text:
1Nayexma ga wüxi ga yatü ga iḏaawecü ga Dácharugu ãẽ́gacü. Rü nüma rü naẽya̱xgü ga María rü Marta rü ĩãne ga Betániãcü̱̃ã̱x nixĩgü. 2Rü yema María iyixĩ ga Cori ga Ngechuchucutügu pumara bacü rü ñu̱xũchi ngĩyaemaã ínapicutücü. Rü guma Dácharu ga iḏaawecü nixĩ ga ngĩẽneẽ. 3Rü poraãcü niḏaawe ga Dácharu. Rü yemaca̱x ga naẽya̱xgü, rü Ngechuchuxü̃tawa imugagü, rü ngĩgürügügü: “Pa Corix, cumücü ya Dácharu ya nüxü̃ cungechaü̃cü rü niḏaawe”, ngĩgürügügü. 4Rü yexguma yema orexü̃ naxĩnügu ga Ngechuchu, rü ñanagürü: —Ngẽma ḏaawe rü tãũtáma yumaã inayacua̱x. Natürü niḏaawe na duü̃xü̃gü nüxü̃ nadaugüxü̃ca̱x na ñuxãcü naporaxü̃ ya Tupana rü ñuxãcü choma i Nane rü ta na chaporaxü̃ —ñanagürü. 5Rü Ngechuchu poraãcü María rü Marta rü Dácharuxü̃ nangechaü̃. 6Natürü yexguma nüxü̃ naxĩnügu ga na yaḏaawexü̃ ga Dácharu, rü tama paxa ínayadau. Rü taxre ga ngunexü̃ãmatama yexma narüxã̱ũ̱x ga yema nachica ga nawa nayexmaxü̃wa. 7Rü yixcama ga yemawena rü toxü̃ ñanagürü: —¡Ngĩxã rü wena Yudéaanewa taxĩ! —ñanagürü. 8Rü toma ga norü ngúexü̃gü rü ñatarügügü nüxü̃: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, yexwacatama nixĩ ga yémacü̱̃ã̱x ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü yexma nutamaã cuxü̃ ímuxũchigüchaü̃xü̃. ¿Rü tü̱xcüü̃ wena ngẽ́ma cuxũxchaü̃ i ñu̱xmax? —ñatarügügü. 9Rü Ngechuchu rü tomaã nüxü̃ nixu ga wüxi ga ore na nüxü̃ tacua̱xgüxü̃ca̱x na tauta nawa nanguxü̃ na nayuxü̃ ga nümax. Rü ñanagürü toxü̃: —¿Taux e̱xna i wüxi i ngunexü̃ rü 12 i ngora nawa ngẽxmaxü̃? Ngẽxguma texé ngunecü ixũxgu rü tama ṯacümaã itayarüña, erü tümaca̱x nangóone. 10—Natürü ngẽxguma wüxie chütacü ixũxgu rü ngẽmáãcü ṯacümaã itayarüña, erü tümaca̱x naxẽãne —ñanagürü. Rü yemaãcü nanango̱xẽẽ na tauta nawa nanguxü̃ na nayuxü̃ ga nümax. 11Rü yemawena ga Ngechuchu rü ñanagürü toxü̃: —Tamücü ya Dácharu rü napemare. Natürü ñu̱xma rü tá chayaḇaixãchixẽẽ —ñanagürü. 12Rü yexguma ga toma ga norü ngúexü̃gü rü ñatarügügü: —Pa Corix, ega napemaregu, rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x na naxca̱x tá yataanexü̃ —ñatarügügü. 13Natürü ga Ngechuchu rü nüxü̃ nixuxchaü̃chire̱x ga Dácharu ga marü na nayuxü̃. Natürü ga toma nüxü̃ tacua̱xgügu rü na napemarexü̃chigaxü̃ yiĩxü̃ ga tomaã yaxuxü̃. 14Rü yexguma ga Ngechuchu rü meãma tomaã nüxü̃ nixu rü ñanagürü: —Dácharu rü marü nayu. 15—Natürü choma rü chataãẽ na tama ngẽ́ma changẽxmaxü̃, erü ngẽmaãcü nixĩ i namemaẽxü̃ i pexca̱x na choxü̃́ peyaxõgüxü̃ca̱x. ¡Rü ngĩxã rü ítayadaugü! —ñanagürü. 16Rü yéma nayexma ga totanüxü̃ ga Tumachi ga Wüxigu Buexü̃ ga Taxree̱xpǘxü̃maã, naxugüxü̃. Rü nüma ga Tumachi rü ñanagürü toxü̃: —¡Ngĩxã i yixema rü ta ngẽ́ma taxĩ na wüxigu Ngechuchumaã iyuexü̃ca̱x! —ñanagürü. 17Rü yexguma Betániãwa tomaã nanguxgu ga Ngechuchu, rü marü ãgümücü ga ngunexü̃ nangupetü ga na iyata̱xgüãxü̃ ga Dácharu. 18Rü guma Betániã rü Yerucharéü̃ãrü ngaicamana nayexma. Rü maneca tomaẽ̱xpü̱x ga kilómetru nixĩ ga norü yaxü̃. 19Rü muxü̃ma ga Yudíugü rü Dácharueya̱x ga Marta rü Maríaxü̃tawa naxĩ na ngĩxü̃ yataãẽxẽẽgüxü̃ca̱x, yerü nayu ga ngĩẽneẽ. 20Rü yexguma Marta nüxü̃ cua̱xgu ga marü na ínanguxü̃ ga Ngechuchu, rü nüxü̃ iyatüxãchi. Natürü ga María rü ĩxgutama irüxã̱ũ̱x. 21Rü Marta rü ngĩgürügü nüxü̃ ga Ngechuchu: —Pa Corix, yexguma chi cuma cunuma̱xgu rü tãũ chima nayu ga chaueneẽ. 22—Natürü choma nüxü̃ chacua̱x na woo i ñu̱xma na nayuxü̃, rü Tupana tá cuxna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i naxca̱x ícuc̱axü̃ —ngĩgürügü. 23Rü Ngechuchu ngĩxü̃ nangãxü̃ rü ñanagürü: —Cueneẽ rü wena tá namaxü̃ —ñanagürü. 24Rü Marta ngĩgürügü nüxü̃: —Ngẽmáãcü nüxü̃ chacua̱x rü wena tá namaxü̃ i ngẽxguma nagu̱xgu i naãne rü ngẽxguma wena namaxẽgu i guxü̃ma i yuexü̃ —ngĩgürügü. 25Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü: —Choma nixĩ i íchanadagüxẽẽxü̃ i yuexü̃gü, rü wena chanamaxẽxẽẽxü̃. Rü yíxema choxü̃́ yaxṍxẽ rü woo tayu̱xgu rü tá wenaxãrü tamaxü̃. 26—Rü guxãma ya texé ya maxü̃́xẽ rü choxü̃́ yaxṍxẽ, rü guxü̃gutáma tamaxü̃. ¿Cuyaxõxü̃ yĩĩxü̃ i ngẽma? —ñanagürü ga Ngechuchu. 27Rü ngĩma rü ngĩgürügü nüxü̃: —Ngü̃, Pa Corix, choma rü chayaxõ na cuma rü Tupana Nane ya Cristu ga ítanaṉg̱uxẽẽcü na quiĩxü̃ —ngĩgürügü. 28Rü yema ñaxguwena rü Marta rü ngĩẽya̱x ga Maríaca̱ x iyaca. Rü bexma ngĩmaã nüxü̃ iyarüxu, rü ngĩgürügü: —Marü nuã nangu ya Ngúexẽẽruü̃ ya Ngechuchu, rü choxü̃ cuxca̱x nayacaxẽẽ —ngĩgürügü. 29Rü yexguma María nüxü̃ ĩnügu ga marü yéma na nanguxü̃ ga Ngechuchu, rü paxa ichi, rü Ngechuchuxü̃ íiyadau. 30Rü Ngechuchu rü tauta ĩãnewa nangu ga yexguma, rü yema nachica ga Marta nüxü̃ ídauxü̃watama nixĩ ga nayexmaxü̃. 31Rü Maríapatawa nayexma ga ñuxre ga yémacü̱̃ã̱x ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga ngĩxü̃ yéma taãẽxẽẽgüxü̃. Rü yexguma ngĩxü̃ nadaugügu ga paxa na inachixü̃ rü na ínaxũxũxü̃, rü ngĩwe narüxĩ. Yerü nüma nüxü̃ nacua̱xgügu rü yéma Dácharu itáxü̃wa ixũ na yéma yaxaxuxü̃ca̱x. 32Rü yexguma Ngechuchuxü̃tawa nanguxgu ga María, rü nape̱xegu iyacaxã́pü̱xü, rü ngĩgürügü: —Pa Corix, yexguma chi cuma cunuma̱xgu rü tãũ chima nayu ga chaueneẽ ya Dácharu —ngĩgürügü. 33Rü yexguma Ngechuchu ngĩxü̃ da̱u̱xgu ga na naxaxuxü̃ rü na naxauxexü̃ ga yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga ngĩwe rüxĩxü̃, rü poraãcü ngechaü̃ nüxü̃́ nangu̱x. 34Rü Ngechuchu nüxna naca rü ñanagürü: —¿Ngexta nixĩ i ipenatáxü̃? —ñanagürü. Rü nümagü nanangãxü̃ rü ñanagürügü: —Pa Corix, ¡dücax, nuã naxũ, rü íyadau! —ñanagürügü. 35Rü naxaxu ga Ngechuchu. 36Rü yema Yudíugü rü ñanagürügü: —¡Dücax ñuxãcü poraãcü Dácharuxü̃ nangechaü̃! —ñanagürügü. 37Natürü ñuxre ga yema ãẽ̱xgacügü ga Yudíugüarü rü ñanagürügü: —Daa nixĩ ga guma yatü ga ngexetücüxü̃ rümexẽẽcü. ¿Rü tü̱xcüü̃ taxucürüwa ṯacü rü mexü̃ Dácharuca̱x naxü na tama nayuxü̃ca̱x? —ñanagürügü. 38Rü Ngechuchu poraãcü ngechaü̃ nüxü̃́ nangu̱x rü Dácharumaxü̃ca̱x nixũ. Rü wüxi ga ma̱xpǘneãrü ãxmaxü̃ nixĩ ga yema naxmaxü̃. Rü nayexma ga wüxi ga nuta ga norü ngũxtaü̃ruü̃. 39Rü Ngechuchu rü ñanagürü: —¡Ípenangũxgachi̱x ya yima nuta ya namaã nangũxtaü̃cü! —ñanagürü. Natürü ga Marta ga Dácharueya̱x rü ngĩgürügü: —Pa Corix, cuxá marü nayixane nixĩ, erü marü ãgümücü i ngunexü̃ naẽ́tü nixĩ ga na nayuxü̃ —ngĩgürügü. 40Natürü ga Ngechuchu rü ñanagürü ngĩxü̃: ¿Taux e̱xna i marü cumaã nüxü̃ chixuchiréxü̃ rü ngẽxguma cuyaxõ̱xgu rü tá nüxü̃ cudau i wüxi i mexü̃ i taxü̃ i Tupana üxü̃? —ñanagürü. 41Rü yexguma ínanangũxgachigü ga guma nuta. Rü Ngechuchu daxũgu nadawenüãcüma ñanagürü: —Pa Chaunatü Pa Tupanax, moxẽ cuxna chaxã erü marü choxü̃ cuxĩnü. 42—Choma nüxü̃ chacua̱x rü guxü̃guma choxü̃ cuxĩnü. Natürü moxẽ cuxna chaxã i ñu̱xma erü chanaxwa̱xe i ñaã duü̃xü̃gü na yaxõgüãxü̃ na cuma núma choxü̃ cumuxü̃ —ñanagürü. 43Rü yexguma yema ñaxguwena, rü tagaãcü ñanagürü: —Pa Dácharux, ¡ínaxũxü̃ i ngẽ́ma! —ñanagürü. 44Rü ínaxũxü̃ ga Dácharu ga naxchápenüü̃maã guxü̃wama rübuxpüxü̃cü. Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃ ga duü̃xü̃gü: —¡Ípeyawẽxpüxü̃ na íyaxũxü̃ca̱x! —ñanagürü. 45Rü yema Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga Maríawe rüxĩxü̃ rü nüxü̃ nadaugü ga yema Ngechuchu üxü̃, rü muxü̃ma Ngechuchuaxü̃́ nayaxõgü ga yexguma nüxü̃ nadaugügu ga ñuxãcü wena Dácharuxü̃ na namaxẽẽxü̃. 46Natürü ñuxre ga yema ãẽ̱xgacügü rü Parichéugümaã nüxü̃ nayarüxugü ga yema Ngechuchu üxü̃. 47Rü yexguma ga yema Parichéugü rü paigüarü ãẽ̱xgacügü rü nangutaque̱xegü namaã ga guxü̃ma ga yema ãẽ̱xgacügütücumüwa ügüxü̃. Rü ñanagürügü: —¿Ṯacü tá taxüe? Erü ñaã yatü i Ngechuchu rü nanaxü i muxü̃ma i mexü̃ i cua̱xruü̃gü. 48—Ngẽxguma chi tama yayauxgügu, rü guxü̃táma i duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃́ nayaxõgü, rü Dumacü̱̃ã̱xgüarü churaragü rü núma chi naxĩ rü nagu napogüe ya tórü tupauca ya taxü̃ne, rü düxwa tãũ chima tóxrü nixĩ i ñaã tachiü̃ãne —ñanagürügü. 49Natürü guma taunecügu rü yema paigütanüwa rü Caipá nixĩ ga norü ãẽ̱xgacü. Rü nüma rü ñanagürü nüxü̃: —Pemagü rü taxuü̃ma pecua̱x. 50—¿E̱xna tama nüxü̃ pecua̱x rü taxca̱x rü na namemaẽxü̃ na wüxitama i yatü guxü̃ i duü̃xü̃güca̱x na yuxü̃, na tama nayuexü̃ca̱x i guxü̃ma i tachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü? —ñanagürü. 51Natürü ga Caipá rü tama nüẽchama yema ñanagürü, yerü guma taunecügu rü nüma nixĩ ga paigüarü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃. Rü yemaca̱x rü Tupana nixĩ ga Caipáwa idexacü ga yexguma nüxü̃ yaxuxgu na Ngechuchu rü guxü̃ma i Yudíugüca̱x tá na nayuxü̃. 52Rü yema orewa rü nanango̱xẽẽ na tama Yudíugüca̱xicatama tá na nayuxü̃, natürü guxü̃ma i Tupanaãrü duü̃xü̃gü i guxü̃ i naãnewa ngẽxmagüxü̃ca̱x rü tá ta na nayuxü̃, na ngẽmaãcü wüxigu nangutaque̱xexü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãrü ixĩgüxü̃. 53Rü yexgumaü̃cüü nixĩ ga inaxügüeãxü̃ ga Yudíugüarü ãẽ̱xgacügü ga nagu na naxĩnüẽxü̃ ga ñuxãcü tá na Ngechuchuxü̃ yama̱xgüxü̃. 54Rü yemaca̱x ga Ngechuchu rü marü tama yema Yudíugü ímuxü̃tanügu naxã. Rü tomaã ínaxũxũ ga Yudéaanewa, rü wüxi ga ĩãnexãcü ga Efraĩ́gu ãẽ́ganewa naxũ. Rü yexma tomaã narüxã̱ũ̱x. Rü guma ĩãne rü wüxi ga nachica ga ngextá taxúema íxãpataxü̃ãrü ngaicamana nayexma. 55Rü marü ningaica ga yema Yudíugüarü peta ga Üpetüchiga. Rü yemaca̱x muxü̃ma ga duü̃xü̃gü ga náĩ ga ĩãnecü̱̃ã̱x rü Yerucharéü̃wa naxĩ na Tupanaca̱x nügü yamexẽẽgüxü̃ca̱x naxü̃pa ga yema peta. 56Rü Ngechuchuca̱x nadaugü ga duü̃xü̃gü. Rü tupauca ga taxü̃newa nügüna nicagüetanü, rü ñanagürügü: —¿Ñuxũ ñapegüxü̃ i pemax? ¿Ñoma i petawa tá naxũxü̃ rü e̱xna tama? —ñanagürügü. 57Rü yema Parichéugü rü paigüarü ãẽ̱xgacügü rü duü̃xü̃güna naxãgagü, rü ñanagürügü: —Ngẽxguma ngextá nüxü̃ pedaugügu i ngẽma Ngechuchu, ¡rü tomaã nüxü̃ peyarüxu na tayayauxgüxü̃ca̱x! —ñanagürügü.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
1Rü dücax, Pa Chaueneẽgüx, rü ñu̱xma na Cristuarü duü̃xü̃gü pixĩgüxü̃, ¿rü aixcüma yiĩxü̃ i nüma pexü̃ nataãẽxẽẽxü̃? ¿Rü aixcüma yiĩxü̃ i petaãẽgüxü̃ erü nüma pexü̃ nangechaü̃? ¿Rü aixcüma yiĩxü̃ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ pexü̃tawa ngẽxmaxü̃? ¿Rü aixcüma yiĩxü̃ i pegü pengechaü̃güxü̃ rü pegüxü̃́ pengechaü̃tümüü̃güxü̃? 2Rü ngẽxguma chi ngẽmaãcü yixĩgu, rü chanaxwa̱xe i guxãma wüxigu perüxĩnüẽ, rü aixcüma guxãma pegü pengechaü̃gü, rü aixcüma guxãma ñoma wüxitama piĩxü̃rüü̃ na yiĩxü̃ i peãẽ, rü guxãma wüxitama i ngúchaü̃ca̱x pedau. Rü ngẽxguma ngẽmaãcü pemaxẽgu rü wüxi i chorü taãẽ tá nixĩ. 3Rü tama name i ṯacü pexü na pegü íperütagüxü̃ca̱x rü ngẽmaãcü togüarü yexera na pixĩgüxü̃ca̱x. Natürü name nixĩ na pegü íperüxíragüxü̃ rü pegügu perüxĩnüẽxü̃ na taxuü̃ma pixĩgüxü̃ rü togü rü perü yexera na yixĩgüxü̃. 4¡Rü tama pegüguxicatama perüxĩnüẽ, natürü pegü peporaexẽẽxü̃ na togüxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x! 5Rü name nixĩ ga yema Ngechuchu ya Cristu nagu rüxĩnüxü̃gu na perüxĩnüẽxü̃ i pemax. 6Yerü nüma rü woo ga Tupanaxü̃chi na yiĩxü̃, natürü tama nügüna nanachu̱xu na ínanguxuchixü̃ nawa ga yema. 7Rü yemaca̱x yéma nanata̱x ga norü mexü̃gü ga daxũguxü̃ ga naãnewa. Rü wüxi i duü̃xü̃ i togüaxü̃́ puracüxü̃rüü̃ nügü nixĩxẽẽ. Rü ñoma wüxi i duü̃xü̃rüü̃ ñoma ga naãnegu nabu. Rü yexguma marü duü̃xü̃ yixĩgu ga nümax, rü ñoma taxuü̃ma yiĩxü̃rüü̃ nügü nixĩxẽẽ. Rü Tupanaga naxĩnü, rü yemaca̱x curuchagu nayu woo ga wüxi ga ãnexü̃chi na yiĩxü̃ ga yema. 9Rü yemaca̱x ga Tupana rü guxü̃ãrü ãẽ̱xgacüxü̃ nayaxĩxẽẽ, rü nayangucuchixẽẽ na guxü̃ma i ãẽ̱xgacügüétüwa nangẽxmaxü̃ca̱x. 10Rü yemaãcü nanaxü ga Tupana na Ngechuchupe̱xegu tacaxã́pü̱xügüxü̃ca̱x rü nüxü̃ ticua̱xüü̃güxü̃ca̱x ya guxãma ya texé ya daxũguxü̃ i naãnewa ngẽxmagüxe, rü guxãma i ñoma i naãnewa ngẽxmagüxe, rü guxãma ya texé ya yuexü̃chicawa ngẽxmagüxe. 11Rü yemaãcü Tupana ãẽ̱xgacüxü̃ nayaxĩxẽẽ na guxãma nüxü̃ ixuxü̃ca̱x na tórü Cori yiĩxü̃ ya Ngechuchu ya Cristu rü ngẽmaãcü nüxü̃ icua̱xüü̃güxü̃ca̱x ya Tanatü ya Tupana. 12Rü ñu̱xma na nüxü̃ pecuáxü̃ na ñuxãcü Nanatüga naxĩnüxü̃ ga Cristu, rü chanaxwa̱xe i chauga pexĩnüẽ, Pa Chaueneẽgü ya Pexü̃ Changechaü̃güxe. Rü yéma petanüwa chayexmagu chauga na pexĩnüẽxü̃ãrü yexera chanaxwa̱xe i chauga pexĩnüẽ i ñu̱xma na tama petanüwa changẽxmaxü̃. Rü chanaxwa̱xe i Tupanaxü̃ pemuü̃ẽãcüma naxca̱x pedaugüama i perü maxü̃ i taguma gúxü̃. 13Erü Tupana nixĩ ya perü maxü̃wa puracücü na pexü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i perü ngúchaü̃ i mexü̃. Rü nüma nixĩ i pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ na naga pexĩnüẽxü̃ca̱x rü penaxüxü̃ca̱x i ngẽma nüma pexü̃́ nanaxwa̱xexü̃. 14¡Rü meã penaxü̱x i guxü̃ma i ngẽma pexüxü̃, rü tama naxca̱x pidexagü rü tama pegü naxca̱x pechoxü̃gagü! 15Rü penaxwa̱xe i ngẽmaãcü meã pemaxẽ na taxúema ṯacü rü chixexü̃xü̃ pewa iyaṉg̱auxü̃ca̱x. Rü penaxwa̱xe i mexü̃ i Tupanaxãcügü pixĩgü i natanüwa i ngẽma duü̃xü̃gü i chixexü̃ rü chixeãẽgümarexü̃. Rü ngẽxguma ngẽma duü̃xü̃gümaã nüxü̃ pixugüyane i ngẽma ore i mexü̃ i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃, rü yoxni natanüwa rü ñoma woramacurigü ya ẽãnexü̃wa ibáixgücürüü̃ tá pixĩgü. Rü ngẽmaãcü i ngẽxguma wena núma naxũxgu ya Cristu rü poraãcü tá pemaã chataãẽ erü tá nüxü̃ chadau na tama natüca̱xmamare yiĩxü̃ ga yema puracü ga petanüwa chaxüxü̃. 17Rü ngẽma ñu̱xma na meã peyaxõgüxü̃, rü ngẽma nixĩ i perü ãmare i Tupanana pexãxü̃. Rü ngẽma na meã yanguxü̃ca̱x i ngẽma perü ãmare i Tupanape̱xewa, rü choma rü íchamemare na Tupanaca̱x ichanaxãxü̃ i chorü maxü̃ rü chayuxü̃. Rü ngẽmaca̱x woo chayu̱xgu rü wüxi i taãẽ tá nixĩ i chauxca̱x. Rü chanaxwa̱xe i pemagü rü ta ngẽmaca̱x wüxigu chomaã petaãẽgü. 18Rü ngẽmaca̱x ega ngẽma ore i mexü̃ca̱x chayu̱xgux, rü tama name na pengechaü̃güxü̃ natürü penaxwa̱xe na wüxigu chomaã petaãẽgüxü̃. 19Rü ngẽxguma tórü Cori ya Ngechuchu naxwa̱xegu rü paxa petanüwa chanamuẽ́ga ya taeneẽ ya Timutéu na pexü̃ na íyadauxü̃ca̱x rü chataãẽxü̃ca̱x i ngẽxguma núma nangeãgu i pechiga. 20Rü aixcüma nataxuma i to i chorü ngü̃xẽẽruü̃ i choma nagu charüxĩnüxü̃rüü̃ nagu rüxĩnüxü̃, rü Timutéuxicatama nixĩ. Rü nataxuma i to i naxrüü̃ aixcüma pegu rüxĩnüxü̃ rü pexü̃ rüngü̃xẽẽchaü̃xü̃. 21Erü guxü̃ma i togü rü naxca̱x nadaugü i noxrütama ngúchaü̃gü, rü tama aixcüma nagu narüxĩnüẽ i ngẽma Ngechuchu ya Cristuarü ngúchaü̃. 22Natürü i pema rü marü nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü meã namaxü̃xü̃ i Timutéu, rü ñuxãcü choxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ i Tupanaãrü orearü uchigawa, ñoma wüxi i buxü̃ i nanatüxü̃ rüngü̃xẽẽxü̃rüü̃. 23Rü ngẽmaca̱x i ngẽxguma nüxü̃ chacua̱xgu na ñuxãcü tá choxü̃ na naxüpetüxü̃ i núma, rü ñu̱xũchi ngẽ́ma petanüwa chanamuxchaü̃ i Timutéu na pexü̃ íyadauxü̃ca̱x. 24Rü ngẽxgumarüü̃ ta nagu charüxĩnü rü tórü Cori rü aixcüma tá choxü̃ narüngü̃xẽẽ na chomatama ngẽ́ma petanüwa íchayadauxü̃ca̱x. 25Rü ngẽxgumarüü̃ ta rü chauxca̱x name nixĩ i ngẽ́ma petanüwa chanamuxü̃ i taeneẽ i Epaporudítu. Rü nüma nixĩ ga pematama chauxca̱x núma penamuxü̃ na choxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x. Rü nüma rü chomücü nixĩ i Tupanaãrü puracüwa, rü poraãcü choxü̃ narüngü̃xẽẽ i Tupanaãrü orearü uwa. 26Rü poraãcü nüxü̃́ nangúchaü̃ na pexü̃ íyadauxü̃ i guxãma i pemax. Rü poraãcü naxoegaãẽ, yerü pema rü nüxü̃ pecuáchiga ga na yaḏaawexü̃ ga nümax. 27Rü aixcüma nixĩ ga na yaḏaawexü̃, rü wixguxüchi taa̱x nayu. Natürü Tupanaãxü̃́ nangechaü̃tümüü̃ rü choma rü ta nüxü̃́ changechaü̃tümüü̃, rü yemaca̱x naxca̱x nayataanexẽẽ na tama yexeraãcü changechaü̃xü̃ca̱x. 28Rü ngẽmaca̱x rü yexeraãcü chanaxwa̱xe na paxa petanüwa chanamuxü̃ i Epaporudítu, na pema rü petaãẽgüxü̃ca̱x i ngẽxguma wena nüxü̃ pedaugügu. Rü ngẽxguma i choma rü tá ta chataãẽ i ngẽxguma nüxü̃ chacua̱xgu na petanüwa nangẽxmaxü̃ na pexü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x. 29Rü chanaxwa̱xe i tórü Coriégagu petaãẽgüãcüma meã penayaxu erü peeneẽ nixĩ. Rü name nixĩ i nüxü̃ pengechaü̃gü i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i Epaporudíturüü̃ ixĩgüxü̃. 30Yerü nüma ga Epaporudítu rü yema na poraãcü nawa napuracüxü̃ ga Cristuarü puracü, rü yemaca̱x wixguxüchi taa̱x nayu. Rü ãũcümaxü̃wa nügü nayexmaxẽẽ na pechicüü choxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mesemna avantmezdi han ils da Zuoz e conturn pudì purtar lur pachets e baiver in café cun RTR.
Al di d’acziun 2 x Nadal en l’ustaria Posta a Vella han visitaders regalà en tut 281 kilos rauba.
2:34 min, Telesguard dals 23.2.2016
24 da december 2015 – la 19avla rimnada per 2 x Nadal cumenza.
Dals 24 da december 2015 fin ils 9 da schaner 2016.
Prominentas e prominents da sport, politica e cultura han lavurà per l'acziun 2xNadal a Berna
Al di d’acziun 2 x Nadal en l’ustaria Alpina a Salouf han visitaders regalà en tut 105 kilos rauba.


text:
Mauro Codussi
Ol Mauro Codussi (Lèna, 1440 - Venésia 1504) l'è stacc ün architèt e ü pìcapréda bergamàsch, che riàt a Venésia in del 1468 l'è dientàt ol piö 'mportànt architèt del Rinascimènt venesià, tat de i lasàt ol sò sègn ach in Piàsa San March 'ndóe l'è sò 'l progèt per la Tur del Leròi e l'è fòrse sò ach ol progèt di Procüratìe Ège.
In del sécol XV, Venésia l'éra öna di sità piö 'mportànte del mónt, ma 'n fàto de architetüra l'éra restàda 'n dré lìgàda cóme l'éra al stil gòtich, o' stil di palàs piö 'mportàncc de la sità, compàgn de Palàs Dücàl e de la Cà d'Óra; l'è pròpe gràsie al laurà del Codussi, ma ach a chèl di architècc Piero Lombardo e di sò s-cècc riàcc in lagüna piö o méno in di stès agn, che Venésia l'à bandunàt ol gòtich, per inviàs sö la stràda del Rinascimènt.
I sò laurà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tra i sò laurà e i sò progèt s'regórda:
- ol Palàs Zorzi a Venésia (1480),
- ol Palàs Loredan Vendramin Calergi a Venésia (1481),
- ol campanìl de la cèza de San Piéro 'n Castèl a Venésia (1482 - 1490),
- la cèza de San Michél in Ìzola a Venésia (1468 - 1479),
- la cèza de San Zacarìa a Venésia (1483 - 1500),
- la scöla de San March a Venésia (1490 - 1495),
- la cèza de Santa Maria Formosa a Venésia (dal 1492),
- la Tur del Leròi in Piàsa San March a Venésia,
- la cèza de San Gioàn Crizòstomo a Venésia (dal 1497),
- la scàla grànda de la scöla de San Giuàn Evaglésta a Venésia (1498).
Sèmper del Codùsi l'è la céza de San Giàcom de Sedrìna in pruìnsa de Bèrghem.


text:
Le Flon
Le Flon a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.54 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1041 abitant.
El cumün de Le Flon al se tröva a una altitüden de 813 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chapelle (Glâne), Chesalles-sur-Oron (VD), La Verrerie, Rue, Saint-Martin, Siviriez, Ursy, Vuisternens-devant-Romont.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)
- Le Flon in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Orenburg
Orenburg (in russ OpeHбýpr [ərʲɪnˈburk]) a l’è ona cittàa de la Russia, in de la part meridionala de la region di mont Urali, capploeugh de la region (óblast’) de Orenburg. La se troeuva in sul fium Ural, a la confluenza cont el fium Sakmàra; el territori de la cittàa el gh’ha on’altezza massima de 154 meter in sul livèll del mar.
Al censiment del ann 2016 la gh’era ona popolazion de 562.569 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cittàa l’è stada fondada trè volt: la prima a la confluenza del fium Or’ cont el Ural del 1735, in d’on loeugh strategegh per el commerc cont i staa de l’Asia centrala. Del 1739, però, veduu ch’el loeugh l’era inondaa de l’acqua del fium tucc i primavee, l’è staa deciduu de fondà ona noeuva città cont l’istess nomm pussee a mont in su l’Ural, in su d’ona montagna ciamada Krasnaja (rossa); el vegg villagg el gh’hè anmò, ma el se ciama Orsk.
El villagg in su la montagna Krasnaja l’è minga staa faa su, perchè el loeugh l’era roccios, senza alber e lontan del fium, e donca l’è staa consideraa minga bon per insediàss. La Orenburg d’incoeu l’è stada donca fondada del 1743 de l’Ivan Nepljùjev pussee a vall in sul fium Ural, pressapoch 250 km a ovest de Orsk. De l’ann seguent l’è diventada capital del governatoraa omonem.
La cittàa la gh’ha avuu on roeul important in la ribellion de Pugačëv di agn 1773 e 1774; Pugačëv l’ha assediaa la cittàa per ses mes intra l’ottober del 1773 e el marz del 1774; el general Golýcin l’ha battuu el Pugačëv dò volt visin a la cittàa, che però l’è restada in rovina e pressapoch disabitada.
In la metà del Vottcent, dopo l’annession de l’Asia centrala in de l’Imper russ, Orenburg l’è devegnuda on’importanta cittàa per el commerc cont i noeuv territori e, del 1906, cont la costruzion de la Ferrovia Trans-Aral per Taškent, on important noeud ferroviari per l’Asia centrala e la Siberia.
Intra el 1920 e ‘l 1925 l’è stada capital de la Republega Sovietega Socialista Autonoma di Chirghis; del 1925 la republega l’ha ciappaa el nomm de Republega Sovietega Socialista Autonoma del Kazakhstan, ma Orenburg l’è stada giontada a la Russia.
Del 1938 al 1957 la cittàa l’ha avuu el nomm de Čkàlov (ЧkaлoB), del pioniee de l'aeronautega sovietega Valerij Pavlovič Čkalov, e in del period de la Segonda Guerra Mondiala l’ha avuu on grand desvilupp economegh perchè tant fabbregh a hinn staa menaa chì dopo l’invasion tedesca de la Russia.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al censiment russ del 2016, la cittàa de Orenburg la gh’era 562.569 abitant. La composizion etnega l’era inscì:
- Russ 83,5%
- Tatari 7,8%
- Casacch 2%
- Ucraìn 2%
- Baškiri 1,1%
- alter 3,7%


text:
Battalia de Wavre
La Battalia de Wavre l'è stada combattuda in de l'istess dì de quella pussee famosa de Waterloo, el desdott de giugn del 1815.
El Napoleon l'aveva ordinaa al Maresciall Emmanuel de Grouchy de mett pression a l'esercit prussian del Blücher, per evità che quell lì el se giontass con quell ingles del Duga de Wellington. El Grouchy però el saveva minga se respettà l'ordin o andà vers el frecass che faseven i cannon, per dàggh man forta a l'imperador.
A la fin l'ha scernii de respettà i ordin e l'ha passaa tutt el dì a combatt cont i sò 33.000 omen contra i 17.000 del general Thielmann, col riessì de fermàll. Ma intant el Blücher l'eva giontaa i sò soldaa a quei de Wellington.
A la fin de la battalia, Grouchy l'aveva vinciuu, ma la soa vittoria la gh'è servida a on bell nagott, perchè i Frances hann perduu a Waterloo.
L'è stada l'ultima battalia di Cent Dì de Napoleon, e anca l'ultima di Guerr Napoleonigh.


text:
Stocarda (Regierungsbezirk)
El Distrèt Goernatìf de Stocàrda l'è giü dei quàter distrècc (en todèsch: Regierungsbezirke) del Baden-Württemberg, en Germania. La sò capitàl l'è la cità omònima de Stocàrda.
Diviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I trédes circondàre i è ragrüpàcc en 3 sóta-regiù che 'n todèsch le g'ha nòm Regionalverband:
- Stocàrda: Stocàrda, Böblingen, Esslingen, Göppingen, Ludwigsburg e Rems-Murr;
- Heilbronn-Franken: Heilbronn, Heilbronn (circundari), Hohenlohekreis, Main-Tauber e Schwäbisch Hall;
- Ostwürttemberg: Heidenheim e Ostalbkreis.


text:
Därstetten
Därstetten a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 32.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 849 abitant.
El cumün de Därstetten al se tröva a una altitüden de 757 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Blumenstein, Diemtigen, Erlenbach im Simmental, Oberstocken, Oberwil im Simmental, Pohlern, Rüeggisberg, Rüschegg.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Därstetten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1228 col nom de Tarenchat.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Därstetten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Dar es Salaam
Dar es Salaam a l'è la prima cità per pupulaziun (cun pressapoch 2.500.000 abitant) de la Tanzania.
A l'è anca la prima cità de la Tanzania per impurtanza in de la cultüra e in di cumerz.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dar es Salaam a l'è un port impurtant in sü l'Ucean Indian.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dar es Salaam a l'è stada la capital de l'Africa Urientala Tudesca (fina a la prima guera mundiala), pöö del Tanganica ingles (fina al 1964) e de la Tanzania fina al 1973, quand che la capital ufiziala a l'è vegnüda Dodoma.


text:
Castellamonte
Castellamonte (en piemontés: Castlamont) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Türì. El g'ha presapóch 8.999 abitàncc, 'na superfìce de 38 km² e 'na densità de 237 ab./km². El cunfìna coi cümü de Trausella, Meugliano, Rueglio, Cintano, Issiglio, Colleretto Castelnuovo, Lugnacco, Borgiallo, Castelnuovo Nigra, Vidracco, Parella, Quagliuzzo, Cuorgnè, Baldissero Canavese, San Martino Canavese, Torre Canavese, Bairo, Valperga, Salassa, Ozegna, Rivarolo Canavese.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Carta salvàdga
La Carta salvàdga (Wild card in Ingléś) l'è al tèrmin ch'a s dróa in d'l àmbit spurtìṿ quànd in na manifestasiòṅ spurtìva a s ciàma òṅ a cumpétar sénsa tgnir cònt dal règhli ad parecipasiòṅ o ad qualificasiòṅ.
L'è druàda in di spòrt in dua i spurtìṿ i śōgan da par lōr (par dir'-n una, al tènis o al cursi in mòta) ma la vèṅ bòna anc in di spòrt ad squàdra cum al vòley o al balòṅsést.
In dal tènis l'è na règla che gl'uraniśadōr 'd un turnèo i pōlan ciamàr diretamènt a śugàr cun na carta salvàdga di tenìsta dla federasiòṅ dal sò paéś, p'r a n far-i minga pasàr p'r al qualificasiòṅ quànd i èṅ dimóndi indrē in clasìfica e i n gh'aṅ minga punt abàsta p'r andàr dènt'r ad dirìt in dal tablòṅ prinsìpal.
A sucéd anc che cal carti lè i sìan dadi a di śugadōr famóś ch'i sarnìsan a 'l ùltim mumènt ad partecipàr (sénsa prima ès'r-as iscrìt) o a dal glòri vèci che però dal vòlti vèci i n èṅ pròpria minga, cum è sucès a Goran Ivanišević ch'l à vins Wimbledon in dal 2001 o la Kim Clijsters ch'l'à purtâ a cà i US Open dal 2009 dòp dū an ad férum e cun la sò putìna adrē.
Dal vòlti pò al carti salvàdghi i èṅ druàdi par dar n'ucaśiòṅ a di śōvan cun dal talènt par far-as védar e la Monica Seles la 'l à fat dabòṅ in dal 1989 quànd, a quìnd'ś an, l'à vins al turnèo ad Houston baténd in finàl la Chris Evert par 3–6, 6–1, 6–4.


text:
Quand 'riva 'l cald
Quand riva 'l cald, mi riessi no a dormì e troeuvi pu la strada de 'ndà a cà, riva la nott e mi son an'mò in gir piazza del Domm, Lorett de chi e de là. Cosa te diset (se te frega a ti? ) Speta compagno, mi voeuri cuntà quel che gh'hoo vist, speta, l'alter dì cioè l'altra nott e tant per no sbajà. Sagrat del Domm, la vuna, giò per terra gh'è un giuinott de quej consciaa a l'artista che scriv tranquill: «Sia guerra alla guerra». Cosa te diset? A sì, a l'è un trotskista. Quand l'ha finii l'è 'ndaa 'rcivescovado, g'ha scritt sul mur: «Padroni al macello». bel ciar e nett, ma ti cosa te diset? Ah sì, l'è vun del grupp Falce e Martello. L'è tornaa indree fino in Tommaso Grossi là 'ndove 'l tram el svolta giò a sinistra. Perché te ridet? Ah sì. Quaderni Rossi, eh già, 'l g'ha scritt: «No al centro-sinistra!» Mes'ora a pee, Milan l'è on gran paes; l'ha tiraa el fiaa domaa in Piazza Argentina; fiadi anca mi lu 'l scriv: «Viva la Cina». Tas lì, ho capìi, quel lì a l'è on cines. Metes d'acord: alora l'è un trotskista oppure vun del grupp Falce e Martello, magari anca dei Quaderni Rossi, Classe Operaia, cines o stalinista... La verità, compagni, (e questo è il bello ! ) quel giuin là, è solo comunista... Dare etichette è sempre da coglioni, chi ci guadagna poi sono i padroni, a meno che il gioco sia finito, e allora ci guadagna anche il Partito.
Do La- Quand riva 'l cald, mi riessi no a dormì Re Sol e troeuvi pu la strada de 'ndà a cà, Do La- riva la nott e mi son an'mò in gir Re Sol piazza del Domm, Lorett de chi e de là. Cosa te diset (se te frega a ti? ) Speta compagno, mi voeuri cuntà quel che gh'hoo vist, speta, l'alter dì cioè l'altra nott e tant per no sbajà. Sagrat del Domm, la vuna, giò per terra gh'è un giuinott de quej consciaa a [l'artista che scriv tranquill: «Sia guerra alla [guerra». Cosa te diset? A sì, a l'è un trotskista. Quand l'ha finii l'è 'ndaa 'rcivescovado, g'ha scritt sul mur: «Padroni al macello». bel ciar e nett, ma ti cosa te diset? Ah sì, l'è vun del grupp Falce e Martello. L'è tornaa indree fino in Tommaso Grossi là 'ndove 'l tram el svolta giò a [sinistra. Perché te ridet? Ah sì. Quaderni Rossi, eh già, 'l g'ha scritt: «No al [centro-sinistra!» Mes'ora a pee, Milan l'è on gran paes; l'ha tiraa el fiaa domaa in Piazza [Argentina; fiadi anca mi lu 'l scriv: «Viva la Cina». Tas lì, ho capìi, quel lì a l'è on cines. Metes d'acord: alora l'è un trotskista oppure vun del grupp Falce e Martello, magari anca dei Quaderni Rossi, Classe Operaia, cines o stalinista... Re La verità, compagni, Sol e questo è il bello! Re quel giuin là, Sol è solo comunista... Dare etichette è sempre da coglioni, chi ci guadagna poi sono i padroni, a meno che il gioco sia finito, e allora ci guadagna anche il Partito.
ilDeposito.org non fornisce file o audio o registrazioni dei canti presenti ma ci limitiamo a segnalare altri siti dove è possibile ascoltare e/o scaricare i canti.
Link per ascoltare e/o scaricare il canto:
Indicazioni bibliografiche
Della Mea Ivan, Io so che un giorno, Edizioni del Gallo, Milano, 1966
Condividi
Strumenti
Scheda del canto
Lo staff de ilDeposito.org non condivide necessariamente il contenuto, che viene inserito nell'archivio unicamente per il suo valore storico, artistico o culturale (maggiori informazioni).


text:
Paradoss da Russell
Paradoss da Russell
Ul matemàtich Bertrand Russell al pruponn in 1901 da cunsidérá ul cungjuunt di cungjuunt ch’i è mia elemeent da sí istess.
Al síes M cheest cungjuunt. Furmalameent, A al è un elemeent da M si e noma si A al è mia un elemeent da sí-istess.
Femm l'ipòtesi che M al cuntegn sí-istess, otrameent dii che M al è un elemeent da M. Cheest chí al è cuntraditori cun la definizziú da M. Sa n dedüiss che M al cuntegn mia sí-istess. Però in cheest caas, M al è un cungjuunt ch’al è mia elemeent da sí-istess e al gh’aress a cheest títul da fá paart da M. Inscí nass-al ul paradoss.
Al mustra che la teuría di cungjuunt al sentüü da Cantor a l’è una teuría cuntraditòria. La ariis dal prublema la vegn da vargot ch’emm acetaa: che qual-sa-vöör prupietaa la pöda vess druvada par custrüí i cungjuunt. Adess, vargüne da cheste prupietaa ( e al è precisameent ul caas íntal paradoss da Russell ) i génera di círcül autureferenziaal instàbil (otrameent dii di "círcül vizziuus") e i gh’aress dunca da vess lassade fö.


text:
Magnoliophyta
Magnoliophyta l'è 'l nòm d'en taxon de piànte colocàt endèla categurìa tasonòmica de divisiù, che 'ndèl sistéma de clasificasiù del Cronquist (1981) el cuincìt endèla sò circuscrisiù con chèla che 'ndèn quac óter sistéma de clasificasiù l'è ciamàda angiospèrme (en latì: Angiospermae, come 'ndèl sistéma de clasificasiù del Engler, e 'n inglés ansgiosperms compàgn che 'ndèl sistéma de clasificasiù APG II del 2003).
I fiùr de le angiospèrme i è diferèncc de chèi del rèst de le spermatòfite perchè 'l g'ha dei vertezèi o spirài urdenàde de sépali, pétali, stam e carpèi, e i carpèi i g'ha dét i òvuli e i ricéf el pòlen 'nsìma a la sò superfìce stigmàtica envéce che risiìl diretamènte sùra l'òvulo compàgn che 'ndèle gimnospèrme.
La paròla Magnoliophyta l'è duzìda al fat che fìna a mìa tat tép fa, se pensàa che le magnòlie i éres i fiùr che se 'nsömeàa de piö a le "angiospèrme ancestrài" (la prìma piànta con chèste caraterìstiche, de la qual saès nit fò töte le ótre angiospèrme).
La paròla Angiospermae 'nvéce la vé de l'uniù de dò paròle del gréc antìc: aYYeιov (angíon- vas, ánfora) e σπέpua (sperma, somésa); isé, chèsta paròla cumpunìda la völ dì "somésa che stà 'ndèn vas", e la fa riferimènt al fat che i sò òvuli (e piö tàrde la sò somésa) i è enciurciàcc sö 'ndèna fòia fèrtil che la pórta i òvuli o carpèl. Isé, 'l granì de pòlen per fecondà l'òvulo, el g'ha de tocà 'na superfìce del carpèl preparada apòsta per chèsto (el "stigma") envéce che 'na zó diretamènte sùra l'òvulo compàgn che 'ndèle gimnosperme.
La strütüra particular dei sò fiùr l'è mìa l'ünica diferènsa che gh'è col rèst de le spermatòfite, i óter caràter distintìf i è: la ridusiù del gametòfito feminìl a póche cèlule, la dópia fecondasiù (co la formasiù de 'na fìbra nütritìva tìpica, triplòida, ciamàda endospèrma, al momènt che se fùrma l'òvulo), e 'n xiléma e floéma distintìf.
La diversificasiù che gh'è stat endèle Angiospermae l'è 'mpresionànta. Endèl regìster fòsil compàr al prensépe del Cretácic (130 miliù de agn fa), e de chèl momènt lé compàr 'na möcia de fòsii de spéci con grànde diferènse 'ntra de lùre, compàgn che se i ìes comparìde de cùlpo con töta la sò diversità. Darwin stès l'è restàt deànti a chèsto fat e 'l ìa ciamàt en "mistéro spaentùs". Amò 'ncö, presapóc el 90 % de le piànte de tèra le aparté a chèsto 'nsèma. Sö 257.000 spéci vivènti (Judd et al. 2002), le angiospèrme i è le responsàbii de la part piö grànda de la diversità 'ndèle spermatòfite, embriofite e viridofite.
Isé come che 'l g'ha 'na möcia de spéci, chèsto 'nsèma 'l g'ha apò a 'na gran diersità de portamènt, caraterìstica chèsta che la g'ha pirmitìt de ocüpà töcc i ambièncc ecològic pusìbii. Gh'è dei arbùsti e gh'è dele erbácee, ghe n'è de tèra e ghe n'è de àiva, se le càta 'ndèi dezèrcc isé come che 'ndèle mòte, tat al lièl del mar come che söi mucc piö alcc. La diersità de le spéci l'è piö grànda 'ndèle zòne tropicài e ömede (entùren al 60 % de le spéci i è tìpiche de le zòne tropicài e ìl 75% le pöl crèser al mèi endèn clìma tropicàl), e le càla de nömer de menemà che se va sö de latitùdine, 'nfìna a rià a 'na reprezentànsa minuritària 'ndèle zòne piö frède compàgn che 'ndèla tùndra (che amò 'ncö l'è duminàda de le cunífere).
Le piànte che fa part de le Angiospèrme le reprezènta la fónt principàl de i alimèncc cönsömàcc de l'òm, de materie prìme e prodócc natürài. El piö gròs de la alimentasiù del mónt la vé de apéna quìndes spéci, töte de Angiospérme.


text:
Randazzo
Randazzo l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Catania. El g'ha presapóch 11.216 abitàncc, 'na superfìce de 204 km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Adrano, Belpasso, Biancavilla, Bronte, Castiglione di Sicilia, Centuripe (EN), Floresta (ME), Maletto, Nicolosi, Regalbuto (EN), Roccella Valdemone (ME), Sant'Alfio, Santa Domenica Vittoria (ME), Tortorici (ME), Troina (EN), Zafferana Etnea.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Sîra (pêrt dal giōren)
Artécol in dialèt arzân
La sîra (sera in italiân) l'é 'na pêrta dal giōren ciamêda in tânt mōd a secònda dal cultûri, mó int tót' al manēri as pêrla sèimper dal peréiod dôp al calêr dal Sōl.
A gh'é dō spiegasiòun impurtânti dal peréiod ed la sîra: còla francèişa, druvêda ânch int la légua italiâna, ch'la sègna la sîra cme al peréiod ch'l'é fr'al tramûnt e la mezanôt, ch' la cumbîna cun a l'ûltem quêrt ed l'ideêla divişiòun dal 24 ōri ed la giurnêda; còla inglèişa invēce, druvêda ânch int la lèngua spagnōla, la sègna la sîra cme al peréiod in dó la lûş dal dé la câla, e la 's mèt tr' al têrd dopmezdé, apèina préma dal tramûnt dal Sōl e la nôt fònda. [1]
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ La parôla inglèişa evening l'é un tâj ed eve of night, vigélia ed la nôt.
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Êter prugèt[modifica | mudéfica la surzéia]
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Sîra (pêrt dal giōren)
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Crepuscolo trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Türchia
La Türchia (Türkiye in türch; Tirkiye in cürd, Tourkía in grech; تركيا in arab; Türkiyə in azer; Թուրքիա in armen) l'é un paes cunt un teritori che'l se tröa 'l 97% in Asia (Anatòlia) e 'l 3% en Üropa (Tràcia Urientàla).
El 3% de teritori türch che'l se tröa in Üropa, l'inscí ciamada Tràcia Urientàla, int el vintesem secul l'è stáa dispüdáa e utegnüü de la Grecia (intra 'l 1920 e'l 1923), ma al didincö una dispüta ufiziala la gh'è pü.
La Türchia l'è tacada a la Grecia, a la Bülgaria, a la Georgia, a l'Armenia, a l'Azerbaigian, a l'Iran, a l'Irak e a la Siria.
La capital a l'è Ankara.
La gh'ha una süperfiss de 780.580 km² e una pupulaziun de pressapoch 68 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Türchia (nom ufizial: Türkiye Cumhuriyeti) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Abdullah Gül (dal 2007).
El prim minister a l'è el Recep Tayyip Erdoğan (dal 2003).
Gallery[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Wiggiswil
Wiggiswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 101 abitant.
El cumün de Wiggiswil al se tröva a una altitüden de 554 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ballmoos, Deisswil bei Münchenbuchsee, Moosseedorf, Münchenbuchsee, Urtenen-Schönbühl.


text:
Heilbronn l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land del Baden-Württemberg, endèl distrèt (Regierungsbezirk) de Stocàrda. La g'ha 117 531 abitàncc (dato del 31. Dic 2013) e l'è übicàda 'ndèl nòrd del sò Land, endèla val del fiöm Neckar che 'l streèrsa la cità.
Panorama
Heilbronn l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El circondàre de Heilbronn el g'ha la sò séde aminitratìva 'n cità ma 'l teretóre comünàl de la cità del pont de vìsta aministratìf el na fà mìa part.


text:
Piübega
Piübega (nòm uficiàl en Italià: Piubega) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 1 699 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 16 km², per 'na densità de 111 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Àsula, Casalòlt, Sarezére, Gasòlt, Mariàna e Redundèsch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Franch (pòpol)
I Franchi (latì: Franci o gens Francorum) i è stacc giü dei tacc pòpoi germànich ucidentài che 'ndèl öltem perìodo del Impéro Romàno i éra stacc facc nì dét endèl impéro come foederàcc e i g'ha mitìt en pé 'n régn stàbil, endèna zòna che ciàpa dét 'na bùna part de la Francia e de la Germania del dé d'encö. I éra uriginàre de le spónde nord e est del fiöm Reno
El régn dei Franchi l'è sta spartìt sö e ripartìt divèrse ólte, perchè lur i spartìa sö i sò posedimèncc 'ntra i sò fiöi e, dàto che i gh'ìa mìa 'l concèt de res publica, i vidìa 'l régn come 'na fùrma slargàda de proprietà privàda. Chèsta üzànsa la spiéga alméno 'n part el perchè l'è isé difìcil descrìer de precìs le dàte, i cunfì fìzich dei régn dei Franchi e chi che goernàa le sò pursiù. La diminusiù de l'alfabetizasiù sóta i regn barbàrich la fà nàser a 'n óter probléma: i póch docümèncc scriìcc. El crìtich de art austrìaco Julius von Schlosser el pensàa però che i Franchi i födès «...el pòpol de urìgin germànica piö dotàt de 'nteligènsa...»[1].
Che g'ha goernàt el stat dei Franchi i è stàde dò dinastìe, i Merovingi e i Carolingi.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Julius von Schlosser, L'arte nel medioevo, Türì, Einaudi Editur, 1961 e 1989 (tit. uriginàl: Die Kunst des Mittelalters tradüsiù en italià de Carlo Sgorlon), p. 32, ISBN 88-06-11540-5


text:
Prutestantesim
El Prutestantesim a l'è una furma de Cristianesim nassüda in del XVI secul dopu del muviment pulitich e religius cugnussüü 'me "Refurma prutestanta", in cunseguenza de la predicaziun e di idej de gent 'me el Martin Lüter e'l Giuann Calvin.
I prutestant gh'hann una strütüra poch gerarchica e hinn dividüü in d'un frach de ges.
Principaj ges prutestant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Anabatista
- Aventista
- Batista
- Calvinista
- Metudista
- Lüterann
- Pentecustaj
- Quacher
- Valdes (nassüü secuj prima de la Refurma ma sücessivament integraa per cumünità d'intent)


text:
James Cook
James Cook (Marton, Yorkshire, 27 de utùer del 1728 – Hawaii, 14 de febrér del 1779) l'è stat 'n esploradùr, navigadùr e cartògrafo britànich.
Cook l'è stat el prim a cartografà l'ìzola de Tèra Nöa, prìma de 'mbarcàs per i sò tré viàs endèl Océano Pacìfich coi quài el g'ha realizàt e prìm contàto europeèo co le còste de l'Australia e le ìzole Hawaii e pò a la prìma circumnavigasiù uficiàla de la Nöa Zelànda.
Cook el s'è 'mbarcàt endèla marìna mercantìl quan che l'ìa amò 'n s•cèt e 'l sè aruolàt endèl Marìna Militàr Ingléza (Royal Navy) 'ndèl 1755. El g'ha partecipàt a le operasiù de la Guèra dei Sèt Agn, e piö tàrde, el g'ìha ambiàt a esplorà e a cartografà l'entràda al fiöm San Lorèns ai tép de l'asédio de Quebec. Chèsto g'ha pirmitìt al generàl Wolfe de mèter en òpera l'atàco a sorpréza famùs a le Pianüre de Abraham, e g'ha sintìt car a Cook per tirà sö de lü l'atensiù de l'Amiragliàt e de la Società Real. Chèsto l'è sücidìt endèn momènt crüciàl tat per la sò cariéra come per la pulìtica de espansiù ingléza envèrs i teretóre de là del mar, e 'l g'ha significàt la sò nòmina, endèl 1766, a comandant de l'HM Bark Endeavour per el prim dei sò tré viàs endèl Pacifich.
Cook el g'ha cartografàt divèrse regiù e 'l g'ha registràt l'ezistènsa de divèrse ìzole e linee de còsta sö càrte europèe per la prima ólta. Chèsti rezültàcc i pöl véser mitìcc en cönt a 'na cumbinasiù de art marinarèsca, en gran talét per l'esplorasiù e per la cartografìa, coràgio endèl nà a esplorà pòscc periculùs per confermà i facc (per ezèmpe l'è riàt divèrse ólte 'nfìna al Cìrcol Polàr Antàrtich e 'l g'ha circumnavigàt la Gran Bariéra Coralìna), la braüra a guidà i sò òm en situasiù difìcii, e coràgio tat per la grandèsa de le sò esplorasiù, tat per la olontà de nà pò a de là de le istrusiù che gh'ìa dat l'Amiragliàt.
Cook l'è mórt a le ìzole Hawaii en ocaziù de 'na batàia co le popolasiù locài rndèl córs del sò tèrs viàs endèl Pacìfich, endèl 1779.
Cuntegnüü
I prim agn de vìta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
James Cook l'è nasìt endèna famìa mìa tat sciùra, sò pàder (che 'l se ciamàa pò a lü James Cook), de urìgin scoséza, l'ìa 'n masér empiegàt endèna faturìa e sò màder la se ciamàa Grace e l'ìa ingléza. L'è nasìt a Marton endèl North Yorkshire, citadìna che al dé d'encö l'è tacàda 'nsèma a Middlesbrough. L'è stat batezàt endèla céza del paés (St Cuthberts Marton), e 'l sò nòm l'è segnàt endèl regìster dei batès. La famìa alùra la cöntàa zamò sich fiöi (i spus Cook i ghe n'harà nöf), e la s'ìa stabilìda a la faturìa Airey Holme à Great Ayton. El padrù de sò pàder el g'ha finansiàt la formasiù del zùen James a le scöle primàrie. A l'età de 13 agn, el g'ha ambiàt a laurà con sò pàder a la gestiù de la faturìa[1].
Endèl 1745, a 17 agn, Cook l'è stat aprendìsta endèna mercerìa de Staithes, en paés de pescadùr. Segont la legènda, Cook el g'ha sintìt per la prìma ólta el riciàm del mar a ardà föra dela finèstra del magazì. Endèl gir de 'n an e mès, William Sanderson, el padrù de la mercerìa, el s'è cunvincìt che Cook l'ìa mìa taiàt per el comèrcio e 'l l'ha minàt al pórt de Whitby endóche l'è stat prezentàt a John e Henry Walker, du quàcher che comerciàa carbù e padrù de divèrsi batèi. Cook l'è stat engagiàt come aprendìsta de la marìna mercantìl endèla sò compagnìa. El pasarà isé quach agn a fà la spöla 'ntra el Tyne e Londra. Entàt però, el stüdiàa l'algebra, la trigonometrìa, la navigasiù e l'astronomìa.
A la fì dei tré agn de aprendistàt, Cook el g'ha lauràt sö dei batèi comerciài endèl mar Baltich. L'è stat crisìt de gràdo bastànsa 'n frèsa, e 'ndèl 1755, gh'è stat prupunìt de comandà 'l batèl Friendship. El decidarà 'nvéce de aruolàs endèla marìna reàl ingléza (la Royal Navy). La Gran Bretagna a chèl tép là l'ìa dré a preparàs per la Guèra dei Set Agn e Cook el pensàa che la sò cariéra la sarès progradìda piö 'n frèsa endèla marìna militàr che nó 'n chèla comerciàl. Chèsto 'l comportàa però de ìga de ricumincià del bas de la gerarchìa e difàti l'è come marinér sèmpe che l'è saltàt sö la HMS Eagle, ai ùrdegn del Capitàno Hugh Palliser. El vegnarà prumuvìt en póch tép al gràdo de Master's Mate. Endèl 1757, dòpo de du agn pasàcc endèla Navy, el g'ha pasàt l'ezàm de perìsia che 'l ghe pirmitìa de püdì ciapà 'n mà 'l comàndo de 'na 'mbarcasiù de la flòta reàl[2].
Endèl cors de la Guèra dei Sèt Agn, James Cook el g'ha partecipàt al asédio de la cità de Québec prìma de la batàia de le Pianüre de Abraham endèl 1759. El g'ha dimustràt en chèsta ocaziù en talét sigür per la topografìa e la cartografìa: difàti el gh'ìa cartografàt 'na gran part de la 'mbocadüra del fiöm San Lorèns, e chèsto 'l g'ha pirmitìt al generàl James Wolfe da minà l'atàco decizìf a le Pianüre de Abraham. Quach agn dòpo 'l g'ha stabilìt le càrte de la còsta de Tèra Nöa, e del pasàgio a Nord-Ovest (1763 – 1764), la còsta meridiunàla 'ntra la penìzola de Burin e Cap Ray (1765 – 1764), e pò amò la còsta ocidentàla en 1767. Endèi sich agn pasàcc a Tèra Nöa el g'ha mitìt zó le prìme cartes percìze sö scàla grànda de le còste de l'ìzola.
El prim viàs (1768-1771)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèl 1766, la Royal Society la l'ha 'ncargàt de fà 'n viàs endèl Océano Pacìfich per püdì oservà Venere pasà deànti al Sul e per nà a sercà le pröe de l'ezistènsa de 'n cuntinènt ciamàt "Terra Australis" che sèrte lüminàre del tép i pensàa che duzìes ezìster.
L'è salpàt endèl 1768 sö la naf HMS Endeavour, (en brigantì a tré àlber, che stà a l'urìgin del nòm che ai nòst dé gh'è stat dat al Space Shuttle Endeavour) e ai 13 de bril del 1769, dòpo ìga pasàt Capo Horn, l'è riat a Tahiti, endóche 'l g'ha fat fà sö 'n furtì e 'n oservatóre en previziù de l'evènt astronòmech che 'l gh'ìa ùrden de oservà.
L’oservasiù l'ìa dirigìda del Charles Green, asistènt del Nevil Maskelyne, astrònomo reàl, e la gh'ìa l'obietìf principal de catà sö de le mizürasiù che g'harès pirmitìt de determinà con piö tàta preciziù la distànsa che gh'è 'ntra Vènere e 'l Sul. 'Na ólta cunusìda chèsta distànsa, el sarès stat pusìbol calculà la distànsa pò a dei óter pianéti, sö la bàze de le òrbite de ognü. Però le tré mizürasiù rileàde le variàa 'n tòch de piö del màrzen de erùr che se pensàa. Quan che l'è stàda de comparà chèsti dati con chèi rileàcc endèl stès momènt endèi óter pòscc del mónt, el rizültàt l'è mìa stat isé precìs de chèl che se speràa.
'Na ólta portàt a fì l'encàrch de le oservasiù, James Cook el g'ha dirvìt la büsta co le istrüsiù per la segónda part del sò viàs: chercher le pröe de l'ezistènsa de la "Terra Australis", el corespondènt meridiunàl ipotétich de l'Euràzia. La Royal Society, e suratöt l'Alexander Dalrymple, l'ìa cunvìnta de la sò ezistènsa e la gh'ìa töte le intensiù de fà che la bandiéra de Regn Ünit la svintulàes prìma de ògna ótra. Per chèsta rizù, s'ìa pensàt de doprà 'na 'mbarcasiù che, per le sò dimensiù, la res•ciàa mìa de fà nàser dei sospècc, e a 'na misiù scentìfica come copertüra. Cook però 'l dübitàa che 'n cuntinènt con chèle caraterìstiche lé l'izistìes.
Aidiàt de 'n tahitià de nòm Tupaia che 'l cunusìa bé la geografia locala, l'è riàt enfìna a la Nöa Zelanda. L'ìa 'l segónt Europeo (dòpo del Abel Tasman endèl 1642) a mitìga pè. Cook el n'ha desegnàt le còste condèna preciziù ecesiunàla per chèl tép là, föra che per en pér de erùr: la penìzola de Banks che lü 'l gh'ìa töt fò per 'n ìzola e l'ìzola de Stewart che lü 'l pensàa tacàda a l'ìzola del Sud e 'nvéce l'è destacàda. El scopresarà 'nvéce 'l strèt che sepàra l'Izola del Nord de chèla del Sud, che Tasman el gh'ìa mìa scuprìt e che 'l ciaparà 'l nòm Strèt de Cook en sò unùr.
A chèsto pónt Cook el ciaparà diresiù òvest, per sercà de rià a la tèra de Van Diemen (al dé d'encö ciamàda Tasmania), che l'ìa stàda avistàda per la prìma ólta del Tasman, per rià a capì semài che la fàa part o nò del lezendàre cuntinènt austràl. Gh'è tocàt però tègner 'na róta piö setentriunàla per vìa dei vèncc fòrti che 'l g'ha 'ncuntràt. Quan che a la fì i è riàcc a troà tèra, Cook el ghe darà nòm Pónta Hicks, dezà che 'l prima 'ntraidìla l'è stat Leuit Hicks. Cook el pensàa che la püdìes véser la Tèra de Van Diemen, ma 'nvéce l'ìa la costa sudorientàla de l'Australia, e isé i è stacc i prim europèi cunusìcc a troà la còsta orientàl de l'Australia.
De lé Cook el g'ha ciapàt diresù nord sènsa mai pèrder de vìsta la còsta per cartografàla e dàga 'n nòm ai pòscc che ghe sömeàa piö significatìf. Dopo de 'na setemàna o póch de piö, la spedisiù la s'è 'mbüzàda dét endèn fiòrdo lónch ma póch profónt. Dòpo ìga sbatìt zó l'àncora denàcc de 'na pónta bàsa con deànti dele düne de sàbia — pòst che al dé d'encö 'l pórta 'l nòm de Kurnell, a 'na vintìna de chilòmetri a sud de Sydney — el Cook e i sò òm i sbàrca per la prìma ólta 'n Austràlia: l'è 'l 29 de bril del 1770.
Cook el repartarà e 'l ciaparà amò la diresiù nòrt, sèmper co la còsta a vìsta. Ai 11 de zögn l’Endeavour, endèl pasà per la Gran Bariéra Coralìna, l'è restàt danegiàt 'n maniéra bastànsa séria. La spedisiù la g'ha duzìt fermàs per sèt setemàne sö la spiàgia (encö endèl cümü de Cooktown) per mèter a pòst i dagn. Joseph Banks, Herman Spöring e Daniel Solander i 'na prufitarà per catà sö 'n bèl pó de campiù de la flora locàla, per lùr completamènt descunusìda.
Quan che 'l viàs l'è riprindìt l'Endeavour el riarà a la fì a pasà per el pónt piö setentriunàl del Capo York, e dòpo 'l se metarà per el strèt de Torres, 'ntra l'Australia e la Papua Nöa Guinèa. A sté pónt del viàs el Cook el gh'ìa gnemò pirdìt gne 'n òm per el scorbùto, malatìa tìpica a chèi tép là per i òm che stàa 'n mar per isé tat tép. Difàti 'l Cook, sö 'na recomandasiù de la Royal Society püblicàda 'ndèl 1747, el gh'ìa fat adotà ai sò òm 'n alimentasiù a bàze de cràuti e agrùmi. Se saìa alùra che 'l scorbùto l'ìa cauzàt de 'na alimentasiù poch variàda ma 'l ligàm co la carènsa de vitamìana C l'ìa gnemò stat scuprìt. Per éser riàt a mantègner en bùna salùte i i sò òm, a Cook endèl 1776 ghe egnarà consegnàt la medàia Copley.
El streersamènt del strèt de Torres el darà la pröa finàl che l'Australia e la Nöa Guinèa i éra mìa tacàde 'nsèma. Dòpo tré setemàne de sòsta a Savu, l'Endeavour el partarà per Batavia (al dé d'encö Giakarta), la capitàl de le Indie orientàle olandéze, per fà 'n quach riparasiù. Batavia l'ìa famùza come 'n pòst empestàt de la malària e prim de ambià 'l viàs de ritórno, 'ndèl 1771, divèrsi òm del equipàgio i s'ìa malàcc e i éra mórcc. 'Ntra chèsti ghe sarà 'l Tahitià Tupaia, el botànich Herman Spöring, l'astrònomo Charles Green e l'ilüstradùr Sydney Parkinson.
L'Endeavour la 'mbocarà 'l canàl de la Mànega ai 12 de zögn del 1771.
La püblicasiù dei diàre de la spedisiù la ghe darà al Cook 'na gran popolarità 'ndèla comunità dei scensiàcc.
El segónt viàs (1772–1775)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pasàt póch tép dòpo che l'ìa turnàt del sò prim viàs, el Cook l'è stat pasàt de gràdo e 'l g'ha ciapàt chèl de Comandànt (en inglés: Master and Commander) e pò l'è stat encargàt, sèmper de la Royal Society, de turnà a nà a sercà la "Terra Australis". Col sò prim viàs el gh'ìa zabèla demostràt, co la circumnavigasiù de la Nöa Zelanda, che l'ìa mìa tacàda a nesöna màsa cuntinetàla e co 'l laurà de cartografìa che 'l gh'ìa fat el gh'ìa ach demostràt che l'Australia la gh'ìa la dimensiù de 'n continènt. Dalrymple, col sostègn apò a de divèrsi óter mèmber de la Society, i éra östès cunvìnti che gh'ìa de ésega 'n cuntinènt amò piö grant e che 'l gh'ìa de troàs amò piö a sud.
En chèsto viàs, Cook l'ìa 'l comandànt de la naf HMS Resolution, e Tobias Furneaux el comandàa la HMS Adventure. La spedisiù la g'ha circumnavigàt la tèra a 'na latitùdine sud bèla àlta, 'nfìna a sorpasà (la prìma ólta per en òm) el cìrcol polàr antàrtich: ai 17 de zenér del 1773, l'è riàt a tocà i 71º 10' sud. En chèsta spedisiù 'l g'ha scuprìt Georgia del Sud e le ìzole Sandwich del Sud.
Endèle nèbie de l'Antàrtich, le dò 'mbarcasiù le s'è pirdìde de ìsta. Furneaux 'l g'ha dicidìt isé de puntà sö la Nöa Zelànda, endóche 'l g'ha pirdìt quach vergü dei sò òm endèna batàia cùtra i Maòri, e dòpo 'l g'ha ciapàt la róta per la Gran Bretàgna. Cook envéce l'è nat en nacc a esplorà i mar de l'Antàrtich. L'è pasàt arènt al cuntinènt ma la spedisiù l'è mai riàda a avistàl. Riàcc a 'n sèrto pónt el Cook el g'ha duzìt turnà 'nvèrs de le latitüdegn piü bàse, 'nvers Tahiti, per fà rifurnimènt de pruìste.
Dòpo la sòsta a Tahiti Cook el tùrna a ciapà la róta del sud co la sperànsa de troà a la fì 'l cuntinènt mìtich, ma amò 'na ólta sènsa riàga.
El percórs del ritórno el la minarà a le ìzole Tonga, a l'ìzola de Pàsqua, a l'ìzola Norfolk, endèla Nöa Caledònia e a le Nöe Ébridi. El sò rapórt el permetarà de esclùder 'na ólta per töte l'ezistènsa de la "Terra Australis" isé come che i se la figüràa i scensiàcc de chèl tép là.
A la cuncluziù del sò segónt viàs, Cook l'è stat pasàt amò 'na ólta de gràdo e l'è stat fat capitàno de vascèl (el tèrmen giöst en inglés l'è: "captain") a la Royal Society la g'ha izibìt 'na pinsiù onorària come uficiàl del Greenwich Hospital. La stèsa Società Reàl la la ametarà come mèmber e la la premiarà co la Medàia Copley. Pò a la Càmera dei Lord la la unurarà col tìtol de piö grant navigadùr de töta Euròpa.
Ma lü 'l püdìa mìa stàga delóns del mar, e 'l g'ha ambiàt prèst a preparà 'l sò tèrs viàs, l'öltem. El progèt el prividìa de troò 'l pasàgio a Nord-Ovest. De l'Océano Pacìfich, el g'harès navigàt en diresiù Est co l'intensiù de rià a sbüzà fò amò 'ndèl Océano Atlàntich, e al stès momènt 'n ótra 'mbarcasiù la ghe sarès nìda 'ncùtra per el stès percórs ma 'n diresiù contrària.
El tèrs viàs (1776-1779)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per el sò öltem viàs el Cook el comandàa tùrna la HMS Resolution e al sò fiànch gh'ìa el capitàno Charles Clerke che 'l comandàa la HMS Discovery. La rizù uficiàl del viàs l'ìa de riportà a la sò cà el tahitià Omai, embarcàt endèla segónda spedisiù quach agn prìma. Le dò 'mbarcasiù le g'ha esploràt per prìme le ìzole Kerguelen endóche le g'ha sbatìt zó l'àncora el dé de Nedàl del 1776, pò le g'ha fat scal en Nöa Zelànda.
'Na ólta lasàt zó Omai a Tahiti, Cook el fà róta 'nvèrs el Nord, el scoprés a la igìlia del Nedàl del 'an dòpo (1777) l'ìzola de Christmas e 'l deènta el prim òm Europèo a mèter pè sö le ìzole Hawaii endèl 1778.
Piö tàrde 'l s'è spostàt envèrs la còsta ucidentàl del cuntinènt nord-americà, e 'l g'ha discriìt endèl sò diàre le tribù indiàne de l'ìzola Vancouver, de le còste de l'Alaska, de le ìzole Aleutìne e de le dò spónde del strèt de Béring.
Dòpo de divèrsi tentatìf, el strèt de Béring el s'è mustràt empusìbil de streersà per vìa del giàs che gh'ìa amò a 'ndèl més de óst.
El magù che 'l gh'ìa per mìa püdì rià a fà chèl che 'l gh'ìa 'ndèl có e fórse apò a per el fastìde che ghe dàa 'n distürbo al stòmech che gh'ìa saltàt fò, Cook el g'ha cuminciàt a dà sègn de 'n comportamènt difìcil de comprènder: en dé l'è riàt a sercà de ubligà i sò òm a maià la càrne dei trichéchi, ma chèsti i s'è rifüdàcc.
La spedisiù l'è riturnàda a le Hawaii l'àn dòpo e dòpo de òt setemàne pasàde a esplorà l'arcipélago, Cook e i sò òm i g'ha dicidìt de sbarcà a Kealakekua Bay se chèla che al dé d'encö l'è ciamàda la Big Island (ìzola grànda) 'ndóche i se fermarà per en més.
La spedisiù de Cook la g'ha de éser riàda a le ìzole Hawaii quan che le popolasiù locài i éra dré a festegià la stagiù ciamàda Makahiki consacràda a Lono 'l sò dìo de la pàce. Se pènsa che 'n pó per el momènt en che i éra capetàcc lé, en pó fórse apò a per el percórs che i gh'ìa fat (i gh'ìa fat en gir entréch töt entùren a l'ìzola e chèsto el se 'nsomèaa a 'na seremónia che i locài stès i fà 'n unùr al sò dìo), i Hawaià i g'ha tratàt el Cook compàgn che se 'l födès stat 'na persunificasiù del dio Lono e i g'ha tratàt lü e i sò òm con töte le atensiù e le gentilèse.
Dòpo de 'na sòsta de 'n més, le dò naf del Cook le g'ha turnàt a ciapà 'l mar per 'nà 'n nacc col viàs, ma dòpo póch 'na avarìa a giü dei àlber de la HMS Resolution la g'ha ubligàt la spedisiù a turnà 'n dré per riparà 'l dan. I ciaparà isé la deciziù de turnà amò sö la Big Island dàto che i éra stacc tratàcc bé dei abitàncc. L'acogliènsa chèsta ólta però la sarà mìa isé bùna come poch tép prìma, fórse apò a perchè la stagiù dedicàda al dio Lono l'ìa finìda e idìs a turnà 'ndré el Cook (asimilàt al Lono) g'ha de ésega someàt ai Hawaià 'na sórt de türbamènt de l'ùrden natüràl.
Ai 14 de febrér del 1779 al Cook gh'è nit a mancà giöna de le sò scialùpe; per fàsela dà 'n dré, 'l Cook el g'ha pensàt, come che 'l gh'ìa zabèla fat divèrse ótre ólte en ocaziù sìmii, de ciapà 'n ostàgio en quach locài per dòpo molài quan che la scialùpa la vignìa portàda 'ndré. I Britànich i gh'ìa pensàt de ciapà 'l càpo de l'ìzola, el Kalaniopu'u, ma a 'n sèrto pónt gh'è s·ciopàt fò 'na béga coi abitàncc che i g'ha atacàcc co le lànce e co le préde. Gh'è partìt a 'n quach tir de s·ciòp ma ai òm de Cook ghe tocàt ritiràs de töta frésa 'nvèrs la spiàgia. Endèla baraónda el Cook l'è stat culpìt al có e l'è burlàt zó 'n tèra. I Hawaià i gh'è ulàcc adòs, i l'ha 'mpinìt de pète e de scortelàde 'nfìna a copàl e pò i g'ha portàt vià 'l sò còrp[3]. La tradisiù Hawaiàna la cönta che l'è stat copàt del càpo ciamàt Kalanimanokahoowaha[4]
Sö quàla che la sàpe stàda la fì del sò corp gh'è de le ipòtezi che le pàrla apò de canibalìsmo, l'è piö fàcil però che 'l sàpe stat tratàt compàgn che i locài i éra üs tratà le personalità per le quàle i gh'ìa 'n sentimènt de reverènsa e timùr (del rèst póch més prìma l'ìa stat töt fò per la presunificasiù de 'na divinità), cioè se pènsa che 'l sàpe stat ödàt de le bödèle, cüzìt per püdì destacà piö facilmènt la càrne e i òs snetàcc bé e conservàcc ad üzo de 'na relìquia. I sò òmm i riarà a fas dà 'ndré dei locài 'na quach rèscc per püdì dàga 'na sepultüra formàl endèl mar[5].
El sarà 'l Charles Clerke, comandànt de la HMS Discovery a ciapà 'n mà la situasiù e a comandà la spedisiù per la cuntinuasiù del viàs. El prufitarà de l'ospitalità de 'n pórt rùso de la Kamciàtka per pröà amò 'na ólta a troà la stràda per pasà 'l strèt de Bering, ma sènsa fürtüna. Quan che pò a Clerke el mör de tìzi 'ndèl més de óst del 1779 el sarà el luogotenènt John Gore a ciapà 'l comàndo e a guidà la spedisiù per el rèst del viàs. Endèl més de dezèmber i diàre de bórdo i è stacc cunfiscàcc al scal de Macao e Canton per vìa de la guèra de 'ndependènsa dei Stati Ünìcc. Gore però 'l riarà scundìn 'na còpia. La HMS Resolution e la HMS Discovery le riarà 'n Gran Bretagna ai 4 de utùer del 1780. El rapórt de Cook el sarà completàt del capitàno James King.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Pàgina XIII (Intrudusiù: Life of James Cook) The Voyages of Captain James Cook, James Cook (co contributi de William Smith), Oxford University, 1842
- ↑ G. Williams (2002)
- ↑ V. Collingridge (2003) page 410 et seq. Obsession and Betrayal
- ↑ Sheldon Dibble (1909). History of the Sandwich Islands. Honolulu: Thomas George Thrum. p. 61
- ↑ V. Collingridge (2003) page 413 Obsession and Betrayal


text:
Aplicaziun identica
In matematica, un'aplicaziun identica o funziun identica f a l’è una aplicaziun che l'ha nissün efet se aplicada a un element: la renvia semper el valur che a l'è druvada cuma argument, i.e. se gh'ha semper f(x) = x.
Furmalment, se M l'è un cungiunt, a definissum l'aplicaziun identica idM sü M e de cungiunt de rivada M e che la satisfà :
- per tütt element x in M, idM(x) = x
Se f : M → ' al è una aplicazziú qual-sa-vöör, alura a emm . In particular, idM a l'è l'element neuter del munòid de tüt i funziú de M vers M.
Quand che scernissum M igual al cungiunt di intregh naturaj minga nüj, a utegnem l'aplicaziun identica , che l'è una funziun mültiplicativa cunsiderada in la teuria di nümar.


text:
Element sintetich
I element sintétich a hinn element minga stàbil, cunt una mèza vída inscí cürta (da i fraziun piscítt del segund a un quaj miliun de ann), relativament a la vída de la Tèra, ch'al sa pö dí ca tüt i àtum ca gh'eren quand la s'è furmàda s'hinn desfaa cumpletament. Dunca, sa cugnüssenn dumà perchè sa fúrmenn in di reatur nüclear upür in di aceleradur de partisèj.
Ul prim element sintétich a l'è staa ul tecnézi, ca l'è andaa a impiení un bögg in de la taula periòdica: la descuvèrta de la sò mèza vída (4,2 miliun de ann) la metüü in ciar ca ga na pudéva vèss pü in natüra, vist ca tüt quèll c'al g'era al mument de la furmaziun del pianéta a l'è naa desfaa.
I element sintétich a hinn (indicaa anca ul nümer atòmich):
- Tecnézzi, 43
- Prumézzi, 61
- Element trans-ürànich:
- Netüni, 93
- Plütòni, 94
- Ameríci, 95
- Cüri, 96
- Berchéli, 97
- Califòrni, 98
- Einsteini, 99
- Férmi, 100
- Mendelévi, 101
- Nubéli, 102
- Laurénzi, 103
- Rüterfòrdi, 104
- Dübni, 105
- Seabòorghi, 106
- Bohri, 107
- Àssi, 108
- Meitneri, 109
- Darmstàdi, 110
- Röntgéeni, 111
- Unünbi, 112
- Unüntrí, 113
- Unünquàdi, 114
- Unünpénti, 115
- Unünèxi, 116
In de la lista gh'hinn denter anca i element ch'hinn minga staa ammò descuvert:


text:
Ennetbaden
Ennetbaden (Ännetbade in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 026 abitant e una süperfiss de 2.11 km², e al se tröva a una altitüden de 360 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ennetbaden a l'è tacaa ai cumün de Baden, Freienwil, Oberehrendingen, Obersiggenthal, Wettingen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ennetbaden l'è menziunaa per la prima volta pressapoch in de l'an 1261-64 col nomm de Alio Badin.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Ennetbaden l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Ennetbaden al Wikimedia Commons


text:
Nedàl
El Nedal a l'è una festivitaa cristiana qe la g'ha in tema la nassida de Jesuu (qe i cristian creden 'me el fiœl de Dio), e un dì de festa cultural per qii qe è mia credents.
El dì cognossud 'me Nedal al ven festejad el 25 de December. A l'è vun di pussee importants dì de l'ann per i cristian, insema a la Pasqua, quand qe la mort e la resurezion de Jesuu i vegnen festejade. La stajon de preparazion del Nedal a l'è ciamada avent e la scomença una domenega puu o manc quater setemane prima del Nedal. El temp natalizzi al moca el 6 de Jener, el dì de l'Epifania.
El Nedal al ven festejad in tutt el mond tant 'me dì relijos o 'me festivitaa de i cristian e qii qe è mia cristian. I tradizion inn devers de paes a paes, ma asquas tute i g'ha dent una cena, far-g ai olter regai, nar a messa, e tœr part ind ativitaa publege compagne de cants di canzon tradizionai. Santa Claus a l'è una tradizion in vari pais del mond (in Italia l'è cognossud cont el nomm de Babbo Natale, qe in lombard al vœl dir Popaa Nedal).
El temp natalizzi al ven festejad durant l'invern ind l'emisfer nord, ind un moment de l'ann indè qe g'è semper staite, fin di temp passads, antige feste e celebrazion. Una quai tradizion del Nedal a l'è pussee antiga de la festivitaa d'incœ, o la ven de oltre tradizion q'i era no cristian, compagne del Yule.
I tradizion d'incœ del Nedal despess a meten a fœg el far-g regai, fruit de 'n penser materialista. La stajon perfeita indè qe i botege taca su a vend pussee (regai, majar, cartoline d'auguri, erbor de Nedal, e decorazion de Nedal) a l'è propi el mes prima del dì de Nedal.


text:
Columbia Britanega
La Colùmbia Britànega (Colombie-Britannique an francés e British Columbia 'n anglés) l'è la pruìnsa püsé usidentàl dal Canada. La capitàl l'è Victoria e la cità püsé grànda l'è Vancouver. La mizüra 944.735 km² la g'à 4.254.500 abitànt (2005) con ana densidà da 4,76 a/km².
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàda dóma dai 'ndìgeni 'nfìna 'n da la secùnda metà dal 1700, la Colùmbia Britànega la vegnarà culunizàda dai colòni europèi 'n dal gìr da 'n sécul.
Al nóm da la pruìnsa l'è stài catàt fò da la regina Vitoria 'n del 1858 e l'è ü ciàr riferimét al Columbia District, ciamàt ach o Oregon Country, goernàt 'nfìna al 1846 da la Hudson's Bay Company.
La Colùmbia Britànega la dienterà la pruinsà chèla de sés de la Cunfederasiù Canadéza 'l 20 da Löi dal 1871.
L'Economìa, bazàda 'n sö le risùrse naturài, la g'à cumciàt a dientà püsé 'ndustrializàda 'n dal XX sécul.
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Colùmbia Britànega la cunfìna a ovèst con 'l Océano Pacìfech, da l'Alaska a nòrt-ovèst, dal Yukon e dai Teritore dal Nortovest a nòrt, a èst da la pruìnsa da l'Alberta e a süt coi stàt americà dal Washington, Idaho e Montana.
Pupulasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al prìma grùpo etnìc per nömèr 'l è chèl dai Britànech e anche se la magiurànsa da la pupulasiù 'l è da urìgin európea, 'l 20% 'l è da urìgin azìatega.


text:
Maranello
Maranello (endèla parlàda locàl Maranèl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 15.875 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 32 km², per 'na densità de 496 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelvetro di Modena, Fiorano Modenese, Formigine, Marano sul Panaro, Serramazzoni.
La Feràri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Maranèl l'è famùs en töt el mónt perchè gh'è 'l stabilimènt de la Ferrari, la scuderìa de màchine de córsa fondàda de Enzo Ferrari.


text:
21 04
Ol dé 21 de bril l'è 'l 111 ( 112 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 255 dé a finí l'an.
Ul dí 21 de bril al è ul dí da pòost 111 ( 112 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 255 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1486 - Guadalupe (Extremadura): Ferran II al promülga la sentensa arbitrala che la posa fí a i guère remense
1990 - Catalunya: con proteste d'ün ampi setur de la sitadinansa, Felip de Borbú al visita Girona -indóe al tö possessiú del títol de prínsep de Girona-, ol monastér de Montserrat e Barcelona.
1960 - ol Brasil: Brasília al de·enta ofissialament la capitala del paes e Rio de Janeiro al sessa de 'l èss.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1824 - Barcelona: Anselm Clavé, mösegh e polítegh Català, fondadur di Cors de Clavé.
1915 - Chihuahua (stat de Chihuahua, Mèssich): Antonio Rudolfo Quinn Oaxaca, cognossit come Anthony Quinn, atur Stadünindench d'orísen Messicana (m. 2001).
1926 - Londra (Anglatèra, Regn Ünit): Elizabeth Alexandra Mary Windsor, cognossida come Elisabet II reina de la Granda Bretagna.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1910 - Redding (Connecticut, SÜA: Samuel Langhorne Clemens, cognossit come Mark Twain, scritur Stadünindench (n. 1835).
1918 - apröf Cappy (Somme, la Picardia, Fransa): Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen, cognossit come ol Barú Ross, aviador Todèsch, considerat ol mejur pilot de la Pröma Guèra Mondiala, abatit col Fokker che al pilota·a (n. 1892).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Liun
Liun (Lyon in frances; Lugdunum in latin; Leyden antegament in tudesch; Lyon u anca Lyons in ingles; Lion in ucitan; Liyon in arpitan) a l'è una cità de la Francia de 491 268 abitant[1], dato agiurnaa al ginee 2011.
Al se tröa in sül Rodan, al süd-est de la Francia e l'è la sua segunda cità püssee granda, dopu de Paris. A l'è la capital de la region Rhône-Alpes.
El sò center storigh a l'è un patrimoni Mundial de l'Ümanità de l'UNESCO.
Evuluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Meggen
Meggen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.93 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6697 abitant.
El cumün de Meggen al se tröva a una altitüden de 479 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adligenswil, Greppen, Horw, Küssnacht (SZ), Lüzerna (Luzern), Stansstad (NW), Weggis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Meggen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1226 col nom de Meken, ma in d'una copia del secul XIV de un docüment pü antich (1160) l'è menziunaa come in Acta Murensia.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Meggen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Lurg
From Uncyclopedia, the content-free encyclopedia
“Lurg lurg luuuurg luuuurg luurg. Lurg lurg lurg, lurg luuuurg.”
Lurg lurg Luurg luuuuurg, lurg lurg Lurg lurg luuuurg luuurg!, lurg lurg luuurg luuuuuurg luuuurg lurg luuuurg luuuug luuurg, luuurg lurg luuurg lurg lurg lurg lurg lurg. Lurg luuuurg lurg lurg lurg luuurg, luuuurg lurg luuurg luurg, lurg lurg lurg lurg lurg lurg luuuurg luuuurg luuurg lurg lurg, lurg lurg lurg lurg lurg lurg lurg lurg luuuuuurg. Luuurg, lurg lu lurg lurg lurg lurg, luuurg, lurgh luuurg, lurg lurg lurg.
Lurg lurg, Luuuuurg lurg. Luuuurg lurg lurg. Luuuuurgh. Lurgh. Luurg lurg luuuuurg luurg lurg lurg luuurg luurg luurg lurg luuuuuurg, lurg lurg lurg luuurg: lurg lurg luuuuuuurg luuuuuuurg, lurg luurg luuuurg. lurg lurg luuurg luurg lurg luuuuuuurg, luuuuurg luuuurg luuuurg luurg luurg luuuuuurg lurg luuurg luurg luuurg. Luurg luuuurg lurg luurg luuuuuurg luuuuuuurg luuuuurg, luuuurg lurg luuuuurg lurg lurg lurg luuuuuuurg. Luurg, lurg luuuuuuuurg lurg luurg luuuurg lurg luuurg lurg lurg luuuuuurg, luuuurg luuuuuuuurg, lurg lurg lurg luuurg luuuuuurg lurg lurg luuuurg.
Luuuurgh lurg lurg.
edit Luuurg lurg
“Lurg lurg lurg, lurg luuurgh.”
Lurg lurg lurg lurg lurg lurg lurg. Luuuurg, luuurg lurg. Lurg! Lurg lurg lurg lurg lurg.
edit Luuuuurg luuuurg luuuuuurg
Luuurg lurg luuuuurg lurg lurg lurg lurg luuuuuuurg lurg lurg lurg luuuuurg lurg luurg luuuuuu-uuuuuuuuurg luuuuurg, lurg luuuurg luuuurg lurg luurg luuuuuuurg luuuuurg luuuuuuuuurg, lurg lurg luuuuuuuurg lurg lurg luurg luuurg lurg luurg.[1] luurg lurg luurg lurg, luurg lurg luuurg luurg luuuuuuurg lurg luurg luuuurg luuuuurg lurg luuurg lurg lurg luurg.
Luuuuurg, lurg luuuuuuuurg luuuuuurg luuuuuuuuuurg luurg luuurg lurg luuuurg luuuurg, lurg luurg luuurg luuuuuurg lurg luuuuuurg lurg luurg, lurg luuuuuuurg lurg lurg lurg luurg, luuurg lurg lurg luurg luurg lurg lurg. Luurg lurg luurg luuuuuuuuurg lurg lurg luuuuuuuuurg lurg luuuuurg, luurg luuuuurg lurg luuuuuurg luuuurg, luuuuuuuuurg. Luuuurg luuuuuuuuurg luuuuuuuuuurg luurg luuuurg lurg lurg lurg luuurg luuuurg, luuuuuuurg luuuurg lurg, luuurg lurg lurg luuuuuuurg lurg luuurg luurg lurg lurg luuuuuurg, lurg luurg luurg luuurg luuuuurg luuuurg luuurg lurg luurg, lurg, luuuurg luuurg lurg luurg luuuuurg luuuurg lurg lurg luuuuuurg.
edit Luuuuuuuuurg
Luu'rg luuuuurg luuuuuuuuurg lurg luuuuurg: lurg luuuuuurg lurg lurg luuurg luuuurg, lurg luurg lurg luurg luuuuuuuuurg luurg, luurg lurg lurg luuuurg luuuuurg luuuuuuurg.
Luurg lurg luuurg, luu'rg luuuuuuurg luuuuuurg luuuuurg luuurg lurg lurg luurg. uuurg luuuuurg luuuurg luuuurg lurg luurg luuuurg luuuuuurg lurg luuurg luurg luuuuurg, luuuurg luuuuurg luuuuuuurg luurg luuuuurg luurg luuurg lurg lurg. Lurg luuurg lurg lurg luuuurg, lurg luuuuurg lurg luuuuuuuurg lurg lurg luuuurg lurg luurg lurg lurg, luuurg luuurg luurg lurg.[2]
edit Luuuuuuurg
Lurg lurg lurg luurg luurg lurg luurg luurg luuurg, luuuuurg luuuuurg luuuuuuuuurg. Luurg luuurg luuuuuuurg luuuuuuurg luuuuuuurg luuuuuuurg lurg luuurg lurg lurg lurg luuuuuurg luuuurg lurg luuuuuuurg luurg lurg luuuuuuuurg luuuuuuuuuurg, lurg lurg luuurg luuuuuurg luuuuuuuuurg luurg luuuuurg lurg lurg lurg lurg luuurg lurg luuurg lurg lurg Uuurg luuuuuuuuurg. Luurg luuuurg lurg luuuuuurg luurg luurg luurg luuuurg lurg lurg lurg lurg luuurg luuuuuuuurg luuuuuuurg luuuuuuurg lurg lurg luuurg lurg luuuuuuuurg luurg luuuu'rg luuurg lurg luuuuuuuurg lurg luurg luurg luuuuuurg luurg luurg luuurg. Luurg lurg lurg luuuuuuurg luurg luuuurg lurg luuuuuurg luuuuuuurg luurg luuuurg, luuurg lurg luuuuurg luuuurg lurg lurg luuuuuuuurg.
Lurg luuuurg luurg luurg lurg luuuuurg luurg luuuuuuuurg lurg luurg lurg lurg lurg luuuuuuuurg, lurg luuuurg, lurg luurg luurg lurg luurg luurg lurg luurg luuurg luuuuuuurg luurg luuuuurg.
edit Luurg luuurg luuurg luurg
Luuurg luuuuuuuuurg luurg lurg lurg luurg lurg luuuurg lurg luurg lurg lurg luurg luurg luuuuurg lurg lurg luuuuurg lurg lurg luuurg, lurg luurg lurg lurg luuuurg luuuuurg luurg lurg lurg luuurg luuuuuurg lurg luuuuuuurg 'uuu' lurg luuuuuurg luuuuurg lurg luurg, luuuuuuuurg luurg lurg uuu-uuuuuuuurg luuuuu-uuuuurg luurg lurg lurg lurrg, lurg luurg lurg lurg luuuuurg luuurg lurg lurg luuurg luuuuuuuurg luuuuuurg lurg lurg luuuuuurg luuuu'rg luuuuurg lurg luuuurg luurg luuuurg, lurg luurg luuurg luuuuuurg luurg luurg lurg luuuurg luurg luurg luuuurg lurg,[3] lurg luuuuuurg luuuuuuurg luuuurg luuuuurg luuuuurg luuuuuuuuurg luuuuuurg luuurg luuuuurg lurg 'luuuuuuuuuuurg luuuuuuuurg,' lurg luurg lurg luuuuurg luurg luuuuurg luuuuurg luuuuuurg lurg luuurg luuuuuurg.
Lurg lurg lurg luuuurg luuuurg - lurg lurg luuurg luuuuuurg lurg luuuuurg luuurg, lurg luuuuurg luuuuurg, luuurg luuuuurg luuuurg.[4] luurg, luurg luuuuuuurg luuuuuuurg luurg luuurg lurg luuuuurg luuuuurg. Luuurg luuuuurg luuuurg luurg luuuuuuurg lurg luuuuuuuurg lurg lurg lurg luuurg lurg, luuuuurg lurg luurg luuuuurg. Lurg luuuuuuuuurg luuuurg luuuuurg luuuuurg luurg luuurg lurg luuuurg lurg luurg luuurg, luurg uurg luurg luuuuuuuurg luuuuuuurg lurg luuuuurg lurg luuuurg luuuuuurg lurg luurg, lurg luuurg lurg lurg lurg luuuurg luuuuuurg, lurg luurg luuurg luuuuurg lurg lurg luuuurg lurg lurg luuuuurg luuuuuuuurg luurg lurg luuuuuurg lurg lurg luuuuurg luuuuuuurg lurg luuuuurg luurg lurg luuurg luuuuuuuuurg.[5] luurg luuurg luurg luurg lurg luuuuuurg lurg luuuuuuuuurg luurg luuuu'rg luuuurg luurg, luuuuuuuuuurg luuuuuuurg lurg luurg luurg lurg lurg luurg uuurg luuuuuuurg. Luuuuuuuuuurg, luurg luurg luurg lurg luuuurg luuuuuuurg luurg luuuu'rg luuuuurg luurg luuurg lurg. Lrg luurg lurg, luurg lurg lurg luuuuuuuuuuurg lurg luuuuuuuurg. Luurg luuuuuuuurg luuuuuuurg, luuuuuuuurg lurg luuurg lurg luuuuu' luurg luuurg lurg luuurg luurg luuurg lurg luuuuuurg luurg.
edit Luuuuuuurgh
Lurg luuurg luuuuuurg lurg lurg luuuuuurg luuuuurg lurg lurg lurg luuurg luuuuuuuuurg luuuurg lurg lurg luuurg luuuuuurg. Luuuurg lurg luuuuuuurg lurg lurg luuuuurg, luuuuurg luuuurg luuurg lurg luuuurg luuuurg luurg lurg luuuuurg: lurg luuuuuuuurg lurg luuuuurg, luurg luuurg lurg luuuurg. Luuuuuuuurg lurg luuurg luuuuuurg luuuuurg, lurg lurg luuuuuuuurg luuuurg luuuuuuuuurg luuuurg lurg luuuurg luurg lurg luuuurg luuuuurg luuuuuurg luuurg luurg lurg luuuuuuurg. Luurg lurg luuuurg luuuuurg luuuuurg lurg luuuurg lurg luuuuuuurg luuuurg, lurg luuuurg lurg luurg lurg luuuurg luuuuurg luuuuuuuuurg luuuuuuurg lurg luuuuuuuurg lurg, lurg lurg lurg luuuuuuurg lurg luuurg lurg luuurg luurg lurg luuuurg luu'rg luuuuuurg.
Luurg lurg lurg luuurg luuuuurg luuuuuuuurg lurg luuuuuuuurg luuuurg, luuuuurg, luurg luurg luuuuurg luuurg luuurg lurg lurg luuuuuurg lurg lurg luuurg lurg luuuurg: luurg luuuurg luuuu'rg luuurg. Luuuurg lurg luurg lurg luuuuuuuuuurg luuuuuuuuurg lurg lurg luuuuuurg luuuuuurg, luurg luuuuuuurg luuuurg luurg luurg lurg luuurg lurg luuuurg luurg lurg lurg luuuuurg lurg lurg luuuuuurg luuuuuuuurg. Lrg lurg luuuurg, lurg luurg lurg luurg luuurg lurg luuurg, lurg lurg luuuuurg luuuuuurg lurg luuurg luuuuuuuuurg lurg luuuurg luuurg luuuuuuuurg, lurg luurg, lurg luurg lurg luuuurg lurg lurg lurg luuuuuuurg lurg lurg lurg luurg luuuurg.
edit Luurgrg luuuurg
Luuuuuuuurg, lurg lurg luuuuuuuuurg luuurg luuuuuuuurg luurg lurg lurg luuuuuurg lurg luuuuurg lurg luurg luuurg, lurg luuuuuurg luuuuuuurg luurg. luurg luuuuuuuurg luurg, lurg luuuurg lurg luuuuuurg luuuurg luurg, lurg luurg luurg luuuuuurg luuurg luuurg luuuuuuuurg luuuuuurg luurg luuuu'rg luuuurg luurg lurg luuuurg luuuuurg.
Luuurg lurg luuuuurg lurg luuuuuurg luuuuurg lurg luuurg, lurg luuuurg lurg, lurg luuuurg luurg lurg luurg luuuuurg luuurg lurg luuuuuuuuuuurg. luurg luurg luuuuuurg luurg luurg luuuuuurg luuuuuuuuuuurg, lurg luurg luurg luuurg luuuuuurg lurg luuuuurg luuuuurg lurg luuuuuuurg luuurg, luuuurg luuuurg luurg luuuuuuurg. luurg lurg luuuuuuurg luuurg luurg luuuu'rg luurg lurg luuuurg luuuuurg.
edit Luurg lurg luuuuuu
“Lurg luuurg luurg lurg lurg, lurg luuuurg lurg luuuuurg luuurg...”
Lurg luuurg luurg luuuuuuuuuuurg lurg lurg luuurg luurg lurg luuurg, lurg luuurg luurg lurg luuuuurg, lurg luuuuuurg luuuuuurg lurg lurg luuuuurg lurg luurg luuuuuuurg luuuuuuurg. Luuuuuurg lurg luuuuuurg lurg lurg luuuuuuuurg luurg luurg luurg luuurg luuurg luuuurg lurg luuurg. Lurg luurg lurg lurg luuuurg lurg luurg lurg luuuurg, lurg luuuuuurg luuuuurg luuuuuuurg, lurg lurg luuuuuuuurg luurg luuuuuuuurg luurg luuuuuuuuurg lurg luurg luurg luuuuurg luuuuuuuurg lurg luu'rg luuuuuurg.
Luuuuurg.
Lurg lurg luurg luurg lurg Uuuu-uuurg luuuuuuuuurg, lurg luurg lurg lurg luuuuuuuuurg luurg lurg luuuuurg, lurg luuurg luuuuuuuurg, Uuuu-uuurg luuuuurg luuuurg luurg luuurg. Lrg lurg lurg luuuuurg luuuuuurg, luurg lurg luurg luurg luurg lurg luuurg luurg lurg lurg luuuurg lurg luurg luuuuuuuurg luuuuuuurg luuuuuuurg luuuurg.[6] lurg lurg luuurg luuuuurg lurg lurg luuuuuuurg luurg luuuuuurg lurg luurg luurg luurg luuurg luurg luurg lurg luurg lurg luurg luuuuuuuuurg luuuurg luurg lurg luuuuuuurg lurg lu-uuuuuurg, lurg lurg lurg luuuuurg luuuuuuurg lurg luurg luuuuuuurg. Luuuuuurg, lurg luuuuuurg lurg luuuurg. Luuuuurg lurg luuuurg, lurg luuuuuuuuurg lurg luurg luuuuuuuuuurg luurg luuuurg.
Luuuuuuuuuuurg, luuurg luuuuuurg luuuuuuuurg luuuuuuuuuuuuuuurg luurg lurg luuuuuurg luurg luuuuurg luuuuuuuuuurg luurg lurg lurg luuuurg lurg luurg luurg lurg lurg lurg luuuuuuuuuurg luuuuuurg luuurg lurg luuuuuuuurg luurg luurg lurg luuuuuuurg luurg luuurg luurg lurg lurg lurg luuuuurg. Luuuuuuuuurg lurg luuuuurg lurg lurg luuuuuuuurg luuuuurg, luurg lurg lurg luuuuuurg luuuuuuuurg luurg, lurg luuuuurg luurg luurg luuuuuuuurg lurg luuuuurg luuuurg luuuuuuuurg lurg lurg luuuuuuurg lurg luurg lurg luuuuurg luuurg, luuuurg lurg luuurg luuuurg lurg luurg lurg luuuuurg lurg luurg luuuuuurg, lurg lurg luuuuuuuurg.
Lrg lurg luuuurg, luuuurg lurg luuuuurg luuuurg luuurg lurg lurg lurg luuuuuuuu'rg luuurg lurg luuuuuuuuurg lurg lurg lurg luuuuuuurg luuuuurg luuuuurg.
edit Lurg luuurgh
- ↑ Luuuuuurg luuuuuuurg lurg lurg luuurg, lurg luurg luurg lurg luurg luurg luuuurg.
- ↑ Luurg luuuuuuurg lurg luuuurg luuuuurg lurg luurg luurg luuuurg lurg lurg luuurg luuuuurg lurg luuuuuuurg luurg luurg luuurg luuuuuuuuuurg luuuuurg luuuuuurg, lurg luuurg luuuuuuurg lurg lurg luurg lurg lurg luuuuurg, luuuurg luuurg.
- ↑ Lrg luu'urg luuurg lurg uurg lurg lurg luuurg luuuuuuurg, lurg luuuuuurg lurg lurg luurg luuurg lurg luuuurg lurg luurg.
- ↑ Lrg luuuurg lurg luuurg, lurg luuuurg, luurg luuurg lurg lurg luuuuuurg luuurg lurg luuuuurg. Lrg lurg luuuurg luuuurg lurg lurg lurg lurg luuuuuuuuurg, luuuuuuurg luurg lurg, lurg luuuurg lurg luuuurg luurg luuuuurg, lurg luuuuuuuuuuuuurg luuuuuuuuurg.
- ↑ Luuuuuuuurg, lurg lurg luuurg luuuuuurg luuurg lurg luuuuuuurg lurg luuu-uu-uuurg. Luurg luuuurg luuurg luurg lurg luuuuurg luurg luurg luuurg luuuuuuurg luuuuurg, lurg luurg lurg lurg luuuurg lurg luuuuuurg lurg.
- ↑ Luuuuuurg luurg luuurg.


text:
Wettingen
Wettingen (Wettige in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 20 134 abitant e una süperfiss de 10.59 km², e al se tröva a una altitüden de 408 meter sura al livel del mar.
El cumün de Wettingen a l'è tacaa ai cumün de Ennetbaden, Ehrendingen, Otelfingen, Würenlos, Neuenhof, Baden.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Wettingen al Wikimedia Commons


text:
Còrdoba
Còrdoba (Córdoba in spagnöl) a l'è una cità argentina in del center-ovest de la pruincia umonima, che l'è anca la sua capital.
La gh'ha una süperfiss de 462 kmq e una pupulaziun d'un miliun de tresent cinquanta mila abitant. A l'è un impurtant sit de cumerci e indüstri (indüstria mecaniga, prudüziun de machinari, indüstria chimiga, indüstria del mangià). L'hann fundada in del 1573 e la gh'ha la üniversità argentina püssee vegia e un uservatori astrunomich. A l'è anca un impurtant sit cultüral.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è gemelada cun:


text:
Assioma da la scèrnida
L'assioma da la scèrnida, scürtaa in « AS », al è un assioma da la teuría assiumàtega di cungjuunt.
Cuntegnüü
Enunziaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
« Dada una famèja da cungjuunt mia vöj, al esiist una funziú che a ognidü da luur la assocja ü dij söö elemeent. »
( Vargot ch’al sa tradüiss furmalameent par : Par cada cungjuunt C cuntegnüü in P(E) (indúeP(E)al è ul cungjuunt da le parte d'un cungjuunt E ), al esiist una funziú cjamada funziú da scèrnida tala che : )
Al esiist d'otre furmülazziú, intra che le sigütante :
- Ul prudüit d'una famèja da cungjuunt mia vöj al è mia vöj
- Teurema da Zermelo : Cada cungjuunt al è bé uredenàbil (al pöö vess münii d'una strütüra da bun úrden)
- Lema da Zorn : Tütt cungjuunt indütiif al amet un elemeent massimaal
Particülaritaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cheest assioma al fa paart di assiòom upziunaj e cuntruversaa da la teuría di cungjuunt. In efett, l'esistenza d'un uget definii a partí dal assioma da la scèrnida a l’è mia una esistenza custrütiva, i.e. l'assioma al descriif mia cuma custrüí l'uget da che sa l’afirma l'esistenza. Inscí, dí che al esiist una basa dal spazzi veturiaal da le funziú cuntínüe al permett in nissüna manera da dí cuma descriif una tala basa. Da cheest puunt da vista, l'assioma da la scèrnida al pöö parí d'un interess limitaa e al è par cheest che di matemàtich sa i mustra plüü satisfaa d'una démustrazziú s'i pöö evitá da fá recuurs a cheest assioma da la scèrnida. Però la plüüpaart di matemàtich i dröva’l senza reticenza particülara.
L'assioma da la scèrnida al fa mia paart dal zöögh d'assiòom da la teuría di cungjuunt ZF. Sa la cjama teuría ZFS, la teuría ZF münida in plüü dal assioma da la scèrnida.
Esempi indúe l'assioma da la scèrnida a l’è necessari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Al síes una aplicazziú sürgetiva d'un cungjuunt sü un cungjuunt . Alura al esiist una aplicazziú ingetiva da in . In efett, par tütt da , cunsidéremm la paart da E, custitüida dij antecedeent da par e ul cungjuunt da chesta paart . Dapress l'assioma da la scèrnida, al esiist una funziú da scèrnida tala che, par tütt da , sa àbies . Síes-la alura definida par . la socja a cada elemeent da un antecedeent particülaar da par . Sa pöö alura vérifiá che al è ingetiva.
- A nutá che, inversameent, si a l’è una aplicazziú ingetiva da mia vöj in , alura al esiist una aplicazziú sürgetiva da in , però cheest resültaa al dröva mia l'assioma da la scèrnida. In efett, cuma che al è mia vöj, al esiist in . Al è assée alura da definí da la manera sigütaant. si al gh’a cuma antecedeent (ünich) par , e si .
- Al síes R una relazziú d'equivalenza definida par : . Sa l definiss ul cungjuunt S cul töö ü e noma ü elemeent da cada classa d'equivalenza. Par vargot fá, s’è ubligaa a druvá l'assioma da la scèrnida par che sa la cugnuss mia da funziú ch’a la daga indrée ü e noma ü elemeent da cada classa d'equivalenza, dunca sa pöö noma afirmá l'esistenza da cheest cungjuunt par che sa è mia bú da ‘l custrüí in pràtica. Par di esempi cuncrets, vidé Cungjuunt mia mesüràbil.
- Ul cungjuunt esteriuur di ipereaj al deef la suva esistenza a l'assioma da scèrnida
Furme flébile dal assioma da scèrnida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al esiist di furme flébil dal assioma da la scèrnida che ul matemàtich al dröva üsüalameent, la plüüpaart dal teemp senza s'en acòorg, a maanch da vess lògicih u « custrütivista »; i serviss a « custrüí » da le sequenze.e i è assulüdameent indispensàbile par esponn a la manera üsüala i fundameent da l'anàlisi.
Assioma da la scèrnida cüntàbil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cheest assioma, scürtaa in « AD », al è la restrizziú dal assioma da la scèrnida a le famèje cüntàbile :
-
- « Dada una famèja cüntàbil da cungjuunt mia vöj, al esiist una funziú che a ognidü da luur la socja ü dij söö elemeent. »
Al è par esempi druvaa par demustrá che una funziú f definida sü R a l’è cuntínüa in 0 si e noma si f(xn) al teend veers f(0) par cada sequenza (xn) tendeent veers 0. Al permett apó da demustrá che un prudüit cüntàbil da spazzi cumpat al è cumpat, u amò ul teurema da Hahn-Banach par un spazzi da Banach separàbil.
Assioma da la scèrnida dependeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cheest assioma, scürtaa in « DS », al assüra che, si R al è una relazziú sü un cungjuunt mia vöj E verifiaant
,
al esiist una sequenza (xn) d'elemeent da E tala che
.
L'assioma DC implica l'assioma AD, senza che cheest chí al síes évöjnt. Al è par esempi druvaa in assioma da fundazziú e plüü generalameent relazziú bé fundade par stabilí l'equivalenza da dò definizziú.
Vidée apó[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Liamm internes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par plüü da detaj : teuría assiumàtega di cungjuunt.
Resültaa liaa a l'assioma da la scèrnida :
Una strana cunseguenza dal assioma da la scèrnida : Ul Paradoss da Banach-Tarski
Liamm da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
1500
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 30 genar L'espluradur Vicente Yáñez Pinzón el descuvriss la surtida al mar dal Riu di Amazon.
- 11 nuvember - Granada: el Luis XII de Francia e 'l Fedinrand II d'Aragona signen el Trataa de Granada per divides el Regn de Napul.
- El Cesar Borgia a l'è numinaa Capitan Generaal de la Gesa.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sassinaa Alfuns d'Aragona, spus de la Lucrezia Borgia, istigada dal fradel Cesar Borgia.


text:
Nümar 3
El numer 3 l'è el numer integher ch'al siguta ul 2 e al ven prima dal 4.
Nomm dal nümar in difereent dialett: M.trii... F.trè...
- Ul 3 al è ul seguunt nümar primm e ul primm nümar primm díspari. Da plüü ul 3 al è ul primm nümar primm da Fermat e ul segueent al è ul 5.
- Ul 3 al è apó ul seguunt nümar triangülaar, dapress dal 1 i prima dal 6.
- Ul 3 al è ul quaart tèrmen di Nümar da Fibonacci, dapress ul 2 e prima dal 5.
Si sa mültiplica un nümar par 3 s'utegn ul trípel da cheest nümar, cura ca dividiint par 3 na s'utegn un teerz, si cheest al è divisíbel par 3. Ul cübi d'un nümar s'al representa cul 3 a espuneent: e cura ca l'espuneent al è 1/3 s'al diis ariis cüba.
Al esiist difereent prefiss ch'i significa 3 e i participa in la custrüzziú d'una gran cumpagnía da parole d'üüs da tücc i dí: ter i tri, cuma in terziari e trinitaa.
Int un bell puu da cültüre, ul 3 s'al representa par trii puunt u tirett (urizuntaal u verticaal): par esempi, in la nümerazziú rumana (III) e in la nümerazziú cinesa (三).
Ucürenza dal 3:
- Intal cristianiism al è un nümar símbul da Déu, gja che trè i è i custaa dal triàngul cun che sa la representa e trè i è le persone ch'i al furma. Par taant al pariss int un bell puu da övre religjuse.
- Le trè fase dal prucess dialèttich da Hegel
- S'al referiss al tèrmien medià, al equilibri
- Ul nomm d'un strümeent a corda
- Tri tiip dànima in acrodi a Aristòtil
- Le dimensiú aparente dal üniveers
- I trii pudée dal Statt da Drecc: esecütiif, legislatiif e gjüdizziaal
- Le negazziú da Sant Pédar
- Le culuur primàrie: russ, gjaalt, bleu


text:
Gyeonggi-do
Gyeonggi-do (hangul: 경기도; hanja: 京畿道) l'è la pruvincia püssee pupulusa in de la Curea del Süd. La sò capital a l'è Suwon. Seoul--la capital e cità püssee impurtanta de la Curea del Süd--a l'è el center de la pruvincia, ma l'è devegnüda "cità speciala" in del 1946, separada dal rest de la pruvincia. Incheon--anca una cità impurtanta che uriginalment l'ha furmaa part de Gyeonggi-do--in de la stessa manera, l'è devegnüda "cità metrupulitana" in del 1981. Quest tre aministraziun furmen una regiun de 22,766,850 de abitant (in del 2005)--quasi 50% de tüta la pupulaziun de la Curea del Süd.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gyeonggi-do l'è dividüda in 27 cità (Si; 시) e quater cunte (Gun; 군).
I seguent hinn i nomm di cità e cunte, scrivüü in de l'Alfabett latin, Hangul, e Hanja.
I Cità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Suwon (수원시, 水原市) gh'ha quater distret:
- Paldal-gu (팔달구; 八達區)
- Yeongtong-gu (영통구; 霊通区)
- Jangan-gu (장안구; 長安區)
- Gwonseon-gu (권선구; 勸善區)
I alter cità a hinn:
I Cunte[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pruvinci gemelad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pruvincia de Gauteng
- Nord Holland
- Taipei
- Moscow
- Méssich
- Virginia
- Utah
- Florida
- Ha Tay
- Assemblea del Nordoest
- Cuntea de Vastmanlands
- Cumunità autonuma de Catalunya
- Süd Sulawesi
- Prefetüra de Kanagawa
- Pruvincia de Guangdong
- Pruvincia de Shandong
- Pruvincia de Liaoning
- Kampot
- British Columbia
- Departiment de Alto Parana
- Queensland


text:
Verdelì
Verdelì (nòm uficiàl en italià: Verdellino) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la média pianüra bergamàsca a 13 km de la sità e a 172 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 7 663 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,8 km² e 'na densità de popolasiù de 2 017 ab./km²
Ol paìs l'è nasìt sö öna mòta (1 -2 méter de dislivèl) 'n del bèl mès de la pianüra bergamàsca. El cunfìna coi cümü de Boltér, Ciserà, Leàt, Ös de Sóta, Verdèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Verdelì l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Saint-Hilaire
Saint-Hilaire a l'é 'l nòm:
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Allier
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Àuta Lòira
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Àuta Garon-a
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Aude
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Doubs
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Essonne
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Lot
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Streghe
Streghe (Strìe 'n bresà, Charmed en inglés) l'è 'l tìtol italià de 'n telefilm uriginàre dèi Stàti Ünìcc, publicàt dal 1998 al 2006 söl canàl de WB en Amèrica e sö Rai2, La7 e FOX en Itàlia. Streghe l'è fàda de 8 stagiù, töte de 22 puntàde, fò che le stagiù 5 e 6 che le ghe n'ha 23, per en totàl de 178 puntàde.
Cuntegnüü
La stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La série la cönta la stória de 3 sorèle, Prue, Piper e Phoebe Halliwell che, dòpo la mórt de la sò nóna, Penny Halliwell, le g'ha ciapàt dei potéri màgich. Prue la pöl möer i laùr col pensiér, Piper la pöl blocà 'l tép e Phoebe la pöl véder endèl futùro. Pròpe quan che Phoebe la lès sö 'n encantézem söl Lìber de le Ómbre, töta la magìa la se straöda adòs a le sorèle e 'l mal, che 'l völ ciapàs töcc i potéri de la famìa Halliwell, el cumìncia a mandàga fórse catìe per desfà fò 'l trìo.
El mal el ghe rìa a copà giöna de le sorèle, Prue, che la làsa 'l trìo sènsa piö sigürèsa.
Menemà rìa 'n ótra sorèla, Paige, fiöla de Patty (la màma pò a de le ótre tré gnàre) e de Sam, el sò àngel biànch. Gràsie a Paige, tùrna a furmàs el trìo e le sorèle le pöl nà 'n nacc a combàter cutra 'l mal.
Personàgi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prue Halliwell[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Prue l'è la fiöla piö ècia, nasìda ai 28 de utùer del 1970. La g'ha 'n caràter pötòst decìs, l'è tacàda fés al sö laurà e la fà fadìga a 'namuràs. Prue la s'è 'namuràda apéna 'na ólta, de Andy Trudeau, sò sòcio quan che l'ìa picinìna. Però la g'ha ìt östès divèrse stórie.
La g'ha 'l potére dèla telecinézi, cioè de püdì möer i laùr col pensiér. Prima la püdìa doprà apéna i öcc, ma dòpo la g'ha tacàt a püdì doprà pò a le mà.
Piper Halliwell[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Piper, l'è la segónda de le fiöle, l'è nasìda ai 7 de óst del 1973. L'è "el cör de la famìa", come che la g'ha dìt la sò màma el dé de le sò spùze co Leo. Piéna de coràgio e de 'ntraprendènsa, Piper la g'ha sèmper cultiàt el sògno de déentà 'na chef profesiunìsta. La s'è sübet enamuràda de l'àngel biànch del trìo, el Leo.
Lé la g'ha 'l potere de la stàzi temporàl, cioè de püdì "blocà" le molécole dei còrp. Col pasà del tép, Piper la svelöpa pò a 'l potére de la acelerasiù temporàl, cioè de püdì "acelerà" 'l müimènt de le molécole e fàle s-ciopà.
Phoebe Halliwell[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Phoebe l'è la fiöla piö màta de töte. L'è nasìda ai 2 de noèmber del 1975 e la g'ha 'n ligàm strèt con töt chèl che g'ha a che fà col cör. Zà de sübet la se demóstra atènta a aidà chèi che i g'ha problémi, sura de töt i problémi de amùr, tat che la deènta la redatrìs de 'na rübrìca söl giornàl de San Francisco, el The Bay Mirror. La sò stória piö lónga l'è chèla ìda con Cole Turner, un démone che 'l vülìa copà le sorèle ma che pò 'l s'è 'namuràt de lé. Ön'ótra stória importànte l'è stàda chèla col Coop (en cupìdo).
Phoebe la g'ha 'l potére de la preegènsa, de ìga viziù del pasàt e del futùro. La g'ha svelöpàt pò a l'abilità de leàs de tèra de 'n pò de mèter e, piö en glià amò, l'abilità dè l'empatìa.
Paige Matthews Halliwell[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Paige l'è la "fiöla pirdìda", nasìda de 'na relasiù extraconiugàl de Patty Halliwell col sò àngel biànch, Sam Wilder. Relasiù 'ntra àngei e strìe i ìa prüibìde, isé i du genitùr i g'ha duzìt dà vià la pipìna. L'è nasìda ai 2 de óst del 1977.
Sicóme che l'è metà àngel biànch e metà strìa, Paige la g'ha 'l stès potére de Prue ma en pìt diferènt: difàti i sò potéri i è mes·ciàt con chèi dei àngei biànch. Lé la pöl pò a cürà le persùne e orbità, cioè de teletrasportàs 'ndóche la öl.


text:
2005
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Per regordà i 200 ang che l'è nasìt ol Hans Christian Andersen ol Gioancarlo Giaàss l'à tradözìt 'n Bergamàsch e mandàt in stàmpa ü lìber di sò fàole piö cognusìde.
- Ala fin dal mees da utubar l'è nasìt al prugètt lmo wp, la Wikipedia in lengua Lumbarda
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de Avrìl - Papa Ioannes Paulus II al sècol Karol Józef Wojtyła.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Myanmar
El Myanmar (ciamaa anca Birmania) a l'è un paes de l'Asia meridiunala.
A l'è tacaa al Bangladesh, a l'India, a la Cina, al Laos e a la Thailandia.
La capital a l'è Naypyidaw.
Al gh'ha una süperfiss de 676.756 km² e una pupulaziun de pressapoch 51 miliun d'abitant.
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes al se ciamava Birmania fina al 1989.
Dumà Birmania (o Burma, nom ingles del periut culunial) al pareva trop culigaa a la püssee granda etnia del paes, i Bamar, che hinn el 68% de la pupulaziun.
Un quejdün al dis che'l nom Myanmar al vegna del sanscrit Brahmadesh, che'l vör dì paes de Brahma (el diu indù de la creaziun); alter disen che Myanmar e Burma vegnen de l'istessa parola birmana: Myanma (che la saria la furma scriüda) e Bama (che la saria la furma parlada).
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Myanmar (nom ufizial: = Üniun del Myanmar) a l'è una ditadüra de militar.
El cap de la giunta militara a l'è el Thien Sein (del 2011).


text:
Frutigen
Frutigen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 71.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 6718 abitant.
El cumün de Frutigen al se tröva a una altitüden de 800 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adelboden, Diemtigen, Kandergrund, Kandersteg, Reichenbach im Kandertal.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Frutigen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1234 col nom de Frutingen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Frutigen tourism (Inglés)


text:
Tafers
Tafers a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Sense (in frances: District de la Singine), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.37 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3022 abitant.
El cumün de Tafers al se tröva a una altitüden de 651 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alterswil, Düdingen, Friburgo, Sankt Antoni, Sankt Ursen, Schmitten.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit Ufizial (Todesch)