text:
Guglielm Tell
Guglielm Tell füt ün eroe legendari svizzer, vivieu traunter la fin dal 13. e'l 14. tschientiner. Eir scha nu so que, sch'el es vivieu realmaing, è'l considero scu l'eroe naziunel svizzer da nom e da pom.
La legenda[modifitgar | modifitgar il code]
Naschieu tenor tradiziun a Bürglen, i'l Chantun Uri, inua ch'el eir abitaiva, eira Guglielm Tell ün chatscheder abel ad utiliser il balaister. Als 18 november 1307 get el ad Altdorf, chapitela dal Chantun. In passand tres la plazza da la vschinauncha, nu saludet el il chapè imperiel, cha'l chastlaun Gessler (funcziunari dals Habsburgs) vaiva fat plazzer süsom ün pêl in mez a la plazza svessa. Chi chi nu'l saludaiva, ris-chaiva la confiscaziun da faculted u eir la mort. Siand cha Guglielmo Tell l'ignoret, gnit el arresto.
Il di zieva gnit el purto in plazza per güstificher sieu cumportamaint; Gessler el propuonet cha, sch'el nu vuless murir, stuvess culpir ün pom sül cho da sieu figl cun üna frizza. Tell reuschit in que, ma ün scuvrit, ch'el vaiva ün'otra frizza aint sieu vstieu: cur cha Gessler dumandet, perche cha vess quella frizza, respondet el, ch'eira per Gessler svess, scha la prouva nu füss reuschida. Alura fut el darchö arresto e purto sün üna barca, per esser transpurto a la praschun da Küssnacht.
Düraunt la navigaziun sül Lej dals Quatter Chantuns füt que ün grand orizi: Tell, eir bun timunier, gnit libero per salver tuots; ma, rivo a la riva dal lej traunter Altdorf e Brunnen, el saglit our da la barca e l'alluntanet cunt un grand cuolp da pè.
Zieva trais dis rivet Tell a Küssnacht per attender Gessler ed as met davous ün bös-ch; apaina gnit el our da la barca, sajettet Tell üna frizza cun sieu balester e mordaget il chastlaun.
Tenor tradiziun als 1. schner 1308 cumanzet la liberaziun dals prüms Chantuns svizzer confederos. Pelvaira gnit il pievel a cugnuschentscha da las acziuns da Guglielm Tell e cumanzet ad assedier ils chastels ed a spedir davent ils chastlauns da lur territori.
Tell vess piglio part eir a la battaglia da Morgarten, düraunt la quêla ils Confederos (Uri, Sviz e Silvania) guadagnent cunter ils Habsburgs dal 1315.
Guglielm Tell murit dal 1357 in salvand ün iffaunt, chi eira crudo aint l'ovel Schächen düraunt ün orizi.
Litteratura e teater[modifitgar | modifitgar il code]
Il scriptur e poeta tudas-ch Friedrich Schiller füt il prüm a fer dvanter famusa in tuot il muond la legenda da Guglielm Tell, in scrivand ün drama dal 1804.
Da que scrit il cumponist taliaun Gioachino Rossini sia opera Guglielm Tell dal 1829.


c: text/html

text:
Vicènsa
Vicènsa (en vèneto: Vicensa; en italià: Vicenza; en francés: Vicence; en todèsch antìch: Wiesenthein o Cimbria; en cìmbro: Wiesentz) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima, de la regiù del Vèneto. La g'ha presapóch 113.898 abitàncc (Dato del febrér del 2007), 'na superfìce de 80 km² e 'na densità de 1424 ab./km². El cümü de Vicènsa 'l cunfìna coi cümü de Altavilla Vicentina, Arcugnano, Bolzano Vicentino, Caldogno, Costabissara, Creazzo, Dueville, Longare, Monteviale, Monticello Conte Otto, Quinto Vicentino, Torri di Quartesolo.
La cità l'è cunusìda come la cità del Palladio, difàti l'Andrea Palladio el g'ha realizàt divèrse òpere de achitetüra e isé 'l g'ha cuntribüìt a fà de Vicènsa 'na cità d'art de 'mportànsa primària. El cèntro stòrich de Vicènsa l'è 'nserìt endèl Patrimônio de l'Umanità de l'Unesco.
Vicènsa però l'è apò 'n cèntro indüstriàl e econòmich importànt en Itàlia. L'è 'l cör de 'na zòna piéna de aziènde de dimensiù média e pesèna tat che la pruvìncia la figüra 'ndèl 1997 al tèrs pòst de le pruvìnce italiàne per cìfra de afàre per l'esportasiù, suratöt endèi setùr de la 'ndüstria metalmecànica, el tèsil e la laorasiù de l'ór, atività chest'öltema 'ndèla quala Vicènsa l'è lìder en itàlia[1].
Pòscc de éder[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Bazìlica Paladiàna
- El Teatro Olìmpich, teàtro 'n lègn e stöch, progetàt endèl 1580 del Andrea Palladio söl modèl dei teàtri antìch.
- Piàsa dei Signori e la Lòza del Capitanio
- Giardì Salvi
- Córs Andrea Palladio
- Palàs Chiericati, che l'òspita del 1855 el Muzeo Cìvich.
- Céza de Santa Curùna: al intèrno gh'ìè 'l Batès de Crìsto de Giovanni Bellini e 'na Adorasiù dei màgi de Véronese. Capèla Valmarana
- Dòm: polìtich de Lorenzo Veneziano che 'l reprezènta la Durmisiù de la vérgine.
- Palàs Valmarana
- Palàs Civena
- Palàs Schio
- Palàs Poiana
Galerìa de fotografìe[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cità 'nzemelàde[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
- www.informagiovani.vi.it Enfurmazùegn de Vicènsa
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nov onns ditg ha Urs Cadruvi manà la Lia Rumantscha. Bainprest suenter sia demissiun avevan las speculaziuns cumenzà. Insatgi cun in profil sco Urs Cadruvi è stà giavischà da las uniuns affiliadas da la Lia. Uss è cler tgi che daventa ses successur. La suprastanza da la Lia Rumantscha ha elegì il manader da la chanzlia da Glion, Martin Gabriel sco nov secretari general. El entra en uffizi il fanadur 2017.
S'annunziadas per la plazza n'eran pli pauc che diesch persunas aveva Johannes Flury, il president da la Lia Rumantscha ditg ad RTR. Tranter quellas annunzias n'eran naginas da dunnas.
Gabriel dettia in signal per cuntinuitad
El enconuschia fitg bain il moviment rumantsch e saja avert per novas sfidas, scriva la Lia. La suprastanza da la LR è cuntenta d'avair cun Martin Gabriel ina persuna cun experientscha per diriger in manaschi. Plinavant enconuschia el la situaziun linguistica, sociala e politica en il Grischun ed en Svizra.
Enconuschientschas profundas dal moviment rumantsch
Martin Gabriel è stà dal 1991 enfin il 1997 en la suprastanza da la Renania. El è era s'engaschà per la cumissiun «Fatscha da nos vitgs» e per l'Uniun da giuventetgna da la Renania. Ils ultims onns ha Gabriel occupà plirs uffizis accessorics per la lingua, la cultura e la scola.
Dapi l'onn 2014 è Gabriel president da la Fundaziun Agentura da Novitads Rumantscha ANR. Gabriel vegn era ad esser enconuschent a blers pervi da ses engaschi tar RTR. Durant 18 onns ha el lavurà per differentas redacziuns e sco correspundent en Surselva. Il post sco secretari general da la Lia Rumantscha saja il punct culminant da sia lavur en favur dal rumantsch, uschia Martin Gabriel.
Dus umens vegls a la testa - nagin problem
Tant il president da la Lia Rumantscha, Johannes Flury, sco er il nov elegì secretari general na vesan nagin problem ch'i dettia uss «dus umens vegls» a la testa da la Lia Rumantscha. Martin Gabriel (55) è dal maini che ses pensar e sias ideas sajan restadas giuvnas. El na sneghia dentant betg ch'i saja probabel la davosa midada professiunala ch'el fetschia.
Cuntinuar cun bajegiar punts
Martin Gabriel vul cuntinuar la via instradada sut Urs Cadruvi. El veglia bajegiar vinavant punts entaifer la Rumantschia – saja quai lura tranter il territori da tschep e la diaspora ubain tranter la Lia Rumantscha e las differentas gruppas d'interess. Las finamiras concretas stoppia el però pir anc elavurar ensemen cun la suprastanza. Sch'el possia laschar enavos suenter sia perioda d'uffizi ina Lia Rumantscha uschè stabila sco ses antecessur ed unir anc pli ferms lioms ed unitad entaifer la Rumatnschia, saja el cuntent, uschia Martin Gabriel.
Ils ultims secretaris da la Lia Rumantscha
RR novitads 18:00


text:
La promoziun succedia en la termagliera, la canorta d'uffants pitschens u tar ina structura dal di per uffants tar ina famiglia da lingua tudestga. Ils ultims onns han radund 70 scolarets mintgamai survegnì ina recumandaziun, 80% han er fatg diever da quest program. Uss duai questa quota vegnir augmentada entras in obligatori, ha ditg il Cusseglier da la citad da Cuira Patrik Degiacomi envers il schurnal regiunal da Radio SRF.
Tenor Degiacomi na cuntrafetschia questa decisiun betg a la lescha. La citad ageschia per il bain dals uffants.
RR novitads 17:00


text:
Il dumber d'infecziuns cun il coronavirus crescha er en il Grischun vinavant. Il dumber è creschì sin 34 (stand 13-03: 12:00) confermads. Tar trais ulteriuras persunas manca la conferma definitiva. La regenza quinta ch'il dumber d'infectads creschia er vinavant ils proxims dis.
Metter en funcziun partiziuns d'urgenza
Per esser preparà per in'eventuala explosiun dals cas examinescha il chantun Grischun actualmain da prender en funcziun partiziuns d'ospital – ch'èn qua per cas da catastrofa u guerra. Quai ha ditg il minister da sanadad Peter Peyer. Per pudair duvrar quellas dovri per l'ina l'infrastructura, ma er il persunal. Per sustegnair il persunal da sanadad duain vegnir en acziun sanitaris dal servetsch civil.
Actualmain datti 600 enfin 700 letgs d'ospital en il Grischun – il plan saja da dar liber uschè blers sco pussibel per pazientas e pazients da corona. Quai vul dir, ch'i vegn spustà operaziuns che n'èn betg urgentas, per uschia avair plaz e gudagnar temp en cas ch'il virus sa derasass pli fitg, uschia Peyer vinavant.
Nus faschain l'optimum per esser pronts en cas che la situaziun daventa pli precara. Sch'il chantun è propi pront per blers cas da corona, na savain nus betg dir uss.
Per esser pront sajan els avisads che mintgin sa tegnia vid las reglas d'igiena, ha ditg il minister da sanadad. Uschia possian ins gudagnar temp per sa preparar en ils ospitals ed autras instituziuns da sanadad.
Ils cunfinaris – part impurtanta dal sistem da sanadad
Serrar ils cunfins svizzers fiss il mument insumma betg en l'interess dal Grischun, uschia Peyer. Cunzunt ils ospitals en las valladas dal sid e l'Engiadina sajan avisads sin il persunal da l'exteriur. Uschiglio na funcziunass il sistem da sanadad en questas regiuns betg pli.
RTR Telesguard 17:40


text:
Cun quai che las temperaturas eran era sin las alps fitg autas na pativan mo ils pasters ed ils animals. Era en il tschaler da chaschiel vegni pli chaud. Uschè madira il chaschiel pli spert. Cun quel problem cumbattevan ils pasturs en bunamain tut il chantun.
Tscherts signuns pudevan dentant sfradar il tschaler cun aua u era cun glatsch. Quai munta dentant ina pluna lavur. En l'alp Strüfis a Maiavilla stueva il signun bunamain tut il temp controllar il sfradament, di il schef da l'alp Alfons Zindel. Cun la mancanza d'aua era quai lura anc pli difficil.
Val dal Rain pertutgà ferm
Tenor Töni Guyan, responsabel per las alps al Plantahof, n'eran il problems betg dapertut medem ferm. En l'Engiadina e la regiun Spleia era la stagiun anc pli u main normala. Dapli da cumbatter avevan ils alps en la Val dal Rain ed en il signuradi.
Sche la setgira e la chalira ha era ina influenza sin quant bler chaschiel che las alps han producì, na sa Töni Guyan anc betg dir. Era valitar la qualitad saja il mument grev, di el.
RR Actualitad 17:00


text:
L’emissiun è il medem mument in omagi per ils 20 onns d’existenza da “Radioscola” sco per ils 70 da ses fundatur Alfons Maissen ch’è stà blers onns redactur e president da la cumissiun radioscola. I vegn guardà enavos tar ils cumenzaments dal radio svizzer ed era ils emprims pass dal rumantsch en quest medium. Suenter 1938 vegnan emissiuns rumantschas pli numerusas e dapi 1956 datti emissiuns regularas da radioscola. Nus udin co tals programs vegnan concepids e creads enfin l’emissiun e tge finamiras pedagogicas stattan davostiers. Mo era il scolast passiunà da linguas e chant Alfons Maissen vegn undrà entras amis e scolars da pli baud.
Participants: Giaronas Cadonau, Alfons Maissen, Donat Cadruvi, Töna Schmid, Claudio Gustin, Franz Capeder, Ernst Denoth
Redacziun: Risch Cadonau
Radioscola 27-2-1975
Numer d’archiv: 2154


text:
«Ed uschia vegnan mazzads ils inimis da la republica!» Sfratgond en tocs in avnaun da tschigulatta festiveschan las Genevrinas ed ils Genevrins mintg‘onn lur victoria nunspetgada sur il Duca da Savoia. Cun passa 2000 mercenaris ha quel attatgà la citad la notg dals 11 als 12 da december 1602. Ad ina truppa da bundant 200 umens èsi gartegià da raiver sin il mir da la citad. L'attatga ha pudì vegnir dustada grazia al curaschi da la populaziun – surtut da la Mamma Royaume che ha, tenor la ditga, svidà in avnaun cun schuppa buglienta sur ils mercenaris inimis. Questa attatga nocturna è sa fitgada per adina en la memoria da las Genevrinas e dals Genevrins. La tradiziun da sfratgar en tocs in avnaun è dentant documentada pir dapi l'onn 1881, ma festas commemorativas da questa victoria vegnan celebradas dapi l'onn 1603. Questa festa tant solenna e sfranada ha chaschunà durant in lung temp discordanzas tranter ils aderents d'ina reconstrucziun dals eveniments istorics e las Genevrinas ed ils Genevrins che preferivan ina mascarada e che han transfurmà la Fête de l'Escalade il 19avel tschientaner en ina spezia da pitschen tschaiver refurmà.
Sco vair simbol per il spiert revoluziunari ed independent da las Genevrinas e dals Genevrins dat la festa als pli pitschens la chaschun da batter porta tar ils vischins e da chantar per in zic munaida u per in pèr zutgerins «Ah la belle Escalade» u «C’é qu’è lainô». Questa chanzun è ina da las ultimas restanzas dal dialect savoiard. La fin d'emna il pli datiers da la data da l'attatga han lieu differentas festas da costums e cortegis cun pleds uffizials. En la catedrala Saint-Pierre vegn salvà in cult divin per la Fête de l'Escalade, al qual vegnan envidads aderentas ed aderents da differentas religiuns. Dapi l'onn 1978 vegn er organisada l'emprima fin d'emna da december cun la «Course de l’Escalade» ina cursa tras la citad ch'è daventada precis uschè legendara.
«Ed uschia vegnan mazzads ils inimis da la republica!» Sfratgond en tocs in avnaun da tschigulatta festiveschan las Genevrinas ed ils Genevrins mintg‘onn lur victoria nunspetgada sur il Duca da Savoia. Cun passa 2000 mercenaris ha quel attatgà la citad la notg dals 11 als 12 da december 1602. Ad ina truppa da bundant 200 umens èsi gartegià da raiver sin il mir da la citad. L'attatga ha pudì vegnir dustada grazia al curaschi da la populaziun – surtut da la Mamma Royaume che ha, tenor la ditga, svidà in avnaun cun schuppa buglienta sur ils mercenaris inimis. Questa attatga nocturna è sa fitgada per adina en la memoria da las Genevrinas e dals Genevrins. La tradiziun da sfratgar en tocs in avnaun è dentant documentada pir dapi l'onn 1881, ma festas commemorativas da questa victoria vegnan celebradas dapi l'onn 1603. Questa festa tant solenna e sfranada ha chaschunà durant in lung temp discordanzas tranter ils aderents d'ina reconstrucziun dals eveniments istorics e las Genevrinas ed ils Genevrins che preferivan ina mascarada e che han transfurmà la Fête de l'Escalade il 19avel tschientaner en ina spezia da pitschen tschaiver refurmà.
Sparta
Chantun
Descripziun detagliada
L'Escalade (PDF, 391 kB, 04.06.2018)description détaillée
Tradiziuns parentas
Publicaziuns
Monique Bertossa : Ceux de 1602. Ed. Compagnie de 1602. Genève, 1977
Comité du 350e anniversaire de l’Escalade (Ed.) : L’Escalade de Genève, 1602. Histoire et tradition. Genève, 1952
Eugène-Louis Dumont : 1926-1976. Carnet de bord de la Compagnie de 1602. Ed. Compagnie de 1602. Genève, 1977
Jean-Pierre Ferrier : Histoire de la fête de l’Escalade. In : L’Escalade de Genève, 1602. Histoire et tradition. Genève, 1952, p. 489-530
Bernard Lescaze : Escalade et coutumes de table. De quand date la marmite en chocolat ? In : Revue du vieux Genève no. 21. Genève, 1991, p. 92-96
Pierre Morath, Philippe Longchamp : La Course de l’Escalade. Miroir de son temps, héritière des siècles. Yens sur Morges, 2002
Links
Fonoteca naziunala svizra
Chavazzins
Enviern
Contact
Conseil d'Etat Genève
Chancellerie d'Etat
Compagnie de 1602
Association Course de l'Escalade
Eglise protestante de Genève
République et canton de Genève
Service cantonal de la culture


text:
Il motiv per quai svilup positiv saja la collavuraziun cun l’ospital chantunal a Cuira, ch'è en vigur dapi in onn. Tranter auter spargnan ins daners cun far las cumpras communablamain e cun barattar persunal.
Mo era ina planisaziun spargnusa da l’ospital haja manà tar quai bun resultat. Dapi che l’ospital è vegnì transfurmà en ina societad anonima saja vegnì optimà quasi l’entir manaschi, ha ditg Mathias Bundi, il president dal cussegl d’administraziun da la Ospital Regiunal Surselva SA.
RR novitads 17:00


text:
Saint-Julien
Saint-Julien el pöl vìga chèsti significàcc:
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment del Var, en Francia
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment del Ròdano, en Francia
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment de la Côte-d'Or, en Francia
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment de le Côtes-d'Armor, en Francia
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment de l'Hérault, en Francia
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment del Giüra, en Francia
- Saint-Julien, l'è 'n cümü del Dipartiment dei Vosgi, en Francia


text:
Tungsteno
El tungsténo l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol W (de la paròla "wolframio" che l'è 'n ótra maniéra de ciamà chèsto elemènt). El g'ha nömer atòmich 74, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de tungsténo el g'ha 74 prutù. La paròla tungsténo la par vègner de le paròle svedéze "tung"+"sten" che völ dì "préda düra".
L'è 'n metàl de tranzisiù che g'ha 'n culùr che 'l va del gris al bianch arzentàt. L'è 'n metàl dür fés e 'ntra töcc i elemèncc l'è chèl che g'ha 'l pónt de fuziù piö alt (3695 K) dòpo del carbonio (3773 K).
La stat puro se 'l dòpràa per fabricà i filamèncc de le lampadìne elètriche a 'ncandescènsa, ma apò a per le rezistènse dei fùregn elètrich co atmosféra redütùra o nèutre, contàcc elètrich per i distribüdùr de màchine, ma apò a come proiètil anticar, per via del sò pónt de füziù elevàt.


text:
Vinsaj
Vinzaj (nom ufizial in italian: Vinzaglio) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 582 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 15,5 km² e ona densità de popolaziun de 38 ab./km².
El paes el se tröva in sü la riva mancina del fiüm Sesia, al cunfin di pruvincc de Pavia (Cunfienza e Palester) e de Vercej (El Burgh, Vercej). L'è quas un'exclave de la pruvincia nuvaresa, tantu che per rivàgh bisogna surtìn.
In del 1859 a Vinzaj la gh'è stada una bataja de la segunda guera de indipendenza, in d'un möd cumpagn a quel de la püssee famusa Bataja de Palester.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vinsaj l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Ina giada sa sentir sco Tarzan en il guaud selvadi
Il parc da sugas a Sur En è in’attracziun per grond e pitschen cun percurs da tut ils livels da grevezza. Ils curaschus raivan enfin in’autezza da 17 meters.
Ils mainagestiun èn fitg cuntents cun lur parc da sugas a Sur En. Durant ils dis da bell’aura s’allegran ina massa creschids e surtut ils uffants da questa attracziun. Sventular ina giada sco Tarzan tras il guaud, rampignar fin a 17 meters sur la terra, ir cun il velo sin fils e laschar crudar giu da l’autezza. Fin 70 persunas passan en il medem mument las differentas rutas.
Maletg
1 / 4
Legenda:
Ina giada pli aut ed ina giada pli bass en il parc da sugas a Sur En.
RTR, Reto Mayer
Maletg
2 / 4
Legenda:
Grond e pitschen en il parc da sugas a Sur En.
RTR, Reto Mayer
Maletg
3 / 4
Legenda:
Il parc da sugas a Sur En è in'attracziun per grond e pitschen.
RTR, Reto Mayer
Maletg
4 / 4
Legenda:
Per uffants in'attracziun - il parc da sugas.
RTR, Reto Mayer
Blers giasts svizzers
Dapi la crisa da l’euro visitan surtut giasts svizzers il parc da sugas, ma era singulas famiglias ollandaisas e tudestgas s’allegran da quest parc.
RR acutalitad 12:00


text:
Flurina Badel è creschida si a Lavin ed a Guarda. Ella ha fatg ina scolaziun da schurnalissem ed ha lavurà sco moderatura e redactura libra tar RTR e SRF. Suenter ha ella fatg in studi da Fine Arts a l’Institut Kunst da la HGK FHNW Basilea ed è stada studenta ospitanta a l’Institut d'Art dal pled a l’Universitad per art applitgà Vienna. Dapi il 2014 fa ella part dal duo artistic Badel/Sarbach, dapi il 2016 è ella redactura da l’emissiun «Impuls» da RTR. En pli collavura ella per differentas occurrenzas culturalas e mintgatant publitgescha ella er texts litterars.
Flurina Badel viva a Guarda.


text:
Fin ussa han pèrs omosexuals dastgà registrar in partenadi da vita en Germania, betg però maridar. La differenza è che pèrs maridads dastgan adoptar ensemen uffants. Per la lètg per tuts èn stads ils socialdemocrats, ils verds e la sanestra. Ils cristiandemocrats èn stads per gronda part cunter. Er la chanceliera Angela Merkel ha votà encunter.
Ina lunga via a la lètg per tuts
Pir a partir da l'onn 1994 n'è la omosexualitad betg pli vegnida chastiada, sa basond sin l'artitgel 175 dal cudesch da dretg penal. Durant la persecuziun sut ils il reschim dals naziunalsocialists (enturn 1935) èn passa 50'000 umens omosexuals vegnids sentenziads tenor quest paragraf. Tranter 10'000 e 15'000 èn vegnids maltractads en ils champs da concentraziun. Tant la Republica Federala tudestga sco er la DDR ha surpiglià l'artitgel 175.
Anc l'emna passada ha il parlament tudestg reabilità victimas da la giustia. Persunas pertutgadas survegnan ina indemnisaziun da 3'000 euros e 1'500 euros per mintga onn ch'insatgi è stà en praschun.
RR novitads 11:00


text:
Paula Teixeira Görlach è oriunda da Serta en la regiun da Coimbra (Portugal). Suenter avair finì la scola en il Portugal, è ella partida dal 1988 per la Svizra e quai cun prima fermada a Walenstadt (SG). Dudesch onns ha ella vivì a Walenstadt, nua che ella ha fat l'enconuschinetscha da ses marì. Els han maridà e la figlia Sarah è naschida. Dal 1999 ha la famiglia fat midada a Scuol in Engiadina Bassa. Paula Teixeira Görlach giauda il temp liber cun viagiar e viandar, cuschinar, leger ed ir per bulieus. L’oriunda portugaisa è er in grond fan dal ballape.
La cuschina dal Portugal cun Paula Görlach
Paula Görlach da Scuol preschenta spaisas da sia patria.


text:
Grub (AR)
Grub a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.26 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1017 abitant.
El cumün de Grub al se tröva a una altitüden de 813 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggersriet (SG), Heiden, Rehetobel.
El prutestant Grub AR al è separaa dal catòligh Grub SG d'un rial.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Grub l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1488 col nom de uss der Gruob.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sitt web ufizzial (Tudesch)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Grub in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Eror de sintassi: Eror in l'utilizazzion del marcador
: a l'è stad indicad nissun test per el marcador
AR


text:
«Pro Senectute» pretenda tranter auter che la Confederaziun sa participeschia finanzialmain a purschidas d’assistenza e da sustegn. Cuntrari a la tgira na sajan purschidas d'assistenza betg sbursadas da l'assicuranza fundamentala da las cassas da malsauns.
Ils ultims diesch onns saja il dumber da cas da violenza cunter vegls sa dublegià. Ma blers na gughegian betg d'annunziar sch'insatge capitia. La «Pro Senectute» quinta che var in terz da la populaziun svizra pensiunada saja gia stada pertutgada da violenza u abus.


text:
S'augmentads fermamain èn ils concurs en la Svizra sidoccidentala cun in plus da 21%. Il Tessin ha nudà in augment da 6%, Turitg in plus da 4% e la Svizra orientala in augment da 3%. Sa reducids èn ils concurs sulet en l'Espace Mittelland (-11%) ed en la Svizra centrala (-7%). L'analisa dals concurs mussa che firmas giuvnas han in pli grond ristg d'in concurs. Interpresas cun ina vegliadetga fin 5 onns fan ora 31% dal total da concurs.
Il Grischun ha damain insolvenzas
Dal schaner fin il zercladur ha il chantun Grischun nudà 62 concurs d'interpresas. L'onn 2015 era quai 86 uschia ch'il Grischun ha quasi in tschintgavel damain concurs.
Fundà firmas novas
Il dumber da novas fundaziuns d'interpresas è s'augmentà sin 21'158. Envers ils emprims sis mais dal 2015, cun 20'712 èn quai 2% dapli. Il Grischun ha registrà l'emprima mesadad da l'onn 538 fundaziuns da firmas novas, l'onn passà era quai 476.
RR novitads 10:00


text:
Ferenbalm
Ferenbalm a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.18 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1266 abitant.
El cumün de Ferenbalm al se tröva a una altitüden de 485 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ried bei Kerzers (FR), Gempenach (FR), Gurbrü, Gurmels (FR), Kriechenwil, Laupen, Mühleberg, Ulmiz (FR), Wileroltigen.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ferenbalm l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1123 col nom de villa de Balmis. Dal secul XVI l'è ciamaa Feren-Balm per mia confindes con Oberbalm.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ferenbalm in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La stad è strusch a fin e gia è arrivada l'emprima naiv. En la gronda part da la muntogna svizra è il cunfin da naiv sa sbassà sin 2'000 meters, en la regiun dal Gottard schizunt anc pli bass. La damaun eri alv per exempel en Val Tujetsch u ad Andermatt ch'è sin 1'400 meters sur mar, uschia communitgescha Meteonews. Sur 2'000 meters hai dà tranter 10 e 30 cm naiv nova. Intgins pass èn stads serrads durant pliras uras.
L'aura dal Telesguard dals 05.09.2019
La notg sin gievgia ha cumenzà l'enviern
Mintg'onn a la fin d ala stad cura ch'i vegn stgir e fraid en il nord, sa sviluppa sur il Pol dal Nord in grond turnigl en l'atmosfera. El sa chatta fitg ad aut en la stratosfera, tranter 8 e 50km autezza. El sa numna tranter auter «Polar Vortex» e procura adina puspè per lingias grassas en las medias, cura ch'i dat l'enviern fasas cun aria fitg fraida.
Sur il Pol dal Nord datti duas fasas en il current da l'aria. La fasa da pressiun auta la stad e la fasa da pressiun bassa l'enviern, cura ch'il vent sufla en direcziun cuntraria a l'ura enturn il Pol dal Nord. Il di da la midada da la pressiun auta a la bassa, marchescha la midada dal semester da stad a quel d'enviern. Questa midada è stada quest onn la notg sin ils 5 da settember.
Tge fa quest turnigl cun noss'aura?
Mintga per onns rumpa quest turnigl dapart amez l'enviern, la stratosfera sa stgauda lura tuttenina per 20 fin 50°C. Malgrà che quest turnigl è plinensi che la sfera nua che l'aura capita, ha quai in'influenza. Sch'il turnigl rumpa dapart, datti tar nus fasas nua che l'aria è fitg fraida e las temperaturas sa sbassan.


text:
Cun il cumenzament da l'onn 2020 sa mida la producziun da vin dal Plantahof: A partir da lura vegn cultivà be pli tenor las directivas da Bio Suisse. Quai scriva il Plantahof en ina communicaziun a las medias.
Suenter 2 onns mo bio
Midar vi cumplettamain a la producziun biologica dovria cun cultivaziun e certificaziun 2 onns, declera il Plantahof. Lura saja l'entira purschida da vin da qualitad bio.
Il Plantahof cultivescha a Malans ina vigna da 2,5 hectaras. Torcladas vegnissan las ivas en il tschaler da vin a Landquart.
Dapli bio – per ambient e consument
Cun questa midada veglia il Plantahof sustegnair la strategia biologica da la federaziun da branscha «graubündenWEIN». Actualmain vegnan cultivadas radund 15% da las vignas tenor directivas biologicas. Fin l'onn 2025 duai questa part s'augmentar ad almain 25%.
Tractar l'ambient cun quità, la conscienza per ils connexs e per la circulaziun ecologica sco er duvrar sistematicamain meds biologics per proteger las plantas, quai è da princip la basa d'ina viticultura persistenta.
Quest augment correspundia ultra da quai er a la tendenza naziunala: Adina dapli consumentas e consuments dumandan products ed uschia er vin, che sajan producì tenor las directivas da bio.
RR novitads 10:00+


text:
La Svizra ha il 2019 importà var 260'000 tonnas soja, ina mesadad da l'Europa e l'autra da la Brasilia. Dapi diesch onns sa stenta la Rait Soja Svizra per ina producziun da soja persistenta ed ha uss tratg bilantscha en in studi.
Criteris han effect
Schebain soja vegn cultivà persistent valitescha la rait sin basa da criteris. L’onn 2015 eran quai 94%. Per exempel na dastgan lavureras e lavurers betg vegnir nizzegiads ora ed i na dastga betg vegnir runcà guaud per producir soja. Tenor il studi mussan tals criteris effect. Producents e concerns agrars s’adatteschian a la dumonda da la Svizra era sche la quota da participaziun al martgà da la Svizra è plitost pitschen. Ils perscrutaders cusseglian da sviluppar ils criteris.


text:
En la clinica psichiatrica Münsterlingen en il chantun Turgovia han ins fatg dapli tests da medicaments, senza ch'ils pazients eran infurmads. Quai mussa ina retschertga.
Tenor istorichers èn vegnids fatgs ils onns 1943 enfin 1980 tests da medicaments vi da radund 2'800 persunas. Enfin ussa quintavan ins cun 1'600 persunas pertutgadas.
Unfrendas dals tests
36 persunas èn mortas durant ils tests u curt suenter ch'els han survegnì las substanzas.
Tenor il cusseglier guvernativ da la Turgovia Jakob Stark hajan las autoritads e l'industria da farma pajà il directur da la clinica per ils tests.
Emissiun DOK
La televisiun SRF ha rapportà ils 18.01.2018 davart las emprovas cun medicaments a Münsterlingen:
RR novitads 14:00


text:
Seria-web "Metta da fein": In mitus vegn leventà da mort en vita
En in vitget en Surselva vegnan regularmain chattads animals cun chommas tagliadas giu. La pitschna cuminanza è tementada. Entant che plirs abitants crain vi d’in mitus emprova il policist da sclerir il cas, quai però senza success. Ils mazzaments s’augmentan sco er la disfidanza dals abitants dal vitg. La seria finescha cun ina catastrofa durant la festa dal vitg. La seria è vegnida filmada dals 20 da zercladur enfin ils 5 d’avust en ils vitgs da Vrin e Lumbrein en Val Lumnezia. La seria-web è vegnida producida da RTR en collavuraziun cun la firma da producziun «Filmgeberei GmbH» ed ils dus reschissurs Carlo Beer ed Urs Berlinger.
Ils reschissurs Carlo Beer ed Urs Berlinger han persvas
2019 ha RTR lantschà ina concurrenza per ina seria-web rumantscha. Dals dossiers inoltrads èn 6 vegnids tschernids ed ils auturs/las auturas èn vegnidas envidadas ad ina preschentaziun. Selecziunada è alura l’istorgia da Carlo Beer ed Urs Berlinger vegnida. L’istorgia ha persvas cun la tematica dal mitus rumantsch da la «Metta da fein» che prest mintg’uffant sursilvan enconuscha.
Quel mitus accumpogna mai gia dapi l’uffanza. Quella ditga ha adina fascinà mai. Or da quella raschun hai jau vulì integrar quel mitus en noss scenari, crear in’istorgia e prender las aspectaturas ed ils aspectaturs en quest mund, di Carlo Beer, il reschissur da la seria web.
Per la realisaziun da la seria-web ha RTR collavurà cun la firma da producziun «Filmgerberei GmbH». Quest team ha planisà e producì la seria dal casting fin al tagl final e collavura stretgamain cun il manader dal project, Flavio Deflorin da RTR. Per la filmada han els pudì incumbensar acturas ed acturs enconuschents sco Marietta Jemmi, René Schnoz, Curdin Caviezel e Roman Weishaupt.
«Metta da fein» era sin «Play Suisse»
Sper «rtr.ch» e «Play RTR» vegn la seria-web era preschentada sin la nova plattafurma da la SRG SSR «Play Suisse».«Play Suisse» è ina plattafurma da streaming cun cuntegns da tut las regiuns linguisticas e sa focusescha sin persunalisaziun e recumandaziun. Uschia po «Play Suisse» offrir ina selecziun curatada d’atgnas producziuns e da co-producziuns da tut las unitads d’interpresa da la SRG SSR. Quai èn films, serias, films documentars, reportaschas e perlas ord l’archiv.«Play Suisse» è unic, perquai che las utilisadras ed ils utilisaders pon scuvrir cuntegns e tematicas da l’entira Svizra, da tuttas quatter regiuns linguisticas da noss pajais: Tut ils cuntegns èn disponibels en lingua originala cun suttitels en tudestg, franzos e talian. Insaquants films pon ins era guardar cun suttitels rumantschs. Sper l’emprima producziun rumantscha «Metta da fein» datti da guardar ina schelta da films da «Cuntrasts», il film d’animaziun «Ma vie de Courgette» ed il film istoric da dus parts «Gotthard».
Las quatter episodas da la seria-web «Metta da fein» vegnan preschentadas a partir dals 13 da december 2020 sin www.rtr.ch, www.playsuisse.ch e sin l’app «Play RTR».
In mitus vegn leventà da mort en vita
«Metta da fein» è in mitus che è surtut enconuschent en la Surselva. La figura misteriusa e sgarschaivla spaventava surtut ils uffants. La figura misteriusa taglia giu las chommas als uffants che van tras il prà, avant ch’il pur ha segà quel.
Dapli infurmaziuns: RTR, Tamara Deflorin, scheffa communicaziun, tel. 058 136 30 23, tamara.deflorin@rtr.ch
Diese Beiträge könnten Sie auch interessieren:
Webserie «Metta da fein»: Ein Mythos wird zum Leben erweckt
Ein Mythos und ein kleines Dorf in Aufruhr. Am Sonntag, 13. Dezember 2020 um 20:15 Uhr ist es so weit: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) zeigt die erste rätoromanische Webserie «Metta da fein». Der humoristische Krimi in vier Teilen ist ab dann im Internet und auf Play Suisse zu sehen.
«Metta da fein»: Erste fiktionale Webserie in Rätoromanisch
RTR produziert aktuell die erste fiktionale Webserie – die Krimikomödie «Metta da fein». Die rätoromanische Serie von Carlo Beer und Urs Berlinger ist ab 13. Dezember 2020 auf rtr.ch und Play RTR verfügbar.
Webserie «Metta da fein»: Ein Mythos wird zum Leben erweckt
Ein Mythos und ein kleines Dorf in Aufruhr. Am Sonntag, 13. Dezember 2020 um 20:15 Uhr ist es so weit: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) zeigt die erste rätoromanische Webserie «Metta da fein». Der humoristische Krimi in vier Teilen ist ab dann im Internet und auf Play Suisse zu sehen.


text:
L’euforia era gronda avant radund diesch onns, cura che la Societad da lutga engiadinaisa è vegnida fundada. In zichel er or dal success da la lutga da buobs, ha ins decidì da fundar questa societad. Spert aveva la societad 180 commembers, ed inqual uffant ni giuvenil aveva cumenzà da trenar quest sport. Cun ir dal temp è l’interess vi da la lutga en Engiadina dentant sa calmada. Ils davos dus onns n'ha quai betg pli dà in trenament regular en il resgim.
Cotschen da la damaun en Engiadina Bassa
Il sport tradiziunal passenta actualmain gist ina renaschientscha. En Engiadina Bassa han l’emprim be in per paucs amis da la lutga puspè cumenzà da trenar. Cun ir dal temp èn vegnids anc dapli vitiers. Actualmain s’entaupan diesch giuvenils sin il campadi da Sur En da Sent per trenar ina giada l’emna ils divers «griffs» e «schwungs» da la lutga. Sut la batgetta da l’anteriur lutgader e trenader Jon Fadri Carpanetti emprendan ils giuvens tge ch'è in «Kurz», in «Gammen» ni in «Hüfter».
Finamira da pudair trenar era durant ils mais d’enviern
Perquai èn ils amis dal sport da lutga en Engiadina Bassa a la tschertga dad in local da trenament, nua ch'els pon far lur sport era ils mais pli fraids. Per il mument è dentant la plazza da lutga a Sur En il dachasa dals lutgaders en Engiadina Bassa. Cun bler premura ed anc dapli plaschair han els drizzà en a l’ur dal campadi lur plazza.


text:
L'iniziativa n'ha gì naginas schanzas, tant tar la maioritad dals chantuns che fiss stada necessaria sco er tar las vuschs dal pievel.
AHV-Initiative
Svizra: Iniziativa per l’AVSplus
GEA
40.6%
921'226 Vuschs
NA
59.4%
1'348'111 Vuschs
Vuschs dals chantuns
- GEA
5.0
- Na
18.0
Il suveran grischun ha refusà l'iniziativa cun in resultat final da 17'396 (34,53%) vuschs cunter 32'983 (65,47%). Ils detagls grischuns chattais qua sut:
Socialdemocrats grischuns èn trumpads dal resultat
I saja adina puspè vegnì tschantschà schlet sur da l'AVS las ultimas emnas. Quai haja deplorablamain gì effect tar la populaziun, scriva la PS en ina communicaziun.
Suenter il na saja uss da tschertgar soluziuns equilibradas per l'avegnir. Il parlament stoppia preschentar ina proposta che cumpenseschia ils deficits da la segunda pitga, dentant betg sin donn e cust da famiglias, da la calssa mesauna u da persunas cun entradas bassas.
RR novitads 14:00+


text:
La Confederaziun duai sustegnair il project Sion 2026 cun fin a 994 milliuns francs, en il cas che la Svizra survegniss ils gieus olimpics. Il Cussegl federal ha deliberà in messadi che va ussa en il parlament.
Sper ina contribuziun al budget da realisaziun duai la Confederaziun er sa participar als custs per la segirtad e las investiziuns per implants da sport. La consultaziun saja stada positiva. Realisar gieus olimpics d'enviern saja ina gronda sfida per la Svizra - tant ord vista sportiva sco era politica, scriva il Cussegl federal.
RR novitads 17:00


text:
Mettler n’è betg il cumissari u il detectiv tipic, ma plitost in anti erox simpatic e senza fortuna. Sin il lectur spetgan dus cas criminals nua che Claudio Mettler daventa bunamain senza vulair ina figura centrala.
Questa giada scappa el da l’idilla da l‘Engiadin’Ota. En India sviluppa el in’idea turistica che daventa però fatala, ed en Nepal sa participescha el ad in’expediziun che finescha en in fiasco.
Daniel Badraun ha scrit in roman criminal plain scharm e spiert che viva da l’interacziun e da las relaziuns tranter ils caracters. Plinavant vegnan er integrads temas brisants sco drogas, sectas u il commerzi cun uffants.
RR actualitad 08:00


text:
Il deficit saja da contribuir oravant tut a dus fatgs: per l’ina il franc ferm che procura che clientella da tschep da la Germania e dals stadis dal Benelux na vegnian betg. Per l’autra saja l’aura betg stada buna, quai ch’haja medemamain procurà per damain entradas, scriva il directur Rudolf Büchi en ses rapport.
Igl è gia il segund onn en roda che las Pendicularas Mustér scrivan cifras cotschnas. L’onn passà è il deficit stà rodund 280’000 francs. Omadus onns èn era vegnidas fatgas amortisaziuns da passa 700’000 francs.
I dovra letgs
Per evitar tals deficits dovra quai dapli giasts, e per vegnir tar quels dovria quai letgs per osps. La realisaziun dal Ressort Catrina, che duai porscher var 700 letgs, haja perquai fitg gronda impurtanza, scriva Rudolf Büchi vinavant. Las Pendicularas Mustér vulan cumenzar a bajegiar quest ressort la primavaira 2016.


text:
Ina stgarsa maioritad en il Cussegl dals chantuns vul abolir l’imposiziun da taglias sin l'atgna locaziun. La chombra pitschna ha ditg Gea ad ina midada dal sistem cun 20:17 vuschs. Uschia duessan persunas che vivan en l'atgna chasa betg pli stuair pajar taglias sin la valur da l'atgna locaziun – ni sin nivel chantunal ni federal. Divergent dal Cussegl federal na duess quai dentant betg valair per abitaziuns secundaras, er sche quellas vegnian nizzegiadas sez.
La valur da l'atgna locaziun na vegn betg chapida.
Cun abolir l'imposiziun da taglias sin l'atgna locaziun sclereschian ins il sistem da taglia, di Roberto Zanetti da la Partida socialdemocratica. El è dentant il sulet da sia partida che vesa quai uschia. Paul Rechsteiner argumentescha che questa taglia procuria per gistadad tranter possessurs da chasas u abitaziuns e locataris e locatarias.
D'abolir quella è gia stà tema in per giadas en il parlament, ed è vegnida refusada gia duas giadas a l'urna. Uss sto anc il Cussegl naziunal debattar.


text:
Lai da Rims, Val Müstair (Foto M. Gustin)
Il chantun Grischun sa declera sco chantun triling e vegn percepì sco tal era da l'exteriur. Ma co è questa trilinguitad sa sviluppada? Co èn las relaziuns tranter las trais gruppas linguisticas sa midadas en il decurs dal temp? Co influenzava ed influenzescha la trilinguitad ils individis, las gruppas socialas, la politica, la religiun, las scolas e la legislaziun? E betg sco davos la dumonda: È la populaziun vairamain trilingua? N’èsi oz betg plitost da partir dad in continuum da monolinguitad individuala fin plurilinguitad?
Intgins dals temas menziunads sura èn vegnids discutads en il decurs da la perscrutaziun. Per auters mancan analisas actualas. En mintga cas exista il basegn d’infurmaziun e da discussiun. La Scola auta da pedagogia dal Grischun(SAPGR) e l'Institut per la perscrutaziun da la cultura grischuna (ikg) vulan sclerir il tema da la plurilinguitad grischuna en sias dimensiuns multifaras e metter en discussiun las diversas contribuziuns publitgadas en maniera digitala sin ina plattafurma d’internet.
La plattafurma online pluriling-gr.ch tracta divers aspects da la plurilinguitad. Entant che intgins artitgels pon sa sviluppar a basa d'ina presavida gia existenta, dumonda l’elavuraziun dad autras contribuziuns ina lavur da perscrutaziun fundamentala. Ina publicaziun online attractiva, che sa drizza ad ina vast public, pretenda en general criteris da preschentaziun specifics, tenor ils quals las contribuziuns duain vegnir preparadas per la publicaziun. Uschia vegn a nascher en il decurs dal temp ina rimnada d'artitgels bain fundads ed averts a la discussiun publica.
Il project ha l’intenziun da svegliar ina chapientscha approfundada per la plurilinguitad en il Grischun, da demussar lur ragischs e la cumplexitad da la relaziun tranter ed entaifer las gruppas linguisticas. En spezial duain era vegnir tematisads problematicas e svilups pli novs. Cunquai furnescha il project era material che gida a persunas interessadas da la politica, cultura, educaziun, scola, administraziun e.u.v. da relevar dumondas betg scleridas, d'intermediar tranter las gruppas linguisticas e da promover la chapientscha per l’atgna identitad e per quella dad auters.


text:
En il video chattà sin il telefonin, haja il fugitiv sirian da 27 onns annunzià in act da vendetga cunter la Germania, perquai ch'il pajais mazzia muslims. Ils Tudestgs na vegnian betg pli a durmir en ruaus, haja l’attentader ditg en ses video, uschia il minister da l’interiur da la Baviera, Joachim Hermmann a la conferenza da medias. Il fugitiv sa refereschia en ses video er sin Abu Bakr al-Baghdadi, il manader da la milissa da terror Stadi Islamic.
15 blessads - quatter grevamain
L’attentader che viveva dapi dus onns en Germania aveva planisà da far in attentat sin in festival da musica cun 2’500 visitaders. L'um da 27 onns n’è dentant betg vegnì d’entrar sin l’areal, perquai ch’el n’avevan nagin bigliet. El purtava in satgados cun avunda material explosiv per mazzar pliras persunas.
Malgrà ch’el n’ha betg pudì entrar al festival, è el tuttina sa siglientà en l’aria avant l’areal. L’attentader è mort. 15 persunas èn vegnidas blessadas, quatter grevamain.
Il festival è silsuenter vegnì rut gieu. Ils 2’500 visitaders han bandunà l’areal. Il lieu da explosiun è vegnì serrà. Polizia, pumpiers e l’ambulanza èn stads a lieu curt suenter l’explosiun. La citad Ansbach ha bun 40’000 abitants e sa chatta radund 40 kilometers davent da Nürnberg.
Smanatscha d'expulsiun per attentader
Sco il pledader dal ministeri da l'intern a Berlin ha ditg, avess l’um da 27 onns gì da vegnir renvià a la Bulgaria. I haja dà ina smanatscha da trametter il Sirian puspè en la Bulgaria, nua ch’el era vegnì registrà sco emprim. Pertge ch'el sa chattava anc adina en Germania, n'ha il pledader betg pudì dir. Cler saja dentant che la dumonda d'asil dal Sirian saja bain vegnida refusada, ch’el vegniva però vinavant tolerà en Germania.
RR novitads 06:00+


text:
«Ina saira, suenter avair passà Agnita en Transilvania, ma salidani, be da lunsch, dentant marcantas en lur identitad: las autas Carpatas! (…) Mi’olma muntagnarda sa dasda ed jau ma legrel da surmuntar las muntognas dentadas gia damaun, sur l’enconuschent Pass Fagarasan.»
Diari or da China
L’onn 2008 han gì lieu en la chapitala chinaisa Beijing ils gieus olimpics da stad. Quest diari da viadi rapporta en l’emprima part directamain dal grond eveniment da sport; en la segunda part vegnan intermediadas impressiuns dal viadi ch’è suandà tras la China.


text:
Ils 20 zercladur 2016 aveva la Corporaziun evangelica Zuoz-Madulain decidì cun 29 encunter 24 vuschs da betg vulair fusiunar cun las autras plaivs en Engiadin'Ota. La dumonda da reponderaziun da la suprastanza da la plaiv evangelica Zuoz-Madulain ha ussa purtà ina nova decisiun.
Psalms e dus chaleschs
La radunanza extraordinaria da la plaiv Zuoz-Madulain ha decidì cun 39 encunter 14 vuschs d'acceptar la proposta da reponderaziun e d’acceptar il contract da fusiun. Uschia van ussa tut las 8 plaivs da l'Engiadin'Ota tranter Segl e Cinuos-chel d'accord da fusiunar per ils 1. da schaner 2017. Discussiuns animadas han er chaschunà ils psalms da Sveling e dus chaleschs ch'èn en possess da la corporaziun da Zuoz-Madulain. La proposta d'in commember da surdar tut quai a la vischnanca politica n'ha la radunanza dentant betg acceptà.
Surmuntar vacanza
La suprastanza da la corporaziun evangelica Zuoz-Madulain ha da surmuntar uss in pèr mais en furma reducida. Sper il president, ch'era sa retratg per immediat suenter la decisiun il zercladur, è sortida anc in'ulteriura commembra da la suprastanza. Tenor il suprastant Roman Bezzola, che ha manà la radunanza extraordinaria, vessan ils commembers restants da savair surmuntar la vacanza fin che la nova organisaziun è en funcziun.
En ina radunanza cuminaivla la fin da november / cumenzament da december, vegnan a vuschar tut ils commembers da las 8 plaivs davart ils statuts da la nova organisaziun.
RR actualitad 07:00


text:
Atgnamain fissi sta planisà da far in festival cun workshops, DJs ed animaziun. Pervia dal coronavirus n'èsi dentant betg stà pussaivel da far quai en in grond rom. Fabian Florin alias Bane n’ha betg cumplettamain vulì annullar il festival ed ha perquai realisà quel en in rom pli pitschen.
Paraid legala grazia a la citad da Cuira
Sco Fabian Florin ha declerà a RTR ha la citad sustegnì fermamain il project. Uschia haja ella mess a disposiziun ina paraid che vegnia uschè u uschia stgarpada giu ils proxims onns. Sut circumstanzas legalas hajan ils artists pia pudì viver or lur fantasias.
Il graffiti è sa sviluppà. Oz sa numna quai Urban Art
Fin sentiment e concentraziun
Ils maletgs che sa sviluppan durant la fin d'emna èn fatgs cun premura. In artist per exempel lavura a moda fina in purtret d’ina dunna. Entras lingias finas cun il spray da colur survegn la dunna ina parita realistica. «Bax» sa numna l'artist. El è vegnì da Berna per pudair malegiar vid la paraid.


text:
Il campiun mundial e victur als gieus olimpics vul sa concentrar sin la segunda mesadad da la stagiun ed en spezial sin il campiunadi mundial il settember en l'Australia. El veglia nizzegiar il temp per sa revegnir, e per sa preparar sin la proxima cursa da la cuppa mundiala a Mont Sainte-Anne en il Canada.
Ina pausa tradiziunala
Nino Schurter ha gia desistì plirs onns da sa participar als campiunadis europeics. El ha gudagnà las emprimas quatter cursas da la cuppa mundiala da quest onn ed avant in’emna è el daventà per la 6avla giada campiun svizzer.
Medaglias tuttina pussaivlas
Era senza Schurter ha la delegaziun svizra bunas schanzas da recaltgar medaglias al campiunadi europeic a Darfo Boario Terme. Tar las dunnas defenda Jolanda Neff ses titel.
RR novitads 11:00


text:
8. […]
La tradiziun apostolica [della cardientscha] progredescha ella Baselgia sut igl agid dil Sogn Spert: La capientscha dils plaids e dellas caussas tradidas crescha. Seigi quei entras la contemplaziun ed il studi dils fideivels che mediteschan quei en lur cor (cfr. Lc 2, 19 e 51), seigi quei entras l’entelgientscha che vegn neu dall’experientscha dellas caussas spiritualas, seigi quei entras l’annunziaziun da quels ch’han retschiert il carisma della verdad en la successiun episcopala. Pertgei la Baselgia va el decuors dils tschentaners senza cal encunter alla plenezia della verdad divina, tochen ch’il plaid de Diu secumpleina en ella.
[…]
[…]
12. Damai che Dieus ha plidau ella sontga Scartira entras humans e sin moda humana (cfr. s. Augustin), duei igl interpret della sontga Scartira tschercar cun attenziun tgei ch’ils hagiografs
[v.d. ils auturs della sontga Scartira] han veramein vuliu dir per eruir tgei che Dieus ha veramein vuliu communicar cun lur plaids.
Per eruir l’intenziun dils hagiografs, ston ins tener quen denter auter dils geners litterars.
La verdad vegn numnadamein exprimida e proponida en moda differenta en texts diversamein historics, ni profetics ni poetics, ni è en auters geners d’expressiun.
Igl ei pia necessari ch’igl interpret enqueri il senn de quei ch’il hagiograf ha giu l’intenziun d’exprimer ed ha facticamein exprimiu (cfr. s. Augustin) en diversas circumstanzias, tenor las cundiziuns de siu temps e de sia cultura, culs geners litterars ch’eran lu en diever. Per capir pia en moda exacta quei ch’il sogn autur ha vuliu dir enten scriver, ston ins dar la duida attenziun, seigi allas cuminas ed originalas modas da sentir, d’exprimer e da raquintar ch’eran en diever al temps dil hagiograf, seigi allas disas e relaziuns humanas da lezs temps (cfr. Pius XII).
[…]
13. Ella sontga Scartira semanifestescha l’admirabla Sabientscha eterna che selai vegnir giu tier nus. […] Ils plaids de Diu exprimi en lungatg human ein daventai semeglionts al plidar dils carstgauns, sco gia il Vierv dil Bab etern, suenter haver priu las fleivlezias della natira humana ei sefatgs semeglionts als carstgauns.
14. […] Il plan de salvament, annunziaus ordavon, raquintaus ed explicaus dals sogns auturs, sesanfla en qualitad de ver plaid de Diu els cudischs dil Veder Testament, perquei han quels cudischs, inspirai da Diu, conservau lur valur eterna. «Tut quei ch’ei vegniu scret, ei vegniu scret per nossa instrucziun, sinaquei che nus pudeien contonscher la speronza entras quella pazienzia e quei confiert che vegnan dallas sontgas Scartiras» (Ro 15,4).
15. […] Ils cudischs dil Veder Testament, en particular – tenend quen della cundiziun della schlatteina humana avon il salvament daus da Cristus – manifestan a tuts tgi che Dieus ei e tgi ch’il carstgaun ei e la moda e maniera cun la quala il Diu gest e misericordeivel agescha culs carstgauns. Quests cudischs, malgrad ch’els cuntegnan caussas nunperfetgas e caducas, demuossan tuttavia ina vera pedagogia divina (cfr. Pius XI). En quels s’exprima in viv sensori per Diu; enten els ein custeivlas ductrinas partenent Diu conservadas, ina sabientscha saluteivla per la veta dil carstgaun, custeivels scazis d’oraziun, e, finalmein, en els ei zuppaus il misteri de nies salit. Ils cristifideivles duein pia retscheiver quels cun devoziun.
[…]
21. La Baselgia ha adina venerau las sontgas Scartiras sco il Tgierp sez de Cristus. Ella ha mai tralaschau, oravontut buc en la sontga liturgia, da senutrir dil paun della veta, seigi dalla meisa dil Plaid de Diu, seigi dil Tgierp de Cristus e da porscher quei als fideivels. Ella ha adina considerau e considerescha las sontgas Scartiras ensemen cun la Tradiziun sco regla suprema dell’atgna cardientscha. Ellas […] communicheschan nunmideivlamein il Plaid de Diu sez e fan resunar els plaids dils profets e dils apostels la vusch dil Spert Sogn. […]
[…]
25. Perquei eis ei necessari che tut ils clerics sefatschentien cun la Sontga Scartira entras permanenta e sontga lectura ed entras profund studi, oravontut ils sacerdots da Cristus ed ils auters che s’engaschan tenor lur clamada el survetsch dil plaid sco diacons ni catechets. Pertgei negin dad els duei daventar in «predicatur caviertg e superficial dil plaid da Diu, senza sezs tedlar el internamein» (s. Augustin). Els duein gie dar vinavon, specialmein enteifer la sontga liturgia, ils scazis evidents dil plaid divin als fideivels ch’ein affidai ad els. Medemamein monescha questa sontga sinoda instantamein tut ils cristifideivels, oravontut las cuminonzas religiusas, da s’appropriar dalla «surabundonta enconuschientscha da Cristus Jesus» (Fil 3,8) entras frequenta lectura dalla Sontga Scartira. «Sch’ins enconuscha buca la Scartira, munta quei ch’ins enconuscha buca Cristus» (s. Gieronas). Els duein perquei s’avischinar cun plascher als sogns texts, seigi entras la sontga liturgia ch’ei pleina da plaids divins, seigi entras devoziusa lectura, ni seigi entras semegliontas iniziativas ed auters mieds che sederasan cun approbaziun e sut la tgira dils pasturs dalla Baselgia a moda ludeivla e dapertut el temps hodiern. Els duein denton tener endamen che la lectura dalla Sontga Scartira duei esser accumpignada dall’oraziun per la finala daventar in discuors denter Diu e carstgaun. Pertgei «cu nus urein, plidein nus cun el; cu nus legin ils plaids divins, udin nus el» (s. Ambrosi).
Ils superiurs dalla Baselgia, «als quals la ductrina apostolica ei confidada» (s. Ireneus), duein accumpignar a buna moda ils fideivels ch’ein affidai ad els viers in diever responsabel dils sogns cudischs, specialmein dil Niev Testament ed oravontut dils Evangelis. Quei duei succeder entras translaziuns dils sogns texts ch’ein accumpignadas dad explicaziuns necessarias e sufficientas, per ch’ils affons dalla Baselgia sappien far diever dalla Sontga Scartira a moda segira e cun profit e vegnien tschaffai cumpleinamein da siu spért.
Ultra da quei duein vegnir preparadas ediziuns dalla Sontga Scartira cun annotaziuns instructivas per diever da nuncristians ed adattadas a lur relaziuns. Ils pasturs dallas olmas ed insumma tut ils cristians duein mirar da derasar ellas cun sabientscha e prudientscha.
26. Entras la lectura ed il studi dils sogns cudischs duei «il plaid dil Segner sederasar cun ried e vegnir glorificaus» (2 Tes 3,1). Il scazi dalla revelaziun ch’ei confidaus alla Baselgia empleini adina pli fetg ils cors dils carstgauns. Sco quei che la veta dalla Baselgia crescha dalla stedia frequenza dil misteri eucaristic, aschia eis ei lubiu da sperar sin in niev impuls dalla veta spirituala neu dalla veneraziun carschenta per il plaid da Diu che «resta en perpeten» (Jes 40,8; cfr. 1 Pd 1,23–25).
Cun agid da quei simbol san las contribuziuns davart ils texts biblics vegnir abonnadas cun il sistem da RSS.


text:
Dyspraxie ist in der breiten Öffentlichkeit wenig bekannt und wird von einigen Lehrern immer noch missverstanden. Vor vielen Jahren wurden sie beschuldigt, ungeschickte oder ungebildete Kinder zu sein.
Fabienne Clément
36.9° (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Quest dumber vul l'assicuranza d'accidents ussa sminuir per passa il dubel fin il 2020.
Gia il 2010 aveva ella perquai lantschà in program da prevenziun. Fin uss na sajan ins però betg vegnì pli datiers da questa finamira, communitgescha la SUVA. Per tuttina anc cuntanscher quella valia ussa perquai da far anc dapli stentas.
I mancan il temp e la sistematica d'instruir segirtad
La finamira betg cuntanschida na fetschia betg surstar: il squitsch da temp e la mancanza da sistematica chaschunian accidents a la lavur. L'assicuranza ha perquai introducì ina glista cun reglas essenzialas. Tar 3 da 5 accidents mortals na saja numnadamain almain 1 regla essenziala betg vegnida respectada.
RR novitads 11:00


text:
Ils detaglists svizzers han vendì damain il mais da favrer. La svieuta è sa reducida per 5% cumpareglià cun il schaner – e per prest 7% cumpareglià cun il favrer avant in onn. Quai scriva l'Uffizi federal da statistica. La raschun per il regress èn las mesiras dal Cussegl federal cunter la pandemia da corona. La regenza ha serrà la mesadad da schaner las butias che na vendan betg chaussas dal mintgadi.
Tenor l'uffizi sajan las cifras dentant fitg differentas. Tar mangiativas ed en il commerzi online haja dà in veritabel boom, entant ch'il sectur «Non-Food» saja crudà ensemen.


text:
En lultima episoda da las istorginas or dal «Gôt Miraculous» nè Lina Lieur betg dal tuttafatg cuntenta. Lepisoda «Vatta da zücher» raquinta da las quaidas da Lina Lieur – betg chella avess da patir fom, ma ad ella mancan ils bulieus u la pumaraida chèn da chattar la stad en il «Gôt Miraculous». Tge cletg che Tschuetta Rut ha bunas colliaziuns cun Rinaldo Rat. El ha numnadamain en ses tschaler in bun sirup d«Ampchampua». Text: Dominique Dosch
Gôt Miraculous: Vatta da zücher - Vallader
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Inversadura tèrmica
A se parla de inversadura termica quand che la temperadura l’aumenta con la quòta. Come che ind l’inversadura tèrmica el gradient tèrmich vertical l’è maggior de zero, l’inversadura tèrmica la gh’ha ona elevada stabilità atmosferega. [1]
Tipi de inversadurModifega
Inversadur tèrmich per irradazionModifega
A hinn di inversadur tèrmich con fondament in sul soeul che se ingeneren quand che el ciél l’è serén e la ventilazion débol o assenta. De nòtt el soeul el se refrèggia per irradiazion, de conseguenza el ven frècc anca el strat de aria pussèe visin al soeul che ‘l risulta inscì pussée frècc de l’aria che la stà de sora. [1]
Inversadur tèrmich per subsidenzaModifega
A hinn di inversadur tèrmich a partì di 800-2000 meter de quòta che s’ingeneren a càosa del riscaldament di mass d’aria in discesa in di àerej de bassa pression. [1]
Cintur tèrmichModifega
A hinn di inversadur tèrmich che s’ingeneren in sui disces di montagn, per via di vent che di montagn vegnen de nòtt giò a vall e se scalden per compression adabatega de già che pussée giò a vall la pression atmosferega a l’è pussée alta. [1]
Inversadura tèrmica stratosfericaModifega
De là de la tropopausa, in del’ozònosfera, cioè la stratosfera, la temperadura l’aumenta con la quòta, a càosa del’assorbiment de la radazion che ‘l succed in del strat de ozòno [1]
Inversadur termich e inquinament atmosfereghModifega
I mòti verticaj poden nò andà oltra l’inversadura tèrmica inscì che i inquinant tenden a stragh de sòta prèss a la base de l’inversadura tèrmica. De sorapù l’inversadura tèrmica con base al soeul a l’è è anca ‘na condizion bona de fa sviluppà i nebbi.[1]
Vos correlaaModifega
RiferimentModifega
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Mario Giuliacci (2010). Manuale di meteorologia (in italian). Alpha Test, 263-365. ISBN 88-483-1168-7.


text:
Aus der Kirche Santa Maria degli Angeli interpretieren die Barokchisten, das Orquesta Barocca de Sevilla, der Schweizer Radio- und Fernsehchor und der Chor der weissen Stimmen der Clairiere unter der Leitung von Diego Fasolis die berühmte geistliche Komposition von Johann Sebastian Bach.
Roberta Pedrini
RSI
Barocchisti e coro della Svizzera italiana
Dir. Diego Fasolis
Coro Clairière
Orquestra Barroca de Sevilla
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Antigone
Antigone (grec vegl AvtιYόvn) è ina figura da la mitologia greca. Ella era la figlia dad Edipus e Iocaste. En sia furma classica è il mitus enconuschent surtut tras la tragedia da Sofocles ch’è probablamain vegnida preschentada l’emprima giada l’onn 442 a.C.[1] Dasperas datti er autras funtaunas che sa differenzieschan per part da Sofocles. Il mitus d’Antigone tutga tar il Ciclus da Teba che furma sper il Ciclus da Troja in dals dus gronds ciclus mitics da l’antica greca.
La famiglia dad Antigone[modifitgar | modifitgar il code]
Antigone nascha da la lètg incestuusa dad Edipus e da sia mamma Iocaste. Confurm a la profezia aveva Edipus mazzà ses bab e maridà sia mamma. Suenter avair realisà il succedì, chava Edipus or a sasez ils egls e va en l’exil a Colonos sper Athen. Antigone accumpogna il bab tschorv. Cur che l’aug Creon vul rapinar Antigone, vegn l’erox Teseus en agid ad ella. Suenter la mort dad Edipus returna Antigone a Teba per impedir il duel ch’era vegnì profetisà tranter ses dus frars.
Suenter che Edipus era ì en exil avevan ses dus figls Polineices ed Eteocles exequì communablamain la pussanza a Teba. Ma pli tard stgatscha Polineices Eteocles. Eteocles sa retira ad Argos, furma là in’armada ed attatga las set portas da Teba. Davant sis portas da la citad gudogna Eteocles las battaglias; ma davant la settavla porta capita quai che Antigone vuleva evitar: ils dus frar sa duelleschan e mazzan in l’auter.
Il destin dad Antigone[modifitgar | modifitgar il code]
Creon, il nov retg da Teba, relascha sin quai in scumond da sepulir Polineices, perquai ch’el duaja avair tradì la patria. Tgi ch’emprovia tuttina da sutterrar el, vegnia sentenzià a la mort. Ma Antigone tschenta l’atgna conscienza sur la lescha terrestra e crai da stuair obedir als dieus pli fitg ch’als umans. Perquai cumenz’ella cun ils rituals da sepultura prescrits dals dieus. Er sia sora Ismene na vegn betg da persvader ella, da betg far quai.
Cun il funeral simbolic pussibilitescha Antigone bain a ses frar d’entrar en il Hades. Ma ella vegn traplada d’in guardian e manada avant Creon. Antigone defenda si’ovra e sa mussa pronta da prender sin sasezza las consequenzas. Er l’agid da sia sora Ismene, che vul far crair Creon d’er esser stada involvida en il succedì, n’accepta Antigone betg.
Creon sentenziescha a la mort Antigone. Ella duai vegnir sutterrada viva, e quai schebain ch’ella è la spusa futura da ses figl Haimon. Antigone survegn bain avunda nutriment per pudair s’enriclar; ed er Haimon prenda partida per ella, ma vegn refusà da ses bab. Pir suenter ch’il profet Teiresias ha annunzià a Creon in mortori en l’atgna famiglia, sa mussa quel pront da dar suenter. Ma igl è gia memia tard: Antigone, serrada en ina praschun sutterrana, sa suicidescha per prevegnir a la mort da la fom. Ed era Haimon, udind da la fin tragica da sia marusa, suonda ella senza che ses bab vegnia d’impedir quai.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Sin questa versiun sa basa er la descripziun en quest artitgel. Per tudestg è il cuntegn vegnì popularisà da Gustav Schwab en si’enconuschenta ediziun Die schönsten Sagen des klassischen Alterthums. Nach seinen Dichtern und Erzählern. S. G. Liesching, Stuttgart 1838–1840.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- George Steiner: Antigonen. Geschichte und Gegenwart eines Mythos. Hanser, Minca 1988 ISBN 3-446-14850-7
- Lutz Walther e Martina Hayo: Mythos Antigone. Texte von Sophokles bis Hochhuth. Antologia. Reclam, Leipzig 2004 ISBN 3-379-20100-6
- Werner Theurich: Antigone. Ein Mythos und seine Bearbeitungen. Königs Erläuterungen Spezial. Hollfeld: Bange Verlag, 2009. ISBN 978-3-8044-3041-9


text:
Saint-Marcel (AO)
Saint-Marcel l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 1 321 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 42 km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brissogne, Cogne, Fénis, Nus, Quart.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nina Gansner-Hemmi resta presidenta communala da Seewis en il Partenz. A la radunanza communala da la gievgia saira è ella vegnida reelegida. Era confermà en ses uffizi è il suprastant Christian Boner. Da nov en suprastanza entra Hans Jegen-Ladner.
Plinavant han ils da Seewis approvà il preventiv per il 2020. Quel prevesa in gudogn da bun 40'000 francs. Quai tar expensas da var 6,9 milliuns francs. Investiziuns èn planisadas per var 1 milliun francs.
Il pe da taglia resta tar 110% da la taglia chantunala simpla.
RTR novitads 08:00


text:
Fernando Alonso
Fernando Alonso Díaz (Uviêd, 29 ad Luj dal 1981) 'l è un pilòta ad màchini spagnōl ad Formula 1 e 'l à vins i campiunâ mundiài dal 2005 e 2006 cun la scuderìa Renault. 'L Asturiàṅ adès al cór par la nòstra Scuderia Ferrari ad Maranèl e al n gh'à minga di prubléma a far-as inténdar parchè al dascór dimóndi bèṅ in itagliàn óltre che in ingléś.
Biugrafìa
Gl'inìsi
Alonso al taca a cùrar in màchina cun i kart, vinsénd 13 tìtui fra i śóvan, a rivàr a 'l 1997. In dal 1998 al vèṅ aduciâ p'r Adrián Campos, ex pilòta dla Minardi, ch'al gh fà pruàr na Formula 1 in dal sircùit 'd Albacete e 'l Asturiàṅ al fà védar ch'al gh sà far faghénd al stés tèmp dal vèć pilòta Marc Gené.
In segùit Campos al al fà cùrar in dal campiunàt World Series by Nissan e Alonso al riva prim baténd al rivàl Manuel Giao p'r un punt.
Alonso al fà pò da culaudadór par la scuderìa Minardi ad Fënza e al cur p'r al Team Astromega in dla Formula 3000 finénd quàrt, péna da drē a un śóvan Mark Webber.
2001: al debùt in Formula 1 cun la Minardi
In dal 2001 Fernando al fà al sò debùt in Formula 1 al vulànt dna Minardi: la màchina l'éra quél ch'l'éra, Alonso al mùcia śèr punt a la fiṅ d'l an, ma Flavio Briatore, al manager dla Benetton, al gh véd in lung e al al mét sóta cuntràt cuma culaudór p'r al 2002. Par la Renault, che in cal mèntar l'iva tòlt al pòst dla scuderìa ad Trevìś, al Spagnōl al fà sù quèl cuma 1642 gir ad test. Briatore al al tóś acsè par 'l an ch'al gh'à da gnir, a fiànc ad Jarno Trulli al pòst ad Jenson Button.
2003-2006: I sucès cun la cà francéśa
In dal 2003 Fernando al taca a catàr sù i prim riśultâ dla sò caréra: in dal gran prèmi dla Maléśia al partìs in Pole Position, in Braśìl al riva tèrs in na gara suspindùda prima dal tèmp mèntar in Ungherìa al vins la sò prima gara dupiànd la Ferrari dal futùr campiòṅ dal mónd Michael Schumacher. Alonso al finìs 'l an al sèst pòst in clasìfica cun 55 punt e quàtar pòdi.
In dal 2004 al mucia incóra quàtar pòdi ma sénsa vìnsar gnanc na gara ma tulénd la Pole Position in dal gran prèmi ad Francia.
Al 2005 'l è 'n an 'd òr par 'l Asturiàṅ ch'al riva tèrs in Austràglia ('l éra partî tredicéśum!) ma pò al mét in fila tri sucès òṅ a drē a c'l àtar parténd da la Pole Position (Maléśia, Bahrain e San Marèṅ) e piasànd-as in sima a la clasìfica. Al rivàl più impurtànt par lò 'l è al Finlandéś Kimi Räikkönen ma a Fernando a gh basta vìnsar in Francia, Germàgna (Nürburgring e Hockenheim) e in Cina, śuntànd-ag soquànt pòdi, par dvintàr al 25 ad Setémbar dal 2005 campiòṅ dal mónd in Braśìl. Anc par via di punt purtâ par Giancarlo Fisichella, la Renault la vins anc al tìtul di custrutór.
Fernando al vins al tìtul anc 'l an dòp, sèmpar cun al vulànt dla Renault in dal sò maṅ, cla vòlta chè còntra 'l ferarìsta Michael Schumacher. Al spagnól al partìs bèṅ vinsénd subìt in Bahrain e in Austràglia e rivànd secónd in Malèśia, muciànd acsè 28 punt còntra i 11 dal tedésc in rós. Turnâ in Europa al parìva ch'al ròbi però i psìsan cambiàr anc parchè Schumacher al vins a Iommla e a cà sua a 'l Nurburgring ma pò Alonso al gh rispónd a la sò manéra rivànd prim in Spaggna, Mònac, Gran Bretàggna e Cànada. La Ferrari la próa a far-as sóta vinsénd in di Stat Unî, Frància e Germàgna, sfrutànd anc al fat che in cal mèntar al gumi druàdi da lē (al Bridgestone) i anàvan méj ad quéli dla Renault (al Michelin) e che la federasiòṅ l'iva pruibî a la cà francéśa ad druàr un śavàj ciamâ Mass Damper ch'al la fava andràr più in présia spustànd i péś da na banda a cl'atra. A tri gari da la fiṅ 'l Asturiàṅ al gh'iva sōl dū punt ad vantàś su 'l rivàl quand Michael al vins in Cina e al gh và para ma 'l è pò prim par via di riśultâ più bèi. La śvòlta la riva in Giapòṅ quand Schumacher al śbraga al mutór quand 'l éra prim e Alonso al vins al mundiàl rivànd pò secónd in Braśìl da drē a Felipe Massa. Anc la Renault la vins al sò tìtul.


text:
Causa il coronavirus han ils medis pia bler damain pazients che vegnan en la pratica per ina consultaziun. Quai ha consequenzas per la gronda part dals medis da chasa en Grischun, sco er per ils pazients ch'interrumpan il tractament u consulteschan memia tard il medi.
Ils pazients sa tegnan vid la recumandaziun dal BAG e na vegnan perquai betg pli tar nus en pratica.
Sper la lavur dals medis da chasa da consultar u bain testar ils pazients cun sintoms da corona, consista la lavur dal medi oravant tut d’ina cussegliaziun al telefon. Numnadamain la tgira dals pazients ch'èn a chasa en quarantina. Quai conferma ina retschertga betg represchentativa en Engiadin’Ota e la Valposchiavo. Ma er Heidi Jörimann, la presidenta da l'Uniun grischuna da medis sco er Edith Öchslin-Decurtins conferman ch'i dettia actualmain blers telefons.
La cussegliaziun via telefon na remplazzia però betg dapertut la lavur ch'i dettia uschiglio en pratica, uschia Edith Öchslin-Decurtins vinavnat. Ella sappia gia da plirs che hajan reducì il pensum da lavur per 50% perquai ch'i bastia per far tut ils telefons e tractar cas urgents. Uschia ha er il persunal da pratica pauca lavur. Perquai è lavur curta uss er in tema tar ils medis da chasa.
Ils blers che jau hai dumandà han gia reducì per la mesadad il pensum da lavur... uschia che jau poss sminar che blers medis han annunzià lavur curta.
Lavur curta
Cunquai che las entradas èn sa reducidas tar ils medis da chasa per part per fin 80%, han gia plirs inoltrà ina dumonda per lavur curta. Uschia per exempel er la pratica da Lüzza Campell. Er Edith Öchslin-Decurtins quinta ch'ina gronda part dals medis annunzian lavur curta. Che quai giaja vi da l'existenza da tscherts medis da chasa na crai ella però per il mument betg.
Ospitals na dovran anc betg agid
Gist perquai che blers medis da chasa han actualmain pauca lavur ha l'Uniun grischuna da medis instradà ina retschertga tar ils commembers, uschia la presidenta Heidi Jörimann. Quai cun la dumonda, tgi che pudess gidar en ils ospitals. Ella haja gia survegnì bleras annunzias e plinavant dettia er in portal nua ch'ils medis possian s'annunziar. L'uniun tramettia lura quellas datas als ospitals.
Tenor las experientschas dad Edith Öchslin-Decurtins n'è l'agid dals medis da chasa però anc betg necessari. Er ils ospitals hajan tramess a chasa tut ils pazients che na stoppian betg esser là. Ed ussa spetgian er ils medis dals ospitals sin la lavur gronda.


text:
Donne sull'orlo di una crisi di nervi
Donne sull'orlo di una crisi di nervi (Dóni in s'l órul dna criśi ad nèruṿ) 'l è na cumèdia dal 1988 ad Pedro Almodóvar ch'al tōś na quàlc ispirasiòṅ da l'òpra La vóś umàna 'd Jean Cocteau.
Al film 'l à vins 5 prèmi Goya in Spaggna (cun quìndas candidadùri) e 'l è stâ preśentâ a 'l 45śum Fèstival ad Venèsia.
La canta ch'la s sènt a 'l inìsi dal film l'è "Soy infeliz" dla Lola Beltrán.
Sunt
La Pepa (Carmen Maura), na dóna ad Madrid ch'la dà la sò vóś par dupiàr i film, la ricév un mesàǵ da Iván (Fernando Guillén), sò cumpàgn ad lavōr cum in dla vita, ch'al gh diś che fra lōr dū l'è finìda. Lē la próa in tut al manéri ad dascóra sèg par dir-ag ch'la gh'à 'd avér un putèṅ ma la n gh la cava minga parchè lò 'l è drē a partìr par Stucólma. La Pepa la créd che lò al s in vaga insém a sò mujér Lucía (Julieta Serrano) quànd lē invéci la pénsa 'l cuntràri. La véra l'è che lò al gh'à n'atra dóna incóra, l'avucàta Paulina Morales (Kiti Manver).
Durànt cla giurnàda lè, la Pepa la ricév in dal sò apartamènt, ch'la vōl dar in afìt, la sò amìga Candela (María Barranco), ch'la s cata in di guàj p'r avér uspitâ da lē di terurìsta, Carlos (Antonio Banderas), fiōl dal sò amànt, e la sò muróśa Marisa (Rossy de Palma), chi èṅ vgnû lè par védar 'l àtic sénsa savér ad chi 'l fus dabòṅ. I s śòntan pò anc la Lucía, dū pulisiòt e 'n tècnic dal telèfun ch'al gh'iva da giustàr-al ma che la Pepa l'iva śbatû śò par la fnèstra.
La Lucía l'è incasàda négra cun sò marè e la decìd 'd andàr a 'l aerupòrt cun na pistòla par masàr-al. Sōl la Pepa la pōl far quèl.


text:
49% da tuts uffants naschids l’onn 2012 discurran a chasa mo tudestg. In bun terz è biling, discurra pia duas linguas e 4% discurran schizunt trais linguas.
En il rom spetgà
Per 30% dals uffants è tudestg la segunda lingua e 62 uffants (22%) han memia paucas enconuschientschas da tudestg per la scolina. Els survegnan il cussegl da sa participar al program da promoziun tempriva. 15% dals uffants pledan be ina lingua estra e n’han praticamain nagin contact cun la lingua tudestga.
276 geniturs han survegnì il questiunari e sulet dus n'han betg tramess enavos el. Evaluà ha l’Universitad da Basilea lura 271 questiunaris valaivels.
RR novitads 12:00


text:
Behrami ha gia giugà il 2006 en Germania, il 2010 en l’Africa dal Sid ed il 2014 en la Brasilia. Cunquai è il Tessinais l’emprim svizzer cun quatter campiunadis mundials en ses palmarès ed uschia er ina part d’in club da legendas. Quatter campiunadis mundials han tranter auter er giugà Pele, Diego Maradona, Ronaldo, Oliver Kahn u Thierry Henry.
Malgrà ch’ils campiunadis mundials en Russia èn ses davos da la carriera, è Valon Behrami anc adina ina figura centrala en la naziunala svizra, in giugader clav. Cun sia experientscha e ses ferm caracter gioga il giugader da 33 onns dentant er in’impurtanta rolla sper la plazza da ballape.
Ferm caracter ed adina positiv
Durant tut quels 16 onns che Valon Behrami è gia profi n’è dentant betg tut ì adina sco giavischà. Als campiunadis mundials dal 2010 en l’Africa dal Sid ha Behrami per exempel survegnì la carta cotschna gia en il segund gieu da gruppa cunter il Chile, uschia ch’il turnier è stà a fin per el strusch che quel aveva cumenzà. Plinavant è Behrami er adina puspè vegnì franà da blessuras. Ma il cumbattant da l’equipa è er adina puspè stà sin pes.
A ses davos campiunadis mundials vul Valon Behrami anc ina giada cumbatter fin la davosa secunda, per uschia er dumagnar la finamira svizra, ils quart-finals. Quai fiss il punct sin l’i en sia lunga carriera en il tricot da la naziunala svizra.
RR actualitad 17:00


text:
Il Sursilvan Corsin Tuor, naschì 1963 e creschì si a Trun, daventa nov manader musical da la Bayerische Brass Band Akademie (3BA). Sco quai che l'academia scriva en ina communicaziun uffiziala, intensiveschia ella cun quai la collavuraziun cun Corsin Tuor. En temp da malsegirezza en la scena da cultura, veglian omaduas varts accentuar la stabilitad ed investir en il futur. L'academia è enconuschenta en Baviera ed en la scena da brass cun la scursaniziun «3BA», ella sa cumpona da quatter differentas bands. Davent dal schaner 2021 surpiglia Corsin Tuor la batgetta sco schefdirigent e manader artistic da la 3BA Concert Band, la campiunessa actuala da las brassbands da la Germania.
Igl è ina furmaziun ch'è avanzada ils davos onns en l'elita da las brassbands europeicas. Cun trais ulteriuras furmaziuns giuvenilas dispona la3BA d'in grond potenzial per tegnair e sviluppar la qualitad. «Jau ma legrel fitg da surpigliar quest'incarica», ha Corsin Tuor declerà suenter la communicaziun uffiziala. El daventa successur da Benjamin Markl che resta dentant commember da la squadra da dirigents da la 3BA. Al campiunadi europeic dal matg 2019 a Montreux ha quella cuntanschì il meglier restultat en sia istorgia. El sa legria nunditg da pudair surdar a Corsin Tuor la batgetta da schefdirigent e da pudair collavurar vinavant cun el, ha Benjamin Markl declerà.
Il Sursilvan maina il mument la Brass Band Berner Oberland e la Brass Band Fröschl Hall en il Tirol, vitiers è el bandleader da la Mountain Swing Big Band. En pli instruescha el a la Scol'auta d'art a Berna ed è manader da la partiziun dals instruments da sturs, batteria sco era musica e moviment da la Scola da musica da la citad da Lucerna. Corsin Tuor abita cun sia famiglia a Sempach.


text:
Duvin
Duvin a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 84 abitant e una süperfiss de 17.93 km², e al se tröva a una altitüden de 1180 meter sura al livel del mar.
El cumün de Duvin a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Pitasch, Riein, Safien, Sankt Martin, Suraua. La lengua püssee parlada in de la comunità de Duvin l'è el rumanc sursilvan.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Duvin l'è menziunaa la prima volta inturen a l'an 840 col nom de Auna.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Duvin in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Sin las Filippinas vul il nov president Rodrigo Duterte puspè introducir la paina da mort. Suenter sia entrada en uffizi la fin da zercladur dumondia el il congress da far quai, ha ditg Duterte.
Plinavant dettia el a la polizia il cumond da sajettar sin commembers da bandas criminalas. Er duaja valair in scumond d’alcohol sin plazzas publicas suenter las duas la notg. Uffants na dastgian er betg pli esser per las vias persuls la notg.
Durant ses cumbat electoral aveva Duterte annunzià da cumbatter rigurusamain la criminalitad e la corrupziun. Ses adversaris avevan avertì d’in return ad ina dictatura per cas che Duterte vegniss president.
RR novitads 06:00


text:
Il mument na vegnia nagina dumonda da stgarpar giu il bajetg inoltrada, quai han ils possessurs confermà. La raschun saja ch'i ils potenzials investiders stoppian sclerir pliras chaussas. Lavurs da stgarpar giu il bajetg vegnan pajadas da l'assicuranza sulet sch'ellas vegnian fatgas en ina etappa e betg en duas.
Maisa radunda ha examinà pussaivladads
Ina maisa radunda clamada da la tgira da monuments grischuna haja examinà pussaivladads per ina limita da temps als potenzials cumpraders. Ils proxims 10 mais vegnian els ad examinar las pussaivladads e lura vegnian ins a decider co vinavant, scrivan ils possessurs.
Segirtad sto esser garantida
Sco il president da vischnanca da Trun Dumeni Tomaschett ha ditg saja impurtant che la segirtad saja garantida surtut per la via gist dasper la chasa en il quartier da Pustget. Ils possessurs scrivan ch'els veglian sclerir cun experts co segirar la chasa era per l'enviern ed ils proxims mais.
RR actualitad 12:00


text:
L'allianza da rebels sustegnida dals Stadis Unids haja attatgà ord l'aria in quartier en l'ost da la citad da Rakka rapporta il post d'observaziun per dretgs umans che stà datiers a l’opposiziun.
SI dà tut per defender sia chapitala
I vegnia a dar in cumbat vehement, han communitgà ils rebels. Ils miliziunaris dal SI «vegnian a murir per defender lur uschenumnada chapitala». Il SI aveva proclamà Rakka sco chapitala da lur stadi. Tenor l’allianza dals rebels saja reuschi a var 200’000 persunas da fugir da Rakka.
Cumbats per Rakka dapi onns
Suenter la re-conquista da Mossul vala Rakka sco la pli impurtanta citad ch'è anc en ils mauns dal Stadi Islamic. Il SI aveva conquistà la citad dal 2014 dals rebels. Ils cumbats per Rakka duran dapi il november da l'onn passà.
RR novitads 11:00