text:
7. April 2020
"Plü vivaints co avant"
Cura tuornaina darcheu illa vita normala da mincha di?
Quista dumonda occupa ils umans pel mumaint. Il virus da Corona ans maina temma e pissers. Isolaziun e mort. Però eir solidarità e creatività, colliaziun e resilienza. La pandemia ha cuntanschü mincha sectur da nossa vita. In ün mound global resentin nus las dependenzas vicendaivlas sco amo mai.
Quarantina
Nus vivain pel mumaint in quarantina. Quella vegn dal numer quaranta. Ella vain già avant i’ls temps biblics sco temp da retratta. Uschè passantain nus quaranta dis avant Pasqua, sco temp per gnir pro nus. Umans cristians as preparan uschenas sün las festas las plü importantas da l’on ecclesiastic: Venderdi sonch e la resüstanza da Gesu Christ, Pasqua. Ed els vegnan consciaints: Üna vita normala nun exista. I'ns renda consciaint quant ferma chi’d es l’indisponibiltà in nossa vita.
Co pudaina incleger quai?
Üna chosa indisponibla nu’s poja incleger. I's po be avair fiduzcha: illa buna nouva sco avant 2000 ons: La fossa d’eira vöda! Gesu Christ es vivaint! Dieu nu lascha vita innozainta mordriada sainza güstificaziun. Quista cretta significha:
La vita es plü ferma co la mort.
La vita es plaina da cretta, spranza ed amur. Indisponibla.
E causa quai uschè ferma.
Sco quella jada es quai eir hoz amo ün cuffort in vista da nossa mortalità. Cun l’experienza da la resüstanza da Gesu sun ils umans tuornats illa vita da minchadi. Plü vivaints co vant. Bunas Pasquas!


c: text/html

text:
di: Brassens - Svampa
El Signor le sa: son nò cattiv
disi “creppa” nanca ai mè nemis;
ma se moriss pù nissun
podaria scavà el mè bus:
sont on pòver becca-mòrt.
Creden tucc che mì g'hoo nò rimòrs
a mangià in sui òss di pover mòrt:
ma mì son nò 'me creden lor,
sotterrai me piang el coeur,
sont on pòver becca-mòrt.
G'hoo on bèll pari a dì, denter de mì,
che dura nient e tucc passom de chì;
ma pòdi nò ciappalla ben,
ciappà la mòrt come la vegn:
sont on pòver becca-mòrt.
E pussee stoo chì a smangiamm el coeur
e pussee i mè amis me toeuven in gir
quand che disen se stoo mal,
che gh'hoo ona faccia de funeral:
sont on pòver becca-mòrt.
T'hoo mai vist, però, car el mè scior;
se te ghe la fee a vedè 'l Signor
dighel tì se 'l m'è costaa,
sto pòver còrp hoo sotterraa:
sont on pòver becca-mòrt!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cun las emprimas fins d’emna chaudas e sitgas da primavaira sa dasdan els puspè en garaschas e remisas. Els sgolan ora per turas, sentupadas ed exposiziuns – ils oldtimers da tuttas sorts. Sin duas ni quatter rodas, cun alas, tant anteriurs vehichels da strapatsch sco aristocrats dapi lur naschientscha, respectiv construcziun. Sco veterans giaudan els passiun e premura eguala da lur possessurs. Els profiteschan dal trend «retro» che influenzescha schizunt furma ed interiur dad autos contemporans (exempels VW Beetle, Fiat 500 ed auters). Dentant nagut vala - sa chapescha – sco l’original.
Anc ina classa pli auta: l'aviaziun
En ils maletgs e tuns che noss archiv porscha n’èsi dentant betg las carossas americanas ed ils bolids a far la gronda parada. La passiun per mecanica veglia e design d’epoca reflectescha er il caracter pli mudest, muntagnard ed rural da nossa cuntrada.


text:
L'identificaziun uffiziala suonda reglas severas ed ha perquai cuzzà plirs dis, malgrà la procedura accelerada. La cumissiun d’experts nizzegia en da quels cas indicaziuns d’actas da pazients, infurmaziuns davart plumbas u protesas da dents sco era provas da DNA per identifitgar senza dubi ils mazzads. Tranter las unfrendas sa chattan er 3 Svizzers.
3 mais stadi d'urgenza
Entant ha l'assamblea naziunala a Paris decidì da prolungar il stadi d’urgenza per almain 3 mais. Ils conservativs levan schizunt prolungar quel per 6 mais. Ordavant aveva il cabinet gia decis da prolungar il stadi d'urgenza per 3 ulteriurs mais, pia fin ils 26 d'october. Il president franzos, François Hollande ha ditg ch'i vegnia fatg tut per proteger ils Franzos. Il di da l'attentat, ils 14 da fanadur aveva Hollande anc annunzià ch'il stadi d'urgenza scadia la fin da quest mais.
La gievgia era in Tunesian da 31 onns charrà cun ses camiun tras ina fulla da glieud sin la promenada da la citad franzosa. Dasper ils 84 morts eran er passa 300 persunas vegnidas blessadas per part grevamain.
RR novitads 18:00


text:
Pennabilli
Pennabilli (endèla parlàda locàl: La Péna) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha 2 946 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 69 km² e 'na densità de 43 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia Tedalda (AR), Carpegna (PU), Casteldelci, Maiolo, Montecopiolo (PU), Novafeltria, Sant'Agata Feltria, Sestino (AR). L'è 'l cümü piö meridiunàl de la regiù Emilia-Romàgna.
Chèsto cümü — isé come i óter sés de l'Alta Valmarecchia — enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Susanne Blakeslee
La Susanne Ann Blakeslee, cgnusùda anc cuma Susan Blakeslee, Suzanne Blakeslee e Suzanne Blakesley (Los Angeles, 27 ad Śnar dal 1956) l'è atōra 'd musical e ardupiadōra americàna.
In dla sò caréra l'à dâ la vóś a soquànt persunàǵ di cartòṅ animâ e 'd film 'd animasiòṅ cuma Vacca e Pollo, la madrìgna in Cenerentola II - Quando i sogni diventano realtà, La carica dei 101 II - Macchia, un eroe a Londra, Winx Club e La mia vita da zucchina.
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Susanne Blakeslee
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Susanne Blakeslee


text:
Margarita Della Valle Valenzuela lavurava sco secretaria en ina da las pli grondas universitads en sia cità nativa Santiago de Chile.
A chaschun da sias vacanzas a Dalcahue sin l’insla Chiloé en l’Ocean Pacific l’onn 1989, ha Maeggie emprendì d’enconuscher Renato Della Valle da Trun ch'era da viadi en ils pajais da l’America dal sid cun in camarat Sursilvan. La simpatia vicendaivla ha avischinà Renato e Maeggie ed els èn daventads amis e pli tard in pèr.
L’onn 1991 è Maeggie arrivada per l’emprima giada en Svizra. La natira, la cuntrada ed er las persunas han plaschì fitg bain ad ella. Uschia ha il pèr multicultural decidì da maridar l’onn 1994 e da sa chasar a Trun en Surselva. Maeggie ha emprendì rumantsch e quels che vulan emprender spagnol chattan tar Maeggie ina buna mussadra. Maeggie ha laschà enavos sia mamma, ses frar e sia sora a Santiago de Chile. Mintga dus onns emprova ella da visitar sia famiglia ed era ils uffants creschids, Marlis (21) e Fabrizio (18) èn gia stads pliras giadas en Chile.
Maeggie Della Valle è bain integrada a Trun qua ha ella chattà ina secunda patria. Ella lavura parzialmain en Chasa S. Martin. Lavurar cun persunas attempadas dat gronda satisfacziun e plaschair ad ella. Durant il mais da fanadur ans preschenta Maeggie pliras spaisas e tradiziuns da sia patria il Chile.


text:
Düć messunse tó en conscideraziun na vita plö “ecosostenibla”. Nos düć mangiun sö plö energia co ći che nosc planët é bun da fà.
I me feji demorvëia che l’Ombolt da Corvara dijes che n daz sö por i jus podess ester na bona soluziun. Al foss ora da capì che nos ne sun nia susc sön chësc monn! Vigni sort de ajiamënt (incuinamënt) – inće acustich – ti tol cualité a nosta vita. Na mobilité alternativa nes dëida fà stè damî nos ostis, i arpizadus, les umes cun sü mituns, düć i sciori, düć i ciüfs y düć i tiers! La jënt se fajess demorvëia: stlüje i jus por n valgönes ores al dé “ai confi ns dl patrimone mondial dl’umanité” – foss n gran suzes mediatich.
I me feji demorvëia che i boteghiers y ostis da Corvara se baudies dla stlüta al trafi ch di auti te nosc paisc.
I ne me feji degöna morvëia che le presidënt di ostis de Südtirol baies de spostamënć de cubatöra ignoran l’importanza de n’etica tl turism.
I ne me feji degöna morvëia ch’i motoziclisć se copa.
I ne me feji degöna morvëia che nosta jënt n’é nia plö contënta.
I me feji demorvëia ch’an ne capësces nia ćiamo l’importanza de n turism de chi dala roda.
I me feji demorvëia ch’an alda intres plö üties sö por munt cun intres plö musiga disco y tecno y intres plö dadalt.
I ne me feji degöna morvëia che i ùn manco sciori chësc ann.
I me feji davëi demorvëia che döt chësc me fejes ćiamo demorvëia.
michil costa, La Usc di Ladins nr. 30 dl 8 de agost 2009


text:
Legendas e detgas tuts ch'enconuschan. La Cularta a Laax mussa a partir da dumengia, ils 7 d'avrigl ditgas en furma da maletgs. Il pictur Patrick Devonas transfurmescha mintgamai il text d'ina ditga en in maletg.
Finamira da l'exposiziun ch'è part d'in project che cuzza plirs onns, è da betg laschar ir en emblidanza las istorgias e da preschentar las legendas en ina nova furma plain tensiun. Ils iniziants dal project èn il scriptur Andrin Schütz e Patrick Devonas. Els vulan visitar ils proxims onns las regiuns dal chantun Grischun.
RR actualitad 07:00


text:
Rien ne va plus
Rien ne va plus (Gnint a n và piò) l'è na cumèdia śala francéśa e śvisra dal 1997 ad Claude Chabrol, la sò sinquantéśma pelìcula. Al regìsta pariśèṅ 'l à dit che qvésta chè l'è la sò prima òpra biugràfica.
Al film 'l à vins la Choncha 'd òr a 'l Fèstival ad San Sebastian dal 1997 e 'l à purtâ a cà da piò ad quàtar migliòṅ e quàt'r ad dòlar.
Sunt
La Betty (Isabelle Huppert) l'è na trufadōra ch'la pòrta via di bèsi a i óm 'd afâr ch'la cata in di caśinò o in di cungrès. La fà la daśnumóśa sèg, la gh và a lèt, la gh dà la śdòrmia e pò la gh férg' i sòld méntar lōr i pònsan, ma minga tut, la lasa sèmpar quèl in di portafój, la mità, parchè in dla vita a gh'è da cuntintàr-as. Chi lē la lavóra insém a Victor (Michel Serrault), un vèć ad ssant'an ch'l è anc al sò amànt anc s'al gh'à 'l dópi di sò an. Ma a dir-la tuta a n s capìs minga bèṅ s'i fat i staṅ pròpria acsè parchè lò al prév èsar anc sò pàdar, sò fradèl o sōl un sò cumpâr. I dū i gir'n in camper p'r i paéś dla Frància cun la dóna ch'la s mét in cô sèmpar dal pirùchi difarénti p'r a n far-as minga arcgnósar.
Quànd in Śvisra la Betty la véd un sò vèć amànt, Maurice (François Cluzet), i tàc'n i guàj parchè qvést chè adès al lavóra par la màfia e al gh'à da purtàr in di Caràibi na valìś pîna 'd bèsi muśnènt dal sgnōr K. (Jean-François Balmer), sincsènt migliòṅ ad franc francéś.


text:
Ad Andeer duai la chava da crappa «Crap da Sal» vegnir engrondida. La regenza Grischuna ha per quest intent uss approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala che la vischnanca dad Andeer aveva concludì ils 27 da mars 2018.
Gia dapi ils onns 1950 vegn explotà ad Andeer l'ortgonais tschertgà che vegn numnà «Granit d'Andeer». Entras l’engrondiment da la chava, vegnan las reservas dal granit uss auzadas da 80'000 meters cubic sin 680'000 meters cubic. Per quest intent vegn la zona dad explotaziun engrondida vers sidvest en direcziun da la muntogna.
RR novitads 09:00


text:
Cumenzà en biro
L'onn 2005 aveva Dominik Caminada 16 onns, ed è sa decidì da far l'emprendissadi sco commerziant tar la Bianchi SA a Sursaissa. Quai che n' era dentant betg propi ses emprendissadi desiderà.
Mia finamira era adina da lavurar sin il bajetg e betg exnum en in biro.
Dentant cun la perspectiva da surpigliar insacura la fatschenta da sport da ses geniturs, è el tuttina sa decidì per questa via. Quai ord il motiv, che l'emprendissadi da commerziant pareva d'esser ina buna basa, uschia Caminada.
Barattà il computer cun la palutta da miradur
Cun 18 onns ha Dominik Caminada serrà giu ses emprendissadi sco commerziant cun la matura professiunala. Intgins mais pli tard, l'avust 2008, ha Caminada cumenzà l'emprendissadi da miradur tar la medema interpresa.
Quai è schon stà ina gronda midada dal biro sin il plazzal, dentant ina bella midada. Ma corporal natiralmain bler pli pretensius ch'en biro.
Scolaziuns supplementaras
Ma cun l'emprendissadi da miradur n'eri anc betg a fin cun scolaziuns. Uschia ha Caminada anc agiuntà las furmaziuns sco capolavurer e polier ch'el ha fatg a Sursee. Sin la dumonda sch'in terz emprendissadi u scolaziun stat sin il program respunda Caminada cun in surrir:
Suenter dus emprendissadis e duas scolaziuns supplementaras hai jau scola fin las ureglias il mument.
RR actualitad 07:00


text:
Gia ils onns 2010 e 2014 aveva l'interpresa da skis Zai stuì reducir l'agen chapital. Sco quai ch'i resorta uss dal Fegl uffizial dal Grischun reducescha Zai – ch'è domicilià da nov en la vischnanca Bregaglia – anc ina giada l'agen chapital. La valur da las aczias nominalas vegn reducida da 25 francs sin 2.50. L'intent è dad eliminar uschia ina bilantscha deficitara. Il chapital da fin uss 3,5 milliuns francs sa diminuescha per consequenza sin in dieschavel da la valur. Grazia ad in augment dal chapital crescha quel dentant gist puspè sin in milliun francs.
L'augment succeda per gronda part cun cumpensar pretensiuns finanzialas avertas en l'autezza da 533'000 francs. Sco il CEO da Zai, Benedikt Germanier, ha declerà envers la gasetta Südostschweiz, sa tractia tar las pretensiuns da debits cumulads dals ultims quatter onns che vegnian cuvrids intern cun emprests d'acziunaris. Ils acziunaris desistian da lur dabun per uschia pussibilitar a l'interpresa ina nova entschatta.
I dettia persunas che sajan prontas dad investir en la marca da skis da luxus. L'emprim saja dentant necessari da far ina rectificaziun da la bilantscha, ha Germanier declerà vinavant a la gasetta Südostschweiz. Ultra da quai saja il chapital d'aczias stà fixà memia aut e na correspundeva uschia betg a la svieuta da l'interpresa.
RR novitads 14:00


text:
La novitad che ha fatg la currella ad Olten, la mesemna da mezdi dals 28 da mars 2018, ha procurà per pulita agitaziun. La punt brischa! Betg x-ina punt, mabain quella da lain sur l'Aare ch'è passa 200 onns veglia. Ina punt plain simbolica, che collia la citad veglia dad Olten cun la staziun da viafier.
Martin Wey, il president da la citad dad Olten ha lez di resumà en paucs pleds la situaziun. «Quai è in scenari absolut sgarschaivel. Sche la punt da lain dad Olten brischa, lura brischa il cor dals Oltenais.»
Ils circa 60 pumpiers han gì difficultads da tegnair sut controlla il fieu. Il vent ha adina puspè sveglià las flommas. Ma enfin la saira eran era ils davos cuaditschs stizzads. Pli tard han ils experts eruì la raschun per il brischament. Probablamain ha ina cigaretta betg stizzada chaschunà il fieu e fatg donns detg gronds vi da la punt. Enfin oz ston ils dad Olten traversar il flum sin ina construcziun provisorica.
Cun quai duai però bainprest esser a fin. L'entschatta da l'emna han cumenzà las lavurs da sanaziun. Il scrivant da la citad d'Olten, Markus Dietler, enconuscha ils detagls: «Sco emprim vegn construida ina plattafurma per pudair lavurar vi da la punt. Quella vegn installada dasper la punt. Alura vegn cumenzà cun ils gronds pilasters. Là vegn remplazzà quai ch’ins sto remplazzar.» Previs è era da montar novas fanestras da vaider ed ina nova illuminaziun da LED. Per proteger la punt da novs incendis duai dar sut il plaun in indriz automatic da sprizzar aua.
Las lavurs custan passa 1,8 milliuns francs e duain esser terminadas l'entschatta d'avust, ad uras per la Chilbi – la gronda festa da la citad. Gia durant la sanaziun duai dar differentas acziuns per far attent la populaziun sin la sanaziun e l’istorgia da la punt, di Markus Dietler. «Nus vegnin ad empruvar da dar vinavant infurmaziuns per ch’ins vesa, tge ch’è gia schabegià cun la punt durant l’istorgia. Nus vegnin ad exponer inqual model ed object en las vitrinas datiers da la punt.» Dasper quai duai era anc dar guidas tras il plazzal, ina concurrenza da dissegnar per las scolas sco era ina concurrenza da fotografar per mintgin.
RR actualitad 11:00


text:
Venderdi, 5 avant las 12. Stockholm, 2018. Ella sesa sin il palantschieu, innocenta, tut suletta. Ina mattetta da 16 onns cun duas tarscholas ed in’egliada pitgiva, bunamain severa. Enta maun ina tavla. 21 bustabs. «Skolstrejk för klimatet» – per rumantsch «Chauma da scola per il clima». Il messadi: Il passà ha engulà il temp per il futur. Sia pretensiun: dapli engaschi da l'elita da l'economia, la scienza e cunzunt dals politichers sin l'entir mund per il clima e l'ambient e dapli engaschi/sforzs per reducir las emissiuns da gas cun effects da serra.
Sonda, 5 avant las 12. Cuira, 2019. Els marschan tras la citad, innocents. Mattatschas e mattatschs da 16 fin 20 onns cun egliadas pretensiusas, bunamain severas. Enta maun tavlas...
Impressum
Illustraziuns: Jon Bischoff
Selecziun: Flavio Bundi
Text: Flavio Bundi
Elavuraziun: Ursin Cadisch/Carla Gartmann


text:
Las collavuraturas ed ils collavuraturs dal chantun Grischun duain pudair profitar da cundiziuns d'engaschament e da lavur modernas. Il chantun duai pudair sa cumprovar sco patrun cumpetitiv. La regenza grischuna ha lantschà la consultaziun tar ina revisiun totala da la lescha dal persunal.
La lescha davart la relaziun da lavur da las collavuraturas e dals collavuraturs dal chantun Grischun (lescha dal persunal) duai vegnir midada en dus reguards. Materialmain vegnan integradas da nov en la lescha cundiziuns d'engaschament e da lavur modernas per singuls secturs. Formalmain vegn repassada la sistematica da la lescha: Las disposiziuns reglan ils princips da la relaziun da lavur; ils dretgs e las obligaziuns vegnan concretisads pli fitg sin il stgalim da l'ordinaziun. Uschia duain las relaziuns d'engaschament e da lavur pudair vegnir adattadas en il futur pli svelt a las relaziuns ed als basegns che sa midan.
La regenza ha deliberà la revisiun totala da la lescha dal persunal per la consultaziun che dura fin ils 10 da matg 2013. La lescha vala sco enfin ussa per tut las collavuraturas ed ils collavuraturs da l'administraziun chantunala, da las dretgiras chantunals sco er dals instituts autonoms da dretg public. Exceptadas da quai èn unicamain las relaziuns da lavur tar la banca chantunala grischuna.
Nov dretg da vacanzas, extensiun dal congedi da maternitad e vegliadetgna da renta flexibla fin a 67 onns
Las collavuraturas ed ils collavuraturs pon profitar d'intginas meglieraziuns. Il dretg minimal da vacanzas da las collavuraturas e dals collavuraturs vegn auzà da 20 a da nov 23 dis. Il congedi da maternitad vegn extendì a 16 emnas, entant ch'il salari vegn pajà vinavant a 100 pertschient durant quest temp (enfin ussa 14 emnas a 90 pertschient). Da nov vegn il congedi da paternitad fixà explicitamain en la lescha. La regenza regla la concepziun.
Resguardond il svilup demografic e la finanziaziun da la prevenziun per la vegliadetgna duain las collavuraturas ed ils collavuraturs pudair vegnir occupads vinavant pli ditg che la vegliadetgna ordinaria da pensiun da 65 onns, fin a la nova vegliadetgna maximala da 67 onns. In pensiunament flexibel a partir da 60 onns resta pussaivel. In nov artitgel cuntegna ils princips dal svilup dal persunal. Il chantun promova e sustegna las collavuraturas ed ils collavuraturs en lur carriera professiunala.
L'incumpatibilitad d'in engaschament tar il chantun cun l'execuziun da tscherts uffizis politics daventa pli rigurusa. La regulaziun davart l'execuziun d'activitads accessoricas vegn cumplettada cun in'obligaziun d'annunzia. Plinavant vegnan creadas da nov las basas legalas per manar sistems electronics d'infurmaziun dal persunal. Quai vegn fatg en enclegientscha cun la protecziun da datas.
Remartga:
La consultaziun dura fin ils 10 da matg 2013
. Dals documents da consultaziun poi vegnir prendì invista en l'internet sut www.gr.ch
(consultaziuns currentas
).
Infurmaziuns:
cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas, tel. 081 257 32 01
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013
Gl’Elesiòṅ pulìtichi itagliàni dal 2013 par la Cambra e 'l Senàt dla Repùblica i gh'èṅ stadi Dméndga 24 e Lunadè 25 Favràr 2013 dòp al dasfacimènt dal cambri dal 22 ad Dicémbar dal 2012, quàtar méś prima dla scadénsa dla XVI Ligiśladùra. La léǵ ch'a s è druàda par stablìr i deputâ e i senadōr elèt l'è la Léǵ Calderoli, cgnusùda anc cuma Porcellum (Léǵ Pursèl).
Gl'eletōr a la cambra i eṅ stâ 51 migliòṅ. I sìmbui ad partî tgnû bòṅ i èṅ 184 in tut.
La circuscrisiòṅ XI dla Cambra, qvéla dl'Emìglia-Rumàgna, l'è la più granda 'd Itâglia (insém a la IV dla Lumbardìa II) parchè l'à purtâ a Róma 45 deputâ. P'r al Senàt a la regiòṅ i gh spèt'n invéci 22 senadōr, 13 garantî par la cualisiòṅ ch'la vins.
Schieramènt
Fra i leader ad cualisiòṅ, candidâ a dvintàr presidènt dal cunsìli, a gh'è al piacintèṅ ad Bétla Pier Luigi Bersani (p'r Itàglia. Bèṅ Cumùṅ). I gh'èṅ anc tri leader ad partî emigliàṅ in camp, i bulgnéś Pier Ferdinando Casini (Ugnòṅ ad Sèntar) e al presidènt dla Cambra Gianfranco Fini (Futùr e Libertà), ch'i daṅ al lōr apòǵ a la cualisiòṅ ad sèntar ad Mario Monti, Sièlta Cìvica - Insém a Monti par l'Itàglia, e al banchēr mudnéś ad Muntéś Gianpiero Samorì (Muderâ Itagliàṅ in Rivulusiòṅ), da la banda ad Silvio Berlusconi.
Cualisiòṅ in camp
- Itàglia. Bèṅ Cumùṅ (Italia. Bene Comune) ad Pier Luigi Bersani - Cualisiòṅ ch'la mét insém al sò Partî Demucràtic cun Sinìstra Eculugìa Libertà dal presidènt dla regiòṅ dla Puglia Nichi Vendola, al Partî Sucialìsta ad Riccardo Nencini e al Sèntar Demucràtic ad Bruno Tabacci. Qvést chè al s éra preśentâ a 'l primàri ad cualisiòṅ dal 25 ad Nuvémbar dal 2012 insém a Matteo Renzi (sìndic ad Firénse) e Laura Puppato dal PD, pardénd in di cunfrònt ad Bersani;
- Sèntar Dèstra (Centro Destra) ad Silvio Berlusconi - Cualisiòṅ ch'la mét insém al sò Pòpul dla Libertà cun la Léga Nòrd ad Roberto Maroni (ex minìstar d'l Intéran e candidâ a dvintar al presidènt dla regiòṅ Lumbardìa), Fradèi 'd Itàglia 'd Ignazio La Russa, Giorgia Meloni e Guido Crosetto, La Dèstra ad Francesco Storace (ex minìstar dla salùt e candidâ a dvintar al presidènt dla regiòṅ dal Lasi), Sud Grand ad Gianfranco Miccichè e Adriana Poli Bortone, al Partî di Pensiunâ ad Carlo Fatuzzo, Muderâ Itagliàṅ in Rivulusiòṅ ad Gianpiero Samorì e àt'r incóra;
- Sièlta Cìvica - Insém a Monti par l'Itàglia (Scelta Civica - Con Monti per l'Italia) ad Mario Monti - Insém a lò i gh'èṅ anc l'Ugnòṅ ad Sèntar ad Pier Ferdinando Casini e Futùr e Libertà ad Gianfranco Fini;
- Cualisiòṅ ch'la gh'à a cap Ottavio Pasqualucci, cun i partî: Nò a la saràda di Uśdài, Tajém a mèś al Stipléndi a i Pulìtic e Viva l'Itàglia.
Partî ch'i vaṅ da par lōr
- Muimènt Sinc Stéli (MoVimento Cinque Stelle) ad Beppe Grillo - Muimènt ch'al pòrta avànti la demucrasìa dirèta e al gh'à sinc téma sentrài in tèsta: àqua pùblica, traspòrt, śvilùp, cunét'r-as insém e ambiènt. 'L à sarnî i sò candidâ via web, cun di elesiòṅ tgnudi da 'l 3 a 'l 6 ad Dicémbar dal 2012;
- Rivulusiòṅ Civìla (Rivoluzione Civile) 'd Antonio Ingroia - Partî ch'al mét insém gl'ex magistrâ Antonio Ingroia, Antonio Di Pietro (leader dal partî Itàglia di Valōr) e Luigi De Magistris, sìndic ad Nàpuli, cun i Vérd e soquànt Partî Cumunìsta. In lista a la Cambra in Emìglia-Rumàgna (pòst nùmar 2) a gh'è anc 'l ex cunsilēr regiunàl dal Muimènt Sinc Stéli, elèt a Mòdna, Giovanni Favia, casâ via al 12 ad Dicémbar da 'l sò vèć partî par Beppe Grillo in parsòna;
- Far par Farmàr al Declîṅ (Fare per Fermare il Declino) 'd Oscar Giannino - Muimènt liberàl nâ da 'l impégn ad soquànt ecunumìsta cuma Luigi Zingales e Michele Boldrin e da 'l giurnalìsta turinéś Oscar Giannino;
- Amnistìa Giustìsia e Libertà (Amnistia Giustizia e Libertà) ad Marco Pannella - Schieramènt di Radicài ch'al vrév impgnàr-as par risòlvar i prubléma di carserâ e dla giustìsia;
- CàPound Itàglia (CasaPound Italia) ch'la gh'à a cap Simone Di Stefano;
- Fiàma Triculōr (Fiamma Tricolore) ad Luca Romagnoli;
- Fòrsa Nōva (Forza Nuova) ad Roberto Fiore;
- I Piràta (I Pirati) cun a cap Marco Marsili;
- Liberài par l'Itàglia (Liberali per l'Italia - PLI) ch'al tîṅ a drē a gl'idéi dla Renata Jannuzzi;
- Mè A Vój Bèṅ a l'Itàglia (Io Amo l'Italia) dal giurnalìsta egisiàṅ Magdi Cristiano Allam;
- Partî Cumunìsta di Lavuradōr (Partito Comunista dei Lavoratori) ad Marco Ferrando;
- Partî 'd Asiòṅ p'r al Śvilùp (Partito di Azione per lo Sviluppo) dal scritōr dal rumànś Labirinto Femminile, Alfonso Luigi Marra;
- Rifurmìsta Itagliàṅ (Riformisti Italiani) dla Stefania Craxi. Chi lē la vliva candidàr p'r al sò partî Luciano Moggi;
- Ugnòṅ Padàna (Unione Padana) cun a cap Giulio Arrighini;
- Vènet Stat (Veneto Stato) ch'al gh'à Antonio Guadagnini cuma leader;
Riśultâ


text:
In chaun da polizia ha ruinà il plan da transportar drogas a Sidney: La polizia australiana ha chattà ils 300 kilograms drogas ch'in um aveva zuppà en marcaders luminus. Ins quinta che l'Ephedrin ch'ins ha chattà haja ina valita da bunamain 89 milliuns franc.
Al supponì cuntrabandist da la China smanatschà in chasti da 25 onns praschun. Dus umens ch'eran vegnids arrestads ensemen cun l'um da 27 onns èn per entant puspè libers.
Bun exempel per la creativitad
Quest cas saja in bun exempel per la creativitad dals cuntrabandist ch'emprovian da manar per il nas las autoritads, manegia l'investigader Garry Low. En ils davos mais han ins chattà dus tonnas Ephedrin en il stadi federativ New South Wales.
RR novitads 09:00


text:
A partir da l’onn 2017 na datti betg pli la fiera da muvel a Glion. Il dumber d'animals annunziads per la fiera è stà pliras giadas memia pitschen. Tenor la lescha da fieras publicas da muvel ston almain 50 animals vegnir annunziads per ch’ina fiera possia vegnir manada tras, e quai en media sur 1 onn. A Glion n’è quai betg pli il cas.
Era fiera dubla cun Cazas senza succèss
Ord quai motiv ha la Grischun biestga SA, la societad affiliada da l’Uniun purila grischuna che organisescha las fieras da muvel el Grischun, decidì da na betg pli manar tras la fiera da muvel a Glion a partir da l’onn 2017. L’onn passà hai anc dà in’emprova da salvar la fiera cun organisar la fiera a Glion sco fiera dubla ensemen cun la fiera a Cazas. Quella emprova n’ha dentant betg gì success.
Transport da muvel a Cazas
Uschia ston era ils animal vegnir transportads da la Surselva a Cazas. Per sustegnair ils purs ha la Grischun biestga SA elavurà ina purschida da transport da biestga. CHF 70.- per animal custa il transport davent dal bain puril enfin a Cazas. Inclus el pretsch èn era la preschentaziun e vendita da l’animal. Uschia sto il pur gnanc bandunar il bain puril per vender animals. Forsa era pervia da quella purschida hai tenor il president da l’Uniun purila Surselva Curdin Capeder betg dà grondas reacziuns dals purs.
Fiera da nursas betg pertutgada
La fiera da nursas a Glion n’è betg pertutgada da quella decisiun da la Grischun biestga SA. Lezza giauda in bun renum naziunal e schizunt si da la Bassa vegnan purs cun lur nursas per vender ellas a Glion. Tenor Curdin Capeder n’è quella fiera betg periclitada per il mument e vegn vinavant ad avair lieu sco planisà.
Ord l'archiv


text:
Sin il Crest d’Acletta datti duas chasas cun studios mobigliads. Quests studios èn per ils collavuraturs da las pendicularas ed era per persunas che lavuran en il commerzi u tar firmas da construcziun. Quai ha il directur da las pendicularas da Mustér Rudolf Büchi ditg ad RTR. Lur persunal tschertgia adina puspè tals studios e surtut suenter ch’il resort da vacanzas da Marcus Weber saja realisà sin lur parcadi stoppian els pudair porscher tals studios.
Parcellas per indigens
Ultra da las duas chasas per persunal vendan las pendicularas parcellas ad indigens. Quai cun la finamira che quels bajegian chasas d’ina famiglia sin il Crest d’Acletta.
Las lavurs d'avertura cumenzan gia il settember. Alura vegn ina via bajegiada e las lingias d’aua e d’electricitad tratgas en.
Anc quest atun veglian els inoltrar la dumonda da bajegiar, di Rudolf Büchi. La finamira saja da cumenzar cun las duas chasas la primavaira 2017.
Ord l'archiv:


text:
Il Tour de Suisse cumenza quest onn cun in prolog a Frauenfeld en il chantun Turgovia. Il venderdi, ils 12 da zercladur, arriva la pli gronda cursa da velo en Svizra lura a Sedrun, sisum la Surselva. La sonda, ils 13 da zercladur, spetga ina cursa encunter l’ura da Sedrun sur l’Alpsu fin ad Andermatt. A fin va il Tour de Suisse la dumengia, ils 14 da zercladur, cun l’etappa roiala davent dad Andermatt sur ils pass dal Furca, Grimsel e Susten enavos ad Andermatt en il chantun Uri.
Gudogn per l’entira regiun
Grazia al Tour de Suisse quinta la regiun Mustér/Sedrun cun 600 fin 700 pernottaziuns dapli. E grazia a la gronda preschientscha a la televisiun saja quai la meglra reclama pussaivla per la regiun, uschia Simona Barmettler, directura da Sedrun Mustér Turissem e presidenta dal comité d’organisaziun da questas duas etappas. Ina sfida èsi pertutgant il traffic. Durant il venderdi e la sonda resta la via principala tras il vitg Sedrun quasi serrada l’entir di. I dat dentant in sviament. La sonda suentermezdi durant la cursa cunter l’ura vegn er il pass Alpsu serrà per il traffic.
Il Tour de Suisse vala suenter ils «Big 3», il Tour de France, il Giro d’Italia e la Vuelta en Spagna, sco la pli gronda cursa da velo dal mund. A la partenza van radund 150 ciclists, tranter quels per part propi la crème de la crème.
RTR actualitad 08:00


text:
Taglia sin las entradas e sin la facultad
Termins d'inoltrar la declaraziun da taglia
Per inoltrar la declaraziun da taglia valan ils suandonts termins:
- 31 da mars per persunas cun activitad da gudogn dependenta, scolars, students, rentiers, persunas senza activitad da gudogn e cuminonzas d'artavels
- 30 da settember per persunas cun activitad da gudogn independenta, per societads semplas e per persunas cun domicil ordeifer il Grischun cun stabiliments d'interpresa el cantun Grischun
- 30 da settember per persunas cun domicil ordeifer il Grischun cun immobilias el cantun Grischun (obligaziun fiscala limitada)
Damonda per prolungir il termin
Damondas per prolungir il termin d'inoltrar la declaraziun da taglia ston vegnir fatgas en scret ni per e-mail all'Administraziun da taglia dil cantun Grischun avon ch'il termin ordinari scadi. damonda per ina prolungaziun dil termin
Quens da taglia
Il quen da taglia communala provisori vegn mintgamai fatgs il schaner digl onn sequent a basa dils facturs digl onn precedent. Ei valan ils suandonts termins da pagament: emprema rata tochen ils 30-06 / secunda rata tochen ils 31-08 / ni la summa totala tochen ils 31-07. Il tscheins da retardament che vegn fixaus mintg'onn vegn mintgamai publicaus sin la pagina-web dall' Administraziun da taglia dil cantun Grischun. publiziert.
Ina damonda per in pagament en ratas dalla taglia communala sto vegnir fatga en scret agl uffeci da taglia communal avon ch'il termin scadi. Ina damonda per in levgiament da pagament (prolungaziun dil termin da pagament ni pagament en ratas) per la taglia cantunala e la taglia federala directa sa vegnir fatga en scret all'Administraziun da taglia dil cantun Grischun indicond ils motivs. Sch'ina damonda da prolungir il termin da pagament vegn approbada, resultan per regla tscheins da retardament.
Formular online: pagament en ratas


text:
Il sparir betg sclerì dal sgol MH370 da la Malaysia Airlines resta in dals gronds misteris da l'istorgia aviatica. Bunamain trais onns suenter che l'aviun è svanì ils 8 da mars 2014 dal radar è la tschertga finida. Quai ha communitgà il post da coordinaziun per la tschertga en l'Australia.
Tschertgar la guglia en il fain
En il territori da tschertga da 120'000 km² en l'Ocean Indic n'hajan ins betg pudì localisar l'aviun. A bord da l'eroplan eran 239 persunas. Experts valiteschan la schanza da tuttina anc chattar l’aviun sparì sco fitg pitschna. Las famiglias da las unfrendas han protestà cunter la decisiun da terminar l'acziun da retschertga.
RR novitads 10:00


text:
La notg enturn 01:00 vegn la segunda lavina. Quella ha destruì garaschas e 2 clavads a Punt (la part dad Acla ch’è da la vart dretga da la via principala) . Ella ha medemamain destruì il guaud a Punt ed è vegnida prest fin tar il Rain da Medel.
Durant la notg da la sonda sin dumengia hai puspè dà var 80 cm naiv nova. Battesta Flepp organisescha l’evacuaziun dals abitants. Pervi da l’aura n’èsi dentant betg pussaivel da sgular, ed uschia ston ils abitants star vinavant ad Acla.
Quels fan il meglier ordlonder. Ils purs che han anc lur animals rugaleschan quests, ils auters ch’han per part gia pers quels en las lavinas gidan.
La terza lavina
Las 10:30 vegn la terza lavina. I vegn descrit che questa saja rutta ora sin l’entira lunghezza da la Muota, Plattas da Punt e Dutg da Rosas. Entras las duas lavinas ch’èn gia vegnidas avant a val era tut guliv ed il guaud gia davent, uschia che la las massas da navi giganticas èn sa derschidas directamain direcziun Acla. Il crest cun la chaplutta ha curt franà la lavina. Las massas da naiv èn dentant s’auzadas ed idas directamain en il vitg.
11 persunas èn sparidas
Sulettamain 2 da las 10 chasas n’èn betg vegnidas donnegiadas. La chasa da las famiglias Bearth e Giossi sisum il vitg, e la chasa da Sep Martin Venzin. Ils vischins ston constatar che 11 persunas èn sparidas. Uschia Maurus Venzin cun sia dunna Ursula ed ils quatter uffants, Edith, Antonia, Victoria e Constantin, Battesta Flepp cun ses uffants Urs, Patricia e René e Conradin Venzin. Conradin Venzin ha pudì sa deliberar sez or da l'uigl. Ils auters han ils vischins immediat cumenzà a tschertgar.
Nus avain chavà l’entir suentermezdi. Quest di avain nus gì nagin success.


text:
En il process pervi da corrupziun cunter trais anteriurs funcziunaris dal ballape sidamerican, ha ina giuria a New York declerà nunculpant in dals accusads. L'anteriur president da la Federaziun peruana, Manuel Burga na saja betg culpant, en connex cun daners da corrupziun da passa 4 milliuns francs.
Venderdi passà avevi dà ina sentenzia da culpaivladad per ils dus ulteriurs funcziunaris accusads, Jose Maria Marin da la Brasilia e Juan Angel Napout dal Paraguay. I sa tracta da l'emprim process che sa fatschenta cun il scandal da corrupziun da la Fifa.
Tenor l'accusa han ils dus funcziunaris uss sentenziads incassà daners da corrupziun tranter il 2010 ed il 2016. Marin che ha 85 onns duai avair acceptà 6,5 milliuns francs, Napout è 59 onns vegl e duai avair retschet 10,5 milliuns francs. Persuenter hajan els vendì dretgs da gieus da ballape lucrativs per sponsurs e televisiuns, ad ina firma da marketing.
RR novitads 20:00


text:
La skiunza dal chantun Sviz ha fatg in sigl da la plazza 25 sin la plazza 2. La finala ha Holdener anc gì in retard da 20 tschientavels sin la victura, la Canadaisa Marie-Michele Gagnon. Terza daventa la Franzosa Anne-Sophie Barthet.
Vonn parta cun blessura
En il classament general da la cuppa mundiala ha Lindsey Vonn pudì augmentar ses avantatg sin Lara Gut per 28 puncts. L'americana è la finala vegnida 13avla, suenter ch’ella aveva fatg il meglier temp en il slalom gigant. En la cursa da la sonda era Vonn crudada e sa blessada vi dal schanugl.
Gut cun nagut - Kopp 5avla
Lara Gut è crudada ora en il slalom. Ina buna cursa ha la Svizra Rahel Kopp mussà, ella è vegnida la finala sin plazza 5.
RR Novitads 16:00


text:
Il magazin da novitads «Echo der Zeit» dal radio SRF è per la segunda giada il meglier med d'infurmaziun en Svizra. Quai mussa il segund rating da qualitad da medias da l'Uniun qualitad da medias svizra. Sin plazza dus e trais èn l'emissiun da radio «Rendez-vous am Mittag» e «10vor10».
Tar las gasettas quotidianas ed online èn sin posiziun in la NZZ sco er Le Temps. La meglra gasetta da la dumengia è l'NZZ am Sonntag e tar las gasettas da pendularis e boulevard è lematin.ch sin l'emprim plaz.
Sguard pessimistic en il futur
Per il studi han scienziads da las Universitads da Turitg e Friburg examinà ils 50 pli impurtants titels da medias en Svizra. Els han controllà quant detaglià che las medias han rapportà da fatgs politics decisivs e sch'ellas han er declerà il context dals fatgs.
Il facit dal studi è, che la qualitad dal schurnalissem sa sbassa tendenzialmain. Ultra da quai n'hajan las chasas da medias anc nagin model per generar avunda entradas per lur products online. Il problem general da las resursas na saja anc betg schlià ed envers il sulet model che pudess gidar – la promoziun directa da las medias – dettia memia blera resistenza.
RR novitads 15:00


text:
Mario Annoni
Copyright: RTS / Anne Bichsel
Commember dal cussegl d'administraziun da la SSR e president da la RTSR
dapi il 2020
Carriera
Mario Annoni ha studegià scienzas politicas e giurisprudenza a las Universitads da Losanna e Genevra ed acquistà sia patenta d'advocat a l'Universitad da Berna. Suenter ch'el è stà president da la dretgira regiunala da La Neuveville, Courtelary e Moutier, è el vegnì elegì il 1990 en la regenza dal chantun da Berna, nua ch'el ha manà dal 1990 fin il 1998 il Departament da giustia, da vischnancas e baselgias e dal 1998 fin il 2006 il Departament d'educaziun. Dal 2006 fin il 2013 ha el presidià la Fundaziun svizra per la cultura Pro Helvetia.
Mandats
Fondazione Istituto Svizzero di Roma e Milano (president); Société des Forces Electriques de La Goule (president); Ecole de musique du Jura bernois (president); Fundaziun Abegg (commember); Fundaziun Rebhaus Wingreis (president); Fundaziun Rebbaumuseum am Bielersee (president).


text:
Cunvegna da basa, bilateralas, perscrutaziun, bursa - bleras dumondas en las relaziuns futuras tranter la Svizra e l'Uniun Europeica èn avertas. Uss tuni in zic pli optimistic dal cumissari da l'UE Johannes Hahn. A l'adressa dals perscrutaders svizzers confus ed a las universitads di el: L'associaziun cumplaina a "Horizon Europe" na saja, auter che tar l'equivalenza da la bursa, betg dependenta d'ina cunvegna da basa. Pertutgant ina cunvegna na vegnia Brüssel far nagin squitsch da temp.
Johannes Hahn
Johannes Hahn è dapi l'entschatta december 2019 cumissari da l'UE per tegnairchasa ed administraziun en la cumissiun da la presidenta von der Leyen. Dapi il 2014 è er stà cumissari da l'UE per politica persistenta europeica e contractivas d'expansiun en la cumissiun Juncker. Anc avant è l'anteriur minister austriac stà cumissari da l'UE per la politica regiunala en la cumissiun Barroso.
Per tadlar curt e concis:
RTR novitads 17:00


text:
Dialet paves-vugares
El Paves-Vugares (o anca dumà paves) l'è la varianta gall-italica parlaa int la Pruvincia de Pavia, a partì da Pavia cità e rivanda fín ai pee de l'Apenín paves, pü o men int i zon de Varz, e dividüü dai dü spond del Po. El rapresenta un continum dialetal ch'el va da una part püssee arent al milanes (tant 'me la parlada de Pavia cità) al dialet de l'Ultrepò Paves (ciamà anca dialèt ultrepadan) püssee de transizion cun el Piemuntes e l'Emilian (tant 'me la zona de la bassa Vala Stafura). Denter a quel continum chì gh'hinn di alter micro-variant, ma a hinn assee simil per pudè vess metüü insema int l'istessa macro-varianta. El Paves-Vugares el gh'ha no una classificazion precisa a l'intern di lenguv gallo-italich. Biondelli, int el so sagg, l'aveva metüü insema ai parlad Emilian, e l'istess l'aveva faa anca el Pellegrini, disend però ciar e net che se trata d'una varianta de pasagg dal Lumbard ucidental. Di ricerch püssee recent inveci el meten insema al Lumbard ucidental (presempi el laur de Daniele Vitali), anca per via de cambiament recent, duvüü a l'inflüenza che i gh'hann avüü i parlad de la pruvincia de Milan.
Parnonzia[Modifega | modifica 'l sorgent]
I püssee tant parol che a trövum int 'l Paves-Vugares i henn cumpagn de quij di alter parlad insübrich, cun 'na quaj diferenza int la parnunzia, che la revarda suratüt i vucal.
Vucal[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dal pont de vista di vucal, el Paves-Vugares el gh'ha di carateristich sia lumbard che emilian. Presempi, el gh'ha la sincope di vucal atonich (suratüt la 'e'), che l'è tipica di parlad emilian. Quel prucediment chì de suent l'è pöö trasfurmaa püssee ancamò per via de la prustesi, che la gointa 'na vucala a l'inizzi de la silaba. Chì suta fum un paragon intra el piasentin, el vugares, e un dialet de l'insübrich central. El prucediment ch'el va da la sincope a la prustesi l'è marcaa cun '->':
Una carateristica indè che inveci el Paves-Vugares l'è distant da l'emilian ma arent al lumbard l'è la mancanza de trasfurmazion in ditongh de la 'e' pre-nasala, che di volt la fà burlà del tüt la cunsunanta nasala, che chì l'è missa intra parentes:
Lessich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cambiament lessical[Modifega | modifica 'l sorgent]
El fat che el paves-vugares el s'è spustaa püssee invers i alter parlad insübrich el se pör ved suratüt da cert cambiament lessical, principalment int i verb usiliar e i articul. Chì gh'è un quaj esempi de cambiament de la varianta de Vughera.
El cambiament püssee grand che l'ha fat la varianta vugaresa int l'ültim secul l'è quel d'avè perdüü la "r" int i articul (son che l'esista anmò int un quaj dialet del turtunes):
Parol dialetal[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gh'è pöö 'na quaj parola che la se tröva mia int alter parlad insübrich:
Leteradüra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Angiul Ferar, class 1874 (varianta de Pavia).
- Dario Murän, class 1897 (varianta de Pavia).
- Gianni Maggi (varianta de Pavia).
- Fabrizzi Läna, class 1952 (varianta de Pavia).
- Lissandren dra Roussela, class 1850 (varianta de Vughera).
- Angiul Vicini (varianta de Vughera).
- Rino Zucca (varianta de Burgh Tisén). Video de la puesia Nadal chì.
I verb in paves[Modifega | modifica 'l sorgent]
Verb vess[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mì sum, tì 't seet, lü l'è, nüm a suma, vialter sii, lur i henn.
- Indicativ imperfet: mì seri, tì 't seret, lü l'era, nüm a seram, vialtar serav, lur i eran.
- Indicativ fütür: mì säroo, tì 't sareet, lü 'l sarà, nüm a saruma, vialter sarii, lur i saran.
- Cungiüntiv present: che mì sia, che tì 't siet, che lü 'l sia, che nüm a siam, che vialter sii, che lur i sian.
- Cungiüntiv imperfet: che mì seri, che tì 't seret, che lü l'era, che nüm seram, che vialter serav, che lur i eran.
- Cundiziunal present: mì sarissi, tì 't sarisset, lü 'l sariss, nüm a sarissam, vialter sarissav, lur i sarissan.
- Infinii present: vess.
- Participi passaa: stat.
Verb avègh[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mì gh'hoo, tì 't gh'eet, lü 'l gh'ha, nüm gh'uma, vialtar gh'ii, lur i gh'han.
- Indicativ imperfet: mì gh'avivi, tì 't gh'avivat, lü 'l gh'aviva, nüm gh'avivam, vialtar gh'avivav, lur i gh'avivan.
- Indicativ fütür: mì gh'avroo, tì 't gh'avreet, lü 'l gh'avrà, nüm gh'avruma, vialtar gh'avrii, lur i gh'avran.
- Cungiüntiv present: che mì gh'abia, che tì 't gh'abiat, che lü 'l gh'abia, che nüm gh'abiam, che vialtar gh'avii, che lur i gh'abian.
- Cungiüntiv imperfet: che mì gh'avissi, che tì 't gh'avissat, che lü 'l gh'aviss, che nüm gh'avissam, che vialtar gh'avissav, che lur i gh'avissan.
- Cundiziunal present: mì gh'avrissi, tì 't gh'avrissat, lü 'l gh'avriss, nüm gh'avrissam, vialtar gh'avrissav, lur i gh'avrissan.
- Infinii present: avégh/'végh.
- Participi passaa: avüü.
I cuniügaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mì guardi, tì 't guardat, lü 'l guarda, nüm guardam, vialtar guardii, lur i guardan.
- Indicativ imperfet: mì guardavi, tì 't guardavat, lü 'l guardava, nüm guardavam, vialtar guardavav, lur i guardavan.
- Indicativ fütür: mì guardaroo, tì 't guardareet, lü 'l guardarà, nüm guardaruma, vialtar guardarii, lur i guardaran.
- Cungiüntiv present: che mì guardi, che tì 't guardat, che lü 'l guarda, che nüm guardam, che vialter guardii, che lur i guardan.
- Cungiüntiv imperfet: che mì guardassi, che tì 't guardassat, che lü 'l guardass, che nüm guardassam, che vialtar guardassav, che lur i guardassan.
- Cundiziunal present: mì guardarissi, tì 't guardarissat, lü 'l guardariss, nüm guardarissam, vialtar guardarissav, lur i guardarissan.
- Infinii present: guardà
- Participi passaa: guardaa.
II cuniügaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present:
- Indicativ imperfet:
- Indicativ fütür:
- Cungiüntiv present:
- Cungiüntiv imperfet:
- Cundiziunal present:
- Infinii present:
- Participi passaa:
III cuniügaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mì scrivi, tì 't scrivat, lü 'l scriva, nüm scrivam, vialtar scrivii, lur i scrivan.
- Indicativ imperfet: mì scrivivi, tì 't scrivivat, lü 'l scriviva, nüm scrivivam, vialtar scrivivav, lur i scrivivan.
- Indicativ fütür: mì scrivaroo, tì 't scrivareet, lü 'l scrivarà, nüm scrivaruma, vialtar scrivarii, lur i scrivaran.
- Cungiüntiv present: che mì scrivi, che tì 't scrivat, che lü 'l scriva, che nüm scrivam, che vialtar scrivii, che lur i scrivan.
- Cungiüntiv imperfet: che mì scrivarissi, che tì 't scrivarissi, che lü 'l scrivariss, che nüm scrivarissam, che vialtar scrivarissav, che lur i scrivarissan.
- Cundiziunal present: mì scrivariss, tì 't scrivarissat, lü 'l scrivariss, nüm scrivarissam, vialtar scrivarissav, lur i scrivarissan.
- Infinii present: scriv.
- Participi passaa: scrit/scricc.
IV cuniügaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Indicativ present: mì senti, tì 't sentat, lü 'l senta, nüm sentam, vialtar sentii, lur i sentan.
- Indicativ imperfet: mì sentivi, tì 't sentivat, lü 'l sentiva, nüm sentivam, vialtar sentivav, lur i sentivan.
- Indicativ fütür: mì sentaroo, tì 't sentareet, lü 'l sentarà, nüm sentaruma, vialtar sentarii, lur i sentaran.
- Cungiüntiv present: che mì senti, che tì 't sentat, che lü 'l senta, che nüm sentam, che vialtar sentii, che lur i sentan.
- Cungiüntiv imperfet: che mì sentissi, che tì 't sentissat, che lü 'l sentiss, che nüm sentissam, che vialtar sentissav, che lur i sentissan.
- Cundiziunal present: mì sentarissi, tì 't sentarissat, lü 'l sentariss, nüm sentarissam, vialtar sentarissav, lur i sentarissan.
- Infinii present: sentì/sëntì/sent.
- Participi passaa: sentii.
Esempi de dialet[Modifega | modifica 'l sorgent]
Diferenz tra el dialet paves de cità e quel arius[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dialet paves del Votcent[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dialet de Pavia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gh'era ona volta on òm, ch'äl gh'ìva dü fiö.
E 'l minór l'ha dit a sò pàdär: "Papà, ch'äl mä daga quäl ch'äm toca 'd mè part!" E lü l'ha spartii la sostänza in tra i dü fiö.
E dä lì a poch dì, dopo avè fat sü fagòt, äl minór l'è 'ndat pr'äl mond int on paìs lontän, e là l'ha trat via tütcòss int i vizi.
Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti Gallo-Italici, pag. 246
Dialet de Bronn[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ün òm al gh’aviva dü fiö.
E al secónd l’ha dit a sò padar: “O pà, dèm la part dla roba ch’a ‘m toca!” E lü al gh’ha spartii in tra lor la sò sostanza.
E da lì a poch dì, avènd miss tütcoss assema, al fiö dardè al ‘s n’è andat in pais lontan, e là l’ha consümaa tüt al fat sò a bagurdà.
ibidem, pag. 244
Una nuvela del Bucasc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pavia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Mei disi donca che quand gh'era äl prim re 'd Cipri, dop che Gotifred äd Büglion l'ha guadagnaa Tera Santa, è sücess che una siurena nobila l'è andata in pelegrinagg äl Sepolcar e, 'gnind indree, quand l'è rivaa a Cipri, l'ha truvaa di balusson ch'l'han trataa propri da can. E lee, sentend tüt äl dispiasé, sensa nanca un'anma ca la cunsulàss, gh'è 'gnid in ment d'andà dal re e fà föra i sò rason: ma gh'è stat quaich d'üi ca gh'ha dit dit ch'la trava via 'l fiaa, parchè lü äl menava una vita gnent afat bona e 'l fava gnent äd bei; ansi, vigliach com l'era, äl sufriva e 'l cunsidrava par gnint i ingiüri che i altar ägh fasivan a lü, in manera che quai ca gh'aviva dispiasé con lü, a 's vendicavan fandagh di ingiüri. E la dona, sentend 'sta roba, sicome la gh'aviva nessüna speransa da pudé utegn giüstisia, par 'végh da cunsulàss dal sò dispiasé, l'ha guardaa bei äd tirà a dla sua 'l re, e l'è andata da lü. Quand l'è stata là, piangind davanti a lü, la gh'ha dit: "O 'l mè car siur, mei son chì davanti a tì no par vendëta äd l'ingiüria ch'm'han fat, ma par 'végh un poo 'd sudisfasion äd quäla, ät preghi d'insegnàm com at fee a sufrì quëi ingiüri che senti ch'i altar a 't fan, parchè insì, imparand da tì, pössa anca mei regulàm e supurtà la mé part äd pasiensa, che a la sa 'l Signor, se mei pudiss fa, ät regalariss vulentera, dal mument che tì 't see insì brav äd supurtàla".
Äl re, che fen alora l'era sempar stat pultron e pigar fen ai oss, comé ch'äl se füss dassdaa, cuminciand ad l'ingiüria fata a 'sta dona, che con rigor l'ha vendicaa, l'ha pensaa da mët a pan e pëss tüti quëi che 'ndand inans avissan fat quaicoss contra 'd lü.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 349-350
Vughera[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dis adónca che int i temp dël prim re 'd Cipro, dop la conquista dlä Tera Sänta fata da Gofred ëd Büglión, l'è sücess che üna nobildona 'd Guascogna l'è andata in pelegrinagg al Sepólcär, e quand l'è tornaa, arivaa in Cipro, di baloss i gh'han fat di vitüperi. Lee, pödendas nò consolà, l'ha pensaa ben d'andàss a lamentà däl re. Ma i gh'hän dii che lü l'era tanto trascüraa che no sol ël fava nò giüstisia ai ofes patii dai altär, ma incasì cui ch'i 'gh favan a lü për gross ch'i füssan ni soportava, ä la mira che se quaich d'ün ël gh'aviva quaich fastidi, 'l se sfogava fändägh quaich figüra. Sentenda 'sta roba lä dona, savenda për cmè fà për vendicàss, tant për consolàss ün poo l'ha pensaa 'd vorè in quaich manera fà pentì 'l re dla sò manera 'd fà e, ändändä pianzend dädnans a lü, la gh'hä dit: "Sciór, mì vën nò a la tò presensa për vendicàm dl'ingiüria ch'i m'han fata, ma in sò riparassión ët pregh dä möstràm cmè ch'a't fee tì a sofrì cui ch'i 'm disän ch'i 't fan, che inscì impärärö a soportà cula ch'i m'hän fat a mì, ch'ä 't regalariss volontera sä podiss, dä già che tì 'l see pörtài inscì ben"
Ël re, fén alór pigär e trascüraa, quasi ch'u 's dessedass da dormì, comincianda da l'ingiüria fata a cula dona, che l'ha vendicaa teribilment, l'è dventaa tremend cóntra tüti cui che d'alór in pö i han mancaa 'd rispet a la sò cöröna.
Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 351-352
Esempi de Vugares[Modifega | modifica 'l sorgent]
'L vugares mudern[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’Apenén, la cädenä äd muntagn che 'me ‘na spena dursal la traversa tütä la penisula itäliana äl cumencia a l’altässä dël pass dël Türchén, fra Genua Voltri e Lissändria. Un quaidün äl fa l’ipotesi che ‘l nom Apenén äl vena da Pen, äl diu ligür di bosch e di muntagn; da chi lü i sarissan pö derivaa incasì i nom di mont Pëna e Pënës.
I nümer in vugares[Modifega | modifica 'l sorgent]
- vön/vöna
- dü/du
- trii/tre
- quatar
- cencu
- ses
- set
- vot
- növ
- des
- vöndas
- dudas
- tredes
- quatordas
- quendas
- sedes
- derset
- dasdot
- dasnöv
- vent
'L Pader Noster[Modifega | modifica 'l sorgent]
Padar Noster che t'see int i ciel
ca'l sia santificà 'l to nom
ca 'l vena 'l to regn
ca sia faja la to vuluntà
insì in ciel tant 'me in tera
I mes de l'an (dialet de la Piev)[Modifega | modifica 'l sorgent]
I dì de la setemana (dialet de la Piev)[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pruerbi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pruerbi dla Bassa pavesa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Pruerbi dla zona 'd Santa Cristina e Miradò:
- Lä lenguä lä gh'hä no i oss, ma s'jä fa rump.
- Bisògnä végh 'mar in buca e spüdà duls.
- Ogni fiö al vegnä äl mund cul sò cävägnö.
- Bisògnä fà 'l pass secundä a la gämbä.
- Chi gh'ha i fiö in cünä 's na fa növä da nissünä.
- L'è mej fà invidiä che pietà.
- Lä gälinä ch'ä girä pär cà s' lä mängiä nò, l'ävrà mängiaa.
- Lä gatä mälfidentä quäl ch'lä fa, lä pensä.
- Pän e pagn, i è bón cumpagn.
- Ä vess vestii cun la roba di altär s'è sempär biut.
- Indè ca 'gh n'è, ägh na va.
- Lä tròpä cunfidensä lä fa perd la riverensä.
- Äl büs dlä gulä l'è strèt, mä 'gh passä cà e tecc.
- Chi vör fà ä sò möd, äl mängiä la minesträ e pö äl bevä äl bröd.
- Äl tròp äl strupiä.
([1])
Pruverbi de Pavia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- I ciaciär e i candiler ad lägn ja ciapän näncä äl mont äd pietà.
- L'ustäriä däl cärnee, chi nä vöö 's nä portä 'dree.
- Grämä clä cävagnä ch'lä vegnä nò bonä unä voltä ä l'an.
- Ciel fat a pän, piövä nò incö, piövä dumän.
- Svelt äl fögh, svelt äl cögh.
- Ä fà crätä pär ch'as stätä, quänd che pö 's gh'ha dä pägà, pär ch'agh siä dä crepà.
- O piculä o grossä, ognidün gh'ha lä sò crus.
- Chi l'è che gh'ha la cuvä 'd pajä, 'l gh'ha pägürä ch'la 'gh brüsa.
- Chi lävurä pr'äl cumün, al lävurä pär nessün.
- Chi è 'd cussiensä, 'd robä 'l restä sensä.
- Chi nödä 'l mes d'ägust, nödä ä sò mal cust.
- Se 'l scörs äl gä vediss e lä liprä lä 'gh sentiss, pocä gint as sälväriss.
- Äl bunurä 'l va nò a lümentàss ä cà däl tardi.
- Gesü Crist jä mätä äl mond, pö jä cumpägnä: un mäcäron e 'nä läsägnä.
- Magg, ädagg ädagg.
- Un färgüj äd mal, bsognä mätäl in sun pal.
- Un poo pr'öi fa mal ä nissöi.
- Mars märsät, pr'äl cäméi tegnä 'l sucät.
- Mars märsot, longh äl dì cumpägn dlä not.
- I mascär äs fan äd Cärnuval.
- Nädal, al pass d'un gal.
- Nädal sulon, Cärnuval tison.
- Cul temp e la pajä mädürä i nespul.
- Nuvel nuvel, tütcoss l'è bel.
- Pän dä nus, mängià dä spus.
- L'è mej un öv incö che 'nä gälinä dumän.
- Pänsä pinä pensä nò par quälä vödä
- Pän e pägn henn bon cumpägn.
- Äl pän di altär al gh'ha set crust.
- Parent äd socä, tüt al mond al ciocä; parent äd cälson, stän bei förä di cujon.
- D'inverän i plärö vegnän filatul.
- La pontä 'd pet l'è nò carnä dä pueret.
- 'Vègh i puf e pägài nò l'è tänt 'me näncä 'vèghi.
- Tüt i rävlö ä msürä dlä bucä 's pödä nò 'vèghi.
- Pänsä pinä lä vör ripos.
- L'ämnesträ riscäldaa lä va bei nò.
- L'è mej 'gnì russ ad la värgognä che verd äd lä rabiä.
- Säraa un üss, as vera unä fnesträ.
- Tüt i sänt agh vör la sò cändilä.
- Süch e mlon a la sò stägion.
- L'è mej vess sul che mal cumpägnaa.
- Chilè ch'gh'ha lä forsä dä gà, gh'ha lä forsä 'ncä dä supurtà.
- Al Signur äl da lä tägnä e 'l cäpel da quätàlä.
- Al temp e al cüü 'l fa quäl ch'äl vör lü.
- Quëi dal capel a trii cänton, s'i gh'hän bei tort vörän 'vègh rägion.
- Quël ch'ä va nò in sölä, va in tümerä.
- Pär fà un urdin agh vör un disurdin.
- Ä tüt i urluch agh pär bei i sò urluchin.
- L'è mej un üsé in män che cent in ariä.
- Värnis e stüch stopä i ögg ai mämälüch.
- Agh piäsäriss ä tüt vess bei, vess siur e vess gränd.
- Äpril, tüt i dì 'n bäril.
- Äpril, näncä un fil.
- L'aquä lä fa märsì i duv, äl véi nò.
- L'aquä da päisän la par nò e la bagna 'l gabän.
- Guärdèv bei dai ävucat, speciälment s'a gh'ii rägion.
- Sta mal un rat in bucä al gat, ma pegg un om in män a l'ävucat.
- Äl bel al sa mängiä nò.
- Lä robä püssee belä l'è quälä ch'a pias.
- Tüt i mort ch'a va ä lä büsä i gh'hän tüti la sò scüsa.
- Fà 'l siur sensä entradä, l'è 'nä vitä buzzäradä.
(traa de: Aristide Annovazzi, Nuovo Vocabolario Pavese-Italiano, Pavia, 1934).
Pruverbi sura i mes[Modifega | modifica 'l sorgent]
- In giänar, pr'äl frägg zelä i crov.
- Äd fäbrar tegnä bon äl täbar.
- Pär tüt fäbrà, gnent in däl praa.
- Cun fäbrar che fa la brinä, semp i vach ä lä cässinä.
- Äpril näncä un fil, magg ädagg, giügn slargä 'l pügn.
- Giügn l'è 'l mes ch'marüdä i sires.
- Mes äd giügn, lävur dä mat pär furment, féi e bigat.
- Chi dromä äl mes d'ägust, äl dromä ä sò mal cust.
- Aquä 'd nuembär, nev äd dicembär; zee äd giänar, rmol äd fäbrar.
Alter pruerbi paves[Modifega | modifica 'l sorgent]
- A Sän Michel la merenda la vula in ciel.
- Sänt'Ägnesä lä lüsertä lä va sü pär lä siresä.
- Äl Suu 'd febrar 'l fa andà la muiee ä l'uspidal.
- Sä piövä 'l dì äd Sänt'Änä, piövä un mes e 'na stmänä.
- Äl prim ch'l'ha lävuraa l'è mort, ma chi 'l fa gnent gh'ha la stessä sort.
- Con l'ämur a 's fa nò buì lä pignatä.
- Ä lävurà a 's mängiä, ä lävurà nò a 's dzunä.
- Ä dàgh ädree a 's finissä ogni mästee.
Bibliugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Aristide Annovazzi, Nuovo Vocabolario Pavese-Italiano, Pavia, 1934.
- Ettore Galli, Dizionario Pavese-Italiano, Pavia, 1965.
- Alessandro Maragliano, Dizionario Vogherese-Italiano, in püssee de un'ediziun:
- Ed. Patron, Bologna, 1976.
- CEO - Comunità Editoriale Oltrepò, 2003 (ristampa).
Vus curelaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Pavia
- Vughera
- Dialet de l'Ultrepò Paves
- Dialet lumelin
- Dialet nuvares
- Dialet turtunes
- Dialet bubies
- Dialet piasentin
- Quater pruvincc
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Diziunari piscinin del dialet de la bassa pavesa
- Sit ufizial del grüp paves di Fiö dla Nebia, cunt infurmazion sura el dialet paves
- El Statüt del muviment "Identità Oltrepò" in dialet
- Repertori de parol del dialet vugares
- Repertori de parol di dialet de la bassa pavesa
- Dizionari del dialett de Cava
- Puesii in paves
- A pruposet de la Madona de la Versa e del sò dialet


text:
La candidatura da Christian Jott Jenny, l’intendant dal Festival da Jazz, é vegnida annunziada pir avant in bun mais ed è stada per blers surprendenta. Oravant tut per il president communal en uffizi, Sigi Asprion.
Dus differents acturs sin il palc
Durant las ultimas emnas èn ils dus candidats sa duellads verbalmain en differentas debattas publicas.
Entant che Sigi Asprion discurra ord experientscha politica dals davos 8 onns, conceda Christian Jott Jenny, ch’el haja fin uss anc pauca experientscha politica, ch’el veglia dentant emprender quai.
Generaziun giuvna
Curt suenter ch’igl era enconuschent che duas persunas candideschan per il presidi, ha ina gruppaziun da giuvens cun il num «La müdeda» organisà in’emprima saira da da discussiun cun Asprion e Jenny. Quai per dar er la generaziun pli giuvna occasiun da far dumondas als candidats. Decisiv tar il cumbat electoral vegn perquai er ad esser sch’ils giuvens van er a vuschar a l’urna u betg.
Insatge nov ubain l’enconuschent
L’effect da simplamain vulair in midament, insatge nov, fiss er pussaivel ils 23 da settember, cun in’elecziun dal candidat giuven en la persuna da Jenny che ha 40 onns. En il cas ch’il candidat Asprion da 59 onns fess la cursa, sa decidess il suveran da San Murezzan per insatge constant enconuschent dapi 8 onns.
RR actualitad 12:00


text:
Cumór (Cucumis sativus)
Al cumór (Cucumis sativus L., 1753) l'é 'na vérdura 'dla famija dil Cucurbitacei originèri dl'India.
L'é 'na piânta c'la st'a drè téra o, s'la càta 'na ramèda o quel dal gènar, l'a gh'rampa su tant c'me i mlon (Cucumis melo). Al fust principèl l'è pìn 'd peél e il foj, grandi e verdi, i gan un picól bél lóng.
I fioór i en giäld, pićen e i polón isor masć o fèmna cme in tuti il piânti monoichi. Al frut l'è 'na bâca pù pìna d'aqua che ätor.
Caratarìstichi dal frutt
Al frutt l'é loóng pù o méno c'me un suclén (Cucurbita pepo) e al ga na pélà verda,spèsà e pîna ed boòtli; la polpa l'é bianca e pîna d'âqua (al 96%), con 'dla sménsa in t'la pärta santräla.
Mòd ed drovèrél
Al s'pol magnär crud da lù o in t'l'insalèda. De spès al vèna catè su quanda l'é ancora pićen e mis sòtà asèj.
Avérsitè
L'é facil c'al cumór al s'limpisà d'afidi ('dla sòrta Aphis gossypii) e n'le miga dificil c'al s'mäla par colpa ed socuanti sòrti ed fóns, c'me pr'esempi la fumära (Erisiphe cichoracearum), la prónòspra (causata da Pseudoperonospora cubensis) e la mufà griza (Botrytis cinerea).


text:
«Nus cartain che nus stoppian collavurar, isolaziun n'ans porta betg vinavant.» ha la chanceliera tudestga Angela Merkel ditg al WEF. Sch'ina regenza haja il sentiment ch'i dettia betg in gist commerzi cun ils medems dretgs per tuts, stoppian ins tuttina empruvar da schliar il problem multilateral e betg unilateral. Er sche quai dovria pazienza.
Plinavant ha Merkel suttastritgà ch’i saja mo pussaivel da proteger ils cunfins exteriurs da l’Uniun europeica, sche lezza collavuria cun ses vischins.
RR novitads 17:00


text:
Quai ha la chanceliera tudestga Angela Merkel ditg en ina intervista da l'emissiun da televisiun dal ZDF «Berlin direkt» la dumengia saira.
Quatter onns èn quai ch’jau hai empermess. Ed jau tutg tar quellas persunas che tegnan lur empermischuns
Ella na resenta nagina perdita d'autoritad. Ed ella ha annunzià ch'ils sis nums dals ministers da la CDU vegnan dads enconuschent fin il di da partida ils 26 da favrer. Quai di vegnan ils delegads da la CDU a decider davart il contract da coaliziun cun la SPD.
Che la CDU haja cedì il ministeri da finanzas a la SPD, fetschia mal. I na fissi dentant betg stà responsabel da laschar far naufragi las contractivas da coaliziun persuenter. L'ultima decisiun davart la regenza da coaliziun prendan ils commembers da la SPD en ina consultaziun da la basa.
RR novitads 06:00


text:
Arbeitsblatt: Webquest ils vikings
Material-Details
Ün webquest biling davart ils vikings.
Rumantsch
Reals - Istorgia
3. Schuljahr
8 Seiten
Statistik
168433
419
0
30.01.2017
Autor/in
Tamara -
Land: Schweiz
Registriert vor 2006
Textauszüge aus dem Inhalt:
ILS VIKINGHERS TEMA PROCES LEZCHA FUNTAU NAS VALÜTA ZIUN Tema Bgera glieud pensa, cha‘ls vikinghers sajan stos homens barbus dal nord, chi purtaivan üna chaplina cun cornas chi plündragiaivan vschinaunchas. Ma savaivast tü, ch‘els d‘eiran eir marchadaunts intelligiaints misterauns talentos? Process Vus elavurais quist webquest in gruppas da 2. Que do lezchas obligatoricas lezchas facultativas. Las lezchas obligatoricas sun scrittas in cun scrittüra grassa. Per mincha lezcha do que differentas funtaunas: Schmachè sün FUNTAUNAS vus vzaros, chenünas funtaunas cha vus druvais per chenüna lezcha. Ils resultats da vossas lezchas ramassais vus in fuorma dad ün lapbook. Minchün(a) fo sieu egen lapbook! Vus vais temp düraunt las lecziuns dad ambiaint per fer quist webquest. Lezchas 1. Che voul dir il pledin „vikingher? 2. Inua abitaivan ils vikinghers? Culurescha ils pajais sül fögl da lavur, cha tü clappast da la magistra. 3. Cura vivaivan ils vikinghers? 4. chi plündragiaivan ils vikinghers il prüm? 5. Che d‘eira speciel vi dals assagls dals vikinghers? 6. Che faivan ils vikinghers uschigliö auncha? 7. Che sest tü sur da las barchas dals vikinghers? Scriva almain 3 frasas interas. 8. Chenüns tips da barchas daiva que che vaivane pelpü davauntvart? Lezchas 9. Cu vivaivan ils vikinghers? Scriva almain 2 frasas interas fo ün disegn da la chesa. 10.Perche purtaivan ils vikinghers lur vstieus ün sur l‘oter? 11.Cu as nomna la scrittüra dals vikinghers cu guard‘la our? 12.Savaivain ils vikinghers ler? Cu daivan els inavaunt las istorgias? 13.Che faivan ils vikinghers düraunt lur temp liber? 14.Chi mnaiva il pövel dals vikinghers? 15.Cu guardaiva our l‘ierarchia tals vikinghers? Disegn‘la in fuorma dad ün bösch genealogic. 16.Che sest tü davart ils dieus dals vikinghers? Scriva almain 4 frasas interas. 17.Cura d‘eira il temp dals vikinghers glivro che sun ils vikinghers alura dvantos? Funtaunas Lezcha 1 Lezcha 2 Lezcha 3 Lezcha 4 Lezcha 5 Lezcha 6 Lezcha 7 Lezcha 8 Lezcha 9 Lezcha 10 Lezcha 11 Lezcha 12 Lezcha 13 Lezcha 14 Lezcha 15 Lezcha 16 Lezcha 17 Valütaziun La valütaziun as cumpuona da duos parts: la creaziun da voss lapbooks üna prouva in scrit davart las lezchas obligatoricas Ils criteris pel lapbook chattais vus suot quist link: CRITE RIS Criteris Il lapbook es fat cun chüra: La scrittüra es bella lieda. Ils tituls sun scrits cun culur. Il lapbook nun ho üngünas sfessas uraglias d‘esan. Scha vus fais purtrets: Ils purtrets sun disegnos cun culur. Las lezchas obligatoricas sun ramassedas i‘l lapbook. Las respostas sun scrittas cun interas frasas.


text:
La Regenza ha concludì che tut las persunas che han emprendì ina professiun dal sectur da tgira, che na lavuran dentant betg en questa professiun emprendida e na fan betg part da la gruppa da ristga, stoppian s'annunziar.
Tenor la Lescha da sanadad dal chantun po il chantun obligar manaschis sco er persunas spezialisadas dal sectur da sanadad da cooperar tar la prevenziun e tar il cumbat cunter malsognas transmissiblas da l'uman. En la situaziun extraordinaria actuala vegni ad esser inevitabel che instituziuns da sanadad e da tgira vegnan a stuair dumagnar stretgas tar il persunal. En in'emprima fasa vegnan perquai registradas tut las persunas che vivan en il chantun Grischun e che han absolvì ina scolaziun en il sectur da tgira, che na lavuran dentant betg en lur professiun emprendida e na fan betg part da la gruppa da ristga. En ina fasa posteriura pudessan questas persunas spezialisadas vegnir obligadas ad in engaschament.
Tut las persunas che vivan en il chantun Grischun e che han in dals suandants diploms vegnan obligadas da s'annunziar:
- spezialista/spezialist da sanadad (AFQ)
- attest da qualificaziun en la tgira pratica da persunas malsaunas da la Crusch Cotschna Svizra
- tgirunza diplomada ND I / tgirunz diplomà ND I
- diplom: tgirunza/tgirunz TGM/TCM/UPP/TPsi
- tgirunza/tgirunz da sanadad e da tgira da malsauns ND II
- tgirunza diplomada SSS / tgirunz diplomà SSS
- PHD Nursing Science
- Master of Science in Nursing (MSN)
- Master of Science en tgira (MScN) SAS
- tgirunza/tgirunz SAS (Bachelor of Science in Nursing [BScN])
La Regenza engrazia da cor al persunal da tgira.


text:
La collina d'abitadi dal temp da bronz Crestaulta a Surin en la Val Lumnezia ha servì a scienziadas futuras ed a scienziads futurs sco object da retschertga. En quest connex han pudì vegnir fatgas novas enconuschientschas davart la culegna preistorica.
Dals 9 fin ils 22 da zercladur 2012 è ina plazza da chats archeologics dal Grischun che n'è ils ultims onns betg pli vegnida resguardada uschè ferm stada en il center da vivas lavurs da perscrutaziun scientifica. En il rom d'in curs universitar ha – en collavuraziun cun il servetsch archeologic dal Grischun – ina gruppa interdisciplinara da l'universitad da Berna (institut da geologia ed institut da las scienzas archeologicas) ensemen cun scienziadas e scienziads da l'universitad da Heidelberg, da la scola auta d'art da Turitg, da la scola auta spezialisada bernaisa sco er da l'institut federal per la perscrutaziun da guaud, naiv e cuntrada pudì examinar la culegna dal temp da bronz da Crestaulta sper Surin. Questa plazza da chat en la Val Lumnezia ch'è impurtanta per la preistorgia dal Grischun è vegnida exchavada per part da Walo Burkart ils onns 1930. Ils resultats da las lavurs ha Burkart publitgà l'onn 1946. Dapi quella giada èn vegnids fatgs là mo pli pitschens studis da detagl.
A Crestaulta è vegnì intermedià a geologas ed a geologs, a geografas ed a geografs ed oravant tut ad archeologas ed ad archeologs futurs cun exercizis pratics, co ch'els pon cartografar cuntradas e lieus da chats archeologics en moda moderna e co ch'els pon en quest connex duvrar e cumbinar en moda raschunaivla geodatas existentas sco maletgs or da l'aria e da satellits, chartas, fegls da cataster, datas da scans da laser, ma er skizzas veglias d'exchavaziuns. Ultra da quai è vegnida exercitada l'utilisaziun da dronas teleguidadas per far models altimetrics precis. In ulteriur punct central è stada l'applicaziun da metodas geofisicalas da prospecziun modernas cun las qualas pon vegnir rendidas visiblas – senza la minima intervenziun en il terren – structuras archeologicas anc betg exchavadas sco ils plans orizontals da chasas, ils fuclars e las construcziuns da defensiun. Latiers èn las scienziadas futuras ed ils scienziads futurs vegnids sustegnids da Christian Hübner (ggh solutions in geoscience, Freiburg i. B.), in expert renumà en questas disciplinas.
Emprender e scuvrir il medem mument novs fatgs
Las lavurs han pussibilità a las studentas ed als students da far experientschas impurtantas per lur professiun futura cun applitgar tecnicas ultramodernas e d'exercitar il barat sur las disciplinas ora. Il medem mument han las retschertgas libras da donns purtà novas enconuschientschas davart la culegna da Crestaulta. Ultra d'ina cartaziun precisa da la collina e da ses conturns ston vegnir menziunads spezialmain ils resultats da las mesiraziuns geoelectricas. Per l'ina permettan ellas da giuditgar las relaziuns da mantegniment en il sectur anc betg exchavà da la planira da la collina. Per l'autra cumprovan ellas in mir da defensiun ch'ins n'enconuscheva anc betg enfin ussa e che circumdava cumplettamain l'abitadi e ch'era probablamain interrut mo dal portal principal e d'ina pitschna porta da fugia.
Per ils proxims onns èsi planisà da cuntinuar e d'intensivar las lavurs. Ins po damai sperar ch'i dettia – grazia a l'auta tecnologia – ulteriuras scuvridas a quest lieu d'abitadi unic che amplifitgeschan la savida davart ils abitants da las Alps dal temp da bronz.
Infurmaziuns:
Thomas Reitmaier, archeolog chantunal, uffizi da cultura dal Grischun, tel. 081 257 48 60, e-mail thomas.reitmaier@adg.gr.ch
Fotografias agiuntadas:
Illustraziun 1:
Fotografia d'in "micro air vehicle" (hexacopter). Sin la part planiva da la culegna da Crestaulta (vart sanestra da la fotografia) vesan ins ils bindels da mesirar preparads per las prospecziuns geofisicalas e las studentas ed ils students ch'èn occupads cun las lavurs da mesiraziun.
(Fotografia Christian Hübner, ggh solutions in geoscience)
Illustraziun 2:
Prospecziun geofisicala cun il cesium-magnetometer sin la part planiva da la culegna da Crestaulta. Cun questa tecnica pon vegnir cartografadas structuras archeologicas sutterranas.
(Fotografia Ralph Rosenbauer)
Illustraziun 3:
Cumplementarmain a la prospecziun magnetica èn er vegnidas fatgas mesiraziuns geoelectricas che han furnì ils indizis per l'existenza da gronds mirs da defensiun.
(Fotografia Ralph Rosenbauer)
Illustraziun 4:
Crestaulta, la culegna impurtanta dal temp da bronz mesaun, nà dal sidvest. Bain visibel è l'access original inclinà che manava si sin la collina.
(Fotografia Henrike Backhaus)
Gremi: servetsch archeologic dal Grischun
Funtauna: rg servetsch archeologic dal Grischun


text:
Enfin la fin settember è Valendau ed il conturn da Glion anc il Hollywood da la Svizra. Pliras scenas per il film sur da la construcziun dal tunnel dal Gottard ston anc vegnir filmadas. Ina gronda producziun cun bleras persunas che lavuran davos las culissas. Ina da quellas persunas è l’art director Georg Bringolf.
Decoratur da tribuna per il film
Georg Bringolf ha 53 onns ed è da Turitg. Dapi prest 20 onns è el art director e dapi 8 onns docent en chaussa al la scola auta d'art a Turitg. Art director è tenor el in decoratur da tribuna per il film. Sia lavur è da crear in mund realistic per il film. El ha da tener en egl tut ils pitschens detagls e da procurar per in maletg dal film autentic.
Impussibel è nagut
En quella funcziun a el inqual giadas gì d’organisar chaussas impussiblas. Per il film dal Gottard a el per exempel stuì organisar cadavers da chavals. I dettia ina explosiun da dinamit durant in transport cun chavals. Quella explosiun na survivan betg tut ils chavals. Chattar cadavers è dentant simpel. Quels san ins retrair en in fundus en Germania.
La culpa da tut ils donns
Sper organisar da tuttas chaussas, è Georg Bringolf era la persuna da contact per las persunas che mettan a disposiziun objects ni entiras chasas per il film. D’ina vart è quai ina incumbensa fitg interessanta, da l’autra vart era malengraziaivla. El è l’emprim el lieu da filmar ed era il davos che banduna quel. Vul dir ch’el sto prender encunter tut las reclamaziuns pervia da donns che l’equipa da filmar a chaschunà. Donns, dals quals el na saja betg la culpa.


text:
Davent l'entschatta da la procedura da doping è vegnì supponì che la contaminaziun da pavel saja il motiv per ils resultats positivs da doping. Guerdat ha pudì cumprovar questa supposiziun uschia ch'ils 3 chavals (Nino des Buissonnets e Nasa da Steve Guerdat, e Charivari da Alessandra Bichsel) èn puspè libers.
Las emprovas da doping èn derivadas dal turnier a La Baule en Frantscha. Steve Guerdat aveva gudagnà il Grond premi cun ses chaval Nino des Buissonnets. Il di avant er'el chavaltgà cun il chaval Nasa.
RR novitads 12:00


text:
Matteo Setti
Artécol in dialèt arzân
Matteo Setti (Rèz, 17 agòst 1972), ( al só nòm cumplêt l' é: Matteo Mariafrancesco Setti) atōr,cantânt e musicésta, fiōl dal cantânt Franco Setti.
Véta[modifica | mudéfica la surzéia]
Fîn da céch la só véta l'é in mèz a la mûşica cun al pêder cantânt e muşicésta ind i ân '60 e i désch ed Guccini, De André, al cansòun e i cantânt ed cl'època lé e al sō dō grôsi pasiòun i cavâj e la campâgna. Mó a ló al cânt e la mûşica a gh' interèsen mìa, al sagâta sōl un pō cun la chitâra; l'é sōl int al 1991 ch'al câmbia idèja insém al cânt e la mûşica quând l'armâgn impresiònê da la môrt ed Freddie Mercury, la fantâstica vōş di Queen gnûda a mânch per AIDS ind la só cà ed Lòndra a sōl 45 ân d'etê. Sté fât particulêr al fà cgnòser a Setti la só pasiòun vèira, al cânt, e da ûn ch'l'impêra da per ló al 's invéia vêrs al só percōrs artéstich. Matteo ind l' istès mumèint al cumîncia a guadagnêres la véta e al fà tânt mistēr: da barésta a operâri filetadōr ed vîdi, da asicuradōr a dipendèint ed 'na dèta ch' la vènd al pès a lingrôs, da giardinēr a fachîn in 'na déta ch' la fà i sanmartèin.
Carēra[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al 1966 al mèt insèm un tersèt da sperimèint cun Ezio Solito e Giordano Gambogi (vèc elemèint dal gróp "Ladri di Biciclette"). Ind l'istès ân al fà un peréiod de speriĵnsa cun al regésta Daniele Sala int al spetâcol "Elettric Show". Ind al 1997 cun di êter musicésta al dà véta ai "Radiogaga", che sòunen e cantên dal cansòun di "Queen". Cun al gróp "Radiogaga" a cumîncia la véta artéstica da cantânt. Matteo al cumîncia a cunfruntêres cun al póblich, ch'al dvintarà la só pió grôsa pasiòun, l'impêra a sustgnîr al grôsi fadîghi di cuncêrt dal vîv mó préma ed tót a miurêr al só grôsi bravitû canterèini.
Int al 1999, in zógn, in ucaşiòun ed la manifestasiòun "Lakota People" insèm a 'd jêter artésta italiân (tra quisché Piero Pelù e i Nomadi) al preşèinta 'n désch in dóv' al cânta da per ló, al teâter "Sistina" ed Ròma e al teâter "Smeraldo" ed Milân al tōş pêrta cmê corésta a la preşentasiòun ed "Liberi di Volare", al nōv CD di Nomadi; ind la colesiòun "The book of dreams" al cânta dō cansòun insèm a i "Mangala Vallis"(un impurtânt gróp arzân che sòunen mûşica dal gèner "progressive rock"). Sèimper int al 1999 cun la cà di désch "Dave Rodgers" e al nòm 'd êrt Matt Land al fà 38 pès ed "musica dance" dèinter a la colesiòun "Eurobeat Dance" p'r al marchê giapunèiş.
Al 15 agòst dal 2000 a Tokio, int la pió grôsa sêla da bâl ed l'Asia ciamêda "Velfarre", al preşèinta "Fever the night" e "Captain Fantastic", (i sō prém dû lavôr insém a di désch) e al tîn al só prém cuncêrt. Mèinter l’è drê fêr un spetâcol cun al gróp "Radiogaga" a Bològna, a’s fà cgnòser da Matteo Righi un colaboradōr dal gróp ed "Pavarotti & Friends", ch’a 'gh dà curâg a tôr pêrta a un pruvèin p'r al spetâcol musichêl "Rent", més in sēna in Itâlia dal povêr Luciano Pavarotti e da só mujêra Nicoletta Mantovani (tr’ al 2000 e al 2001). Matteo al capés che còsta l'é 'na grôsa ucasiòun per la sô véta e per la só carēra, a 's licèinsia da dóve al lavōra e al partés per New York dóve al vîn siēlt in la lésta ed j artésta da sté mumèint a 's dà dal tót a la mûşica. In Itâlia al fà al debót cme "Paul" e dôp, dal znêr 2001 cól dal persunâg principêl, "Roger".
Int al setèmber dal 2001, dôp èser turnê in sêla ed registrasiòun e avèir stampê ed j êter pès al tōrna a Tokyo, insèm a 'd j êter artésta tra quisché Dead o Alive, a preşentêr i dû ûltem désc dóve al cânta da per ló ("Bad boys"). Al spetâcol l'é tôt zò in dirèta da la televisiòun e al vîn vést insém a Internèt. Ind l'istès peréiod al stâmpa êter 6 désch da per ló (sèimper p'r al marchê giapunèiş) in dóve al fà Mickey Mouse e Winnie the Pooh per la Walt Disney.
Ind al 2001 al vîn sciēlt per la pêrt ed "Gringoire" ind al spetâcol musichêl ed Riccardo Cocciante, al "Notre Dame de Paris". Pió ed dû miliòun de spetadōr e l’ân vêst tr’al mêrz 2002 e al setèmber dal 2004 in tóta Itâlia. Al "Notre Dame" l'é per Matteo 'na scōla ed véta e d'êrt e int al 2004 dôp sta grôsa speriĵnsa a 's sèint prûnt a fêr vèder la só vèina artéstica.
Ind al mâg dal 2005, al Teâter Municipêl (Teâter Valli) ed Rèz in un concêrt cun 1.200 spetadōr a vînen zibîdi dal cansòun scréti da Matteo insèm al Mèister Fulvio Biguzzi Ferrari. Int al zógn ed l’istès ân vîn publichê un désch specêl "Angelo e Diavolo" ch'a gh’è dèinter, cun la cansòun dal 'stès tétol , ânca êter dō sô cansòun: "Ora lo so" e "Codice Rosso".
Dal 2007 Setti l'é la "vōs ch' la pôrta un secrēt" int la "La Bottega delle Parole Usate" pinsê e prodòt dal muşicésta, regésta e cantât e avtōr Marco Caronna. Sèimper int al 2007 Matteo al fà pêrta 'd un stódi, fât da Claudio De Felice (profesōr dal Policlénich ed Siena) e da só fiōla Laura. insém a l'efèt che, la vōş particulêra e al cânt, a pōlen avèir vêrs al fîşich dal ragasōli cun la malatéia ciamêda "Sindrome di Rett", 'na malatéia reditâria rêra ch' la ciâpa scluşivamèint al fèmni.
L' 11 ed setèmber dal 2007 al debót ed la secònda sèria de spetâcol ed "Notre Dame" al "Gran Teatro" ed Ròma Matteo a' s fà mêl al nervòun dal calcâgn per còst l'à duvû arnunsiêr a tōr pêrta al spetâcol.
Al tōrna a cantêr int al spetâcol scrét da Cocciante al 20 agòst 2008 ind la nōva sèria ed rèciti partîda da Catôlica, al gîr al finés pó l'11 ed setèmber 2009 a l'Arèina ed Veròuna. Matteo Setti l'à vistî al paltò bló ed "Gringoire" per 600 vôlti.
Ind al tèimp ed la fermêda, per cōlpa ed l'incidèint al nêrev dal calcvâgn, Matteo al pèinsa ed fêr 'n êtra colesiòun ed cansòun dal tètol "Anime Sciarre" ("âlmi in lòta" in dialèt lucân) cun rangiamèint dal Mèister Valter Silviotti. Int al CD, prodòt da Marco Caronna, a gh'é 11 pès tra quisché 5 în mai stê stampê, l'é un désch fât cun la mîra ed fêr un prodòt fîn, pió 'd artésta che p'r al comêrc.
Al 13 dicèmber 2009 int la "Piazza Re di Roma" a Ròma cun i muşicésta Luca Savazzi (tastiēri), Stefano Carrara (bâs), Alessandro Lugli (bateréia) e Jonathan Gasparini (chitâra lètrica) l'à fât un spetâcol ed beneficèinsa per la giurnêda dedichêda al stódi insém a l'efèt dal cânt e la mûşica int la malatéia "Sindrome di Rett".
Dal 2010, Matteo Setti l'é Giacomo Casanova al prutagonésta ed la cumèdia muşichêla dedichêda a sté persunâg, prodòta da Pierre Cardin (mûşica 'd Daniele Martini). Dôp la préma ed Venèsia dal 12 ed lój in piâsa Sân Mêrch, al spetâcol l'é stê preşentê a Lacoste, in Frância, e a Parîg a l' "Espace Pierre Cardin", dóve l'à ricevû di grôs cumplimèint da la crética e dal póblich. Adèsa al spetâcol l'é drê preparêres per fêr un gîr ed rèciti int al mònd ch' al tòca ânca la Rósia a la Cina.
Elèinch di désch[modifica | mudéfica la surzéia]
- 2000 - The best of eurobeat Disney
- 2000 - Eurobeat Disney 2
- 2000 - Eurobeat Disney presents Winnie the Pooh
- 2002 - Notre Dame de Paris - 16 cansòun, in manēra stódi
- 2002 - CD Da per ló
- 2002 - Notre Dame de Paris - CD live – Arèina ed Veròuna
- 2002 - The book of dreams - Mangala Vallis - Dō cansòun
- 2000/2007 - Matt Land - 35 CD Pr' al marchê giapunèiş
- 2005 - Angelo e diavolo - E.P.
- 2006 - Sei un film - Da per ló, fât ânca in manēra "dance"
- 2007 - La voce della luna - in "ALEX" - dedichê ad Alex Baroni
Ligâm[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Matteo Setti trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
La cunvegna tranter la possessura da las localitads a San Murezzan Bogn, la «St. Moritz Bäder SA», e quella dal Bogn da cura, saja reussida grazia l’intermediaziun da la Klinik Gut, scrivan las societads en ina communicaziun. Il delegà da la clinica e cusseglier administrativ da la MTZ Heilbad San Murezzan SA, Adrian Urfer è cuntent d’avair chattà ina soluziun transitorica. Che quella dettia a pazients e collavuraturs puspè quietezza e segirtad.
Temp per chattar ina soluziun
La MTZ Heilbad St.Moritz SA cumbatta dapi onns per pudair restar en las localitads dal Heilbad, il bogn da cura a San Murezzan. Là porscha la MTZ SA dapi sia fundaziun l’onn 2003 terapias medicinalas. Il 2014 èn dentant vegnids desditgs a la MTZ SA ils contracts da fittanza per las localitads en il bogn da cura. Dapi lura duran ils scumbigls ch'èn er daventads in cas giuridic. Uss veglian ils involvids duvrar il temp da prolungaziun per chattar ina soluziun che cuntenta tut ils involvids.
RR novitads 10:00


text:
Puntraschigna di Gea al sustegn per ils campiunadis mundials da ski freestyle e snowboard l'onn 2025. La cumpart da 460'800 francs, che la vischnanca ha da surpigliar, ha la radunanza communala da Puntraschigna approvà cleramain. En tut pajan las 12 vischnancas da la regiun 4 milliuns francs a l'occurrenza. Quella duai custar radund 13 milliuns.
Plinavant han ils da Puntraschigna prolungà la cunvegna da prestaziun cun la Engiadina San Murezzan Turissem SA. I va per finanziar occurrenzas grondas en la regiun. Total survegn la ESMT AG uschia mintg'onn 500'000 francs da las vischnancas. Puntraschigna paja da quai 54'600 francs.


text:
Igl è in vegl usit da sa vestgir sco ils trais sontgs retgs, dad ir da chasa tar chasa, giavischar in bun onn nov e chantar. Latiers vegn era rimnà daners per ina buna chaussa.
Chasper, Meltger e Baltasar van chantond da chasa tar chasa. In dad els, il Chasper è il retg nair cun pel stgira e l'uffant che gioga quest retg sto vegnir smincà. A Castrisch, Sevgein e Riein dentant ha in dals retgs propi pel stgira. El è in uffant che deriva da la Somalia e atgnamain da religiun islama - è quai in problem?
Era a Savognin datti quella tradiziun. Là sa schluitan las scolaras da la quarta enfin sisavla classa en la rolla dals trais sontgs retgs.
Scolars raquintan
Tar nus èsi per il pli uschia ch’ils scolars fan quai. Uschia er a Trun. Nina Defuns da Trun raquinta co igl è stà da sa participar agl usit dals trais sontgs retgs.
La petta dals trais sontgs retgs
Quel u quella che chatta il retg zuppà en la petta po esser retg u regina durant l'entir di. Uschia han ils scolars e las scolaras da la 5avla e 6avla classa da la scola da Rueun e conturn fatg quai.