text:
Pajaments directs
Il sistem da pajaments directs ch'è vegnì sviluppà ulteriuramain drizza ils pajaments directs tenor las finamiras da la Constituziun federala. Ils elements centrals dal sistem da pajaments directs AP 2014–2017 èn:
- contribuziuns a la cuntrada cultivada per tegnair liber la cuntrada cultivada
- contribuziuns a favur d'in provediment segir per mantegnair in provediment segir da la populaziun cun victualias
- contribuziuns a la biodiversitad per mantegnair e per promover la varietad da las spezias
- contribuziuns a favur da la qualitad da la cuntrada per mantegnair, per promover e per sviluppar vi-navant cuntradas cultivadas variadas
- contribuziuns a sistems da producziun per promover en spezial furmas da producziun natiralas, ecologicas e favuraivlas als animals (per exempel bio e producziun integrada)
Ils 5 instruments permanents dals pajaments directs vegnan cumplettads cun 2 instruments da contribuziun limitads temporarmain:
- contribuziuns a la gestiun effizienta da las resursas per meglierar l'utilisaziun persistenta da las re-sursas natiralas
- contribuziuns transitoricas per garantir in svilup socialmain supportabel
Las contribuziuns actualas a favur dals animals vegnan transferidas per gronda part en las contribuziuns a favur d'in provediment segir. Las contribuziuns a favur d'in provediment segir vegnan pajadas en relaziun cun la surfatscha. Sin ils prads vegni premess da tegnair animals da niz che maglian pavel sitg (populaziun minimala). Sco premissa per il pajament da pajaments directs vala vinavant l'Observaziun da la cumprova da prestaziun ecologica (CPE).
Indicaziuns detagliadas davart las premissas sco er davart l'autezza da las contribuziuns chattais Vus sin la pagina d'internet da la Confederaziun sco er en differents documents da survista (vesair ils links qua sutvart).


c: text/html

text:
Tge è la «Lex Koller»
Quai è ina lescha svizra che regla ch'il plaun svizzer na vegnia betg surpopulà dad esters. Ella restrenscha la pussaivladad da cumprar immobiglias svizzras ad esters.
Il num da la lescha vegn da l'anteriur Cusseglier federal, Arnold Koller ch'era Cusseglier naziunal durant elavurar la lescha.
La proposta dal Departament federal da giustia co reveder la lescha davart l'acquist da bains immobigliars tras persunas a l'ester, disturbassi il svilup economic e turistic dal chantun Grischun, scriva la regenza. Suenter l'iniziativa cunter las abitaziuns secundaras avessan talas regulaziuns danovamain consequenzas fatalas per il chantun Grischun.
Cun la revisiun da la lescha dessi novas restricziuns ed obligaziuns per survegnir ina permissiun da cumprar abitaziuns principalas u stabiliments d'interpresas.
Plinavant muntassi la revisiun planisada perfin anc dapli custs per il chantun. Perquai refusa la regenza grischuna cumplainamain la revisiun da la Lex Koller.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Per ils chantuns da domicil per in deposit sutterran è la procedura d'evaluaziun da la Confederaziun fin ussa stà fair e transparent. Per la proxima etappa pretendan els dentant prescripziuns pli concretas davart la tecnica da construcziun e che las regiuns pertutgadas vegnan integradas a dretg temp. Quai communitgescha la giunta dals chantuns da domicil.
Il mument è en gir la segunda etappa dal plan per deposits sutterrans geologics. Finamira è da sminuir il dumber da domicils pussaivels. En il center per in deposit sutterran per rument nuclear stattan il mument ils lieus Nördlich Lägern (Argovia/Turitg) ensemen cun Giura ost (Argovia) e Turitg Nordost.
RR novitads 12:00


text:
Ils pli blers discurs u quitads ch'èn vegnids tematisads èn problems da relaziun e dolurs psichicas. Ils radund 630 collavuraturs e collavuraturas voluntaris han prendì encunter en media mintga di 620 telefons.
Tar 22% dals telefons era il tema in patir psichic, 18% han tractà problems da relaziun. Auters temas ch'èn vegnids discutads èn dischoccupaziun, violenza, mals corporals u era toxicomania.
Sco gia ils onns passads han dapli dunnas che umens fatg diever dal servetsch 143. La cumpart dals umens è tar 29%. La mesadad da las persunas che han telefonà era en la vegliadetgna tranter 41 fin 65 onns.
La secziun da la Svizra orientala ed il Principadi dal Liechtenstein han registrà l'onn passà stgars 13'000 discurs al telefon. Quai è marcantamein dapli ch'ils ultims onns nua ch'il servetsch ha dumbrà tranter 10'000 ed 11'000 telefons.
Svizra Il telefon da quitads ha stgalinà 226'000 giadas
En Svizra è il basegn dad in discurs anonim al telefon cun il numer 143 creschì marcantamain l'onn passà. Il 2014 hajan ins survegnì 226'628 telefons da persunas che dovran agid per dumagnar il mintgadi. Quai èn 3 % dapli che l'onn avant.
Ils pli blers discurs u quitads ch'èn vegnids tematisads èn problems da relaziun e dolurs psichicas. Ils radund 630 collavuraturs e collavuraturas voluntaris han prendì encunter en media mintga di 620 telefons.
cdm/hs


text:
La Partida dals giuvens socialists Svizra ha decidì Na a la coaliziun da la refurma da l'AVS e la taglia sin interpresas, uschia ha la Juso communitgà via twitter. Ensemen cun ils Verds, ils Giuvens Verds ed il sindicat VPOD ha la Juso fatg il referendum cunter la lescha federala davart la refurma da taglia e la finanziaziun da l'AVS.
Per la revisiun da la lescha d'armas datti dentant ina maioritad per in Gea. L'Uniun europeica aveva rinforzà la lescha d'armas suenter las attatgas il november 2015 a Paris. Sco stadi da Schengen sto la Svizra surpigliar la lescha pli severa. La Partida populara Svizra sco er federaziuns da tiradurs e tiraduras e da sport da tir han fatg il referendum.
RR novitads 14:00


text:
Nossa bumba
- Dumengia, 25.3.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 25.3.2018, 9:03, RTR
Savevas Vus gia, che la Svizra avess bunamain gì in'atgna bumba atomara? Suenter la segunda guerra mundiala, l'onn 1946, ha la Confederaziun instradà in program dad armas atomaras, tgamunà dal renumà fisicher Paul Scherrer.
E betg be il scientist per construir la bumba era pront, er il material principal aveva la Confederaziun gia organisà: 10 tonnas uran, magasinà en bunkers a Wimmis en il chantun Berna. Dentant: La fin finala è la bumba atomara da la Svizra restada be ina bumba sin il palpiri. E tge tenuta ha la Svizra oz pertutgant bumbas atomaras? Oz, cur che Donald Trump, il president dals Stadis Unids da l'America, e Kim Jong Un, il dictatur da la Corea dal nord smanatschan dad avair il maun gia dasper il buttun?


text:
Da Romana Ganzoni - I d’eira ün sbagl da leger la Neue Zürcher Zeitung avant ün pêr eivnas. Esa necessari cha gazettas seriusas citeschan in detagl l’acta d’achüsa i’l cas da Rupperswil? Ün hom giuven haja – adonta ch’el d’eira para adüna calm e gentil - aschaschinà ün bel di cun crudeltà ed infamia straordinaria a sang fraid quatter umans, üna mamma e seis duos figls, ma eir l’amia dal figl plü vegl. Avant co tagliar sü la gula ha il morder (seis nom nu vain manzunà per til proteger) violà il figl plü giuven e filmà tuot, davo ha’l dat fö la chasa.
Impizzand üna famiglia vaiva’l fingià aint il cheu la prosma, la glista dals mats ch’el vulaiva torturar sexualmaing d’eira pronta, quai til varà quietà e fat ch’el nu perda ne nerva ne controlla, el pudaiva giodair il mumaint. Uossa e’l davant tribunal e duos psichiaters til attesteschan ch’el saja pront per üna terapia e cha quai saja pussibel.
La psicologia as morda aint ill’agena cua
La psicologia ha pers seis compass sco tschertas medias, l’unic compass cha la psicologia para d’avair in quist cas es la psicologia – sainza muond -, ella as morda aint ill’agena cua, cun oters pleds: Ella es autoreferenziala. Ils psichiaters saran gnüts a quella conclusiun, perche cha l’aschaschin ha savü inscenar si’incletta, imitand la normalità sociala ed emoziunala. Quai savaiva el eir far avant ils mordraretschs diabolics, id es sia natüra (voul dir: El s’adatta a mincha situaziun perfettamaing. Adüna).
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Per esser precis: ün crimen „diabolic“ daja be amo sco noziun, i’l Vest nun ha’l plü ingün lö, il nosch nun ha metafras, purtrets o concepts collectivs, il muond industrialisà nu craja d’avair dabsögn da quai, main dir il muond digital cun sia orbantün per quai chi nun es realisabel. Ma la natüra umana nu po gnir optimada, ella restarà inexplichabla, per tudais-ch „unergründlich“, chi’m para ün meglder pled.
Mai stat üna victima da mobbing
Ün muond chi ha svödà seis tschêls e cun quai eir seis infierns, üna società sainza Dieu ha ün problem. Psicologs e meidis han surtut l’incumbensa dal teolog (eir dal filosof, dal rest) chi sà alch da quai chi nu’s sà incleger, ma chi exista listess. La psicologia e la medicina sun materialistas, il material as po adüna drizzar, pustüt sch’el ha tschüf svessa bottas, perquai d’eira sgüra ün schoc per l’industria da terapia, cha l’aschaschin da Rupperswil nun es mai stat üna victima da mobbing. L’idea cha victimas fan victimas e cha quai spiega alch e tillas excuolpescha fin ün tschert punct, es fich derasada. I füss temp da darcheu metter i’l center il delict.
Ün butin da las circumstanzas?
Ils tschêls sun vöds, i resta l’eu miserabel dal singul, daplü nu daja, ingüna güstia suprema, be las furmias chi nu vöglian esser la cuolpa, i spereschan chi’s possa cumbatter tuot cun transparenza (gazetta) e terapia (psichiaters), in fuond es tuot relativ. A la fin nu daja ne cuolpa ne penitenza, minchün ha dabun üna schanza, no tuots sajan be butin da las circumstanzas, alch oter füss massa complex. Eir quist aschaschin chi po stübgiar economia in praschun. Es quai l’idea da la resozialisaziun? Cha quist uman nu vain chastià? El vain be isolà dal public. Perche chi nu da plü ingüns puchaders, be amo glieud chi nun ha tschüf la dretta masdina.
Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: www.pixabay.com
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
-
5 mals magari mals Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Damai che nus restain anc in…13 da matg 2020352 giadas
-
Quiz culinaric: Far part e gudagnar in bun da 50.- Ils 11 da matg pon ustarias finalmain puspè avrir lur portas. Demonstrai pertge che VUS avais merità noss bun da 50.- per…06 da matg 2020422 giadas
-
Chanzuns baintemperadas per ina vusch zunt chauda Da Benedetto Vigne – La chantautura Chiara preschenta ses emprim album cumplet «da mesanotg» Chiara Jacomet ha ina bella vusch chauda e simpatica che…06 da matg 2020216 giadas
-
5 malessers maligns Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Quest mais ans deditgain nus tschintg…15 d'avrigl 2020630 giadas


text:
Reuniun generala 2018
L’Uniun Sport Amatoriala à tigni ai 08 de merz 2018 süa reuniun generala anuala. La reuniun generala é stada na ocajiun por ciarè zoruch al’ativité dl ann 2017 y por porté dant le program preodü por l’ann corënt.
Le presidënt Alex Alton á danfora saludé i mëmbri che à tut pert ala reuniun por passé spo a traté l’ordin dl dla sëra. Ala fin dl ann denant pò la uniun mostré sö 192 scrić ite. Le scrivan dl’uniun Marco Castlunger é spo passé ala letüra dl protocol dl'ultima sentada.
An é spo passá al cunt consuntîf 2017 y dl bilanz de previjiun 2018, gnüs aprovà al’unanimité cun alzada de man. Dan porté dant l’ativité él gnü presenté le nü consëi cun i compic asegnà a vigni mëmber, che arà le compit de aministré l’uniun cina l’ann 2019. Al é spo gnü ciaré zeruch al’ultim ann de ativité, i resultać arjunć y le program dl dagnì. La seziun cun la maiú ativité é indô chëra dl jüch dl palé. Al é gnü porté dant i resultać y ativité dles scuadres di mituns y jogn. Novité da in chësc ann é la scuadra dl U-8, formada da sogadus plö pici da La val. L'ativité cun i mituns, che rapresentëia le dagnì dl'uniun é tres sté n punt prinzipal dl l'ativité sportiva a La Val, nia ma pro le jüch dl palé mo inće pro la seziun lüsa, de conseguënza vëgnel dé gran pëis a chësc punt. Da alzé fora é in chësc ann la promoziun tla 2° categoria arjunta dala prüma scuadra do la partida de dezijiun cuntra le Lijun ai 07 de jügn 2017. Les scuadres che tôl pert ai campionac FIGC y VSS tratan la sajun 2017/18 é bëgn 7, cun la novité dl’U9, daulache al s’á formé n bel grup de pici sogadus, cun l’alenadëssa Moling Monica y Alex Elzenbaumer a cé. Ales scuadres di campionac daulache al süga sogadus da La Val i vëgnel fat les miûs aodanzes por n bun campionat de retüda.
L'Uniun Sport La Val, en colaboraziun cun scora dl palé “Hans Dorfner” – cun a ce l’ex sogadù dl FC Bayern München, à organisé dai 24 ai 28 de messé 2017 le „Summer camp“ de n’edema por düć i mituns dla valada nasciüs ti agn 2003 - 2010 che á interesc a soghé al palé.
Pro les ativitês desvalies él gnü porté dant da pêrt dla responsabla Monica Ploner i cursc organisá. Dër aprijá é i grüm de cursc ofris a nüsc paesans y nia ma. Sce an ciara zeruch ai ultims agn pon udëi sciöche chisc cursc vëgn tres deplö chiris, ruvan al numer de partezipanc tratan le 2017 de 285. L’Uniun se cruziarà sambëgn ince tl 2018 de organisé cursc desvalies.
Pro la seziun dla lüsa él gnü porté dant i punć prinzipai dl’ativité. Responsabli dla seziun é Diego Tschaffert adüm a Merch Vallazza. A tó la parora é le talënt Diego Tschaffert che po’ mostrè sö adüm a düta la seziun i bugn plazamënć di alteć dla scuadra da La Val tratan la sajun 2017/18. Cun gran plajëi pon ince udëi sciöche i atlec plö jogn vëgn do ca cun na gran motivaziun (13 mituns), bele te chësta sajun él un o l’ater che à podü ciarcé les competiziuns tradizionales. I plö jogn à tut pert ales gares joniles “Raika” daulache al é gnü arjunt val podesc, tra chisc le pröm post asolut de Brunner Philipp. N gran giulan ti va dal' atra pêrt ai organisadûs y ai acompagnadûs dla seziun, che cun sò gran laûr y sostëgn dà dessigü n gran contribut a tignì alâlt le sport dla lüsa a La Val.
Porté dant él ince gnü i laurs de manutenziun ala plaza sportiva ia n Plans. Dlungia l’ordinaria manutenziun él gnü sostituì les lüms dl ciamp , a gauja dl’omologaziun che ne é nia plö gnüda conzedüda da pert dla federaziun.
Ala reuniun é inće sté presënt l'Ombolt Angel Miribung da La Val che à tignì n discurs sön l'ativité dla uniun y à alzé fora l' importanza dl'ativité sportiva. Ai à ringrazié i funzionars dla uniun por le laûr y por le impëgn demostré. I complimënc al fat deperpo ales scuadres dl palé y ai bugn resultać arjunć da pert di atlec dla lüsa. Le presidënt à tut l'ocajiun por ringrazié le ombolt por le sostëgn finanziar che vëgn vigni ann conzedü da pêrt dl comun ala uniun.
Cun le discurs dl’ombolt s’à stlüt jö la reuniun anuala dl’Uniun dl Sport La Val, dedo é ciamò düc stà adüm pro val da mangé y da bëre. N bel giulan a düc i presënc y a proscim ann!
Por ciarè ala prejentaziun drüca sön le linch injuntè: prejentaziun


text: L’uniun Archeologia svizra ha publitgà in’ediziun speziala da sia revista «as. archeologia svizra», che è deditgada al spazi da viver da las Alps ed a sia istorgia. Tras tut las epocas han las Alps cun lur passadis privilegiads pussibilità il barat da rauba, d’innovaziuns tecnologicas e d’ideas tranter l’Europa centrala e la regiun mediterrana. Projects da retschertga e prospecziuns archeologicas han gidà a sclerir l’istorgia da l’occupaziun umana en questas regiuns. La revista dat invista en l’istorgia da l’archeologia en las muntognas. Sper ils artitgels tematics en tudestg cuntegna ella resumaziuns e legendas en rumantsch.


text:
Dialett tabarchin
El Tabarchin (nòmm nativ: Tabarchin) l'è on dialett ligur simel a quèll de la citaa de Pej (Provincia de Genoa) e parlaa in dò isol intel sud de la Sardegna, l'isola de Sant'Antioch e quèla de San Pè. I comun indove quèst dialett a l'è parlaa hinn Carlfòrt (a San Pè) e Calasèta (Sant'Antioch). Quèst duu paes hinn intela Provincia de Carbònia-Iglesias.
L'origin de quèsta isola lingoistega (in tutt el rest de la Sardegna se parla el Sard) l'è situada intel 1738, quand dij colòni ligur de Tabarca (al dì d'incoeu in Tunisia) hinn scappaa de la condizion de s'ciav intela qual eren staa portaa del Signor de Tunis e hinn rivaa in Sardegna. Chì regnava el Carl Emanuel III de Savòja, che'l i ha ospitaa e daa lor i territòri de Calaseta (giamò esistent) e l'isola de San Pè, che l'era minga abitada. I ligur s'hinn stabilii lì e ghe viven anmò. Duranta tucc quèst aveniment, quèst personn hann conservaa el sò dialett, senza mes'ciàll a l'Arab (quand eren dij s'ciav)o al Sard e donca l'esist anca adess.
El Tabarchin l'è staa anca recognossuu de la Region de Sardegna comè ona lingoa minoritaria che l'è de protegg, insema al Gallures, al Catalan de Alghee e al Sassares (el Sard l'è ona lingoa offizzial de la region).


text:
Gottfried Locher ha presidià il Cussegl dapi l’onn 2011. En ses temp d’uffizi datti novaziuns impurtantas, surtut la nova constituziun che ha dà la basa per la Baselgia evangelica refurmada da la Svizra BERS. Envers las autoritads federalas e l’administraziun sco er en il dialog ecumenic ed interreligius è la BERS oz bain posiziunada. Sco president da la Cuminanza da baselgias evangelicas en Europa CBEE è Gottfried Locher s’engaschà er en il context internaziunal.
Il presidi è mo pussibel cun plaina abilitad d’agir
L’abilitad d’agir dal president era dapi in pèr emnas limitada pervia d’in affar ch’il Cussegl è vegnì a savair ils 13 d’avrigl e che dapi alura vegn tractà intensivamain. Ils fatgs n’èn betg clers e cumprovads e vegnan ussa sclerids. E tuttina: En vista a las sfidas actualas da la BERS sco er la forza creativa limitada sco president, ha Gottfried Locher en il discurs cun il Cussegl decis, da sa retrair da ses uffizi per immediat. Tenor la veglia da Gottfried Locher duai ina discussiun enturn sia persuna betg render pli grev la lavur da la Baselgia evangelica refurmada da la Svizra. Cun sia demissiun vul Gottfried Locher metter in accent, per che tut las forzas sa possian concentrar al svilup da la baselgia. En ina brev al president sinodal ha Gottfried Locher communitgà oz sia demissiun da ses uffizi.
Il Cussegl da la BERS respecta quest pass da Gottfried Locher ed engrazia per ses merits a favur da la Baselgia evangelica refurmada da la Svizra.
Entaifer las BERS n’è l’elavuraziun da l’affar betg finida
L’elavuraziun da l’affar entaifer la BERS cuntinuescha. Il Cussegl – en quel mument consistind da Esther Gaillard, Ruth Pfister, Ulrich Knoepfel, Pierre-Philippe Blaser e Daniel Reuter – ha gia als 17 d’avrigl 2020 decis che quests fatgs cumplexs duain vegnir examinads independentamain tras in’instanza externa. Quell’instanza è entant vegnida nominada. En quest reguard è il Cussegl en contact cun ils presidis da la sinoda e da la cumissiun da gestiun per coordinar ils divers scleriments. Suenter la sortida d’ina commembra dal Cussegl e dal president dal Cussegl, vul la BERS avair clerezza per pudair trair las dretgas conclusiuns da quai ch’è capità e per pudair finalmain ir vinavant cun novas forzas.
Enfin a la reoccupaziun dal presidi vegnan la vicepresidenta Esther Gaillard ed il vicepresident Daniel Reuter a manar la gestiun. Il Cussegl ed il secretariat garanteschan ina gestiun speditiva.


text:
Repùblica
La repùblica (da 'l latèin res publica, ch'al stà per "roba pùblica, guèren") l'è na forma 'd guèren rapreśèintatîv, in dû al Presidèint al vìn elèt da 'l Parlamèint (Repùblica parlamentêr) o anc diretamèint dai sitadèin (Repùblica presidensiêl) p'r un determinê perìod, in rapreśentàṅsa dla lōr sovranitê.
Piò in generêl, per repùblica a s intènd cal formi 'd guvèren in dû la carga dal presidèint la nn'è mia ereditària, la deśvìn da n'elesiòun e la gh'à na durèda limitèda.
La só storia
L'idéa ed repùblica c'ma forma 'd guèren, ed stêt, la deśvìn da dimòndi tèimp fa, e a in cgnusòm dal pinsèdi a partìr da 'l discórs dal Platòun ciamê Πoλιteίa, Politeia, a dìr "La Repùblica" o anca "Al Stêt, Al Guvèren" (inìsi dal IV sèc. prìma 'd Crìst), in dû al filòśuf al vlìva sernìr i diferèint tîp ed guèren, e secònd lò quèl miōr, al gh'avrèv avû 'd avér i filòśuf in cô, e chilōr, da ginta istruìda cum'i éren, i avrèven savû parśèr i biśògn ed tùt chi èter.
A in descurìva anc 'l Aristòtel e 'l Ciceròun, che in di só discōrs in sìm'a 'l argumèint, i turnèven un pô adrē a 'l pinsèdi dal filòśuf grēc.
A s càta i prìm eśèimpi ed repùblichi in dla Ròma antìga e in del poleis gréchi antìghi, cun Sparta e Atèin piò grosi: chilōr, dòp 'd avér avû per soquànt sécol di rè a cmandèr-i, 'd intór'n a la fin dal VI sèc. prìma 'd Crìst, i gh'la cavèven ed mandèr sù i sō guvernadōr cun dagli elesiòun, che acsè i i avrèven avû in sìm'a 'l cupèt sōl p'r un sert tèimp pò i i avrèven cambiê cun dagli ètri elesiòun.
In dal Bas Mediēv in dl'Itàglia a gh'è al repùblichi marinèri che, cun l'avtonomìa econòmica tolta sù col comérsi per mêr, 'i gh'la chèven 'd avér al guvèren in dla forma dla repùblica.
I Stêt Unî, a la fin dal XVIII sèc., dòp 'd avér vint la guèra 'd indipendèinsa, i scrivìven la Costitusiòun in dal 1787 e i s proclamèven la repùblica federêl presidensièla ch'egl'ìn anc incō.
Soquànt èter Stêt, c'ma la Fransa in dal 1792 e di Paéś edl'América dal sud, i pruvèven a dvintèr dal repùblichi, mo i tèimp i nn'éren mia incòr madûr.
La Repùblica itagliàna
In Itàglia a s è sernî al guèren dla repùblica a 'l referendum populêr dal 2 'd śùgn 1946 (per la prìma volta cun anc cal dòni a vutèr) e la Costitusiòun l'à tachê a cmandèr-egh in dal 1° ed śnêr dal 1948: l'Itàglia l'è acsè dvintèda "repùblica parlamentêr democràtica", ch'a vōl dir che 'l popol 'l armàgn sovràṅ mèinter ch'l elēś i só rapreśentànt in Parlamèint a fèr el lēś e a sernìr al Preśidèint edla Repùblica. Chilò, in carga sèt an, sintî anc al Parlamèint, al sernìs al Prìm Minìster, ch'al gh'arà in man 'l Eśecutîv.
Vóś lighèdi
- Repùblica parlamentêr
- Repùblica presidensiêl
- Repùblica semi-presidensiêl
- Parlamèint
- Preśidèint edla Repùblica
- Eśecutîv
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Repùblica
Colegamèint estèren
- (IT) La só scheda in sìm'a L'Enciclopedia Italiana Treccani, 1936
- (IT) La spiegasiòun in dl'Enciclopedia Legale Ovvero Lessico Ragionato, 1843, in sìm'a Google e-books
- (IT) El repùblichi in del dō sitê 'd Sparta e 'd Atèin antìghi in Sparta e Atene dal Friedrich Schiller, in sìm'a Google e-books
- (IT) La só scheda in sìm'a L'Enciclopedia dei ragazzi Treccani, 2006
- (IT) La só scheda in sìm'a Dizionario di Storia Treccani, 2011
- (IT) La só scheda in sìm'a Vocabolario on line Treccani, 2011
- (IT) L'idéa 'd Repùblica in dal Platòun, in sìm'a Dizionario di filosofia, Treccani, 2009


text:
Il pretsch per in butschin «Brent» per exempel è sa reducì per 5,6% sin radund 49 dollars suenter ch'ils pajais da producziun n'han betg chattà ina soluziun. I dovria anc ulteriuras consultaziuns ha ditg il minister d'ieli dal Katar.
Ils represchentants da passa dudesch pajais da producziun, tranter quests l'Arabia Saudita e la Russia vulan sa cunvegnir sin ina limita da producziun per cumbatter il pretsch bass. Il mument vegn pumpà ord la terra passa 1'000'000 enfin 2'000'000 dapli butschins ieli che quai ch'i dovra
RR novitads 6:00


text:
ACF Fiorentina
L'ACF Fiorentina (da pü bod: 1926-1927 Associazione Calcio Firenze, 1927-2002 Associazione Calcio Fiorentina, 2002-2003 Florentia Viola) es ün'equipa taliauna da ballapè. Ella giova sias partidas da chesa a Firenza, i'l stadion "Artemio Franchi" (45.809 spectatuors) ed actuelmaing piglia part a la Serie A, la liga taliauna la pü ota.
Istorgia[modifitgar | modifitgar il code]
Il principi[modifitgar | modifitgar il code]
La Fiorentina as furmet als 26 avuost 1926 da la fusiun traunter il Club Sportivo Firenze e la secziun da ballapè da la Polisportiva Giovanile Libertas; Las culuors da la nouva societed eiran alv e cotschen. Il prüm matsch uffiziel vet lö als 22 september 1926 in occasiun d'ün gö amical cunter l'AS Roma; in quella partida pella prüma vouta druvet la Fiorentina la maglia violetta, sülla quela eira rachameda la gilgia, flur cuntgnida illa vappa da Firenza: tuot que procuret in seguit a la squedra ils surnoms la Viola ("la Violetta") ed i Gigliati ("Quels da la gilgia"), chi vegnan druvos eir hoz per identificher la Fiorentina.
La Fiorentina pigliet part al champiunedi da Serie B (la seguonda liga taliauna da ballapè) pella prüma vouta illa stagiun 1929/30, ch'ella glivret a la quarta plazza. Ella guadagnet la Serie B la stagiun seguainta e cun que gnit promovida per la Serie A. Dal 13 settembre 1931 gnit inauguro il nouv "Stadio Comunale" (il nom dal quêl gnit müdo pü tard in "Stadio Artemio Franchi") cun üna partida cunter l'Admira Vienna. Cun que eira la Fiorentina pronta per sieu prüm champiunedi da Serie A eir in quist reguard.
Düraunt ils ans seguaints as tgnet'la fich bain: il meglder plazzamaint füt il terz rang obtgnieu i'l champiunedi 1935/36; tuottüna a fin stagiun 1937/38 gnit'la relegeda in Serie B.
Il prüm success[modifitgar | modifitgar il code]
Illa stagiun 1939/40, dalum turneda in Serie A, ragiundschet la Fiorentina la 12. plazza: ella vaiva 24 puncts scu AC Liguria e Napel, ma restet in Serie A pella megldra differenza da gols. Siand cha la Fiorentina mantgnet la Serie A be cun furtüna, guadagnet'la scu outsidra la Coppa Italia 1939/40. Il finel gnit giuvo als 15 gün 1940 a Firenza cunter il Genoa: la Viola vaindschet 1-0 grazcha ad ün gol da Mario Celoria fat al 26. minüt.
Il prüm Scudetto - Montuori e l'"Era Hamrin"[modifitgar | modifitgar il code]
Illa stagiun 1955/56 guadagnet la Fiorentina sieu prüm Scudetto. Il president da quel temp, l'industriel Enrico Befani, e'l treneder Fulvio Bernardini fettan üna squedra fich ferma. Il gö offensiv da la Fiorentina gnit fich amegldro pustüt da l'attacheder argentin Miguel Montuori e dal brasiliaun Julinho, stimo da Bernardini scu la megldra ela dretta dal muond. Düraunt tuot il champiunedi perdet la squedra be l'ultima partida, 1-3 cunter il Genoa.
Zieva sieu prüm Scudetto as classifichet la Fiorentina scu seguonda mincha champiunedi fin 1960.
Dal 1957 ragiundschet la Fiorentina il finel da la Coppa dals Champiuns d'Europa, cha tuottüna perdet 2-0 cunter il Real Madrid.
Davent dal champiunedi 1958/59 giuvet illa Fiorentina l'attacheder svedais Kurt Hamrin, chi restet culla Viola fin 1967; cun 151 gols in 289 partidas fet el ün record da club chi gnit amegldro da Gabriel Batistuta be zieva püssas decennis.
Zieva avair pers ils finels dal 1958 e 1960, dal 1961 guadagnet la Fiorentina darcho la Coppa Italia. Impü dal 1961 guadagnet'la la Cuppa dals Vaindscheders da Coppas cunter Glasgow Rangers. L'an zieva ragiundschet il finel da listessa Coppa, ma'l perdet cunter l'Atlético Madrid.
Oters success e successiv declin[modifitgar | modifitgar il code]
La stagiun 1968/69 glivret cul guadagn dal seguond Scudetto. Zieva la partenza da giuveders importants (scu'l goli da la squedra naziunela taliauna Enrico Albertosi), al cumanzamaint dal champiunedi eira l'equipa insè stimeda scu na particulermaing ferma; tuottüna fet'la ün pitschen "miracul": ella perdet be üna partida (1-3 a chesa cunter il Bologna) e guadagnet il champiunedi sainza sconfittas d'utrò.
La Fiorentina guadagnet sia quarta Coppa Italia dal 1975. Tuottüna l'an zieva perdet già in l'ochevel finel da la Coppa dals Vaindscheders da Coppas cunter l'equipa tudas-cha orientela Sachsenring Zwickau.
La perioda dals grands success eira glivreda definitivamaing: düraunt ils ans seguaints ragiundschet la Fiorentina quasi adüna auncha rangs d'üna cifra, ma vairs success nu gnittan, e zieva quatter ans suot la media gnit'la relegeda in Serie B a fin stagiun 1992/93.
L'"Era Cecchi Gori" e Batistuta[modifitgar | modifitgar il code]
La relegaziun dal 1993 füt uschè surprendenta ed inaspetteda scu'l guadagn dal champiunedi 1968/69, perque cha l'equipa disponiva d'ün potenziel fich grand, chi faiva crajer d'esser capabel da fer üna stagiun megldra cu quellas dals ultims ans: nempe illa squedra giuvaivan - traunter oter - Stefan Effenberg, Brian Laudrup, Francesco Baiano e pustüt Gabriel Batistuta.
Dal 1993 dvantet Vittorio Cecchi Gori, producent da films, president da la Fiorentina impè da sieu bap Mario, mort dandettamaing. Cun sieas metodas na incuntestabels vaiva'l ambiziun e mezs finanziels per fer dvanter darcho la Fiorentina ün club cun success.
La part fondamentela da la squedra relegeda in Serie B gnit tgnida e cumpletteda cun giuvens talents, uschè cha la Fiorentina, treneda da Claudio Ranieri, gnit dalum promovida in Serie A.
Düraunt la stagiun seguainta dvantet Batistuta il champiun da gols da Serie A cun 26 gols e ragiundschet la Fiorentina la deschevla plazza. In tuot fet Batistuta culla Viola 168 gols (152 in Serie A e 16 in Serie B) e cun que surpasset il vegl record da Hamrin.
Già illa stagiun 1995/96 guadagnet l'equipa sia quinta Coppa Italia in battand in finel l'Atalanta Bergam 1-0 a Firenza e 2-0 a Bergam. Cun quecò as qualifichet'la pella Supercoppa taliauna, ch'ella giuvet cunter l'AC Milan, equipa champiunessa d'Italia. La coppa gnit guadagnet da la Viola, chi vaindschet il matsch a Milaun 2-1.
Ils champiunedis seguaints gnittan caraterisos da sforzs per rinfurzer inavaunt l'equipa; que chaschunet però eir qualche cumpra sbaglieda - memma precipiteda e chera - ed üna politica finanziela ruinusa, chi pü tard vess pudieu mner auncha üna vouta a noschas consequenzas.
La terza plazza ragiunta i'l champiunedi 1998/99 det il dret a la Fiorentina da piglier part a la Champions League però be üna vouta, ed illa stagiun 2000/01 guadagnet'la sia sesta Coppa Italia.
Il concuors e la nouva fundaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Üna prüma melcuntantezza füt la partenza da Batistuta, chi get a l'AS Roma zieva la fin dal champiunedi 1999/2000.
In avuost 2000 manchantet la Fiorentina inaspettatamaing la qualificaziun a la Champions League cunter l'equipa outsidra Helsingborgs IF: ils svedais vaindschettan 1-0 il gö a chesa ed il seguond gö glivret sainza gols. Cun que get la Fiorentina be in Coppa UEFA; la Viola gnit battida già illa prüma partida cunter la squedra austriaca FC Tirol (1-3 il prüm gö, 2-2 il seguond). Pervi da quests insuccess illa stagiun 2000/01 manchettan a la Fiorentina las entredgias calculedas pella partecipaziun a concurrenzas internaziunelas: cun que eira deda sia via vers il concuors.
Problems relevants - na dal tuot inaspettos - cumparittan a mited 2001, cur cha la situaziun finanziela nu lubiva pü a pajer ils salaris dals giuveders ed a servir seguond uorden obligaziund da var $ 50.000.000. Vittorio Cecchi Gori as det fadia bainschi d'investir oters raps per la squedra, ma nu pudetcreer üngüna basa finanziela sufficiainta. Ma Cecchi Gori a la fin finela eira considero da la pü granda part dals fans d'esser sto insomma be la cuolpa da la crisa, que chi culminet als 18 avrigl 2002 in üna demonstraziun a Firenza cunter il president cun 30.000 partecipants. A fin champiunedi gnit la Fiorentina relegeda in Serie B; zieva gnit sia licenza piglieda davent, e la Fiorentina gnit missa suot administraziun güdiziela. Pervi da l'insolvenza nu pudet la squedra niauncha cumanzer la Serie B: a la fin finela gnit il club danövmaing furmo cul nom Florentia Viola. Il nouv proprietari, Diego Della Valle (fabricant da s-charpas) rivet a permetter la partecipaziun da l'equipa a la Serie C2 (la quarta liga taliauna da ballapè), schabain cha que nu füss previs il prüm i'l reglemaint e cha las prescripziuns vessan dicto la cupicha i'ls champiunedis dals amatuors.
L'equipa füt steda buna da dominer da maniera suverauna la Serie C2; champiun da gols füt Christian Riganò cun 30 gols, e cun que gnit la squedra promovida in Serie C1 (la terza liga taliauna da ballapè).
Culla recumpra dal vegl nom dal club (e da sieus tituls) davart da Della Valle, pudet la Fiorentina giuver directamaing in Serie B, sainza stuvair fer la Serie C1: la F.I.G.C. (la Federaziun taliauna da ballapè) vaiva augmanto il numer dals clubs da Serie B da 20 a 24 cun üna decisiun cuntesteda, uschè ch'a nu det pü üngün intop. Tuottüna chaschunet la dobla promoziun dispüttas relevantas, pustüt davart da las equipas pü pitschnas, chi vzaivan in quista favorisaziun da clubs cun granda aderenza üna distorsiun da concurrenza.
Eir per la Fiorentina svessa nu füt la decisiun dal tuot sainza problems, siand cha in quel mumaint eira la preparaziun pella Serie C1 già pü u main glivreda e dimena stuvaiva la squedra gnir rinfurzeda adequatamaing. Ma cun bger dun d'improvisaziun füttan treneder e direcziun dal club buns a furmer üna pussaunta squedra pella Serie B, ed illa stagiun 2003/04 - darcho auncha grazcha als numerus gols da Riganò - ragiundschet la Fiorentina la sesevla plazza, chi daiva il dret da giuver ün matsch cunter la squedra al 15. rang da Serie A per avair üna plazza i'l seguaint champiunedi da la liga la pü ota. La Viola vaindschet cunter l'AC Perugia (1-0 il prüm gö a Perugia, 1-1 il seguond a Firenza), e cun que turnet l'equipa darcho in Serie A, illa quela i'l champiunedi 2004/05 grataget'la a mantgnair la categoria be a l'ultim matsch.
La Fiorentina glivret il champiunedi 2005/06 cun surpraisa culla quarta plazza da Serie A e culla qualificaziun a la Champions League, na scu ultim grazcha a l'excellent attacheder Luca Toni, chi dvantet il champiun da gols da Serie A cun 31 gols.
Svilup actuel[modifitgar | modifitgar il code]
Zieva la fin da la stagiun 2005/06 antivet la Fiorentina i'l buogl dal s-chandel i'l quel gnit stratta aint la Juventus Turin. Diego Della Valle e sieu frer Andrea vaivan resistieu per lönch a l'uschè dit "Sistem Moggi", ma tuottüna a la fin finela illa stagiun 2004/05 s'arrandschettane cun que pe impedir üna relegaziun quella vouta imminenta. Zieva cha la Fiorentina gnit il prüm proclameda relegeda ufficielmaing in Serie B, illa sentenzcha d'appellaziun gnit'la cundamneda ad üna reducziun da 19 puncts pella stagiun seguainta, ma pudet rester in Serie A. Impü illa stagiun 2006/07 nu pudet'la piglier part ad üngüna concurrenza internaziunela, perque ch'oters 30 puncts la gnittan subtrahos retroactivamaing pella stagiun passeda. Pünavaunt nu pudettan ils frers Andrea e Diego Della Valle avair funcziuns uffizielas illa ballapè taliauna per trais ans resp. trais ans e nouv mais. Als 27 october 2006 diminuit il tribunel da cumpromiss dal C.O.N.I. (il Comitè olimpic naziunel taliaun), scu ultima instanza d'appellaziun, la reducziun da puncts da 19 a 15 pella stagiun currainta.
Correspundantamaing greivas paraivan las perspectivas pel champiunedi 2006/07; tuottüna grataget la Fiorentina a tgnair Luca Toni, e l'expert treneder Cesare Prandelli, chi vaiva fat già illa stagiun precedainta üna excellenta lavur a Firenza, det l'attacha a la missiun cun üna squedra fich motiveda. Già a l'8. matsch gnit la reducziun da puncts egualiseda ed al 15. bandunet la Fiorentina ils rangs da relegaziun. Al cumanzamaint da dicember 2011 guadagnet Cesare Prandelli il premi "Treneder da l'an".
A la fin da la prüma runda, als 14 schner 2007, as chattaiva la Fiorentina a la 14. plazza, in contact cul center da la glista da rangs e cun set puncts da distanza da la zona da relegaziun: sainza la reducziun da 15 puncts füss la Viola steda a la quarta plazza in quel mumaint.
A fin champiunedi ragiundschet la Fiorentina la quinta plazza, chi la daiva il dret a piglier part a la Coppa UEFA. Cun be 31 gols piglios düraunt 38 matschs disponet'la da la megldra defaisa da la Serie A; sainza la reducziun da puncts füss'la steda a la terza plazza.
Zieva la partenza da Luca Toni vers il Bayern Minca, illa stagiun 2007/08 nu currespundet la Fiorentina dal tuot a las aspettativas, chi sainza dubi eiran fich otas; almain gnittan ragiunts il quart finel da Coppa Italia (duos voutas 1-2 cunter Lazio Roma e dafatta il semifinel da Coppa UEFA (0-0 e 2-4 cunter Glasgow Rangers). La quarta plazza ragiunta in Serie A la det il dret da piglier part als güs da qualificaziun da la Champions League; la Viola ragiundschet la fasa a gruppas da la coppa in vaindschand cunter Slavia Prag (2-0 a chesa, 0-0 d'utrò).
Eir i'l champiunedi 2008/09 nu currespundet la Fiorentina a las aspettativas da sieus fans; tuottüna ragiundschet'la darcho la quarta plazza in Serie A. Da l'otra vart gnittan sieus fans dischillus tres eliminaziuns premadüras in Coppa Italia ed i'ls gös da qualificaziun da Champions League e tres la sconfitta in semifinel da Coppa UEFA cunter Ajax Amsterdam.
Als 24 settembre 2009 demischiunet il president Andrea Della Valle, zieva ch'el gnit criticho il prüm dals fans pervi da sia politica da marcho. Pustüt gnit el inculpo da nun avair substituieu adequatamaing il giuveder central Felipe Melo, emigro a la Juventus Turin, squedra rivela da la Viola da vegl innò. Al cuntrari dals fans as solidarisettan la squedra e'l treneder unanimamaing cul demischiuno Della Valle.
Cronologia sportiva[modifitgar | modifitgar il code]
Presidents[modifitgar | modifitgar il code]
- 1926-1942 Luigi Ridolfi Vay da Verrazzano
- 1942-1945 Scipione Picchi
- 1945-1946 Arrigo Paganelli
- 1946-1947 Igino Cassi
- 1947-1948 Ardelio Allori
- 1948-1951 Carlo Antonini
- 1951-1961 Enrico Befani
- 1961-1965 Enrico Longinotti
- 1965-1971 Nello Baglini
- 1971-1977 Ugolino Ugolini
- 1977-1979 Rodolfo Melloni
- 1979-1980 Enrico Martellini
- 1980-1986 Ranieri Pontello
- 1986-1987 Pier Cesare Baretti
- 1987-1990 Lorenzo Righetti
- 1990-1993 Mario Cecchi Gori
- 1993-2002 Vittorio Cecchi Gori
- 2002 Ugo Poggi
- 2002 Leonardo Domenici
- 2002 Ottavio Bianchi
- 2002-2004 - Gino Salica
- 2004-2009 - Andrea Della Valle
- daspö 2009 - Mario Cognigni
Treneders[modifitgar | modifitgar il code]
- 1926-28 Károly Csapkay
- 1928-30 Károly Csapkay e Gyula Feldmann
- 1930-31 Gyula Feldmann
- 1931-32 Hermann Felsner
- 1932-33 Hermann Felsner, zieva William Rady
- 1933-34 William Rady, zieva Ferenc Ging
- 1934-37 Guido Ara
- 1937-38 Ottavio Baccani, zieva Ferenc Molnár
- 1938-39 Rudolf Soutscheck
- 1940-43 Giuseppe Galluzzi
- 1945-46 Giuseppe Bigogno
- 1946-47 Guido Ara, zieva Renzo Magli, zieva Imre Senkey
- 1947-51 Luigi Ferrero
- 1951-52 Luigi Ferrero, zieva Renzo Magli
- 1952-53 Renzo Magli, zieva Fulvio Bernardini
- 1953-58 Fulvio Bernardini
- 1958-59 Lajos Czeizler, zieva Luis Carniglia
- 1959-60 Luis Carniglia
- 1960-61 Giuseppe Chiappella, zieva Nándor Hidegkuti
- 1961-62 Ferruccio Valcareggi
- 1962-63 Ferruccio Valcareggi, zieva Giuseppe Chiappella
- 1963-67 Giuseppe Chiappella
- 1967-68 Giuseppe Chiappella, zieva Luigi Ferrero ed Andrea Bassi
- 1968-70 Bruno Pesaola
- 1970-71 Bruno Pesaola, zieva Oronzo Pugliese
- 1971-73 Nils Liedholm
- 1973-74 Luigi Radice
- 1974-75 Nereo Rocco
- 1975-78 Carlo Mazzone
- 1978-81 Paolo Carosi, zieva Giancarlo De Sisti
- 1981-85 Giancarlo De Sisti, zieva Ferruccio Valcareggi
- 1985-86 Aldo Agroppi
- 1986-87 Eugenio Bersellini
- 1987-89 Sven-Göran Eriksson
- 1989-90 Bruno Giorgi, zieva Francesco Graziani
- 1990-92 Sebastião Lazaroni
- 1992-93 Luigi Radice, zieva Aldo Agroppi, zieva Luciano Chiarugi
- 1993-97 Claudio Ranieri
- 1997-98 Alberto Malesani
- 1998-2000 Giovanni Trapattoni
- 2000-01 Fatih Terim, zieva Roberto Mancini
- 2001-02 Roberto Mancini, zieva Ottavio Bianchi, zieva Luciano Chiarugi
- 2002-03 Pietro Vierchowod, zieva Alberto Cavasin
- 2003-04 Alberto Cavasin, zieva Emiliano Mondonico
- 2004-05 Emiliano Mondonico, zieva Sergio Buso, zieva Dino Zoff
- 2005-10 Cesare Prandelli
- 2010-11 Siniša Mihajlović
- 2011-12 Siniša Mihajlović, zieva Delio Rossi (daspö november 2011)
Meglders 10 giuveders per matschs e gols[modifitgar | modifitgar il code]
Situaziun: champiunedi taliaun 2010/11; matschs e gols be i'ls champiunedis naziunels.
Premis[modifitgar | modifitgar il code]
Concurrenzas naziunelas[modifitgar | modifitgar il code]
- Champiunedi taliaun: 2 (1955/56, 1968/69)
- Coppa Italia: 6 (1939/40, 1960/61, 1965/66, 1974/75, 1995/96, 2000/01)
- Supercoppa taliauna: 1 (1996)
Concurrenzas internaziunelas[modifitgar | modifitgar il code]
- Coppa dals Vaindscheders da Coppas: 1 (1960/61)
- 15px Coppa Mitropa: 1 (1966)
- 15px Coppa da Liga Italo-inglaisa: 1 (1975)
Otras notizchas interessantas[modifitgar | modifitgar il code]
- Dal 1957 füt la Fiorentina la prüma equipa taliauna chi ragiundschet il finel da la Coppa dals Champiuns d'Europa (hoz clameda UEFA Champions League), ma perdet 2-0 cunter il Real Madrid, la pü granda squedra da mincha epoca.
- L'an 1961 guadagnet la Fiorentina la pruma Coppa dals Vaindscheders da Coppas as fan valair cunter il Glasgow Rangers, equipa pü ferma.
- La Fiorentina es l'unic club taliaun chi grataget a vaindscher cunter ün'equipa inglaisa i'l vegl stadion da Wembley: dal 1999 superet 'la l'Arsenal. Siand cha'l stadion da Wembley gnit sbudo poch zieva, nu pudaro pü üngün club piglier davent tel record a la Viola.
- Ün presüma, cha la culur violetta dal club as furmet be per cas. Già cha las maglias eiran oriundamaing alvas e cotschnas, tenor legenda perdettane la culur e dvantettane violettas, cur ch'ellas gnittan lavedas i'l flüm Arno.
- L'imna uffiziela dal club es auncha hoz La Canzone Viola, cumponida düraunt ils ans Trenta dal 20. tschientiner da Marcello Manni (pleds) e Marco Vinicio (müsica); dal 1964 gnit il text modificho dal chantadur Narciso Parigi.
Fans[modifitgar | modifitgar il code]
Il club ho fat ferm risch a Firenza scu eir in Toscana, da la quela la Fiorentina es sainza dubi l'equipa da ballapè la pü importanta pervi da sia continuited in Serie A, ed ho bgers fans. Quist liam as manifesta na scu ultim in ün grand numer da possessurs d'abunamaints. Dafatta cur cha la squedra giuvet in Serie C2 düraunt il champiunedi 2002/03, det que 16.648 abunents; illa stagiun 1996/97 s'amuntet il numer dals abunamaints vendieus a 32.620.
Ils püs fanatischs, in occasiun dals gös a chesa, as chattan illa vart dal stadion "Artemio Franchi" clameda Curva Fiesole, inua ch'ün inscenescha düraunt ils matschs ils pü importants coreografias fich significativas e fös artifiziels. Surour Italia gnit cuntschaint il "purtret vivaint" da l'orizont da Firenza cun sieus monumaints, rapreschanto dals fans in occasiun da la partida cunter la Juventus Turin i'l champiunedi 1990/91.
Las activiteds dals fans vegnan coordinedas dal Centro di Coordinamento dei Viola Club e da la gruppa rivalisenta Associazione Tifosi Fiorentini, ma ad existan eir clubs autonoms. In tuot do que 282 "Viola Clubs" registros cun var 20.000 commembers; els as chattan pustüt - s'inclegia - a Firenza ed in Toscana, ma eir in l'Italia restanta ed a l'ester: uschè do que trais clubs i'ls Stedis Unieus da l'America, duos in Frauntscha, Granda Britannia ed Africa, ün in Spagna, Svizra, Rumenia, Albania, Russia, Malta, Giapun, China e Nouva Zelanda.
Eir scha tuot las gruppas nun as voulan bain las ünas las otras, sune daperüna davart il sustegn taunt scu pussibel da "lur" Fiorentina cun absolut ingaschamaint. Ellas as perinclettan eir davart il cumport invers ils vegls "inimihs mortels" da la Juventus Turin, que chi in passo ho chaschuno - melavita na d'inrer - eir violentas dispüttas traunter ils fans d'amenduos clubs in occasiuns d'inscunters directs. Impè haune üna stretta amicizcha culs fans da Hellas Verona e FC Turin.
Oters progets[modifitgar | modifitgar il code]
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Viola Channel.tv, media uffiziel da l'ACF Fiorentina
- Fiorentina.it, giazetta on-line davart l'ACF Fiorentina


text:
Commerzi e mansteranza
Las fracziuns dal Cumün da Zernez spordschan cundiziuns favuraivlas per commerziants e Swissness at it's best: sgürezza, qualità, punctualità e stabilità. Il Cumün da Zernez dispuonda dad ün'administraziun effiziainta, amiaivla e serviziaivla. Insembel cullas autoritats, sta la collavuraziun vicendaivla cull'economia ed otras gruppas d'interess aint il center. Pro üna fundaziun d'ün affar o d'üna filiala sül territori cumünal spordscha il Cumün da Zernez sustegn sainza gronda bürocrazia.


text:
Albert de Giussan
L'Albert de Giussan (Alberto da Giussano in Italian; Albertus de Gluxano in Latin) a l'è staa on comandant lombard leggendari del XII secol. L'è famos per vess staa el comandant de la Compagnia de la Mòrt che, compòsta de cavalier che vegniven del Bressan e del Piemont oriental (Lissandria), l'ha contribuii a la vittòria di comun lombard contra l'Imperador Federich Barbarossa in de la Battalia de Legnan.
A dì la verità però se sa minga se l'Albert el sia esistii verament, perchè tucc i font che le nòminen a hinn de secoi pussee innanz: el primm a parlànn l'è staa el stòrich milanes Galvan Fiamma, dusent ann dòpo. A bon cunt, l'è diventaa vun di simboi del Resorgiment italian prima e de l'indipendentismo leghista poeu, tanto che l'emblema de la Lega Nord el rappresenta pròppi la statoa del giussanes che la se troeuva a Legnan. In del film del 2009 Barbarossa, dirigiuu del Renzo Martinelli, el personagg de l'Albert de Giussan l'è interpretaa de l'attor israelian Raz Degan.


text:
«Surselva impact lab» uschia sa numna l'uniun che vul promover il svilup a Schluein e conturn. La promoziun va sur in'idea da carmalar en l'anteriur center per requirents d'asil a Schluein giuvens interprendiders, fatschentas innovativas surtut sin il sectur da la digitalisaziun.
Nus lain dar la pussaivladad da lavurar e durmir en il medem lieu, ed uschia er evitar in grond surpli da traffic per il quartier sut il Löwenberg.
En il focus stattan fatschentas cun plazzas d'auta qualificaziun sin il sectur digitalisaziun.
Il bajetg vegn mess a disposiziun da la fundaziun «Heim St. Josef Löweberg» e quai per ina summa simbolica dad 1 franc ad onn. Uschia na sto l'uniun «Surselva impact lab» betg s'occupar da tschains, persuenter vegn ella a renovar ed adattar il bajetg che appartegn a l'uvestgieu da Cuira. La renovaziun vegn a custar plirs milliuns francs. Quant exact n'è anc betg cler.
Cun promover fatschentas giuvnas innovativas, stgaffin nus plazzas da lavur en la regiun ed uschia er entradas da taglia.


text:
Fòia
En botànica, la fòia (dal latì folia, plüràl de folium) l'è 'n órghen de le piànte, specializàt per fa la fotosìntezi. Per chèsta rizù, 'na fòia de sòlit l'è piàta e sitìla, isé la pöl mostràga i cloroplàsti, cuntignìcc endèle cèlule del parenchìma fotosintétic, ai ràgi del sul e fa sé che la lùce la fìltre dét bé bé 'ndèi tesùti.
La se 'nserés endel gamp de la piànta a l'altèsa dei gróp. A la sèa de la fòia se tróa 'l böt scundìt ciamàt böt de la sèa.
Le fòie però i è apò dei órghegn endóche 'ndèla magiùr part de le piànte, se té 'l procès de la respirasiù, la traspirasiù e la gotasiù (procès de eliminasiù de l'àiva che 'l permèt la traspirasiù quan che le cundisiù del tép i è mìa favorèvoi).
Le fòie le pöl apò 'nmagazinà i nütrimèncc e l'àiva e, 'n sèrte piànte, la fùrma la se mudìfica per svòlger de le ótre funsiù e isé le pöl ciapà la fùrma de spì, scàie, cavreöi (compàgn de chèi de la ìcc o del roaiòt), ecc. Strütüre che se 'nsömèa a fòie se le tróa 'ndèle féles e i è ciamàde frónde.
AnatumìaModifiché
El gambìModifiché
El gambì de la fòia (endèla terminulugìa scentìfica l'è de sòlit ciamàt con dei nòm derivàcc del latì petiolus cioè pè picinì) l'è la part che la coléga a la làmina de la fòia al gàmp o al ram de la piànta. La strütüra anatòmica del gambì, coi masöi dei cundutùr dispunìcc segónt 'na simetrìa bilatéràl i testemógna sènsa döbe de la natüra coerènta có la fòia e mìa col gamp de la piànta.
Quan che 'l se slàrga fò 'nfìna a sostetöéser la fòia endèle sò funsiù, se pàrla de filóde. 'Na fòia sènsa gambì o col gambì cürt fés la se ciàma sèsila.
El gambì de sèrte piànte 'l g'ha dele funsiù specìfiche. Per ezèmpe:
- endèla Mimosa pudica, el permèt el müimènt de le fòie;
- endèla Trapa natans, el permèt a la pànta de stà a gàla.
La làmina de la fòiaModifiché
La làmina de 'na fòia l'è furmàda de 'na fìbra vegetàl che la g'ha le parcc discriìde ché sóta:
- l'Epidèrmide de protesiù che la cuàrcia zó töta la superfìce de la fòia, de sùra e de sóta; de sòlit l'è furmàda d'en stràto ünic de cèlule che g'ha mìa dét dei cloroplàsti, àle ólte l'è cuarciàda zó apò a lé d'en óter stràto de protesiù estèrno, la cutìcola. Sèrte cèlule de l'epidèrmide le pöl trasfurmàs en péi.
Sö l'epidèrmide inferiùr gh'è i stòm, che i è dele spéci de puritì, furmàcc de dò cèlule a fùrma de mèze lüne, che i làsa 'ntramès 'ntra giöna e l'ótra 'na apertüra;
- El parenchìma, che l'è furmàt de du stràti:
- sóta l'epidèrmide süperiura, en parenchìma palisàdic, fìbra furmàda de divèrse fìle de cèlule dispunìde en perpendicolàr a la superfìce de la làmina e mitìde bèle strète giöna cùtra a l'ótra, sènsa lasà büs.
- entramès entrà chèsto e l'epidèrmide inferiùra gh'è 'n parenchìma lacunùs, con cèlule piö grànde che g'ha 'ntra de lùre 'na rét de büs (lacùne), che l'è colegàt ai stòm, e 'l permèt i scàmbe de gas co l'estèrno.
L'epidèrmideModifiché
L'epidèrmide l'è 'l stràto de cèlule estèrne de la fòia. L'è 'n stràto che de sòlit l'è trasperènte (le cèlule le g'ha mìa de cloroplàsti) e cuarciàda de 'na cutìcole che g'ha 'n aspèt cerùs e che 'l permèt mìa pèrder tròp tàta àiva quan che fa tròp calt. Endèle piàmte che vé sö 'ndèi clìmi sèc, chèsta cutìcola l'è piö spèsa. Ale ólte chèsta cutìcola l'è piö fìna sö l'epidèrmide inferiùra che 'n chèla süperiùra.
L'epidèrmide inferiùra l'è piéna de puritì ciamàcc stòm. Chèsti stòm i permèt a l'osìgeno e a l'anidrìde carbònica de nà dét e fò de la fòia. Pò a 'l vapùr el pàsa per i stòm durànte la traspirasiù. El dèrver e 'l sarà el stòm el dipènt de le cundisiù climàtiche (calùr, ümidità, ciarùr). Sèrte piànte (compàgn de le Crassulaceae) le dèrf i stòm apéna de nòt per fa isé che se despèrde mìa tròp tàta àiva.
El parenchìmaModifiché
El gròs de l'intèrno de la fòia , (cioè la part che gh'è 'ntramès entrà l'epidèrmide inferiùra e chèla süperiùra, l'è furmàt del parenchìma. Chèsta fìbra la g'ha 'n ruòlo 'n grànt importànte endèla fotosìntezi. L'è cumpunìt de dò parcc:
- vèrs la fàcia d'ensìma: el parenchìma palisàdic cumpunìt de cèlule verticàle, bislóghe e tacàde 'nsèma; le cèlule che i la costetöés le g'ha dét en möcc de cloroplàsti, L'è en chèsto parenchìma che vé fat la fotosìntezi;
- vérs la fàcia de sóta: el parenchìma lacunùs (o spugnùs), endóche le cèlule le g'ha 'na fùrma piö tónda e i è méno tacàde 'nsèma 'ntrà de lùre. I büs 'ntrà 'na cèlula e l'ótra i sèrf per emagazinà i gas che la fòia la scàmbia co l'atmosféra.
Le nervadüreModifiché
Le nervadüre de 'na fòia i è 'l prolongamènt del gambì endèla làmina. Se pöl distìnguer la nervadüra centràl de chèle segondàrie che le se destàca de la primària. L'è al leèl de le nervadüre che 'l se tróa 'l gròs dei tübizì cundutùr de la lìnfa (xilémi e floémi), urganizàcc en masöi.
La dispuzisiù de le nervadüre l'è diferènta a segónda de la spéce o de la famìa botànica.
Descrisiù morfològicaModifiché
Morfologìa generàlModifiché
La fòia la vé ciamàda sèmpe semai che la làmina l'è 'ntréga, o compòsta semài che l'è retaiàda en divèrse fòie piö pesène che le vé ciamàde fuiulìne. A segónda de la dispuzisiù de le fuiulìne sö l'as principàl de la fòia o ràchide, se dis che la fòia l'è:
- penàda, semài che le fuiulìne i è dispunìde compàgn de i pilizì de 'na piöma;
- imparipenàda se i è de nömer dìsper (la fòia la fenés condèna fuiulìna 'nsìma) ;
- paripenàda se i è de nömer pér;
- tripartìda semài che le fuiulìne i è trè (compàgn del trefòi) ;
- palmàda o digitàda semài che le fuiulìne i è dispunìde pompàgn dei dicc de 'na mà.
- pedàda semài che ògna fuiulìna la se 'nserés ensìma a la fuiulìna 'n bànda (compàgn del bucanéve) ;
La fòia la pöl vìga apò a le fuiulìne cumpunìde a divèrsi leèi;
- bipenàde semài che le fuiùlìne i è cumpunìde apò a lùre de fuiulìne piö picinìne amò;
- tripennée semài che le fuiulìne de segónt leèl i è cumpunìne apò a lùre.
Diviziù de la làminaModifiché
La làmina la pöl véser entréga u piö o méno retaiàda. En chèsto öltem càzo, se pöl precizà se la fòia l'è:
- lobàda (a), quan che i lòbi è mìa tat profóncc e i rìa a piö o méno 1/8 de la larghèsa de la fòia,
- penatolobàda (b), quan che i lòbi i è dispunìcc compàgn d'en pèten,
- palmatilobàda quan che i lòbi i g'ha 'na dispuzisiù palmàda.
- penatìfide o palmatìfide quan che le diviziù le rìa a 1/4 de la larghèsa de la fòia o adognimòdo de méno de la metà;
- penatipartìda (c), ou palmatipartìda quan che le scanaladüre le sorpàsa la metà de la fòia;
- penatisecàde (sinònim de compòsta penàda) o palmatisecàde (sinònim de compòste palmàde) semài che le diviziù le rìa 'nfìna al ràchide;
- laciniàde semài che la làmina l'è dividìda en sesiù filifórmi (compàgne de sèrte piànte aquàtiche).
L'òrlo de la làminaModifiché
L'òrlo de la làmina el pöl véser entréc, ondulàt, sinuàt, capetàt, a capitìne fìne, dentàt o crenàt.
Tìpi de làminaModifiché
La làmina la vé ciamàda: cordifórme, quan che la g'ha la fùrma d'en cör, ovàl quan che la g'ha la fùrma d'en öf, lanceolàda, o palmàda quan che la g'ha la fùrma de 'na pàlma.
Divèrse ótre caraterìstiche le vé cunsideràde quan che se descrìf la fùrma de 'na fòia: falciforme (quan che la g'ha la fùrma d'en fiochèl), auriculàda (quan che la fòia la g'ha come de le uricìne a la bàze de la làmina), sagitàda (quan che la g'ha la fùrma de 'na frècia), peltàde (quan che 'l gambì el se 'nserés en mès a la làmina), decorènta quan che la làmina la se prolóngha söl gamp con dele alète, perfoiàda quan che le uricìne le se sàlda e le dà l'impresiù che 'l gamp el streèrse la làmina, conàde quan che dò fòie opòste le 'ha la làmina saldàda 'nsèma (compàgn de sèrte spéci del zèner Caprifolium).
NervadüreModifiché
Se pöl distìnguer tré tìpi principài de nervadüre:
- Le fòie a nervadüra penàda (peninèrve), endóche 'na nervadüra principàla, cuntinuasiù del gambì, la divìt la làmina 'n dò parcc idèntiche dré a 'n às de simetrìa e a pàrter de la qual le nervadüre segondàrie le se destàca segónt 'na dispuzisiù alternàda o opòsta.
- Le fòie a nervadüra palmàda (palmatinèrve) endóche divèrse nervadüre, en nömer dìsper, le se destàca del gambì endèl pónt de contàt co la làmina (ezèmpe: la fòia de la ìcc)
- Le fòie a nervadüra paraléla (paralelinèrve), che g'ha le nervadüre paraléle, compàgn che 'ndèle graminàcee (Poaceae), e de sòlit i è fòie sènsa gambì.
Dispuzisiù söl gampModifiché
A segónda de cóme che le fòie le se tàca al gamp o al ram, se pàrla de:
- fòie alternàde, quan che le vé fò a giöna a giöna, giöna de 'na bànda e piö 'n sö, giöna de l'ótra bànda del gamp;
- fòie opòste, quan che le vé fò a dò a dò giöna 'n mìra a l'ótra;
- vertezelàde, semài che le vé fò a trè o de piö, en sércol töt entùren al gamp, a leèi diferèncc.


text:
La musega: èrt universèla e sćiantiva che la disc fora sentimenc e che la conta de popui e de cultures; chest l’é l’argoment de la setima edizion de l’Aisciuda ladina. Musega sonèda e ciantèda, da soi o adum, musega da zacan e da anchecondì, de vigni sort e per vigni ocajion: folk, rock, reggae, jazz, de devozion, da scutèr o da ciantèr, musega per vigni lengaz, musega ladina. Scriver e fèr musega de mendranza e ciantèr duran l lengaz mère l’é na vida scempia e comunicativa per palesèr sentimenc e identità. Museghes, cores, bands, gropes de musega e scola adum per zelebrèr la mùsega ladina tras momenc de reflescion e de festa.
Enjontes
Scomenzadives e video
- I video fac endèna l’Aisciuda ladina 2015Te chesta sezion publicon i video fac endèna l’Aisciuda ladina 2015 – Festival del lengaz. Video promozionèi e di video […]


text:
Armando Janett: «En la natira sun jau cuntent»
- Sonda, 1.2.2020, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 1.2.2020, 9:03, RTR
Scrinari, policist ed ussa guardiachatscha – per Armando Janett è la professiun actuala ina clamada da siemi. Las experientschas fatgas avant sajan dentant la basa per la lavur dad ussa. Ed uschia descriva el sasez sco persuna cun in bun egl en situaziun criticas e sensiblas, che metta dentant la selvaschina en il center. Ed era sch l'esser en la natira è impurtant ha el surpiglià, avant curt, la lavur sco administratur capricorn – e quai è surtut lavur da biro.


text:
Palagonia
Palagonia (en Latì:Palica) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Catania, endèla regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 35 km a sudòvest de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 16.402 abitàncc e 'na superfìce de 57,7 km².[1]
Palagonia 'l cunfìna cói cümü de: Lentini, Militello in Val di Catania, Mineo e Ramacca.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Colegamèncc estèrni[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Veneto brasilian
El Veneto brasilian o Talian a l'è el dialèt del Vénet che l'è parlaa suratüt in de la part del stat de Rio Grande do Sul del Brasil indùe che se fà el vin e in del stat de Santa Catarina a nòrt. A l'è anca ciamaa Vêneto brasileiro. El Talian a l'è la cunseguénsa de la granda imigrassiùn suratüt de vénet in quèla regiùn in del votcént e nöfcént.
El Talian el vén del vénet antìch e l'è staa inflüensaa di lénguf del Nòrt Italia e del Purtughés del Brasil ma, vist che la gramatiga e 'l lèssich a hinn suratüt vénet, a l'è minga cunsiderada una léngua créula.
Cume 'l Riograndenser Hunsrückisch (hunsriqueano riograndense in purtughés), un dialèt tudèsch che 'l parlen di brasiliàn de urigin tudèsca, el Talian l'ha sufrii anca lü la campagna de nasiunalisassiùn del presidént Getúlio Vargas, scuminciada in di an '40, per ubligà quij che parlaven minga el purtughés a parlàl. Parlà el Talian o el Riograndenser Hunsrückisch in püblich a l'era cunsideraa cuntra la nassiùn e ufensìf. E i cunseguéns se sénten ancamò incö.
El Pader Nòster in Talian [1][Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pare nostro, che te si in celo,
santificà sia el to nome,
vegna a noi el to regno,
sia fata la to volontà,
come in celo così in tera.
Da' a noi, oncò, el pan cotidiano,
e perdona i nostri pecati,
come noantri perdonemo ai nostri debitori,
e no lassarne cascar in tentassion,
ma liberane del male, amen.


text:
Capisù
'Capisù (o Capissù 'n ortografèa del Dücàt; nòm uficiàl en italià: Capizzone) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al d'Emagna sö i rie de 'l Imagna.
El g'ha 'na popolasiù de 1 270 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 4,6 km² e 'na densità de popolasiù de 276 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 17 km de la sità e a 454 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bedoléta, Berbèn, Brembila, Róncola, Stròsa, Übiàl Clanèss.
Evulusiù demogràfega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Capisù l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Agra (VA)
Agra (inscì anca in italian) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 397 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na superfis de 3 km² e 'na densità de 132123 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Dumenza, Lüin, Maccagn. El paes el gh'ha tre frazion, ciovè Bedorè, Gagg e Madònna de la Lupera. Agra 'l fa part de la Comunità Montana di Val del Lüines.
Evuluzziun demugrafega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Agra l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Johann Gutenberg
Johann Gutenberg (nòm entréch: Johann Gänsfleisch zur Laden zum Gutenberg) (nasìt entùren al 1398; mórt a Magónsa, en Germània, ai 3 de febrér del 1468) l'è stat en inventùr, tipògrafo e òrafo todèsch. El g'ha 'nventàt la stàmpa a caràter mòbii.
Inovadùr per vìa del üzo dei caràter metàlich mòbii, l'è cunsideràt l'inventùr de la stàmpa tipogràfica 'n Euròpa, aisebéche Bi Sheng, en Cìna el gh'ìa zamò 'nventàt i caràter mòbii de porcelàna en bèl tòch prìma ('ntra 'l 1041 e 'l 1048), e piö tàrde 'n lègn e 'n Corèa 'n metàl. Adognimòdo la sò 'nvensiù la g'ha revulusiunàt la maniéra tradisiunàla per la prudusiù dei lìber.
La sò 'nvensiù l'è cunsideràda come 'n avenimènt 'ntra i piö 'mportàncc del Rinascimènt, ma chèsto 'l g'ha mìa schiàt al Gutenberg de ìga 'na vìta difìcil. El vegnarà priàt de töt el sò materiàl de giü dei sò sòci, el Johann Fust, che 'l gh'ìa finansiàt l'impréza de stampà la Bìbia, e 'l vegnarà salvàt de la mizéria apéna gràsie al vèscof Adólfo II de Nassau che 'l ghe dunarà 'na pensiù a vìta e 'l tìtol de zentilòm de la sò córt.


text:
La finamira da las scolas dal di en ils emprims dus onns da scola fiss d’integrar meglier uffants da linguatg ester, promover l’egualitad da las schanzas e augmentar las prestaziuns en scola. In studi da l’universitad da Berna ch’il Fond naziunal svizzer ha publitgà vegn uss a la conclusiun che quella finamira na vegn betg cuntanschida.
En general na mussan ils uffants en scolas dal di betg meglras prestaziuns en scola che uffants senza tgira dal di. Il studi mussa sulet in augment tar las prestaziuns en matematica tar uffants ord relaziuns povras ni cun pauca scolaziun.
Naginas differenzas en il svilup social
Il studi ha era examinà il svilup social ed emoziunal dals uffants. Tar il cumportament social giavischà n’han ils scienzads medemamain betg chattà ina differenza tranter ils uffants cun scola dal di e quels senza.
Dapli accumpagnament che furmaziun
La qualitad pedagogica da las scolas dal di saja s’augmentada ils ultims diesch onns da mediocra sin buna qualitad. Puncts principals da las structuras sajan dentant anc adina l’agid tar ils pensums, il gentar e la marenda. Activitads libras hajan ina gronda impurtanza. Activitads pedagogicas sco per exempel en lingua u roms da MINT dettia quai dentant be paucas. Il facit dal studi è perquai che las scolas dal di focusseschian surtut sin l’accumpagnament e betg sin la furmaziun.
RR novitads 10:00


text: qe-gm.at qe-informatik.uibk.ac.at qe-lab.at qe-u.de qe.de qe.uni-stuttgart.de qe2-kreuzfahrten.de qe2.de qe25.de qe2missing.de qea.ch qea.de qeb-pc.de qec.de qeck.de qecs.ch qed-consulting.de qed-design.de qed-group.de qed-info.de qed-online.de qed-praxisbuch.de qed-sa.de qed-statistics.de qed-verein.de qed.at qed.ch qedcon.de qedev.de qedi.de qedmusic.de qee-bremen.de qee.de qeeb.de qeed.de qeedex.de qeedo.de qeeg.de qeek.de qeeko.de qeep.net qeepfriends.de qeeptalking.de qeeq.de qees.de qeez.de qef.de qefi.de qeg-saar.de qeg-wismar.de qeg.lu qeh.de qehal.de qehe.de qehi.de qehs.de qei.ch qei.de qeikq.de qeil.de qeilo.de qein.de qej.de qek-325.de qek-aero.de qek-junior.com qek-junior.de qek-mieten.de qek-treffen.de qek-wohnwagen.de qekev.com qekforum.de qekjunior.de qekk.de qelbesni.com qeld.de qelectronics.de qell.de qelly.net qelsius.ch qem-coaching.de qem-coaching.eu qem-consulting.com qem-consulting.de qem-seminare.com qem-seminare.de qem-seminare.eu qem-training.eu qem-webdesign.de qemconstruction.de qemp.de qemu-buch.de qemu.de qen.ch qen.de qenax.com qendil.de qengaj-haustechnik.at qenk.de qeno.de qensio.de qentaro.de qentra.com qenz.de qeo-kielkowski.com qeo.de qep-qualypartner.de qep.de qephom.de qepix.de qepo.de qeps.de qer.de qerdenker.de qere.de qeridoo.de qerima.de qeringglobal.de qernet.de qerp.de qerti.de qes-plus.de qesar.de qesh.de qeshm.de qesports.de qest-lifestyle.com qest.de qet-academy.com qet-active.com qet-audit.com qet-edition.com qet-institut.org qet-portal.de qet.de qeta.de qetaktiv.de qetal.de qeter.at qetlop.de qeto.de qetre.de qetu.de qeu.de qev.de qevida.com qewar.de qeweb.de qewlle.de qews.de qewtec.de qex.de qexa.de qexo.de qexpress.de qexx.de qey.de


text:
Alexandria Ocasio-Cortez
L’Alexandria Ocasio-Cortez (New York, 13 'd Utóbar dal 1989, a s lèś /æləɡˈzændɹiə oʊˌkɑsioʊ kɔɹˈtɛz/ in ingléś), cgnusùda anc cun 'l acrònim AOC, l'è na pulìtica americàna dal partî demucràtic, la parlamentàra più śōvna dla stòria di Stat Unî esénd stada elèta a vint-nóṿ an a la Cambra di Rapreśentànt in dal distrét n.14 dal Stat ad New York.
L'è n'espunènta dla curènt 'd sinìstra dal sò partî, i sucialìsta demucràtic, esénd ch'la s bat par na sanità par tut (Medicare), par n'università pùblica a gràtis, p'r al salàri mìnim, par scanślàr al parśòṅ tgnudi da di privâ, par na regulamintasiòṅ dgl'armi da fōg, par tasàr fòrt la quóta di rèdit ch'i pàs'n i déś migliòṅ ad dòlar 'l an, par dar la sitadinànsa a gl'imigrâ iregulàr e p'r al śvilùp dn'ecunumìa vérda.
La gh'à 'n asteròid dla fasa prinsipàla ch'al pòrta 'l sò nóm: al 23238 Ocasio-Cortez.
Biugrafìa
La Ocasio-Cortez l'è nada in dal quartēr dal Bronx da 'n pàd'r architét, Sergio, e na màdar ch'la daśvgnìva da Pòrt Ric, la Blanca. La gh'à 'n fradèl più pìcul ciamâ Gabriel.
Durànt al secónd an di studi a l'università 'd Boston la patìs al dulōr dla mòrt ad sò pàdar p'r un càncar a i palmòṅ ch'la dà inìsi a na batàja par tgnir strica la sò cà parchè lò 'l éra mòrt sénsa far testamènt. Par far in manéra ch'i n gh la purtìsan minga via, ch'la gh'iva n'iputéca insìma, dòp la làurea in relasiòṅ internasiunàli e ecunumìa l'è custréta a lauràr da barìsta e camaréra par purtàr di bèsi in cà. In chi an lè la lavóra anc p'r al senadōr Ted Kennedy.
In dal 2016 la decìd ad mét'r-as da la banda 'd Bernie Sanders ch'l iva sfidâ l'Hillary Clinton par la nomination dal partî demucràtic par gl'elesiòṅ presidensiàli americàni dal 2016. Dū an dòp l’Alexandria la vins al primàri dal sò partî cónt'r al sentrìsta Joseph Crowley par cùrar in dal 14śum distrét dal Stat ad New York, spindénd in dla campàggna eleturàla sōl 194 mila dòlar cónt'r i tri migliòṅ e quàtar dal sò rivàł. Al dè dgl'elesiòṅ ad mità mandâ dal 2018 p'r un pòst a 'l cungrès la spasa pò via al republicàṅ Anthony Pappas c'n al 78,2% di vōt cónt'r al 13,6%.
Culegamènt estéran
Àtar prugèt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Alexandria Ocasio-Cortez
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Alexandria Ocasio-Cortez


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
HCD incassescha 3 gols encunter Genevra
Il club da hockey da Tavau ha pers la partida da la 14avla runda encunter Genevra Servette, quai gist cun 3 a 0.
Autur:
SI / Corina Schmed
Curt suenter l'emprima sirena èsi stà uschè lunsch: Juraj Simek ha sajettà il prim gol per ils Genevrins. Il gol ha lura schlià il nuv: Grazia als dus ulteriurs gols da Jeremy Wick (29./59.) ha Genevra gudagnà per la quarta giada en questa stagiun - e Robert Mayer ha dumagnà il pli Shutout da la stagiun.
Cun la terrada ruschna Tavau enavos da plazza 4 sin plazza 5 da la tabella.
Hockey – Liga naziunala A 2017 / 2018 14. runda
Hockey: Classament liga naziunala A (05-03-2018)
RR novitads 23:00


text:
Saint-Saphorin-sur-Morges
Saint-Saphorin-sur-Morges a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.85 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de Incorrect Municipal Code 1 5647 abitant.
El cumün de Saint-Saphorin-sur-Morges al se tröva a una altitüden de 530 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aclens, Bremblens, Colombier, Echichens, Monnaz, Romanel-sur-Morges, Vullierens.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Marzabotto
Marzabotto (endèla parlàda locàl: Marzabòt) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Bològna. El g'ha presapóch 6.257 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 74 km², per 'na densità de 85 ab./km². El cunfìna coi cümü de Grizzana Morandi, Monte San Pietro, Monzuno, Sasso Marconi, Savigno, Vergato.
Endèla Segónda Guèra Mondiàl, el 29 de setèmber del 1944 el paés de Marzabotto l'è stat el löch de 'na stràge (cunusìda apùnto come Strage de Marzabotto) per mà dei todèsch nazìsti. Per chèsta rizù la cità l'è stàda decoràda al Valùr Militàr per la Guèra de Liberasiù.


text:
Gerlafingen
Gerlafingen a l'è un cumün svizzer del distret de Wasseramt. in del Canton Suleta. Al gh’ha pressapoch 4888 abitant e una süperfiss de 1.91 km², e al se tröva a una altitüden de 451 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gerlafingen a l'è tacaa ai cumün de Bätterkinden (BE), Biberist, Derendingen, Kriegstetten, Obergerlafingen, Zielebach (BE).
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Gerlafingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
El vesia la revoluziun digitala oravant tut sco ina schanza per las interpresas mesaunas e pitschnas (IMPs) dal Grischun, declera Jon Erni, commember da la direcziun da Microsoft Svizra ed iniziant da «Miaengiadina».
Sfida da chattar persunal adattà
El enconuschia gia oz interpresas che na chattian betg emploiads adattads entaifer il chantun. Grazia ad in internet svelt possian ellas dentant recrutar glieud che lavuria en la Bassa per els. Vitiers vegnia ch‘il martgà daventia mundials tras la digitalisaziun e na saja betg pli mo limità sin il Grischun.
Buna infrastructura da basa è necessaria
Sch‘ils interprendiders veglian profitar da la digitalisaziun saja impurtant d‘avair persunas ch‘enconuschian bain quest tema en lur fatschenta, cusseglia Erni. «Cun quella glieud ston ins discutar intensivamain ed er en ina moda fitg averta.» Per propi profitar optimalmain da la digitalisaziun dovria tenor Erni dentant er ina buna infrastructura da basa. «Latiers tutga sco aua u electricitad er in internet svelt. »
La savida dad ozendi vala en diesch onns sco antiquada.
Scolaziun è centrala
Per ch‘igl entir chantun possia profitar da la revoluziun digitala saja dentant oravant tut la scolaziun centrala. «Nus stuain investir massivamain en la scolaziun da da scoletta fin la scola superiura ed en emprima lingia rinforzar quests roms ch’èn d’impurtanza per la digitalisaziun», declera Erni. Plinavant stoppia la glieud vegnir scolada per adina puspè pudair adattar lur savida.
RR actualitad 08:00


text:
Eletruchimica
L'eletruchimica l'è el broch de la chimica che'l stüdia i reassiun chimich che süceden in sulüssiun al interfassa d'un cundütur d'eletrun (l'eletrud, che l'è un metal o un semicundütur) e un cundütur jonich (l'eletrulita) e che gh'è un trasferiment d'eletrun intra l'eletrud e l'eletrulita o alter sustans in sulüssiun.
Una reassiun eletruchimica la pö creà un vultag, cume in dij baterij, o la pö andà inans grassie al aplicasiun d'una diferensa de putensial.
I reaśiun chimich che gh'è un trasferiment de eletrun a hinn ciamaa reasiun redox.
De solit, i reassiun de ridüssiun e ussidassiun a hinn separaa in spassi e temp, e a hinn ligaa cunt un circuit estern.


text:
Nums e nums ein sefatgs ella Val Tujetsch; mintga toc prau ha siu num, accurat sco pastg e pastiras. E per cass buca mo nums da ual aschia, sch'ins patratga per semeglia dil Busch e dalla Braha, da Canadal e Carpettel, dils Diaulis e da Dieni, da Martinauns e Mulinets, da Riva e Rusas, dil Satur e dalla Schira. Quels nums da tien e da gronda harmonia secaveglian a per culs pli manedels, cun bauns e plauncas, plauns e plats e palius, cugns e crests e plats e canals, cun fontaunas e gondas, cun sorts e stavels e vals.
Nums locals Tujetsch
Nums locals Selva e Tschamut
tenor in skizza da Gion Battesta Giger, Selva, che cumpeglia 143 nums locals
Da vart dretga dil Rain naven digl Uaut Nual entochen il Rain de Curnera.
Dalla vart seniastra dil Rain da Carmihut tochen Foppa Gronda/Val Cavradi.
Nums locals Selva
Nums locals da Cungieri, Val Bugnei ed anora ed engiu
da Toni Berther, Camischolas/Cuera
Ella Tuatschina nr. 9/1991 hai jeu publicau nums locals "suenter il Strem cun Maises e Valtgeva". Quels nums enconuschev'jeu per gronda part mez. Il bien resun ha intimau mei da silmeins aunc nudar si pil mument quels da Cungieri, Val Bugnei e Nislas entochen en sut Sedrun. Cheu suondan ils resultats rimnai cun grond sustegn d'Ignazi Monn, che ha accumpignau mei sco bien cumpogn e versau enconuschider da quei territori entras sia experienza da pastur, d'um da cuolm (fein a pastg) e secapescha da catschadur.
Num slocals Bugnei
Nums locals sper il Strem
da Toni Berther, Camischolas/Cuera
Mond per ils vitgs dalla Val Tujetsch entuorn, legel jeu adina puspei nums da casas, che derivan d'in territori numnaus aschia, pia nums locals. Da quels ein singuls generalmein enconuschents e tut che sa era nua ch'ils loghens sesanflan. Per auters meins enconuschents e meins gronds sei il prighel ch'els daventien cul temps nums senza connex cun il liug ora ella natira. Entras la meglieraziun da funs ed il svilup turistic sei insumma da temer che bia nums locals svaneschian cun ried.
Quella constataziun ha intimau mei da nudar ils nums locals, silmeins quels suenter il Strem enasi entochen ils Bauns cun quels da Maises e Valtgeva. Sinaquei ch'igl interessau sappi era nua ch'il liug numnau sesanfli circa, recamondel jeu da consultar la carta "Sedrun, Wander- und Skitourenkarte, 1:25'000" edida dall'Uniun da cura e traffic 1984. Sin quella ein ils nums principals dil territori avisau indicai ed ei va cheu per amplificar quels. Davart la scripziun da singuls nums savess ins carteivel sedispitar!
Ina fontauna ei la gliesta el Cudisch da nums retic, volum I, p. ... ss., da Robert de Planta ed Andrea Schorta: TUJETSCH 1440 m. sur mar. Vallada cun 11 vitgs ed uclauns. 1500 habitonts Surfatscha 13 390,97 ha; uaul 590 ha, nunproductiv 4850,50 ha.
Fegl topogr. 407 (Amsteg), 411 (Six Madun). Wettstein = E. WETTSTEIN, Anthropologie und Ethnographie des Kreises Disentis, Zürich 1902.
Ils nums locals da Tujetsch - Nums da funs e da pastg
Ils vischins dad ier e da stiarsas mettan ensemen ina survesta da logs che fa tut smarvigliar. Ils giuvens perencunter, ils ezs scursaneschan e van alla cuorta ed en ton sco nuot crodan ils bellezia bials nums da praus e pastiras en emblidonza.
Poda ch'igl ei indicau da francar silmeins ils loghens da duas vals, da duas vals tipicas, ina encunter miezdi e l'autra enviers mesanotg. E Val Nalps e Val Giuv stattan davontier; ellas omisduas han ina historia da num. Schebi ch'ils nums dallas ulteriuras vals ein gnanc stel menders, anzi - ei valess daveras la peina da rentar cun fivialas tut ils nums da praus e pastiras dall'entira Val Tujetsch. Quei fuss in fatg maisudiu e forsa tuttina ch'enzatgi pren amauns, avon che tut mondi a piarder. Ch'ins setegni pia vid las vals indicadas ed entscheivi cun
Val Nalps
Val Giuv
Flurnamen in der Gemeinde Tujetsch
Die Gemeinde Tujetsch im Kanton Graubünden ist eine der vier Fall-Regionen im WaSAlp-Projekt. In dieser Gemeinde wird ein lokaler romanischer Dialekt gesprochen, das Tuatschin. Schriftsprache ist der romanische Dialekt Sursilvan. Für das Wasalp-Projekt sind Flurnamen wichtig: Sie können Aufschluss auf frühere Nutzungsformen und Eigenschaften von Parzellen geben: Flurnamen "kleben gleichsam am Erdboden fest und leben noch als erstarrte Relikte in fremder Umwelt weiter, wenn die Sprache, aus der sie erwachsen sind, längst schon verklungen ist".
Nums locals
Nums locals dall'entira val
La gliesta cuntegn tut ils nums tenor il Cudisch da nums retic e Cudisch da Tujetsch
Igl onn 2011 ha il Forum cultural Tujetsch ediu ils nums locals a moda fetg moderna. Tumaisch Valier e Bruno Berther han localisau ils nums e tschentau els en la carta da Google Earth.
Mira: http://www.geo-surselva.ch/
La pressa ha rapportau: Nums locals LQ 19-09-11 Nums locals LQ
Orts- und Flurnamen
Die Tujetscher Orts- und Flurnamen - Ils nums locals da Tujetsch
von P. Ambros Widmer, Mustér
Forum cultural Tujetsch
Nums locals - digital dall'entira Val Tujetsch


text:
da sur Martin Bearth
Savens capin nus bia plaids ed ovras d’in concarstgaun ch’ei ius cun nus il viadi terrester pér pli tard e mo tec a tec. La medema experientscha han era ils giuvnals da Jesus fatg. Ils evangelis raquentan mintgaton ch’els hagien buca capiu ni ils plaids ni las ovras da Jesus ed oravontut buca sia mort e levada. Ei han duvrau agid. Jesus empermetta ad els il Gidonter, il sogn Spert.
Jeu smarvegliel adina cu jeu legel ils Fatgs dils apostels, cun tgei sabientscha, franchezia e perschuasiun ch’els perdegian suenter Tschuncheismas, suenter la vegnida dil sogn Spert. Senza tema dattan ei perdetga da quei ch’ei han viu ed udiu.
Quei bien e sabi Gidonter vein era nus retschiert el s. Batten. El ei era per nus in fidau e fideivel cumpogn da viadi, sche nus mein tras nos dis e nos onns ensemen cun el.
Gn 16,12–15
12Aunc bia hai jeu da dir a vus, mo ussa pudeis vus buca supportar. 13Mo cu el vegn, il Spert dalla verdad, lu vegn el ad introducir vus ell’entira verdad. Pertgei el vegn buc a plidar orda sesez, mobein quei ch’el auda vegn el a plidar e quei che ha da vegnir vegn el ad annunziar a vus. 14El vegn a glorificar mei, pertgei da quei ch’ei miu vegn el a prender ed annunziar a vus. 15Tut quei ch’il Bab ha ei miu; perquei hai jeu detg: Da quei ch’ei miu pren el ed annunzia a vus.


text:
16,4 milliuns francs importa il plus en il resultat operativ dal quint annual 2016 dal chantun Grischun. Quel è decisiv per il giudicament e per la regulaziun da las finanzas chantunalas. Il resultat positiv è d'attribuir als custs cleramain pli bass ed ad in zic dapli gudogn che budgetà. Ils custs finanzials extraordinaris nets importan 67,9 milliuns francs. Quels èn resultads pervia da las grondas fluctuaziuns dals curs da las investiziuns finanzialas, uschia ch'igl han stuì vegnir fatgas rectificaziuns cumplessivas da las valurs. Il resultat total da -51,5 milliuns francs correspunda al preventiv.
Ils parameters:
- resultat operativ 16,4 milliuns francs (onn precedent 59,8 milliuns francs)
- resultat total -51,5 milliuns francs (onn precedent 16,7 milliuns francs)
- entradas fiscalas 751,8 milliuns francs (onn precedent 744,2 milliuns francs)
- resultat dal quint da las vias -8,5 milliuns francs (onn precedent 3,4 milliuns francs)
- investiziuns nettas 207,2 milliuns francs (onn precedent 163,3 milliuns francs)
Resultat operativ allegraivel
En il sectur da manaschi è il resultat per 68,9 milliuns francs meglier che budgetà. Quai pervia dals custs pli bass (-61,4 milliuns francs) e dals retgavs levamain pli auts (+7,5 milliuns francs). Ensemen cun il resultat da finanziaziun resulta in surpli dal retgav da 16,4 milliuns francs (onn precedent: 59,8 milliuns francs) en il resultat operativ (quint economic 1. stgalim).
Envers l'onn precedent resulta ina diminuziun dal surpli operativ da 43,4 milliuns francs. Questa reducziun sa lascha declerar cun quatter posiziuns:
1. L'onn 2016 ha la banca naziunala svizra fatg ina distribuziun ordinaria da la quota da gudogn, l'onn precedent avevi dà ina distribuziun dubla (-16,1 milliuns francs).
2. L'onn 2016 ha il chantun survegnì 17,3 milliuns francs main pajaments da gulivaziun da la gulivaziun federala da finanzas (NGF).
3. La nova gulivaziun da finanzas dal Grischun è entrada en vigur l'onn 2016 ed ha engrevgià il resultat cun stgars 15 milliuns francs.
4. Pervia da la producziun pli bassa l'onn 2016 hai dà main tschains d'aua (-9,1 milliuns francs).
Las entradas fiscalas da totalmain 751,8 milliuns francs han surpassà quellas da l'onn precedent (744,2 milliuns francs) per bundant 1 pertschient ed èn fitg datiers da la valur budgetada (753,3 milliuns francs). Las taglias sin las entradas e sin la facultad da las persunas natiralas han cuntanschì 483,3 milliuns francs. Il preventiv (502,3 milliuns francs) è pia stà memia ambizius. Questa largia è vegnida serrada cun las taglias da las persunas giuridicas (93,0 milliuns francs, 8,3 milliuns francs dapli ch'en il preventiv) e cun las ulteriuras taglias (175,5 milliuns francs, 9,2 milliuns francs dapli ch'en il preventiv).
Da la vart dals custs n'èn betg tut ils credits tenor il preventiv vegnids exaurids. Las differenzas las pli grondas envers il preventiv hai dà en connex cun las contribuziuns a communitads ed a terzas persunas (-20,8 milliuns francs), cun las contribuziuns d'investiziun (amortisaziuns
-10,8 milliuns francs), cun las amortisaziuns sin la facultad administrativa (-11,7 milliuns francs), cun ils custs materials e cun ils ulteriurs custs da manaschi (-7,6 milliuns francs) sco er cun ils custs da persunal (-4,6 milliuns francs). Las divergenzas dal preventiv da -2,5 pertschient tar ils custs da manaschi resp. da +0,3 pertschient tar il retgav da manaschi mussan che la planisaziun è fitg exacta.
La finanziaziun speziala «vias» serra cun in surpli d'expensas da 8,5 milliuns francs (preventiv: 19,9 milliuns francs). Las expensas totalas sa chattan cun 327,5 milliuns francs sin il nivel da l'onn precedent (328,4 milliuns francs). Il dabun da las vias è per la fin da l'onn 2016 sin il maximum legal da 100 milliuns francs.
Las grondas fluctuaziuns dals curs influenzeschan il resultat extraordinari
Las grondas fluctuaziuns dals curs da las investiziuns finanzialas dal chantun han pretendì correcturas correspundentas da las valurs cudeschadas en la bilantscha. Quellas vegnan cudeschadas sur il success extraordinari. Entant che la valur dals certificats da participaziun da la banca chantunala grischuna è s'augmentada fermamain l'onn precedent (+111,6 milliuns francs), han stuì vegnir fatgas durant l'onn da gestiun adattaziuns en l'autra direcziun
(-86,9 milliuns francs). Quai pervia da la sminuziun dal curs. Las aczias da la Repower ch'il chantun posseda, èn medemamain vegnidas valitadas tenor la valur da bursa media a la fin da l'onn e bilantschadas cun 85,1 milliuns francs (-4,5 milliuns francs). Il curs da las aczias da la Ems-Chemie Holding SA è puspè s'augmentà marcantamain ed ha generà in retgav finanzial extraordinari da 19,2 milliuns francs en il quint chantunal.
Resultat total sco budgetà
Il resultat total sco summa dal resultat operativ e dal resultat extraordinari correspunda al deficit budgetà da var 51 milliuns francs. Suenter avair cudeschà la perdita annuala e resguardond las retenziuns ch'èn vegnidas schliadas per obligaziuns da contribuziun pendentas importa l'agen chapital cumprovà 2298 milliuns francs. La gronda part da quel è liada en l'infrastructura ch'è necessaria per il manaschi sco er en finanziaziuns spezialas ed en reservas. L'agen chapital che stat a libra disposiziun importa circa 345 milliuns francs.
Autas investiziuns dal chantun sco pitga fidada da l'economia grischuna
Cun investiziuns nettas da 207,2 milliuns francs suttastritga il chantun sia politica d'investiziun permanenta. Il preventiv (251,4 milliuns francs) n'ha betg pudì vegnir exaurì en tut ils secturs. En spezial las expensas per ils projects da construcziun auta e bassa planisads e currents èn per part cleramain pli bassas che planisà. Questas expensas resultan dentant simplamain pli tard. Il medem vala per singulas contribuziuns d'investiziun a terzas persunas (147,6 milliuns francs, preventiv 159,9 milliuns francs) che dependan dal progress da realisaziun dals projects sustegnids tar las communitads e tar las instituziuns retschavidras.
Perspectiva
Per l'onn 2017 po vegnir spetgà almain in resultat gulivà. Budgetà è in deficit da 20 milliuns francs. Per tegnair en equiliber las finanzas chantunalas er a pli lunga vista persequitescha la regenza ina politica da finanzas tenor prioritads severas. Sco emprim vali da mantegnair ina gronda disciplina d'expensas per ademplir las valurs directivas da la politica da finanzas ch'il cussegl grond ha fixà per la perioda 2017–2020. Uschia duessan pudair vegnir observadas ils onns 2018 e 2019 las valurs directivas prescrittas. Grondas sfidas vegnan a resultar a partir da l'onn 2020. En vista al pegiurament da las perspectivas vegnan actualmain eruids en lung ed en lartg ils chaschunaders da custs en las finanzas chantunalas. Silsuenter duain vegnir elavuradas mesiras per augmentar la libertad finanziala d'agir dal cussegl grond, en spezial en il sectur da las contribuziuns.
Il cussegl grond vegn a tractar il quint annual 2016 en la sessiun da zercladur 2017.
Agiuntas:
Agiunta a la communicaziun a las medias: Bilantscha
Agiunta a la communicaziun a las medias: Quint economic
Agiunta a la communicaziun a las medias: Quint d'investiziun
Ulteriuras infurmaziuns: departament da finanzas e vischnancas
Infurmaziuns:
Presidenta da la regenza Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas, tel. 081 257 32 01, e-mail Barbara.Janom@dfg.gr.ch
Gremi: departament da finanzas e vischnancas
Funtauna: rg departament da finanzas e vischnancas


text:
Fontienne
Fontienne l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Saint-Étienne-les-Orgues, del circondàre (arrondissement) de Forcalquier e del dipartimènt de le Alpi de Alta Provènsa. El g'ha 'na popolasiù de 132 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 8,18 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 513 méter a 'na altèsa màsima de 894 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
RegioShark
RegioShark a l'è 'n autotreno di Ferrovij Cecch faa su de la ditta polacca PESA e consegnaa in tra 'l 2011 e 'l 2013. A l'è part de la familia PESA Link. A hinn classifegaa 'me 844.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2010 i Ferrovij Cecch han faa 'n appalt per 31 motris per on valor de 2,635 miliard de coronn, finanziaa al 40% de l'Union Europea. La gara a l'è vinciuda de la PESA che la ciappa 1'987'850'932 coronn, circa 64 milion a treno. L'unegh concorrent, l'azienda slovacca ŽOS Vrútky, l'ha superaa 'sto prezz.
In del magg 2012 a hinn provaa i primm prototip a Velím e in l'autunn han scominciaa a circolà normalment.
Incoeu a hinn doperaa per i servizzi regionai pussee important di region de Plzeň, Karlovy Vary, Ústí e Zlín.
Caratteristegh tecnegh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn di unità diesel faa su de dò sezion separaa e giontaa de 'n carrell comun, indova che gh'hinn i motor.
A l'è dotada de aria condizionada in prima class, sistema de informazion ai passegee, sezion per el strapòrt di spiciol e di carrozzin e cess bon anca per i handicappaa.


text:
La Fonoteca naziunala svizra survegn regularmain iertas e donaziuns da persunas privatas sco er d'instituziuns. I sa tracta d'archivalias e da collecziuns che represchentan la vita artistica e culturala da la Svizra. Questas archivalias e questas collecziuns vegnan documentadas tenor ils standards internaziunals per cataloghisar documents d'archiv ISAD(G).
La cataloghisaziun da questas archivalias e da questas collecziuns po vegnir cumplettada cun biografias, cun texts detagliads, cun inventaris e cun material fotografic.
Per tut las archivalias e per tut las collecziuns ch'èn gia vegnidas registradas en noss catalog, pon ils documents appartegnents vegnir mussads.
Las archivalias e las collecziuns che na figureschan betg anc en noss catalog, pon en mintga cas vegnir rendidas accessiblas a persunas interessadas ed a perscrutaders. Da prender invista dals documents, en il rom da las restricziuns da las disposiziuns d'admissiun appartegnentas, èsi pussaivel sin dumonda tar la Fonoteca naziunala svizra.
Ultra da quai pon ins far ina tschertga extendida en noss catalog, ina tschertga che restrenscha ils resultats sin in'archivalia u sin ina collecziun determinada.
Catalog - Retschertga extendida
Glista da las archivalias e collecziuns: PERSUNAS - CORPORAZIUNS - OCCURENZAS - FAMIGLIAS


text:
Landesmeisterschaften lüsa alta
La sajun 2010/2011 se é stlüta jö cun les Landesmeisterschaften sön la pista Pfösl a Deutschnofen. La sabeda ai 26.02.2011 él gnü fat les proves y la prüma proa sot a en beliscimo tëmp. La dumënia el gnü fat la secunda gara sot ala nëi. Pro condiziuns de gara tan descvalies el ma atleć cun na gran esperienza che podô ruvé ti prüms posć. Düt adüm él sté 146 partezipanć. Pro la lüsa dopla él sté Siegfried y Gehrad Lantschner che á davagné. Pro la lüsa singola dles ëres él ste l' "Europameisterin" Gamper Reinhilde che á davagné, Reinhilde á insciö davagné dütes les gares che ara á fat tla sajun 2010/2011. Erlacher Iris (scuadra da La Val) se á piazé al buniscimo 3. post. Iris se á ince piazé al bun 2. post general te süa categoria.
Pro i ëi el bel tenjiun dan la gara, udëi sce Tschaffert Diego (scuadra da La Val) ê bun da defëne le titul da l'ann passé. Diego á fat pro la prüma gara la sabeda en fal y ne á nia plü podü insciö ruvé la gara. Ala fin él sté spo Waldbot Arnold che á davagné la gara, che é gnü insciö confermé nü "Landesmeister".
Düt adüm pon dí che la sajun por la scuadra da La Val é jüda dër bun, cun de bugn resultać pro les varies categories. Cun Tschaffert Diego che á davagné te süa categoria, Alton Tone che é ruvé secundo te süa categoria y Miribung Carlo terzo te süa categoria.
Por udëi la tlassifica generala drüca: Tlassifica_generala_Sdtirol_Cup_2011.pdf


text:
Giamaica
La Giamaica (Jamaica in ingles) a l'è un paes di Caraib, che l'è furmaa dumà del isula de Giamaica.
La capital a l'è Kingston.
La gh'ha una süperfiss de 10.991 km² e una pupulaziun inturna ai 2.650.000 abitant.
StoriaModifiché
La Giamàica a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1962, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitigaModifiché
La Giamaica a l'è un regn del Commonwealth e la regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è la Portia Simpson-Miller (del 2012).


text:
Digitip – Apps da cartas per duvrar offline
- Glindesdi, 9.10.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 9.10.2017, 10:15, RTR
Ir a la mar, far in tur tras ina citad lontana u ir a viagiar en in'auter pajais. La stad porscha uschè bleras pussaivladads per ir en vacanzas. Ma co vegnir al lieu senza apparat da navigaziun? Co chattar l'hotel suenter ina spassegiada tras la citad? E nua datti bunas vias per ir a viagiar?
Per quest digitip avain nus prendì sut la marella intginas apps da cartas. Ma l'impurtant è ch'i sa tracta dad apps ch'ins po era duvrar senza colliaziun cun l'internet, pertge las datas da roaming en l'exteriur èn charas.
Cun «Maps.me» a la destinaziun lontana
L'App Maps.me è ina app da cartas ch'è fitg adattada per duvrar sco apparat da navigaziun. A chasa pon ins dar en il start e l'arrivada e decider la ruta da viadi. Silsuenter lura chargiar giu la carta necessaria. En l'auto pon ins lura montar tut normal ses apparat da navigaziun e smatgar start per ch'il viadi po cumenzar.
L'app ha era ina funcziun cun vusch che dirigia ins e che declera la via. Sco cun in normal navi. Ma ins po per exempel era ir a tschertgar in tancadi datiers sin la ruta. E tut quai funcziuna offline uschia ch'ins paja nagut. Era l'app sezza è gratuita.
Cun «City maps 2 go» tras las citads
City maps 2 go è ina app da cartas sur tut adattada per visitar citads. L'app ha medemamain en cartas ch'ins po chargiar giu gia avant sin il telefonin e lura duvrar al lieu.
Las cartas mussan attracziuns turisticas ma ellas mussan era tips per ir a mangiar. Era da chattar èn fermadas da bus u d'auters meds da traffic publics ed ins po era metter uschenumnads «pins» per exempel per l'hotel. Uschia chatt'ins in pau pli svelt quel suenter. L'app è gratuita ed era las chartas èn gratuitas.
Cun «Bergfex» sur la muntogna en ils pajais vischins
Sco quai ch'il num Bergfex da l'app tradescha gia ha questa app da far insatge cun ir a culm. Las cartas da l'app èn fitg adattadas per ir a viagiar en Svizra, en Austria ed en Germania.
L'app funcziuna fitg simpel. Ins po tschertgar ina regiun u in piz e l'app mussa ad ins ina ruta per arrivar. Sin las cartas vesan ins differents simbols, in per viagiar, in per ir cun velo u per exempel era in per raiver. Cu ins ha elegì la ruta, mussa l'app era la grevezza da la tura, quants meters autezza ch'ins fa e quant lunga che la tura è insumma.
Ins po era qua chargiar giu las cartas uschia ch'ellas pon vegnir duvradas offline. Quella funcziun custa dentant. Ins dovra lura numnadamain la versiun pro da l'app che custa 5 francs ad onn.


text:
Lavurs
Survegliaders e survegliadras da bartgas èn responsabels per il mantegniment da vehichels da l’aua sco bartgas a motor, navs a vela e bartgas da remblar. Els repareschan las paraids da la cuppa da la bartga e da la cumposiziun e dattan si in frestg vernisch u in vernisch da protecziun. Silsuenter vegnan las surfatschas pulidas e sigilladas e las bartgas vegnan equipadas cun nova ferradira ed autra tocca annexa.
Cun agid da las instrucziuns da diever repareschan e mantegnan survegliaders da bartgas ils motors, integreschan installaziuns electricas, monteschan instruments e mantegnan ils indrizs sanitars. Els surpiglian er lavurs da mantegniment vi da l’apparatura nautica che consista da las pitgas, las velas e las sugas.
Per tschertas lavurs da mantegniment e da reparatura ston las bartgas vegnir transportadas en il chantier e savens vegnan ellas er manadas sin la terra. Per transportar questas grondas chargias manevreschan survegliaders da bartgas a moda segira ils sistems da transport e d‘auzar. Cunquai ch’els possedan in permiss d’ir cun bartgas a motor ed a vela, pon els gist navigar las bartgas da lur plazza stabla.
Survegliaders da bartgas preparan las bartgas per la controlla uffiziala e guardan ch’els survegnian l’immatriculaziun necessaria. Ultra da quai èn els responsabels per il deposit d’enviern da las bartgas.
Tut tenor plazza da lavur surpiglian survegliaders da bartgas er autras lavurs. Per exempel emprestan e vendan els bartgas, dattan a fit plazzas stablas e deposits d’enviern u vendan carburants ed accessoris da bartgas.
Tar tut lur lavurs resguardan els las prescripziuns da protecziun da l’ambient e da la sanadad e sa tegnan vi da las mesiras da segirtad da lavur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 6-8-2015 (versiun dals 1-1-2018)
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
en chantiers
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala a Zofingen, Morges u Bellinzona
Roms professiunals
- exequir lavurs da mantegniment e da modificaziun dals indrizs tecnics da bartgas
- elavurar materials
- manevrar bartgas e manischar cun sistems da transport e d‘auzar
- exequir lavurs da planisaziun, da controlla e da mantegniment
Permiss dad ir cun bartga
Tar la scolaziun da basa tutga er l’acquist dal permiss d’ir cun bartga categoria A (bartgas a motor) e categoria D (navs a vela). Il manaschi da scolaziun surpiglia ils custs per mintgamai 10 lecziuns per l’instrucziun pratica.
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal professiunal "survegliader / survegliadra da bartgas AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- movibilitad corporala
- buna sanadad e constituziun robusta
- plaschair vi dal sport d’aua
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’Associaziun svizra dals constructurs da bartgas tar divers temas sco electrotecnica, cussegliaziun da clientella e vendita etc.
Furmaziun da basa scursanida
construider / construidra da bartgas AFQ
Examen professiunal superiur (EPS)
maister constructur da bartgas / maistra constructura da bartgas
A l’exteriur
cun scolaziun correspundenta vegnan purschids studis da las scolas autas spezialisadas en la Germania ed en l’Engalterra, p.ex. studi da Bachelor en construcziun da bartgas u tecnica da mar a las scolas autas spezialisadas da Bremen e da Kiel
Cundiziuns da lavur
Survegliaders da bartgas lavuran en chantiers pitschens u mesauns. Er la polizia da mar/lai e l’autoritad da duana dovran survegliaders da bartgas. Ulteriuras lavurs èn: scolast d’ir cun bartga a motor u a vela u ina funcziun sco expert dal donn tar ina assicuranza.
Tut tenor stagiun variescha il temp da lavur. Per regla lavuran construiders da bartgas il pli ditg la primavaira e l’atun.
Schegea che la branscha da construcziun da bartgas e survesaivla, datti per interessads avunda plazzas d’emprendissadi.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Bootbauer-Verband
Bündtengasse 2
4800 Zofingen
Tel: 062 751 91 88
URL: www.traumberuf-bootbauer.ch
Revistas professiunalas:
URL: www.marina-online.ch


text:
Francesch Giusepp I de Austria-Ungaria
El Francesch Giusepp de Asburgh-Lorena (todesch: Franz Josef; ungheres: Ferenc Jószef; in Lombard anca Cecco Beppe; Schönbrunn, 18 de agost 1830 - 21 de ottober 1916), l'è staa l'imperador de l'Austria-Ungheria, oltra che re de Croazia e Boemia e del Regn Lombard-Venet (fina al 1866).
L'è salii al trono imperial a desdott ann d'età, e 'l sò regn el n'è duraa 68: vun di pussee longh de la storia.
In del 1854 l'ha sposaa la soa cusina Elisabetta de Wittelsbach (ciamada anca Sissi). Fina al 1866 la soa politiga l'è stada quella de conservà i sò possediment italian e todesch, ma poeu l'ha dedicaa a maggior attenzion al problema de l'Ungheria, che in del 1867 l'ha ciappaa on'indipendenza maggior.
Dopo d'avè perduu in del 1866 la guerra contra i Todesch e i Italian, el s'è faa amis de 'sti dò nazion, cont ona leanza firmada in del 1882.
Quand, in del 1914 a Sarajevo, l'è staa coppaa el sò nevod e 'rede al trono, l'ha taccaa la Serbia, col dàggh origin a quella che poeu l'è vegnuda la Prima Guerra Mondial. Però lù l'è mort (l'era proppi vegg) prima de la fin de 'sta guerra, e inscì l'ha minga vist la fin del sò imperi.


text:
Monoteism
El monoteism (del grech "uόvoς" = ünegh, dumà e "θeός" = Diu) a l'è la fed in dumà un Diu.
I religiun munuteista, in urdin storigh, a hinn:
- Atonism in de l'Antigh Egit (XIV secul a.C.), che l'è cunsiderada la prima furma atestada de munuteism
- Zoroastrism (1000 a.C-800 a.C.)
- Ebraism, cun l'epuca de l'esili babilunes che l'è inturna al 550 a.C.
- Cristianesim (catolicesim/prutestantesim/urtudoss)
- Islamism (VII secul)
- Bahaism (XIX secul)
Intra i religiun munuteista se pudaria, segund una quaj interpretaziun, met dent anca l'Induism perchè tücc i sò dei se pudarien culigà a un'ünega divinità.


text:
Manifestaziuns inserides: 68
Por jogn y jones dala 5°classa elementara ala 2°classa scora mesana.
Ci bel da jí a pe, ci bel da jí sö por munt! Sce tö la pënses ince insciö, spo ne poste nia te lascé sciampé chësta ocajiun! I n’orun nia jí tan lunc, mo se gode i crëps ch'i un incër nos ia. Nosc program é da fá cin' pizes te cin' dis. Valch plü alalt, valch plü al bas, mo vignöna nes dará na gran emoziun y sodesfaziun, canch'i l’arun arjunta düc adöm.
Sas de Stria, Crëp dales Dodesc y Pares é ma trëi de indöt cin’ pizes ch'i orun arjunje. No te cruzié, deache tëmp unse plü co assá y da ciacolé y s’la rí n'orunse sambëgn gnanca se desmentié. Al t'aspeta n’edema plëna d’aventöra. Cin' dis, cin' pizes! Challenge accepted!
San Martin, 09:00 - 15:30>
Ref.: Samuel Agreiter, Romina Zingerle, Tobias Costalunga
Org.: Sorvisc ai Jogn Val Badia
San Martin Desvalies Natöra
Dai 6 de messé ai 5 de setëmber te vigni biblioteca. Lí almanco 3 libri y tol pert ala festa de conclujiun de setëmber cun ola dla fortüna.