text:
1Rü yexguma namagu tomaã yaxũxgu ga Ngechuchu, rü yéma nüxü̃ nadau ga wüxi ga yatü ga woetama norü bucüma ngexetücü. 2Rü toma ga norü ngúexü̃gü rü nüxna tacagü, rü ñatarügügü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¿Tü̱xcüü̃ ngexetücüma nabu ya daa yatü? ¿E̱xna nanatü rü naẽãrü pecadugagu rü e̱xna norü pecadugagutama? —ñatarügügü. 3Rü Ngechuchu toxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü toxü̃: —Tama norü pecadugagu rü tama i nanatü rü naẽãrü pecadugagu nixĩ i ngẽmaãcü nabuxü̃. Natürü ngẽmaãcü nabu na nawa nüxü̃ pedauxü̃ca̱x na ñuxãcü Tupana tüxü̃ na rümexẽẽxü̃. 4—Rü ñoma rü ta nangune rü name nixĩ na paxama na naxüxü̃ i ngẽma puracü ya Chaunatü ga núma choxü̃ mucü tüxna ãxü̃. Erü paxa tá nachüta rü ngẽxguma rü taxucürüwama texé tá tapuracü. 5—Rü ñu̱xma na ñoma i naãnewa changẽxmaxü̃ rü ñoma i naãneãrü ngóonexẽẽruü̃ chixĩ —ñanagürü. 6Rü yexguma yema ñaxguwena rü Ngechuchu waixü̃müãnewa nacuaxi. Rü yema waixü̃mü ga iwaixü̃maã nanachaxetü ga guma yatü ga ngexetücü. 7Rü yexguma guma ngexetücüxü̃ ñanagürü: —¡Dexámaã cugü yayauxetü i Chiruéarü puchuwa! —ñanagürü. Rü ngẽma naẽ́ga rü “Tüxü̃ muxü̃”, ñaxü̃chiga nixĩ. Rü yéma naxũ ga guma ngexetücü rü nügü dexámaã nayauxetü. Rü yexguma nataegugu rü marü nidauchixetü. 8Rü yexguma ga yema duü̃xü̃gü ga guma ngexetücüpataarü ngaicamagu pegüxü̃ rü yema duü̃xü̃gü ga ü̃paacü nüxü̃ daugüxü̃ ga na nangexetüxü̃, rü ñanagürügü: —¿Taux e̱xna i ñaã yiĩxü̃ ga yema yatü ga ngexetüchiréxü̃ ga duü̃xü̃güxü̃ dĩẽruca̱x ca̱a̱xü̃xü̃? —ñanagürügü. 9Rü nümaxü̃ rü ñanagürügü: —Ngẽmáãcü nüma nixĩ —ñanagürügü. Rü togü rü ñanagürügü: —Tama nixĩ i yima yiĩxü̃, natürü nanangẽxgumaraü̃xü̃chi —ñanagürügü. Natürü nümatama ga guma yatü ga ngexetüchirécü, rü ñanagürü: —Ngẽmáãcü choma chixĩ —ñanagürü. 10Rü yexguma ga yema duü̃xü̃gü rü nüxna nacagü rü ñanagürügü: —¿Rü ñuxãcü nixĩ i marü quidauchixü̃ i ñu̱xmax? —ñanagürügü. 11Rü nüma nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Yima yatü ya Ngechuchugu ãẽ́gacü rü yima waixü̃müãnewa nacuaxi. Rü yema waixü̃mü ga iwaixü̃maã choxü̃ nachaxetü. Rü ñanagürü choxü̃: “¡Yéa Chiruéarü puchuwa naxũ rü ngẽ́ma dexámaã cugü yayauxetü!” ñanagürü choxü̃. Rü yéma chaxũ, rü yexguma dexámaã chaugü chayauxetügu rü chidauchi —ñanagürü ga guma yatü. 12Rü yexguma nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Ngextá nangẽxmaxü̃ i ñu̱xma ya yima yatü ya cuxü̃ rümexẽẽcü? —ñanagürügü. Rü nüma ga guma yatü ga ngexetüchirécü rü ñanagürü: —Tama nüxü̃ chacua̱x —ñanagürü. 13Natürü yema ngunexü̃ ga Ngechuchu nagu namexẽẽxü̃ ga guma ngexetücü, rü ngü̃xchigaarü ngunexü̃ nixĩ. Rü yemaca̱x ga duü̃xü̃gü rü Parichéugüxü̃tawa nanagagü ga guma yatü ga ngexetüchirécü. 15Rü yexguma ga yema Parichéugü rü nüxna nacagüe ga guma yatü, rü ñanagürügü: —¿Ñuxãcü i marü curümexẽtüxü̃ i ñu̱xmax? —ñanagürügü. Rü nüma nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Waixü̃mü ga naxbüxágümaã yawaixẽẽxü̃maã choxü̃ nachaxetü ga Ngechuchu, rü ñu̱xũchi dexámaã chaugü chayayauxetü, rü ngẽmaca̱x marü chidauchi —ñanagürü. 16Rü yexguma ga ñuxre ga Parichéugü rü ñanagürügü: —Yema yatü ga cuxü̃ rümexẽẽxü̃ rü tama Tupanaãrü duü̃xü̃ nixĩ, erü tama nanaxaure i ngü̃xchigaarü ngunexü̃ —ñanagürügü. Natürü togü ga Parichéugü rü ñanagürügü: —¿Ñuxãcü nanaxü i ngẽma cua̱xruü̃ i mexü̃ i taxü̃ ega wüxi i pecaduã́xü̃ yixĩxgux? —ñanagürügü. Rü yemaãcü nügü nitoye ga nagu naxĩnüẽxü̃wa ga yema Parichéugü. 17Rü wena nüxna nacagüe ga guma yatü ga ngexetüchirécü, rü ñanagürügü: —¿Natürü cuma rü ñuxũ ñacuxü̃ nachiga i ngẽma yatü ga cuxü̃ rümexẽẽxü̃? —ñanagürügü. Rü nüma nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Chauxca̱x rü wüxi i Tupanaãrü orearü uruü̃ nixĩ —ñanagürü. 18Natürü ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü tama nüxü̃́ nayaxõgüchaü̃ ga nüma na yiĩxü̃ ga na nangexetüchiréxü̃ ga noxrix, rü ñu̱xma rü marü na yadauchixü̃. Rü yemaca̱x ga yema ãẽ̱xgacügü rü tümaca̱x nangemagü ga nanatü rü naẽ ga guma yatü ga rümexẽtücü. 19Rü tüxna nacagü, rü ñanagürügü: —¿Daa yiĩxü̃ ga guma pene ga nüxü̃ pixucü ga woetama ngexetüãcü bucü? ¿Ñuxãcü i ñu̱xma i yadauchixü̃? —ñanagürügü. 20Rü nanatü rü naẽ tanangãxü̃gü rü ñatarügügü: —Ngẽmáãcü nüxü̃ tacua̱x rü daa nixĩ ya tone ga ngexetüãcüma buchirécü. 21Natürü tama nüxü̃ tacua̱x ga ñuxãcü na yadauchixü̃ i ñu̱xmax. Rü tama nüxü̃ tacua̱x ga texé na namexẽtüxẽẽxü̃. ¡Ẽcü nüxnatama pecagü! Erü nüma rü marü naya, rü nümatama pemaã nüxü̃ na yaxuxü̃ca̱x —ñatarügügü. 22Rü yema ñatarügügü ga nanatü rü naẽ, yerü tamuü̃ẽ. Yerü ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü marü nügümaã nanamexẽẽgü na tüxü̃ ínata̱xüchigüxü̃ca̱x ga ngutaque̱xepataü̃wa ga texé ga Ngechuchuaxü̃́ yaxṍxẽ na Cristu yiĩxü̃. 23Rü yemaca̱x nixĩ ga nanatü rü naẽ ga ñatagügüxü̃: “¡Ẽcü, nüxnatama pecagü! Erü nüma rü marü naya rü nümatama pemaã nüxü̃ na yaxuxü̃ca̱x”, ñatagügüxü̃. 24Rü yexguma ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü rü wenaxãrü naxca̱x nacagü ga guma ngexetüchirécü. Rü ñanagürügü nüxü̃: —Rü ñu̱xma tanaxwa̱xe i Tupanape̱xewa rü aixcüma tomaã nüxü̃ quixu na texé cuxü̃ rümexẽẽxü̃. Erü toma rü meãma nüxü̃ tacua̱x i ngẽma Ngechuchu rü wüxi i pecaduã́xü̃ na yiĩxü̃ —ñanagürügü. 25Rü nüma nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Choma rü tama nüxü̃ chacua̱x ega wüxi i pecaduã́xü̃ yixĩgu rü e̱xna tama. Rü ngẽma nüxü̃ chacuáxü̃ nixĩ ga na changexetüchiréxü̃ ga noxrix rü ñu̱xma rü na chidauchixü̃ —ñanagürü. 26Rü wenaxãrü nüxna nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Rü ṯacü nixĩ ga cumaã naxüxü̃? ¿Rü ñuxãcü ga naxüãxü̃ ga cuxü̃ na yadauchixetüxẽẽxü̃? —ñanagürügü. 27Rü nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Marü pemaã nüxü̃ chixu, rü tama choxü̃́ iperüxĩnüẽchaü̃. ¿Tü̱xcüü̃ penaxwa̱xe na wena pemaã nüxü̃ chixuxü̃? ¿E̱xna pema rü ta nüxü̃́ peyaxõgüchaü̃? —ñanagürü. 28Rü yexguma rü guma yatümaã chixexü̃ nixugüe, rü ñanagürügü: —Cumaẽrü nixĩ i nüxü̃́ cuyaxõxü̃ i ngẽma yatü, natürü i toma rü Moĩchéarü oreaxü̃́ nixĩ i tayaxõgüxü̃. 29—Toma rü nüxü̃ tacua̱x ga Tupana rü aixcüma Moĩchémaã na yadexaxü̃, natürü ngẽma Ngechuchu rü tama nüxü̃ tacua̱x na ngextá na ne naxũxü̃ —ñanagürügü. 30Rü guma yatü nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Ñuxãcü nixĩ i ngẽma? Nüma rü marü choxü̃ narümexẽtüxẽẽ, natürü ¿ñuxãcü i pema i tama nüxü̃ pecuáxü̃ na ngextá ne naxũxü̃? 31—Rü guxãma i yixema rü meãma nüxü̃ tacua̱x rü Tupana tama nüxü̃ naxĩnü i pecaduã̱xgüxü̃ãrü yumüxẽ. Natürü Tupana rü tüxü̃́ nüxü̃ naxĩnü i tümaãrü yumüxẽ ya yíxema nüxü̃ icua̱xüü̃güxe rü naxǘxe i Tupanaãrü ngúchaü̃. 32—Taguma ñuxgu nüxü̃ taxĩnüchiga i wüxi i yatü na yadauchixẽẽãxü̃ i wüxi i duü̃xü̃ i norü bucüma ngexetüxü̃. 33—Rü ngẽxguma chi tama Tupana núma namu̱xgux ya daa yatü ya choxü̃ rümexẽẽcü, rü taxuacü chima mexü̃ naxü —ñanagürü ga guma yatü ga ngexetüchirécü. 34Rü yexguma ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü, rü ñanagürügü nüxü̃: —Cuma na pecadugu na cubuxü̃, ¿rü ñuxãcü cunaxwa̱xe na toxü̃ cungúexẽẽchaü̃xü̃? —ñanagürügü. Rü ñu̱xũchi ínanata̱xüchigü ga ngutaque̱xepataü̃wa. 35Rü Ngechuchu rü nüxü̃ nacuáchiga ga na ínata̱xüchigüãxü̃ ga guma ngexetüchirécü. Rü yexguma nüxü̃ nada̱u̱xgu, rü ñanagürü nüxü̃: —¿Nüxü̃́ cuyaxõxü̃ ya Tupana Nane ya duü̃xü̃xü̃ ixĩcü? —ñanagürü. 36Rü yexguma ga nüma rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃ rü ñanagürü: —Pa Corix, ¡chomaã nüxü̃ ixu na texe yiĩxü̃ na nüxü̃́ chayaxõxü̃ca̱x! —ñanagürü. 37Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Marü nüxü̃ cudau ya Tupana Nane. Rü chomatama nixĩ i cumaã na íchidexaxü̃ chiĩxü̃ —ñanagürü. 38Rü yexguma ga guma yatü ga ngexetüchirécü rü Ngechuchupe̱xegu nacaxã́pü̱xü, rü nüxü̃ nicua̱xüü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽmáãcü cuxü̃́ chayaxõ, Pa Corix —ñanagürü. 39Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Rü ñoma i naãnewa chaxũ na chayadexechixü̃ca̱x i chorü duü̃xü̃gü nüxna i ngẽma duü̃xü̃gü i tama choxrü ixĩgüxü̃. Rü nuã chaxũ na chanameẽxẽẽxü̃ca̱x i ngẽma duü̃xü̃gü i noxri tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta núma chaxũ na duü̃xü̃gü i tama choxü̃ cua̱xgüchaü̃xü̃xü̃ chanawéxü̃ na duü̃xü̃gü i ngexetüxü̃rüü̃ na yixĩgüxü̃, erü tama choxü̃́ nayaxõgüchaü̃ —ñanagürü. 40Rü ñuxre ga Parichéugü ga yéma Ngechuchumaã yexmagüxü̃, rü yexguma yema orexü̃ naxĩnüẽgu, rü Ngechuchuna nacagü, rü ñanagürügü: —¿E̱xna toma rü ta tama Tupanaxü̃ tacua̱xgü ñacuxü̃? —ñanagürügü. 41Rü Ngechuchu nanangãxü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽxguma chi tama aixcüma Tupanaxü̃ pecua̱xgügu rü tãũ chima pegagu nixĩ na pepecaduã̱xgüxü̃. Natürü ngẽma na pegü pixuxü̃ na Tupanaxü̃ pecuáxü̃ rü ngẽmaca̱x pegagutama nixĩ na pepecaduã̱xgüxü̃ i ñu̱xmax —ñanagürü.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
Bourgogne
La Borgogna (nòm uficiàl en fransés: Région de Bourgogne ) l'è giöna de le 22 regiù de la Francia. La popolasiù totàl de la regiù l'è de 1.616.000 abitàncc (dato del 2004) distribüìcc söndèn'area de 31,582 km², per 'na densità de 51 ab./km².
Sudiviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La regiù de la Borgogna l'è dividìda 'ndei dipartimèncc de Yonne, Côte-d'Or, Nièvre, Saône-et-Loire che i ragrùpa 15 circondàre (en fransés: arrondissements) e 2.045 cümü. La capital de la regiù l'è Dijon.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Neuenkirch
Neuenkirch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 26.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6147 abitant.
El cumün de Neuenkirch al se tröva a una altitüden de 552 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Emmen, Hildisrieden, Lücerna, Malters, Nottwil, Rain, Rothenburg, Ruswil e Sempach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catòlega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Neuenkirch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1256 col nom de nova ecclesia. In de l'ann 1259 inscambi l'eva staa menziunaa col nom de Nuwenkilch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Neuenkirch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Schwa
Ul tèrmin schwa (parnunziaa /ʃwɑː/), che l'è la trascrizion d'ona parola ebràica (שווא) (significaant « zero », « nient »), l'è impiegaa in linguística e in fonología con dò significaa:
- ona vocala neutrala, mía acentada e senza ton in ona quaj lengua; despess, ma mía semper, a l'è ona vocala médio-centrala (rotondada no). Sti vocall a hinn despess trascrivu cont el símbol ə, tolt dal IPA (International phonetic alphabet), senza tegnì cunt del sò valor fonetegh real.
- la vucala medio-centrala mía rutundada al milieu da la carta di vucall, acentada u mía acentada. In cheest caas, ul tèrmin vucala medio-centrala al pöö vess duvraa in scambi che schwa, a evitá da l'ambigüitaa. Da plüü, anca ul símbul ə al è cjamaa schwa.
Chesta vucala la sa trœva da spess in pusizziun atònica in di lengui rumànich, cuma ul rumantsch, ul català di varietaa piemuntees, purtughees da Lisbona, ul rumeen, ul napuletan evi. La sa pöö truvá anca in pusizziun tònica in di varietaa da la lengua lumbarda, particülarmeent inti dialett da la pruvenza da Pavía e Varees. La esisteva anca in francees, però la s'è trasfurmada in « e caduc (français) » (ou « e müta »), che la sa parnunzia [ö] u la sa fa sentí par nieent; in la resgjun da la lenguadoc però, a l'è ancamò ben preseent in francees, suratütt in pusizziun finala.
La sa trœva natüralmeent anca in inglees, in dúe la realiza la püpaart di vucaal atònich.
Ul símbul Schwa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul símbul Schwa ə al è duvraa cuma graféma in difereent lengui:
- In Azeri la representa una vucala a anteriuur /æ/.
Però, duvraant ə, la lengua Azeri la gh'a di prubleem cul standard Tüürch, inscí a li vöölt 'ä' al veen duvraa in scambi;
- In l'alfabett Latin da la lengua Cecena. Ul duvrá cheest alfabett al è puliticameent significaant, par che la Russia la preferiss che al vegna duvraa l alfabett cirílich.
- In la trasliterazziun Latina da l Avestan. La vucala lunga curespundeent a l'è scrivüda cuma schwa-macron ə̄;
- In di alfabett cirílich, e.g. Kazakh, Bashkir, Udmurt e òltri lengui da l'ex-USSR; videe Schwa (Cirílich).


text:
Diocesi de Pavia
La Diocesi de Pavia (Dioecesis Papiensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stài fundada in del III sècul e in del 2004 l gheva 158.711 batesàd per 99 paròchie, 97 in pruìncia de Pavia e 2 in pruincia de Milan. I prèt, in tütt, i'enn 147.
El sò teritòri l'è cumprés fra el Ticìn, el Po, e el Lamber.


text:
1Nyatɨ'ɨj ni raaseij a ute'e tɨ ari jajcuacan cɨn seijre'e. Ajta ɨ chaanaca, ayaa pu che'eta na'a jajcuacan cɨn seijre'e. Ajta a ute'e tɨ mi'ima'acan, ajta ɨ chaanaca tɨ mi'ima'acan, capu che'e me'e je'eseijra'acaa. Ajta ɨ jaj tɨ ve'e, capu ajta che'e seijra'acaa a'ini naijmi'i pu ahuaujpua'arixɨ. 2Nyatɨ'ɨj ni raaseij tɨ áva'acáma'acaa a ute'e a'u tɨ Dioj e'eseijre'e aɨjna ɨ chajta'ana tɨ Dioj huataura'ate. Ayaa pu tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Jerusalén tɨ jajcua. Ayaa pu huaujruu aɨjna ɨ chajta'ana tɨj ajta jɨita'a rɨ'ɨ tyu'utyaujchejte tɨ'ɨj ari huateviche'esin. 3Nyatɨ'ɨj ni raanamuajri'i tɨ ca'anin cɨn tyu'utaxajtaca'a ɨ a'atɨ tɨ aun a'utyavaaca'a jemin ɨ ɨpuari. Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Xaaseij, muan, a'ini pu'uri hui huataseijre'esin hua'a jemi ɨ tetyaca aɨjna ɨ chi'ira'an ɨ Dioj. Aɨ pu huatyaturaasin hua'a jemi, majta aɨme, aɨ mu tyaɨtejra'an pueenya'a mua'aju'un. Ajta ɨ Dioj, aɨ pu rusaɨj seira'a a'ame hua'a jemi. 4Rɨ'ɨ pu hui tihua'uta'asin mej mi cai che'e ti'itɨj cɨn ruxaamɨstya'a. Camu che'e cui'ini. Camu che'e maɨjna cɨn ruxaamɨstya'a mua'aju'un maɨjna cɨme'e tɨ saɨj huamɨ'ɨ. Camu majta che'e ruyeinyaj mua'aju'un, camu che'e meyan tirajpueiitzi mua'aju'un maɨjna cɨme'e tɨ ti'itɨ hua'acucui'i, a'ini aɨjna ɨ tɨ mi'ima'acan, aɨ pu ari ahuaujpua'arixɨ. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ a'atɨ. 5Ajta aɨn ɨ tɨ ɨpuari jetze acajca, ayaa pu tyu'utaxajtaca'a tɨcɨn: ―Ma'acui xaa, naijmi'i ɨ tɨ ti'iseijre'e, nyaa nu hui raajajcuare'en. Ajta ayan tɨcɨn: ―Auteeyu'uxa aɨjna, a'ini nyaa nu tzaahuati'ira'a cɨn ti'ixaxa'a nyaɨjna cɨme'e tɨ ayan ti'ayajna. 6Aj pu'i ayan tinaata'ixaa tɨcɨn: ―Pu'uri icu. Antipua'araca'a. Nyaa nu hui nyaɨn pueen i nyaj anajca, nyajta i nyaj uve'etyajtɨ. Nyaa nu jajcua ɨmɨ huataseijre, nyajta nain nu tyu'utaahuaca'a tɨ yen ti'iseijre'e. Nyajta nu nain cɨn raanaijmi'ire'e tɨj na'a tɨ ajta ti'iseijre'e. A'atɨ tɨ na'a tɨ nyeetzi jemi a'ujca'anyen nyej ni neyan tiraata'an ɨ́ tɨ tira'aturaate'e ɨ tzajta'an, huaapua'a nu tiraata'asin nyaɨjna ɨ jaj tɨ aun e'iraninyei a'u tɨ a'ajaijxa. Jaj nu xaa tiraata'asin tɨ cɨn ruuri a'ame tɨj na'a rusen cɨme'e. 7Ajta aɨn tɨ tyu'utyaamue'itɨ, ayaa pu ti'ijcɨ'ɨti. Nyaa nu Diojra'an pueenya'a na'ame, ajta aɨn, niyauj pu pueenya'a a'ame. 8’Majta aɨme matɨj mana'a pua'amua maj a'ij pua'a ti'ityetyújcha'ɨ nyeetzi jemi, ayaa pu tihua'acɨ'ɨti maj maun a'utyaturan a'alaguun tɨ azufre cɨn a'ataasin. Ai pu aɨn pueen ɨ maj cɨn hua'apuacajretze huacui'ini. Au mu a'utyaturaasin aɨme ɨ maj cai á'ujca'anye maj rajpueijtzi nyeetzi jetze ma'acan, majta aɨme ɨ maj cai tya'atzaahuate'e, majta aɨme ɨ maj huá'anahua'aca naijmi'ica, ɨ tɨ'ɨrii, ma juuca, majta ma tyetyaca. Majta seica maun a'utyaturaasin. Ai mu aɨn pueen ɨ mej ti'ityacui'ica, majta ɨ maj ruxana'acɨre'e, majta ɨ maj ti'ichyahuaara, majta aɨme ɨ maj rana'amiche maɨjna ɨ tɨ cai Dioj pueen, majta matɨj mana'a pua'amua ti'ihue'itaca. Matɨj mana'a pua'amua mej meyan e'en, au mu a'utyaturaasin a'alaguun. ―Ayaa pu tyu'utaxajtaca'a aɨjna ɨ Dioj. 9Aj pu'i, saɨj pu a e'ire'enye inyeetzi jemi. Ai pu aɨn pueenya'a saɨj tɨ tajapua ti'ivaɨre'e tɨ hua'a jetze ajtyama'acan ɨ maj arahua'apua ara'ase, ɨ maj ru'ityatú'utujma'acaa ɨ cutzape'e tɨ ajta arahua'apua ara'ase. Ajta aɨjna tzajta'a ɨ cutzape'e, aɨ pu uramuaaca'a saɨj ajta saɨj ɨ cu'ini'ira'a ɨ maj cɨn rajpueijtzica'a ɨ tyaɨtye ɨ maj yan seijra'acaa japuan i chaanaca, ɨ tɨ ajta arahua'apua ara'ase. Ayaa pu tinaata'ixaa tɨcɨn: ―Iya'a ji, nyaa nu hui timuaataseijrate'esin nyaɨjna ɨ tɨ jemin tya'ataujratziiri'i ɨ Canya'a tɨ ɨra'ara'an pueenya'a a'ame. 10Cɨme'en pu'u ayan tinaata'ixaa, aj pu'i aɨn xaijnyu'ucara'an ɨ Dioj huatyajturaa inyeetzi jemi. Aj pu'i aun nyaja'uví'itɨ a'u tɨ jɨri a'utacá'a, tɨ huapɨ'ɨ ajtee, tɨ ajta va'atɨ a a'utacá'a. Aj pu'i tinaataseijrate aɨjna ɨ chajta'ana ɨ Dioj tɨ huataura'ate tɨ ayan tyaja'arajtyahuaa tɨcɨn Jerusalén. Au pu u tajapua e'icáma'acaa aujna tɨ Dioj e'eseijre'e. 11Naa pu ti'ityamastajye'icaa tɨj ajta Dioj huapɨ'ɨ naa seijre'e. Ajta aɨjna ɨ tɨ tyamastajye'icaa, ayaa pu seijra'acaa tɨj tetej tɨ huapɨ'ɨ ti'ijnajchi, tɨ ajta naa ti'itatza tɨj aɨjna ɨ cristal. Ayaa pu ajta seijra'acaa tɨj aɨjna ɨ jaspe. 12Jaxu'u pu cɨn tira'anami'i au tɨ va'atɨ autacá'a, tɨ tyamua'a te'ejtee. Tamuaamuata'a japuan hua'apua pu ará'axcaa a'u tɨ a'apueerta. Majta aɨme ɨ maj majta tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase aɨme ɨ maj tajapua ti'ivaɨre'e, au mu e'itya'upu'uma'acaa a'u tɨ a'apueertajme saɨj ajta saɨj. Ajta, ɨ pueerta jetze, seij jetze ajta seij, ayaa pu te'eyu'usi'ihuaca'a a'ij maj antya'aruu aɨme ɨ tyaɨtestyamua'ame'en ɨ maj hua'a jetze airaujneijte aɨme jetze ɨ yaujmua'ame'en aɨjna ɨ Israel tyaacan. 13U Teijmata'a pujme'en, hueicaque pu a'apueerta, ajta Tzareeme'en pujme'en, ajta hueicaque pu ajta a'apueerta. Ayaa pu che'eta na'a, hueicaque tya'apueerta ajta u Cuameche pujme'en, ajta u Huaahuata pujme'en hueicaque pu ajta a'apueerta. 14Ajta tamuaamuata'a japuan hua'apua pu tya'ara'ase ɨ tɨ tajé'este ɨ tɨ ajta japuan ájtaavijhuaca'a ɨ jaxu'u tɨ cɨn cura'anami'ihuaca'a ɨ chajta'ana. Ajta aɨjna jetze ɨ tɨ tajé'este, ayaa pu te'eyu'usi'i a'ij maj antya'aruu aɨme ɨ maj majta tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase, ɨ tɨ ajta Canya'a hua'antihuau mej mi maɨn tyajá'uxajtanye'en maɨjna jetze ma'acan. 15Ajta aɨn tɨ ti'ine'ixaatya'acaa, aɨ pu ti'itɨ huiitechuaaca'a cumu ti'itɨ cɨye tɨ ooro cɨn taavijhuaca'a. Ai pu aɨn pueenya'a tɨ cɨn raaté'iten a'achu tɨ caj auyauj ɨ chajta'ana, ajta a'achu tɨ caj antayauj ɨ pueerta, ajta a'achu tɨ ajtee ɨ jaxu'u. 16Ruxa'aj pu huatatɨtɨ'ɨjmee. Ayaa pu che'eta naa huatatee tɨj ajta auyauj. Ajta aɨn raate'itee ɨ chajta'ana aɨjna cɨme'e ɨ cɨye. Ayaa pu huatatee ɨ chajta'ana a'achu cumu hua'apua vi'ira'a kiloometru. Ayaa pu che'eta na'a auyauj, ayaa pu che'eta na'a ajtee. 17Aɨ pu ajta raate'itee aɨjna ɨ jaxu'u. Ayaa pu che'eta na'a tiraate'itee matɨj ti'ijrɨ'ɨre ɨ tetyaca. Ayaa pu ajtee a'achu cumu hueicate japuan anxɨvi meetru. 18Ajta ɨ jaxu'u, tetej pu cɨn ájtaavijhuaca'a mej meyan ratamua'amua tɨcɨn jaspe. Ajta aɨn ɨ chajta'ana, nain pu cɨn taavijhuaca'a aɨjna cɨme'e ɨ ooro tɨ naa tyá'ajtaave tɨj ɨ viidriu. 19Ajta aɨjna ɨ tɨ tajé'este, tɨ ajta japuan ájtaavijhuaca'a aɨjna ɨ jaxu'u ɨ tɨ cɨn cura'anami'i ɨ chajta'ana, naa pu rɨ'ɨ tirúurijhuaca'a tɨj na'a tɨ e'eseijre'e aɨjna cɨme'e ɨ tetej tɨ huapɨ'ɨ ti'ijnajchi. Aɨjna tɨ saɨj, aɨn pueenya'a ɨ jaspe. Ajta ɨ tɨ hua'apua, zafiro pu pɨrɨcɨ. Ajta ɨ tɨ hueica, aɨ pu pueenya'a aɨjna ɨ ágata tɨ sɨɨchira'a. Ajta ɨ tɨ muaacua, aɨ pu pɨrɨcɨ ɨ esmeralda, tɨ ru'aarara'a. 20Ajta ɨ ta'anxɨvi, ai pu aɨn pueen aɨjna ɨ ónice tɨ yu'uxare'e. Ajta ɨ ta'arajsevi, aɨ pu pɨrɨcɨ aɨjna ɨ cornalina tɨ i'ipa'u. Ajta ɨ saɨj, ɨ tɨ arahua'apua, crisólito pu pɨrɨcɨ tɨ tyaumuara'a. Ajta ɨ saɨj, ɨ ta'arahueica, berilo pu pɨrɨcɨ tɨ ru'aarara'a seijre'e, ɨ tɨ ajta cɨj caj ti'ityaumuara'a. Ajta ɨ tɨ aramuaacua, aɨ pu pɨrɨcɨ ɨ topacio tɨ naa ti'ityaumuara'a, tɨ ajta naa ti'itatza. Ajta ɨ seica, ayaa pu ti'en. Ɨ tɨ tamuaamuata'a, aɨ pu pɨrɨcɨ ɨ crisoprasa tɨ naa ti'ityaumuara'a, tɨ ajta cɨj ti'iru'aarara'a. Ajta ɨ tɨ tamuaamuata'a japuan saɨj, jacinto pu pueen tɨ tyaɨjravi'in cɨn nacamua. Ajta aɨn tɨ tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase, ai pu aɨn pueenya'a aɨjna ɨ amatista tɨ naa ti'ijámua'ara. 21Ajta aɨjna ɨ pueerta tɨ tamuaamuata'a japuan hua'apua ara'ase, aɨ pu cɨn taavijhuaca'a aɨjna cɨme'e ɨ peerla, saɨj ajta saɨj ɨ pueerta, seij cɨme'e ɨ peerla. Ajta ɨ caaye jetze, nain pu ooro cɨn taavijhuaca'a tɨ ajta ayan naa ti'itatza tɨj aɨjna ɨ viidriu. 22Nyajta nu neyan raaseij tɨ cai teyuu ma'a a'ahua'acaa aujna chajta'ana a'ini a'u tɨ na'a aujna chajta'ana meyan rana'amiche maɨjna ɨ tavastara'a, ɨ Dioj, aɨn tɨ nain cɨn antyujmua'aree, majta maɨjna ɨ Canya'a. 23Capu ajta ruxe'eve'e tɨ aɨn xɨcaj hua'atatzavi'ira tujca'ari tzajta'a hua'a japua ɨ tyaɨte. Capu ajta ruxe'eve'e tɨ aɨn maxcɨra'i tatzava'a tɨca'ari tzajta'a a'ini aɨjna ɨ tɨ Dioj cɨn rusaɨj tyámastájye'i, ai pu aɨn pueen tɨ hua'atatzavi'ira hua'a japua. Ajta aɨjna ɨ Canya'a, ai pu aɨn pueen ɨ tatzari tɨ hua'a jemi huatatza. 24Ajta aɨjna tɨ hua'atátza hua'a japua ɨ maj maun huachaatɨme chajta'a, aɨ pu hua'atatzavi'ira a'ame hua'a japua aɨme ɨ mej seij chuejra'a japua e'ema'acan. Majta aɨme ɨ maj tihue'ijte'e aɨme ɨ maj yan huachaatɨme i chaanaca japua, au mu a'uva'aju'u mua'aju'un u chajta'a mej mi rɨ'ɨ tiraatyajtuaani ɨ Dioj nain cɨme'e ɨ maj cɨn rutyamua'ave'e, majta nain cɨn mej tí'ijcha'ɨ tɨ eihua huapɨ'ɨ ti'ijnajchi. 25Camu a'anaj te'ityanajsin tujca'ari tzajta'a a'u tɨ a'apueerta aujna chajta'a. Capu ajta a'anaj huatyatɨca'ari aujna. 26Au mu ya'ara'asin ɨ maj va'acan cɨn títyatatí, ajta ɨ tɨ eihua huapɨ'ɨ ti'ijnajchi, tɨ ajta naa ti'iseijre'e. Ayaa mu raruuren matɨj mana'a pua'amua seij chuejra'a japua mej e'ema'acan. 27Capu rɨ'ɨrista a'ame tɨ ti'itɨ tɨ xana'avi'ira'a pueen aun a'utyaturan aujna chajta'ana. Capu ajta hua'ata'acare'en mej mi maun a'utyarute aɨme ɨ maj a'ij pua'a ti'ityujcha'ɨ na'ari aɨme ɨ mej ti'ihue'itaca silu aɨme mu'u maun a'utyaruti ɨ maj cɨme'en ayan te'eyu'usi'i a'ij mej antya'aruu aɨjna jetze ɨ yu'uxari ɨ mej meyan ruurican huatyaturan maɨjna jemi ɨ Canya'a.
Copyright
Learn More


text:
15 02
Ol dé 15 de febrér l'è 'l 46 dé de l'an del calendare gregorià; manca 320 (321 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 15 de febrér al è ul dí da pòost 46 dal an dal calendari gregurian; i manca 320 (321 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2011 - ure 22.23 - Al Festival de Sanrému per la prima vòlta in sessant'àn el cànta 'me cuncurént un artìsta che 'l cànta in Lumbàrt, el Davide Van de Sfroos cun la cansùn Yanez che l'è stacia tra i 12 cansù che i à pasàt la selesiù de la prima sira.
2003 - Barcelona: apröf 350.000 persone (in acorde a Cuntrastant; fe plö in acorde a otre font) i va föra a la ía per protestá contra la previsíbila invasiú del Iraq per i Stacc Ünicc: a l'è la manifestassiú plö möltitüdinària (dapsus chela de Roma) contra la iminenta Guèra d'Iraq.
1898 - badia de l'Havana (Cuba): sa la passa öna esplosiú al crusadur Stadünindench Maine che la sarà ol pretest per che i Stacc Ünicc i declare la guèra a Spagna (Guèra de Cuba).
2003: in fiss sità in gir per ol mont s'i fa di manifestassiú möltitüdinàrie contra la iminenta invasiú de l'Iraq per i Stacc Ünicc: a l'è la pröma ölta a la Stòria che se fa öna mobilisassiú sitadena de tata portada (Guèra d'Iraq).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1564 - Pisa (la Toscana, Itàlia: Galileo Galilei, in Lombart nomenat Galilée, físegh e astrònom italià (m. 1642).
1811 - San Juan (l'Arzentina: Domingo Faustino Sarmiento, pedagogh, scritur e polítegh Arzentí, president del paes (m. 1888).
1845 - Clinton (stat de Nöa York, SÜA): Elihu Root, polítegh Stadünindench, premi Nobel de la Pas ol 1912 (m. 1937).
1861 - Fleurier (cantú de Neuchâtel, Svízzera): Charle Edouard GuilaumI, físegh Svízzer, premi Nobel de Físega ol 1920 (m. 1938).
1873 - Augsburg (Baviera, Zermania): Hans von Euler-Chelpin, chémegh Suech, d'orísen todèsca, premi Nobel de Chémega ol 1929 (m. 1964).
1964 - Madison (Wisconsin, SÜA): Chris Farley, atur de sínema Stadünindench (m. 1997).
1976 - Torrelavega (Cantàbria, Spagna): Óscar FreirI, siclesta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1995 - Palma (Mallorca): Guilem d'Efak, scritur e cantant Majorchí (n. 1929).
2005 - Barcelona: Josep Laporte, medi e polítegh Català, president de l' Institut d'Estudis Català e ex-cunsejée de la Generalitat (n. 1922).
2001 - Màlaga (Andalusia, Spagna): Ricardo Ocoa siclesta Basch.
2005 - Suresnes (l'Ísola de Fransa, Fransa): Pierre Bachelet, cantant Franses (n. 1944).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Faustí e Santa Jovita, fradej màrtir
Sant Zòan Baptesta de la Concepsiú
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Digimon
Digimon (デジモン Dejimon, Digimon: Digital Monsters, stilizaa DIGIMON), breviazion de "Digital Monsters"(デジタルモンスター Dejitaru Monsutā), l'è on media franchise giapones che 'l includ videogioch, anime, manga, film, e gioeugh de cart.
Protagonist del franchise i henn i digimon, che a henn di moster che viven ind on "Univers Digital", un mond parallel che l'è nassuu da i comunicazion de internet ins la Tera. De spess, i Digimon henn traa soeu de di omm ciamaa "Tamers", che insema fan soeu grupp per faa foeura el digimon grem (che gh'ha el roeul de antagonist) che l'è dré a proeuvaa a traa giò el Mond Digital.


text:
Vlad III de Valacchia
El Vlad III (Sighiṣoara, 2 november 1431 - dicember 1476) l'è staa on voievod de la Valacchia e per on poo de vòlt (1448; 1456-1462; 1476), anca el sò princip. L'è cognossuu amca comè Vlad Ṭepeṣ ("Impalador") per el sò vess crudel contra i nemis, qualità che l'ha permettuu al sò paes de restà indipendent di Turch. L'alter soranòmm, per el qual l'è famos, l'è quell de Dracula ("Dragh piscinin"). La soa stòria l'è stada poeu romanzada e l'ha daa via a on filon letterari e del cinema assee grand.
La vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'era el fioeu del Vlad II Dracul e de la Cneanja de Moldavia. El sò pader l'è diventaa princip de Valacchia in del 1436 e donca la famiglia la s'è spostada de Sighiṣoara a Târgoviṣte, la capital del regn. El Vlad e 'l sò fradel Radu hinn staa consegnaa ai Turch, per motiv diplomatigh, in del 1442. Vlad l'è tornaa al sò paes intel 1448, perchè el sò pader e'l sò fradel magior Mircea i aveven coppaa on sò nemis de lur, el Ladislaa II, che 'l voreva diventà el noeuv princip de la Valacchia. Donca, el Vlad l'ha cercaa, cont l'ajutt di Turch, de ciappà el pròppi regn, ma el Ladislaa l'ha sconfigiuu dòpo duu mes de battali. Inscì el Vlad, diventaa ormai Vlad III, l'ha dovuu spettà fina al 10 agost 1456, quand l'ha poduu avègh la possibilitaa per fà foeura el sò nemis. L'ha donca regnaa per ses mes, duranta i quai l'ha combattuu sia contra i sò nemis de dent, comè i nòbil e i popolazion sasson, sia contra quei de foeura, 'me i Turch, che cercaven de giontà el sò territòri al sò grand imperi. La guerra contra de lor l'è finida in del 1462, quand el Vlad, intant che'l combateva i Turch rivaa a Târgoviṣte, l'è staa tradii del re ungares Mattia Corvin, che l'ha faa 'ndà in preson. Duranta quèsta guèrra l'ha faa foeura praticament tucc i sò presonee, comè a Sibiu, in del 1460, quand che l'ha faa impalà ben 10000 Turch.
La mòrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo 13 ann, Steven III de Moldavia l'ha liberaa e l'ha portaa in sul sò trònn, ma l'ha voruu on quijcòss in cambi. El Vlad el gh'aveva de sposà la tosa del re ungares, de diventà cattòlich (l'era ortodòss) e de fà ona noeuva guerra contra i Turch, che eren semper pussee dent a l'Euròpa. Dòpo ona quai vittòria, in del 1476, in d'ona battalia arent al Danubi, l'è staa circondaa di nemis, tradii di leaa e l'è mòrt combattend. Se sa minga indove el sia finii el sò còrp. Vargun el dis a Costantinòpol, alter a Snagov (ma in questa città, in de la soa tomba, hinn staa trovaa domà di òss de cavall).
Curiositaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- L'era parent de on'altra famosa killer del temp, la Elisabeta Báthory.


text:
Rüvera
Rüvera o (Rivera) a l'è un borgh e ex-cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 1462 abitant e una süperfiss de 13.3 km², e al se tröva a una altitüden de 554 meter sura al livel del mar.
El 24 de giügn del 2010, con 68 voti a favur, gnanca vün cuntrari e 2 astension, el Gran Cunsili ticines l'ha aprovaa l'agregazion de Bironich, Camignö, Medeja, Rivera e Sigirin int el növ comün de Monteceneri. El comün növ l'è nassüü ufizialment ai 21 de nuvember del 2010 con l'elezion di autorità comunai növ.


text:
Büttenhardt
Büttenhardt a l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. Al gh’ha pressapoch 356 abitant e una süperfiss de 4.00 km², e al se tröva a una altitüden de 658 meter sura al livel del mar.
El cumün de Büttenhardt a l'è tacaa ai cumün de Lohn, Merishausen, Thayngen, Sciafüsa, Stetten e Tengen (DE-BW).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Büttenhardt l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1238 col nom de Butinhart.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Büttenhardt in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Davide Van De Sfroos - Pulenta E Galena FregiaReport copyright infringement
Lyrics powered by www.musixmatch.com
Lyrics
Pulènta e galèna frègia
e un fantasma in söe la veranda
barbèra cume' petròli
e anca la löena me paar che sbanda...
cadrèga che fa frecàss
e buca vèrta che diis nagòtt
dumà la radio sgraffigna l'aria
e i pensee fànn un gran casòtt...
L'è mea vèra che nel silenzio
dorma dumà la malincunìa
l'è mea vèra che un tuscanèll
l'è mea bòn de fa una puesìa
in questa stanza senza urelògg
bàla la fata e bàla la stria
in questu siit senza la lüüs
che diis tücoos l'è duma' l'umbrìa...
E scùlta el veent che pìca la pòrta
cun in cràpa una nìgula e in bràsc una sporta
el diis che g'ha deent un el regàal
me sa che l'è el sòlito tempuraal...
E scùlta i spiriti e scùlta i fulètt
che ranpèghen söel müür e sòlten föe di cassètt
g'hann söe i vestii de quand sèri penènn
i ne vànn e i ne vègnen cun't el büceer del vènn...
E la candela la sta mai ferma
e la se möev cumè la memoria
anca el ràgn söe la balaüstra
ricàma el quadru de la sua storia
la ragnatela di mè pensèe
la ciàpa tütt quèll che rüva scià
ma tanti voolt la g'ha troppi böcc
e l'è tüta de rammendà...
La finestra la sbàtt i all,
ma la sà che po' mea na' via
e i stèll g'hann la facia lüstra
cumè i öcc de la nustalgìa
in questa stanza senza nissöen,
vàrdi luntàn e se vedi in facia
in questa stanza de un òltru teemp,
i mè fantasmi i làssen la traccia...


text:
Saint-Christophe (omònim)
Saint-Christophe a l'é 'l nòm:
- d'un comun italian ant la Val d'Osta
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Allier
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Charente
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Creuse
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Tarn
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Vienne
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Canòsa (faméja)
Artécol in dialèt arzân
I Canòsa ( Canossa in italiân) în stê 'na putèinta faméja, al tèimp di fèdev, ed râsa longobêrda che, a partîr da i prém dêş ân dal X sècol, la s'é fermêda int al vâl ed l' Apenèin arzân .
L'impurtânsa ed la râsa di Canòsa l'é stêda dimòndi lighêda a la puşisiòun dal teritôri in dóv' în stê sgnōr, pôst che prôpria insém a sté zôna, e fîn al XII sècol, a 's în cunfruntê e cumbatû i préma atōr ed la lôta p'r al j invistidûri: al Papêt e l'Impēr.
Al mumèint ed la só mâsima putèinsa, intōren a l'ân 1100, al gvêren di Canòsa al ciapêva, sōl in Itâlia sèinsa cunsiderêr la Lotaringia, dal Lêgh ed Ghêrda fîn a la pêrta êlta dal Lâsi, cun dèinter sitê cme: Mântva, Mòdna, Ferêra, Firèinsa e Perógia. La pruvîncia ed Rèz l' é stêda al cèinter ed la fôrsa militêra e, 'd cunseguèinsa, polética di Canòsa. Int al cōrs ed pôch pió 'd ûn sècol i Canòsa àn tirê só i bastiòun ed difèişa dal véi ed colegamèint che da i pâs ed l'Apenèin andêven zò fîn al Po, acsé da cavêrgla a controlêr la grôsa pêrt di comêrc tra l' Euròpa centrêla e l' Itâlia e ânca quî che insém a la Via Emélia rivêven al Mèr Adriâtich. Prôperia sté şgalmêdra l'à permés a la râsa di Canòsa 'd rinfunsêr e şlarghêr al prôpri intrêdi e al prôpri richèsi.
Sigifredo
Al j urégin ed la "râsa di Canòsa" a cumîncen cun Sigifredo cûnt longobêrd che, indi prém dêş ân dal X sècol a câsva ed la şmachêda strîna che l'Impêr al gh'îva ind i cunfrûnt ed l'indipendèinsa dal pôst, al decéd ed bandunêr la sitê ed Lóca p'r andêr a stêr int al şvinânsi ed Pèrma. Ché, a Vilianum, l'à cumincê a dvintêr impurtânt la fôrsa ed la Faméja insém a tóti dō al rîvi dal Po: per al dvintêr sèimper di pió padròun ed teritôri, per la fûrba poltica matrimoniêla fâta per rinfunsêr i ligâm 'd amicésia sia cun al Papêt che cun l'Impēr.
I Canòsa a gh' l' àn cavêda ânch a intrêregh in môd perfèt int al sistēma ch' al procurêva cârichi religiōşi: dal j êtri fûnti ed richèsi ch' a 's andêven a zuntêr a còli che bèle a gh'îven.
Difâti al fiōl ed Sigifredo, Gotifredo, l'é stê Vèschev ed Brèsa. La fiōla Pragarda l'é stêda mujēra dal fiōl dal Marchèiş ed Turèin Olderico Manfredi I Un cuşèin, cun al 'stès nòm, Sigifredo, l'é stê Vèschev ed Pèrma dal 927 al 945.
Adalberto Atto
Còl ch' l' é gnû dôp, Adalberto Atto (939- 988), ciamê Attone, patriêrca ed la râsa ed j Attoni, l'à fât ed Rèz la só furtèsa e l'à cumincê a rinfunsêr al teritōri lé atōren cun divêrsi costrusiòun ed gèner militêr, cun ânch al castèl insém a la rôca ed Canòsa, che dôp al dvintarà al cèinter dal só règn. L' à sustgnû la regîna Adelaide, l'é stê numinê cûnt dal Ottone I e marchèîş da Ottone II e Ottone III.
Dal matrimòni 'd Adalberto Atto cun Ildegarda è nasû Tedaldo da Canòsa
Tedaldo
Ânch al prém fiōl 'd Adalberto Atto l'à şlarghê e rinfursê al só proprietê, despès l'à pretèiş cme sō di teritōri avû in livèl dal cēşi dal pôst. Carateréstica principêla dal só teritôri l'é stê la cunténva costrusiòun 'd difèişi, fâta cun al tirêr só un castèl a drê cl' êter, a trèi divêrsi altèsi: a seintsinquânta, a trerşèint e a sesèint mēter insém al livèl dal mêr, in puşisiòun stratègichi e fâcil da difènder, che se vdîven ûn cun cl'êter e che cumunichêven tra 'd lōr cun un sistêma de spèc e fōgh. Stà fésa rêda ed difèişi, véli, cōrt e tòri ed difèişa l'é dvintêda la carateréstica cesiònêla ed tót al teritôri sòta i Canòsa, che, ânca se sgnōr ed sitê impurtânti, în sèimper stê lighê al mònd cuntadèin, cme dal rèst tót i fevdatâri dal tèimp, e l'é stê prôpria al teritôri ed campâgna ch' al s'é mustrê al vèir pûnt ed fôrsa ed la Râsa int al batâli e int j atâch ed surprèişa.
Tedaldo l' à zuntê al proprietê al sitê ed Guastâla e Mântva, mèinter Ferêra la vîn regalêda a la faméja da pêpa Giovanni XIV. L'utîn al tétol ed marchèiş da l' Imperadōr, ech da 'na pêrt al gh'îva paûra dal crèser ed la fôrsa generêla di prîncip-vèschv e, da cl'êtra pêrta, in particulêr còl ed la mêrca ed la Tuscia lé a i cunfîn, (oséia al marcheşêt ed la Tuscâna). Dal martimòni ed Tedaldo cun Giólia în nasû: Tedaldo vèschev 'd Arès, Corrado e Bonifacio (985 - 1052).
Bonifacio
L'à zibî l'apôg militêr a l' imperadōr Corrado II ciamê al Salico, int la só spedisiòun in Burgògna, e in câmbi l'à utgnû la Mêrca ed Tuscia, cun còst l'é dvintê al sgnōr ed tóta l' Itâlia centrêla.
Vésta l'impurtânsa stratègica dal nōvi tèri zûntêdi a còli ch' al gh'îva bèle, l'à prû rifiutêres, a la dmânda ed l'imperadōr Enrico III, ed cumpagnêr a travêrs i sō teritôri Damaso III, ch' l' andêva a Ròma, só incâregh ed l' Imperadôr, in ucaşiòun ed l'elesiòun ed Benedetto IX. In tóti al manēri Bonifacio l'à duvû, a la fîn, ritirêr al só rifiót, in rispèt ed l'ôbligh ed dipendèinsa, cun còst l'Imperadōr l'à cgnusû l'ustinasiòun ed Bonifacio, fôrt ed la potèinsa dal só eşêrcit ed l'antîgh ligâm 'd amicésia cun al papêt. Bonifacio l' à dichiarê Mântva capitêla dal só règn, mó la sitê an 'n' à mai arcambiê al gèst, ânca se la gh' è sèimper stêda leêla. A la mōrt ed sō fiōla Matélda, int al 1115, la sitê la s'é costituîda Cmûn Léber. Dôp un préma matrimòni cun Rachilde, Bonifacio, ind l' andêr a drē a la polética di matrimòni 'd interèsi fâta ânca da quî préma ed ló e cme 'd ûş alōra, al s' é spuşê 'na secònda volta.
L' à spuşê int al 1073 Beatrice ed Lotaringia (1017 - 1076), fiōla dal cûnt Federico II e anvōda ed l' imperadōr Corrado II, cun la zûnta a i sō teritôri ânca quî purtê in dôta da la mujēra.T'r al sō proprietê a gh'ēren còli che incō în: la [Tuscâna]],l' Emélia-Rumâgna e la Lumbardéia in Itâlia e lêrghi zôni in Bēlgio, Lusembûregh, Frância e Germâgna int al rèst ed l' Euròpa, e l'ēra cunsiderê al sgnōr pió potèint dôp l'imperadōr. Dal só secònd matrimòni è nasû Beatrice e Federico, môrt tót dû da céch, int al 1053, fōrsi vlinê sèinsa vrèir, e Matélda (1046 - 1115).
Bonifacio al mōr int al 1052 dôp 'n imbuschêda mèinter l'ēra drē fêr 'na batûda ed câsa. La mujēra Beatrîş l'a s' é catêda da per lē a câp dal règn pió potèint ed l'època.
L'à duvû quêşî subét ed turnêres a spuşêr, perché, a l'època, an n' ēra mia pusébil al gvêren ed 'na dòna sèinsa erēd mas'c. La siēlta l'é caschêda insém a Goffredo ed Lotaringia, ciamê il Barbuto, sgnōr ed la Lorena centrêla e cuntrâri a l'Imperadōr. Chiló l'à serchê, sèinsa cavêrgla, 'd impidîr al matrimòni per fêr in môd che al tèri ed Goffredo a 's unésen mia a còli, bèle bundânti, di Canòsa. La môrt ed Goffredo, sucèsa int al 1069, l' à lasê Beatrice sōl cul l' apôg dal Pêpa. Gnân al matrimòni ed la fiōla Matélda cun Gottifredo V ed Lotaringia, ciamê "al gôb" e fiōl naturêl ed Goffredo IV, l'à dê 'na mân a spianêr al dificultê polétichi.
A partîr dal 1076, vést che quêşi int al 'stès mumèint a mōr sia al pêder che la mêdre, a srà Matélda, ónica erēd dal pêder, a duvèir decéder se dêr al só 'apôg al papêt o a l'impēr. Quând int al 1115, Matélda l'é môrta sènsa lasêr erēd dirèt, la râsa di Canòsa la s'é şmarîda e in pêrta la finés.
Al lōr lêregh teritôri al s' è şbrişlê: soquânt castē în armêş in mân a i sgnōri lochêl e a Communi Militum, oséia a cavalēr e suldê a paghamèint; e 'd diêter a quî gnû dōp ed Prangarda, surèla ed Tedaldo, al nôn ed Matélda (fōrsi st' al faméj àn dê véta al faméj pramşâni di Baratti e 'd Attoni o Iattoni 'd Anstesica (frasiòun ed Langhirân) e 'd Beduzzo (frasiòun ed Curnéj) sul sèri pôst ed castē di Canòsa). Soquânti proprietê în stêdi adiritûra scurdêdi, dal j êtri finîdi dèinter al proprietê ed la Cēşa.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Canossa prima di Matilde, Milano, Camunia Editrice SRL, 1990 . ISBN 88-7767-039-8
- Paolo Golinelli, Matilde e i Canossa nel cuore del Medioevo, Milano, Camunia Editrice SRL, 1991 . ISBN 88-7767-104-1
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Canossa (famiglia)| trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
T'ho compraa i calzett de seda con la riga nera
te caminavet insema a mi come una pantera.
Ti su del basell, mi gio' del basell: se l'era bell!
Ti senza capel, mi cont el capel, me s'eri bell!
(parlato) Caminavom semper insema. La gent che la pasava la ghe' guardava, la se voltava e le diseva: "va quel li', el gh'ha compraa anca la stola, el dev ess on poo on pistola".
Quel pistola seri mi.
T'ho vist poer, incioda' su quater assit
anca mi me sont vist inciodaa su quater assit,
compagn de ti anca mi me sont vist inciodaa, inciodaa come un pover crist.
Te scareghi ogni sera in piazza Beccaria
li te mostrett de sott banc la to mercanzia
ti sul marciapee, mi denter el cafe' di rochetee!
Ti a fu su i dane, mi a spend i dane coi rochete!
(parlato) Tuti i volt che semm insema che on quai vun in sul canton che el me varda el me dis: "va quel li', el gh'ha la dona che la rola, el dev ess on poo on pistola".
Ah? Saria mi el pistola? El pistola te se ti.
Te lavoret tutti el di'...
T'ho Compraa I Calzett De Seda Lyrics
translated from English to English
Enzo Jannacci – T'ho Compraa I Calzett De Seda Lyrics
Translation in progress. Please wait...


text:
DICHIARAZIOUN UNIVERSELA DI DIRET UMEN
PREAMBLI
Considerèd che u riconoscimènt dla dignità cla riguèrda tot i mémbri dla famèia umèna e di su dirét, cumpagn e irrinunciabli, e costitués e' fundamènt dla libertà, dla giustizia e dla pèsa te mand;
Considerèd che la negazioun e el disprèz di dirét umèn i à port ma gist d'inciviltà che i ufènd la cuscinza dl'umanità, e che la cunquésta d'un mand duvè che al persouni al goda dla libertà at parola e at credo (foida) e dla libertà da la paura e da e' bsagn, l'è stè proclamèd cumè la piò granda aspirazioun dl'om;
Considerèd che l'è indispensabli che i dirét umèn i sia difois da lègi, se u s vò evitè che l'om u sia custrèt a ricora, cumè utma pusibilità, m'la ribelioun countra la tirania e l'opresioun;
Considerèd che l'è nicisèrii lavurè prì u svilòp ad relazioun d'amicizia tra toti al Nazioun;
Considerèd che i popli dli Nazioun Unidi ià ribadì tu Statut la su foida ti dirét umèn fondamentil, tla dignità e te valour dla persouna umèna, tl'uguaglienza di dirét dl'om e dla dona, e i à decis da lavurè prì e' prugrès suciél e prì un migliour tenour ad vita t'na libertà piò granda;
Considerèd che i Stèd dli Nazioun Unidi i s'è impegné a lutè, sla colaborazioun dli Nazioun Unidi stèsi, prì u rispèt e l'oservènza universèla di dirét umèn e dli libertà fondamentèli;
Considerèd che una concezioun unitèria at stì dirét e at stà libertà la è fondamentèla prì la completa realizazioun at tot stì impégn;
L'ASEMBLEA GENERELA
la proclama
la presènta dichiarazioun universèla di dirét umèn cumè ideél comun da cunquistè da tot i popli e da tot al Nazioun,s'u scop che ogni individui e ogni urganismi dla società, tnénd sempra presènta stà Dichiarazioun, u s'impègna a lavurè, s'l'insegnamènt e s'l'educazioun, prì u rispèt at stì dirét e at stlì libertà e ad garantin, miténd in àt iniziativi sempri piò numerousi at caratri naziunèl e internaziunèl, l'universèl e concrét riconoscimènt e rispèt, tent tra i popli di stés Stèd mémbri, quant tra quéi di teritòri che i è sotopost mla su giurisdizioun.
ARTICOLO 1 (Artécli 1)
Tot j essèri umèn i nàs lébri e cumpagn in dignità e dirét. Lou i è dutid ad rasoun e ad cuscinza e i à da operè, ognun ti cunfrunt at ch'j ilt, sa sentimint ad fratelènza.
ARTICOLO 2
Ogni persouna la à da beneficié at tot i dirét e at toti al libertà proclamid tla presènta Dichiarazioun, sènza alcuna distinzioun prì rasoun ad raza, ad culour, ad sesso, ad lèngua, ad religioun, ad idea pulética e upinioun divèrsi, ad nazionalità o suciéla, ad richèza, ad nascita o ad qualsiasi élta cundizioun.
Nisuna distinzioun la sarà stabilida tnénd count du stèd pulétich, giurédich o internaziunèl de paiois o del teritorii me quale una persouna l'aapartèn, c'u sia quest indipendènt, o c'l'èpa una aministrazioun fiducèria, o c'un sia autonomo, o c'u sia sugét ma qualsiasi tip ad limitazioun ad sovranità.
ARTICOLO 3
Ogni individuo l'à dirét ma la vita, m'la libertà e m'la sicurèza dla propia persouna.
ARTICOLO 4
Nisuna persouna la putrà èsa tnuda in stèd ad schiavitò o ad servitò; la schiavitò e la trata di s-cév al sarà pruibidi sata qualsiasi fourma.
ARTICOLO 5
Nisuna persouna la putrà èsa sotoposta m'la tortura o ma un tratamènt o punizioun crudeli, disumèni o degradènti.
ARTICOLO 6
Ogni individuo l'à dirét, at tot e' mand, m'u riconoscimènt dla su personalità giurédica.
ARTICOLO 7
Tot i è cumpagn davènti m'la lègia e i à dirét, senza discriminazioun, ma una uguèla protezioun da pèrta dla lègia. Tot i à dirét ma una uguèla protezioun countra ogni discriminazioun c'l'à sia cuntrèria m'la presènta Dichiarazioun cumè countra ogni incitamènt m'la discriminazioun stèsa.
ARTICOLO 8
Ogni persouna la à dirét ma una concréta pusibilità da fè ricours ma tribunil competint countra àt che i neghés i dirét fondamentil riconosciud ma èsa stèsa dala costituzioun o da la lègia.
ARTICOLO 9
Nisuna persouna la putrà èsa arèstèda, tnuda in prisoun o esiliéda arbitrariamènt.
ARTICOLO 10
Ogni persouna la à dirét, in pusizioun ad tutèla uguagliénza, ma una giosta e poblica udienza davènti m'un tribunèl indipendènt e imparziél, s'u scop da determinè i su dirét e i su duvir, e in piò da determinè la fundatèza ad qualsiasi acusa penèla c'la j venga rivolta.
ARTICOLO 11
- Ogni persouna acusèda d'una colpa la è presunta inocénta fina a quand la su colpevolèza lan sia stè pruvèda legalmènt t'un prucés poblich, te quale li la abia avù tot al garanzì nicisèrii prì la su difoisa.
- Nisuna persouna la sarà cundanèda prì azioun cumèsi o prì azioun non cumèsi al quali, t'e' mumènt c'agli è stè cumèsi o non cumèsi, lin fos prevésti cumè reéd sgand el dirét interni o sgand el dirét internaziunèl. Tu stès temp un putrà èsa infléta alcuna poina piò granda ad quèla prevésta te mumènt te quale la colpa la sia stè cumèsa.
ARTICOLO 12
Nisuna persouna la putrà èsa sotoposta ma interferenzi arbitrèrii tla su vita privèda, tla su famèia, tla su chésa, tla su corispondénza, né ma lesioun du su unour e dla su reputazioun. Ogni persouna la à dirét da èsa difoisa dala lègia countra al sudèti interferinzi o lesioun.
ARTICOLO 13
- Ogni persouna la à dirét m'la libertà ad muvimènt e ad residénza drointa i cunfoin ad ogni Stèd.
- Ogni persouna la à dirét da lasè qualsiasi paiois, cumprois e propii, e d'arturnè tu su paiois.
ARTICOLO 14
- Ogni persouna la à el dirét da ciarché e da usufruì, at ch'j ilt paìs, rifug' dal persecuzioun.
- St'el dirét un putrà èsa invuchéd te chés che la persouna la sia realmènt ricerchéda prì colpi non puletichi o prì azioun cuntrerii m'al finalità e m'i principi dli Nazioun Unidi.
ARTICOLO 15
- Ogni persouna la à dirét ma una citadinènza.
- Nisuna persouna la putrà èsa arbitrariamènt privèda dla su citadinènza, né del dirét ad cambié citadinènza.
ARTICOLO 16
- Umni e dòni in età giosta i à el dirét da spusès e da fundè una famèia, senza alcuna limitazioun ad raza, citadinènza o religioun. Lou i à i stés dirét riguerd e' matrimonii, durent e' matrimonii e t e' mumènt du su eventuèl scioglimènt.
- E' matrimonii e putrà èsa celebrèd snà s'u lébri e tutèl cunsèns di futur spus.
- La famèia l'è la cellula naturèla e fondamentèla dla società e la i à el dirét da èsa difoisa dala società e da u Stèd.
ARTICOLO 17
- Ogni persouna la à el dirét da avoi una proprietà su persunèla o insèn sa élta genta.
- Nisuna persouna la putrà èsa privèda ingiustamènt dla su proprietà.
ARTICOLO 18
Ogni persouna la à dirét m'la libertà ad pensiir, ad cuscinza, e ad religioun; st'el dirét e cumprènd la libertà ad cambié religioun e ad cambié credo, e la libertà ad manifestè, singolarmènt o insèn sa elta génta, e sia in poblich che in privèd, la propia religioun o e' propii credo tl'insegnamènt, tli pratichi, ti gist religius e tl'oservènza di rituel.
ARTICOLO 19
Ogni persouna la à dirét ma la libertà d'opinioun e d'espresioun cumprois el dirét da no èsa molestèda prì la propia upinioun e quèl da ciarché, ricéva e comuniché infurmazioun e idèi usand tot i mèzi e senza riguerd ma cunfoin.
ARTICOLO 20
- Ogni persouna la à dirét ma la libertà 'd riunioun e ad asociazioun pacéfica.
- Nisun e pò èsa custrèt a fè pèrta d'una asociazioun.
ARTICOLO 21
- Ogni persouna la à dirét da partecipè m'e' g-vèrni de propii paiois, sia diretamènt, sia prì mèzi ad rapresentint scilt liberamènt.
- Ogni persouna la à dirét da èsa asunta in cundizioun ad parità t'j impiégh poblich de propii paiois.
- La volontà populèra la è e' fundamènt dl'autorità de g-vèrni; stà volontà la à da èsa esprèsa da elezioun frequenti e leéli, organizèdi a sufrag' universèl e uguèl, a vot segrét, opure seguend una procedura ad vutazioun altretènt lébra e garantésta:
ARTICOLO 22
Ogni persouna, cumè pèrta integrènta dla società, la à dirét mla sicurèza suciéla, nonchè mla realizazioun atravèrs u sforz naziunèl e la cooperazioun internaziunèla e in armonia sl'organizazioun e al risoursi ad ogni Stèd, di dirét economich, suciél e culturil indispensabli m'la su dignità e m'u lébri svilop dla su personalità.
ARTICOLO 23
- Ogni persouna la à dirét m'u lavour, m'la lébra scilta dl'impiegh, ma giosti e dignitousi cundizioun ad lavour e m'la protezioun countra la disocupazioun.
- Ogni persouna, sènza nisuna discriminazioun, la à dirét m'una uguèla retribuzioun in cunfrount m'un uguèl lavour.
- Ogni persouna c'la lavoura la à dirét ma una pèga giosta e dignitousa c'la garantésa ma se stèsa e m'la su famèia una vita umèna dignitousa e aiutèda, quand l'è nicisèrii, da d'j ilt mèzi ad protezioun suciéla.
- Ogni persouna la à dirét da fundè dli organizazioun sindachéli e dèi la propia adesioun prì la difoisa di propii interis.
ARTICOLO 24
Ogni persouna la à dirét m'u ripos e m'el temp lébri, tnénd count ad conseguénza d'una giosta limitazioun dli ouri 'd lavour e ad ferie retribuidi.
ARTICOLO 25
- Ogni persouna la à dirét d'avoi una cundizioun ad vita c'l'ai permèta da garantì la saluta e e' benèsri propii e dla su famèia, s'una atenzioun particulèra m'l'alimentazioun, m'i vistid, m'la chésa, mli medicini e m'i servizi suciél nicisèrii, e la à dirét m'la sicurèza ti chés ad disocupazioun, malatì, invalidità, vedovènza, v-ciaia e at tot i chés ch'i duvés cumpurtè la perdita di mèzi ad susisténza a cheusa ad fàt indipendint dala su volontà.
- La maternità e l'infanzia agl'i à dirét ma curi e asisténza particulèri. Tot i burdill, nid al'intèrni de matrimonii o fura da e' matrimonii, i à da beneficié dla stèsa protezioun suciéla.
ARTICOLO 26
- Ogni persouna la à dirét ma l'istruzioun. L'istruzioun la n'à da custè gnint almeno in riferimènt mli classi elementèri e fondamentèli. L'istruzioun elementèra la à da èsa ubligatoria. L'istruzioun tecnica e prufesiunèla la à da èsa m'la purtèda ad tot e l'istruzioun superioura la à da èsa altretènt acèsébla ma tot in cunsiderazioun de mèrit ad ciascun.
- L'istruzioun la à da èsa indirizèda m'e' pin svilop dla personalità umèna e m'u rafurzamènt du rispèt di dirét umèn e dli libertà fondamentèli. Li la à da ricerché u svilop dla comprensioun, dla tolerènza, dl'amicizia fra toti al Nazioun, i grop ad razi divèrsi, i grop religius, e la à da favurì l'impègn dli Nazioun Unidi prì e' mantenimènt dla pèsa.
- I genitur i à el dirét ad priorità tla scilta del tip d'istruzioun da dè m'i propii fiull.
ARTICOLO 27
- Ogni persouna la à dirét da partecipè liberamènt m'la vita culturèla dla comunità, la à dirét da aprezè al belèzi dl'arte tli su svariédi fourmi e da contribuì m'e' prugrès dla scienza e da usufruì di su beneficc.
- Ogni persouna la à dirét m'la protezioun d'j interis murèl e materiil proveniint da ogni produzioun scientefica, leterèria e artestica creéda da la persouna stèsa.
ARTICOLO 28
Ogni persouna la à dirét m'un ourdni suciél e internaziunèl te quale i dirét e al libertà proclamid tla presènta Dichiarazioun i posa èsa completamènt realizid.
ARTICOLO 29
- Ogni persouna la à di duvoir ti cunfrunt dla comunità, snà drointa la quale l'è pusébli e' pin e lébri svilop dla su personalità.
- Tl'esercizii di su dirét e dli su libertà ogni persouna la à da èsa sotoposta snà ma cli limitazioun stabilidi dala lègia prì garantì u riconoscimènt e u rispèt di dirét e dli libertà ad ch'j ilt e prì sudisfè al giosti necesità dla morale, dl'ourdni poblich e de benèsri generèl 't una società democratica.
- Stì dirét e stlì libertà in pò, in nisun chés, èsa esercitid in cuntrast slì finalità e s'i princìpi dli Nazioun Unidi.
ARTICOLO 30
Nisuna pèrta dla presènta Dichiarazioun la pò èsa interpretèda tu sèns da arughés, da pèrta d'un qualsiasi Stèd o grop o persouna, un dirét da esercitè un'atività o da mèta in at un'azioun c'la épa u scop da prevariché di dirét o dli libertà proclamid tla Dichiarazioun stèsa.


text:
Vincent van Gogh
Artéccol in dialatt bulgnais
Vincent Willem Van Gogh (1853-1890) l'è stè un pitåur postimpressiunéssta olandais. L'era nèd al 30 ed märz dal 1853 a Zundert (Olanda), fiòl d'un caplàn prutestant.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Anch' da zùvin l'era dimondi scalmanè e diffèzzil. Quasst al fèva una persòna ch'an s psèva brîsa tgnîr da cånt. Ed 27 an al lavurè int'na galerî d'èrt, studié franzais e teologî e lavurè cme capelàn int'al minîr ed Wasmes, in Bélz. Dal 1886 l'andè a París par vîver cun so fradèl Théo Van Gogh, ch'al vindeva èrt.
Dal 1888 al va vî da París e as trasferéss piò zå mo sänper in Fränza, a Arlés. Ed ste tänp al taca a druvèr al pnelè sblisganti e i culur grîs, vaird, zilèst fétt, chi disténguen tott al so quèder. Al cunvénz anch'al pitåur Paul Gauguin, ch'l aveva cgnossò a Paris, d'andèr cun lò a Arlès. Mänc che du mîs dåpp tachénn a litighèr e Van Gogh al mursghè Gauguin int'un uraccia. Par quall ch'l aveva fatt, Van Gogh al va fora e as taja un uraccia anca lò. I al miténn dänter al sbdäl d'Arlès e al pasè un an int'i matt a Saint-Rémy, tais a la zitè. Anch's la matîsia al tgnéva drî, al va avänti a lavurèr.
Int' i èter mîs al fò supervisionnè d'un mezenèt, ed nomm Paul Gachet, ch'ai farà pò un dipént. Dal 27 ed giòlli dal 1890, as tira 'na stiuptè e al mor in dla nòtt dal 29 ed giòlli.
Dipént[modifica | mudéfica la surzéia]
I so quèder piò famus én:
- Tott i girasul
- La cà ed Van Gogh a Arlés
- Canp di rotulòn
- Nòtt col strèl


text:
Daniela Hantuchová
La Daniela Hantuchová (Poprad, 23 'd Avrìl dal 1983, a s lèś [ˈdanɪjɛla ˈɦantuxɔva:]) l'è na tenìsta śluvàca prufesiunìsta da 'l 1999. L'è élta 181 cm e la péśa 62 chilo.
A gh piàś dimóndi śugàr in sl'èrba e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al film ch'a gh piàś da piò 'l è Il Gladiatore. Al 27 ad Śnar dal 2003 l'è rivàda a èsar la nùmar sinc dal mónd.
In dal sò caréra l'à vins sinc tìtui WTA e tri ad qvéi d'l IFT, purtànd-'s a cà da piò 'd òt migliòṅ e mèś ad dòlar. In dal 2008 l'è rivàda in semifinàl a gl'Australian Open mént'r a Wimbledon e a gl'US Open la s è farmàda a i quàrt in dal 2002.
Caréra
L’Hantuchová la śōga al sò prim turnèo WTA in d'l Utóbar dal 1999 a Bratiślàva ma la và fóra subìt p'r òpra dla Sabine Appelmans. In dal Maǵ dal 2000, parténd da 'l qualificasiòṅ, la riva in di quàrt a Straśbûrg baténd la Nadia Petrova par pò pèrdar da la Rita Kuti-Kis. La próa a pasàr al qualificasiòṅ anc a gl'US Open e a Wimbledon ma la n gh la cava minga anc se chè l'è bòna ad bàtar l'Elena Bovina. A gh và méj in Lussembûrgh in dua la riva in di quàrt baténd anc la nùmar sèt dal mónd, la francéśa Nathalie Tauziat.
In dal 2001 la s fà strada a Oklahoma City rivànd in semifinàl ma la pèrd da la Jennifer Capriati par 4-6 6-3 2-6 (prima l'iva fat fóra l'Amanda Coetzer, nùmar déś dal mónd). In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a Róma e la riva in di utàṿ dòp avér batû prima la mudnéśa Adriana Serra Zanetti 6-7 6-2 6-4 e pò spasâ via la śluvàca Henrieta Nagyová 6-0 6-1, nùmar trénta-tri dal mónd. La s la śōga bèn anc cuṅ la francéśa Amélie Mauresmo, nùmar siē dal ranking, ma la céd 2-6 6-3 3-6. In s'l èrba la riva in semifinàl a Birmingham, pardénd 6-2 4-6 5-7 da l'ulandéśa Miriam Oremans, e a 'l secónd tùran a Wimbledon in dua la lasa strada a la Venus Williams. A Turónt la bat incóra l'Adriana Serra Zanetti e pò la và davśèṅ a surpréndar la Jennifer Capriati ch'la gh'à da sudàr dimóndi par bàt'r-la 5-7 7-5 6-2. In Setémbar, da qualificàda, la bat la nùmar ùndas dal mónd Jelena Dokić prima ad lasàr-'g al péni in di quàrt a l'Elena Dement'eva. Cun i quàrt anc a Śurîg, la finìs 'l an da nùmar trént'òt.
La taca al 2002 pardénd a Gold Coast da la Justine Henin 6-1 0-6 3-6. La s qualìfica a Sydney miténd in riga la Maria Elena Camerin, l'Anca Barna e l'Elena Bovina. In dal turnèo la fà fóra la nùmar sédas dal mónd la Magdalena Maleeva ma la pèrd a 'l secónd tùran da la Meghann Shaughnessy. In di Australian Open e a Parì la n fà minga tanta strada, andànd fóra in di prim tùran da la Venus Williams e da la Francesca Schiavone. La taca a far dabòṅ a Indian Wells, turnèo ch'la s pòrta a cà baténd in di utàṿ la Justine Henin e in finàl la Martina Hingis par 6-3 6-4. In sla tèra rósa, la śvisra la gh la fà pagàr a Ambûrg quànd la la manda a cà in di quàrt cun al puntéǵ ad 7-5 6-4. La śluvàca la riva in di quàrt anc a Berlîṅ ma la pèrd da l'Anna Smashnova 6-1 2-6 3-6. A 'l Roland Garros la dà incóra la paga a l'Adriana Serra Zanetti ma pò l'è lē ch'la i ciàpa da la Monica Seles in di utàṿ. A Eastbourne la s cava la vója ad śugàr cóntar la Martina Navratilová e anc ad bat'r-la par 2-6 6-2 6-2 (i gh'ìvan dâ na carta salvàdga). A Wimbledon la bat la Jelena Dokić (nùmar sèt dal mónd) in di utàṿ ma pò la Serena Williams in di quàrt l'è tròp fòrta par lē. In Agóst la riva in semifinàl a Montreal (la céd a l'Amélie Mauresmo ch'l'iva batû al méś prima in Fed Cup) e a New Haven (baténd chè l'Iva Majoli e la Patty Schnyder prima ad patìr un 3-6 3-6 da la Venus Williams). A gl'US Open la bat incóra la cruàta e pò anc la Justine Henin alvànd la bandéra biànca sōl in di quàrt davànti a la nùmar òṅ dal mónd Serena Williams par 2-6 2-6. La śluvàca la riva pò in finàl a Filderstadt e par pôc la gh la fà a la Kim Clijsters ma a la fiṅ l'è chi lē a spuntàr-la par 4-6 6-3 6-4. In Utóbar la riva in semifinàl a Linz ma l'è in Nuvémbar ch'la s tōś la sudisfasiòṅ più granda vinsénd cun la sò nasiunàla la Fed Cup cóntar la Spaggna e lē la pòrta a cà i sò dū singulàr cóntar la Magüi Serna e la Conchita Martínez. La finìs 'l an a 'l utàṿ pòst dla clasìfica dal tènis dal fémni.
In dal 2003 l’Hantuchová la śōga gl'Australian Open e la dà incóra la paga a l'Adriana Serra Zanetti 7-6 7-6 e pò anc a na śōvna Samantha Stosur (ch'l'iva abû na carta salvàdga) 6-4 6-2. Vinsénd anc cun la śvisra Patty Schnyder la riva in di quàrt ma chè al turnèo par lē al finìs lè parchè la pèrd da la Venus Williams 4-6 3-6. Chi lē la la bat anc in dla semifinàl 'd Antwerp in Bélgi. In Mars la n gh la cava briśa a difénd'r al tìtul a Indian Wells, la và fóra in di utàṿ par maṅ dl'Amanda Coetzer, e anc a Miami la śōga mâl. La finìs al gir in di Stat Unî cun i quàrt a Charleston e a Amelia Island. Tut al rèst dla stagiòṅ l'è da butàr in dal rusc (la n è briśa bòna ad vìnsar da piò ad dū partìdi ad fila). Pardénd a 'l prim tùran a Linz da la Jelena Dokić 4-6 1-6, la cróda śò in clasìfica, piasànd-'s a 'l nùmar daśnóṿ, dòp avér tucâ al sò best ranking a la fiṅ 'd Śnar (nùmar sinc).
In dal 2004 la pèrd dū incóntar su tri a Sydney e a Melbourne (chè la bat l'Adriana Serra Zanetti dvintànd sèmpar da piò la sò bistiàsa négra). A Tokyo in Favràr la fà fóra na śōvra Marija Šarapova 7-6 6-1 ma la pèrd a 'l tèrs tùran da la Lindsay Davenport par 2-6 2-6. Dòp dimóndi prim e secónd tùran, la véd incóra la luś in Istâ a Eastbourne quànd la riva in finàl baténd l'Amélie Mauresmo (nùmar 4) par 4-6 6-4 6-4 ma pò la pèrd da la rusa Svetlana Kuznecova 6-2 6-7 4-6. A Wimbledon la s imprufìta dal bandòṅ a 'l secónd tùran ad cl'atra rusa Elena Bovina ma pò a riva la siberiàna Marija Šarapova ch'la la spapèla dabòṅ cun un 3-6 1-6 ch'a n s in dascór. In Agóst la riva in di quàrt a New Haven e a 'l tèrs tùran a gl'US Open (batùda par la Patty Schnyder par 4-6 6-4 6-7). A Mósca la nùmar daśnóṿ dal mónd Elena Bovina la la manda cà a 'l prim tùran 6-2 6-3 mént'r a Śurîg la pasa sōl un tùran, pò la cata la Marija Šarapova ch'la la bat 6-4 7-5. La Daniela la finìs incóra più śò, a 'l 31śum pòst.
Dòp avér tacâ al 2005 pardénd a 'l secónd tùran a Sydney da la Nadia Petrova, l’Hantuchová la sa spòsta a Melbourne p'r al prim Gran Slam dla stagiòṅ. Chè la bat la giapunéśa Akiko Morigami 6-4 7-5, l'austrìaca Barbara Schett 6-4 6-0 ma a 'l tèrs tùran la céd a l'Elena Dement'eva 5-7 7-5 4-6. A Tokyo la s cata davànti atri tri rusi. Lē la bat l'Alina Jidkova e la Marija Kirilenko ma in di quàrt la nùmar siē Svetlana Kuznecova la s pòrta a cà la partìda par 7-6 7-6. A Doha la cata atri dū rusi: la śluvàca la bat l'Elena Bovina 6-0 3-6 6-3 ma in semifinàl a n gh'è gnint da far cun la Marija Šarapova. A Dubai la patìs na scunfìta da la Serena Williams in di quàrt, a Miami la và fóra subìt p'r òpra dla Stéphanie Cohen-Aloro e a Varsàvia a 'l secónd tùran da l'Elena Bovina, pò più gnint, a part i tèrs tùran a 'l Roland Garros e a Wimbledon. A Cincinnati la vins tri incóntar ma pò la finìs intraplàda in dla tlaréda dl'Akiko Morigami in semifinàl pardénd 4-6 4-6. In Luj e Agóst la pèrd a Stanford e a Los Angeles da la Kim Clijsters ma chè la riva almànc in finàl, baténd in di quàrt la nùmar dū dal mónd Marija Šarapova (par bandòṅ) e in semifinàl la nùmar siē Elena Dement'eva. A Filderstadt (Germâgna) la bat in di quàrt la Flavia Pennetta ma in semifinàl la céd a la Lindsay Davenport 4-6 3-6. La finìs la stagiòṅ a Linz cun dū vìnsiti (Klára Zakopalová e Conchita Martínez) e na scunfìta in di quàrt da la Patty Schnyder (nùmar nóṿ dal mónd) e acsè la sèra 'l an a 'l pòst nùmar daśnóṿ.
La vèra 'l an 2006 dimóndi bèṅ cun na semifinàl a Auckland e i quàrt a Sydney. A gl'Australian Open la bat 6-1 7-6 a 'l tèrs tùran la Serena Williams ma pò la céd 4-6 4-6 a la Marija Šarapova. A Tokyo la manda a cà la Jelena Janković par pò pèrdar da la Samantha Stosur, in alóra nùmar stanta-dū dal mónd. In Dubai la dà la paga a la Na Li par pò patìr un 6-3 1-6 5-7 da la Svetlana Kuznecova. La cinéśa la mét i cònt in para sèg baténd-la pò a 'l secónd tùran a Doha 6-4 6-7 1-6. In Maǵ la pèrd a Róma e a Parì (chè in di utàṿ) da la Samantha Stosur e da la Kim Clijsters. La pasa pò tri tùr'n anc a Wimbledon in dua la cata la nùmar tri Justine Henin ch'la vins sèg 6-3 6-1. A 'ndàr a la fiṅ d'l an, la riva in finàl a Śurîg baténd via via la śvisra Patty Schnyder (nùmar 8 dal mónd), la giapunéśa Ai Sugiyama (26), la francéśa Amélie Mauresmo (1) par bandòṅ e la rusa Svetlana Kuznecova (4) ma pò la céd a la nùmar tri dal mónd Marija Šarapova par 1-6 6-4 3-6.
In dal 2007 la riva in di utàṿ a Melbourne (a n gh'è gnint da far cun la Kim Clijsters) ma pò a Tokyo la pèrd 4-6 4-6 da na qualificàda a 'l prim tùran, la Roberta Vinci. In Dubai la mét in riga dū rusi (Elena Vesnina e Marija Kirilenko) prima 'd inchinàr-as lutànd a l'Amélie Mauresmo 3-6 6-3 4-6. A Doha la riva in semifinàl baténd la Martina Hingis e pardénd da la Svetlana Kuznecova. In Mars la śōga pò a Indian Wells, al prim turnèo ch'l'iva vins in caréra, e la gh la cava a 'rdupiàr faghénd fóra in d'l órdan la Kaia Kanepi 6-2 2-6 6-1, la Francesca Schiavone 6-2 7-6, la Martina Hingis 6-4 6-3, la Shahar Peer 6-2 5-7 7-6, la Na Li 7-5 4-6 6-1 e la Svetlana Kuznecova 6-3 6-4, miténd-'s in bisàca anc 465 punt e da piò ad tarśènt-mila dòlar. A Amelia Island la riva in di quàrt baténd la Dominika Cibulková e pardénd da la Sybille Bammer 6-2 2-6 2-6. La śluvàca la tōś l'arvìnsida sèg a Róma rivànd anc in semifinàl ma lè la pèrd da la Svetlana Kuznecova. A Wimbledon la pèrd in di utàṿ da la Serena Williams, a San Diego da sò surèla Venus. A Bali la riva in finàl baténd la Sorana Cîrstea ma lasànd pò strada in tri sét a na Lindsay Davenport crudàda śò a 'l 234śum pòst dla clasìfica. In Setémbar la cata sù na semifinàl a Kolkata e na finàl pardùda in Lussembûrgh 6-3 4-6 4-6 da l'Ana Ivanović. La gh và méj a Linz parchè lè la vins al tìtul cóntar la Patty Schnyder 6-4 6-2. La finìs 'l an da nùmar nóṿ dal mónd śugànd i WTA Championships in Spaggna pardénd in dal giròṅ da la Marija Šarapova e da l'Ana Ivanović e vinsénd sōl cun la Svetlana Kuznecova.
In dal 2008 lē l'è lè lè par śugàr finalmènt na finàla in un Gran Slam. A sucéd a gl'Australian Open quànd la riva in semifinàl fàcil, lasànd par strada un sét sōl e baténd, fra gl'atri, l'Alizé Cornet, la Marija Kirilenko e l'Agnieszka Radwańska. La gh'à da pasàr 'l ustàcul Ana Ivanović (nùmar tri dal mónd) e 'l inìsi 'l è da la sò part: 6-0. Ma pò la sèrba 'l arbàlta incòsa vinsénd 0-6 6-3 6-4. In Mars la pèrd i punt 'd Indian Wells par cólpa dla Marija Šarapova ch'la la bat in di quàrt par 7-6 6-1. A Wimbledon la manda a cà subìt la Sara Errani 7-6 6-4 ma pò l'è lē a far al valìś la partìda dòp. In séguit la mét in fila sōl di prim e di secónd tùran. In Setémbar la vins dū incóntar a Bali ma pò la céd in semifinàl a la Tamira Paszek 2-6 7-5 4-6. La riva in di quàrt in Lussembûrgh in Utóbar pardénd da la Sorana Cîrstea e la sèra 'l an a 'l 21śum pòst.
La taca mâl al 2009 parchè in Austràglia la pèrd in di prim tùran a Brisbane da la Sara Errani, a Sydney da l'Agnieszka Radwańska e a Melbourne da l'Alizé Cornet. In Maǵ a Varsàvia la tórna a śugàr na semifinàl dòp dimóndi tèmp ma la la pèrd da la qualificàda Alexandra Dulgheru (nùmar 201 dal mónd) par 4-6 7-6 1-6. La fà méj in sl'èrba: a 's-Hertogenbosch la bat la Roberta Vinci par pò pèrdar in di quàrt da la nùmar òṅ dal mónd la Dinara Safina mént'r a Wimbledon la lasa strada in di utàṿ a la Serena Williams. A Cincinnati la bat la rumagnōla Sara Errani a 'l prim tùran 3-6 6-3 6-1 ma in di quàrt la céd a la Flavia Pennetta 3-6 3-6. La finìs 'l an a 'l 25śum pòst.
In dal 2010 la patìs dū scunfìti da l'Anastasija Pavljučenkova a Dubai e in finàl a Monterrey. In di Stat Unî la pèrd da la Roberta Vinci a Indian Wells e da la Venus Williams a Miami. La próa a far méj in sla tèra vérda ad Charleston e là la bat prima l'Angelique Kerber e pò la Jelena Janković ma in semifinàl la céd a la Samantha Stosur 3-6 6-7. A Róma e a Madrid la và fóra subìt, lasànd strada a la Francesca Schiavone e a l'Anastasija Pavljučenkova. Chi lē la n gh'à cumpasiòṅ dla śluvàca gnanc a Cincinnati perchè la la bat incóra a 'l prim tùran.
In dal 2011 la fà sèntar a Pattaya baténd in finàl la Sara Errani 6-0 6-2. A Doha la bat a 'l inìsi la nùmar nóṿ dal mónd Viktoryja Azaranka in tri sét ma in di quàrt la pèrd da la rusa Vera Zvonarëva 5-7 7-6 5-7. La Samantha Stosur la gh fà magnàr la pólvra in di secónd tùran a Stucàrda e a Madrid. In Maǵ la śluvàca la riva in semifinàl a Straśbûrg ma la pèrd da l'Andrea Petković par 4-6 6-3 4-6. A 'l Roland Garros la Daniela la mét in riga la Sara Errani 6-1 6-2 e la nùmar òṅ dal mónd la Caroline Wozniacki 6-1 6-3 ma pò la Svetlana Kuznecova la la spunta p'r un pēl, 6-7 6-3 6-2. La taca la stagiòṅ in sl'èrba rivànd in finàl a Birmingham baténd l'Ana Ivanović ma la n pōl gnint cun la tedésca Sabine Lisicki ch'la fà suo al tìtul par 6-3 6-2. A Eastbourne la fà dū cólp mandànd a cà la Na Li e la Venus Williams ma pò la gh'à da bandunàr in semifinàl quànd l'éra sóta 6-7 2-4 cun la Petra Kvitová. A Wimbledon la pèrd a 'l tèrs tùran in tri sét da la Viktoryja Azaranka. In Agóst la bat la Flavia Pennetta e la Marion Bartoli a Cincinnati ma pò la gh lasa 'l péni cun la Vera Zvonarëva 3-6 6-7. A Linz la bat la Petra Martić e pò la Ksenija Pervak ma in di quàrt la pèrd incóra da la Petra Kvitová.
La śluvàca la mùcia sù sie-sènt punt in di tri turnèo austragliàṅ dal 2012. La taca cun na finàl a Brisbane amprufitànd-as di bandòṅ dla Serena Williams in di quàrt e dla Kim Clijsters in semifinàl. Ma in d'l ùlt'm incóntar la vèṅ spasàda via nét da l'èstuna Kaia Kanepi par 2-6 1-6. A Sydney la fà in tèmp a mandàr a cà la Roberta Vinci e la Francesca Schiavone prima ad cédar a la Petra Kvitová 0-6 4-6. A gl'Australian Open invéci la pèrd a 'l tèrs tùran da la Kim Clijsters. Dòp i dū punt purtâ a cà in singulàr p'r al sò paéś in dla Fed Cup cóntar la Frància, in Favràr la vins incóra al turnèo ad Pattaya baténd in finàl la Marija Kirilenko cun al puntéǵ ad 6-7 6-3 6-3. A cal punt chè la Daniela la patìs un câl ad fórma clamuróś ch'la la pòrta a vìnsar sōl sèt di vint-a-tri incónt'r a vgnir. Sōl in Utóbar in Lussembûrgh la cata sù quèl baténd a fadìga in d'l órdan l'ulandéśa Arantxa Rus e la carta salvàdga Kirsten Flipkens. Dòp la vìnsida in di quàrt su la Lourdes Domínguez Lino par 7-5 6-0, la céd nét in semifinàl a la ruména Monica Niculescu 1-6 3-6. I 130 punt mis in bisàca i la jùtan in clasìfica che però la taca a tōr na bruta piga: 32śum pòst.
'L inìsi dal 2013 'l è 'n arbgàt par lē parchè la pèrd ad cuntìnuv di punt. A Brisbane la fà fóra la nùmar siē dal mónd Sara Errani 4-6 6-1 7-5 ma pò la céd a l'ucraìna Lesja Curenko in di quàrt. A Sydney e a gl'Australian Open invéci la và fóra subìt. A Pattaya la pasa sōl al prim tùran. La próa a tiràr-as sù a Doha ma a 'l tèrs tùran la Sara Errani la gh la fà pagàr baténd-la 7-5 5-7 6-2. In Dubai l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ ma la Petra Kvitová pò la la casa fóra subìt cun un 6-2 6-1. In di Stat Unî (Indian Wells e Miami) la riva sōl a i secónd tùran pardénd da la Viktoryja Azaranka e incóra na vòlta da la Sara Errani. Cun la scunfìta a 'l prim tùran ad Charleston la strabùca in clasìfica śò a 'l 75śum pòst. A Marrakech anc l'Ol'ga Pučkova la la manda a cà subìt par 6-3 6-7 5-7.


text:
Braunau (TG)
Braunau a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.2 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 711 abitant.
El cumün de Braunau al se tröva a una altitüden de 670 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Affeltrangen, Bronschhofen (SG), Bussnang, Schönholzerswilen, Tobel-Tägerschen, Wuppenau.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Braunau in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Calendàre romà
El Calendàre Romà (cunusìt apò col nòm de calendàre de Ròmolo) el g'ha cambiàt fùrma divèrse ólte 'ntra la fondasiù de Roma e la fì de l'Impéro.
En quat nutìsie el ia dà Macrobio, 'ndèla I zurnàda dei Saturnalia.
En prensépe l'éra 'n lönàre (calendàre bazàt sö le fàzi de la lüna) dividìt en 10 més, che 'l vambiàa a la lüna piéna de mars (el 15). Per tradisiù l'éra atribüìt a Romolo, el fondadùr de Roma 'ndèl 753 prìma de Crìsto. Però sömèa che 'nvéce l'éres bazàt söl Lönàre dei gréci.
I més alùra i éra: Martius (31 dé), Aprilis (30 dé), Maius (31 dé), Iunius (30 dé), Quintilis (31 dé), Sextilis (30 dé), September (30 dé), October (31 dé), November (30 dé ) e December (30 dé). Isé l'an del calendàre 'l düràa 304 dé e gh'éra piö o méno 61 dé 'n envéren che gh'ìa mìa pòst endèl calendàre.
Dòpo la prìma rifùrma del calendàre, ülìda sömearès de Numa Pompilio (el segónt dei sèt rè legendàre de Roma) 'ndèl 713 prìma de Crìsto, el calendàre dei Romà 'l g'ha cuminciàt a cöntà dùdes més. I du més nöf i éra zuntàcc a la fì e i éra Ianuarius e Februarius.
Ogni més el gh'ìa tré dé de riferimènt ciamàcc: Kalendae, che se pènsa che uriginariamènt el curispundìes al dé de la lüna nöa e l'éra 'l prim dé del més; Nonae, che se pènsa che uriginariamènt el curispundìes al dé de la mèza lüna; Idūs, che se pènsa che 'l curispundìes a la lüna piéna.


text:
Wolfenschiessen
Wolfenschiessen a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 92.76 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 2001 abitant.
El cumün de Wolfenschiessen al se tröva a una altitüden de 510 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beckenried, Dallenwil, Engelberg (OW), Innertkirchen (BE), Isenthal (UR), Kerns (OW), Oberdorf. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Itàlia
L'Italia (in Italian: Italia, Repubblica Italiana) l'è ona republega che la se troeuva in de l'Europa meridionala. La soa posizion l'è al Sud dij Alp, in part in sul continent (Val Padana), in part in su ona penìsola ciamada strival per la soa forma longa e streccia e in part in su di ìsol, regordemmen i dò principaj: la Sicilia e la Sardegna.
La capital de la Republega Taliana l'è Roma del 1870. Prima de chela, i capitaj hinn staa Turin (1861-1865) e Firenz (1865-1870). L'è important anca Milan, considerada la capital economega del paes.
La popolazion l'è de circa 60 milion de person (stimm de l'Istat del 2011); i dònn hinn circa duu milion pussee di òmen e la densitaa l'è de 196 person per km2. La division aministrativa de l'Italia l'è de 20 region e 107 provins.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pupart de l'Italia la se troeuva a sud di Alp, foeura che di tochelitt in del nord del paes. Poeu gh'è anch i isol. I pussee important hinn Sardegna e Sicilia.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Italia la se uniss in del 1861, ma la ciapa el Trentin e Triest domà a la fin de la Prima guera mondial.
La vegn ona republega domà in del 1946, primma l'era on Regn
L'In di Talian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Offizialment, l'Italia la gh'ha no on inn, e quell provvisori el saria, dal 1943, la Leggenda del Piave.
De facto, l'inn l'è el Canto degli italiani, anca ciamaa, l'Inno di Mameli, che l'è staa scrivuu in del 1847(?) del Goffredo Mameli. Tre i robb che solten aj oeugg, perchè hinn speziaj: l'atach etnofobegh contra l'Austria (menzionà on olter paes o nazion, in del proppi in, l'è ben rar, o perfinn scognossuu ), el fà la part di vitem (oltra robba ben rara in d'on in nazional), e tutt i paroll che vegnen repetuu minga voeuna ma do voeult.
Fratelli d’Italia,
L’Italia s’è desta,
Dell’elmo di Scipio
S’è cinta la testa.
Dov’è la Vittoria?
Le porga la chioma,
Che schiava di Roma
Iddio la creò.
Stringiàmoci a coòrte,
Siam pronti alla morte.
Siam pronti alla morte,
L'Italia chiamò.
Stringiàmci a coòrte,
Siam pronti alla morte.
Siam pronti alla morte,
L’Italia chiamò!
Sì!
Noi siamo da secoli
Calpesti, derisi,
Perché non siam popolo,
Perché siam divisi.
Raccolgaci un’unica
Bandiera, una speme:
Di fonderci insieme
Già l’ora suonò.
Uniamoci, amiamoci,
L’unione e l’amore
Rivelano ai popoli
Le vie del Signore.
Giuriamo far libero
Il suolo natio:
Uniti, per Dio,
Chi vincer ci può?
Dall’Alpi a Sicilia
Dovunque è Legnano,
Ogn’uom di Ferruccio
Ha il core, ha la mano,
I bimbi d’Italia
Si chiaman Balilla,
Il suon d’ogni squilla
I Vespri suonò.
Son giunchi che piegano
Le spade vendute:
Già l’Aquila d’Austria
Le penne ha perdute.
Il sangue d’Italia,
Il sangue Polacco,
Bevé col cosacco,
Ma il cor le bruciò.
Version lombarda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fradej d'Italia
l'Italia la s'è dessedada
e la s'è coronada 'l coo
cont l'elm del Sippi
Indova l'è che l'è la vittoria?
Che la ghe dia tant de coo (a l'Italia)
perchè 'l Signor l'ha creada (la vittoria)
s'ciava de Roma.
Strengemmes a cort,
semm pront a morì.
Semm pront a morì,
L'Italia la n'ha ciamaa.
Strengemmes a cort,
semm pront a morì.
Semm pront a morì,
L'Italia la n'ha ciamaa.
Sí!
De secoj ne riden adree
e ne meten i pee in coo a nujolter.
perchè semm minga on popol,
perchè semm minga unii.
Ch' on' unega bandera la ne catta su,
cont ona speranza:
de fondes insemma.
La vora l'è giamò sonada.
Unemmes, amemmes,
l'union e l'amor
fann vedè ai popoj,
i straa del Signor.
Giuremm de fà liber
el soeul de nassida:
unii, per D.. (fras putost blasfema e minga voltada in Lombard),
chilè che l'è che 'l ne po batt?
Dij Alp a la Sezilia,
l'è on Lignagn departutt,
hinn tucc di Ferruccio
ghe n'hann 'l coeur, ghe n'hann la man
I bagaj d'Italia
se ciamen Balilla
el son de tutt i trombett
l'ha sonaa i Vesper.
Hinn compagn de giunch,
i spad svenduu
L'Aguila de l'Austria
l'ha giamò perduu i penn
El sangh de l'Italia
e 'l sangh polacch
lee (l'Austria) l'ha trincaa insemma 'l Cosacch
ma (el sangh de l'Italia) 'l gh'ha brusaa 'l coeur.
Sistema istituzional[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Division aministrativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Italia la gh'ha i region, i pruinc e i comun.
Region[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'hinn di region a statuu ordinari e a statuu special. 15 hinn ordinari, 5 speciai: Trentin - Sud Tirol, Friul Venesia Giulia, Sicilia, Sardegna e Val d'Aosta.
El Trentin l'è a soa volta dividuu in dò provincc cont ona granda autonomia.
Provincc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I region a sò volta hinn dividuu in Provincc.
Comun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I comun hinn l'ultema division del statt italian cont i reppresentant elegiuu direttament. Hinn circa 8000 e i gh'ha l'autonomia statutaria. I città pussee gross hinn dividuu in municipi.
Lengov[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In Italia hinn parlà almanch 33 lengov, ma domà ona quaj lengua l'è ricongnosuda dal govern.
L'Italia l'ha minga ratificaa la Carta Europea di Lengov regional e minoritari.
Nòmm de l'Italia in di lengov minoritari del paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Recognosuu=[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Frances (Français): Italie, République Italienne
- Todesch (Deutsch): Italien, Italienische Republik
- Sloven (Slovenščina): Italija, Italijanska Republika
- Catalan (Català): Itàlia, República Italiana
- Còrs (Corsu): Italia, Republica Taliana
- Ladìn (Ladin): Italia, Republica Italiana
- Arpitan (Arpetan): Étalie, Rèpublica étalièna
- Arbëresh (Arbërisht): Talja. Republika e Taljës
- Friulàn (Furlan): Italie, Republiche Taliane
- Ocitàn (Occitan): Itàlia, Republica Italiana
- Sard (Sardu): Itàlia, Repùbrica de s'Itàlia
- Sicilian (Sicilianu): Tàlia, Ripùbblica di Tàlia
No recognosuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lombard (Lumbard): Italia, Republega Taliana
- Emilian
- Ligur (Líguru): Italia, Repubbrica Italian-na
- Napolitan (Nnapulitano): Italia, Repubbreca Taliana
- Piemontes (Piemontèis): Italia, Republica Italian-a
- Tarantin (Tarendine): Italie
- Venezian (Vèneto): Itałia, Republica Tałiana
- Albanes (Shqip): Itali, Republika e Italisë
- Barèse (Barese|Varese): Repùbbleche d'Itàlie, Itàlie, Repùbbleche tajàne
Economia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La capital economega d'Italia l'è Milan, e i region pussee ricch hinn quej del Nord.
L'economia italiala l'è l'otava al mond, ma incoeu l'è in recession.


text:
Bee
Ben (nom ufizial in italian: Bene Lario in Italian; Bee intel dialett del loeugh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che'l cunta 330 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,7 km² e 'na densità de 58 ab./km²..
L'è tacaa ai comun de Carlasc, Grandola, Lenn e Porlezza
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Büscen
Büscen (Bùseno) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 104 abitant e una süperfiss de 11.26 km², e al se tröva a una altitüden de 801 meter sura al livel del mar.
El cumün de Büscen a l'è tacaa ai cumün de Arvigh, Bragg, Castaneda, Rorè, Santa Maria, San Vitor.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Buseno in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Valenza
Valenza (en piemontés: Valensa) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Alessandria. El g'ha 19 492 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 50,1 km² e 'na densità de 389 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Alessandria, Bassignana, Bozzole, Frascarolo (PV), Giarole, Mirabello Monferrato, Pecetto di Valenza, Pomaro Monferrato, San Salvatore Monferrato, Suardi (PV) e Torre Beretti e Castellaro (PV).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
L.A. Guns
I L.A. Guns (Al pistòli ad Los Angeles) i èṅ un grup hard rock americàṅ, fundâ a Los Angeles in dal 1983, ch'al fà d'l hair metal.
La mùśica di L.A. Guns l'è da spés misa incòst a 'l sèni hair metal dla sità califurgnàna di an Utànta, in particulàr a 'l sotgènar sleaze metal purtâ avànti da i Guns N' Roses. Minga par gnint tri di mémbar uriginài ad quist chè (ma a gh'è anc ch'i diś tut i quàtar) i gh'n aṅ fat part a 'l inìsi.
Al grup la gh'à abû al sò mumènt ad sucès più grand a la fiṅ di an Utànta quand 'l à fat gnir fóra i sò dū prim lavōr.
In dal dè 'd incō, par via ad quistiòṅ fra i mémbar prinsipài dla banda, i eśìstan dū grup ciamâ L.A. Guns, òṅ purtâ avànti dal cantànt stòric Phil Lewis e òṅ invéci ch'al fà riferimènt a 'l chitarìsta fundadór Tracii Guns.
Biugrafìa
I prim pas
Al grup al s è furmâ in dal 1983 a Los Angeles par maṅ dal chitarìsta Tracii Guns (Tracy Ulrich 'l è al sò nóm vér) dòp n'audisiòṅ minga andàda bèṅ cun i Ratt ch'i ìvan pardû in cal mèntar Jake E. Lee ch'l iva decìś 'd andàr a sunàr cun Ozzy Osbourne. Saràda l'esperiénsa cun i Pyrrus, Tracii 'l iva purtâ sèg al cantànt Axl Rose (William Bailey), ch'al daśgnìva da la band Rapidfire, a la vóś, Ole Beich a 'l bas e Rob Gardner a la baterìa.
'L an dòp però Axl al mòla la band par fundàr insém a 'l sò amìg Izzy Stradlin gl'Hollywood Rose e al sò pòst al vèṅ tòlt da Michael Jagosz par dar vita a soquànt demo. In dal 1985 al grup 'd Axl al pèrd di cumpunènt e al décid, insém a Tracii, ad furmàr-'n òṅ nóṿ ad paca cun Gardner dèntar, fundénd i nóm dal dū bandi.
'L è acsè ch'i nàsan i Guns N' Roses dal séndri di L.A. Guns e di Hollywood Rose. Ma 'l śuglèṅ al dura pôc e Tracii e Gardner i tórnan in di L.A. Guns. Dal cant suo, Axl al tóś al chitarìsta Slash p'r i Guns N' Roses.
Tracii al decìd però ad rivulusiunàr al sò grup tulénd Paul Mars Black cuma cantànt, Mick Cripps a 'l bas e Nickey Alexander, ch'al daśgnìva da la band punk di The Weirdos, a la baterìa.
In séguit a s śònta anc Robert Stoddard di Dogs D'Amour e cun cla line up chè i vènan rigistrâ soquànt demo fra 'l 1985 e 'l 1986.
Al sucès
In dal Mars dal 1987 Paul Black al vèṅ rimpiasâ par Phil Lewis ch'al daśgnìva da bandi cuma Bernie Torme's Gypsies, New Torpedosla e Soldier ma ch'l éra cgnusû specialmènt p'r avér dâ la vóś a la banda ingléśa Girl. Cal grup chè al gh'iva cuma cumpunènt anc quél ch'al sarés dvintâ al chitarìsta di Def Leppard, Phil Collen. Lewis 'l iva rigistrâ sèg dū àlbum, vindû bèṅ specialmènt in Giapòṅ.
Sèmp'r in cal mèntar, Mick Cripps al tōś al pòst ad Robert Stoddard, pasâ a i Faster Pussycat, mènt'r al bas al gh và Kelly Nickels. In dal 1988 a cambia anc al baterìsta ch'al dvénta Steve Riley di W.A.S.P..
Al prim disc di L.A. Guns al pòrta al sò nóm e al vèṅ fat in dal 1988 par la Polydor Records cun dimóndi dal parti vucàli fati par Paul Black prima ch'l andìs via. Stés quèl p'r al parti ad baterìa, sunàdi par Nickey Alexander anc se in dla cupertìna i èṅ dadi a Steve Riley. Al stîl druâ 'l è quél ad mòda in cal perìud lè, al sleaze metal, sunâ anc p'r i Guns N' Roses e Faster Pussycat. Al lavōr 'l è dimóndi gréś ma cumpàt e al sòna bèṅ finénd in di prim sinquànta pòst dla clasìfica americàna Billboard, cun i vìddeo di sìngui One More Reason, Electric gypsy e Sex Action traśmìs regularmènt par MTV. Da nutàr pò la cover di Girl Hollywood Tease e i lènt 'd One way ticket e Cry no more, quésta chè sōl strumentàla.
In dal 1989 a vèṅ fóra al secónd disc dal grup califurgnàṅ, Cocked & Loaded (Armâ e cargâ), ric ad braṅ (quatórdas) e ad sìngui ad sucès cuma Never Enough, Rip & Tear e The Ballad of Jayne specialmènt (33śum pòst in dla Billboard Hot 100), dimóndi traśmìsa in dal ràddio. Robin Zander e Rick Nielsen di Cheap Trick i faṅ n'uspitàda p'r i côr.
Al disc (cun in cupertìna na ragasóla cavàda śò cun cun pistulòṅ in mèś a 'l gambi) al vénd da piò ad 500.000 còpi e al riva al 38śum pòst dla clasìfica di Stat Unî, ciapànd prima un disc ' òr e pò òṅ ad plàtin. I spetàcui dal viṿ i i védan sunàr cuma headliner in dal Régn Unî cun al séguit i Little Big Horn.
In dal 1991 al grup al dà vita a 'l sò tèrs lavōr, Hollywood Vampires par la Polydor Records e al sòṅ al s fà più cumplès, cun al tastéri ch'i s śòntan a chi àtar strumènt. I pès lènt (Over the edge, Crystal eyes, It's over now e na I Found You sunàda a la manéra di an Sinquànta) i próvan a ripétar al sucès ad The ballad of Jayne ma i n gh la càvan minga a far la sò cumpàrsa in clasìfica. Al disc però al dvénta listés ad plàtin (42śum in dla Billboard), purtâ in avanti p'r al sìngul Some Lie for Love, e dū di sò pès i vènan sarnî p'r andàr dèntar a dal culóni sunóri: Over the edge la finìs in Point Break, un film cun Keanu Reeves e Patrick Swayze, mèntar Wild obsession l'è druàda in Harley Davidson & Marlboro Man. In séguit, gl’L.A. Guns i partìsan p'r un tour in dal nòstar cuntinènt a drē a i Skid Row, sunànd a Milàn e Firénse. Na vòlta finî, Riley al s in và dal grup in dal 1992.
In cal mèntar Tracii Guns al fà gnir fóra anc un disc p'r un grup ad quéi super, tut i dū ciamâ Contraband, insém a Bobby Blotzer di Ratt a la baterìa, Michael Schenker di M.S.G. a la chitàra cuma lò, Share Pedersen dal Vixen a 'l bas e Richard Black di Shark Island a la vóś, ma 'l prugèt 'l è un fiàsc.
In dal 1992 al grup al rigìstra un EP, Cuts, cun dèntar al cover Night of the Cadillacs di Generation X, Suffragette City ad David Bowie e Papa's Got a Brand New Bag ad James Brown (ma la versiòṅ giapunéśa dal cd la gh'à dū braṅ da piò, Rock 'n' Roll High School di Ramones e Love Song). A la baterìa, al pòst ad Riley, che però 'l iva sunâ in soquànt canti, a gh'è Michael "Bones" Gershima.
In dal 1994 'l è al tùran ad Vicious circle (Sérć visióś) un disc dimóndi lung (quìndas braṅ, darsèt in dla versiòṅ giapunéśa) in dua a ś véd incóra Steve Riley in soquànt braṅ turnàr a piciàr la baterìa, mènt'r al basìsta Kelly Nickels al canta in Nothing Better to Do. Al disc al gh'à anc di braṅ fat bèṅ cuma la Face down ch'la vèra al lavōr, la ritmàda Long time dead, al rabìdi Killing machine e Kill that girl o la sugnànta I'd love to change the world, ma al patìs l'undàda grunge ad Seattle e la Polygram Records la i mòla lè.
'L abandòṅ ad Phil Lewis
A cal punt lè, Lewis al mét insém un grup par sò cònt, i Filthy Lucre, mèntar Tracii Guns dal cant suo al dà vita a i Killing Machine.
Sénsa al front man ad riferimènt, che in dal 1997 'l arév fat gnir fóra cun i Filthy Lucre al disc Popsmear, i L.A. Guns i tóśan al cantànt Chris Van Dahl di Boneyard e di Cherry St. e al 29 'd Utóbar dal 1996 i faṅ gnir fóra al sò quint disc, American Hardcore, par la nóva etichéta CMC International, dódas braṅ sunâ a la manéra di Pantera, ma anc 'sta vòlta al disc al rèsta in di scafài. Cum al sòlit, la versiòṅ giapunéśa la gh'à dal bonus track, in cal caś chè la cover di Black Sabbath, Black Sabbath.
Sprand che Lewis al turnìs indrē, i L.A. Guns i màndan via Van Dahl ma Phil al và da la sò banda listés e al grup califurgnàṅ 'l è custrét a tōr 'n àtar cantànt, Ralph Saenz (ch'al daśgnìva da la cover band di Van Halen Atomic Punks), pròpria in dal mèś dal tour dal 1996/1997. Cun lì lò i rigìstran in dal Setémbar dal 1998 un EP cun siē braṅ dèntar, Wasted (Strasinâ), in mèś a i quài a gh'è anc la Cold gin di Kiss. Sèmpar in dal 1998, in Śugn e sōl p'r al marcâ giapunéś (cum 'l éra bèla sucès p'r al live dal 1992 Live! Vampires), a véd la luś anc na racòlta ad cover e ad canti fati da lōr, Hollywood Rehearsal (Al próvi 'd Hollywood), cun di braṅ 'd Iggy Pop, The Waterboys, The Clash, Led Zeppelin e àtar incóra.
In dal mèś dal Rock Never Stops tour dal 1998, Saenz al i mòla p'r andàr in di The Vow e Tracii Guns 'l è custrét a catàr-as 'n àtar cantànt, sarnénd pò quél di Bang Tango Joe Leste ma anc chi lò al dura pôc parchè al decìd ad turnàr in si sò pas. In mèś a cal masèl lè, i L.A. Guns i tōśan 'n àtar cantànt incóra, Jizzy Pearl di Love/Hate, par finìr al tour dal 1998.
Soquànt méś dòp, in dal Śugn dal 1999, i faṅ gnir fóra al sèst disc Shrinking Violet (Cuntrasiòṅ vióla), un disc prudót par Gilby Clarke ex chitarìsta di Guns N' Roses.
La riugnòṅ
Dòp soquànt àtar cambiamènt ad furmasiòṅ però al grup al tórna cum 'l éra prima: Phil Lewis, Johnny Crypt (a la chitàra incóra) e Kelly Nickels i tórnan a cà. In cal mèntar, in dl'Istâ dal 1999, a vèṅ fóra anc la racòlta Greatest Hits and Black Beauties, cun dal trasi nóvi e dal cansòṅ arfàti par l'ucaśiòṅ (a s cata anc na versiòṅ misćiàda dance e heavy metal ad Sex action). Al grup al fà di cuncèrt par la prumusiòṅ dal disc e 'l an dòp i faṅ gnir fóra al lavōr dal viṿ Live: A Night on the Strip.
In dal 2000, al grup al decìd ad rigistràr ad nóṿ al sò disc cun al sucès più élt, Cocked & Loaded, ciamànd-al in 'sta vòlta Cocked & Re-Loaded, cun un braṅ da piò, la versiòṅ mix ad Rip and Tear e na Malaria dimóndi fata bèṅ.
In cal mèntar, Tracii al sòna par pôc in di Poison al pòst ad C.C. DeVille.
In dal 2001 la banda (cun Lewis, Guns, Riley e un Muddy pasâ a 'l bas) la tórna cun un disc nóṿ ad paca, Man In The Moon (Óm in sla luna), par la Spitfire Records e un tour in di Stat Unî e in dal Régn Unî insém a i Faster Pussycat, ch'i s éran mis incóra insém, e i BulletBoys. In Dicémbar a vèṅ tòlt un basìsta nóṿ, Adam Hamilton, ch'al daśgnìva da i Joey C. Jones e da i The Gloryhound.
In dal 2002 i sònan in gir p'r al mónd insém a Alice Cooper e a vèṅ rigistrâ al nôṅ àlbum, cun al tìtul ad Waking The Dead (Daśdàr i mòrt). 'L è l'ucaśiòṅ par tōr un chitarìsta nóṿ (Keff Ratcliffe) e par sunàr a 'l Metal Edge Rockfest tour e àtar cuncèrt insém a Warrant, Ratt, Firehouse e Dokken. In cal mèntar i vénan fóra dal vóś ch'i dìśan che Tracii al sarév drē a far un prugèt par sò cònt insém a Adam Hamilton, Kris Kohls (baterìsta di Adema) e a Nikki Sixx di Mötley Crüe, i Brides of Destruction.
'L abandòṅ ad Tracii Guns
'L è acsè che in dal Nuvémbar dal 2003 al chitarìsta e fundadōr dla banda Tracii Guns al taca a lavuràr p'r i Brides of Destruction. Chi lò al gh vdiva la manéra par muciàr sù incóra na sèrta pupularità in dal mainstream parchè al l'iva pardùda a partìr da la fiṅ di an Utànta. In dal 2004 al partìs par di cuncèrt in gir p'r al mónd ma Steve Riley e Phil Lewis i n la tōśan minga tant bèṅ e i gh daṅ al bensarvî, dgénd anc che Guns 'l iva sunâ a di audisiòṅ p'r i Poison e i Red Hot Chili Peppers a dita dal chitarìsta Chris Holmes (ex W.A.S.P.) ch'l iva tòlt al pòst ad Tracii durànt al tour ingléś di L.A. Guns.
Al grup ad decìd in tut al manéri ad cuntinuàr sénsa ad lò, tulénd sèg Stacey Blades ex di Roxx Gang. Cun chi lò dèntar, in d'l Avrìl dal 2004 i faṅ gnir fóra un disc ad cover (e dū pès dal viṿ), Rips the Covers Off (Sćiànca la cupertìna), cun al canti Nobody's Fault di Aerosmith, Tie Your Mother Down di Queen e Custard Pie di Led Zeppelin fra i àtar. In cal mèntar a vèṅ fata anc na versiòṅ acùstica ad The Ballad Of Jane par la compilation dal canàl VH1 Classic Metal Mania: Stripped.
In Agóst dal 2005 invéci l'è la vòlta 'd un disc ad canti nóvi, Tales from the Strip (Racònt da la pista) un disc a la vècia manéra, gréś cuma la śmalta, cun di pès dûr cuma Hollywood's Burning, Rox Baby Girl, It Don't Mean Nothing, Crazy Motorcycle e 6.9. Earthsaker (cun 'n asōl ad baterìa ch'a s fà fadìga a créd'r-ag) e di àtar malincònic cum al sà far Phil (Skin, Electric Neon Sunset e Vampire).
Dū grup cun al stés nóm
Par Tracii Guns al ròbi cun i Brides of Destruction i n andàvan briśa bèṅ, al lōr secónd disc 'l éra stâ un fiàsc, dònca al dà vita ad un prugèt da par lò insém a Paul Black a la vóś, Nickey "Beat" Alexander a la baterìa e a Jeremy Guns (sò fiōl), sarnénd-as al nóm ad L.A. Guns anc par lò, parchè al gh'iva i dirìt al 50% cuma Phil Lewis.
Dòp soquànti questiòṅ, a vèṅ decìs 'd andàr avànti acsè listés, cun dū grup ciamâ a la stésa manéra: gl'L.A. Guns ad Phil Lewis e gl'L.A. Guns ad Tracii Guns.
Al 23 ad Favràr dal 2010, al grup ad Phil Lewis al fà gnir fóra 'n àtar disc ad cover, Covered in Guns, cun trédas braṅ fra i quài i gh'èṅ Don't Fear the Reaper di Blue Öyster Cult, Check My Brain di Alice in Chains, Let There Be Rock di AC/DC e Rock & Roll All Night di Kiss.
Cumpunènt
L.A. Guns ad Phil Lewis
- Phil Lewis - vóś (1987-1994, 1999-incō)
- Stacey Blades - chitàra (2003-incō)
- Scott Griffin - bas (2003-incō)
- Steve Riley - baterìa (1988-1992, 1993-incō)
L.A. Guns ad Tracii Guns
- Jizzy Pearl - vóś (2009-incō)
- Tracii Guns - chitàra (1983-1984, 1984-2003, 2007-incō)
- Jeremy Guns - bas (2006-incō)
- Chad Stewart - baterìa (2007-incō)
Discugrafìa
Àlbum
- L.A. Guns (1988)
- Cocked & Loaded (1989)
- Hollywood Vampires (1991)
- Vicious Circle (1994)
- American Hardcore (1996)
- Shrinking Violet (1999)
- Cocked & Re-Loaded (2000, arfacimènt dal disc dal 1989)
- Man in the Moon (2001)
- Waking the Dead (2002)
- Rips the Covers Off (2004, cover)
- Tales from the Strip (2005)
- Covered in Guns (2010, cover)
Dal Viṿ
- Live! Vampires (1992)
- Live: A Night on the Strip (2000)
- Live Ammo (2004)
- Loud and Dangerous: Live from Hollywood (2006)
- Hellraiser's Ball Caught In The Act (2008)
Racòlti
- Best Of: Hollywood A Go-Go (1994)
- Hollywood Rehearsal (1997)
- Greatest Hits and Black Beauties (1999)
- Black City Breakdown (1985-1986) (2000)
- Ultimate L.A. Guns (2002)
- Fully Loaded (2003)
- Hollywood Raw: The Original Sessions (2004)
- Black List (2005)
- 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best Of L.A. Guns (2005)
EP
- Cuts (1992)
- Wasted (1998)
Vìddeo
Videoclip
- One Way Ticket (1988)
- One More Reason (1988)
- Sex Action (1988)
- Electric Gypsy (1988)
- Bitch is Back (1988)
- Cry No More (1988)
- Never Enough (1989)
- The Ballad of Jayne (1989)
- I Wanna Be Your Man (1989)
- Rip and Tear (1989)
- Malaria (1989)
- Some Lie 4 Love (1991)
- Kiss my Love Goodbye (1991)
- Over The Edge (1991)
- It's Over Now (1992)
- Long Time Dead (1994)
- Tie Your Mother Down (2005)
VHS e DVD
- One More Reason (1989, VHS)
- Love, Peace & Geese (1991, VHS)
- Hellraisers Ball (2005, DVD)
- The Hollywood Years-Live and Loaded (2007, DVD)
- Loud and Dangerous-Live From Hollywood (2007, DVD)
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl di L.A. Guns ad Phil Lewis
- (EN) Al sit uficiàl di L.A. Guns ad Tracii Guns
- (EN) Al vìddeo 'd One more reason in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sex action in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Electric gypsy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad I wanna be your man in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Cry no more in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The ballad of Jayne in sal Youtube


text:
Mia vita - mia musica: cun Roger Tuor
- Sonda, 30.7.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 30.7.2016, 9:03, RTR
«Mes job da siemi fuss manager d'events».
Scolast, manader da scola, politicher ... Roger Tuor (44) da Mustér enconuschan ins per ses engaschi en numerus uffizis, uniuns e gremis sisum la Cadi. In impurtant equiliber tar la vita uffiziala è per il bab da 3 buobas la musica. «La musica dat forza ed ei per mei in ventil per tuttas sorts sentiments». Tge sentiments ch'el ha gì per Kim Wilde e tge regal ch'el ha dà a ses grond idol Peter Gabriel raquinta el en «Mia vita mia musica».
Redacziun: Prisca Bigliel


text:
11 08
Ol dé 11 de óst l'è 'l 223 ( 224 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 143 dé a finí l'an.
Ul dí 11 de óst al è ul dí da pòost 223 ( 224 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 143 dí a finí l'an.
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
897 la Vall d'Ora (Navès, ol Solsonès, Catalunya): in acorde a ergot ch'a la cönta la mitoloséa Catalana ol rei franch al disegna i quàter bare col sangh de Guifré ol Pilós, malferit al sò let de mort.
La Vall d'Ora (Navès, ul Solsonès, Catalunya): in acordi a vargott ch'a la cünta la mitulugía Catalana, ul rei Fraanch al disegna i quàtar barr cul saangh da Guifré el Pilós, malferii al sò lett da mòort.
1713 - Caldes d'Estrac (ol Maresme): la cavaleria del zeneral Rafael Nebot la trà zò i filipiste.
2004 - ol Regn Ünit: l'Autorità de Fertilisassiú e Embrioloséa Ümana (AFEÜ) la autorisa di sientífegh de la Üniversità de Newcastle a cloná di embriú ümà con finalità terapéuteghe.
2004 - Atenes (Gréssia): gh'i scumensa i Zögh Olímpegh.
2004 - Seül (Corea del Süd): ol goèrn al nönsia la costrüssiú d'öna nöa capitala del paes a la provínsa de Cungceong Süd.
Chi gh'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1777: Giusepp Boss, pitor e scritor milanes (m. 1815).
- 1983: Dellino Farmer, cantant lombard.
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1253: santa Chiara de Assisi, monega italiana (n. 1193).
- 2014: Robin Williams, ator american (n. 1951).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Estavayer-le-Lac
Estavayer-le-Lac a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Broye, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.41 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5435 abitant.
El cumün de Estavayer-le-Lac al se tröva a una altitüden de 448 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Font, Gorgier (NE), Les Montets, Lully, Vernay, Saint-Aubin-Sauges (NE), Sévaz e Vaumarcus (NE).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Estavayer-le-Lac (Franzés) Sit Ufizial
- Media relaa a Estavayer-le-Lac al Wikimedia Commons
- Estavayer-le-Lac in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Broye Aeropole center aeronautegh
- Estavenir parco tecnologich
- Museo de le ràne
- Riserva Natüràl Grande Cariçaie
- Estavayer-le-Lac Rowing Club


text:
Canton Sciafüsa
El Canton Sciafüsa l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera, tra töcc l'è chèl piö setentriunàl, el se tróa a òvest del Lach de Costànsa. La cità principàla e capitàl del cantù l'è la cità de Sciafüsa.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teretóre del cantù l'è quàze del töt circondàt de la Germània (Land del Baden-Württemberg), co la quàla el cunfìna a ucidènt, setentriù e oriènt. A sud el cunfìna coi cantù de Zurìgo e Türgòvia.
La lèngua parlàda de la magiurànsa de la zét del cantù l'è 'l todèsch (87,6%) e la religiù magiuritària l'è chèla cristiàna protestànt, presapóch el 50%, co 'na fòrte minorànsa de catòlich (presapóch el 25%).
El gròs del teretóre cantunàl el se tróa sö l'altipià del Hoher Randen. La vèta de chèsta montàgna la se tróa a 912 méter söl leèl del mar. Le còste del mut le càla 'nvèrs sud 'ndóche le rìa 'nfìna 'ndèla àl del Reno.
Le cascàde del Reno i è le piö làrghe cascàde 'n Europa e le se tróa pròpe söl cunfì 'ntra 'l Canton Sciafüsa, 'l Canton Zurìgo e la Germània.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl medioevo Sciafüsa l'ìa 'na cità-stato. Gh'è docümèncc de demóstra che 'l batìa la sò monéda zamò 'ndèl an 1005. A chèla época là l'ìa cunusìda come Villa Sciaffusa. Entùren a l'an 1049 vé fondat en monastér de fà Benedetì che g'ha favurìt el svelöpàs de la comunità, che g'ha utignìt la 'ndependènsa 'ndèl an 1190. Enfìna al 1218 Sciafüsa l'ìa 'na cità lìbera de l'Impér. De alùra a ègner al 1330 la cità la g'ha pirdìt töcc i sò teretóre, e a la fì apò a la sò 'ndependènsa, en favùr dei Asburgo. El cantù l'è riàt a turnà a ìga la sò 'ndependènsa endèl 1415 quan che 'l g'ha crumpàt la sò libertà. El s'è aleàt co Zurigo 'ndèl 1454, e l'è deentàt mèmber de la confederasiù endèl 1501.
La custitusiù cantunàla l'è stàda scriìda 'ndèl an 1876 e piö tàrde reviziunàda 'ndèl 1895.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al 2008, el cantù de Sciafüsa el cönta 32 cümü; l'è mìa piö spartìt en distrècc zamò del 1999.
El cantù de Sciafüsa el g'ha du framèncc separàcc del rèst del teretóre cantunàl (exclavi). El prim l'è furmàt dei cümü de Buchberg e Rüdlingen e l'è sitüàt entrà 'l canton Zürigh e la Germània. El segónt el töl dét i cümü de Buch, Hemishofen, Ramsen e Stein am Rhein e l'è sitüàt entrà 'l Canton Turgovia e la Germania.