (pròpe) përché a l’é ‘n profeta, a ‘rseivrà l’arcompensa d’un profeta, e col ch’a ‘rsèiv n’òm giust (pròpe) përché a l’é n’òm giust, a ‘rseivrà l’arcompensa d’un òm giust. E chëcchessia a l’avrà dàit da bèive mach un bicer d’eva frësca a un ëd costi pcit përchè a l’é un ëd mè dissèpoj, iv dijo an vrità ch’a perdrà nen soa ‘rcompensa.


text:
Leventina
La Leventina (parnonziaa in ossolan: [lave'ntina][1]; in italian: Valle Leventina; in todesch istoregh: Livinental) l'è la vall del fiumm Tisin che la va de la Val Bidree fina a Biasca, indè la scomincia la Val Riviera.
L'è ona vall importanta perchè l'è quella indè che 'l nass el fiumm Tisin, che 'l ghe da el nomm al canton Tisin, le traversa tutt, el riva al lagh Maggior, el sbusa foeura arent a Sest e 'l va dent al Pò aproeuv a Pavia.
Inoltra, in la Leventina i se troeuven el giov del San Gottard, che 'l mena de la Svizzera Italiana al Canton Uri (de lengua todesca), e 'l Pass de la Nuvena, che 'l mena in del Canton Valles (anca quell lì de lengua todesca).
GeografiaModifega
A nord la confina cont el Canton Uri, el Canton Grison (la Surselva) e 'l Canton Valles. A sud la confina con la Val Maggia e la Val Formazza (Piemont), a sud-ovest con la Val Verzasca e la Val Riviera, a est con la Val de Bregn.
I sò montagn pussee important a hinn:
- Pizz Redond, 3.192 meter.
- Camp Tencia, 3.072 meter.
- Pizz Gaina, 3.061 meter.
- Piz Blas, 3.019 meter.
- Luscender, 2.939 meter.
- Pizz Cristallina, 2.912 meter.
- Pizz Forno, 2.907 meter.
El fiumm pussee important a l'è, ovviament, el Tisin.
Compagn de tanti alter vai alpinn, anca in la Leventina a gh'è ona quai sotta-vall. La pussee importanta l'è quella de Bidree, che poeu l'è 'l sit indove che 'l nass de vera el Tisin.
In sui montagn a gh'è on bell poo de laghett alpin.
I comun de la vallModifega
Del pont de vista politegh, la Leventina la partegna a la Svizzera e, pussee precisament, al Canton Tesin. I comun de la vall hinn staa regolt in d'on unegh distrett, che 'l se ciama proppi distrett de Leventina. Quell distrett chì l'è 'l terz pussee grand del Canton, dopo de quell de la Valmaggia e quell de Locarno.
Al dì d'incoeu, i comun de la vall a hinn: Airoeu, Bidree, Boeuid, Dalp, Faid, Personegh, Pollesg, Praa, Quint e Sovri. El capploeugh a l'è Faid.
Alter paes important de la vall hinn Chisgiogna, Rossura, Calonegh, Anzonegh, Calpiogna, Campell, Cavagnagh, Chironegh, Mairengh e Vosch.
In tutta la vall, segond on censiment del 2011, a viven quasi desmilla personn.
StoriaModifega
La Leventina l'è stada bitada de on fracch de temp. A Vosch, Quint, Dalp e Chisgiogna hinn staa trovaa di tomb de l'età del ferr. Chighinscì la viveva la tribù di Leponz, che l'è stada romanizzada intorna al 200 prima de Crist. A Airoeu hinn staa trovaa di repert de l'età romana, e quest el ne fa pensà che 'l San Gottard el fudess on giov important gemò a quii temp là.
In del Medioev, la Leventina l'è stada dominada di canonegh del Domm de Milan. L'influenza milanesa a l'è stada inscì importanta che al dì d'incoeu in Leventina (compagn de la Val Riviera e la Val de Bregn) a se fa la messa cont el rit ambrosian.
A bon cunt, a quei de la Leventina ghe piaseva minga el domini de Milan, e inscì hann provaa pussee d'ona volta a rebellàss, vuttaa di canton svizzer de lengua todesca. L'è passada al Canton Uri per la prima volta in del 1403, ma per on quai desenni i Milanes hann provaa (e ogni tant gh'hinn anca riessii) a toeula sù anmò. Despoeu la battaja de Sgiornigh (1478), i Milanes hann moccaa coi sò tentativ de reconquista. De quell moment, l'è andada adree a la storia del rest de la Svizzera. In del 1803 l'è passada al Canton Tesin, e inscì a l'è anca 'dess.
LenguaggModifega
In de la Leventina, anca se gh'è stada ona longa dominazion del Canton Uri, la lengua offizial l'è semper stada l'Italian, e anch adess a l'è inscì.
El dialett leventines inveci l'è ona variant alpina del Lombard, che 'l gh'ha di legamm cont i alter parlà del Canton (per esempi, con quell de la Valmaggia e con quell de la Val Riviera), ma anca cont el Romancc, e 'l gh'ha 'vuu anca 'na quei parolla in prestit de l'alemann parlaa in del Canton Uri.
NotModifega
- ↑ DOSI - Leventina (parte I), Centro di dialettologia e di etnografia, Bellinzona, 2005.


text:
Tut ils chantuns da la Svizra èn cunter l'iniziativa per l'autodeterminaziun. Il pli cler NA – cun 77,4% – ha l'iniziativa survegnì a Neuschatel.
Iniziativa per l'autodeterminaziun
Svizra: Iniziativa per l'autodeterminaziun
GEA
33.8%
872'803 Vuschs
NA
66.2%
1'712'999 Vuschs
Vuschs dals chantuns
- GEA
0.0
- Na
23.0
L’autur da l’iniziativa per l’autodeterminaziun, il cusseglier naziunal Hans-Ueli Vogt (PPS), è trumpà e surprendì dal resultat. El pretenda ch’ils adversaris hajan gì pli simpel d’argumentar, cunquai ch’els hajan purtà fitg blers arguments cunter l’idea da metter derschaders svizzers sur ils derschaders internaziunals.
Auter tuni tar ils adversaris ch'han gudagnà la votaziun: Ils placats dals iniziants sajan stads diffus e lur argumentaziun flaivla, hai num dal cusseglier naziunal Christian Wasserfallen (PLD).
Resultats grischuns
La pli gronda resistenza cunter l'iniziativa da la PPS è vegnida da Lon cun 83%.
Cun 66% ha l'iniziativa survegnì il pli grond sustegn da la vischnanca da Buseno.
RTR votaziuns


text:
Medemamain en l'eroplan dal sgol LX93 da Rio eran las atletas Jolanda Neff, Linda Indergand sco era Mathias Flückiger. Intgins dis da vacanzas ha la triatleta Nicola Spirig anc prendì. Ella turna la gievgia.
A Kloten/Turitg è Nino Schurter vegnì beneventà da ses fans. Tant il Club da velo Surselva sco er il Club da fans da Schurter han tramess ina delegaziun da bainvegni a la plazza aviatica. En il medem eroplan sco Nino Schurter eran er ils victurs olimpics da remblar Simon Niepmann, Mario Gyr, Simon Schürch e Lucas Tramèr.
Impressiuns da l’arrivada e dal bainvegni per Nino Schurter datti er questa saira en il Telesguard a las 17:40 uras.
RR novitads 15:00


text:
Gudagnà la concurrenza ha la Frantscha e quai senza in sulet punct da puniziun. Ils Svizzers han stuì laschar nudar 8 puncts, ils Beltgs sco terzs 13 puncts.
L'ultim chavaltgader franzos n'ha gnanc stuì ir pli en il percurs. Er l'ultim svizzer, Martin Fuchs n'è betg pli chavaltgà sia ultima runda perquai ch'i n'era betg pli pussaivel da cuntanscher la victoria ed il segund plaz era segirà. Quai è ina raritad.
Cun il segund plaz dad questa dumengia è la Svizra stada sis da las otg ultimas giadas sin plazza dus al turnier da naziuns a Son Gagl. L'ultima victoria è stada l'onn 2000.
RR novitads 18:00


text:
Smartvote – in sistem, nua ch'ils politichers pon respunder dumondas, uschia ch'ins po vesair nua ch'els stattan politicamain – ha fatg ina evaluaziun dal nov parlament e da la nova regenza.
Parlament nov-elegì pli liberal che quel actual
Cunzunt tar il parlament pon ins vesair ch'el è daventà pli liberal. 69% dal nov parlament èn per exempel persuenter che la lètg omosexuala survegn ils medems dretgs sco la lètg eterosexuala. U 61% èn perla legalisaziun da cannabis per l'agen diever. E 63% vulan separar baselgia e stadi consequentamain. Enpli è il nov parlament er encunter, ch'i duai vegnir pli grev da daventar burgais svizzer – ed el è da l'avis, ch'i na dovria betg dapli preschientscha da polizia.
Regenza sin la medema lingia
Tar bleras dumondas è la nova regenza dal medem avis sco il parlament. La pli gronda differenza datti tar la dumonda sche stadi e baselgia duain vegnir separads. 67% dal parlament èn persuenter, e mo in dals cussegliers guvernativs, Jon Domenic Parolini (PBD). Tschels quatter èn encunter.
Savens è dentant il sulet betg-burgais l'exot – Peter Peyer (PS) è per exempel il sulet che na vul betg auzar la vegliadetgna da renta. Ubain er il sulet ch'è per ina paja minimala da 4'000 francs, u er per ina quota da dunnas da 35% en il cader da l'administraziun chantunala. Per part èn dentant er Marcus Caduff (PCD) e Christian Rathgeb (PLD) dal medem avis sco'l socialdemocrat.
Mintgatant è dentant er Marcus Caduff l'exot – el è per exempel il sulet che di gea a la dumonda sche organisaturs dad eveniments gronds duain surpigliar sez ils custs da segirtad, u er ch'il chantun duai sustegnair pli fitg pendicularas pitschnas u mesaunas.
RR actualitad 17:00


text:
Cumpareglià cun il medem temp da l'onn avant, è il gudogn creschì per passa 15% sin 65 milliuns francs. Analists avevan quintà tenor l’agentura da novitads Reuters en media cun in augment da var 58 milliuns.
Sco Lindt & Sprüngli communitgescha, quintan els era vinavant da cuntanscher las finamiras per crescher. La svieuta ord atgna forza duai crescher annualmain per 6 fin 8%.
Gia il fanadur aveva il concern communitgà in augment da la svieuta da passa 17%, sin 1,4 milliardas francs.
RR Novitads 08:00


text:
Santissima Trinità
La Trinità a l'è un dogma cristian. La parola la vegn del latin Trìnitas (che'l deriva pöö lü de trinus = tripel), una parola che l'aveva cuniaa el Tertullian che, insema a l'ünicità de Diu, al furma una dogma del cristianesim, in particular de la Gesa Catoliga, de quela Urtudossa e di ges Prutestant storigh 'me i luteran, calvinist, anglican.
Quij ges chì disen che la dutrina de l'ünicità de Diu e de la Trinità di personn de Diu la sia un'esplicitaziun di infurmaziun teulogigh che gh'hinn dent in del Növ Testament e in di laurà di prim Pader de la Gesa.
La dutrina de la Santissima Trinità la s'è desvilüpada in del Cristianesim antigh. In del prim cuncili de Nicea in del 325 d.C. a l'era staa dii cumè prim articul de fed l'ünicità de Diu e la divinità del Logos, in cunseguenza de la cuntraversia nassüda per la teulugia de Ari, che l'diseva de nò a la divinità del Logos.
El dogma de la Trinità a l'è in relaziun a la natüra divina: al dis che Diu a l'è dumà vün, ünega e assulütament semplis a l'è la sò Sustanza, ma cumün a trì Personn, che hinn istess (consüstanziaj) e distint. I trì personn (o, segund el lenguagg mütuaa de la tradiziun greca, ipostas), a hinn:
- Diu Pader, creadur del cel e de la tera;
- el Fiö: che l'ha generaa el Pader prima de la creaziun del mund, faa om in de la persona de Gesü Crist in del sen de la Vergin Maria, el Redentur.
- el Spirit Sant che'l Pader 'l a manda in del nom de Crist ai sò discepuj per fagh capì e testimunià i verità revelaa.
Al misteri de la Trinità a l'è dedicada, in de la Gesa Catoligaa, la sulenità de la Santissima Trinità, che l'è ogni an, la dumeniga dopu de la Pentecost.


text:
Paula Ormaechea
La Paula Ormaechea (Sunchales, 28 ad Setémbar dal 1992) l'è na tenìsta argentìna vinsidōra ad nóṿ tìtui ITF.
L'è élta un mét'r e stanta, la péśa sinquànta-sèt chilo e la stà a Buenos Aires. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ anc s'al sò cōlp preferî 'l è 'l drit. La scólta i Coldplay e l'è bòna ad dascórar in Spagnōl e in Ingléś.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar sinquànta-nóṿ dal mónd al 21 'd Utóbar dal 2013.
Caréra
La Paula la śóga sinc finàli ITF in dal 2011 vinsénd a Santiàgo cun la Catalina Pella, a Podgorica cun la Danka Kovinić e a Fógia cun la Renata Voráčová e pardénd a Praga cun la Lucie Hradecká e a Madrid (al nùmar nóṿ) cun la Nastassja Burnett.
L'argentìna la manda a cà la Simona Halep a gl'Australian Open dal 2012 par pò farmàr-as a 'l secónd tùran cun l'Agnieszka Radwańska. A Bugutà la ciàpa la paga da la Lara Arruabarrena Vecino in di quàrt (3-6 0-6 al puntéǵ). A 'l Roland Garros e a Birmingham la gh dà dèntar ma la pèrd listés par dū vòlti a 'l tèrs sét prima cun la Venus Williams e pò cun la padròna ad cà, l'Heather Watson.
La taca mâł al 2013 a n pasànd minga 'l qualificasiòṅ a Bisbane, a Sydney e a Melbourne. In Favràr invéci la s fà strada a Cali e a Bugutà baténd par dū vòlti la María Teresa Torró Flor e anc la Francesca Schiavone e acsè la riva prima in semifinàl (3-6 1-6 da la Lara Arruabarrena Vecino) e pò anc in finàl (1-6 2-6 da la Jelena Janković), la sò prima in dal sircùit WTA. In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ dal Roland Garros e lè la riva anc a 'l tèrs tùran pardénd par 6-4 1-6 3-6 da la Bethanie Mattek-Sands. A Washington la s férma in di quàrt cun l'Andrea Petković par 6-4 1-6 3-6.
In dal 2014 la pèrd subìt a Auckland (6-7 1-6 da la Karolína Plíšková), a Sydney (6-3 6-7 2-6 da la Carla Suárez Navarro) e a Melbourne (4-6 2-6 da la Karin Knapp). A Rio de Janeiro l'è invéci cl'atra itagliàna, la Nastassja Burnett, a mandàr-la fóra in di quàrt par 7-5 2-6 5-7. In Mars la pèrd a 'l secónd tùr'n a Miami da la Petra Kvitová mènt'r a Charleston al turnèo par lē al finìs subìt cóntar la Kiki Bertens. A 'l Roland Garros la và fóra a 'l tèrs tùran paténd un séc 0-6 0-6 da la Marija Šarapova e na multa ad tri-mila dòlar par coaching[1].
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Pèrdar 6-0 6-0 e patìr na multa ad tri-mila dòlar par coaching. Qvést chè 'l è quél ch'l è sucès a l'argentìna Paula Ormaechea livetennis.it, 3 ad Śugn dal 2014


text:
Perloz
Perloz l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 468 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 23 km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arnad, Carema (TO), Donnas, Issime, Lillianes, Pont-Saint-Martin.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
330
Avenimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 11 05 - Custantinòpuli (atüala Istanbul, Türchía): sa cunsagra chesta citaa che l'imperaduur ruman Custantin E la eva faa custrüin sura le ruíne da l’antiga Bizanzi.
Nassimeent[Modifega | modifica 'l sorgent]
Necrulogi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Venegón da Sura
Venegon de Sura (Venegón da Sura in Busin; Venegono Superiore in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares che 'l cünta 7 293 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 6 km² e 'na densità de 1 216 ab./km²..
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Com (cumün de Binagh).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Venegón da Sura l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
A San Vittore en il Mesauc ha la polizia chantunala grischuna tschiffà svelt dus laders. Quai en collavuraziun cun la polizia tessinaisa e la guardia da cunfins.
In Croat da 19 onns ed in Serb da 20 onns eran ruts en en ina chasa da pliras famiglias ed avevan engulà in tresor e bischutaria. Durant l'interrogaziun han ils dus laders confessà l'enguladitsch sco er ulteriuras infracziuns. Tut la raub'engulada è vegnida chattada.
San Vittore Arrestà dus laders
A San Vittore en il Mesauc ha la polizia chantunala grischuna tschiffà svelt dus laders. Quai en collavuraziun cun la polizia tessinaisa e la guardia da cunfins.
RTR novitads 12:00


text:
Divers AuturAs
Litteratura 38 / Mar
Divers
Uniun per la Litteratura Rumantscha, 2019, numer d’empustaziun 20191029
L’emprema gada veva el udiu dalla mumma dalla mar. Mumma e mar, quei s’udeva ensemen. Nus tuts vegnin ord la mumma e mein ella mar. La mar, veva la mumma detg, ei l’aua entuorn il mund, ed el saveva s’imaginar nuot. Lu ha ella mussau il blau sil globus e declarau ch’ei detti la mar nera e la mar alva, la mar cotschna e la mar morta, la mar melna. Sulettamein la mar blaua deva ei buc.


text:
Il cussegl da vischnanca è vegnì infurmà davart ils resultats dal terz concept a chaschun da sia ultima sesida. Tenor il suprastant communal Roger Tuor saja era il cussegl stà quel che haja giavischa avant dus onns tals concepts.
L’idea è stada d’avair ina survista detagliada davart il futur da l’entir Center da sport e cultura avant che far investiziuns en la sanaziun. Il concept cuntegn bleras visiuns ed ideas.
In plaz da tennis en la halla svaniss
Uschia per exempel duai quai dar ina halla da giugar e la cafetaria duai vegnir en il sid dal bajetg. Persuenter svaniss in plaz da tennis en la halla da tennis. Era l’entrada stuess tenor il concept vegnir concepida da nov. Sco Roger Tuor di, saja quella vegnida tralaschada in pau ils ultims onns. Cun ina nova entrada vegnissan ils giasts era manai meglier ed avessan la survista da las purschidas.
Betg per il truclet
Cun augmentar la purschida pudessan era duas fin trais plazzas da lavur vegnir creadas. Quellas pudessan tenor Roger Tuor tut tenor vegnir finanziadas ord l'augment da purschidas dal Center da sport e cultura. Tenor el èsi era fitg necessari per il prosperar da la regiun che uschè bler sco pussaivel dal concept vegnia era realisà e na svaneschia betg en truclet. Quai purtassi en mintga cas dapli frequenzas ed era dapli giasts per la destinaziun da Sedrun Mustér.
Concurrenza d’architectura
La vischnanca da Mustér sto quintar d'investir var dus milliuns en il center sulet per la sanaziun. Ulteriurs milliuns dovri per realisar intginas da las novas purschidas e far intginas da las midadas tenor ils concepts, di Roger Tuor. Ils trais concepts ch'èn ussa avant maun èn la basa per ina concurrenza d'architectura. Envidads vegnan en il decurs da l’atun u l'entschatta da l'auter onn architects indigens.
RR actualitad 07:00


text:
La speranza da la scudaria Ferrari da pudair concurrenzar cun ils Mercedes è puspè vegnida stenschida en la Belgia suenter la pausa da stad. Sebastian Vettel, il quatter dubel campiun mundial, ch’aveva anc gudagnà cun ses Ferrari l’ultima cursa en l’Ungaria, è be vegnì 8avel da la qualificaziun.Ses collega d'equipa, Kimi Räikkönen parta damaun pervia d'in defect schizunt pir da la posiziun 14.
El è sa qualifitgà gist tranter ils dus pilot da Sauber, Marcus Ericsson ch’è vegni 13avel e Felipe Nasr che parta damaun dumengia sco 15avel al Grond premi da la Belgia a Spa.
RR novitads 16:00


text:
Tenor il president communal Adrian Steiger saja la cumpra per Flem realistica, i na stettia betg uschè mal cun las finanzas. E la cumpra saja era in’investiziun en il futur, uschia vegnia la vischnanca tar terren da 6’500 meters quadrat.
Gia dapi in temp è enconuschent, ch'ils possessurs novs dal hotel Waldhaus a Flem na vulan betg la halla d'event e curling e vulan sa separar da questa. Quella era vegnida construida l’onn 2011. Il suveran da Flem po votar ils 27 da november davart il credit.
RR novitads 17:00


text:
Per ils organisaturs dal WEF èn quests pretschs gia dapi in temp in problem. Onn per onn crititgeschan els ils pretschs exagerads e smanatschan era da bandunar Tavau. Il schaner aveva il directur dal WEF Alois Zwinggi ditg a la gasetta «Südostschweiz» ch’el pondereschia dad inoltrar in plant pervi dad usura.
Ma uss na vegn quai tuttina betg tar questa accusaziun. Al schurnal regiunal da Radio SRF ha Zwinggi ditg ch’els hajan analisà la situaziun e la conclusiun saja che talas proceduras cunter persunas privatas sajan charas e portian pauc.
Era ha Zwinggi accentuà ch’els veglian restar a Tavau cun il WEF. Quai ina conferma era en connex cun las votaziuns dals 23 da settember sche la vischnanca duai pajar vinavant in milliun francs per la cumpart dals custs da segirezza.
RR novitads 06:00


text:
Creta
Creta (Kpήtn, Kriti in grech, "Krétē" in grech antich; Crète in frances; Crete in ingles; Girit in türch), l'è un isula del mar Egee che l'è suta l'aministrazion de la Grecia. L'è l'isula püssee granda de la Grecia e la quinta (8 261 km²) intra quij del mar Mediterani. L'è vöna di tredes region aministrativ de la Grecia.
Geugrafìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
'L nom de l'isula l'è per via che gh'è un mügg de creta, un material druvaa da i abitant per fà arnes e vas. L'isula la gh'ha una furma strencia e longa e la divid 'l mar Egee dal mar libich. La gh'ha un teritori muntagnus, cun dumà una percentüala picinina de pianüra. Intra quest, i püssee impurtant i henn la piana di Messarà, int la zona center-meridiunala, e 'l pian de Lassithi, che l'è püssee a nord.
Per i muntagn, i püssee impurtant i henn:
- Lefka Ori (i muntagn bianch) ch'i riven a tucà i 2452 meter
- La cadena del mont Ida che 'l riva ai 2456 meter
- Dikti Oros, che 'l gh'ha una sima de 2146 meter.
La isula de Gaud, che l'è separada da Creta ma l'è suta la sò aministrazion, la gh'ha 'l pont püssee a sud de tüta l'Europa, che 'l se ciama Capo Tripiti.
Aministrazion pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Creta gh'è quater prefetür:


text:
Sco chantuns muntagnards han ils dus chantuns Glaruna e Grischun basegns sumegliants en il sectur da la protecziun civila. Ina cooperaziun en l'instrucziun da protecziun civila saja damai mo stada la consequenza logica, uschia la regenza en ina communicaziun a las medias.
La cunvegna regla la realisaziun cuminaivla da l'instrucziun da basa, da cader e da spezialists – sco era ils curs da furmaziun supplementara e da repetiziun.
La scolaziun è per regla a Cuira
Quai che pertutga ils instructurs da protecziun civila, sto mintga chantun metter a disposiziun tants ch'i correspunda a la proporziun da participants. Lieu ha l'instrucziun per regla en il center da protecziun civila Meiersboden a Cuira.
Ina cumissiun da surveglianza fixescha e controllescha ils standards da qualitad unitars per la scolaziun. Questa cumissiun consista dals directurs dals uffizis e dals manaders da la partiziun «instrucziun da protecziun civila» dals chantuns da cunvegna.
RR novitads 14:00


text:
Il Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna ha l'onn 2019 dà 2,8 milliuns francs per projects en Grischun. Quai ha ditg la manadra da fatschenta, Barbla Graf, sin dumonda dad RTR.
325'000 francs sajan vegnids investids en in nov reservuar a Seewis en il Partenz. La Val Stussavgia haja survegnì 200'000 francs per vias da transport e la vischnanca d'Alvra haja survegnì var 175'000 francs per vias da guaud.
En tut la Svizra ha il padrinadi dà l'onn 2019 18,5 milliuns francs per projects en regiuns da muntogna. Investids vegnan quels daners surtut en projects d'infrastructura, projects d'aua da baiver sco er en la scolaziun e furmaziun. L'onn 2019 haja il padrinadi examinà var 350 projects e prestà pli che 10'000 uras da lavur en uffizi d'onur.
Anna Giacometti en la suprastanza
Durant la radunanza annuala è Anna Giacometti, cussegliera naziunala dal Grischun, vegnida elegida en la suprastanza dal padrinadi da muntogna. Quai ensemen cun Corina Eichenberger-Walther, Mario Landolt e Walter Wittwer.


text:
11 hotels èn sin la glista da vendita sulettamain en la regiun Engiadina Bassa e Val Müstair. En la vischnanca da l’Uorsin han ins però chattà ina soluziun per reglar la successiun d’in hotel. Ils possessurs da l’hotel Piz Buin a Guarda, Natalia e Hans-Peter Rubi, han chattà in nov fittadin per lur gestiun.
Investiziuns basegnaivlas
L’hotel Piz Buin, construì il 1947, è entant en in stadi ch’ins ha d’investir raps, per cuntinuar cun la gestiun sin il medem livel. Las investiziuns èn per part urgentas. Ma las bancas sajan fitg restrictivas cun dar raps per investiziuns en hotels, ha declerà l’hoteliera da Guarda, Natalia Rubi.
Chattà soluziun per cuntinuar
Grazia al model ch’il pèr Rubi ha elavurà per il futur da l’hotel Piz Buin, è la banca stada pronta da sustegnair il project. En tut vul ins investir 800’000 francs en la chasa a l’ur da la vischnanca da Guarda cun totalmain 20 stanzas per giasts.
Ils fittadins èn impiegads
Il model che ha persvadì la banca prevesa, che Diana e Peter Pfiffner da Sax en il chantun da Son Gagl, daventan novs fittadins da l’hotel Piz Buin. Els na lavuran dentant betg sin agen quint. Els èn emploiads da l’hotel. Patruns restan vinavant Hans-Peter ed Natalia Rubi, schebain ch’els sa retiran uss pass per pass cumplettamain da l’affar.
Las lavurs da renovaziun èn entant bunamain finidas, la fatschada da l’hotel ha ina nova colur, las chombras èn renovadas uschia che la clav po vegnir surdada venderdi als 20 matg 2016 als novs manaders da l’hotel Piz Buin a Guarda.