text:
In giuven tirolais ha cumprà in manaschi puril a Curaglia
- Mesemna, 24.8.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 24.8.2016, 11:45, RTR
Christian Unterholzner ha 28 onns e deriva da Völlan, in vitg damanaivel da Meran. El fa da nov il pur enta Medel.
Las contractivas per cumprar in bain puril en Svizra sajan stadas cumplitgadas. El haja stuì discutar cun plirs uffizis. Pir suenter circa in onn haja el pudì surpigliar il manaschi puril da Marius Flepp a Curaglia.
Il giuven dal Tirol dal sid è sa decidì da cumprar quel, perquai ch'i saja difficil da cumprar in bain puril en sia patria. Mo paucs veglian vender ed ils pretschs sajan bler pli auts.
Christian Unterholzner è cuntent cun las emprimas experientschas. Era la racolta da fain saja stada buna.
Tegnair nursas da latg
Sia finamira è da tegnair 130 fin 150 nursas da latg. Per quest intent bajegia el in indriz da latg - in carussel da latg numna el quai. Ultra da quai vul el construir ina chasa sin ses manaschi puril. In bun gudogn accessori saja la tratga da chauns. El ha era intginas chauras e dus chavals.
Hobi e passiun
Per el è la Val Medel in paradis e far il pur saja ses hobi e sia passiun. En il Tirol dal sid, là nua ch'el è creschi si, sajan las plauncas per part anc pli taissas.


c: text/html

text:
Uverturas per l'entschatta dal 2018
- Dumengia, 7.1.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 7.1.2018, 19:00, RTR
L'emprima Classica dal 2018 tracta l'uvertura.
Uvertura vul dir avrir. En la musica po quai esser l'introducziun en in'opera, in'operetta, tar in oratori u tar musica da scena. En la romantica han ins lura creà la uschenumnada uvertura da concert.
Da Felix Mendelssohn udin nus sia «Trompeten-Ouvertüre», ina vaira uvertura da concert. Lura suonda musica da Johann Strauss (Fledermaus), Mikhail Glinka (Russlan e Ludmilla), Gioacchino Rossini (Il Barbiere di Siviglia), Franz von Suppé (Leichte Kavallerie) e Giuseppe Verdi (La Traviata e La forza del destino).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Scolasts pretendan dapli sustegn per integrar uffants da fugitivs
- Mesemna, 16.12.2015, 15:03
Ils scolasts svizzers pretendan dapli sustegn per integrar uffants da fugitivs en scola. Surtut stoppian ils uffants vegnir sustegnids dapli per emprender la lingua locala.
Scolastas e scolasts pretendan dapli sustegn finanzial da la Confederaziun per meglier sustegn tar curs da linguas, però per l'integraziun insumma. Uschia l'Associaziun tetgala svizra da magistras e magisters.
Dapli da la Confederaziun, e betg damain dals chantuns
Plinavant saja quai necessari da cussegliar ed accumpagnar psicologicamain ils uffants. I dettia tranter ils fugitivs uffants che na sajan insumma betg ids a scola fin uss, u uffants che sajan arrivads en Svizra senza lur geniturs. Perquai duain ils chantuns desister da lur plans da spargnar tar las scolas.
RR novitads 16:00


text:
Passa 3 milliuns Svizzers dovran raits socialas
- Gievgia, 5.3.2015, 18:23
En Svizra dovran da quai da 3,2 milliuns persunas regularmain raits socialas sco Facebook e Twitter.
Era blogs e paginas sco Wikipedia èn fitg popularas, quai communitgescha la firma da perscrutaziun d'internet "Net-Metrix". Anc adina fan ils utilisaders giuvens pli savens diever da raits socialas che utilisaders pli vegls.
Vesì sur tut las gruppas da vegliadetgna nizzegian 58% da la populaziun medias socialas. Tar quellas appartegnan dasper Facebooke er Twitter e tut las paginas nua ch'ils utilisaders pon sa barattar in cun l'auter, crear insatge communabel u parter bookmarks, videos e fotos.
RR novitads 18:00


text:
Svizra vs. Pologna - I po dar be in victur!
- Venderdi, 24.6.2016, 19:49
Cun ina victoria cunter la Pologna fiss la Svizra gia en il quartfinal da l’EURO en Frantscha. Grategia quai? Il retrOrachel guarda per Vus en il futur.
L’anteriur campiun da gols tar l’Uniun sportiva Schluein-Glion (USSI) ed ussa schef tecnica tar RTR, Pius Paulin, è l’adversari da Gian Marco Maissen en il retrOrachel.
Oz na dat Pius Paulin betg pli ballape. Dentant persequitescha el intensivamain tge che curra e passa en il ballape regiunal ed internaziunal. E sco schef tecnica da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha enconuscha el tut ils tips e trics dal Nintendo 64. U betg? Guardai sez.


text:
Ilhéus
Artìcol in dialët piaṡintëin
Ilhéus a l'è una sitä dal Brasil in dal dal Stä ad Bahia, a Sud ad la capitäla Salvador.
La gh'ha 219.266 abitant (2009) e l'è la sitä con püsä spiàgi ad tütt la Stä.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
La sitä l'è stä fundä in dal 1534 e la 's ciamäva Vila de São Jorge dos Ilhéus, e l'è stä a bòta la capitäla mundiàl dal cacàu. Incö all'è dvantä un pòst ad turismo cun Itabuna.
L'è dvantä famusa anca parchè Jorge Amado l'ha scrìtt a bòta d'i lìbar in s'la sò storia.
Futugrafìi[modifica | mudéfica la surzéia]
-
-
-
TeatroIOS.jpg
Al teàtar cumünäl.


text:
Cunter gieus da fortuna per SMS
- Mardi, 7.6.2016, 14:02
Il Cussegl dals chantuns vul scumandar concurrenzas e gieus nua ch'ils partizipants han da pajar ina contribuziun per SMS. Tals gieus duain sulet anc esser permis per promover la vendita, dentant betg per far gudogn.
Concretamain vai per gieus da fortuna en las medias da massa, nua ch'ils partizipants pajan contribuziuns e l'organisatur u terzs finanzieschan il gieu u fan gudogn. Tar tals gieus na dettia ozendi nagina transparenza, nua ch'ils gudogn gajan, ha ditg il cusseglier dals chantuns Jean-René Fournier PCD/VS. La cussegliera federala Simonetta Sommaruga ha empruvà senza success da prender en consideraziun che cun questa regla dettia in tractament inegual. «Vus fidais als commerziants en detagl che porschan gieus sumegliants, a las medias dentant betg», ha ditg la ministra da giustia.
Cun tractar la nova lescha da gieus cun daners ha la chombra pitschna prendì emprimas decisiuns. La discussiun per suttametter en l'avegnir a la taglia gudogns ord lottos u ord concurrenzas sco era davart il casino en l'internet ha il Cussegl dals chantuns anc da far. La debatta cuntinuescha.
RR novitads 14:00


text:
Entschatta gartegiada dal Tour de Ski
- Dumengia, 3.1.2016, 17:00
Ils davos trais dis han 27‘000 persunas visità las cursas da passlung dal Tour de Ski en la regiun da Lai. Tenor ina communicaziun da Lai Marketing, hajan regì cundiziuns perfetgas sin las loipas, e surtut la dumengia sajan ils organisaturs vegnids remunerads cun la meglr’aura d’enviern.
Sco quai che Hannes Parpan, il president dal comité d’organisaziun ha ditg envers RTR, na haja quai dà nagins incaps pli gronds. Ed era la naiv nova da sonda sin dumengia n’haja betg chaschunà problems. Il Tour de Ski cuntinuescha mardi ad Oberstdorf en la Germania cun cursas da sprint en il stil classic.
RR Novitads 18.00


text:
Canton Sciafüsa
El Canton Sciafüsa l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera, tra töcc l'è chèl piö setentriunàl, el se tróa a òvest del Lach de Costànsa. La cità principàla e capitàl del cantù l'è la cità de Sciafüsa.
Geografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teretóre del cantù l'è quàze del töt circondàt de la Germània (Land del Baden-Württemberg), co la quàla el cunfìna a ucidènt, setentriù e oriènt. A sud el cunfìna coi cantù de Zurìgo e Türgòvia.
La lèngua parlàda de la magiurànsa de la zét del cantù l'è 'l todèsch (87,6%) e la religiù magiuritària l'è chèla cristiàna protestànt, presapóch el 50%, co 'na fòrte minorànsa de catòlich (presapóch el 25%).
El gròs del teretóre cantunàl el se tróa sö l'altipià del Hoher Randen. La vèta de chèsta montàgna la se tróa a 912 méter söl leèl del mar. Le còste del mut le càla 'nvèrs sud 'ndóche le rìa 'nfìna 'ndèla àl del Reno.
Le cascàde del Reno i è le piö làrghe cascàde 'n Europa e le se tróa pròpe söl cunfì 'ntra 'l Canton Sciafüsa, 'l Canton Zurìgo e la Germània.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl medioevo Sciafüsa l'ìa 'na cità-stato. Gh'è docümèncc de demóstra che 'l batìa la sò monéda zamò 'ndèl an 1005. A chèla época là l'ìa cunusìda come Villa Sciaffusa. Entùren a l'an 1049 vé fondat en monastér de fà Benedetì che g'ha favurìt el svelöpàs de la comunità, che g'ha utignìt la 'ndependènsa 'ndèl an 1190. Enfìna al 1218 Sciafüsa l'ìa 'na cità lìbera de l'Impér. De alùra a ègner al 1330 la cità la g'ha pirdìt töcc i sò teretóre, e a la fì apò a la sò 'ndependènsa, en favùr dei Asburgo. El cantù l'è riàt a turnà a ìga la sò 'ndependènsa endèl 1415 quan che 'l g'ha crumpàt la sò libertà. El s'è aleàt co Zurigo 'ndèl 1454, e l'è deentàt mèmber de la confederasiù endèl 1501.
La custitusiù cantunàla l'è stàda scriìda 'ndèl an 1876 e piö tàrde reviziunàda 'ndèl 1895.
Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al 2008, el cantù de Sciafüsa el cönta 32 cümü; l'è mìa piö spartìt en distrècc zamò del 1999.
El cantù de Sciafüsa el g'ha du framèncc separàcc del rèst del teretóre cantunàl (exclavi). El prim l'è furmàt dei cümü de Buchberg e Rüdlingen e l'è sitüàt entrà 'l canton Zürigh e la Germània. El segónt el töl dét i cümü de Buch, Hemishofen, Ramsen e Stein am Rhein e l'è sitüàt entrà 'l Canton Turgovia e la Germania.


text:
Arrestà gidanters probabels d’attentats a Paris
- Glindesdi, 9.3.2015, 15:56
Dus mais suenter l'attatga da terror sin in supermartgà gidieu a Paris ha la polizia arrestà 4 persunas or dal conturn da l'attentader.
Sco quai che l'emettur BFM TV rapporta sajan tranter ils arrestads er ina policista e ses partenari. Tar l'attatga sin la fatschenta eran vegnidas mazzadas 4 persunas ils 9 da schaner.
Attentats Paris
L'attentader aveva prendì plirs ostagis en il supermartgà. Tar l'offensiva da la polizia era el sco er ils dus frars da l'attentat sin il magazin «Charlie Hebdo» vegnids sajettads giu. Tar ils attentats a Paris eran mortas 17 persunas.
RR novitads 16:00


text:
Scandal da svapur: VW pront da pajar indemnisaziuns
- Gievgia, 23.6.2016, 22:54
Tenor in insider è il concern pront da reglar la dispita en ils Stadis Unids cun pajar pliras milliardas dollars.
Il concern da Volkswagen è pront da pajar indemnisaziuns da radund 10 milliardas dollars per reglar la dispita en connex cun il scandal da svapur en ils Stadis Unids. Quai rapportan pliras agenturas che sa refereschan ad in insider.
Questa summa cumpiglia er da cumprar enavos bunamain in mez milliun autos da diesel manipulads. Però n’è questa summa anc betg definitiva. Il termin per ina cunvegna scada mardi proxim.
RR novitads 22:00


text:
Tornos puspè en las cifras nairas
- Glindesdi, 16.3.2015, 11:10
Il concern d'industria Tornos è puspè turnà enavos en las cifras nairas il 2014. Il producent da maschinas ha pudì augmentar il gudogn sin 2,8 milliuns francs, quai suenter la perdita da passa 32 milliuns.
Sco quai che Tornos communitgescha, hajan ins cunquai surpassà levamain las spetgas dals analists. Gia il schaner aveva il concern cun sedia a Moutier annunzià che la svieuta saja creschida per stgars 17% sin 176 milliuns francs.
RR novitads 11:00


text:
Nagin problem general en il segment da luxus
- Mesemna, 8.4.2015, 7:17
Sche gie che gest 2 hotels da luxus èn ids concurs entaifer curt temps en il Grischun, vesa il president dals hoteliers grischuns Ernst Wyrsch nagin problem general en il segment da luxus.
A la hotellaria da luxus giaja quai plitost meglier che al rest da la branscha. Da principi vesa Wyrsch il futur dals hotels da 4 e 5 stailas pli positivs. Ils concurs dal Waldhaus a Flem e da l’Intercontinental a Tavau na sajan betg da cumparegliar. Omadus hajan ina differenta cultura e differentas istorgias.


text:
Besan
Besan (nom ufizial in italian: Besano) l'è on comun de la Provincia de Vares cont ona popolazion de 2 544 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,6 km² e 'na densità de 707 ab./km²..
El paes el confina cont el comun svizzer de Merid (distrett de Mendris, in del Canton Tisin) e 'l gh'ha vari frazion (Belvedè, Bernasca, Ginaga, Mont San Martin, Novella).
A Besan hinn staa trovaa di fòssil de on antigh dinosaur aquatich, che l'è staa ciamaa besanosaur.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Besan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Vertebràcc
I Vertebràcc i è di animài che i gh'à 'l filù 'n de schéna e i è ciamàcc isé pròpe perché 'l filù l'è facc de èrtebre, al contràre i 'nvertebràcc i gh'à mia 'l fliù 'n de schéna. I Vertebràcc i fà part del subphylum Vertebrata, che l'è 'n del phylum Chordata, che l'è in del régn Animalia.
Ol subphylum Vertebràta 'l gh'à 58.000 [1] spéce che 'n percentüàl i è 'l 3% di spéce animài, menimà i 'nvertebràcc i sarès ol 97% [2].
I clas di Vertebràcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Vertebràcc i è clasificàcc in sèt clas:
- Agnatha, i pès sènsa ganàse, per ezèmpe i lampréde;
- Chondrichthyes, i pès cartilaginùs, pès che i gh’à mia i òs, ad ezèmpe o’ squàlo e la mànta;
- Osteichthyes, i pès che i gh’à i òs, ad ezèmpe la tròta, ecc;
- Amphibia, i anfìbi, per ezèmpe ol sat, la ràna, ecc;
- Reptilia, i rètili, per ezèmpe la lözèrta, la signòrbola, ecc., ma ach i dinozàüri;
- Aves, i ozèi, per ezèmpe ‘l piciàl, ol piviù, ecc;
- Mammalia, i mamìferi, ezèmpe ol gat, ol cà, ‘l òm, la sömia, ecc.
Per clasificài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per clasificài gh'è de ardà a chèl che i gh'à tacàt sö a la pèl:
- i mamìferi i gh'à i péi, che ‘n del òm i diènta pò ach caèi, bàrba e barbìs;
- i ozèi i gh'à i piöme;
- i rètili i gh'à i scàie;
- i pès i gh'à i squàme;
- i anfìbi i gh'à negót, i gh'à adóma la pèl.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Jonathan E.M. Baillie, et al. (2004). A Global Species Assessment. World Conservation Union.
- ↑ Encarta Reference Library Home Premium 2005 DVD. Article – Invertebrate.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Festa dals bigls
Descripziun
Ils 12 da settember 1814 è Neuchâtel vegnì integrà en la Dieta federala. Malgrà quai tutgava il chantun vinavant er anc al Retg da la Prussia. Perquai eri scumandà als abitants da la Val-de-Travers da festegiar la nova appartegnientscha a la Confederaziun. Ma quels n’han betg gì tema ed han guntgì il scumond, fidels a lur spiert revoluziunari, e piglià la festa dals bigls tradiziunala sco pretext per celebrar tuttina. Oz sa regordan ins en la gronda part da las vischnancas plitost dal 1. da mars 1848, la data da la revoluziun a Neuchâtel, ma en dus lieus vegn anc adina celebrada la festa dals bigls, numnadamain a Buttes ed a Môtiers. Uschia vegnan ils differents bigls dal vitg decorads mintgamai ils 12 da settember en moda pli u main originala: ils ins cun simplas chandailas, ils auters cun entiras scenarias. La saira organiseschan la musica dal vitg e las classas da scola in cortegi, al qual sa participescha er la glieud dals conturns. Ils uffants èn vestids tenor in tschert tema. Il cortegi sa ferma davant mintga bigl per chantar ina chanzun, tranteren suna la musica dal vitg. Quels che han creà la «curunaziun dal bigl» respectiva sa preschentan lura sper lur ovra e survegnan laud e buns giavischs. Dapi il cumenzament è questa festa vegnida celebrada en moda spontana e senza directivas u comités d'organisaziun. La scola e la musica dal vitg giogan però ina rolla centrala tar il mantegniment da questa bella tradiziun.
Gallaria d'illustraziuns
Documents sonors
Reportaschas da la festa dals bigls a Môtiers, realisadas da classas da la scola primara (emissiun dals 7 da favrer 2001) © Radio Télévision Neuchâtel/Département audiovisuel de la Bibliothèque de la Ville de La Chaux-de-Fonds
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Dans une semaine à Môtiers et à Buttes, la fête des Fontaines. In : Courrier du Val-de-Travers, 5 septembre 1991
Demain soir, couronnées, les fontaines seront illuminées à Môtiers et à Buttes. In : Feuille d’avis de Neuchâtel, 11 septembre 1973
Demain soir, la Fête des fontaines à Môtiers et à Buttes. In : Courrier du Val-de-Travers, 11 septembre 1986
La fête des fontaines au Vallon. Pour que revive une coutume. In : Courrier du Val-de-Travers, 8 septembre 1978
Fontaines en fête à Môtiers et à Buttes. In : Courrier du Val-de-Travers, 10 septembre 2009
Lundi soir Fête des Fontaines à Buttes et à Môtiers. In : Courrier du Val-de-Travers, 8 septembre 2005
Grégoire Mayor, Alice Sala : La Fête des Fontaines de Môtiers, 2011 (vidéo)
Edouard Quartier-la-Tente : Le Val-de-Travers Le canton de Neuchâtel. Revue historique et monographique des communes du canton de l’origine à nos jours. Série 3. Neuchâtel, 1893
Une seconde jeunesse pour la Fête des fontaines de Môtiers. In : Feuille d’avis de Neuchâtel, 7 septembre 1978
- Dossier
- Fête des Fontaines
description détaillée Ultima modificaziun: 04.01.2013
Dimensiun: 6702 kb
Tip: PDF
Il document da video selecziunà è fitg grond. I vegn recumandà da guardar el cun ina connexiun da wifi.
- Fête des Fontaines


text:
CD
El CD (del ingles compact disc, che'l vör dì disch cumpat) a l'è un disch otich che'l se dupra per metegh sü e imagazinaa di dat. El CD l'hann desvilüpaa la Sony e la Philips in del 1979. La prudüziun de massa l'è scuminciada in del 1982 in de la fabrica de la Philips a Hannover in Germania, e de quel an là el CD l'ha ciapaa un poo a la völta el post del vinil.
Dopu un poo de temp l'ha ciapaa el post anca di dischit del cumpiüter vist che ghe n'ha pussee de memoria per memurizà i dat.
Un disch cumpat al pö vess un CD:
- Audiu;
- Videu; Vídeu CD (VCD) o Süper Vídeo CD (SVCD)
- de dat; CD-ROM (dumà letüra), CD-R (scrivibil), CD-RW (re-scrivibil)
Furmaa principaj
- 8 cm - 215 Mb o 21 men
- 12 cm - 650 Mb o 74 men
- 12 cm - 700 Mb o 80 men
- 12 cm - 800 Mb o 90 men
- 12 cm - 875 Mb o 100 men
Un CD standard el gh'ha un diameter de 12 cm e un spessur de 1,2 mm, e'l pö tegnì dent 74-80 menü de müsega o 650-700 Mb de dat. A l'è faa de pulicarbunaa che l'è quataa cunt un strat de alümini (induè che la finiss l'infurmaziun) e pöö a la fin un strat prutetif.
A diferenza del vinil o de la müsicasseta, un CD a l'è un sistema digital de registraziun.


text:
Vidi d'ingress
El vidi d'ingress (ciamaa despess visa, dal latin charta visa, carta che l'è stada vista) l'è on permiss che on paes el dà a on forestee de 'gnì dent per on temp e on motiv determinaa. In d'on quaj paes gh'è anca el vidi de sortida, per andà foeura dal paes.
Normalment el vidi el vegn daa de n' Official de l'Immigrazion a la frontera, ma al di d'incoeu on poo de paes domanden de avegh el vidi prima de andà in del paes.
-
Vidi de sortida temporanea de l'URSS
-
Forma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Incoeu i vidi hinn di tesseritt, asquas semper taccaa al Passaport, che 'l vegn daa de ona Ambassada o on Consolaa.
Normalment gh'è dent:
- L'utorita che l'ha relassaa
- La data del relass
- Ona durada del soggiorn
- La validità del vidi
- Ona motivazzion
In d'on quaj paes gh'è anca ona limitazzion al territori: Per esempi on vidi frances el pò riferiss domà ad ona Collettività d'oltre mar e 'l vidi cines el permett mia de andà in Tibet.
Tip de vidi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A vardà i divers paes, pòdom avegh on elench general di vidi emettuu:
- Vidi de transit, che 'l serviss a passaa per rivà in d'on olter paes.
- Vidi de turista, per quej ch'i van in vacanza
- Vidi de lavoraa, per quej ch'i voeuren lavorà in del territori
- Vidi de student, per quej ch'i studien
- VIdi da giornalista
- Vidi de matrimonio, per quej ch'i voeuren sposass cont el cittadin del paes
Eccezzion e motivazion de rifiut[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El serviss minga semper el vidi, ad esempi i cittadin de l'Union Europea pòden girà liberament in tutta l'Union. Tra l'alter, i forest i gh'han de ciappà domà el vidi de on paes (despess quell de ingress) e 'l val in tutt i paes de Schengen.
Despess i paes pussee important fan di accord cont i olter paes per permett ai sò cittadin de andà senza el vidi.
I vidi pòden vess anca rifiutaa, i motivazion pusse normai hinn:


text:
Ils novs trens Grischuns vegnan da la Turgovia
- Mardi, 14.6.2016, 9:05
La Viafier retica cumpra 27 trens novs da l’interpresa Stadler Rail dal chantun Turgovia per ina summa da 285 milliuns francs. La cumpra stat en connex cun la strategia 2020 nua che la Viafier retica sto remplazzar in quart da ses trens e locomotivas.
Tenor ina communicaziun en il Fegl uffizial chantunal ha la Viafier retica vinavant surdà ina opziun a l’interpresa Stadler Rail sin ulteriurs 19 trens novs. L’interpresa Stadler Rail appartegn al anteriur cusseglier naziunal Peter Spuhler. L’interpresa ha gia furnì l’emprima cumposiziun da tren il december 2015 per la lingia dal Alvra.
RR novitads 08:00


text:
Brischament en chasa da pliras famiglias a Glion
- Mardi, 15.12.2015, 14:27
Tar in brischament d’ina chasa da pliras persunas a Glion è ina persunas vegnida blessada lev, quai scriva la polizia chantunala. L’abitaziun en l’emprima auzada è vegnida donnegiada ferm.
La notg passada a las 02:00 han il locatur da l’abitaziun da 41 onns ed ina ulteriura abitanta remartgà il fieu ed alarmà ils pumpiers. Lez han pudì controllar l’incendi. Las raschuns per il brischament vegnian intercuridas da la polizia. Ils donns muntan a plirs 10'000 francs.
RR novitads 12:00


text:
Cüra Stamina
La Cüra Stamina, in italian Metodo Stamina l'è una cüra senza cunferma scentifica. Per el so criadùr, el professur Davide Vannoni la pò cürà tant malatie, ma gh'hinn minga di stüdi che pröven che el "metodo" laura.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sigund el Vannoni, el so metod el nass in del ann 2007 in Ücraina quand di scenziat pröven a curà la so paralisi a la facia. [1]
El 25 de marz del 2013, el Senat de la Repüblega Italiana decreta la sperimentaziun del metodo, ovviament la cümunità scentifica l'è minga tropp cuntenta.
El 10 de utuber, inveci, el Minister de la salüd desìd de fa minga la sperimentaziun.


text:
Principi dal argümeent
In anàlisi cumplessa, ul Principi dal argumeent (u Principi dal argumeent da Cauchy) al stabiliss che, si f(z) a l'è una funziú merumorfa deent e sü un cuntuur saraa C, cun nissü Zeru e nissü Pòol sü C, alura la diferenza intra i zeru e i pòol a l'è cüntada par la fòrmüla sigütaant:
indúe N e P i denota respetivameent ul nümar da zeru e pòol da f(z) deent ul cuntuur C, cunt cada zeru u pòol cüntaa cun la suva mültiplicitaa. Cheest teurema al assümm che ul cuntuurn C al síes sémplis, i.e. senza autu-intersezziú, e urientaa in sentüü antiurari.


text:
Sharon Fichman
La Sharon Fichman (Turònt, 3 ad Dicémbar dal 1990) l'è na tenìsta ebrèia canadéśa prufesiunìsta da 'l 2009 ch'in dla sò caréra l'à mis in bisàca òt tìtui ITF. La gh'à anc la sitadinànsa 'd Iśraēl. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è élta un mét'r e ssanta-tri e la péśa sinquànta-sèt chilo.
L'è rivàda a èsar la nùmar utànta-sèt dal mónd al 31 ad Mars dal 2014. I sò genitōr i èṅ tut dū di inśgnēr.
Caréra
La Fichman la taca a pistàr i camp ITF in dal 2005 e a la fiṅ d'l an la śōga subìt dū finàli, vinsénd-an una. 'L an dòp la próa a far al salt in dal mónd WTA ma la n pasa minga 'l qualificasiòṅ a Amelia Island, Montreal e Quebec City. A 'l inìsi dal 2007 la pèrd dū finàli ITF e pò la pèrd da la Dominika Cibulková in dal qualificasiòṅ dal Premier ad Turònt.
La canadéśa la śōga in dal Favràr dal 2008 'l ITF da stantasìnc-mila dòlar ad Midland in dua la ciàpa la paga da la Melanie South in di quàrt par 0-6 4-6. In Śugn la fà méj a Waterloo pardénd in finàl. In Luj, cun na carta salvàdga in bisàca, la tōś part par la prima vòlta in dla sò vita a 'l tablòṅ prinsìpał 'd un turnèo WTA a Turònt ma la céd subìt a la Jill Craybas par 4-6 3-6, stés quèl anc a la fiṅ d'l an quànd qvéi ad Quebec City i l'invìdan par śugàr dirèt ma lē la và fóra a 'l prim tùran cun la Bethanie Mattek-Sands par 3-6 3-6.
In dal Śnar dal 2009 la śōga àtar dū finàli ITF da vintsìnc-mila dòlar e la in pòrta a cà una e pò n'atr'incóra in Avrìl a Osprey. In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a Esturìl ma pò la céd in tri sét a la rusa Marija Kirilenko. In Istâ la patìs tri scunfìti da gl'itagliàni Alberta Brianti a Wimbledon, Tathiana Garbin a Bùdapest e Nastassja Burnett a Palèrum. In Setémbar a Bièla la riva in finàl in 'n impurtànt ITF da sènt-mila dòlar ma la pèrd da la Petra Martić par 5-7 4-6. La finìs la stagiòṅ a la puśisiòṅ 132 dal ranking.
In dal 2010 la n s qualìfica minga a Auckland, Hobart e Melbourne, mént'r in Culómbia la pèrd subìt a Cali (7-5 4-6 6-7 da la Klára Koukalová) e a Bugutà (3-6 6-3 4-6 da l'Angelique Kerber). A Acapûlc invéci la s insfìlsa in di quàrt stendénd prima la Sorana Cîrstea par 6-2 6-0 pò baténd anc l'ucràina Marija Korytceva par 6-2 6-3. In dal rèst dla stagiòṅ però la màcia sù pôc, sōl dū quàrt ITF.
La taca al 2011 vinsénd 'l ITF ad Plantation baténd la Camila Giorgi in semifinàl par 3-6 6-3 6-3 e l'Alexandra Cadanțu in finàl par 6-3 7-6. A Bugutà la riva in di utàṿ pasànd p'r al qualificasiòṅ (6-4 5-7 2-6 da la padròna 'd cà, la Catalina Castaño) pò in Luj la vins 'n àt'r ITF a Waterloo e acsè la finìs 'l an a 'l 166śum pòst.
La prima part dal sò 2012 'l è 'n diśàstar. La s fà védar sōl in d'l ITF ad Caśèrta in Maǵ in dua la riva in semifinàl. In Luj invéci la vins incóra a cà sua a Waterloo baténd la Julia Glushko par 6-3 6-2 e pò in Agóst la và in Rumanìa par mét'r-as in bisàca anc al tìtul d'l ITF ad Mamàja. A s véd pròpria ch'adès la canadéśa la gh dà dèntar parchè fra Setémbar e Utóbar la fà tri finàli ITF ad fila anc se pò la i pèrd tuti. Turnàda in Cànada, l'incróśa par dū vòlti la sò bistiàsa négra, l'Eugenie Bouchard, pardénd-ag sèg in di ITF ad Saguenay e Turònt ma faghénd listés quàrt e finàl. 'L ùltim turnèo ITF ch'la śōga in dal 2012 'l è 'l ITF ad Phoenix in Nuvémbar. Chè la Sharon la céd a la Madison Keys in semifinàl par 1-6 3-6.
La Fichman la taca la stagiòṅ 2013 vinsénd subìt 'l ITF ad Pòrt Santa Luśìa (6-3 6-2 a la Tadeja Majerič). A Bugutà la pasa 'l qualificasiòṅ par pò pèrdar da la Francesca Schiavone par 6-4 4-6 4-6. In Maǵ la pèrd da l'Yvonne Meusburger la finàla d'l ITF ad Wiesbaden in Germâgna mént'r in Śugn, in sl'èrba, la céd in semifinàl a Nottingham a la Petra Martić. In Luj la bat la Kimiko Date-Krumm e la Barbora Záhlavová-Strýcová in d'l ITF ad Vancouver ma minga la Johanna Konta in finàl. In Agóst la dasfrùta na carta salvàdga par śugàr al Premier ad Turònt. A 'l prim tùran la fà fóra cl'atra carta salvàdga canadéśa, la Stéphanie Dubois, ma pò a 'l secónd tùran l'incróśa la Jelena Janković e la gh céd par 4-6 6-7.
In dal 2014 la pasa 'l qualificasiòṅ a Auckland e pò la bat anc la Sorana Cîrstea par 6-1 6-4 prima ad lasàr-'g al péni cun la Garbiñe Muguruza Blanco in tri sét. La fà cumpàgn anc a Acapûlc in Favràr in dua la gh'à la méj cun l'Yvonne Meusburger prima ad cédar a la francéśa Caroline Garcia par 2-6 5-7. A Indian Wells la patìs na lesiòṅ da la Sara Errani ch'la la manda a cà, incóra a 'l secónd tùran, c'n al puntéǵ ad 1-6 1-6. A Miami invéci la n pasa briśa 'l qualificasiòṅ farmànd-as in dū sét quànd la bèca la Coco Vandeweghe.


text:
Tornê de hockey interladin 2017: Ampëz davagna l’otava ediziun
La ediziun 2017 dl tornê de hockey danter les scores mesanes dles valades ladines é jüda a piz dan da püch tl stadium dla dlacia „Zunaia“ a Alleghe. Jogadus de Gherdëna, dla Val Badia, de Fodom/Alleghe, de Ampëz y de Fascia á combatü por le titul „Campiun de hockey interladin 2017“. Le prömes trëi posiziuns é jüdes a Ampëz, Gherdëna y Fodom/Alleghe.
Dal 2010 vëgnel organisé vigni agn n tornê de hockey danter les scores mesanes de Gherdëna, dla Val Badia, de Fodom/Alleghe, de Ampëz y de Fascia. I pröms trëi agn é le tornê gnü metü da jì a Alleghe, daldô tl 2013 te Gherdëna y tl 2014 te Fascia, tl 2015 tla Val Badia y spo l’ann passé a Cianacëi. „Le tornê de hockey é na buna ocajiun por i scolars y les scolares dles valades ladines y da se confronté te n spirit de fairness y de barat cultural“, á sotligné l’intendënt ladin Roland Verra che á tut pert ala premiaziun.
Vigni valada ê rapresentada al tornê cun öna na scuadra y á soghé cun dötes les scuadres dles atres valades. Le pröm post á arjunt la seleziun de Ampëz, al secundo post é rové Gherdëna, al terzo post la scuadra da Fodom/Alleghe, spo s'á tlassifiché cuarta la seleziun de Val Badia y cuinta la Val de Fascia. La proscima ediziun tl 2018 gnará organisada a Sëlva y la responsabilité organisativa sará dl Ofize Sorvisc sport de scora dl’Intendënza ladina.
Foto 1: La scuadra de Ampëz á davagné, do l'ediziun 2016, ince l'ediziun atuala rovan al pröm post (Foto: Ofize Sorvisc sport de scora)
Foto 2: La seleziun dles scores mesanes de Gherdëna é rovada al secundo post (Foto: Ofize Sorvisc sport de scora)
Foto 3: La scuadra de Alleghe/Fodom é rovada terza (Foto: Ofize Sorvisc sport de scora)
Foto 4: La seleziun dles scores mesanes de Fascia (Foto: Ofize Sorvisc sport de scora)
Foto 5: Tornê de hockey interladin 2017: foto de grup (Foto: Ofize Sorvisc sport de scora)
Foto 6: Tornê de hockey interladin 2017: foto de grup (Foto: Ofize Sorvisc sport de scora)


text:
Scandal da svapur - Winterkorn en il visier dals investigaders
- Glindesdi, 20.6.2016, 16:22
L'anteriur schef dal concern da VW, Martin Winterkorn, ruchegia en il visier dals investigaders. La raschun saja il suspect da manipulaziun dal martgà tras ils titels da Volkswagen.
Quai communitgescha la procura publica da Braunschweig. Ils investigaders sajan vegnids activs pervi d'ina denunzia peanala da la surveglianza da finanzas.Tar las inquisiziuns giaja quai per la renfatscha che VW haja tut tenor informà memia tard il martgà da finanzas davart il scandal da svapur. I valia dentant la presumziun d'innocenza.
Dasper Winterkorn sa drizzan las inquisiziuns er cunter in ulteriur commember da la direcziun. Las autoritads han però punctuà ch'i na sa tractia betg dal president en uffizi, Hans Dieter Pötsch.
RR novitads 16:00


text:
Hauptinhalt
La cura dla rujeneda
Diretives per n'adurvanza nia descriminënta dla rujeneda ti tesć dl’Aministrazion provinziela
Tlo pudëis liejer la diretives per na rujeneda nia descrimënta
Normes giuridiches: aspec linguistics y tecnica de legislazion
Tlo iel da abiné cunsëies per scrì te na rujeneda aministrativa plu tlera y plu saurida da ntënder – y cundechël nce plu respetëusa di zitadins y dla zitadines. Oradechël pudëis tlo nce abiné na descrizion dla revijion linguistica dla normes giuridiches.
Terminologia giuridica y aministrativa
Tlo giapëis nfurmazions sun l lëur dla cumiscion terminologica (TERKOM), sun bistro y la listes terminologiches.
Model di criters
Chiló ciafëise le model di criters por la conzesciun de alisiraziuns lauré fora dal Ofize Chestiuns linguistiches.
(Atualisà ai: 05.01.2018)


text:
POSIZIUN INIZIALA
Star davant la paraid. Sa pusar levamain cun ils mauns vi da la paraid. Inclinar levamain la chomma davant. Stender enavos la chomma davos. Ils pes guardan en direcziun da chaminar.
ANDAMENT DAL MOVIMENT
Metter la chomma davos uschè lunsch enavos ch’ins senta ina leva tensiun en il ventrigl ed en la foppa dal schanugl. Stender il chaltgogn vers il palantschieu. Tegnair la posiziun.
POSIZIUN FINALA
Plaunsieu dar liber la posiziun e metter enavos tschella chomma.
Criteris quantitativs
Durada: 15 secundas
Ritmus dal moviment: tensiun constanta
Dumber da serias: 3
Pausa tranter las serias: 1 minuta
Durada totala per tensiun: 3 minutas
Unitads da trenament: pussaivel mintga di
telechargiar pdf


text:
Gian-Reto Meier-Gort nov manader da la KESB dal Grischun dal nord
- Mardi, 14.6.2016, 11:16
La regenza grischuna ha elegì Gian-Reto Meier-Gort sco nov manader da l'autoritad per la protecziun d'uffants e creschids dal Grischun dal nord KESB. L'um da 37 onns è actualmain commember da l'autoritad da la KESB e docent a la scola spezialisada superiura da pedagogia sociala a Zezras.
Gian-Reto Meier-Gort remplazza Peter Dörflinger che surpiglia il settember la direcziun da la KESB da l'Appenzell dador. Sco manader da la KESB Grischun dal nord vegn Meier-Gort a surpigliar il timun organisatoric dal pli grond dals 5 uffizis spezialisads en il sectur da la protecziun d’uffants e creschids cun 23 collavuraturs, scriva la regenza grischuna.
La KESB Grischun dal nord è responsabla per ils circuls da Lanquart, Plessur e Plaun. En pli vegn el er a seser en la gestiun da la KESB Grischun che sa cumpona dals 5 manaders dals uffizis spezialisads. Meier-Gort è maridà e bab da dus uffants.
RR novitads 10:00


text:
Les sozietês dla ferata mëss rete inće les intardiades porvia de “forza plü alta”
La Curt de Iustizia dl’Uniun Europeica che é a Luxemburg à fat fora cun na sentënza che na sozieté dla ferata mëss ti rete, tl caje de intardiades importantes, a sü tliënć na pert dl prisc paié por la trassa, inće sce chësta intardiada é gnüda gaujada da evënć de “forza plü alta”. Tla Zentrala di Consumadus vëgn odüda chësta sentënza de bun edl.
Aladô dl regolamënt UE à che che é sön le iade le dërt da ciafè zoruch altamo le 25% dl cost dl iade tl caje de na intardiada danter öna y döes ores. Sce la intardiada é majera co döes ores mëss la sozieté rete altamo le 50%.
La sentënza reverda dötes les sozietês dla ferata d’Europa. Les tlausoles metüdes ite tles condiziuns dl sorvisc che stlüj fora na retüda ti caji de forza plü alta ne vel nia plü. Chël ô dì por ejëmpl che inće Trenitalia mëss ajornè sües condiziuns generales dl sorvisc. Les regoles vel inće por le trasport local, inće sce che che s’anüza dl sorvisc local ciafa dainré zoruch i scioldi, dantadöt ajache al vëgn dant dainré intardiades de passa n’ora y ajache al é n “lim bagatela”: somes de manco co 4 euro ne vëgn nia retüdes.
Aumënt dles tarifes dl scoaćiamin
Prestaziuns sotmetüdes a CVA dl 10%
Vigni trëi agn vëgn les tarifes dl scoaćiamin ajornades. Mesanamënter é i prisc gnüs alzà dal 2009 incá dl 9%, ater co por ći che reverda le control di föms de desćiaria. La tarifa é gnüda adatada al cost real (n’atra manira da mosoré) y é de 38,97 € (cun la CVA laprò) por combustibli licuig o da gas. Por combustibli solig (lëgna, pellets y i.i.) é la tarifa indere de € 48,85. Le dovëi de control di föms de desćiaria por implanć a combustibli solig é jü en forza dl 2011 cun les desposiziuns sön les emisciuns di implanć termics. Da d’aisciöda de chësc ann incà ne tómel nia plü le terminn por baratè le scoaćiamin, mo al po gnì baratè te vigni momënt. Implü él gnü mudé l’alicuota CVA da apliché: l'Agenzia dles Entrades à tut la dezijiun (cun la ressoluziun 15E) da apliché la CVA dl 10%: por les prestaziuns che reverda la revijiun periodica obligatoria, le control dles emisciuns, sciöche inće i laûrs de netija di implanć de scialdamënt (intervënć de manutenziun ordinara), ma sce istalà te frabicać cun destinaziun abitativa privata.
De plü informaziun sot a: www.centroconsumatori.it.
Metede averda ales spam - ona de e-mails cun ghiranza de paiamënt
Ti ultimi dis ti él rové ala Zentrala di Consumadus Europeica (ZCE) de Balsan tröpes segnalaziuns sön e-mails che reverda la ghiranza de paiamënt por produć o sorvisc mai damanà y mai ciafà. Vigni e-mail é atramënter: i mitënć é desvalis, le produt é n ater, les ghiranzes de paiamënt se referësc a somes desvalies y mëss gnì paiades sön cunć che variëia aladô dl caje. Ći che é indere anfat é la strotöra y la sintassa, le fat che degönes dles porsones che à ciafè l’e-mail n’à comanè val’ y na injunta tl format zip.
Les e-mails s’adressëia normalmënter al utënt fajon referimënt ala misciun e-mail, baia de n “cunt nia paié” y al sta scrit: “al vëgn perié da paié atira” cun n link.
Che che ciafa na te’ e-mail dëss la cancelè y ne daurì l'injunta.
Pro la Zentrala di Consumadus Europeica de Balsan (www.euroconsumatori.org) él da ciafè na brosciüra cun consëis sön co cumprè sön internet en segurëza.
Imprësć personai cun curides d’assiguraziun dl debit che romagn
Le signur T. à tut sö ti ultimi 3 agn imprësć personai desvalis por na soma totala de 25.000 euro. Por vignun de chisc imprësć àl inće stlüt jö n’assiguraziun por curì le debit che romagn: chëstes assiguraziuns é por paié le debit che romagn tl caje de mort dl benefiziar dl imprëst, zënza aziché che che ërpa. Por stlü jö chëstes assiguraziuns à le signur T. messü dè indicaziuns sön süa sanité. Plü dessigü ti à le signur T. ma ćiarè debota a chëstes anotaziuns scrites a pice – y ajache ara ti jô bun, àl dè dant da ne avëi nia problems de sanité. Al s’à desmentié da dè dant che al â da agn problems de presciun alta y che al tolô ite vigni dé medejines. Chësc invern ti àl dè le bot y al é mort; le dotur à scrit sön le zertificat de mort che bonamënter él mort porvia dla presciun alta. I arpadus – la fomena y le möt dl signur T. – vëgn impormò do la mort lassura di imprësć. Mo ai se sta zënza fistide ajache ai vëgn inće lassura dles assiguraziuns. Porchël ti lasci alsavëi ales compagnies d’assiguraziun che al é mort y dà jö döta la documentaziun dl dotur. Dal’analisa dl caje vëgnel fora che le signur T. à detlarè le falz canche al à stüt jö les assiguraziuns y porchël ne pàieres nia. A chësta moda à la vëdua y le möt messü paié döta la soma che messâ ćiamò gnì retüda. Baldi ne n’é chël dl signur T. nia n caje isolé: al é tröpes families che é te chësta situaziun. Y i caji vëgn vigni mëis deplü.
Nüsc consëis
Liede avisa döt le contrat inće ći che é stampè a pice (o dër pice); no detlarede mai cosses che n’é nia vëi; baiede dagnora cun les porsones de familia di imprësć tuć sö a na moda che ares sais.
Refodam: Ćiarè da tignì fora le refodam impede nen fà !
Dessot ciafëise n valgügn consëis por cumprè ite te na manira sostenibla, che vëgn da na scomenciadia di consumadus dla Germania:
- ćiarede da ne cumprè nia ordöra y verzöra te tasces de plastica;
- chiride fora inće ti supermarćià le patüc nia fat ia;
- tignide fora i produć cun confeziuns por nia, por ej. chi cun d’ater cartun. Tignide fora i produć che vëgn fać ia singolarmënter te de pices porziuns, por ej. patüc duc;
- cumprede dal produtur y tla regiun: pro les venüdes por corespondënza vëgnel inće a s’al dè refodam, ajache le patüc vëgn fat ia por la spediziun;
- tolede plülere les confeziuns da ćiarié do, nia ma por le patüc da mangé mo inće por le polber da lavè guant, da lavè jö y la jafa;
- chiride fora les bozes da dè zoruch canche i cumprëis lat o boandes;
- la boanda miù marćé y olache al vëgn sciuré demez manco ressurses é l’ega de pipa, y tla maiù pert di comuns éra inće bona. L’ega te boza à na gran faziun sön l’ambiënt, inće chëra te restaurant;
- tolede bossi, bozes o termos da adorè danü por mëte ite le patüc da mangé y les boandes;
- sc’i cumprëis mebli o aparać eletrics metede averda a süa dorada. Por se informè sön i punć de forza di produć podëise fà referimënt por ej. a revistes de tests sön i produć;
- baratede fora les patrîs cun aparać da ćiarié. Cun chisc vara da sparagné scioldi y ne fà nia refodam problematich;
- les biblioteches é importantiscimes por le sparagn dles ressurses y la sconanza dl ambiënt.
Fotovoltaich: rovà i sostëgns
Bele de messè él gnü arjunt le lim mascimal di sostëgn por la costruziun di implanć fotovoltaics, dà fora tl cheder dl Cuinto Cunt d’Energia (Quinto Conto Energia). Al romagn la poscibilité da trà jö le 50% dala cuta sön le davagn por l'instalaziun di implanć fotovoltaics te ćiases che é bele.
Le Cuinto Cunt d’Energia é gnü stlüt ai 6 de messè. Porchël ne vara nia plü da chësta data da dè jö domandes de sostëgn. Le lim de 6,7 miliarg preodü por i sostëgns por le fotovoltaich é gnü arjunt.
Chël ô dì che śëgn n’él nia plü la poscibilité da podëi s’anuzé de sostëgns por le fotovoltaich por les costruziuns nöies. Por frabicać che é bele indere vara da s’anuzé de na detraziun fiscala por i laûrs de manutenziun y ressanamënt (lege n. 449/1997 art. bis DPR 917-86).
De plü informaziuns é da ciafè sön www.centroconsumatori.it.
Al é pié ia le car sharing: www.carsharing.bz.it
Cun la parora car sharing (dal inglej car “auto” y to share “partì”) mìnon adorè deboriada un o de plü auti. Atramënter co tl caje dl imprëst, pon cun le car sharing adorè n auto inće por n tëmp cört, ćinamai ma por n valgönes ores.
Car Sharing Südtirol é pié ia a mez setëmber a Balsan, Maran y Mals (Balsan 12 auti, Maran 6, Malles 3; spo piaràl ia a Porsenù, Bornech y Sterzing).
Do che an s’à scrit ite pon apostè l’auto por telefonn, tres n’app o tres le portal internet www.carsharing.bz.it y jì a dô l’auto tla plaza da parchè resservada. L’auto podarà gnì daurì cun le Südtirol Pass o cun la tessera tliënć. Les tles é tla lada dant. Le paiamënt vëgn fat tres trasferimënt bancar, cherta de credit o sön domanda cun groaria bancara ala fin dl mëis.
I cosć tol ite: la tassa de registraziun una tantum (25-40 euro), la tarifa anuala (25 euro), la tarifa orara (danter 5 y 6 euro ia por le dé, 1 euro de net) o la tarifa al dé (danter 29 y 39 euro aladô dl auto le pröm dé, y 25-35 euro por i dis dedô). Implü röiel pormez le cost a chilometer de 0,20 euro.


text:
Courtedoux
Courtedoux a l'è un cumün sgüisser del distret de Porrentruy, in del Cantun Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.13 km² e in del Dicember 2010 el gh'eva una pupulassiun de 722 abitant.
El cumün de Courtedoux el se tröa a una altitüden de 470 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Porrentruy, Bressaucourt, Chevenez, Bure.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Courtedoux in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cussegl dals chantuns vul anc dapli guardias da cunfin
- Mesemna, 16.12.2015, 14:43
Il dumber da guardias da cunfin duai vegnir augmentà. Quai ha decis il Cussegl dal chantuns cunter la veglia da sia cumissiun, però en il senn da las iniziativas dals chantuns da Basilea Citad e Campagna.
Ils augments dal persunal da la guardia da cunfin che sajan gia decidids na tanschian betg. Quai l'argument da la maioritad dal Cussegl dals chantuns. Ils ultims onns aveva il Cussegl federal numnadamain creà 80 ulteriuras plazzas, e la stad approvà da crear ulteriuras 48 plazzas.
Tenor l'iniziativa dals chantuns da Basilea na tanscha quai però betg per garantir a tut ils cunfins «ina situaziun da segirezza da buna qualitad che la populaziun resenta sco adequata a la situaziun». Cun 31 encunter 8 vuschs (tar 1 abstenziun) ha la chombra pitschna decidì d'augemtnar il persunal.
La fatschenta va ussa en il Cussegl naziunal.
RR novitads 15:00


text:
Commemoraziun per Jörg Schneider
- Sonda, 26.9.2015, 17:23
A Turitg, en la baselgia Fraumünster, han pliras tschient persunas prendì cumià oz da l'actur Jörg Schneider ch'era mort l'avust passà. A questa commemoraziun publica han fatg part er numerus collegas acturs ed amis da Jörg Schneider.
Schneider è vegnì undrà sco persuna da tribuna extraordinaria, ma er sco carstgaun sensibel, perdert ed amabel. Jörg Schneider era surtut er vegnì enconuschent sco actur da las paraulas da Chasperli.
Manà tras la celebraziun ha il teolog e scrivent Ulrich Knellwolf. Il curs da vita ch'il schef da cultura da la gasetta NZZ, Manfred Papst, ha scrit, ha prelegì l'actur da film Daniel Rohr. Era la presidenta da la citad Corine Mauch ha tegnì in curt pled. Per la rama musicala ha procurà la sopranista Elena Mouc, la moderatura da televisiun Sandra Studer ed il chor Zürcher Sängerknaben.
L'actur apprezià e popular è mort ils 22 d'avust cun 80 onns en consequenza da cancer.
RR novitads 17:00


text:
La Medaia de Martin Rainer (1991 Porsenù)Pert dant
Na imaja dl Sant cun l’iscriziun incëria: Freinademetz Josephus S.V.D.
Le Sant vëgn prejentè te na forma dër realistica: na figöra megra, straciada jö dal laur, dal pais de na vita miscionaria düra, sfadiosa, plëna de sacrifizi che comporta renunzies y poerté. Le guant da cinej ne mostra nia ma sciöche Freinademetz se vistî; al indichëia inće l’interesc dl Sant de deventè n cinej tra y por i cineji. L’amur por la jënt che ti ê afidada, le lasciâ scovrì i tesurs de chësta cultura, y àl ne savô co l’aprezè che cun la parora, i oress inće ester tl cil n cinej. Le liber chilò è dër gran y signé tl zënter cun na gran crusc. I dëić dla man dërta mostra sön le liber che sta por la parora de Dî che è gnüda da nos tres l’ejëmpl de Gejù Crist y che le Sant à protlamè. Pert rodosa
La pert rodosa dla media mostra le Sant impé te na barca sura le mer. Dala pert ciampa dla spona él da odëi la dlijia de Badia y lassura l’ann dla nascita dl Sant, 1852. Söla man dërta dla spona vëigun n tëmpl cinej y l’ann de süa mort, 1908.
Ujöp Freinademetz, vistì da cinej, porta te sües mans na gran crusc: Al la porta da Badia a Shantung-Süd; la crusc che significhëia la noela dl amur misericordius de Chël Bel Dî, che se à manifesté te Gejù Crist. Azetè la crusc ô dì azetè l’amur de Chël Bel Dî, mo inće la soferënza tla propia vita acioche ala devantes punt vers na vita plü bela, la vita eterna. Gonot baiâ Siur Ujöp dla crusc. L’artist Martin Rainer prejentëia Sant Ujöp sciöche chël che porta la crusc. Al medemo tëmp an inće l’impresciun che al se mët sot la crusc, acioche ala ti dais proteziun. La barca simbolisëia la vita dl miscionar püch al sigü y fej recordè che cun la protlamaziun dla parora le miscionar se mët sö na barca che ciancantëia, adincuntra a chël post che ma la fede po dè sigurté. Mo la fede mët la barca plü al sigü che la tera frëma.
Sura la crusc él le simbol dla Santiscima Trinité: n triangul cun l’edl de Chël Bel Dî. Chël Bel Dî ne à nia lascè Ujöp fora de vista, canche al ê jü tla Cina. L’amur de Chël Bel Dî stlüj ite döta la tera y insciö ti stê Chël Bel Dî dlungia le miscionar a Badia tanche a Shantung-Süd. A man ciampa dl triangul él da odëi en forma de colomba le Spirit de Dî che à ispiré y cualifiché Ujöp da Oies al sorvisc miscionar. Ma sot la guida y la forza dl Spirit Sant podô Ujöp laurè cun tan de benedisciuns. Mo in ultima ne él nia le sforz o le savëi uman che porta fede; fede é dagnëra na grazia. A man dërta dl simbol dla Santiscima Trinité vëgnel fora la man de Chël Bel Dî, por dì che Chël Bel Dî ti mostra al miscionar le tru. La man de Chël Bel Dî fo inće dagnëra sura d’ël y ël à esperimenté la verité dla parora de Gejù: „degügn n’é bogn da i ( = i discepui de Gejù) stracè fora dla man de mi Pere“ (Jan 10,29). Le Sant da Oies à portè le Vangele da un n continënt al ater, da üna na cultura a n’atra. Al vio te na certëza tan sigüda che Chël Bel Dî se â manifesté te Gejù Crist y che porchël messâle gnì incundé a döta la jënt, deache ma te l ciafela la vita eterna.


text:
Stress el "Champus-Express"
Accumpignei Richard e Catrina tier siu spectacular enguladetsch el bistro dil "Champus-Express". Ina lingia da tren privatisada cuns hosps bein situai, che duessen vegnir puppergnai sin il viadi tochen a Vienna cun ina exclusiva purschida da champagner. La realisaziun digl enguladetsch para pil duo dat esser sempla sco era geniala. Els engolan la cassa dil bistro, bein emplenida cun daners, e nezegian la suletta e cuorta fermada, cuort avon Vienna per fugir ord il tren e scappar.
Tuppamein fan disturbis el decuors da fatschenta in streh tras siu quen. Els vegnan bein dad engular ils daners, mo la fermada cuort avon Vienna croda, pervia d'in disturbi el decuors da fatschenta. Ed aschia vegn quei enguladetsch tier ina vera via dalla crusch per nies duo tochen a Vienna.
Cheu selai tschentar la damonda: Tgei ei pli legher pil publicum: La traso nova improvisaziun da nies duo, il semper zuppar la preda, ni il persunal ch'ein smaledi entras la privatisaziun dalla lingia dil tren?
Decidi sez e gudi ina biala sera da teater...


text:
Anca sa v’interesa mia al balon e si mia tifuṡ dal Piaṡëinsa, a sum sicür ca cul cartél ché al mëtarà d’acordi tüt.
L’uriginäl l’era stä invintä dal gueran britanic in dal 1939, a l’inisi d’la seconda guera mundiäla, e al dṡiva: “Keep calm and carry on” (Stì chiet/cälam e tirì inans). Al g’äva da ves una manera par incuragiä la gint a andä mia ṡu d’ muräl sa i tudësch i arìsan bumbardä la Gran Bretagna, ma ala fëin i n’ l’han mia mäi stampä e dat via. Po l’é saltä föra in dal 2000 e in dal 2012 i han tacä a druäl par fä püblicitä a un sagàt ad roba diversa. Poc ala vota, cun i social network, a l’é dvintä una mania in s’la red. Al dé d’incö i s’ pölan catä di sid web in dua i s’ mudifican i culur e la scrita par scriv di mesag’ persunaliṡa. Tant cmé cust ché di tifus dal Piace.


text:
Mintga terz na dumogna betg examen d’ir cun auto
- Glindesdi, 16.3.2015, 15:58
Var in terz da las persunas che fan l'emprima giada l'examen pratic dad ir cun auto na dumognan betg immediat quel. Quai mussa la statistica da l'Associaziun dals Uffizis per il traffic sin via.
L'onn passà han passa 92'000 persunas absolvì l'emprima giada l'examen categoria B per autos da persunas e bunamain 60'000 èn vegnids tras. La quota dals examens absolvids cun success resta sur ils onns pulit constanta scriva l'associaziun. En media dovra in nov manischunz 1,48 emprovas fin ch’el dumogna l’examen d’ir cun auto.
RR novitads 16:00


text:
Il project «Mia Engiadina» vegn undrà cun in ulteriur premi
- Mesemna, 22.6.2016, 7:04
Il project «Mia Engiadina» survegn in award da l’Associaziun svizra per management dal lieu. Quai gia il segund premi naziunal suenter il premi d'innovaziun da Suisse Digital. Il project «Mia Engiadina» vul colliar l’Engiadina cun fibras da vaider.
Il project «Mia Engiadina» survegn l’award da l'Associaziun svizra per management dal lieu quai en la categoria «project interregiunal». Quai gia il segund premi da muntada naziunala suenter il premi d’innovaziun da Suisse Digital. Il premi è vegni surdà a chaschun da la 10avla « Real Estate Night» a Regensdorf en il chantun Turitg.
L'award vegn surdà per prestaziuns remartgablas en la promoziun da l'economia e dal marketing dal lieu.
Cun sia strategia vul il project «Mia Engiadina» pussibilitar novas furmas da lavurar en l'Engiadina Bassa.
RR novitads 07:00


text:
La storia vedla de Tarina Tarocia, feter desmentiada ia, do chëra ch'al n'é tres che damana do, é sëgn finalmënter danman: la möta Tarina s'à odü fora na bela sciora ch'ara oress se perié por tota da confermè, mo süa uma é decuntra. En Lönesc de Pasca va Tarina a la ciafè y la gran cassa che la sciora Cordula ti impormët ti fej na gran gola. En Domënia Blancia, impede jì mëssa, s'un sciampa Tarina y röia tles ciafes de na ....
"Iaco che va a fà le lou" é la storia de n möt che à pordü la vöia da jì a scora y va deperpo a rabì fora por chi bosc cina ch'al é bun n dé da baié sö süa picia só Sabina de jì impara. Impröma vai a s'ascogne inanter les roines de Ciastelac, spo da passè ia le rü sozédera che ...
La storia di "Corfs de Plaies" cunta de Crarin y Crarina che s'incunta d'aisciöda iaissö por les tëmples ërtes da Rina. Ai fej coa sön un de chi gragn pecios de Plaies y cô fora trëi de te' pici corfs fosc: Crassl, Crissl y Cressl. Crarin à n bel gran laûr da chirì adöm da mangé, al röia cinamai da Tornarëcia ia a odëi sc'ai à lascè indô val'
crosta dla picia marëna.
Ann de publicaziun 2006
Parores de Tone Gasser
Dessëgns de Siglinde Clara
34 Plates
Lingaz: ladin
Prisc € 8,00€


text:
Scira
Scira (o anca scila) l'è 'l nomm che ghe demm a la sostanza cavada foeura di avigg e che lor doperen per fà su i fav.
Inoltra in general ghe disom scira a la sostanza che la gh'ha quei caratteristegh chì:
- l'è ladina a temperadura ambient;
- la gh'ha el pont de fusion de circa 43°C;
- l'è minga inscì viscosa quand che la ven fonduda;
- la se deslengua minga in de l'aqua;
La scira, donca, la pò vess natural o artifizzial: de origin animal, vegetal, mineral o frutt de la lavorazion del petroli (compagn de la paraffina).
La gh'ha tanti fonzion, per esempi l'è doperada per i candel.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla scira la riva del latin cēra, con l'istess significaa. L'è doperada in tutt i lengov romanz (italian, catalan e spagnoeu cera, frances cire, romen ceară, sicilian cira, piemontes sira, venet çera, forlan cere, ligur sèia, sardegnoeu gera). La gh'ha di equivalent in di lengov celtegh (irlandes céir, breton koar, galles cwyr, manx kere, cornovajes kor, scozzes cèir). La vos latina l'è rivada anca in de l'albanes (qiri) e in del grech modern (kerì).


text:
Andreas Caminada envida en l'Igniv
- Glindesdi, 14.12.2015, 18:22, actualisà a las 18:42
Suenter ses gronds success cun l’ustaria en il chastè da Schauenstein a Farschno, avra Andreas Caminada quest’emna sia segunda ustaria. Il num è Igniv e l’ustaria è en il Grand Resort a Bogn Ragaz. Il cuschinunz renumà vegn a mirar sperasvi mintgadi en l’ustaria.
Schef da cuschina n’è dentant betg el, mabain il giuven da 26 onns Silvio Germann. El maina la cuschina cun 4 cuschiniers, en il service è in sommélier e 4 servients en acziun.
Il concept è pulit different a quel da l’ustaria existenta. En l’ustaria Igniv vegnan tut las spaisas servidas sin plattas ni en stgadellas sin maisa. Mintgin po lura sa servir sez ed uschia empruvar bleras differentas spaisas. Quai è in concept uni per in’ustaria da gourmet.


text:
Glion: Edifizi evacuà pervia da fim en il corridor
- Gievgia, 20.4.2017, 19:22
En il center da Glion ha il bajetg, nua ch'il negozi SPAR sa chatta, stuì vegnir evacuà pervia d'in alarm da fieu. Persunas n'èn betg vegnidas blessadas.
Cuort avant las 17:00 èn ils pumpiers da Glion vegnì alarmads. En la Glennerstrasse saja fim el corridor da la chasa numer 10.
Sco quai che Gion Casaulta, il chapitani da pumpiers da Glion, ha ditg ad RTR na saja la raschun da la fimera anc betg sclerida. Els hajan sco emprim stuì deliberar ils corridors dal fim e lura evacuar ver 25 persunas che abitan en quella chasa da tschintg auzadas. I n'ha dà nagins blessads. Casaulta quinta che las persunas sappian anc el decurs da questa sera turnar en lur abitaziuns.
En tut èn stads var 35 pumpiers cun in auto da cisterna en acziun.


text:
Coop cun dapli clients il 2015
- Glindesdi, 28.12.2015, 10:04
Il detaglist svizzer Coop ha gì 2% dapli clients l'onn 2015, quai malgrà il ferm franc svizzer.
Il schef da Coop, Joos Sutter, è cuntent cun l'onn 2015. Era perquai che Coop haja gudagnà parts dal martgà cumpareglià cun la concurrenza, ha ditg Sutter envers la gasetta dal detaglist.
Malgrà tut, Coop na vegnia quest onn betg a far tanta svieuta sco l'onn avant. Ina raschun saja ch'il curs minimal da l'euro saja vegnì abolì. Quai chaschunia ina situaziun difficila.
RR novitads 10.00


text:
Il december empermetta blers records da sulegl
- Glindesdi, 28.12.2015, 14:30
Anc quatter dis vai fin ch'il december è a fin - e gia datti emprims records quai che pertutga l'aura sulegliva. Tant a Cuira sco era a Buchs en la Vallada dal Rain dal Son Gagl avevi dà fin dumengia saira dapli sulegl durant il december ch’ils davos decennis, scriva SRF meteo.
Cun quai èn ils vegls records dal 2013 istorgia; almain per Cuira e Buchs. A Zermatt è numnadamain il record dal december 1991 era gia surpassà, quai cun 115 uras sulegl fin ier saira.
Ulteriurs lieus suondan
Oz datti fitg bler sulegl sur 700 meters sur mar ed en il sid. Il mardi datti vinavant sulegl, dentant in zic pli pauc en il Grischun ed en il sid. Er la mesemna e da Silvester pon vegnir rimnadas ulteriuras uras da sulegl. Fin Silvester po vegnir quintà cun novs records. A Tavau, Basilea e Glaruna èsi da far quint cun novs records gia vers glindesdi saira.
Tessin anc senza records
Il pli bler sulegl hai fin uss dà sin la Cimetta sur Locarno. Qua è il sulegl gia sa mussà dapli che 170 uras durant il mais da december. En il Tessin èn decembers cun bler sulegl però betg stgars, uschia ch’ils records dals 2001 èn anc valaivels. Sin la Cimetta era quai gia sis giadas pli sulegliv durant il december che quest onn. Er en auters lieus dal sid n’hai betg dà novs records.
Tut auter en l’onn nov
Suenter radund in mais è il ferm aut da la Mar Mediterrana consumà. A l’entschatta da l’onn nov datti in current fraid ed umid. Lura cuntinuescha l’aura cun aura varianta. Almain en la Bassa n’è il cumenzament da l’enviern er lura betg d’enconuscher.
RR novitads 14:00


text:
Av ricurdì “Amricord”? Mia “Amarcord” ad Fellini, anca s’ i du num i sa sméian parché i völan dì la stesa roba. Parlùm inveci dal docümentäri che al regista piaṡintein Roberto Dassoni l’ha fat par dä una testimuniansa viva ad la nosa leingua. In avtoin in n’ävan parlä in s’la Libartä e a Telelibartä. I prutagunista i en i vec’ ad Piaṡeinsa, ch’ i cointan la so storia in dla citä d’una vota.
Ecu, la preṡentasion la sarà giuidé 8 ad mag’ in dl’Auditorium ad la Fundasion ad Piaṡeinsa e Avgevan. Sum mia gnanmò l’uräri, ma v’al ricurdarùm prima ad cul dé lé. Intant fì un grup in dal fasulët.
Ché suta, al trailer dal docümentäri.
E ché i atur Francesca Chiapponi e Pino Spiaggi in d’un toc dal docümentäri.


text:
Stema de Com
Ol stema storeg de Com l'è un scud ross con una crox d'arjent.
Cuntegnüü
Stema ofiçal de l'aministrazion comunala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol stema ofiçal del Cumun de Com l'è: de ross a la crox d'arjent centrada, al mot Libertas de neger in banda indel quart canton.[1] L'è stait ricognossid con decret del Capo del Govern del 17 avril 1936.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La crox bianca in camp ross la nass in Lombardia come simbol gibellin, derivada da la Blutfahne, la bandera de l'imperador del Sacro Roman Impero.
Ol simbol citadin l'è descrid per la prima volta come rubra signa (segn ross), con sota-intendid cum cruce alba (con crox bianca), ind un poema sœ le guerra di Dex Agn (1118-1127) con Milan, componida da un anonem comasc de l'epoca.
La plœ antiga rapresentazion cognossida del stema l'è indel stemare de la Biblioteca Trivulziana a Milan (codex n. 1390).
Indel 1680, indela pianta topografega de Com de un'opera de V. Coronelli, la compar per la prima volta la corona, disegnada come una corona feudala: un circol pien de jeme, con vot ponte (cinq qe i s'pœl veder) perlade.
Indel Regn d'Italia Napoleoneg Com l'è una Bona Citaa de segonda class, a l'antiga crox l'è jontad ol canton franc destro de verd a la letera N d'arjent, con sora una stella de l'istess.[2]
Ol 9 de november del 1819, l'imperador Francesc I d'Austria al recognossiva a Com ol titol de "Citaa Regia", e la corona la entra d'ofiçal indel stema. Dopo la conquista de la Lombardia da part del Regn de Sardegna, la corona l'è cimada da ses fioron d'or (tri qe i s'pœl veder), tegnids da ponte, alternads da quater perle (do qe i s'pœl veder) tegnide da ponte; ol cercc l'è decorad con jeme romboidale e sferige alternade.
Ol mot Libertas[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima menzion l'è del 1619, indel'œvra Compendio delle croniche di Como de Francesco Ballarini: segond lu, ol mot latin Libertas al vegneress da la liberazion de la citaa dal dominio de Milan grazie al Barbarossa, e l'era scriit indel mez del stendard comunal.
Al saress stait tirad vià indele dominazion di Visconts prima e, dopo ol brev periodo de republica, di spagnœi dopo.
A la fin l'è tornad indel 1859. La scriita la permetiva anc de distenguir-l dal stema del Regn d'Italia.[3]
Galleria d'imajin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Stemma comunale - Sit ofiçal del Cumun.
Riferiments[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Stemma di Como - comuni-italiani.it
- ↑ Pietro Fontana, Lo stemma di Torno in un sigillo del comune e l'antico e il moderno stemma di Como, pp. 24-26, Casa Editrice Emo Cavalleri, Como, 1935
- ↑ Cesare Cantù, 1963


text:
Country rock
El Country rock a l'è un gener de müsega che'l mes'ciaa el rock cunt el country. Quest gener al fa riferiment ai disch de la fin dij agn '60 e'l scuminci dij agn '70 de gent cume: The Dillards, The Byrds, Gene Clark, Gram Parsons, Neil Young, Michael Nesmith, The Band, Bob Dylan, The Buffalo Springfield, Moby Grape e Area Code 615. 'Sti müsicista a hinn vegnüü sü cunt i cansun del country e del rockabilly dij agn '50 e hinn staa inflüensaa del rock'n roll dij agn '60.
I grüp che hinn vegnüü dopu a eren: The Flying Burrito Brothers, The Eagles, Little Feat, Linda Ronstadt, Poco, Pure Prairie League, The Doobie Brothers, The Marshall Tucker Band e Barefoot Jerry.
Anca i grüp de alternative country se poden cunsideraa in d'una quaj manera dent in del Country rock.


text:
venerdì 31 ottobre 2014
Presentato il “Lunario Parmigiano” 2015 di Parma Nostra giunto alla 34ma edizione.
(FOTO DI CRISTINA CABASSA)
(CLICCA SULLE FOTO PER INGRANDIRLE)
(Testo blu in italiano)
Nella suggestiva cornice dell'Aula Magna dell'Università di Parma, alla presenza delle autorità e di un folto pubblico di “Pramzàn”, è stato presentato il Lunario Parmigiano 2015 di Parma Nostra, giunto quest'anno alla 34ma edizione.
Preszentè al “Lunäri Prarmzàn” 2015 äd Pärma Nostra rivè ala 34ma edisjón.
A fär j onor äd ca' al Pro Retór Maria Cristina Ossiprandi, seguìda dal salut dal presidént äd Pärma Nostra Renzo Oddi. Dòpa à parlè al relator Profesor Almerigo Novarini ch' l' à spieghè socuànt pónt dal lunäri. Po' la parola a Giuseppe Mezzadri Vice presidént äd Pärma Nostra e anima operativa dal lunäri.
Ad alietär come al solit al coro dill vózi bianchi ädla Coräla Verdi dirét da Beniamina Carretta. Enrico Maletti l'à declamè socuànt poezjj in djalètt ch' j én in-t-al lunäri, d' Umberto Tamburini, Vittorio Campanini e Bruno Pedraneschi. Al profesór Giovanni Mori docént äd chimica a l'Universitè äd Pärma l'à parlè äd socuànt pónt important ädla nostra lénngua e l'à parlè dal lìbbor äd Giuseppe Mezzadri ch' al gnarà fora prosimamént con la Gazètta äd Pärma. Prezént in säla
Al Vice Prefét Fernanda Canfora, al capitan di Carabinér Giovanni Orlando, l'Asesór ala cultura dal cmón äd Pärma Laura Ferraris, Maurizio Trapelli màscra äd Pärma al presidént ädla Coräla Verdi Andrea Rinaldi e Mirella Cenni par la Famìja Pramzàna.
Tgnèmmos vìsst
E.M.
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Frabiché: sostëgns nüs en forza
Ai 26 de jügn él jü en forza le “decret svilup” che prevëiga n aumënt dles detrates dales cutes por i laûrs de recuperada dles abitaziuns, sciöche inće n arlungiamënt di terminns por s’anuzé di benefizi dles cutes por i ressanamënć energetics ćina ai 30 de jügn dl 2013.
Detrata dala cuta por i laûrs de recuperada
Les spëises por i laûrs de recuperada di frabicać, fać dai 26 de jügn dl 2012 ai 30 de jügn dl 2013, po gnì detrates dala cuta sön le davagn te na mosöra dl 50% (ćina śëgn ê le limit dl 36%). Implü é le cost mascimal gnü alzè da 48.000 euro a 96.000 euro.
Detrata dala cuta por ressanamënć energetics
La detrata dala cuta por i ressanamënć energetics romagn anfat (55%) ćina ai 31/12/2012. Dal 01/01/2013 ćina ai 30/06/2013 vëgn la soma da trà jö dala cuta arbassada al 50%.
De plü informaziuns ciafëise chilò: www.centroconsumatori.it.
Assiguraziuns sön la vita liades ai imprësć
ZCS: metede averda ales regoles nöies en forza dal 1. de lugio
Dal 1. de lugio inant él en forza le Regolamënt ISVAP (n. 40 di 3 de mà dl 2012), aladô dla lege sön les liberalisaziuns (lege n.27/2012), che fej fora i contignüs minimai dles assiguraziuns sön la vita coliades al’erogaziun de n imprëst o de n credit.
Sce l’erogaziun dl finanziamënt é lié a n’assiguraziun sön la vita, mëss la banca ti sotmëte al tliënt altamo dui preventifs de dui grups assiguratifs desfarënć, por ti dè al tliënt la poscibilité da se chirì fora instës l’assiguraziun sön la vita che é miù marćé (te 10 sis de laûr da canche al é gnü dé jö i preventifs).
L’assiguraziun chirida fora mëss gnì azetada dala banca, sce ara ademplësc les condiziuns minimales fates fora, y la lîta dl’assiguraziun ne po nia influenzè la spana di fić dl imprëst conzedü. Por alisiré le confrunt di preventifs él gnü laurè fora n fac simile standardisé.
De plü informaziuns: www.centroconsumatori.it/assicurazione
Assiguraziun de responsabilité zivila dl auto: curides plü altes
Da jügn inant mëss l’assiguraziun ester altamo de 5 miliuns de euro
Al plü tert ai 12 de jügn dl 2012 (ultima data) é i mascimai gnüs alzà dl dopl te düć i contrać d’assiguraziun de responsabilité zivila dl auto che ê bele gnüs stlüć jö ô che é gnüs stlüć jö. Denant ê le mascimal fissé dala lege de 2,5 miliuns de euro por i dagns ales porsones y de 500.000 euro por i dagns materiai.
Da śëgn inant é i imporć minimai preodüs dala lege de 5 miliuns de euro por i dagns ala porsona, y de 1 miliun de euro por i dagns materiai. L’aumënt é preodü da na diretiva europeica.
L'aumënt ne podess nia influenzè les premies; mo al pîta na majera sconanza a che che à albü dagns te n bur inzidënt.
Metede averda sce I ëis apostè cun l’agenzia de iadi Mundolengua – la cooperativa é gnüda desliada y i iadi ne vëgn nia garantis!
La Zentrala di Consumadus (ZCE) n’à nia ćiamò coiü adöm dötes les informaziuns, mo al é sigü che l’agenzia de iadi Mundolengua da Maran é gnüda desliada y che ara ne po nia jì inant cun süa ativité. Por che che à prenotè na sojornanza pro chësta agenzia él sambëgn na gran delujiun: les vacanzes ne vëgn nia garantides!
L’agenzia de iadi Mundolengua da Maran se cruziâ dantadöt de vacanzes y sojornanzes por imparè lingac foresć. La Provinzia Autonoma de Balsan à deslié d’ofize chësta cooperativa y ne ti à nia conzedü da jì inant cun süa ativité. Por i tliënć de chësta agenzia – dantadöt jogn y studënć – él sambëgn ri ajache al ô dì che la vacanza – prenotada y paiada – ne vëgn nia garantida. I consumadus po s’anuzé dl sorvisc d’assistënza debann dla ZCE: i podëis ortié na e-mail a chësta misciun info@euroconsumatori.org o cherdè sö al numer 0471/980939 dal lönesc al vëndres dales 8 ales 16 y vigni secunda y cuarta sabeda dl mëis dales 9 ales 12.
Cuta de bol di cunć corënć: co fà da la tignì fora
N decret dl Ministêr dl’Economia y dles Finanzes (decret 24/05/2012, publiché tla GO di 01/06/2012) porta n pü’ de tlerëza sön l’argomënt “cuta de bol”.
Por ći che reverda i estrać di cunć corënć y i libri de sparagn (bancars o postai) é la cuta dal 1. de jenà dl 2012 inant de 34,20 euro sce le tliënt é na porsona fisica, y de 100 euro sce le tliënt é na porsona iuridica.
Le decret confermëia che la cuta de bol ne vëgn nia aplicada ales deponüdes “minimales”, chël ô dì a chëres che ne superëia nia na deponüda mesana de 5000 euro y é a inom de na porsona fisica.
Metede averda: sce I ëis de plü cunć o de plü libri pro la medema banca cun de manco co 5000 euro, mo la soma totala é de passa 5000 euro messëise paié la cuta por vigni cunt y vigni liber.
Por ći che reverda indere la deponüda y le tëmp de referimënt por la calcolaziun dla cuta dij le decret che “sce i estrać dl cunt vëgn invià periodicamënter ia por l’ann o sce le cunt vëgn stlüt o daurì ia por l’ann, vëgn la cuta raportada al tëmp dl cunt”. Ergo: por stabilì sce la cuta é da apliché o manco por ej. tl pröm (o te n) trimester dl ann, él da consciderè le “valur mesan de deponüda” dl tëmp de referimënt (te chësc caje le trimester).
Cumprè n ćian o n iat
Metede averda, inće sön internet!
La trapolada da dan da püch (di pici ćians, che n’ê gnanca, dê gnì venüs tres transaziun online) porta indô l’atenziun sön le tema dla cumpra de tiers, sides por ći che reverda la sconanza de che che cumpra, che por la sconanza dla sanité di tiers che vëgn venüs.
An ne dess nia cumprè tiers jogn te internet, sön fieres o marćià: les maraties che an se taca se sleria fora plü saurì te de te’ocajiuns. Sce I orëis a vigni moda cumprè n tier jonn te na botëga messëise ghiré che al Ves vegnes dè i dać de proveniënza dl tier y verifiché l’esistënza dl post (oramai feter düć i zidladus à na homepage). Le tier jonn mëss avëi n liber dles vazinaziuns olache al é scrit sö la data de nasciüda, i tratamënć cuntra parassić y les vazinaziuns bele fates da n dotur di tiers. No cumprede tiers jonn che é gnüs arlontanà dala uma denant che ai ess altamo 8 edemes, o avede paziënza denant co le portè a ćiasa. Chësc tëmp costituësc le tëmp minimal che va debojëgn por n svilup psichich ecuilibré dl tier.
De plü informaziuns: www.centroconsumatori.it.
Italia-Programmi / Estesa Ltd.
Avocat de passa cënt agn ortia dala fossa ghiranzes de paiamënt
Ala Zentrala di Consumadus Europeica (ZCE) Talia – ofize de Balsan él rové adalerch ti ultimi dis tröpes domandes de aiüt da pert de consumadus che ciafa tres indô ghiranzes de paiamënt da pert de Estesa Ltd., titolar dl sit internet italia-programmi y da n studio de avocać de Roma conesciü.
La ZCE s’à atira dè da fà y à fat n valgönes inrescides: al é gnü fora che l’avocat inćiarié da italia-programmi é n avocat de passa cënt agn – al é nasciü dl 1906 – y che al é mort da passa 20 agn. Le legal mort dess trà ite la secunda rata dl contrat d’abonamënt che le consumadù dess avëi stlüt jö. Te chësta ghiranza de paiamënt, ortiada por e-mail – dala fossa – inviëia l'avocat i consumadus da paié la secunda rata y sües spëises y so onorar.
La ZCE ti aconsiëia a düć chi che ciafa por posta o por e-mail ghiranzes de paiamënt da pert de italia-porgrammi.org o da pert dl avocat mort, da ne paié nia! L'esperiënza à desmostrè che inće sce la soma vëgn paiada, vëgn les ghiranzes menades inant cun la speranza che chësta "strategia dl terur" portes früć nüs.
Por de plü informaziuns é la ZCE de Balsan a desposiziun di consumadus dal lönesc al vëndres dales 8 ales 16 al numer 0471/980939 o tres e-mail a info@euroconsumatori.org.
Al costa demanco da telefonè da foradecà tl'UE
Al 1. de lugio él jü en forza les tarifes de roaming nöies
Al é de bones noeles por chi che fej süa vacanza te n ater stat dl'UE: dal 1. de lugio él en forza les tarifes de roaming nöies. Śëgn cóstel demanco da telefonè a ćiasa, ortié sms y jì te internet al èster.
Chisc é i cosć mascimai nüs:
- telefonè al éster tl'UE: max. 0,27 euro plü CVA al menüt
- ciafè na telefonada: max. 0,08 euro plü CVA
- ortié n sms: max. 9 zentejimi plü CVA
- ciafè n sms: debann
- roaming trafich de dać: max. 70 zentejimi (plü CVA) al megabyte (MB).
Chisc limić é limić mascimai y vigni operadù po pité tarifes plü basses.
Metede averda: Recordesse che i limić mascimai ne vel nia defora dal’UE, sciöche por ej. tla Svizera, tla Croazia o tla Turchia.


text:
Television
Television l'è na parola noeuva ciappada d'el gregh, che la voeur dì "vision delonsg". L'è vun di sistema de comunicazion pussee cognossuu e drovaa in del mond, e la consist in de la trasmission e recezion a distanza de imagen e de son. L'è anca vun di mezz de comunicazion de massa pussee important.
La vegn considerada ona evoluzion de la radio, che la podeva transmett domà i son, e l'è stada desveluppada in disparaa paes a l'istess temp anca per fin militar intra i dò guerr mondiaj. Dopo de la segonda l'è stada mettuda a desposizion de on gran publegh.
El so vess sempliz, e anca el sò cost inscì bass (in di sti dì chi) l'hann portada a mettes in su 'l medemm nivell di giornaj e la radio per quell ch'el revarda l'informazion e particolarment per quell ch'el gh'ha de fà cont el temp liber, per via dj sò film, telefilm e de tucc i programma de varietà che vegnen trasmettuu.


text:
Wt/pms/parlé
Contents
Piemontèis: parlé[edit]
Verb[edit]
(prima coniugassion)
- Etimologìa: dal latin parabulare.
Verb intransitiv[edit]
- Dì cheicòs.
- Manere ëd dì: Fé parlé: cissé, oblighé cheidun a parlé. Parla pa!, Parla pa pi!: esclamassion ëd sorprèisa. Parla pa che bel!: a l'é na ròba motobin bela. Parlé ai sord, Parlé ai mòrt: parlé bele che a serva a gnente. Parlé an bon piemontèis, Parlé ciàir e net, Parlé fòra dai dent, Parlé strassà e pla: dì le cose 'me ch'a son, sensa anfioreje. Parlé an ponta ëd forciolin-a: dovré un langage rafinà. Parlé ant ij dent, Parlé an mes ai dent, Parlé a mesa boca: bërboté, parlé sensa fesse capì. Parlé apress: critiché cheidun an soa assensa. Parlé àut: parlé për comandé. Parlé bin: sì 'd còse giuste e savie. Parlé coma un lìber ëstrassà: blaghé ëd savèj tante còse. Parlé curt: nen dovré 'd paròle inùtij. Parlé cuvert: dì cheicòs ëd fàuss an savend-lo. Parlé da òm: dì còse ëd sust. Parlé mal: dì ëd ròbe brute ëd cheidun; dì 'd parolasse. Parlé për drit e për travers, Parlé an aria: dì 'd còse basta ch'a sia, fòra 'd contest.
- An d'àutre lenghe: alman: sprechen; anglèis: to talk; esperanto: paroli; fransèis: parler; italian: parlare; sicilian: parrari; spagneul: hablar; véneto: ciacolar.
- Avèj na relassion sentimental con cheidun.
- Manere ëd dì: Parlesse ant j'orije: esse moros.
Esempi d'usagi[edit]
- 2. As parlo da doi agn.
Verb transitiv[edit]
- Conòsse e esse bon a esprim-se an na lenga.
- Manere ëd dì: Parlé fransèis coma na vaca spagneula: parlé mal na lenga.
- An d'àutre lenghe: alman: sprechen; anglèis: to speak; esperanto: paroli, scipovi; fransèis: parler; italian: parlare; sicilian: parrari; spagneul: hablar.
Nòm masculin[edit]
(plural: parlé)
- La fasson ëd dì, ëd parlé.
Sorgiss[edit]
Gribàud


text:
Parc Adula: Vrin na decida betg sulet en Lumnezia
- Actualisà Mesemna, 14.9.2016, 5:55
Ils da Vrin dastgan decider davart in «gea» u in «na» al Parc Adula – ma alura dat la vischnanca Lumnezia en il tun.
Ils 27 da november èsi usche lunsch,16 vischnancas e la fracziun Vrin da la vischnanca Lumnezia voteschan sur dal Parc Adula.
Per quella votaziun èsi da decider sur da 4 dumondas:
- Vulais vus acceptar il parc naziunal per ina fasa da manaschi da 10 onns (2018-2027)?
- Vulais vus entrar en l’uniun Parc Adula?
- Vulais vus acceptar ils statuts da questa uniun?
- Vulais vus acceptar la revisiun parziala da la planisaziun locala (inclus il reglament da la zona da coc)?
Ils da Vrin pon segir decider sco sulets, sur dal «gea» u il «na» per la fasa da manaschi da 10 onns dal Parc Adula. Quai vegn garantì al vischinadi da Vrin entras il contract da fusiun da la vischnanca Lumnezia.
Tgi che ha da decider davart las dumondas «entrar en l’uniun Parc Adula» ed «acceptar il statut da questa uniun» n'è anc betg sclerì. Sco quai che Duri Blumnethal il president da vischnanca da la Lumnezia ha ditg ad RTR haja el intervegnì pir dacurt che questas duas dumondas sajan era da respunder ils 27 da november. Questas duas dumondas fatschentan il mument era Georg Aliesch dal Uffizi da vischnanca dal Grischun. La soluziun tgi che decidia la finala questa dumonda Vrin u la Lumnezia entira na saja anc betg cler.
Cler è che la dumonda da la revisiun parziala da la planisaziun locala è chaussa da l’entira vischnanca, e questa dumonda vegn decidida pir suenter che Vrin ha votà. En cas che Vrin di «na» al Parc Adula daventa questa votaziun dentant obsoleta.


text:
Còst l'é al nòm un pô strân, che fîn a soquânt' ân fà, al gnîva druvê per dêr al nòm a un artigiân ch' al fêva dû mistēr: al frêra e al mareschêlch oséia fradōr ed cavâj bō, mól e via acsé...
Al frâp l' andêva int al cà di cuntadèin, int al cōrt ed la pruvîncia per tajêr al j óngi a i bō o al vâchi da lavōr, per frêr al bèsti, per fêr chi lavōr céch ed justadûra che despès l'ēra necesâri fêr int al cà di cuntadèin. L'operasiòun pió fadigōşa l'ēra, però, la feradûra. Dèinter un cariōl tirê a mân dal batmajōl, al só ajutânt, al purtêva 'na fuşèina céca e tót j uşvéj che la só speriĵnsa la pinsêva fósen necesâri per i lavōr ch' al duvîva fêr fōra butèiga. Al vâchi an 's frêven mia, a lōr a gnîva sōl tajê al j ōngi. A i bō e a i cavâj, invēci, égh gnîva més di fèr per fêr pió sicûr al lavōr int i câmp e al trutêr int al strêdi. Di fèr a 'gh n'ēra ed tânt gèner: per i bō l'ēra, ed nôrma, bâs e sōl per l' óngia d'ed fōra. Per i cavâj a gníva druvê di fèr che tót a cgnusòm.
Préma ed cumincêr al lavōr as duvîva guardêr cme la bèstia la pugêva i pē mèinter la caminêva per vèder in dó la cunsumêva di pió. Pó, mèinter i cuntadèin a tgnîven la bèstia lighêda cun 'na côrda infilêda int l'anèl murê int al mûr e al garşòun ed butèiga l'ēra prûnt a pasêr j uşvéj necesâri, al frâp al ciapêva la şampa davânti ed la bèstia e as la metîva in mèz i snōc dal dedrē.
L'óngia l'andêva preparêda bèin per ricēver al fèr; pió brigōşa l'ēra l'operasiòun p'r al sâmpi dedrē, in cól chêş ché al mareschêlch al duvîva avèir 'na bòuna prèişa per reşéster a la fôrsa dal cavâl. Al fèr per preparêr al feradûri al gnîva cumprê a stèchi, al gnîva tajê in amzûri diferèinti ânca se l'adatamèint finêl al gnîva fât sōl al mumèint dal muntâg insém a l'óngia ed la bèstia. Per èser mudlê, al fêr , al gnîva lavurê verghèint, scaldê int la fuşèina e batû insém a l'ancóşna fîn a fêregh ciapêr la fōrma vrûda. Al gnîva fermê insém a l'óngia ed la bèstia cun di ciôld, pó cun j uşvéj adât i ciôld a gnîven arbatû; al ménim difèt al cavâl l'andêva sôp e l'óngia la 's prîva spachêr. Quând a sucedîva còst a gh'ēra da tōr via la feradûra, fasêr l'óngia cun un strâs cun dèinter ed la bîda ed bò, ch' al tgnîva tènd'ra l'óngia fîn quând la chersîva intēra; 'n' êtra siēlta ch' as prîva fêr, mó còsta pió brigōşa, l'ēra còla ed tgnîr la sâmpa ed la bèstia in un pusèt cun 'd l'âcva
'Na vôlta, int al véli, di cavâj an gh'ēra mia dimòndi: a gh'l'îven i barusêr o al grôsi aşièndi agrécoli o al grôsi cōrt cun dimòndi trèin. An n'ēra mia fâcil che un cuntadèin al gh' avés un cavâl: al prîva avèir un mól per i traspôrt mó al só tîr as limitêva a i bō o al vâchi.
Al frâp cme marescêlch an gh'aré mia 'vu dimòndi lavōr , mó, dal mumèint ch'l' ēra ânch bòun ed lavurêr al fèr, al fêva ânch al frêra acsé cun i dû mistēr al ciapêva asê per mantgnîr la faméja.
A cà dal cliènt al priva fêr chi lavursèin o cal justaduri ch' égh vrîva un pō ed sovermân cme, per eşèimpi, justêr la cadèina dal camèin, juster dal rebghîni, justêr quêrc ed pgnatòun in fèr cun al mânegh stachê, e via acsé.
Int la só butèiga invēce, cme frêra, al prîva èser impgnê, per eşèinpi, int la fuşiòun di divêrs pès ch' urnêven al câr emiliân, s' l'ēra 'n' artésta, cun sovermân e fantaséia, al prîva fêr in fèr cal bèli ôvri ch' a gnîven ciamêdi "maledisiòun". Còsti a duvîven spavintêr e tgnîr luntân dal câr, da la rôba ch'l' aré purtê, tóti al maledisiòun dal "malégn". Al gh'îva ânca al cûmpit ed preparêr al j inferiêdi p'r al fnèstri: 'na vôlta al j inferiêdi ēren fâti cun di disègn a ròmb, o a rumbèin e a se sfalsêven anē a pasâg a la bòuna.
'Na vôlta che al stèchi a gnîven infilsêdi óna dèinter in cl'êtra, secònd un disègn strân, l'inferiêda l'an 's prîva pió şmuntêr, mó, per tōrla via as duvîven smurêr tót i cò dal stèchi. P'r al fnèstri ed sitê o di palâs da sgnōr al frêra al preparêva dal j inferiêdi particulêri ciamêdi a tambór: ēren infiêdi in fōra int la pêrta bâsa per permèter a i sgnōr a fêres fōra dal bancalôt. P'r al cà di sgnōr al frêra al prîva ancâ fêr di cancē ed fèr batû tót lavurê cun di disègn strân.
Êter lavōr urdinâri, ch' al fêva int al só laboratôri scûr e sèinsa lûş, cun l'ajót ed la só fuşèina ch' la fêva 'd l'armōr infernêl, ēren al justadûri 'd juşvéj agrécol: la cōltra pighêda, l'urècia dal piōd, la gmēra.
Còla dal frêra l'ēra 'na véta dûra, ed patimèint e dimòndi fadîghi, l'âria ed la só butèiga l'ēra impestêda da i rèst dal pōlvri dal fèr. Al lavōr al cumincêva a l'êlba e la finîva al calêr dal sōl; l'indóstria l'à, int al cōrs dal tèimp, scanslê praticamèint sté mistēr antîgh che incō l'é quêşi dal tót e-sparî. As pôl vèder lavurêr incòra un quêlch mareschêlch int i manèg o int al cavalerési.
Int al só léber "Saggio di un glossario modenese" dal 1868 Giovanni Galloni al spiêga cm' a sia nasû la parōla "frap" druvê sia in arşân che in mudnèiş, al finés la spiegasiòun cun cal parôli ché:
«...Dirò anzi che il lavorìo del ferro così si venne unendo al fabbro, che nelle nostre campagne si potè chiamare "frap" o "frab" quello che ferra le bestie od il manescalco, e che possiamo trovare presso i nostri buoni scrittori usato "ferratore" tanto nel senso di "manescalco, quanto in quello di "fabbro ferraio"... »


text:
Inserac de laour y imobilies
Cassa Raiffeisen Val Badia
I chiriun por atira n/na colaboradú/dëssa tl service y consulënza a nüsc cliëncOsc profil: I ëis stlüt jö na scora alta, sëis na porsona ingajada y podëis mostré n sëns de responsabilité, de bunes manires y na presënza sigüda.Osta domanda: Sce i sëis interessé/ada, prëibel menede Osta domanda (cun curriculum vitae, esperiënza de laur, fotografia, copies di diploms/notes de scora y la data ch'i sciafiëis da mëte man) ala direziun dla Cassa Raiffeisen Val Badia, sënta de Corvara.Cassa Raiffeisen ...
Na sozieté privata finanziara chir
1 porsona dl postpor n laurde contabilité.Al vëgn damanéprezijiun sön le laur,esperiënza te chësc ciampy de bones conescënzes dilingac todësch (premissa) yinglesc (de vantaje).Prëibel contaté ValentinaDeclara al 334/3501232o scrí na mail avalentinadeclara@rolmail.net


text:
Zea mays
El Zea mays, ciamàt apò màis, (en bresà: furmintù o mèlga; in bergamàsch: melgòt; en Lumbard ucidental: carlòn, carlun, melga, mergun, melgun o granon) l'è 'na piànta tropicàla anöàla de la famìa botànica de le Poaceae. Segónt le statìstiche de la FAO, agiurnàde al dezèmber del 2006 el furmintù l'è 'l cereàl piö cultiàt endèl mónt con de piö de setsènt miliù de tonelàde pruducìde. Se 'l dopèra per fà la fàrina per fà la polènta, ma se pöl maià apò a 'l grà 'ntréch dòpo ìl buìt o strinàt söl föch. El furmintù l'è apò 'n grant importànte per l'alimentasiù de le bès•ce de aleamènt.
Chèsto cereàl, uriginàre de l'Amèrica centràla e meridiunàla, el reprezentàa la bàze de l'alimentasiù de le popolasiù de l'Amèrica prim che riàes i Europèi.
Cuntegnüü
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El furmintù l'è 'na piànta erbàcea anöàla de grandèsa variàbil (de 40 ghèi enfìna a 5 méter, de sòlet 'ntrà 1 e 3 méter per le varietà cultiàde piö de spès).
El gamp (ciamàt apò col nòm popolàr de melgàs) l'è ünich, bèl gròs e pié, lignificàt e furmàt de divèsrsi internòdi de 'na vintìna de centìmetri. De ògna gróp vé fò 'na fòia, giöna de 'na bànda del gamp e giöna de l'ótra. Le fòie i è de fùrma tìpica per le poaceae, ma de dimensiù bèla grànda (enfìna a dés ghèi de larghèsa e 'n méter de longhèsa), le g'ha 'na guàina che la 'nciùrcia sö 'l gamp e 'n lèmbo bislónch a fùrma de nìstola co le nervadüre paraléle. A la bàze del lèmbo gh'è la ligula, àlta 'n quach milìmetri.
I fiùr, 'n ótra caraterìstica che la diferènsia 'l furmintù de le ótre poaceae, i è unisesuài e reünìcc en enfiurescènse mas•cc e fèmine, fàde de spighète de du fiùr.
I fiùr fèmina i è ragrüpàcc en spìghe 'nserìde a la sèa de le fòie de la metà del gamp (chèle piö grànde). L'as de la spìga, la pórta de 10 a 20 file de fiùr fèmina. Apéna giü dei fiùr per ògna spighèta l'è fèrtil. Töt entùren gh'è de le fòie mudificàde, le spàte, che quan che 'l canù (la panòcia) la vé a madürà, le se sèca. Sö la pónta le spàte le làsa spuntà fò le stigmate (la bàrba dei canù). 'Na panòcia (tecnicamènt sarès piö giöst ciamàla spìga) quan che l'è madüra, la pöl portà presapóch 500 grà, àle ólte la pöl rià apò a mìla. En gamp el pöl pórta de sòlet tré o quàter canù, ma de sòlit apéna giü 'l rìa a svilüpàs del töt.
I fiùr mas•cc i è ragrupàcc endèna panòcia terminàla che la compàr dòpo de l'öltema fòia. Chèsta panòcia (tecnicamènte chèsta l'è pròpe 'na panòcia adilbù) l'è furmàda de spighète che pórta du fiùr a tré stam ognöna.
Clasificasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm scentìfich de la spéce l'è Zea mays subsp. mays. La denominasiù binomiàla l'è stada atribüìda de Linèo endèl 1753, che 'l g'ha creàt en zèner nöf per chèsta piànta, diferènta mìa de póch de le ótre graminàceo cunusìde alùra. El nòm del zèner, Zea, el vé d'en nòm grech antich, zeia, che l'indicàa endèla antichità 'na sórt de cereàl, fórse la spèlta[1].
La aparté a la famìa de le Poaceae e a la sotafamìa de le Panicoideae (compagn del sòrgo e de la càna del söcher e a diferènsa dei óter cereài, formét, ris, órs, ségale, ecc., che 'nvéce i è de la sotafamìa de le Pooideae).
La clasificasiù modèrna de chèsta spéce e de chèle 'mparentàde piö strète l'è 'l rezültàt dei stude de Doebley e Iltis püblicàcc endèl 1980. Segónt chèsta clasificasiù el furmintù l'è 'nserìt endèla tribù de le Maydeae (àle ólte en chèla de le Andropogoneae).
Urìgin e distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'urìgin botànica del furmintù, piànta che 'ndèla fùrma che se conós al dé d'encö la ezìste mìa al stat salvàdech, l'è stàda per en bèl pó l'ogèt de discusiù e controvèrsie.
Gh'è stat avansàt divèrse teorìe per spiegàn l'urìgin endèla Mesoamèrica (Amèrica centràl), ma dò scöle [2] i è amò dré a afrontàs:
- chèla del màis salvàdech, che l'izistìa prìma che riàes l'òm, sustignìda de Paul Christoph Mangelsdorf ;
- chèla del teosìnto antenàt del màis, sustignìda de George Wells Beadle.
Adògnimòdo, en grant nömer de pröe utignìde de la biologìe molecolàr le tènt a confermà al dé d'encö la teorìa segónt la quàla el teosìnto l'è l'antenàt del furmintù cultiàt.
Le diferènse morfològiche 'ntrà 'l furmintù e 'l teosìnto l'è determinàt d'en nömer sorprendentemènte picinì de géni. A 'ncruzà piànte cultiàde de furmintù e piànte de teosìnto salvàdech s'è dimustràt que le diferènse morfològiche principài 'ntrà chèste dò piànte i è cudificàde endèi géni de dés zòne pesène del genòma.
La demestegasiù del furmintù per mès de la selesiù de le piànte del teosìnto la sarès cuminciàda nöf mìla agn fà endèla piàna del fiöm Balsas, endèl Mèsico sud-ocidentàl.
Stória del furmintù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quan che i europèi i g'ha scuprìt l'Amèrica, el furmintù l'ìa zabèlia cultiàt del nòrt al sud del continènt de le rìe del San Lorèns (Canada) a chèle del Rio de la Plata (Argentina). El furmintù l'è stat vést per la prìma ólta de Cristòforo Colómbo 'ndèl 1492 a Cuba[3]. Fernando Magelàno el l'ìa troàt endèl 1520 a Rio de Janeiro e Jacques Cartier el riportàa 'ndèl 1535 che Hochelaga, (dòpo deentàda Montréal) la se troàa 'n mès ai ciós de furmintù.
I pòpoi de la Amèrica centràla (Olméchi, Maya, Astéchi), i dipindìa del furmintù per la sò alimentasiù. Apò a sèrte Indiàni de l'Amèrica del nòrt i la cunusìa: i è stacc lur a 'nventà le culumbìne (pop-corn).
La prìma 'ntrudusiù del furmintù 'n Euròpa l'è stàda òpera de Cristòforo Colómbo quan che l'è riàt del sò prim (1493) o segónt viàs (1496) segónt la sò testemognànsa [4].
Del sud de la Spàgna, el s'è difundìt en töte le regiù de l'Euròpa meridiunàla che gh'ìa 'l clìma calt e ömet asé. suffisamment chaud et humide, en Portogàl (1515), endèi Paés Basch (1576), en Galìsia, endèla Fràcia sud-ocidentàla, 'ndèla Bresse (1612), en Frànca Contèa alùra posedimèncc spagnöi, e 'ndóe l'ìa ciamàt « blé d'Espagne » (formét de Spàgna). Endèle Venésie l'è riàt endèl 1554, e dòpo 'l s'è difundìt en töta la Pianüra Padàna.
La fürtüna del màis l'ìa duzìda al fat che l'è fàcil de cultià e al rendimènt en bèl tòch piö alt de chèl del formét o dei cereài segondàre che 'l g'ha sustitüìt, come 'l mèi e 'l sòrgo,
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Le maïs ou blé de Turquie apprécié sous tous ses rapports, mémoire couronné le 25 août 1784 par l’Académie royale des sciences, belles-lettres et arts de Bordeaux, Antoine-Augustin Parmentier, nouvelle édition, revue et corrigée. Paris, Impr. impériale, 1812.
- Histoire naturelle, agricole et économique du maïs, Matthieu Bonafous, Paris, Mme Huzard, 1836.
- Les plantes cultivées et l’homme, J.R. Harlan (traduction de J. Béliard et B. Fraleigh), éd. ACCT/CILF/PUF, 1987.
- L’homme et les plantes cultivées, AG. Baudricourt, L. Hédin, éd. A.M. Métailié, 1988.
- Fabuleux maïs, histoire et avenir d’une plante, J.P. Gay, éd. AGPM, 1984.
- Maïs, mythe et réalité, J.P. Gay, éd. Atlantica, 1999, Mudel:ISBN.
- Histoires de maïs, d’une divinité amérindienne à ses avatars transgéniques, Maryse Carraretto, CTHS, 2005, Mudel:ISBN.
- Le maïs dans la nutrition humaine, FAO, 1993.
- Le maïs, coll. Le technicien d’agriculture tropicale, Guy Rouanet, éd. Maisonneuve et Larose / ACCT, 1984.
- Le maïs et la biodiversité - Les effets du maïs transgénique au Mexique, rapport de la Commission de coopération environnementale, 2004.
- Écophysiologie du maïs, Philippe Girardin, éd. AGPM, Montardon, 1999, Mudel:ISBN.
- Le maïs et ses industries, éd. Association générale des producteurs de maïs, Montardon, 1994.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nòm scentìfich e popolàr del furmintù
- La culture du maïs en photos sur le site du GAEC des Bouillères
- (EN) MaizeGDB, base de données de la génétique et de la génomique du maïs
- (EN) Photos de labirynthes de maïs
- La pelàgra, càuze e epidemiologìa söl sit de la FAO.
- (en fransés) 8000 agn de stória del furmintù
- Pino Pagani, Prufüm ad mélga e ad pulénta
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ L’origine des plantes cultivées, Alphonse de Candolle, Librairie Germer Baillière et Cie, Paris, 1883.
- ↑ Maïs, mythes et réalités, JP Gay, page 116.
- ↑ (EN)[http://www.swsbm.com/Ephemera/Sturtevants_Edible_Plants.pdf
- ↑ Lètere al rè de Spàgna de Cristòforo Colómbo al rièntro del sò tèrs viàs endèle Indie ucidentàle, mensiunàt de JP Gay en Maïs, mythes et réalité.


text:
Për ël 2013 la Slovachìa, a vint ani da l’arconchista dl’Indipendensa e a 1150 ani da la predicassion dij sant Constantin-Siril e Metòdi, a l’ha vorsù bate na moneja selebrativa da doi euro ch’a rapresentèissa ij doi sant evangelisador. La question a l’é stàita che an sël rimpront ëd la moneja ij doi Sant a reso la Cros patriarcal, sìmbol nassional ëd la Repùblica d’Ëslovachìa, e sòn a l’é nen piasuje a j’oligarca dla Comission europenga. La Cros e ‘l reu dantorn la testa dle doe figure a sarìo, a l’avis dij burocrat ëd Bruxelles, ëd “sìmboj tròp cristian” e donca intoleràbij. La scusa a l’era ch’as rëspetava pa la “neutralità religiosa”.
Ël debà ch’a l’é vnujne fòra a l’é nen stàit na question da pòch. La dobia Cros a l’é figurà an sël drapò dla Slovachìa, ch’a consìdera la fej cristian-a un ëd j’element fondant ëd soa identità nassionala; la censura a l’avrìa donca frapà nen mach ij sant protetor dël Pais (ch’a son ëdcò antra ‘l nùmer dij sant protetor ëd l’Europa), ma franch l’identità la pì ancreusa dël pòpol ëslovach che, giusta mersì l’evangelisassion ëd Siril e Metòdi, a l’é ‘n pòpol europengh. Ij vësco slovach a l’han dit s-ciancà e pla che «l’arnunsia ai sìmboj essensiaj ëd le mistà dij doi sant an sle moneje a l’é an camin ch’as cangia ant un virament coltural e ant na mancansa ‘d rëspet për soa pròpia stòria». Adonch ësto dròlo d’un prinsipi ‘d “neutralità religiosa” a l’avrìa podù porté fin-a a la modìfica dla “privosa Cros” ch’a l’é l’ansëgna nassional ëslovaca.
A l’é lì ch’a l’é vnuje fòra la dignità dël pòpol: la bataja a l’han portala anans tuti, catòlich e làich, fin-a ‘l govern ëd sènter-gàucia mnà dal socialista Robert Fico. E parèj la Slovachìa a l’ha avula vinta, ij sò sant e ij sò sìmboj a parëssran a l’onor dël mond an sla moneja, a la min-a ‘d s’Europa bastarda ch’a conòss pì nen soe rèis e ch’a pretendrìa che ‘dcò tuti ij pòpoj a j’arnièisso.
Atension: an Italia a quaidun a l’é già montaje ‘l fot. Piemontèis, che l’onor ëd vòstr pòpol av fasa strenze tuti dantorn a la cros ëd nòstr drapò, dnans ch’an pòrto via ‘dcò cola.
17.12.2012


text:
UHC Desertina Bulls Disentis - UHC Wängi 9:0 (2:0)
Gols: 1:0 Alexandra Flepp (Carmen Wetzel), 2:0 Ramona Venzin (Corina Venzin), 3:0 Marina Lombris (Jessica Spescha), 4:0 Carla Flury (Claudia Flury), 5:0 Flavia Schnoz (Alexandra Flepp), 6:0 Carla Flury (Marina Lombris), 7:0 Corina Venzin (Flavia Schnoz), 8:0 Andrea Giger (Carla Flury), 9:0 Carla Flury (Anna Quinter)
Cun l’equipa da Wängi spitgava gia l’emprema sfida las giuvnas da Mustér. Duront las sesiuns vargadas eis ei numnadamai mai reussiu ad ellas da gudignar in giug encunter las damas dalla Turgovia. Ils giugs finevan savens cun in pari. Aschia ha ei giu num mussar presenza naven dall’entschatta. Ils trenaders Simon e Corsin Bisquolm han animau las giuvnas d’attaccar naven dall’entschatta e da metter entuorn quei che las damas han trenau duront ils davos meins da preparaziun. Las equipas paran ulivas ed il giug entscheiva a moda equilibrada. Ella 7avla minuta croda igl emprem gol pils Desertina Bulls. Alexandra Flepp sieta quel sin pass da Carmen Wetzel. Omisduas equipas fan vinavon squetsch. Ils Desertina Bulls vulan denton dapli. Ellas cuoran, cumbattan ed han success cun lur tactica. Ella 17avla minuta sieta Ramona Venzin il secund gol sin pass da Corina Venzin. Cul resultat da 2:0 van las equipas ella pausa. Ils trenaders ein cuntents culla prestaziun dallas giuvnas. Tuttina regordan els las giuvnas vid il giug dalla sesiun vargada encunter Wängi, nua che las damas menavan medemamein cun 2:0 suenter l’emprema mesadad e nua ch’ei era reussiu allas giuvnas dalla Turgovia da midar quel tier in 2:2 suenter la pausa. Perquei ha ei num d’attaccar vinavon consequentamein e dar a moda focusada. Ils plaids dils trenaders fan effect. Cuort suenter pausa sieta Marina Lombris il tierz gol sin pass da Jessica Spescha. Pauc temps pli tard gartegia ei a Carla Flury da marcar il quart gol en favur dils Desertina Bulls sin pass da Claudia Flury. Igl anim, il plascher vid il sport d’unihoc ed il ferm spért d’equipa dattan slontsch e las damas ein buca da frenar. Ellas cuoran, communicheschan, cumbineschan e quei cun success. El decuors dalla secunda mesadad reussescha ei a Flavia Schnoz, Corina Venzin, Andrea Giger ed duas ga Carla Flury da marcar tschun ulteriurs gols per ils Desertina Bulls. Aschia finescha igl emprem giug dalla sesiun 2017/18 cun in resultat da 9:0 en favur dallas damas da Mustér. Il start ei gartegiaus.
UHC Desertina Bulls Disentis - UHC Schaan 2:1 (0:1)
Gols: 1:1 Flavia Schnoz (Aurelia Giger), 2:1 Jessica Spescha (Carla Flury)
Il secund giug han las damas da Mustér giugau encunter Schaan. L’equipa da Schaan ha fatg squetsch naven dallas empremas secundas e las giuvnas da Mustèr parevan buca d’esser allertas e pinadas. Aschia sieta Schaan igl emprem gol gia suenter 20 secundas. Las giuvnas da Mustér rimnan aunc inagada tut las forzas ed emprovan da puspei giugar a moda offensiva e focusada. Omisduas equipas vegnan tier schanzas. En cumparegliaziun culla prestaziun dallas giuvnas da Mustér dil giug encunter Wängi muossan ellas ussa denton ina prestaziun mediocra cun enqual sbagl. Grazia alla buna prestaziun dil goli Ursina Bearth reussescha ei buca a Schaan d’alzar il resultat. Las damas han aunc entginas schanzas vegnan denton medamamein buca da marcar in gol en favur dils Desertina Bulls. Aschia van las equipas cun in resultat dad 1:0 per las giuvnas da Schaan ella pausa. Ils trenaders communicheschan allas damas nua ch’ellas ston luvrar. La communicaziun ed il moviment senza la balla mauncan. Las giuvnas vulan prender a casa quater puncts, mobiliseschan aunc inagada las davosas reservas ed emprovan da metter entuorn ils plaids dils trenaders. Ella 27avla minuta reussescha ei a Flavia Schnoz da marcar igl 1:1 sin pass d’Aurelia Giger. Ussa paran las giuvnas da Mustér d’esser sedestadadas. Ellas fan squetsch, communicheschan, cuoran e sietan. Cul pass da Carla Flury vegn Jessica Spescha da marcar il 2:1 per las giuvnas da Mustér duas minutas e miez avon la fin. Communablamein vegnan las damas da defender il resultat tochen alla fin. E sil pli tard ussa ei il start ella nova sesiun definitiv gartegiaus.
In engraziel a nos trenaders, aspectaturs e sponsurs. Nus selegrein sin ina buna sesiun 2017/18.
Damas cun:
Alexandra Flepp, Aurelia Giger, Carla Flury, Carmen Wetzel, Andrea Giger, Flavia Schnoz, Marina Lombris, Ramona Venzin, Jessica Spescha, Anna Quinter, Ursina Bearth, Corina Venzin, Claudia Flury, trenaders Simon Bisquolm e Corsin Bisquolm. (Muncau han Silvana Cabernard, Livia Solèr e Marina Bearth)
News
Lantschau la nova sesiun cun duas victorias
UHC Desertina Bulls Disentis - UHC Wängi 9:0 (2:0)


text:
La chastogna – regina da la Bregaglia
- Glindesdi, 13.11.2017, 16:09
Las bleras chastognas grischunas vegnan racoltadas en il guaud dal Brentan tranter Castasegna e Soglio. La chastogna è in fritg fitg saun e fitg nutritiv. Durant tschientaners è ella stada in nutriment essenzial da la glieud povra. Ella gusta anc oz, e betg mo brassada durant il temp fraid.
Chastognas e maruns èn associads cun atun ed enviern. Ils dis che vegnan pli curts, vents pli crivs suflan per vias e giassas stgarsamain illuminadas...
Lura èsi in plaschair, magari er nostalgic, da chattar puspè quella chasetta ord lain cun chaminet che derasa chalur e buna odur. Uschia appreziain e giudain nus il pli savens ils maruns che stgaudan mauns ed anim.
Fitg enconuschenta, gea bunamain legendara, è la figura dal vendider da maruns talian, interpretada dal cabarettist Zarli Carigiet.
Cun tschertgar en l’archiv dad RTR avain nus scuvert differentas contribuziuns davart quest fritg mediterran ch'è bain da chasa er en il Grischun. Sper la Bregaglia chatt’ins el perfin en tscherts lieus da la Vallada dal Rain.
Cumenzai ad emprender dapli davart quest fritg, sias variantas e cunzunt las formidablas qualitads nutritivas.
La chastogna è in fritg fitg saun e nutritiv. Perquai è ella stada durant tschientaners in nutriment essenzial, cunzunt per la glieud povra. Spaisas cun chastognas èn er entradas en tradiziuns ed usits. Ed anc ozendi permetta ella ina gronda creativitad culinarica.
En noss archiv avain nus chattà per Vus in pèr spezialitads, inventadas e creadas en Val Bregaglia.
Encunter la fom...
e per il spir gust...
Betg dad emblidar èsi che las selvas dals impressiunants chastagners marcheschan ina cuntrada e ses abitants. E la racolta da las chastognas era pli baud in eveniment impurtant che ha laschà enavos regurdientschas.
Peider Ratti, anteriur inspectur chantunal da chatscha e pestga, creschì si tranter la Bregaglia e l’Engiadina, ha raquintà l’onn 2005 da sias regurdientschas e la fascinaziun ch’el senta per ils chastagners.
-
1 Chastognas - regurdientschas da Peider Ratti 3:07 min
-
2 Chastagners - la fascinaziun per Peider Ratti 2:57 min
RR actualitad 11:00


text:
La PPS crititgescha che la conferenza da presidents da vischnanca da l’Engiadin’Ota n'haja betg anc formulà las finamiras da sport per l'onn 2023 sco pretaisa en la strategia dal svilup regiunal.
Pretaisas da la moziun
La moziun pretenda che la vischnanca da San Murezzan daventa activa ensemen cun las vischnancas da la Bregaglia fin Zernez. Ellas duessan elavurar ina vista generala cun tut ils sports che vegnan fats en la regiun, priorisar quests sports, enumerar l’infrastructura e la finanziaziun da l’infrastructura, mussar mancos da la purschida e numnar novs sports pussibels per la regiun. La vista generala pretendida da la PPS duess esser avant maun il pli tard la fin da favrer 2017.
RR novitads 11:00