text:
Giovanni Segantini – ina nova amur per Savognin?
- Sonda, 10.9.2016, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 10.9.2016, 11:03, RTR
Dal tuttafatg emblidà n'è el mai stà a Savognin - Giovanni Segantini. E tuttina vegn l'artist da renum mundial mess en connex cun la Engiadin'Ota e betg cun il Surses. E quai malgrà che Segantini ha vivì e picturà durant otg onns a Savognin e be quatter en Engiadina. Midar duajan quai ussa las festivitads dals 17 e 18 da settember, ch'il Parc Ela organisescha a Savognin. È Segantini ina nova amur per Savognin? Ina schanza turistica? E pertge n'han ins betg nizzegià ella enfin ussa?
Dasper la festa per Segantini dat il Magazin da cultura er in sguard sin la nova stagiun dal Teater da Cuira. Nus schain, cun tge preschentaziuns ch'il teater vuless carmalar ses public e numnain ils puncts culminants e las ivettas da la stagiun 2016/17.
La rubrica litteratura è questa fin d'emna deditgada als uffants: Esther Krättli preschenta trais istorgias che raquintan da persunas extraordinarias e da chaussas incrediblas.
Redacziun: Rafael Müller
Contribuziuns
-
Savognin ed il potenzial turistic da Giovanni Segantini
-
Teater da Cuira: la nova stagiun e la veglia politica da cultura
-
Ils tips da cultura
-
Il tip persunal - Dis europeics dal monument
-
«In omagi a Giovanni Segantini» Marella da Rita Uffer, 24-06-1999
-
Nova litteratura per uffants


c: text/html

text:
Economiesuisse quinta cun sulet in lev carschen da l’economia
- Venderdi, 4.12.2015, 11:19
L’Uniun tetgala d’economia Economiesuisse quinta per l'onn che vegn che l'economia svizra creschia per 1,2 pertschient.
L'economia n'haja insumma anc betg magunà il schoc dal ferm franc quai ha ditg il schef-econom da l'Uniun tetgala da l'economia svizra Rudolf Minsch. Vinavant quinta Minsch che la dischoccupaziun en Svizra s'augmentia levamain il 2016 sin 3,7 pertschient. Tenor Minsch pudess l'economia svizra mo profitar sche las grondas bancas centralas bandunan uschè svelt sco pussaivel lur politica da dar ora blers daners.
RR novitads 11:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Victoria dubla per la Norvegia
- Glindesdi, 21.12.2015, 19:30
Ils skiunzs da la Norvegia domineschan era il slalom gigant parallel ad Alta Badia. Kjetil Jansrud gudogna avant Aksel Lund Svindal. Sin plazza trais è il Svedais André Myhrer. Per Jansrud è quai l'emprima victoria en questa stagiun.
Sco meglier svizzer è Gino Caviezel vegnì 7avel. El ha battì Felix Neureuther e lura en l'otgavel final il Norvegiais Leif Kristian Haugen ch'ha avant eliminà Justin Murisier. En il quartfinal ha Caviezel pers cunter Myhrer e quai sulet per in tschientavel secunda.
Era ils favurits e spezialists dal slalom gigant, sco Marcel Hirscher u Ted Ligety, han gì difficultads. Els èn crudads ora gia en l'emprima runda.
RR novitads 20:00


text:
Contignü prinzipal
Moziun
La moziun é n at dl Consëi provinzial cun le fin de dè ala Junta provinziala determinades indicaziuns politiches, n documënt che vigni aconsiadëssa o vigni aconsiadù po presentè por arjunje na debata y na deliberaziun dl Consëi provinzial sön na certa chestiun. Nia lasciades pro ne vëgn moziuns scrites te na forma ofenosa o che ne toca nia o che reverda argomënc che ne interessëia nia diretamënter les zitadines y i zitadins de Südtirol. La moziun é porchël n stromënt tlassich por dè indicaziuns politiches. Tla pert deliberativa de na moziun vëgn la Junta provinziala tla maiù pert di caji obliada o inviada a operè te na certa manira o a adotè provedimënc determinà. Datrai vëgn chësc stromënt ince adorè por provochè n iudize al intern dl Consëi sön n problem determiné nia de pertinënza strënta dla Junta provinziala, mo dl Consëi (y de sü organns) o d'atri ënc y istituziuns (Govern, Parlamënt, Uniun europeica) a chi che al ti vëgn lascè al savëi la dezijiun dl Consëi cun l'invit a se dè jö cun la chestiun presentada.
La presidënta o le presidënt dl Consëi é oblié a mëte en evidënza i impëgns lià ales moziuns aprovades y a informè i sogec competënc di eventuai terminns da tignì ite.
Na forma particolara de moziun é la moziun de desfidënza che por süa particolarité é da conscidré plütosc n stromënt de control y verificaziun dl Consëi provinzial che n stromënt de cooperaziun politica. La moziun de desfidënza é n at politich particolar cun chël che al vëgn metü en discusciun dan dal Consëi le raport de crëta danter le Consëi instës y le Presidënt/la Presidënta dla Provinzia, döta la Junta provinziala o i singui mëmbri de chësta (o inanter Consëi y presidënta o presidënt dl Consëi, döt l'ofize de presidënza dl Consëi o i singui mëmbri de chësc). Por chësta particolarité y por alzè fora les conseguënzes speziales che l'aprovaziun de na moziun de desfidënza comporta él odü danfora, por portè ite y tratè na moziun de desfidënza, condiziuns plü rigoroses che por na moziun "normala". Na moziun de desfidënza mëss ester motivada y gnì sotescrita da almanco 5 aconsiadësses o aconsiadus deperpo che na moziun "normala" po gnì presentada ince ma da öna n'aconsidëssa o da un n aconasiadù. Implü n'é pro na moziun de desfidënza nia ametü na prozedöra d'urgënza y la litaziun mëss gnì fata cherdan sö por inom, ater co sce cin aconsiadësses o aconsiadus se damana na litaziun socrëta.


text:
Brexit: Malsegirtad è il sulet ch'è uss propi segir
- Venderdi, 24.6.2016, 8:25, actualisà a las 8:29
Il Brexit porta surtut ina segirtad - e quai è malsegirtad. En la Gronda Britannia ma era en Svizra. Victurs datti be paucs.
Suenter il cler resultat per in Brexit en Gronda Britannia datti uss pliras dumondas avertas.
Tge fa David Cameron
La Gronda Britannia stat avant ina midada politica. Il primminister David Cameron che ha instradà la votaziun tar il referendum ha annunzià avant las votaziuns da vulair restar primminister era tar in gea al Brexit. Ma il mument èsi intschert quant ditg che Cameron po anc giudair il sustegn. Il squitsch vegn a s’augmentar era ord las atgnas retschas.
Uschia n’èsi era betg cler tgi che vegn a contractar sur d’ina sortida da la Gronda Britannia ord l’UE. Pliras medias speculeschan che quai vegn ad esser Boris Johnson. El che ha dà ina fatscha al Brexit.
Tge fa l’economia
La segunda gronda dumonda vegn ad esser, tge capita uss cun l’economia. Avant las elecziuns aveva ils adversaris dal Brexit adina pronunzià ch’ina sortida vegnia a purtar dapli dischoccupaziun e 100’000 plazzas vegnian ad svanir. Ina consequenza sa mussà gia en la perdita marcanta dal pfund britannic. Ils promoturs dal Brexit ston uss far adatg ch’il siemi da sortir da l’Uniun europeica na sa mida betg en in nausch siemi.
Tge fa la Svizra
Per la Svizra è l’annunzia dal Brexit en plirs cas in scenari plitost negativ. Il franc svizzer è savens en temps malsegirs ina valuta che vegn duvrada sco «port segir» quai ch’è gia capità. La banca naziunala vegn probabel a stuair intervegnir en il martgà, scrivan las medias. L’economia d’export svizra vegn era a stuair s’adattar a la situaziun nova, sco era il turissem. In ferm franc svizzer è surtut per il turissem ina nauscha novitad. Ed era la realisaziun da l’iniziativa d’immigraziun da massa, che sto vegnir contractada cun l’UE, è sut las novas circumstanzas betg propi vegnida pli simpla. Per Brüssel datti uss auters problems.
Helpline per dumondas
La Confederaziun ha endrizzà ina lingia da telefon per dumondas en connex cun il Brexit. Uschia survegnan burgais svizzers e interpresas scleriment sur da pussaivlas consequenzas. Il numer da telefon munta a 0800 24-7-365.
RR actualitad 08:00


text:
Dialog tranter Johann Schneider-Ammann e Doris Leuthard
- Mesemna, 1.6.2016, 12:55
Schneider-Ammann e Leuthard han manà in dialog davent da la part nord dal tunnel tar la part sid
Il president da la Confederaziun Johann Schneider-Ammann sco er la Cussegliera federala e manadra dal Departament da traffic, Doris Leuthard han tegnì pleds d’avertura davant ils dus portals dal tunnel. Schneider-Ammann al portal dal nord a Rynächt e Leuthard al portal dal sid a Pollegio.
Colliar las regiuns
Grazia al tunnel sajan las regiuns da la Svizra tudestga e dal Tessin uss pli datiers ina da l’autra, ma er l’Europa dal Nord e l’Europa dal Sid. Uschia saja l’ovra ina cumpart da la Svizra per rinforzar l’UE, ha ditg Leuthard. Ella speria ch’era tut l’aspect tecnic funcziunia uss, ha ditg Leuthard.


text:
Helvetia crescha ed augmenta svieuta
- Glindesdi, 16.3.2015, 9:47
Il concern d'assicuranzas Helvetia è creschì l'onn passà. La svieuta saja s'augmentada per bunamain 16% sin 420 milliuns francs.
Sut il stritg restia uschia in gudogn da 393 milliuns, communitgescha Helvetia. La raschun per las cifras positivas sajan en emprima lingia d'attribuir a las surpigliadas en Svizra ed en l'Austria. L'onn passà aveva Helvetia tranter auter surpiglià l'assicuranza Nationale Suisse per 1,4 milliardas francs.
Il president dal cussegl d’administraziun d’enfin ussa Erich Walser è mort la fin dal 2014. Dapli lura maina Doris Russi Schurter ad interim las fatschentas dal cussegl d’administraziun.
RR novitads 9:00


text:
Frantscha vul ir avant dretgira cun al-Assad
- Mesemna, 30.9.2015, 7:04
La Frantscha pretenda che las sgarschurs da guerra che las truppas da la regenza siriana commettan, vegnian punidas. Tenor rapports da medias duain las autoritads franzosas gia avair instradà inquisiziuns.
Il pajais veglia metter avant dretgira il president da la Siria, Baschar al-Assad e ses ministers, quai ha declerà il minister da l'exteriur franzos Laurent Fabius a l'ur da la debatta generala da l'ONU a New York.
50'000 fotos duain cumporovar las sgraschurs
Tenor l'agentura da novitads AFP fetschian ins actualmain preexaminaziuns. Ils investigaders sa basian sin maletgs d'in fotograf da polizia sirian ch'è fugì ord il pajais. Passa 50’000 fotos mussian las sgarschaivlas metodas da tortura dal reschim sirian.
RR novitads 07:00


text:
1992
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
15 03 - Catalunya: sa i célebra i elezziun al Parlameent da Catalunya; CiU la veenc-i cun magjuranza assulüda.
25 07 - Barcelona: sa i inagüra i Gjööch Ulímpich.
09 08 - Barcelona: sa i sara sü i Gjööch Ulímpich.
01 01 - l'Argentina: ul peso al remplazza l'austral cuma muneda.
16 01 - Citaa da Mèssich (Mèssich): di representaant dal guvèern salvadureench e dal FMLN ga i signa i Acòort da Chapultepec, ch'i ponn fin a una guèra civil ch'a l'era drée a dürá da dúdas agn.
11 09 - ul Pakistan i ul nòort da l'Índia: fòort tempèest munsònich ga i causa la mòort d'un para da mila da personn.
28 09 - Katmandú (ul Nepal): sa al fracassa un Airbus-300 pakistanées i en möör e 167 passagée e l'equipacc.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
21 06 - Sueca (l'Horta de València): Joan Fuster, scrituur valencià.
23 03 - Fribuurgh da Brisgòvia, Germania: Friedrich Hayek, ecunumista austríach, Premi Nobel d' Ecunumía da 1974.
21 12 - Lundra (Anglaterra): Nathan Milstein, viloninista ucrainées.
- Gianni Brera, giurnalista e scritùr italiàn.


text:
La congiura degli innocenti
La congiura degli innocenti (Al cumplòt di inusènt) l'è na cumèdia négra dal 1955 'd Alfred Hitchcock, trat da 'n rumànś cic ad Jack Trevor Story. Al tìtul uriginàl a vōl dir „Al prubléma cun Harry“ ch'a sarév pò 'l mòrt.
Dòp i sucès ad La finestra sul cortile e ad Caccia al ladro, qvéi dla Paramount Pictures i aṅ lasâ carta biànca a Hitchcock par giràr un film ch'al vliva lò, miténd in sal tàvul un migliòṅ ad dòlar ad budget.
Par la part ad Jennifer l'è stada tòlta la Shirley MacLaine, chè a 'l sò debùt.
Sunt
Un putèṅ ch'al s ciàma Arnie (Jerry Mathers) al cata in un camp in na culìna dal Vermònt al cadàvar 'd Harry Worp (Philip Truex). In paéś i èṅ in tri a crédar 'd avér-al cupâ sénsa vlér tacànd da 'l vèć capitàn Albert Wiles (Edmund Gwenn) ch'al pénsa 'd avér-ag tirâ na sćiuptàda méntar 'l éra a casa. La Jennifer Rogers (Shirley MacLaine) invéci un quèl la gh 'l à fat dabòṅ, qvél ad tiràr-ag na śbutigliàda in cô, a gh'è da védar se Harry, ch'a sarév pò sò marè che lē l'à lasâ dòp ch'l è nâ Arnie, 'l è pò mòrt par quàl lè. E pò a gh'è la sgnóra Ivy Gravely (Mildred Natwick), na puta in là c'n i an, ch'la gh'à mulâ na pédga c'n i tac dal sò scarpi dòp ch'l éra saltâ fóra da 'n cespùi mèś imbambî p'r al cólp dla Jennifer.
Sam Marlowe (John Forsythe) al decìd ad jutàr i sò amìg e i sò vśèṅ ad cà. Ninsòṅ a vōl ch'a s cata 'l còrp, in gir a gh'è al vice-sierìf Calvin Wiggs (Royal Dano), e acsè al grup al decìd ad lugàr al cadàvar sót-tèra, saplénd-al e dassaplénd-al par soquànti vòlti, e pò i al métan in na vasca da bagn.


text:
I
La stòria as dëstend nen
come na caden-a
d’anej sensa interussion.
An tuti ij cas
tanti anej a ten-o nen.
La stòria a conten nen
ël prima e ‘l dòp,
gnente che andrinta ‘d chila a bërbòta
a feu cit.
La stòria a l’é nen fàita
da chi ch’a la pensa e gnanca
da chi ch’a la ignòra. La stòria
as fà nen stra, as antesta,
a l’ha an ghignon ël pòch a pòch, a va nen anans
e gnanca andaré, a së spòsta ‘d binari
e soa diression
a l’é nen ant l’orari. La stòria a giustifica nen
e gnanca a deplora,
la stòria a l’é nen intrinseca
përchè a l’é fòra. La stòria a dispensa nen
carësse o colp ëd foèt.
La stòria a l’é nen magistra ëd gnente ch’an riguarda.
Ancòrsisne a serv nen
a fela pì vera e pì giusta.
II
La stòria a l’é peui nen cola ruspa ravagianta che as dis.
A lassa dij sotpassagi, dle cripte, dij beucc
e djë scondion. A-i é chi ch’a dzorviv.
La stòria a l’é ‘dcò benévola: a s-ciapa
tut lòn ch’a peul. Se a esagerèissa, certament
a sarìa mèj, ma la stòria a l’é curta
ëd notissie, a completa nen tute soe vendëtte.
La stòria a grata ‘l fond
come na rèj a rabast
con quàich s-cianch e pì d’un pess a scapa.
Quàich vòlta as ancontra l’ectoplasma
ëd në scampà e a smija nen particolarment alégher.
A sa nen ëd vesse fòra, gnun a l’ha dije gnente.
J’àutri, ant ël sach, as chërdo pì lìber che chiel.


text:
16 fatschentas pertutgadas da lavur curta
- Mardi, 3.3.2015, 12:20, actualisà a las 17:02
En il chantun Grischun èn actualmain 16 fatschentas cun 136 collavuraturs e collavuraturas pertutgadas da lavur curta, quai ha il schef dal Departament d’economia publica e fatgs socials, Jon Domenic Parolini, confermà ad RTR.
Cunzunt sajan interpresas da la branscha da construcziun e manaschis da producziun pertutgads. La raschun da la lavur curta sajan tenor las interpresas il ferm franc svizzer, uschia Parolini plinavant.
La fin da favrer eran anc 15 fatschentas pertutgadas da lavur curta. La situaziun na saja dentant betg dramatica.
RR novitads 12:00


text:
Gudogns massivs per la FPÖ
- Glindesdi, 28.9.2015, 6:18
En il Bundesland Austria Auta ha la partida populista dretga FPÖ gudagnà 30,4% da las vuschs e dublegia uschia sia quota d'electurs cumpareglià cun las ultimas elecziuns il 2009. L'FPÖ daventa la segund-ferma partida davos la ÖVP, la partida conservativa.
Gia tar las elecziuns regiunalas il matg en la Steiermark ed il Bundesland ha la FPÖ gudagnà vitiers fermamain vuschs.
La partida dal primminister Josef Pühringer ha pers 10% da las vuschs e vegn sin 36,4%. La partida socialdemocratica SPÖ dal chancelier austriac Werner Faymann croda enavos sin posiziun trais. 18,4% dal pievel ha vuschà per la SPÖ.
RR novitads 06:00


text:
L’Austria cloma l’armada en vista als blers fugitivs
- Glindesdi, 14.9.2015, 11:46, actualisà a las 12:21
Suenter che la Germania ha puspè introduci controllas als cunfins, ha era l’Austria annunzià da vulair controllar pli intensiv ils cunfins dal pajais. Quai ha il chancelier austriac Werner Faymann ditg ad ina conferenza da medias.
Faymann ha declerà da vulair mobilisar 2’200 schuldads che duain assister a la polizia. Las controllas na muntian dentant nagina aboliziun da la cunvegna da Schengen.
Entant vegnan las colliaziuns da viafier tranter la Germania e l’Austria puspè manadas senza disturbis, ha confermà in pledader da las viafiers austriacas. Ed era l’autostrada tranter l’Austria e l’Ungaria è puspè averta.
Germania quinta cun 1 milliun fugitivs
Il vicechancelier tudestg Sigmar Gabriel quinta, che la Germania vegnia a recepir enfin la fin dal onn 1 milliun fugitivs. Enfin uss quintavan las autoritads da la Germania cun 800’000 fugitivs. Quai ha il schef da la partida socialdemocrata da la Germania ditg a l’agentura da novitads tudestga dpa.
RR Novitads 12:00


text:
Millennium Tower - la tur pendenta da San Francisco
- Mesemna, 16.11.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 16.11.2016, 8:40, RTR
La tur pendenta da Pisa giascha en lItalia. Ma, er a San Francisco (California) datti ina tur pendenta. Il sgrattatschiel «Millennium Tower» en il center da la citad.
El ha ina pendenza encunter la vart ed uschia datti actualmain tschertas dispitas. Il 2008 è il «Millennium Tower» vegnì construì ed el è fin uss sa sbassà per 40 centimeters. Pli e pli fitg ha la tur uss la tendenza da sa sbassar encunter la vart.


text:
Lech (AT-8)
Chela vus chi la parla del cumün del Vorarlberg - olter signifegaa i truee chinsci: Lech (desambiguassiun)
Lech l'è on comun austriegh, del land del Vorarlberg. El fa part del distrett de Bludenz e el se troeuva a ona altituden de 1 444 meter sora del nivel del mar e l'è vun de pu renomaa sit sportiv invernaj internassiunaj di Alp. El se troeuva ai pee de l'Arlberg.
El gh'ha 1,532 abitant (dato del Magg 2015[1]) e ona superfis de 89,97 km² per ona densità de popolazion de 0 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 80113.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lech la se tröva a 1.444 meter in sü 'l nivel del mar, in Vorarlberg. El 14,1% de la sua süperfis l'è buschìf, menter che 'l 58% l'è faa sü de munc e còj. A nivel geugrafegh ed istoregh Lech la partegn al Tannberg, però pö a nivel türistegh la partegn a l'Arlberg.
El cumün l'è faa sü del scirö del paes e di so tuchelit püssee piscinit, ciuè Zürs, Zug, Oberlech e Stubenbach.
Arent a Lech se giunten insèma i funt del riaa Formarinbach (anca funt del Lagh de Formarin) e del riaa Spullerbach, che'l vegn föra del Lagh de Spuller e 'l finiss sgiò a Lech, per l'apunt.
L'istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lech l'è stada fada sü in del 13./14. secul de di gent Walser rivaa li de la Sgüissara Tudescòfena e la s'è ciamada finn al 19. secul Tannberg (ciuè Munt di Abièss), e pö, del mom „Tannberg am Lech“, l'è gnüü föra 'l nom, püssee sempliz, Lech. El paesitt 'l s'è revitalizzaa in di ültem agn grassia 'l türism che l'è bel ficc, tant d'inverna 'me d'istaa.
In de l'Aust del 2005 di gran toch del paes hin staa spazzaa via de l'alüviun traa la di gran rusciad vegnüü gio a la finn de l'istaa.
Pulitega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Setáda cumünala l'è fada sü de quindes assessur. Ij elessiun vegnen faa per vurè pupular e minga per partii pulitegh, una manera de fà pulitega tipega di cumünidad Walser. In di elessiun del 2005 han pruaa si a vudà i partii pulitegh però pö in del 2010 hin vegnüü ancamò bun ij elessiun a scerna pupulara.
- El Bürgermeister, ciuè 'l sindech a l'è 'l Ludwig Muxel.
El Scüd del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El scüd del cumün l'è staa metüü insèma in de l'ann 1968 suta 'l prusgèt de l'artista e stüdius de eraldega Konrad Honold. A l'è staa iningüraa el desdòt de Fevree del 1969 del guerna del Vorarlberg: dividüü de 'na stanga grisa; denans un suu giold a sfund blö, e dedree un abiezz negher in sü 'n col a tri pizz a sfund russ. L'abiezz l'è un simbul cumün a tücc i paes de la Furesta de Bregenza.
Cultüra e Rob de Vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La Gesa Parauciala St. Nikolaus: La Gesa l'è stada fada sü la prima völta in del 1390 in stil gotegh e pö l'è stada renuada tüt' intrega de la scima ai pee in del 1987. La Gesa uriginaria rumanega la se pò 'ncamò vedè in di fresch. El dedent de la Gesa l'è staa trasfurmaa in del 1791 in stil Rokokò. De particülar interess l'è 'l chignö de la tur a furma de schigula che l'è volt ben 33 meter e la camara campanaria cunt i so ses campan de brunz, di quaj vüna l'e del 15. secul.
- El müsee Kästle-Mountain: In del Dezember del 2008 in de l'edifizzi de la füniculara del Rüfikopf l'haa dervii ij üss el Kästle Mountain Museum. EL müsee permanent el fa amirà l'istoria de la marca de scí Kästle e la so strecc repòrt cunt el paes de Lech am Arlberg.
- El Müsee Huber-Hus: La Huber-Hus (ciuè Cà Huber in del dialet alemanegh del Vorarlberg), fada sü in del 1590, la invida i visitadur punt prim al pian tera a dagh una svardada a i cà e a i mestee de muntagna, e indua la cüsina la representa 'l scirö storegh de la cà. Roba campiunaria e svariaa barlafüss de l'etaa baròca al didincö vegnen di prupretari inizziaj, ciuè la fameja Huber. Bej de vardà hinn anca i svariaa arnes in de "cambara del brentee", ciuè l'ufesina del butee, vegg de püssee de düsent agn. In de la cantina de la cà gh'è l'archif del cumün de Lech am Arlberg. El pian de sura, inscambi, l'è dervii ai türista do völt a l'ann per fer campiunari et similia.
- El parch natüral Naturschutzgebiet Gipslöcher: sü in scima sura Lech am Arlberg gh'è un toch de tera prutegiüü ciamaa „Gipslöcher“ che 'l scüsa de mini parch natüral.
- L' Oper im Schnee (l'Opera in la fioca): un grup uperistegh de Bregenz, i Bregenzer Festspiele vegnen chinsci tücc i sgenee a fà i pröf de teater.
Istrüssiun e Scöra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In paes gh'è una scöra süperiura cunt 75 scular, e una scöra elementara cunt 74 scular (insci in del Sgenee del 2005), e pö anch un asil.
Sit Gemej[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kampen (Sylt), un paes in sü l'isulòt de Sylt in del Schleswig-Holstein in Germania: un cadó de la gent de Lech am Arlberg al cumün de la Frisia del Nord l'è stada una gòndula de vüna di fünicular de Lech che 'dess l'è setada sgiò in sü la riva del mar a Kampen. In iscambi i Frisian gh'han da la cà de legn a la fermada del büs che se ved in de la sumejansa sü de sura in che la pagina chi.
- Beaver Creek Resort in Colorado USA: el Beaver Creek Resort l'è 'l sit türistegh de sport invernaj, el pü grand, de tüt' intrega l'America e l'è tüt privaa.
- Hakuba in Giapun: el paes de Hakuba l'è la cüna di sport invernaj giapunes e 'l sit di giögh ulimpegh inveraj del 1988 a Nagano.
Olter Rob (un puu cürius)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ai türista regular del cümun, despö de 10, 15, 25, 35, 45 e 55 agn cunt permanens de almanch set dí, ghe dan di spilèt cumemuratif.


text:
Suceava
Suceava (Szucsáva in üngheres; Szuczawa in pulach; CyчaBa/Sučava in ücrain; שאַץ/Shats in yiddish) l'è una cità de la Rumania cun püssee de 105.000 abitant.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Suceava la se tröva in del distret umonim, in la regiun storiga de la Bücovina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La presenza de insediament üman in del'area de la cità l'è multu antiga, cume testimonien un frach de retruvament archeulogigh che vegnen dal Paleulitigh; pö la gh'è vivüda una tribü de Dach che l'è mai finida sota i Ruman, anca se gh'è staa un fort inflüss cultüral latin. Düranta el Mediuev la cità l'ha cunussüü el sò splendur massim quand che Peder I de Muldavia l'ha fada vegnì la capital del sò regn, un rol mantegnüü fina al 1565. In quel ann, Alexandru Lăpuşneanu l'ha spustaa la capital a Iaşi.
In del periud de la gloria de vess capital, el mument püssee bel l'è staa quel de regn del Steven III el Grand (Ştefan III cel Mare in rumen): a quel temp hin staa faa sü i dò citadel furtifigaa che se veden anca incö. Al temp Suceava l'ha patii anca l'assedi di Türch, sota al cumand del Maumet II (1476): ma l'è riessida a resist. Suceava l'è mai stada cunquistada cui arma.
El 21 de magg 1600, düranta la sua opera la riünifigaziun del paes, Michee 'l Bravu l'è 'gnüü denter a Suceava senza cumbat, vist che l'è staa acolt cun favur e unuraa 'me signur del lögh. E l'è staa chì che cinch dì dopu el Michee 'l s'è pruclamaa Signur de la Tera de Rumania, de l'Ardeal e de la Tera de Muldavia.
In del 1775, insema a tüta a la Bücovina, Suceava l'è finida sota el dumini di Austriegh. E l'è staa inscì fina al 1918, quand che 'l teritori l'è entraa a fà part de la Rumania. Da quel mument la cità l'è andada dedree ai sort del sò növ paes.
Cumpusiziun etniga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cumpagna de tanti cità de la Miteleuropa, anca Suceava la gh'ha di minuranz etnigh storigh. Al dì d'incö però. la cità l'è abitada suratüt da Rumen. In del 2002 un censiment el feva vedè questa sitüaziun:
La püpart de la pupulaziun l'è de religiun urtudossa.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Tessin
En il Tessin na a nivel chantunal ni mesiras spezialas ni instituziuns u autoritads responsablas directamain u exclusivamain cumpetentas per intermediar e per promover il patrimoni cultural immaterial. Il «Centro di dialettologia e di etnografia CDE» (Center da dialectologia e d'etnografia) a Bellinzona documentescha però, perscrutescha e renda accessibla la situaziun linguistica ed etnografica da la Svizra taliana. Il CDE collavura er cun las medias e fa emissiuns per in public vast. Ultra da quai promova el exposiziuns, dietas e referats che han in connex cun las relaziuns localas. El coordinescha er las activitads dals diesch museums etnografics renconuschids dal chantun ed als dat in sustegn scientific e tecnic.
Archivs
Dals differents archivs dal Tessin è segiramain l'«Archivio di Stato» (Archiv chantunal) l'instituziun decisiva. Ultra dals divers servetschs culturals administrescha l'archiv er il «Repertorio toponomastico ticinese RTT» (Repertori toponomastic dal Tessin) che registrescha, mantegna e render accessibels ils nums dals lieus e da la cultira. Ils toponims vegnan inventarisads a basa da fonds bibliografics, documentars e cartografics sco er a maun d'intervistas precisas cun infurmants dal lieu.
Sin plaun local sto vegnir menziunà er l'«Archivio Audiovisivo di Capriasca e Val Colla ACVC» (Archiv audiovisual da Capriasca e da la Val Colla) che s'engascha – cun agid d'ina registraziun per gronda part sistematica da fotografias privatas e da perditgas oralas da la regiun, surtut da natira istorica ed etnografica – per la revalitaziun dal patrimoni cultural immaterial. Er l'«Archivio della Memoria di Arogno ADMA» (Archiv dad Arogno) che vegn tgirà da la vischnanca dad Arogno è in instrument per mantegnair las caracteristicas istoricas, economicas e socialas da la regiun. El collecziunescha perditgas oralas, fotografias e documents.
Tegnair en salv e dar access als bains culturals acustics da la Svizra fa la Fonoteca nazionale (Fonoteca naziunala) a Lugano. Questa instituziun è vegnida fundada l'onn 1987 sco fundaziun da dretg privat. Ella collecziunescha e documentescha portatuns che han ina relaziun cun l'istorgia e cun la cultura da la Svizra. Da quai fan part tant documents musicals sco er documents discurrids. La Fonoteca documentescha er registraziuns dals secturs musica classica, rock, jazz, musica populara, cudeschs auditivs, raquints, teaters, intervistas e.u.v.
Musica, saut e teater
La federaziun «Gruppo di lavoro artigianato del Ticino GLATI» (Gruppa da lavur per l'artisanadi dal Tessin) è vegnida creada l'onn 2000. Ella duai rinforzar la responsabladad da las differentas uniuns artisanalas per lur sectur, en spezial areguard la promoziun e l'intermediaziun d'infurmaziuns tenor la «Legge cantonale sull’artigianato del 18 marzo 1986» (Lescha chantunala davart il mastergn). Ils commembers da la federaziun duain er observar la Convenzione sul marchio «Artigianato del Ticino» del 2 dicembre 1991 (Convenziun davart la marca «Artisanadi dal Tessin»). Las suandantas uniuns èn commembras dal GLATI: «Associazione Pro Verzasca», «Associazione del cotto ticinese» (Uniun tessinaisa da la vaschlaria), «Associazione artigiani di Vallemaggia» (Uniun da la mastergnanza da la Val Maggia), «Associazione artigiani bleniesi» (Uniun da la mastergnanza da la Val Blenio).
La «Federazione Cantonale del Costume Ticinese FCCT» (Associaziun chantunala da costums dal Tessin) è vegnida fundada l'onn 1937. Ella examinescha e conserva costums, sauts populars e musica populara sco er isanzas e tradiziuns dal chantun Tessin. Actualmain fan 19 gruppas part da la FCCT, sco per exempel l'«Associazione Costumi Vallemaggia» (Associaziun da costums da la Val Maggia), il «Gruppo Canzoni e Costumi Ticinesi» (Gruppa tessinaisa da chanzuns e da costums), ils «Canterini di Lugano» (Chor popular da Lugano), il «Gruppo Costumi Chironichesi» (Gruppa da costums da Chironico), il «Gruppo Costumi della Pro Valle di Muggio» (Gruppa da costums Pro Val Muggio) ubain il «Gruppo Costumi Valcolla Lugano» (Gruppa da costums da Valcolla Lugano).
Er en il sectur musical emprovan ins da dar en il Tessin dapi intgins decennis vastamain e sistematicamain nova vita al patrimoni cultural tradiziunal. L'onn 1983 è vegnida creada la gruppa da musica populara «Vox Blenii». Questa gruppa recurra a l'experientscha ed a las cumpetenzas da las abitantas e dals abitants pli vegls e rimna uschia las chanzuns e las tradiziuns musicalas oralas da las vals dal nord. Il stil da «Vox Blenii» permetta d'improvisar, resta dentant tuttina fermamain enragischà en la cultura populara tessinaisa. L'october 1988 ha Vox Blenii organisà ina festa da musica populara che ha durà trais dis. A questa festa èn sa participadas cunzunt er musicistas e musicists da l'Italia.
Er ils «Tre Tèr» gidan a perscrutar ed a mantegnair il repertori tradiziunal da la musica tessinaisa. Questa gruppaziun reunescha musicists da la Val Onsernone, dal Centovalli e da la Mesolcina. Er il duo Vent negru da Locarno suna dapi l'onn 1991 chanzuns e musica cunzunt da la Val Onsernone, surpassa dentant er ils cunfins naziunals fin en la Lumbardia, en il Piemont, en la Provence e.u.v.
In’attenziun speziala merita il «Fondo Roberto Leydi», che vegn tegnì en salv en il CDE a Bellinzona. I sa tracta d'ina donaziun impurtanta che cumpiglia ina ritga collecziun sistematica da material davart la musica e la cultura populara. Il fond è resultà da las numerusas retschertgas da Roberto Leydi (1928-2003) ed a basa da ses inscunters cun musicists, cun mastergnants e cun differents infurmants. Er la vasta experientscha da Leydi sco docent a l'universitad, ses engaschament intensiv durant passa 50 onns e diversas relaziuns persunalas han pussibilità questa collecziun d'instruments da musica, da plattas da grammofon, da registraziuns sin bindel magnetic, da partituras, da cudeschs, da periodicas e da dissertaziuns davart temas musicals ed etnologics.
La purschida musicala vegn cumplettada considerablamain dals numerus chors e da las numerusas gruppas da musica cun lur vasts repertoris. Differentas secziuns da la «Pro Ticino» han per exempel agens chors e la finamira da derasar il chant choral en talian u en dialect sco er da far reviver la tradiziun da las chanzuns popularas tessinaisas u talianas.
En connex cun ils arts teatrals ston ins menziunar las stentas en il sectur dal teater dialectal: Dapi l'onn 1999 s'engascha il «Teatro Popolare della Svizzera italiana TEPSI» (Teater popular da la Svizra taliana) per mantegnair il teater popular ed en spezial er la tradiziun dal teater dialectal. En il Tessin datti numerusas gruppas da teater d'amaturs ch'èn s'unidas en la «Federazione Filodrammatiche della Svizzera italiana FFSI» (Federaziun per teater d'amaturs da la Svizra taliana) e che promovan represchentaziuns en dialect.
Autras isanzas
Il chantun Tessin ha annunzià en tut 17 tradiziuns a la gruppa da lavur da l'Uffizi federal da cultura. Diesch da questas tradiziuns fan part da la categoria «praticas socialas, rituals e festas», las ulteriuras set tradiziuns pon vegnir repartidas a la categoria «artisanat tradiziunal». Per l'emprima categoria ha il chantun Tessin proponì las suandantas tradiziuns: las processiuns istoricas a Mendrisio, la processiun da Gannariente en la Val Bavona, la fiera en onur dal Son Provino ad Agno, la festa da Son Martin a Mendrisio, la «Cagórda» a Lumino, il chant da Bavania a Capriasca, il tschaiver a Bellinzona, las milissas istoricas en la Val Blenio, la festa da vendemia a Mendrisio e la vigilgia da Nadal da Morcote. Per la categoria «artisanat tradiziunal» èn vegnidas fatgas las suandantas propostas: l'explotaziun e l'elavuraziun da granit en il district da Riviera, l'elavuraziun e l'entretschar strom en la Val Onsernone, ils brassamaruns, ils lainaris-miradurs spezialisads per la construcziun e per la restauraziun da tetgs, ils spazzachamins da la Val Verzasca (e da las ulteriuras vals dal alto Verbano), ils chalderers ambulants da la Val Colla ed ils brischa-arschiglia da la regiun dal Malcantone.
Autras isanzas che n'han betg pudì vegnir resguardadas sin la glista da las 17 candidaturas èn per exempel: la festa dal beà Manfred a Riva S. Vitale, «Bandir Gennaio», il tschaiver da Brissago, la festa da Son Giusep a Ligornetto, la processiun dal «Mercoledì santo» a Coldrerio, l'ingiant d'ovs a Vaglio, la festa da Son Roc a Gribbio, la festa da Son Murezzan ad Osco, la cursa da Mendrisio, la cursa da minicars a Porza, il gieu da boccias, la fiera da muvel en la Leventina u la fiera da nursas a Malvaglia.
Ulteriuras infurmaziuns
I na dat anc betg paginas d'internet spezialas davart l'inventarisaziun da las tradiziuns viventas en il Tessin. Dentant èsi stà pussaivel da mantegnair, da dar access, d'intermediar e da perscrutar a funs il patrimoni cultural immaterial da la regiun grazia al «Centro di dialettologia e di etnografia» a Bellinzona, schebain che quest inventari n'è betg ina incumbensa centrala da quest institut.
Ulteriuras infurmaziuns chattan ins sin la pagina d'internet dal «Osservatorio culturale della Svizzera italiana». La pagina d'internet dat ina survista da las activitads culturalas da la regiun. Ella descriva detagliadamain bibliotecas, museums, teaters, festivals ed uniuns da tut gener (d'uniuns archeologicas a gruppas folcloristicas fin ad uniuns da mastergnanza, a chors ed a gruppas da teater d'amaturs) per permetter in access optimal. Ulteriurs diesch museums etnografics renconuschids dal chantun porschan differentas activitads e differents programs tut tenor las stagiuns. Infurmaziuns detagliadas datti sin las paginas d'internet da las singulas instituziuns. Er intginas da las persunas che tgiran las tradiziuns vivas che vegnan descrittas en il dossier inoltrà al UFC possedan ina pagina d'internet.
Referenzas
- Link


text:
Ina premiera senza festa
- Glindesdi, 20.6.2016, 19:42
Per l’emprima giada è la naziunala svizra sa qualifitgada per ils otgavelfinals dad in campiunadi europeic. Era sche quai è in mument istoric na ha la naziunala betg festivà quai.
Gist suenter la partida cunter la Frantscha e la qualificaziun ils otgavelfinals han ils giugaders sulettamain giudì il success sin il plaz, senza gronda festa.
Il di suenter la qualificaziun è stà in di da paus per ils giugaders da l’equipa naziunala. Nagin dad els ha gì in termin, tuts han savì far mo quai ch'els vulevan. Ils ins han passentà il di cun lur dunnas o partenarias, auters èn stads a la mar ed anc auters han giudì il di cun ir en la citad.
A partir da mardis è il focus lura sin la partida d'otgavelfinal. Pussaivels adversaris la sonda a Saint Etienne pudessan esser il champiun mundial da la Germania ubain lura l’equipa da la Pologna u l’Irlanda dal Nord.


text:
Toronto
Toronto a l'è la cità püssee granda del Canada, e la capital de la pruincia de l'Ontario. La pupulaziun de la cità a l'è de pressapoch 2,5 miliun de abitant, che la vegn de 5,8 miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è cunsideraa el "mutur ecunomich" del Canada, el center finanziari e cultüral del paes, e anca vüna di cità püssee sicür de l'America del Nort.
Toronto a l'è vüna di cità püssee multi-cultüraj del mund, vist che'l 49% de la pupulaziun a hinn imigrant de alter paes. Anca se l'ingles a l'è la lengua che la cumanda (e Toronto a l'è la capital anglofuna del Canada), un nümer grant de abitant al parla alter lenguf.
Fina ai agn '70 Toronto a l'era la segunda cità del paes dopu de Montreal ma cunt el desvilüp de l'indüstria di utumobil e de l'mineraria, e la custrüziun di canal de St. Lawrence, Toronto a l'è vegnüü sü a la svelta, tant che l'è divegnüü inscì la cità püssee impurtanta del paes.


text:
700 milliuns dollars per promover l'infrastructura en l'Asia
- Venderdi, 11.9.2015, 16:10
La Svizra duai sa participar cun 700 milliuns dollars a la nova banca d'investiziuns en l'infrastructura asiatica. Quai propona il Cussegl federal al parlament suenter che la consultaziun.
Il project per la banca per investiziuns en l'infrastructura en l'Asia è naschì sin iniziativa da la China. La finamira è da promover ina creschientscha d'economia stabila e persistenta en l'Asia. Quai surtut cun finanziar projects d'infrastructura relevanta per il svilup da las regiuns.
RR novitads 16:00


text:
inglisch lesson
ellò honey ai em an eppi boi end ai uoch ior pics end ai sei “mecojons” den i uant ius ior fantastic pics for mai abusive uebsite, nau ai’m sfrutting mister faibs, bat mr faibs avent de picturs bicos is not a fotografer end ai fotograf only the ass of de ciu, bat uen ai dont fac uid de uan end de ciu end uen ai dont smoc mai pip, insom uen ai dont du de attiviti det ai laic ai uorc in a estate agenzi, che infatt uorc d’estate, anfatt ai go tu tailandia in uinter uid de uan and de ciu se incazz veri assai. but lassamo perde end go tu de question of dis, ai nid ior picturs bat i dont ev money bicos ai ev sputtaneit all uid de uan and de ciu bicos ai voja a di e ai voja a fa, bat the sork is meni espensiv end ai em pulciaro, ma veri veri pulciaro, ueiting for plisant comparison ai send iu un biutiful for iù.


text:
Carugaa
Carugaa (nom ufizial in italian: Carugate) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l gh'ha ona popolazion de 13.979 abitant.
El paes el se troeuva al confin con la Provincia de Monscia e Brianza (comun de Agraa, Brughee e Caponagh) e l'è denter ai territori de la Martesana e del Vimercates.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'etimologia del nomm l'è minga ciara.
Segonda la tradizion, Santa Marcellina, sorella de Sant Ambroeus e San Satir, l'è vivuda a Carugaa.
Ai temp di piev, Carugaa el faseva part de la Piev de Vimercaa.
In di primm del Noeuvcent, a Carugaa el lavorà principal l'era la seda.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Carugaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
1974
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
15 de lüj: culp de staat greech a Cipru: la cumencja la spartizziun de l'isula de Cipru in dü tocch.
27 02 - Viena (Àustria): Josep Carreras al debüta a l'Òpera de Viena.
01 03 - El Pardo (Comünitaa de Madrid, Spagna): el consej de minístar presedüü par Franco al confirma la pena de moort par Puig Antich e Heinz Ches (el nom real del quaal era Georg Michael Welzel): i a esegütan l'indoman a Barcelona e Tarragona, respetivament.
28 05 - Brèsa: s·ciòpa 'na bomba en Piàsa de la Lòza entàt che gh'è 'n córs 'na manifestasiù dei sindacàcc. El bilàncio l'è de 8 mórcc e 101 ferìcc. La stràge (ciamàda stràge de Piàsa de la Lòza) l'è rivendicàda de l'organizasiù neofasista Ordine Nuovo.
20 12 - Andorra la Vella (Andorra): se l' inaügüra la Biblioteca Nassiunala d'Andorra.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
02 06 Tiziano Incani, cantànt cognusìt come 'l Bèpi de Bèpi and The Prismas.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
02 03 - Barcelona: Salvador Puig i Antich, militaant anarchista a che i auturitaa franchiist i aplican la pena de moort.
20 06 - l'Algher (Sardegna): Rafael Catardi e Arca, scrituur Alguerées.
30 09 - Buenos Aires (l'Argentina): Carlos Prats, generaal de l'esèrcit Cilées fidel a Allende, sassinaa insèma con la sò mijé par la DINA.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Diocesi de Piasensa
La Diocesi de Piasensa (Dioecesis Placentina-Bobiensis in Latin; Diocesi ad Piasëinsa e Bobi in Piasentin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Emilia-Rumagna, da la diocesi metrupulitana de Mòdna e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dlà Diocesi i fann part le cità de Piasensa, e dal 1989 anca Bòbi, che fin a che l'ann lì a lìera diocesi indipendent. El teritòri el g'ha un'area de 3.670 kmq e 422 paròchie, in sü le pruìnce de Piasensa, Parma, Pavia e Genua.


text:
L'euro vegn a restar enturn 1.05 fr
- Venderdi, 13.2.2015, 11:30
Ils economs da la banca UBS prognostitgeschan per il proxim mez onn ina leva svalitaziun dal franc svizzer envers l'euro.
L'euro vegn a sa regular tenor la prognosa enturn 1 franc e 05.
La leva svalitaziun dal franc svizzer decleran ils economs cun il svilup da l'economia europeica. Plinavant quintan ils spezialists che la Banca naziunala svizra mantegna ils tschains negativs per sminuir l'attractivitad dal franc.
RR novitads a las 10:00


text:
Guaud Magic cun record da visitaders
- Gievgia, 11.1.2018, 11:53
Il Guaud Magic (Zauberwald) a Lai ha durant il temp da Nadal gì lieu per la tschintgavla giada. Quest'onn hai dà in record da visitaders. En tut hajan 40’000 visitadras e visitaders visità il Guaud Magic, scriva la Lai Marketing e Support SA en ina communicaziun.
Er il 2017 hajan ils pli blers visità las installaziuns da glisch dal Guaud Magic durant ils dis suenter Nadal. Ina da las installaziuns ch'ils visitaders han pudì contemplar, ha la scola da Vaz creà. Ils scolars han numnadamain preschentà in vitget da tendas. Dasper las installaziuns hajan er ils concerts cun interprets sco «Dodo» persvadì ils visitaders dal Guaud Magic a Lai.
Cun il Guaud Magic vegn ins era il 2018 a cuntinuar. Las installaziuns en il guaud a Lai pon ins lura visitar dals 14 enfin ils 30 da december.


text:
Michel Zeiter banduna ils Lakers
- Mardi, 21.4.2015, 10:24
Il trenader Michel Zeiter ha terminà ses engaschament tar ils Rapperswil-Jona Lakers suenter ch’il club dal chantun Son Gagl è vegnì relegà en la liga naziunala B. Zeiter ch’ha 41 onns na stat betg pli a disposiziun als Lakers, uschia rapporta la gasetta “20 minutas”.
Michel Zeiter è stà dapi il december 2013 a la banda dals Rapperswil-Jona Lakers, l’emprim sco trenader assistent dad Anders Eldebrink. Suenter l’emprima terrada en la qualificaziun da liga encunter il campiun da la liga naziunala B, ils SCL Tigers, aveva Zeiter surpiglià dad Eldebrink il post sco schef-trenader. Ch’ils Lakers èn vegnids relegads n’ha dentant er Michel Zeiter betg pudì evitar. Ils Rapperswil-Jona Lakers han pers la seria encunter Langnau cleramain cun 0:4.
RR novitads 11.00


text:
Meldonium
- Mesemna, 9.3.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 9.3.2016, 8:40, RTR
Ils Russ e la chemia: Igl è enconuschent che atlets da la Russia han ina tscherta passiun per tablettas e squittas. Uss è vegnì enconuschent, che la meglra giugadra da tennis da la Russia, Maria Scharapova ha prendì substanzas scumandadas.
Maria Scharapowa che ha gudagnà uschè blers raps sco negin'autra giugadra da tennis, ella è vegnida testada positiv durant l'Australian Open sin la substanza «Meldonium».
Tge è Meldonium?
Meldonium è ina substanza che ha er num Mildronat e vegn duvrà tar mancanza da la circulaziun dal sang ed en cass da mancanza dad oxigen. Concret impedescha Meldonium l'oxidaziun dad acid da grass en il corp. Acids da grass che pon laschar enavos tissis en il tessì. Cun auters pleds: Meldonium augmenta la prestaziun. Il scumond da Meldonium è i en vigur cun l'entschatta da l'onn 2016.
Igl è vegnì tar quest scumond da la substanza Meldoniun suenter il massiv consum da questa substanz durant ils davos onns. Adina dapli medis perscrivevan Meldonium sco doping legal per augmentar la forza dal cor.


text:
Fugitivs sparids avant insla greca
- Dumengia, 20.9.2015, 11:15
Avant l'insla greca Lesbos valan 26 fugitivs sco sparids suenter che lur bartga è cupitgada. 20 ulteriuras persunas hajan pudì vegnir salvadas.
Cun bastiments e helicopters vegnia tschertgà ulteriurs fugitivs. Quai scriva l'agentura da novitads ANA.
Suenter appels en l'internet d'evitar la via privlusa en bartgas da la Tirchia vers la Grezia eran blers fugitivs ids l'emna passada vers il cunfin serrà tranter ils 2 pajais. Là avevi dà confruntaziuns cun la polizia tirca.
RR novitads 11:00


text:
Batàia de Legnà
La batàia de Legnà l'è stàda combatìda el 29 de màgio del 1176 vizì a Legnà, al dé d'encö 'ndela pruvìncia de Milà. L'è stàda la batàia piö 'mportànte de la lónga guèra che l'imperadur Federìco dit el Barbarósa el g'ha combatìt per rià a restabilì 'l sò potére, per lo méno 'n lìnea de prensépe, söi Cümü de l'Itàlia del Nort. Chèsti però i gh'ìa mitìt en bànda le sò béghe sanguinùze che düràa de agn e agn per mitìs ensèma 'ndèna aleànsa ciamàda Lega Lombarda, có a capo el Papa Lisànder III. L'imperadùr el g'ha sercàt de doprà la fórsa per meter sóta i Cümü ma 'l vegnarà batìt.
Le batàia l'è cuminciàda quàze 'n maniéra cazuàl, perché i du ezèrcicc i saìa de la prezènsa l'ü de l'óter ma i s'è 'ncuntràcc sènsa püdì preparà prìma 'na strategìa.
I è stàde le dò vanguàrdie de fancc a ambià là la baröfa. 700 fancc de la Lega Lombarda che vignìa 'n sà de Legnà i s'è troàcc denàcc a 300 fancc del Imperadùr. Chèsta prìma schermàia l'è düràda 'na vintìna de minücc enfìna a che gh'è riàt l'imperadùr stès con töt el gròs del sò ezèrcito furmàt suratöt de cavaliér. La càrica dei imperiài la g'ha ubligàt i lombàrcc a 'nmocelàs entùren al sò car de batàia (el "Carroccio"). Sóta la bandiéra de la sò part però, chèsti soldàcc, che i éra strac e de méno come nömer, i g'ha rezistìt cutra a 'n ezercit polsàt, e per de piö a caàl.
Söl car dei Lombarcc gh'éra la crus de Aribèrto de 'Ntimià, che segónt la legènda, la ghe dàa coràgio e moràl ai soldàcc al pónt de pirmitìga de rezìster enfìna a che gh'è riàt i rinfórs de Milà, avizàcc de 'n quàc cavaliér che gh'è riàt a scapà vià de la baröfa.
Deànti al ezèrcit dei rinfórs lombàrcc gh'éra i cavaliér de la Compagnìa de la Mórt, menàda del legendàre Alberto de Giüsà, en manìpol de cavaliér selesiunàcc che gh'éra züràt de protèger el sò comandànt enfìna a la mórt. Chèsti i töl de mìra con töta la sò füria l'ezèrcit del imperadùr, che ciapàt a la 'mprüìza 'l fenesarà per véser batìt. Federìco Barbarósa 'l vedarà strepà zó 'l so stendàrt, ciapà 'n ostàgio i sò soldàcc e pò a 'n quac sò parét, e a la fì 'l sò caàl el vegnarà trepasàt de na lància. Scalsàt de caàl l'imperadùr el riarà a scapà a pè e a riparàs quàze per miràcol endèl castèl de Legnà.


text:
Untitled document
I prìm piàt
I pin
Par 4 parson: 300 gr. ad ricòta, bèla frèsca; ½ chilu da spinas o d'erbèt; on öv; 100 gr. ad furmai ad furma; 120 gr. ad faréna bianca; nuśa muschè e sè q.b.
As lèva bèn i spinas o i erbèt e i sa śbuiénta. Is trida cón a mèśalöna o is fan pasè ent u pasavardüra.
I s'empasta cón ra ricòta, l'öv, ar furmai, ra faréna e a nuśa muschè. Is lavura tant cm' i gnòch ad patèt. I tuctìn ad l'empast i vàn ślonghè cón u pèram ad ra man.
Is fàn cöś cm'i gnòch ent l'aqua buiénta e salè; i èn cöt quand i vègna a gala.
Ent ar dialèt bubièiś is ciama anca «pé da léśa» par ra furma ch'i g'han, che i pèra i pé d'ona léśa.
Is condìsa côn ona bona bagna ad fònś di nostar.
Anna
Ecco un'altra ricetta in cui si aggiungano anche delle patate
I pìn
Par 4 parson: 300 gr. ad ricòta, bèla frèsca; ½ chilu da spinas o d'erbèt; on öv; 2/3 patèt, 100 gr. ad furmai ad furma; 120 gr. ad faréna bianca(sö par śö); nùśa muschè e sè q.b.
As lèva bèn i spinas o i erbèt, i sa śbuiénta e is trida cón a mèśalöna; dòp, ona vôta fàt cöś e plè e patèt as fà pasè ar tüt ent u pasavardüra.
L'empast fàt cón ra ricòta, l'öv, ar furmai, ra faréna, e patèt e a nùśa muschè us lavura tant cm' i gnòch ad patèt. Cón l'empast as fà ona bìsa e tant cm'i gnòch, as tàia a tutctìn che i vàn ślonghè cón u pèram ad ra man.
Is fàn cöś ent l'aqua buiénta e salè; i èn cöt quand i vègna a gàla.
Ent ar dialèt bubièiś is ciama anca «pé da léśa» par ra furma ch'i g'han, che i pèra i pé d'ona léśa.
Is condìsa cón ona bòna bagna ad fònś di nostar.
Milia
I panseroti
Par 4 parson: Par fè e fritatén:100 gr. ad lat ; on öv ; 100 gr. ad faréna ; dra sè e ad l'oli d'uliva.
Lavurè bèn bèn ra faréna cón ar lat e dop mètga l'öv, ra sè e l'oli. Ona vôta prònt l'empast, fè de fritatén bèi sütil e fèia gnì frèd.
Entant ch'e vegna frèd preparè on empast cón ricòta, furmai ad grèna e spinas o erbèt (tant cme cul di pìn) e quand e fritè ièn fred bśögna spalmègh a sura l'empast e fèia sö cme di canonsìn ad 4 cm.
Dop aveia mis ent ona ticia, trèg a sura ra "besciamèla" e condìa cón dra bàgna ad fonś, ma anca cón cula ad tumètich.
Mètia ent ar fùran chèd (180°) par 15 minüt.
Ra pastèla (che en italian as ciama «besciamella»):
on èto ad faréna; on èto ad bütir; on litar ad lat; ra sè.
As mèta ent ona casaröra picéna ar bütir e us fa dasfè, pö as gha śonta ra faréna. As mèśda bèn e as fà rośulè. Dop as gha śonta ar lat, bèl chèd, pôch par vôta (bśögna stè aténta a fègh mia fè i mòtar.
A ra fin, as gha mèta ra sè e sénsa daśmèt da meśdè as fa cöś par 15 minüt. Se as vö ra pastèla püsè mòla as gha mèta on bicér ad lat ad pö.
Liliana
I Turtèi ad mègar cón ra cua
P'r'a sföia: 1 kg. ad faréna; 8 öv.
P'r'ar pìn: 1 kg. ad ricòta; 2 hg. da spinas o d'erbèt; 3 hg ad furmai ad grèna; 2 rus d'öv.
As fà ona bela sföia cón 5 öv entregh e tri rus, as ména bèn e as tira féna féna.
Ra pasta a va taiè a rômbi longh 7/8 cm. En mèś, as gha mèta ar pìn (on cüciarin). Par dègh ra sègma giüsta bśögna prima fè tachè i dü spigh ad front e dop, as finisa da sarèia sö cón ar rèst dra pasta; I turtèi i rèsta fàt ch'i pèra a trèsa.
P'r'ar pìn sa śbuiénta I spinas is trida e as gha mèta ensèma ra ricòta, ar furmai ad grèna e I dü rus d'öv.
As gha śonta on spisìgh ad nuśa muschè, ra sè e ar pìn l'è bèl e fàt.
I van condìd cón dar bütir śitè e quèiche föia ad sèvia, ma as pö anca condìa côn ona bona bagna ad fònś di nostar.
Liliana
I macaròn fàt cón l'angùcia (par 4 parson)
Ricèta: 300 gr. ad faréna bianca; 1 öv; 20 gr. ad bütir.
L'angùcia che as dröva par fè i macaròn a l'è on fèr da calsèt.
As mèta en mèś a ra faréna ar bütir e l'öv e s'empasta tüt cón l'aqua tévda fin che ra pasta a dvénta bèla lisia. Quand l'è bèla lavurè as ne pìa di spisigòn gros cme de nisör e i s'enfrénsa ent l'angùcia, vün d'ona pèrt e l'ètor da l'ètra. Cón u pèram dra man as fa argülè l'angùcia śgnicandla ens l'asa fin che ra pasta a sa ślònga 6/7 cm. Adsé i macaròn sôn fàt, basta tirèia föra da u fèr. Par fèia cöś is tràn ent l'aqua buiénta e salè, par sèt o vot minüt, sö par śö…
I macaròn is condìsa cón ra stüfè.
Pina ad Masòch
I gnòch
Par 4 parson: 1 kg. ad patèt, 300 gr. ad faréna, ra sè (on cüciarìn da cafè), 1 öv.
Bśögna mèt a cöś e patèt ent l'aqua frèda salè. Quand ièn prònt, scurèia e ona vôta plè fèia pasè ent u śgnicapatèt. Mèt ar tüt ens l'àsa dra pàsta, lavurèl on pô e dòp trìgh ensèma 2/3 ad faréna e lavurì sübit l'empast. Se fìsa mòl, mtìgh ancamò on pô ad faréna.
Quand l'empàst u s'è ripusè bśögna lavurèl cm' ona salsìsa gròsa cm'on stôpòn e dòp avèi sparpaiè ra faréna ens l'àsa taì i rudlìn in tuctìn da 2 o 3 cm. Ona vôta taiè tüti i rudlìn piè a grataréna dar furmai, enfarinèla e fègh pasè i tuctìn śgnicanghia contrà con u didòn.
Enveci da grataréna as pô drövè anca ona furséna.
I gnòch is cōndìsa bén bèn cón dar bütir e dar furmai ad grèna, ma anca cón dra bàgna ad fònś o ad chèran.
Milia
Pisarèi e faśö (par 7/8 parson)
Ra pasta: 1 kg. Ad faréna bianca; ½ kg. Ad pan gratè; aqua buiénta.
Bśögna mèt ra faréna ens l'asa dra pasta e dop avèiga fat on büś en mèś, as gha trà dentor ar pan gratè.
Cón l'aqua chèda sa śbuiénta ar pan gratè (us mis'cia cón on cücièr par an brüśès mia i did); dop as gha śonta aqua frèda o tévda p'r' empastè.
Quand ra pasta l'è prònta as ne taia tanti tuctìn, cme di spisighìn, e i sa śgnica śö cón u did tant cme fè di gnuctìn
Ra bagna ad faśö: 3 hg. ad faśö frèsch, śa plè o sèch da mèt a bagn ra sìra prìma da cuśinèia; ½ hg. ad bütir, on pô d'oli e ona bèla fèta ad lèrd, ona fèca d'ai, mèśa sigula, consèrva.
Prima ad tüt bśögna dè ona mèśa cutüra ai faśö. Ent ar condiment: bütir, trid ad lèrd, sigula rośulè a ftén sutil, dop as gha śònta ra consèrva cón ona taséna d'aqua di faśö e ona fèca d'ai, (entréga che pö as tira via). Dop on pô as gha trà ensèma anca i faśö par fèia finì da cöś. Bśögna śontègh da maniman l'aqua di faśö, en manéra che ra bagna an sa taca mia en fònd du padlìn.
Quand ra bagna l'è pronta, as mèta a bùi ona bèla pügnata d'aqua, as gha mèta ra sè e as gha trà dentor i pisarèi.
Quand i pisarèi ièn gnìd a gàla ièn prònt.
Annamaria
I anvìn (par 5/6 parson)
Ra pasta: 600 gr. ad faréna bianca; 3 öv; 2 cücièr d'oli; sè e aqua tévda.
As mèta ra faréna ens u tèvul e en mèś ra sè, l'oli e i öv ch'i vàn śbatìd cón ona furséna.
S'empasta bèn ra faréna cón l'aqua tévda (presapôch ona tàsa) e quand ra pasta l'è bèn lavurè, as tira cón a s'ciura ona sföia bèla sutìla. Dop as tàia tanti rutondìn ad pasta da empinì.
Ar pìn: 400 gr. da stüfè; 2 branchè ad pan gratè; 3 hg. ad furmai gratè; 3 öv; scaröra (föi vérd śbuiéntè, nuśa muschè, pèivar e sè.
Par fè ar pìn as trida cón a mèśa löna ra stüfè e as gha mèta anca on pô ad bagna tévda ens ar pan gratè. As gha śonta ar furmai, i öv, ra scaröra cöta e tridè, a nuśa muschè, ra sè, ar pèivar. Ar pìn u gha da ès bèn amalgamè, se l'è trop dür, as gha śonta dar bröd o dra bàgna.
Cm'is fàn: en mèś a i rutondìn ad pasta taiè cón a lèrfa d'on bicer as gha mèta mèś cüciarin ad pìn; is pìga a mèśa löna e as tàca i dü cô cme on anèl. Adsé vegna föra i anvìn fat a caplìn.
Is condìsa cón ra stüfè.
Anna
Ra panèda
Par 4 parson: 2 ftén ad sigùla, 1 fténa ad lèrd, gr. 40 ad bütìr, 2 litar d'aqua, 5/6 branchè ad pàn vèc, ra sé furmài da gratè.
Tridè ar lèrd cón a sigùla e fèl rośulè ensèma a 20 gr. ad bütir ; quand ièn culurìd trègh l'aqua e lasèla bùì par on'ùrèta, dòp fèla gnì frèd e mètgha ar pàn bèl dür. Pasè quèiche ùra bśögna mèt ra mnèstra ens ar fögh e fèla cöś par trì quèrt d'ùra, sö par śö. Föra dar fögh as gha śònta ar bütir ch'è restè e tànt furmài gratè.
Adsé ra panèda l'è prònta da mangè.
Angelina
Questo è il classico piatto che viene cucinato per il giorno dei morti; è una ricetta poco costosa, ma gustosissima.
I sìśar
800 gr. ad sìśar mìs a bàgn ra sìra prima ent l'aqua tèvda; 1 gàmba ad sèlar, 1 caròtula, 1 patèta e du föi ad sèvia; 400 gr. ad custèn ad gògn.
Ona vôta tridè ra vardüra e taiè a tuctìn a patèta is mèta a bùi ent ona pügnata cón 1 lt. e mèś d'aqua; as ghà śònta i sìśar ed e custén e as làsa bùi ar tüt par on'ùra e mèś. Quand i siśar ièn quèśi cöt as ne pìa on pô e is pàsa ent u pasavardüra en manéra da fè gnì menu liquìd ar bröd ;as gha trà ra pàsta o ar rìś, e du föi ad sèvia e as làsa bùi ancamò par 15/20 minüt (sö par śö). Ona vôta cöta, da ra mnèstra as gha tìra via on pô ad siśar ed e cüstén. I siśar is condìsa cón ad l'òli (e se ièn frèd anca cón l'aśèid) ensèma a quèiche pôr o a ona sigùla taiè a ftén sütil: cón e custén ièn ona bontà.
Milia
Pulénta e marlüs
Par 4/5 parson
Puléñta :3 litar d'aqua ; 600 gr. ad faréna ad mèlga; ona patèta, ra sè.
Quand l'aqua salè a buia as tàia ona patéta a ftén sutil sutil, es tran śö e es fan cöś. Pö as trà śö anca ra faréna ad mèlga, pôch par vôta, entant che as mèśda cón u canèl; an gh'ha mia da fè i motar. As fa cöś p'r on'ura, prèsapôch e da maniman as mèśda sempar.
Marlüs e sigul: on bartagnin ad marlüs möi; 5 o 6 sigul; oli d'uliva.
As taia ar marlüs bèn muiè e süghè, a tuctìn e u s'empana cón ra faréna ad mèlga e us fa friś ent ona padèla fìn che un fà ra crusta.
As fa cöś ent l'oli e sigul taiè a ftén sutìl, dentor on'ètra padèla cón u querc, adèśi adèśi
Quand e sigul ièn cöt es tràn śö sura ar marlüs e cón ca pitansa ché, as condìsa ra pulenta.
Ernesta
I secònd piàt
Ra stüfè (par 4 parson)
800 gr. ad chèran ad manś ; 50 gr. ad lèrd; 50 gr. ad bütir; 1/2 litar ad vìn nèigor ad cul bòn; dü fèch d'ai; dü föi ad lèvor; dü ciôd ad garofan; on spisigh ad nuśa muschè; 30 gr. ad sigüla; on litar ad bröd; on cüciarin ad consèrva; ra sè.
Par fè ra stüfè as pia ona bèla tridèda ad lèrd e us mèta ent ona casaröra cón ar bütir. As trìda anca a sigüla e as mèta a ruśulè ensèma a l'ai, adèśi adèśi.
Quand a sigüla l'è prònta as fà pasè ra chèran ch'a gh'ha da ruśulè a fögh alégōr.
Pö as gha mèta ra sè e us quèrcia ad vìn.
Quand ar vìn u s'è mèś süghè as gha śonta i odur ensèma a ra consèrva e ar bröd. Ona meśdèda e pö a sa sbasa ar fögh.
Us quèrcia e us lasa andè adèśi adèśi almenu par trèi ur.
Milia
A lévra
Ra sìra prima as divida a lévra a toch e is mèta ent ona gròsa bièla ensèma a ona sigula taiè en quatar, a on pô ad canèla, a quèiche ciôd ad garofan e a ona föia o du ad lèvar. Bśögna quarcè ar tüt cón dar vìn neigor e lasèl a möi par tüta ra nöt.
Ra maténa dop as fa rośulè ent ona gròsa casaröra, ona sigula e ona fèca d'ai, taiè bèi fin en dü èti ad bütir e on bicér d'oli d'ôliva. Dop, bśögna śontègh dar lèvar e quand ar sofrìt l'è prònt as gha mèta i toch ad lèvra bèi scurè. Is fàn friś bèn bèn e dòp as gha śonta ar pèivar, ra sè, cul tant ch'a basta, on pô ad consèrva e as quèrcia ar tüt cón dar vìn nèigor e as lasa cöś ens ar fögh bàs.
Quaranta minüt prima da tirèla śö dar fögh, as gha mèta ona bèla tridè ad pusümar cón du fèch d'ai.
Ona vôta prònta a và servìda bèla chèda. Cón ra bàgna ch'a rèsta en fònd as pö condì anca i macaròn.
Irene
E lümas
Par 4 parson: 80 lümas; ½ kg. ad carotul ; ½ kg. ad sèlar; ½ ad pôr; 30 gr. ad sigula; 3 cücièr d'oli; 100 gr. ad bütir; on cüciarìn ad consèrva; ra sè.
Dśuma sübit che e lümas e gh'han da iès de nostar e par avèighia bśögna fèsia dè da quèiche d'ün ad campagna o andèsia a serchè, cón a sapèta (a rangugnéna), suta tèra, quand è lümas ièn śamò ciôs par pasè l'enveran.
Par pulìa bèn, bśögna: lavèia ent l'aqua frèda par tirègh via ra tèra da u güs; trèia ent l'aqua buiénta par fèia murì. Dòp es tira föra du güs e es pulìsa bèn, tirandga via tüta cula rôba nèigra che e gh'han tachè, l'entestìn, e còran e ra rôba düra che e gh'han en buca par pudèi mangè l'ensalata e l'èrba.
Ona vôta pulìd es lèva, par du o trèi vôt, prima cón l'aqua e dop cón ar vìn e dop es frèiga cón ra faréna ad mèlga en manéra da tirègh via, dar tüt, cula rôba śgüiénta che e gh'han adréra.
Es lasa süghè e dop es tràn ent ona casaröra cón l'oli, ar bütir, ensèma ad ona bèla sigula tridè. Par fèia rośulè as gha mèta anca on bèl biciér ad vìn bianch. Dop cón on pô d'aqua, as gha śònta ra consèrva e es fàn cöś par du o trèi ur. Par fèia mia tachè ens ar cü da pügnata, as gha mèta ogni tant, on pô d'aqua.
A ra fin as gha trà ensèma e carotul tridè, ar sèlar e i pôr e es fàn andè fin a quand e lümas ièn cöt.
L'è u piat dra vigilia ad Nadèl.
Rina ad Sansarvù
Ra büśèca
Par 4 parson: 600 gr. ad büśèca ; 50 gr. ad bütir ; 50 gr. ad lèrd ; ½ bicér d'oli; 2 o 3 sigul; ona gamba ad sèlar; 3 o 4 carotul; 3 hg. ad faśulèn muiè; ar bröd; furmai da gratè; pèivar e sè.
As tàia ra büśèca, prònta, a ftén. As mèta ent ona casaröra cón ar bütir e ar lèrd e as fa rośulè.
Da pèrt as fa friś e sigul a ftén ent l'oli a fögh bàs. Quand ra büśèca l'è insavurida as gha śònta e sigul e ar bröd, on pô par vôta, ensèma a e carotul e ar sèlar.
E faśulèn es fàn cöś da pèrt a mèśa cutura e es gha śònta dòp. Ra büśèca a gha da bùi par du ur e as servìsa quand ar bröd u s'è ristrèt. As pö mètga sura dar furmai gratè.
Aurelia
Ar bùì
Par 4 parson: 800 gr. ad müscùl ad mànś, ½ galéna, 1 cudghìn, 1 gàmba ad sèlan, 2 carotùl,1 sigùla, 1 patèta, 3 ciüf ad pusümar.
Lavè bèn ra vardüra e mètla ent ona casaröra péna d'aqua e fèla bùì. Mètgha ra sé e ra chèran ad manś e lasèla bùi, a fögh bàs, sö par śö, par on'ùra. Dòp śontègh a galéna e fèla andè par on'ètra ùra, mètgha dòp i ciüfèt ad pusümar, a patèta plè e quand sarà pasè on'ètra mèś'ùra śmursè ar fögh parchè ar buì sarà prònt.
Par u cudghìn: us mèta ent on casaröra cón aqua frèda, prìma bśögna śbüśèl cón ona furséna e fèl sö ent'on föi d'aluminio, cénd ar fögh bàs e lasèl bùì par bèi du ùr. Dòp śmursè ar fögh e fè ripusè u cudghìn par 15 minüt.
Fè culè ra chèran a patèta e u cudghìn e dòp avèia taiè a ftén mèthia ens on piàt ensema a ra vardüra. Ar buì us serva, bèl chèd, cón u bagnèt, ma anca cón ra mustèrda.
Milia
Süchin, sigul e puvròn pìn
Par 4 parson: 3 süchin; 2 sigul mia tant gròs; on puvròn; 4 cücièr ad pan gratè; 6 cücièr ad furmai ad grèna; 2 öv; 2 fèch d'ai; ona branchè ad pusümor; nuśa muschè; ra sè; on cücièr d'oli; 25 gr. ad bütir
A sa śbuiénta e vardür ent l'aqua salè. As taia i süchin a rüdlén alt 4 cm. e is vôda cón on cüciarin. Sa sföia e sigul e as pulìsa di granìn i puvròn. As mèta ent ona grilèta u ptàs di süchin, ar cör de sigul e dop avèia tridè bèn bèn, is mis'cia par lighèia ensèma. Ar tüt us trà ent ona casaröra, cón ar bütir e l'oli e quand u s'è scaldè, as gha mèta ar pan gratè.
Quand l'è gnìd frèd as gha mèta ensèma ar furmai ad grèna, i öv, ar pusümar, l'ai e a nuśa muschè tridè e as fa on bèl pìn.
Cón ar pìn a s'empenisa e vardür: e rudlén di süchin, e föi da sigula e u puvròn (taiè en manéra da pudèiga mèt sura ar pìn).
Quand ièn prònt is pasa ent ar pan gratè, cme de pulpèt e is mèta a friś cón l'oli e ar bütir. Bśögna, ogni tant, girèia sutsura par quèiche minüt.
Is pö anca fèia cöś ent ar furan.
Rina ad Sansarvù
E custén d'agnèl frìt
Par 6 parson: 24 custén, 2 öv, farina bianca, pangratè, òli d'ôliva par frìś, ra sé.
Bśögna bàt e custén bén bèn, mètga on pô ad sé, enfarinèia e fèia pasè ent i öv śbatìt e ent ar pàn gratè (fèl tachè bèn a ra chèran).
E custén e vàn frìt ent ona padèla, cón bòta òli bèn chèd, e servìd con de ftén ad limòn.
Antonèla
Agnèl a ra caciadùra
Par 6 parson: 1,4 kg. ad chèran (ra pèrt dadréra dl'agnèl), ½ kg. ad tumètich, 4 hg. ad patèt, sigùla, ôrìgan, òli d'ôliva, ra sé, pèivar neigar en granìn.
Bśögna taiè l'agnèl a tòch bèi gròs; metìa ent ona gròsa tìcia ensèma ad ona bèla sigùla taiè a ftén con e tumètich, ed e patèt taiè a tuctìn.
Bśögna condì ar tüt cón on bèl pô d'òli, origan, ra sé, pèivar maśnè e, ona vôta sarè la tìcia cón u quèrc, trèla ent ar furàn a 190°par 60 minüt. 10 minüt prima ch'a finìsa ra cutüra, dasquatè a tìcia par fè piè culùr a ra chèran.
Elena
A sìma (l'è ona ricèta śenvèiśa)
1 kg. ad vidèl, taiè vśìn ar pèt, 1 sigùla e 1 caròtula taiè a ftén, 1 o 2 föi ad lèvar, 2 granìn ad pèivar; 400 gr. ad filèt ad gògn e 120 gr. ad lèrd, tüti dü tridè, 20 gr. ad mgnòla ad pàn bagnè ent ar làt e bèn śgnichè, 40 gr. ad furmai ad grèna gratè, 200 gr. ad pisèli (arbiòn) sénsa plàia, 120 gr. ad lacèt taiè a tuctìn, 2 cücièr ad magiurèna tridè, 50 gr. ad pistàchi splè, 4 öv entrégh. Sé, pèivar e on spisìgh ad nùśa muschè.
Mèt ar trìd du gògn e dar lèrd, i tuctìn dar lacèt, ra magiurèna, ra mgnòla dar pàn, ar furmai gratè, i pisèli, i pistàchi, i öv, ra sé, ar pèivar e on spisìgh ad nùśa muschè, ent ona teréna e mis'ciè bèn ar tüt par fèl gnì on bèl miśdòs ch'u vàgha bèn par fè ar pìn.
Drèv ra chèran ad vidèl en dü en manéra da fèla gnì tant cme ona sacòsa donda pudèi metgha déntōr tüta ar pìn. Śgnichè bèn ar pìn e cüśì cón on spaghìn ra sacòsa en manéra ch'u vègna mìa föra tant ch'u cöśa.
Mèt a sìma ent ona pügnata ad tęracòta e quarcièla cón aqua frèda. Metgha i udùr, ar lèvar, ra sé e dü granìn ad pèivar e lasè cöś a sìma adèśi adèśi par on pèra d'ùr.
Ona vôta cöta tirèla föra e mètla ens on tèvul ad mèrmur suta ad ona tavulèta ad lègn cón sura on pèiś ad fèr par fèla culè, en manéra che tüta l'aqua a vègna föra da ra chèran.
A sìma l'è bòna sia chèda che frèda.
N:B: a sìma ch'as vansa l'è bòna anca frìta:
Bśögna taièla a fèt, pasèla ent l'öv śbatìd e ent ar pàn gratè e fè frìś e fèt ent ona bèla padèla d'òli d'ôliva bèl chèd.
Gabrièla
E pulpèt ad riś vansè
L'éra ona manéra par an duvèi mia trè vìa dar mangè.
Quand as vansèva dar mnestròn ad rìś o dar riśòt as pièva ar riś e as fèva de pulpetén ad 5 o 7 cm. ed ertìgh 2, lavuràndia cón e màn. A gh ne vö on pèra par parsona.
Es fàn pasè prìma ent ar pàn gratè (mèi se ar pàn l'è da mgnòla) e dòp ent l'öv śbatìd e condìd cón ra sé, pèivar e nùśa muschè e dòp es pàsa ancamò ent'ar pàn.
Mèt entant ens ar fögh ona padèla cón dar bütir o cón ad l'òli d'ôliva e quand ièn bèi chèd mètgha déntōr, cón l'aiüt d'ona palèta, e pulpetèn e fèia frìś lentamént gìrandia du o trèi vôt fìn quand ièn cöt.
Is sèrva bèi chèd.
Milia
I fritlìn ad patèt
Par 4 o 5 parson: 1 chilu ad patèt; 4 branchè ad furmai ad furma; 2 öv entrégh; 2 rus d'öv; ra sè, nuśa muschè, ai, pusümar.
As fa cöś e patèt e sa sgnìca e es lasa gnì frèd. As gha śònta ar furmai, i öv, ra sè, l'ai e ar pusümar; es lavura par bèn e as gha dà ra furma di fritlìn.
Is fàn friś ent l'oli d'ôliva fin che a ièn bèi rustìd.
Liliana
Par ona marenda sèna e che custa pòch:
A burtléna (par 4/5 parson)
Ricèta : 150 gr. ad faréna bianca ; 150 gr. d'aqua; 150 gr. da strüt; on pö ad sè.
As fa ona pastèla cón l'aqua e faréna; as mèśda bèn cón ona furséna e as lavura mòla: a gh'ha da firé. As gha mèta ra sè e as lasa ripuśè par on' ura; dòp as pìa sö cón on misculìn, as vöda ent ona padèla cón ra strüt ch'u sia bèl buiént.
Pôchi minüt e as vôta cme ona fritè. As tira śö quand a cmensa a culurìs.
Anna Maria ad Maiö
A chisuréna
Par a chisuréna: faréna ad gran tènor; aqua q.b. par bagnè ra faréna; ar lievit ad Bira; oli d'uliva, ad cul bòn; dü spisìgh ad sè pistè.
Arnèiś: a mèiśa ad lègn; ona s'ciura (ch'a sarissa u canèl): ona ticia quèdra; ona scüdèla da süpa (ad 15 cm. ca.)
Mèt ra faréna ens a mèiśa e fègh on büś en mèś. Fè dasfè on spisìgh ad sè pistè e ar lievit ad Bira ent l'aqua e trèl ent ra faréna. Da maniman śontègh dl'ètra aqua da pudèila lavurè par bèn e ona vôta fat l'empàst giüst, lasèl alvè.
Prima ch'u sia alvè dar tüt, da l'empàst as gha tira föra, da mśüra, i toch par fè e chisurén. I toch i van ślarghè cón u canèl e fat da mśüra cón a scüdèla.
E chisurén bśögna fèia ripuśè ancamò on pô, par lasèia alvè dar tüt.
Dop, e vàn sgnichè cón i did de man, en manéra ch'agh rèsta i sègn e a gh và straiè sura ona pònta d'oli e śòntègh on spisìgh ad sè.
Mètia ent ona tìcia bśonta d'oli e enfurnèia a 200°, p'r ar témp ch'as gha vö, a sicond ch'a pièśa sèca o tènra.
Angelino Mandelli
Ra patòna o tastarèla
Par 6 parson: ½ chilu ad faréna ad castègna; ½ litar ad lat; on cücièr d'oli d'ôliva; on cücièr ad sücar; aqua; ra sè.
As mèta ra faréna ent ona süpéra e as gha śònta ar lat mis'ciandōl, adèśi adèśi, par fègh mia fè ad motar; as gha mèta anca on pô d'aqua cul tant da fè dventè ar tüt ona crèma. As gha śònta on cücièr d'oli d'ôliva e ra sè e dop as lavura ent ona ticia bśöntè, anca lé, cón l'oli d'ôliva e ona vôta misa en piàn as gha trà a sura ancamò on pô d'oli.
Quèichedün a gh mèta dentor anca on pô ad pinoli e on cücièr ad sücar. A ticia a và ent on furan a 180° par tri quèrt d'ura (sö par śö).
Ra patòna a l'è prònta quand ra crusta ch'as fa dadsura a cménsa a rompas.
Luisa
E bÀgn
Ar Bagnèt
2 hg. ad pusümar, ona fèca d'ài, on rus d'öv cöt a balèt, on anciùa, ona fèta ad pàn, aśèid, ra sé q.b., òli d'ôliva (ad cul bòn).
Mèt ra fèta ad pàn a bàgn ent l' aśèid. Tridè e föi ad pusümar ensèma a l'anciùa e a ona fèca d'ài; dòp avèiga dàt ona bèla tridèda, mèt ar trìd ensema a ra mgnòla bagnè d'aśèid, (bśögna però śgnichè ra mgnòla par fègh gnì via l' aśèid ch'a crèsa) e ar rus döv; mètga ra sé e ad l'òli d'ôliva en manéra che mis'ciandal a salta föra ona salsa bèla morbida da pudèila spalmè sar buì.
Ciarìna
Di seguito la spiegazione della salsa di pomodoro, fatta in meridione, per essere conservata nell'anno. La chiamano «salsa addormentata» e può essere usata, una volta preparata, subito con una foglia di basilico, per condire la pasta.
Ra consèrva ad tumètich
Bśögna piè de tumètich (e perèt) bèi marüd e lavèia bèn cón aqua e bicarbonato. Mètia a buì par ca. 10 minüt, par fèia amurbidì e dòp pasèia ent u pasavardüra. Ra pùlpa và mìsa ens ar fögh par fèla bùi e dvéntè bèla dénsa. Ona vôta prònta bśögna mètla, buiénta, ent i vaśèt che, bèn sarè, i vàn mìs, adsé chèd, ent e cuèrt ad lèna par fèia gnì frèd, adsé bèn quatè, adèśi, adèśi.
Ricurdès, prima da sarè i vaśèt, mètgha ona föia ad basilìch, lavè e süghè.
Isa
U Pèstu
Par 4 parson: 2 fèch d'ài, 2 masèt ad baśilich (ona tàsa ad föi), 2 cücièr ad pinòli pulìd, 2 cücièr ad furmai ad gréna gratè, 2 cücièr ad furmai ad pégra, sempar gratè, ona prèiśa ad sé, òli d'ôliva q.b.
Tridè l'ài cón ar baśilich lavè e ra sé; mèt ar trìd ent u murtè e pistèl par quèiche minüt; trègh ensèma i pinòli e dòp, pôch par vôta ar furmai gratè.
Pistè e mis'ciè bén bèn ar tüt e mètgha adèśi, adèśi l'òli en manéra da fè gnì ar pèstu bèl morbìd.
Prìma da condì ra pasta mètgha dü o trì cücièr d'aqua buiénta.
Gabrièla
I dùs:
I farsö (par 4 o 5 parson)
½ litar d'aqua; 250 gr. ad faréna bianca ; 2/3 cücièr ad sücar; ona nuśa ad bütir 5 öv entrégh; ra sè.
Bśögna fè bùi l'aqua e mètga ona nuśa ad bütir.
As mis'cia ra faréna cón on cücièr ad sucar e as gha mèta on pö ad sè. Quand i èn bèn mis'ciè as tra śö tüt ent l'aqua ch'a bùia e is mèśda a ra śvèlta, par fègh mia fè i mòtar.
Pö as tira via ra pàsta dar fögh e as lasa gnì tevda; dop as ga rompa dentor i sinqu öv, vün par vôta e sénsa daśmèt da miśdè cón e màn.
Quand ra pasta l'è prònta as ne pìa sö on pügn par vôta cón ra màn, a sa sgnìca fìn che tra u didòn e l'endoś sôrta föra on balìn, che maniman us tra śö ent l'oli buiént. Ona vôta culurìd, i farsö a ièn prònt.
Prima ad mangèia as gha trà a sura dar sücar.
Ona vôta ent a padèla enveci ad l'oli as gha mtìva ra strüt.
Rina ad S. Martin
Ra turta ad pasta fròla péna d'armandul
Par ra pasta: 300 gr. ad faréna; 200 gr. ad bütir; 100 gr. ad sücar; 2 rus d'öv; on bicérin d'alchèrmes.
P'r ar pìn: 200 gr. ad sücar; 4 rus d'öv; 300 gr. d'armandul dus (da plè);6/7 armandul amèr; on bicérin ad rum o d'amarèt ad Saronno.
N.B.: i armandul e g'han da iès plè, sughè e maśnè. Tüti i cièr d'öv (anca chil drovè par ra pasta fròla) i dév iès śbatìd. An sa gha mèta mia l'alvèd.
Ra pasta fròla: s'empasta cón e man ra faréna, ar bütir, ar sücar, i rus ad i öv e cón on bicérin d'alchèrmes. As lavura bèn e dop as fa du sföi. Ona sföia lèrga as mèta ens ar cü da ticia e on'ètra as mèta sura ar pìn; custa a và śbüśè cón ona furséna.
Ar pìn: as lavura i rus ad i öv cón ar sücar, as gha śònta i armandul maśnè; as gha mèta on bicérin ad rum o d'amarèt ensèma a tüti i cièr ad i öv śbatìd. As mis'cia tüt a ra śvèlta. Stì ténta: ra pasta fròla as dastenda ens on föi ad chèrta uleè par pudèila mèt ent a ticia bśontè có'r bütir. As gha vö ona ticia rutònda. Ra turta as fà cöś ent ar furan bèl chèd (250°) e dop on quèrt d'ura u sa śbasa pôch par vôta: l'è cöta dop on'ura.
Angela
U crucant
Rôba: 250 gr. d'armandul; 250 gr. ad sücar
As tira via prima a plaia da i armandul (basta mètia on atìm ent l'aqua buiénta) e dop es taia en 4 toch p'r ar longh.
As fà dasfè ar sücar ent ona pügnata ad ram e quand l'è bèñ dasfat us gha trà ensèma i armandul e us gira par 4 o 5 minüt. Sübit dop, quand es culurìsa es tràn ent ona scüdèla ad ram, bśontè ad bütir; entant che ra pasta l'è ancamò mòla e chèda as lavura cón on limòn. Ad solit as gha dà ra furma d'on cavagnìn o anca d'ona süpéra cón tant ad mènogh o ad quèrc
Roberto
I stracadént
7/8 bianch ad l'öv, 3 hg.d'armàndul, 6 hg. ad faréna, ½ kg. ad sücar
Tridè i armàndul. Mèt ens l'àsa ra faréna trègh i bianch ad l'öv, i armàbul tridè e ar sücar. Lavurè bén bèn l'empàst e fè de bìs ad pàsta. Taièia dòp a tuctìn (5 o 6 cm. sö par śö) e mètia ent ar furàn a 180° par 15/20 minüt. Is mangia frèd.
Liliana
I fritlìn ad pum
Par 4 parson: 5 o 6 pum; on pô ad faréna; on pô d'aqua gaśè o dra bira.
Sénsa rompia as tira via dai pum i rüśiòn e is taia cme di büslanin, bèi sütil. As fa ona pastèla cón ra faréna e l'aqua gaśè o dra bira e dop as gha fa pasè dentōr e rüdlén di pum. Quand ièn prònt is mèta a friś ent ona bèla padèla d'oli buiént e pö as gha trà sura dar sücar.
Ines ad S. Martin
U buslàn
4 hg. ad faréna, 2 hg. ad sücar, 1,5 hg. ad bütir, 3 öv entrégh, 1 scôrsa ad limòn gratè.
Ent ona teréna lavurè bèn ar bütir par fèl gnì mòl ; mètgha ensèma ra faréna. ar sücar, i öv e ra scôrsa ad limòn e dòp avèigha dàt ona bèla mis'cièda par avèigha on bèl impàst us lavura en manéra da pudèiōl mèt ent ona fùrma fàta a pòsta par i buslàn. Dòp 20 minüt, sö par śö, ent ar fùran a 180°, u buslàn l'è pront.
Milia
u bunèt
¾ ad litar ad làt tévd, 6 öv entrégh, 180 gr. ad sücar bèl fìn, 6 amarèt sfraghiè, 20 gr. ad ciculèta en pùvar, i biciér ad rhum.
Śbàt i öv cón 140 gr. ad sücar, mètgha ar làt tévd, i amarèt sfraghiè, ra ciculèta e ar rhum. Mis'ciè ar sücar vansè cón on pô d'aqua e scaldèl adèśi adèśi par fèl culurì, dòp mètōl ent ona fùrma chèda en manéra ch'u bàgna ar fònd e anca e parèid. Empinì u stàmp cón u mis'ciòs ad i öv, dar sücar e dar làt e cmsè ra cutüra a bagnomaria ent ar fùran e quarciè (l'aqua a gh'ha mìa da bùi). Lasèl cöś on'ùrèta e dòp tirèl föra e fèl ripuśè par 10 minüt prìma da mètōl ens u piàt.
Milia
Ona vôta sta bevànda chèda l'éra considerè miraculuśa par renfursè i òm ch'i gh'èva da spuśès. Ensuma l'éra on pô ar "viagra" dar dé d'incö:
U sambaiòn
Par 4 parson: 3 rùs d'öv, 1 bianch ad l'öv, 3 cücièr ad sücar pistè ent u murtè par fèl gnì bèl fìn, 3 mèś güs d'öv ad marsàla, 1 mèś güs d'öv ad vìn bianch sèch.
Bśögna lavurè i rus d'öv ensema ar sücar ent ona casaröra picéna par circa déś minüt; quand i öv i saràn bèn montè, mètgha ra marsàla e ar vìn biànch.
Mèt a casaröra ens ar fögh, a bagnomaria, e lavurè ar sambaiòn cón ona früsta (bśögna stè aténta ch'un bùia mìa). Quand l'è bèn lavurè e s'è bèn montè, trègh a sura, föra dar fögh) u bianch ad l'öv möntè bèn bèn.
Ar sambaiòn l'è prònt e us bèiva sia fréd che chèd.
Rita
E adès on pô ad liquur fÀt en cà par digerì:
Liqu-ur ad lèvar (bacche d'alloro di siepe)
Laurus cerasus (brignìn ad lèvar da ciôdéna)
Bśögna piè on amula cón on quèrc automatich ch'u sèra sö bèn p'r embutiliè ar liquur.
Ricèta: mèś chilu ad brignìn ad lèvar, bèi marüd; mèś litar d'alcul 95°; mèś chilu ad sücar;
As lasa maśrè par 20 dé i brignìn ent l'alcul e bśögna miśdèia tüti i dé.
Dòp as fa bùi mèś litar d'aqua, as gha śònta ar sücar e us fà desfè bèn. Quand l'aqua l'è gnid frèda as trà tüt asèma. As filtra ar tüt e pö u s'embutilia.
Anna da Venuta
Ar Limunìn (Limoncino)
Ricèta: 5 limòn; 500 gr. d'alcul 95°; 500 gr. d'aqua;
As pèla sincu limòn tirandagh via apéna apéna ra scôrsa. As pìa mèś chilu d'alcul e is mèta a maśrè par déś (10) dé.
Da pèrt as fà bùi 500 gr. d'aqua e as gha śonta mèś chilu ad sücar; as mèta tüt asèma e us lasa gnì frèd. A ra fin u s'embutilia.
Anna da Venuta
Liquur ad cedar (Cedrina)
Ricèta: 67 föi ad cedar; 500 gr. ad sücar; 500 gr. d'aqua; 500 gr. d'alcul; ona scôrsa féna d'on limòn
As mèta ar tüt ent on'arbanèla bèn sarè e as làsa maśrè par vot o déś dé.
Tuti i dé però as gìra ar miśdòs ent l'amula. A ra fin as filtra ar liquur e u s'embutilia.
Anna da Venuta
Ar Bargnulìn (prugnolino)
Ricèta: mèś chilu ad bargnö; mèś chilu d'alcul; mèś chilu d'aqua; mèś chilu ad sücar;
As mèta i bargnö ent l'alcul e is lasa maśrè par 15 dé. As gha śonta pö mèś litar d'aqua bùida cón mèś chilu ad sücar bèn desfat. Prima però us lasa vègn frèd tüt, us mèśda bèn e pö u s'embutilia.
Anna da Venuta
Liquur ad nuś (nocino)
Ricèta: on litar d'alcul; 15 nuś, piè sö a San Giuvan; 5 ciôd ad garofan; on pö ad canèla; mèśa plaia ad limòn; 500 gr. ad vin bianch o neigar; 600 gr. ad sücar.
As pia e nuś e es rompa en quatar toch. Es mèta ent on'amula cón on litar d'alcul, i ciôd ad garofan e ra canèla. As sèra l'amula e as lasa, tüt a bàgn, suta ar su par 40 dé.
Pö as fà bùi 600 gr. ad sücar ent ar vin, par fèl desfè. Us lasa gnì fred e dop us śonta ent l'amula. Dop dü dé, us fìltra cón u culìn e ona ghèrśa. U s'embutilia e dop 40 dé, l'è prònt da bèiv.
Luisa d'la Riva
Liquur ad basilich
Ricèta: 60 föi ad basilich; 600 gr. d'alcul; 600 gr. ad sücar; 600 gr. d'aqua;
As mèta a bagn e föi dar basilich par 20 dé, ent l'alcul. Dop as fa bùi ar sücar ent l'aqua par dü minüt; quand l'è gnìd frèd us śonta ent l'alcul e a ra fin us cula e u s'embutilia.
Luciana da Peli
Liquur ad cafè
Ricèta: 4 hg. ad sücar; 1 litar ad cafè du pusè bon ch'u sia chèd; 3 hg. d'alcul;
As fa desfè ar sücar ent on litar ad cafè du pusè bon, fàt che fè. Quand l'è gnìd frèd as gha śonta l'alcul. As cula ar tüt cón ona pèsa ad teira e u s'embutilia.
Se us bèiva dòp quèiche dé, l'è püsè bon.
Lidia ad Pajòn
Liquur ad brign
Ricèta: on chilu d'armèl ad brigna (ona tèrsa pèrt bśögna ròmpia); on litar d'alcul; on litar ad vin bianch; on chilu ad sücar.
As mèta i armèl ent on'amula e es quèrcia cón l'alcul par 40 dé, bèi sarè sö. Pasè i 40 dé as fa bùi ar vin bianch cón dentar ar sücar, quand ar sücar l'è bèl desfat as mèta ar tüt (anca i armèl) ent ona süpéra e dòp avèigha dat ona bèla mis'cièda, us cula e u s'embutilia.
Lidia ad Pajon
Vov
Ricèta: 400 gr ad sücar; 50 gr. ad sücar vaniliè; 125 gr. d'alcul; 125 gr. ad marsala; 6 rus d'öv; 1/2 litar ad lat.
As fa bùi ar lat cón 400 gr. ad sücar, 20 gr. ad sücar vaniliè e on pô da scôrsa ad limòn. As lasa gnì frèd, entant a sa śbata bèn bèn i rus d'öv cón 30 gr ad sücar vaniliè, as gha śonta ra marsala, ar lat e sempar mis'ciand l'alcul. U s'embutilia e us tègna a ra scür pas quèiche dé. Dòp l'è prônt da bèiv.
Lidia ad Pajòn
Scirop ad föi ad marén
Ricèta: 100 föi ad marén; 1 litar ad vin rus amèr; 500 gr. ad sücar.
As lèva bèn e föi e es mèta en fusiòn ent ar vin par 10 dé. Dop as tira via metè de föi e as fà bùi ar liquid par 10 minüt ensema ar sücar. Quand l'è gnid frèd, us filtra e u s'embutilia.
Us lasa ripuśè par 2 o 3 mèiś prima da pudèial bèiv.
Rosanna
Liquur ad balìn da śnèivar (Gin)
Ricèta: 50 balìn da śnèivar marüd; 1/2 litar d'aqua; 1/2 litar d'alcul 95°; 300 gr. ad sücar;
As mèta 25 balìn da śnèivar entregh e 25 taiè en mèś, ent l'alcul a maśrè par 20 dé. Dop as prepèra on siròp cón l'aqua e sücar e us lasa vegn frèd prima ad śontèl a l'alcul. Dop on mèiś us fìltra, u s'embutilia e us lasa ripuśè par 2 mèiś prima da bèivōl
Rosanna
Lat ad Vècia
Ricèta: 5 hg. ad sücar; 1/2. litar ad lat; 1/2 litar d'alcul 90°; mèśa stèca ad vanilia; mèś limòn cón ra scôrsa.
As mèta ar sücar ent on'amula cón ar lat, l'alcul, ra vanilia e ar limòn taiè a toch. As lasa maśrè ar tüt par 20 dé e dop us filtra e u s'embutilia.
Rosanna
Liquur " Pin Mügh"
Ricèta: 10/12 pgnör (pigne); 1/2 litar ad grapa; 6 cüciarìn ad sücar;
As taia en mèś e pgnör, as gha śonta ar sücar e as lasa maśrè ar tüt, suta ar sù, ent on'amula, par 30 dé. Dop us cula bèn, u s'embutilia e us lasa ripuśè par dü mèiś prima da bèival.
Gabriella
Liquur " Śburlòn"
Ricèta: 3 chilu ad pum cudôgn; 100 gr. ad sücar; alcul da liquur; limòn; 3 ciôd ad garofan; 3 tuctìn ad canèla.
As lèva e as grata i pum cón ra plaia, tirandgha via i rüśiòn. Is mèta a maśrè ent ona süpera par 48 ur e is quèrcia cón on piat. Dop is mèta ent on stràs bèl nèt e i sa stôrsa. Ar sügh, ch'a vègna föra, us mèta ent on ètra supera nèta; as gha śonta tant àlcul cme ar sügh ad pum, on tuctìn ad limòn, ar sücar, 3 ciôd ad garofan, 3 tuctìn ad canela
Us lasa ripuśè par 2 o 3 mèiś, dop us cula e u s'embutilia.
Rosanna
Ar Trèdśin (liquore alle erbe)
Ricèta: Trèi föi ad lèvar; trèi föi ad basilich; trèi föi ad limòn; trèi föi ad menta; trèi föi ad sèvia; trì fiur ad camumila; ona branchè ad rusmarìn; ona branchè ad timo; trì balìn da śnèivar; on spisigh ad tè; ona busténa ad safràn; dü ciôd ad garofan; on tuchèt ad canela; 400 gr. d'alcul; 300 gr. d'aqua; 300 gr. ad sücar;
As mèta l'alcul ent on'amula, as gha śonta tüt i èrb e es lasa maśrè par sinqu dé. As gha śonta ar siròp fat cón l'aqua e ar sücar e us lasa ripuśè par ètar dü dé. Dop us filtra e u s'embutilia. Us bèiva dop dü mèiś.
Anna
Liquur da sménsa ad pum
Ricèta: 1 hg. da smensa ad pum; 1/2 litar d'aqua; 1/2 litar d'alcul; 450 gr. ad sücar
As mèta tüt a frèd, a maśrè, ent on'amula ad vèidar par 40 dé e us mìśda ogni tant. Dop i 40 dé us fìltra, u s'embutilia e us lasa ripuśè par 5 o 6 mèiś par fèl gnì bòn.
Anna Maria d'Angil
Tònich ad menta vérda
Ricèta: 5 föi ad menta vérda fresca; 5 föi ad lèvar; 5 föi ad basilich; 5 föi ad sèvia; on spisigh ad rusmarin; on pô da scôrsa ad limòn; 5 ciôd ad garofan; on tuctìn ad canèla; 5 balìn da śnèivar; 5 fiur ad camumila.
As lasa maśrè ar tüt, par dèś dé, ent on'amula cón 300 gr. d'alcul, pö us filtra ens ona ghèrśa. Da pèrt as prepèra ar siròp con 300 gr ad sücar e 300 gr. d'aqua. Us lasa gnì frèd e us śônta ent l'amula. Dop quèiche dé us mèśda bèn, us filtra cón ona chèrta fata a posta e u s'embutilia.
Anna Maria d'Angil
Liquur ad menta (mentuccia)
Ricèta: Ona scudèla ad föi ad menta; àlcul par liquur tant a basta par quarciè ra menta; 200 gr. ad sücar; 1/2 litar d'aqua.
As mèta ra menta a maśrè ent l'alcul, ent on'amula ad vèidar cón u quèrc, par 20 dé. As cula ra menta ent ona butilia. Da pèrt as prepèra ar siròp cón l'aqua e ar sücar e us fà bùi par 10 minüt. Us lasa vègn frèd e us mis'cia ensèma a l'alcul. Dop 15 dé us pô bèiv: u sa ślonga cón on pô d'aqua.
Anna Maria d'Angil


text:
Il Parc Adula ha infurmà en set lieus
- Venderdi, 28.10.2016, 2:39
Las sairas d’infurmaziun davart il project Parc Adula èn a fin. Ils promoturs dal parc fan ina bilantscha positiva.
Bain haja quai dà vischnancas cun dapli votums negativs, ma era autras cun dapli votums positivs, di Fabrizio Keller il president da l’Uniun Parc Adula. Surtut da la Surselva sajan vegnids ils pli blers votums negativs. A la saira d’infurmaziun da mesemna saira a Sumvitg, haja quai malgrà ina decisiun preliminara da la radunanza communala cunter il parc, dà blers votums positivs. Fabrizio Keller ha pia anc la speranza, che Sumvitg pudess tuttina anc approvar il parc.
Ils responsabels dal parc Adula han infurmà a Rossa, Olivone, Mesocco, Val, Vrin, Sumvitg e Valragn.
RR actualitad 07:00


text:
Nel buio da soli
Nel buio da soli (In dal scûr da par lōr) 'l è 'n film thriller dal 1982 ad Jack Sholder, chè a 'l sò debùt da regìsta. 'L è stâ girâ par quéi dla New Line Cinema.
Sunt
Al dutōr Dan Potter (Dwight Schultz) 'l è 'l psichiàtar nóṿ dla clìnica par piciâ in dla tèsta dal dutōr Leo Bain (Donald Pleasence). Al taca subìt a 'vér da far cun quàtar pasiènt dal tèrs piàṅ: al paranòic Frank Hawkes (Jack Palance), al predicadōr impisafōg Byron Sutcliff (Martin Landau), al mulestadōr ad putèṅ budlòṅ Ronald Elster (Erland van Lidth), ciciòṅ anca lò, e al manìac masadōr John Skaggs (Phillip Clark) dit "al Sangvinàri".
Ad nòt a Hawkes a gh salta in tèsta ad dir a chi àtar tri ch'al nóṿ dutōr 'l è lè parchè 'l iva masâ qvél vèć e che adès a tucarév a lōr. In cla manéra lè al gh la cava a cunvìns'r-i a cupàr al dutōr Potter. Ray Curtis (Brent Jennings), la guàrdia ad cal piàṅ lè, la scólta incòsa e 'l al cònta a Dan ma qvést chè al n gh dà minga a mènt.
Un dè Ronald al gh la cava a spìnśar-'s in d'l ufìsi ad Potter par lèś'r al sò indirìs ad cà, in du al viṿ insém a sò mujér Nell (Deborah Hedwall), e al véd anc na fóto ad sò fiōla. Dòp avér masâ Ray, cun dal manàri e di curtèi sèg, i partìsan p'r andàr a catàr a cà sua ad nòt al dutōr Potter e la sò famìja.


text:
Fulminànt
I fulminànt i én di ugèt còmed per impièr dal fógh in na manéra sicura: i én di bastunsèin ed lègn, cutòun o chèrta, cun la punta pìna d'na sostànsa cla cièpa fógh a sferghèrel. Quànd un fulminànt l'è stê bèle druvê, a-s dìs cl'è scruchê.
I fulminànt ed sicurèssa i én di fulmànt ch'i s'impìen sól a sferghèrel su un lavór apòsta, che ed sòlit l'è sul fiànch dal scatlòt..
I zirèin i én di fulminànt cun al fóst ed cutòun o 'd chèrta avòlta, imbibî ed zira.
Provérbi e fàt curiós
- I fulminànt i s pólen sferghèr na vòlta sól (a s pól ferghèr la gìnta sól na volta, zógh cun al paròli sferghèr e ferghèr)
- Al spàca i fulminànt in quàter acsè i dùren ed pió' (as dìs ed chi l'è grécc')
Al Fulminànt l'éra anch al scutmài ed Enrico Stuffler (1863-1923), un di pió importànt poéta dal dialètt mudnés.
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Fulminànt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Fulminànt»


text:
Amazonas
Amazonas (in portoghes [ɐ̃maˈzõnas]), nomm offizial Estado do Amazonas, l’è vuna di 27 unidàa federativ del Brasil, in de la Region Nord del paes. L’è el pussee grand intra i staa brasilian, cont on territori de 1.559.159,148 km2, pussee grand che la Francia, la Spagna, la Svezia e la Grecia insema, e 65 volt pussee grand de la Region Lombardia. El confina cont trè nazion - Perù, Colombia e Venezuela - e cinch alter staa brasilian - Roraima, Pará, Mato Grosso, Rondônia e Acre.
La pupart del staa (el 98%) l’è covert de la Foresta Amazzonega, che la ghe dà el nomm, e la sò popolazion l’è de domà 4 million de person, la metàa di quaj la viv in de la capital, Manaus, a la confluenza del Rio Negro cont el Rio di Amazzon. In di mont in del nord del staa, a la frontera cont el Venezuela, el se troeuva el Pico da Neblina, el mont pussee alt del Brasil.
Abitaa in epoca precolombiana de tant etnii indigen, el territori del staa de Amazonas d’incoeu l’è staa descovert di europee del 1541, quand i spagnoeu Gonzalo Pizarro e Francisco de Orellana hann traversaa i And e hinn viaggiaa per el Rio di Amazzon finn al sò delta in de l’Atlantegh.


text:
Al Mûri
Ind al peréiod di rumân, intōren al 129 p.C., la Rèz d' alōra, Regium Lepidi, prubabilmèint an n'êra mìa circundêda da mûri in prêda mó, cme tót i ''castrum'', sōl da un ''vallum'' ch' l'êra un rivêl cun d' ed sōver 'n' imperdghêda. L' é sōl ind al 899 che, dôp la ruvîna ed la sitê da pêrt ed j Ungherèiş, al vèschev Pietro, l'ònica autoritê armêşa a Rèz, al gh' à, da l' Imperadōr, al permès ed tirêr só al prémi mûri ed la sitê d' atōrna a i più impurtânt palâs d' alōra: al Dôm, la cēşa ed Sân Prôsper e al zôni l'é atâch.
D' atōrna a sté mûri în gnûdi só dal burghêdi difèişi ind i pûnt stratègich da tòri.
Ind al 1199 insém al véi piò importânti a 's cumîncia a tirêr só al prémi pôrti dal nōvi mûri medioevêli che dôp un sècol a circònden Rèz cun la carateréstica fōrma a sînch lê, che ancòra adès a 's vèd dişgnêda da i viêl ed la vècia circunvalasiòun.
Tót al sistêma ed difèişa ed la sitê al vîn finî ind al 1314.
Ind al 1339 i Gunşêga, sgnōr ed la sitê, per paûra ed rivolusiòun e per rinfursêr al cèinter ed la sitê, a fân tirêr só la Sitadèla: n'a furtèsa céca, sistemêda ind l' ângol tra mezdé e sîra ed la cînta murâria.
Ind al 1409 al gvêren al pâsa sòta a j Estèins che al tînen in mân fîn a l' arîv ed Napoleòun, sêlov un peréiod 'd óndş' ân, dal 1512 al 1523, ed gvêren dal Stêt ed la Cēşa.
Ind al 1545 al Dóca Alfonso II d'Este al dà ōrdin ed tirês só al mûri nōvi pió adâti al la difèişa cûntra j eşêrci che gh'àn al nōvi êrmi: i canòun.
Al vèci pôrti medievêli a vînen suplîdi ind i bastiòun e, ed fiânch, avînen avêrti, diretamèint ind al mûri, dal j êtri pôrti pió céchi e adâti ai tèimp.
Ind al 1551 Ercole II al dà l' ōrdin ed fêr la famōşa ''Tajêda'' oséia a vîne butê zò j êlber, al cà, al cēşi al véli e ògni êter gèner ed fabrichêt ind al râg ed 200 pêrdghi dal mûri. Còst per dêr al j artelieréi ed difèişa al spâsi per vèdregh ed mèj, sèinsa dêr al nemîgh di pôst ed ripêr e per schivşêr di atâch a la móta.
J atâch în mài rivê, în rivê però al spuşisiòun di Dóca ed Mòdna e Rèz dóve a 's ublighêva la cumunitê arşâna ed paghêr al spèişi per mantgnîr e restervêr j impiânt ed difèisa ed la sitê
Fîn dal '700 però al mûri e i bastiòun ed Rèz êren druvê per tânt êter fât: pastûra per al bèsti céchi, pasegêdi, zôgh per ragâs, ôrt... mēno che còl militêr.
Al 30 d' utòber 1685 al Governadōr ed Rèz, Rinaldo d’Este, al s' arcmânda 'd an danegêr mìa al fortificasiòun e 'd an druvêri mìa per al pasèg póblich.
Ind al 1702 al Magistrê ed Sanitê l' îva decîş che al pèli dal bèsti an 's duvîven mìa schêr aşvèin al cà, l'êra ed mèj fêri schêr insém a i bastiòun.
Al 26 avrîl dal 1703 l' istès Magistrê l' à urdnê ed tirêr vìa al mâsi (''ammassi di grassine'') dal mûri e dal furtificasiòun.
Ind al 1836 insém a i bastiòun în stê piantê pió ed 960 êlber ed mōr, sti êlber în stê pó afitê, cun cuntrât ed nōv ân, a chî zibîva di pió 'ch l' utgnîva al só rèdit ind la vèndita di frût (al môri) e dal fòj che gnîven druvêdi per l'alevamèin di bèigh da sèida.
Dôp al peréiod ed Napoleòun, l' artôren ind al 1814 ed j Estèins, la Restaurasiòun e al tèimp da rivôlti dal 1848 la Sitadèla la vîn butêda zò e ind al 1869 a 's cumîncia a butêr zò al mûri ed Rèz un lavōr ch' al vîn finî ind al 1903. Al pôst dal mûri a vîn fât un murèt cun insém 'na cancelêda (la cînta dal dâsi, ch' adès l' an gh' é pió) e tóti al Pôrti, mēno óna, în stêdi butêdi zò.
La stôria de sté mûri e dal Pôrti ed la sitê a deşgnîven da i sècol indrē e còl ch' an mìa fât j eşêrcit nemîgh a l'àn fât istès arşân, dal vèci fortificasiòun a gh' armâgn sōl un pcòun ed Pôrta Castèl ed fiânch al ''Casòun'' in Viêl Muntgrâpa ed frûnt a Via dal Guasadôr.
Al Pôrti
Al mûri ed Rèz a gh' îven quâter Pôrti Mèistri:
Pôrta Sânta Crōş;
Pôrta Sân Pēder;
Pôrta Castèl;
Pôrta Sân Stēven;
e sînch Pôrti Bâsi:
Pôrta Sân Mêrch;
Pôrta ed Pûnt Levòun;
Pôrta Bernòun;
Pôrta Sân Côşem;
Pôrta Sân Naşâri;
Dôp la fîn ed la prutesiòun di Canòsa insém a la sitê e la fîrma dal tratêt ed Costanza, i Cmûn a tōrnen a èser indipendèint e a dvèinten pió réch. A cumîncen acsé al quistiòun cun i comûn aşvèin, cunténov scûnter e se scadèinen tra Rèz, Mòdna, Pèrma e Mântva, a dvèinta necesâri difènder al sitê cun dal mûri e rinfursêr al j intrêdi per difènder ânca al popolasiòun.
A s'é cumincê acsé ind al 1199 i lavōr per rinfursêr al difèişi ed Rèz ech finésen ind al 1314: la préma costrusiòun l'é stêda Pôrta Sânta Crōş.


text:
Mazzament a Fislisbach chantun Argovia
- Mesemna, 15.6.2016, 8:11, actualisà a las 10:28
En in guaud sur Fislisbach en il chantun Argovia è vegnida chattada il mardi saira la bara d'in um svizzer da 18 onns, quai conferma la polizia. Tar il deliquent sa tracti d'in giuven svizzer da 17 onns, quai ha la polizia chantunala communitgà.
Il deliquent da 17 onns hà confessà il delict ed è vegnì arrestà, conferma la polizia. Il motiv n'è anc betg cler. La procura publica per giuvenils ha instradà in'inquisiziun.
Sco in pledader da la polizia chantunala aveva ditg a radio SRF era ier saira vegni annunzià in delict en in guaud datiers da Fislisbach. La patruglia haja alura chattà la bara dal giuven um en il guaud. Sco emprimas mesiras avaeva la polizia instradà controllas da persunas e dal traffic.
RR novitads 06:00/10:00


text:
Cologna manchenta ils finals
- Dumengia, 11.12.2016, 14:10
Dario Cologna na sa qualifitgescha betg per il quartfinal en il sprint a Tavau.
A la concurrenza da sprint al Tavau Nordic ha el manchentà la qualificaziun per il quartfinal. Dario Cologna è vegnì 40avel.
Sa qualifitgads èn perencunter Roman Furger e Jovian Hediger.
Tar las dunnas han las Svizras persvadì. Cun las plazzas 7 ed 8 èn Laurien van der Graaff e Nadine Fähndrich sa qualifitgadas cleramain.
-
1 Bilantscha da la fin d'emna a las cursas da Tavau 2:39 min
da Sportissimo dals 11.12.2016
RR novitads 14:00 / RR actualitad 06:00


text:
Italia arresta 468 cuntrabandists
- Mesemna, 9.9.2015, 15:06
L'Italia ha rinforzà ils ultims mais si’offensiva cunter la cuntrabanda. Dapi l’entschatta da l’onn sajan bunamain 470 cuntrabandists supponids vegnids, uschia il ministeri da l’intern talian. Per quest motiv hajan ils cuntrabandists midà lur rutas.
Cunzunt il dumber da fugitivs or da la Siria ch'arrivian en il sid da l'Italia saja sa sbassà considerablamain. L'emprima mesadad da quest onn èn arrivads radund 6'700 fugitivs sirians en l'Italia. Durant la medema perioda da l'onn avant eran quai anc radund 24milli. Tut en tut ha l'Italia registrà quest onn 116’000 fugitivs.
RR novitads 15:00


text:
Trip hop
El Trip Hop a l'è un gener de müsega eletroniga cugnussüü anca 'me el Sun de Bristol o Bristol Acid Rap perchè a l'è nassüü propi in quela cità inglesa là in de la metà di agn '90. La definiziun trip hop la ghe piaseva però minga ai prim artista del gener.
El Trip Hop el vegn del hip-hop (ma l'è un hip-hop che'l va propi adasi), del dub e del reggae, e anca alter gener de müsega eletroniga, rock (un quaj element de rock psichedelich) e jazz.
I canzun trip-hop a hinn cantaa o rapaa (cantaa cume i rapper) ma in manera adasi, anca sot-vus. La müsega a l'è de solit scüra, inquietanta, decadenta. De spess, i grüp dupren campiun de canzun vegg, magara de jazz o de film. Se dupren anca arch, istrüment a fiaa, utun e taster (suratüt Rhodes).
I prim müsicista del muiment trip hop eren i Massive Attack, el Tricky e i Portishead. Impurtant a l'è staa anca el DJ Tim Simenon, cugnussüü anca 'me Bomb the Bass. Dopu de 'sti chì hann scuminciaa a sunaa el Trip Hop anca gent che l'era minga de Bristol ma che sentiven l'istessa sensibilità: i Archive de Lundra, el prim disch eletronich di Goldfrapp e, fö del Regn Ünì, el cumpusidur australian Rob Dougan e l'american DJ Shadow. Anca la Bjork e i nurveges Ulver hann faa sperimentaziun trip hop.
Artista principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Björk (Principalment per Post e Homogenic)
- Hooverphonic
- Lamb
- Massive Attack
- Moloko
- Morcheeba
- Portishead
- Thievery Corporation
- Tricky


text:
Lufingen
Lufingen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Bülach, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.22 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 828 abitant.
El cumün de Lufingen al se tröva a una altitüden de 459 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Embrach, Kloten, Oberembrach, Winkel. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lufingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1157 col nom de Luvingin.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Trin: In camiun è cupitgà sin via vers l'alp Mora
- Venderdi, 4.12.2015, 10:19
In manischunz da camiun ha gì la gievgia suentermezdi in accident da lavur sur il vitg da Trin. L'um è sa blessà mez grev.
Sin la via envers l'alp Mora aveva il manischunz da stgargiar tar in plazzal var 13 cubic meters glera. Sco la polizia chantunala scriva saja alura il camiun cupitgà da la vart durant las lavurs da stgargiar. Il manischunz che sa chattava en la cabina è sa blessà mez grev vi dal chau e vi dal pèz.
RR novitads 10:00


text:
Vedan (MB)
Vedàn, ciamaa anca Vedàn al Lambar (Vedano al Lambro in Italian) al è un cumün cun 7 587 abitaant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 2,9 km² e 'na densità de 3 832. Al sa tröva in da la Pruvincia da Munscia e Briansa. Al cunfina cunt i Cumoun da Biasòn, Lison e Munscia.
Al stà visen al Lamber e al è chì che sa faa ul Gran Premio di F1.
In Italian l'è ciamaa "Vedano al Lambro") per fà minga cunfusiòn cunt ul paees da Vedan sitüaa in da la Pruvincia da Varees (che in Italian dunca al sa ciama "Vedano Olona").
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Albiaa l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sindicats smanatschan cun chaumas
- Mardi, 29.9.2015, 11:12
En la branscha da construcziun smanatschan ils sindicats Unia e Syna cun chaumas. En la dispita pervi dal contract da lavur collectiv rinfatschan els a l'uniun d'impressaris svizra violaziun dal contract.
Ils impressaris renvieschian da contractar ed attatgian la renta cun 60, uschia ils sindicats. En il contract collectiv da lavur naziunal vertent saja l'uniun d'impressaris s'obligada da contractar davart la paja fin la fin settember. Sch'ella renvieschia ussa quai, violeschia ella il contract. Ils sindicats na stoppian uschia er betg pli sa tegnair vi da l'obligaziun da pasch.
RR novitads 11:00


text:
A ghe un ca tgnoss (…) e cla anc studià (…) cal dis c al povar Renzi al saress purassà più efficient e rivoluzionari s al g avess i voti ad chi l’è trop critic e al storz al nas e al s cred d’essar un inteletual che fin adess al l’a snubà.
In pratca as configura un paradoss: stucachì (l’amigh cal sta a Frara) al dis che par vedar cussa l’è bon ad far Renzi, a ghe sol un mod, vutaral e darg più autonomia di potere acsì al mola Alfano e i altar chi al puntella adess com adess, cl’è zent ad matrice berlusconiana e i è incora in zir chi zira par volta e a in s tulen più da toran, cat gnisss (e chi en da dir maial cat gniss un bogn a cl indevas ad Bertinotti, a so temp… che incora a pansarag l’è n quel da manicomi!).
S ag aven fiducia e ag den i voti (al dis lu, al me amigh) l’è pussibil, anz l’è zert matematic che lu (Renzi) al faga tut chil riforam cal dis cal vol far par rendar al Paes muderan… (cumpres la lez c asten da cal dì sul conflitto d’interess ecc ecc) opur, a dig mi, ghel brisa al risc che po insiemm ai so amigh ad destra al faga i so (lor) intaress e a li faga mej incora e chi altar (nu) chi g a (avean) al dubi i vanza (a vanzen) striflà dai so (nostar) stessi man ((anz i g ha (a ghen da) dà una man a vinzar))?
Ghela brisa una Befana cla spazza via tut st’aldarmar dla politica com a sen impantanà adess?
A szcorr in dialett e al m pias anc purassà! Tomo.
(…e non troverete un traduttore automatico gnanc e po gnanc! Focalizzate un termine o un’espressione e se non capite, vi sarà illustrato!)