text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Il museum rimna e mussa objects da la natira. Mo paucs da quels pon vegnir tegnids en salv ed exponids en il museum precis uschia sco ch'els vegnan avant en la natira.
En lavur stentusa vegnan minerals salvads da chavacristals da lur sfessas e sfendaglias.Per il solit ston els mo vegnir deliberads da l'arschiglia da lur lieu e lavads. Mintga ulteriura preparaziun scroda per regla. In'excepziun è stà il stgalim dad aur renumà da la Val Sumvitg. L'aur ha stuì vegnir rendì visibel cun tecnicas mecanicas e chemicas.
Emprovas da crappa ston per regla vegnir empitschnidas ad ina grondezza manischabla gia or en il champ. En l'exposiziun mussa il museum però in pèr craps lunars gronds ch'èn vegnids transportads cun blera forza e gronds custs en l'exposiziun.
Tscherts fossils na basegnan nagina preparaziun. Tar auters chats da fossils ston ils skelets u las crosas vegnir lavurads or dal crap en stentusa lavur da detagl.
Objects biologics sco plantas u animals èn suttamess a la decumposiziun che vegn impedida cun conservar.
Plantas vegnan setgentadas, pressadas cun premura, protegidas da donns da magliar cun chemicalias e mintgatant schizunt colladas sin artgas da palpiri.
Per conservar animals datti ina massa da metodas. Insects vegnan oravant tut averts, setgentads e fixads cun guglias. Vertebrads pli pitschens sco amfibis, reptils u mammals pitschens pon vegnir mess per dievers scientifics en liquids da conservaziun sco alcohol u liquids sumegliants. Da vertebrads, spezialmain da mammals e d'utschels, vegnan fatgs preparats dermoplastics. Latiers vegn tratga giu la pel da l'animal cun chavels u pennas. Quella vegn conservada en ina procedura custaivla ed alura tratga sur in corp artifizial, al qual il preparatur ha dà la furma e la posiziun giavischada. Per preparar skelets vegnan deliberads ils oss da la charn, e quai a maun, cun agid da maglialards u d'autras tecnicas. Da quels vegn alura extratg il grass en l'indriz per sgrassar.


c: text/html

text:
Santa Lizia é na santa che á vit ti agn incër 286 y 310 a Siracusa. Süa fossa é gnüda ciafada dailó tla catacomba de S. Giovanni cun na iscriziun che testemoniëia süa veneraziun bele dër adora. Por perié do la varijun de süa uma, dess Lizia ester jüda da jona a Catania söla fossa de Santa Agata. Tl som l’á la santa inviada da se dediché ala fede y al aiüt di püri y ti á dit danfora le martíre. Sön chësta s’ára despartí da so cherstian che l’á plurada por süa fede cristiana y sües opres de ciarité dan dal imparadú Dioclezian, sot a chël ch’ara é spo gnüda copada.
L’inom Lizia significhëia la Lominosa: Do la liënda se metôra söl ce na gherlanda de ciandëres por jí tla scurité dles catacombes a ti porté aiüt y da mangé ai cristians ascognüs. Do süa mort án defata metü man da veneré sües relicuies y da fá sö dlijies a so onur.
Por l’interzesciun de Santa Lizia periunse che Idî nes dëides da testemonié nosta fede tl amur y tles opres de ciarité. Tl medemo tëmp orunse ince rengrazié dla löm di edli y perié ch’i odunse le monn y nosc compit ch’i un söla tera cun i edli de Dî.
Le consëi de cöra da Lungiarü inviëia düc dër bel en Les Antles, ai 18 de jügn a fetejè para la festa di 150 de consacraziun dla dlijia da Lungiarü.
Por l`abelimënt dla festa ele plü manifestaziun sciöche dal program injuntè.
I se confertun a chësc gran y bel avenimënt y sperun te na gran partezipaziun ince da pert dles altes cöres!
Les manifestaziuns è chëstes:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bira
La bìra l'è 'na beànda alcòlica, mìa distilàda, de saùr piö o méno amàr, che se oté de la trasformasiù de cereài maltàcc dei quài la part de àmit la vé trasfurmàda 'n söcher (per la gran part maltòzio, ma 'n percentuài diferènte pò a dei óter söcher) e fermentàda per mès de leàt (perlopiö Saccharomyces cerevisiae o S. carlsbergensis) e de spès aromatizàda coi fiùr de luertìs.
Par che la bira la sàpe la beanda alcòlica piö antìca del mónt.[1], la piö cönsömada[2], e la tèrsa piö popolàr dopo de l'àiva e del tè.[3]
Cuntegnüü
Ingredièncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ingredièncc bàze per la bìra come la é fabricàda endèl mónt ucidentàl i è:
L'àiva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pressapóch el 95 % de la bìra l'è àiva (dipènt del tìpo de bìra e de la gradasiù alcòlica).
Ogna tipo o stil de bìra la g'ha de bizògn, per rià al rizültàt piö alt, de 'na qualità diferènta de àiva. En lìnea de màsima, con piö l'è scüra la bìra, e piö gh'è de bizògn de àiva piö düra.
Co le conoscènse de chìmica che se g'ha al é d'encö, praticamènt gh'è piö nisü birifìcio indüstriàl che dòpre l'àiva de fónt tàla e quàla. Quàze töcc oramài i tràta l'àiva per vìghela co le caratrìstiche che se adàta piö bé a la bìra che se öl fà.
'Ntra i minerài che g'ha 'na 'mportànsa piö grànda per la fabricasiù de la bìra gh'è: el càlcio, che 'l vé dopràt dei enzìmi per l'estrasiù dei söcher e 'l migliùra pò a l'estrasiù de le sostànse aromàtiche dei fiùr de luertìs; i solfàcc che i ghe dà 'n caràter piö nèt al saùr del luertìs e i clorùri che i dà 'na bèla pienèsa de saùr e i mèt en evidènsa el dóls dei màlcc.
Cereài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cereàl piö dopràt endèla fabricasiù de la bìra l'è l'órs. Per püdì dopràl però el g'ha de éser maltàt che völ dì che i granì de órs i vé facc cumincià a bötà e pò, apéna che àmbia a idìs la raizìna, la germinasiù la vé fermàda per esicasiù e la raizìna se la töl vià. Chèsto procès l'è nesesàre per fà che 'ndèl granì cumìnce a furmàs i enzìmi che 'ndèla fàze de amostamènt i trasfurmarà i àmicc del granì en söcher piö o méno complès.
I óter cereài che se pöl doprà a fà la bìra i è: el formét, el furmintù e 'l ris, de sòlet en cumbinasiù col órs maltàt. A segonda de le traadisiù locài, endèl mónt se dopèra pò a dei óter ingredièncc al pòst del malt de órs, cioè la biàda (avéna), la raìs de maniòca, el mèi e el sòrgo 'n Africa, la patàta 'n Brazìle e l'àgave 'n Mèsico.
I fiùr del luertìs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endèla fabricasiù de la bìra modèrna, la materia prìma dopràda piö de spès per balansà el dóls del malt, l'è 'l fiùr del luertìs. Zamò a la fì del prim milenàre se ambiàa a doprà chèsta èrba, ma l'è a pàrter del sècol XVI che chèsta pràtica la s'è difundìda 'n töta Euròpa[4]. L'amàr el vé dat de 'na sostànsa ciamàda "lupolìna" che l'è cuntignìda 'ndèla ghiandulìna a la bàze de la bràtea e che l'è furmàda de acìdi amàr e òi esensiài. 'N ótra rizù che g'ha fat preferéser el luertìs a ótre piànte aromàtiche i'è le sò proprietà de conservasiù.
El leàt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La funsiù del leàt endèla fabricasiù de la bìra l'è chèla de trasfurmà i söcher en àlcol e 'ndèl cors de chèsto procès se lìbera pò a anidrìde cabònica. El prim a capì 'l funsiunamènt de la fermentasiù l'è stat el Louis Pasteur e de alùra i stüde sùra el leàt el g'ha fat dei gran progrès enfìna a izolà cultüre de microorganìsmi töcc del stès tìpo per püdì controlà en maniéra 'l piö precìza pusìbol chèsta fàze delicàda per el rezütàt finàl.
I leàcc piö dopràcc al dé d'encö per fà la bìra i è:
- el Saccharomyces cerevisiae, zamò stüdiàt pròpe del Pasteur, e dopràt per fà le bìre a àlta fermentasiù. Chèsto microorganìsmo 'l laùra en cundisiù otimài quan che la temperadüra del móst l'è 'ntra i 15 e 25 °C. Per vìa la sò strütüra celulàr el vé portàt a gàla da le bocalìne de anidrìde carbònica e 'l vé a furmà 'n stràto al pé del móst, per chèsto l'è ciamàt leàt a alta fermentasiù (en inglés top-fermenting yeast). L'è 'l tìpo de leàt che se dopèra per fabricà le bìre de tipo ales.
- el Saccharomyces carlsbergensis, izolàt e descriìt per la prìma ólta del Emil Christian Hansen e dopràt per la fabricasiù de le bìre de tìpo lager. A diferènsa del S. cerevisiae, chèsto leàt el laùra a temperadüre piö bàse (5÷12°C) e 'l stà mìa a gàla e dóca 'l vé a furmà 'n stràto söl fónt del fermentadùr. Per chèsta rizù l'è ciamàt leàt a basa fermentasiù (en inglés bottom-fermenting yeast).
Arda apò[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Arnold, John P. Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. ISBN 0-9662084-1-2.
- ↑ Volume of World Beer Production. European Beer Guide. Recuveraa el 2006-10-17.
- ↑ Nelson, Max. The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe. books.google.co.uk. Recuveraa el 2009-02-22.
- ↑ http://www.mondobirra.org/argoluppolo.htm Peter Garofalo, Luppolo


text:
Parentela
La parentela l'è un vìncul intra di personn che i vegen zü da l'istess Antenaa. 'Stu vìncul el pö vess creaa da legam biulogegh, suciaj, cultüraj o giüridegh.
La parentela la pö vess direta quand che i personn i vegnen zü vöna da l'altra (presempi int el cas de pader e fiö) e indireta quand che i personn i vegnen mia zü vöna da l'altra anca se i gh'hann un antenaa cumün (presempi fradej o cüsín).
Cuntegnüü
Grad de Parentela[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cügnaa/cügnada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cügnaa (en Lombàrt orientàl: chignàcc/chignàde; singolar chignàt/chignàda, ma ach cögnàt/cögnàda) i henn i fradee o i surel de la persona cun la qual vön l'è spusaa, e i spus di fradee e di surel che vön el gh'ha.
- I fiö di cügnaa i henn i nevud
- Una persona l'è semper el cügnaa de sò cügnaa
- Föra de la persona cun la qual vön l'è spusaa, i fiö de la sò madonna i henn cügnaa (ma mia tüt i cügnaa i henn fiö de la so madonna)
Spus[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El spus (isé pò a 'n Lombàrt orientàl) l'è 'l marii o la mujee.
- I fradel/surel del spus, o i spus di fradel/surel, i henn i cügnaa
Cüsín/cüsína[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una persona l'è el cüsin o la cüsina (en Lombàrt orientàl: cüzì/cüzìna ma apò germà/germàna o zermà/zermàna) d'un'altra persona se i gh'hann un antenaa in cumün. El ligam de parentela l'è indegaa cun un grad.
- Una persona l'è semper el cüsin de so cüsin.
- I fradee e i surel di cüsin i henn anca lur cüsin
- Dumà int el cas di "prim cüsin" i genitur di cüsin i henn el barba e la medina
Barba/Meda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I barba/med (en Lombàrt orientàl barba/mede) i henn i fradee, i surel, e i cügnaa di genitur d'una persona.
- Una persona l'è nevud de so barba/medina
Al dì d'incö i talianism ziu/zia (o zio/zia) i sustitüissen de suvent i nom nativ lumbard.
Fradee/surela[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Du personn i henn fradee (anca fradej, en Lombàrt orientàl: fradèi o fredèi) o surel (en Lombàrt orientàl: sorèle) (o fradee e surela) quand che i gh'hann i istess genitur.
- I fradee di genitur i henn i barba; i surel di genitur i henn i medinn.


text:
La populaziun è vegnida infurmada pertutgant la prevenziun e la collavuraziun cun la polizia. Sco quai ch’il schef da la polizia chantunala Engiadina, Marco Steck, ha declerà, saja ina collavuraziun tranter la polizia e la populaziun da grond impurtanza.
Sper la protecziun da l’agen possess, saja quai impurtant da infurmar immediatamain a la polizia sch’ins fa observaziuns dubiusas. Pli gugent telefonar ina giada memia bler sin il 117, che ina giada memia pauc. Quai è il facit da quellas sairadas.


text:
Sco la regenza scriva en ina communicaziun, adempleschia il concept inoltrà da la scolina Rudolf Steiner tant las prescripziuns da la lescha da scola pertutgant l'instrucziun sco er las disposiziuns chantunalas concernent las mesiras da la pedagogia speziala. La permissiun da manar ina scola privata vegn concedida cun la resalva ch'i vegnia communitgà a l'inspecturat da scola fin ils 31 da matg 2018 il lieu da la scolina e fin il pli tard ils 15 da zercladur 2018 ils uraris concrets per l'onn da scola 2018/19.
Lubientscha per scola da talents
En vista a la midada tar il plan d’instrucziun 21 ston tut las classas da talents existentas midar lur dumber da lecziuns e dumandar l’Uffizi chantunal per la scola populara ed il sport per ina lubientscha speziala. Sco il chantun scriva survegnan las scolas da talents a San Murezzan, Glion, Cuira e Tavau ina lubientscha per adattar lur uraris per l’onn 2018/2019.
Grondas midadas na datti però betg. Era tar las scolas da talents vegn informatica e medias pli preschent en il plan d'instrucziun. Plinavant dastgan emnas cumpactas era vegnir organisadas nov durant il temp da scola. Enfin uss eran quellas be lubidas durant il temp da vacanzas.
Cumbinar emprendissadi cun sport da prestaziun
La regenza ha concludì da cuntinuar cun il post directiv «furmaziun professiunala e sport da prestaziun» sco purschida permanenta da l'Uffizi per la furmaziun professiunala (UCFP). Ins vul promover vinavant sportistas e sportists giuvens talentads da far dasper la carriera sportiva era in emprendissadi. Gia dapi il 2009 datti in post directiv sco project terminà fin la fin d’avust 2018. Quest post vegn uss midà en ina purschida permanenta, communitgescha la regenza. Las experientschas fatgas fin uss hajan mussà che la purschida saja sa cumprovada e ch’ella correspundia era al basegn da las sportistas ed ils sportists giuvens.
RR novitads 09:00


text:
Abresé: An ësto mond a dòmina la coltura dla mòrt. L’ansidita nòstra siviltà a l’é soens mach na mascrada për “la sòlita musica”: massé, massé, massé… Nosgnor. ël Dé ‘d Gesù Crist, a l’é ‘l Dé dla vita e ant ël Crist, Chiel a mostra soa potensa d’arsurression e an mostra na coltura ch’a n’é conforma. Le letura dë sta Duminica a lo armarco con motobin d’efet.
Orassion: Nosgnor tut-potent, it ses mach Ti ch'it l'has la fòrsa 'd fé artorné ant l'òrdin nòstre volontà arvirose e nòstri sentiment da pecator; acòrda a tò pòpol la grassia 'd voleje bin a lòn ch'it comande e d'avèj anvìa 'd lòn ch'it promëtte; parèj che, an tra le ràpide e varie trasformassion dë sto mond, nòstri cheur a peudo sté bin ferm là 'ndoa ch'as peul trové 'd gòj génita; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e ch'a regna con ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
Coma fas-to a nen ancorz-te ‘d lolì, “a lo vëddrìa fin-a un bòrgno”, as dis ëd ròbe ch’a son bin ciàire da vëddse, còse ch’a son sota j’euj ëd tuti, còse evidente, spicante. Pura, a-i è ‘d gent ch’a le s-ciàira nen, o përchè ch’a l’han ëd limitassion fìsiche o ...ëd limitassion psicològiche e spirituaj causà dzurtut da ‘d pregiudissi. La mission dël Salvator Gesù Crist a l’é cola ‘d rend-ne a la completëssa ch’i na j’ero creà, dont la comunion con Nosgnor a l’era e a resta ‘l fondament.
Orassion: Pare dla grassia, che Tò fieul benedì Gesù Crist a l’é vnù giù dal cél për esse ‘l ver pan ch’a dà la vita al mond; Dane semper ëd pì dë sto pan, përchè Chiel a peuda vive an nojàutri, e nojàutri an Chiel; ch’a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
L’èiva dla vita ch’in n’oma da manca
La composission ëd nòst còrp a l’é fàita dla pì gran part d’èiva. Tùit j’organism a dipendo da l’èiva e na ten-o ‘d gran’ quantità. Përdabon i podrìo dì che sensa d’èiva a podrìa nen essje la vita ma, ant l’istess temp, che da la qualità dl’èiva ch’i beivoma a dipend ëdcò la qualità dla vita. L’èiva a l’é ‘n simbol amportant ëd lòn ch’a l’é essensial për la vita nen mach dla mira fìsica, ma ‘dcò da la mira spiritual. I rilevoma sossì ant la Bibia antrega, tant che Nosgnor Gesù Crist medésim a dis ch’a l’é chiel ch’a peul dene l’èiva dla vita, visadì che lòn che chiel an forniss a l’é autërtant amportant che l’èiva. Ës concèt-sì i lo trovoma ant tute le leture bibliche dë sta Duminica.
Orassion: Nosgnor tut-potent, Ti't sas ch'i l'oma gnun-a fòrsa an noi medésim për ess-ne d'agiut: guernane tant ant l'esterior ëd nòst còrp che ant l'interior ëd nòstra ànima, ch'i podoma trové protession da tùit ij sagrin ch'a peudo rivé al còrp e da tùit ij pensé malegn ch'a peulo taché nòstra ànima; për Gesù Crist, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.
I voria ancorageve a lese la Bibia, la Paròla ‘d Nosgnor, minca dì.
An tra le petission dla preghiera che Gesù a l’ha mostrane a-i é la frase: “Dane minca dì ël pan ch’i n’oma da manca” (Luca 11:3). Nosgnor Gesù Crist a parla ambelelì nen mach dla nuritura dël còrp, ma ‘dcò ‘d cola dl’ànima. La Paròla scrita ‘d Nosgnor a l’é ‘l nutriment che chiel a l’ha dane për l’ànima. S’is nutrissoma nen i meuireroma. Nòst ëspirit a l’ha ‘dcò da esse nutrì e a-i é gnun nutriment pì sostansios e bon che la Paròla scrita ‘d Nosgnor, che, an efet, an n’é l’ùnich nutriment.
Vera, la preghiera e la partecipassion a la Sin-a ‘d Nosgnor (l’Eucaristìa) a son ëdcò ‘d nutriment ëd l’ànima, ma lor a son tanme ‘l contorn dla carn quand ch’i mangioma ‘l disné: a l’é la carn, la paròla scrita ‘d Nosgnor ch’a l’é la pitansa prinsipal: ël rest a l’é mach ël contorn. Pì ‘d lòn, a l’é nen pro dë scoté la Paròla ‘d Nosgnor ant le cese la Duminica e pijé part a l’Eucaristìa. S’i la lesoma e la meditoma nen tùit ij dì, la Paròla scrita ‘d Nosgnor, a sarìa coma s’i mangèisso mach na vira la sman-a (e tanti, an cesa, a-i van gnanca tute le Duminiche!), e l’Eucaristia a l’é nen quajcòsa ‘d magich, ma a va semper ansema a la Paròla nunsiù, sëdësnò da sola a l’é gnente.
I vorìa deve amnelessì quaj d’àutre motivassion ch’i l’oma da lese la Paròla ‘d Nosgnor minca dì.
1. La letura minca dì dla Bibia an buta an comunicassion con Nosgnor
Tùit i savoma che na bon-a relassion con quajdun a venta ch’a sìa coltivà da la comunicassion. Quand che la comunicassion a l’é scarsa, la relassion a së slontan-a, e a-i é fin-a ‘d privo che cola comunicassion a ven-a a manché. L’istess a l’é vera con nòstra relassion con Nosgnor. I l’oma da manca ‘d comuniché con nòst Pare ch’a l’é an cél, e la manera ch’i podoma felo a l’é për ël mojen dla Paròla, dël Sacrament e dla preghiera. Chiel an parla ant la Paròla e ant ël Sacrament, e nojàutri i parloma a Chiel për ël mojen dla preghiera spòtica.
La manera prinsipal che Nosgnor a l’ha ‘d parlene da Soa Paròla a l’é la letura pùblica e la predicassion dla Bibia ant ël Servissi divin dla Duminica (ël Dì ‘d Nosgnor) (1). Për tanta part dla stòria dla Cesa, cola-lì a l’era an pràtica l’ùnica manera che ‘n cristian a l’avìa dë scoté la Paròla ‘d Nosgnor. Da l’Arforma protestanta anans, lë Spirit Sant a l’ha fàit a sò pòpol na benedission ëstrasordinaria, a l’ha fàit che ‘d còpie dla Bibia a bon mërcà e ant la lenga dël pòpol, a intrèisso ant le ca dle famije cristian-e e a fusso butà ant le man ëd minca cristian. Ancheuj a-i é pì gnun-a scusa për nen lese la Bibia, ëd lese ‘d përson-a la Paròla ispirà da Nosgnor: i lo podoma fé an tante manere. I l’oma da profitene d’ës don maravijos. Coj ch’a vorìo ch’in na fusso privà a son ij nemis dla salute ‘d nòstra ànima.
A l’é bin vera che la letùra pùblica e la predicassion dla Paròla ant la cesa dël pòst a sarà sèmper la manera la pì amportanta che Nosgnor a dovra për parlene, ma cola-lì a l’é nen l’ùnica manera. Lese la Bibia minca dì ant le famije e ‘d përson-a a l’é ‘dcò na part amportanta dla comunicassion ëd Nosgnor con nojàutri, e a nutriss nòstra relassion con Chiel.
2. La letura minca dì dla Bibia a forniss da mangé a nòstra ànima
Apress l’arsurression, Gesù a l’ha comandà a Pé: "Guerna ij mè agnej … goerna mie feje” (Gioann 21:15,17), e chiel a l’ha falo e a séguita a felo quand che le feje ‘d Nosgnor a son mnà ant le pasture bondose dla Paròla ‘d Nosgnor. A l’é për lòn che la Paròla ‘d Nosgnor a l’é ciamà “ël pan dla vita” e a l’é për lòn che ‘l bergé fedel a dispensa con abondansa la Paròla ‘d Nosgnor durant la radunansa pùblica dla Duminica për ël sërvissi dla Paròla e dij sacrament.
Minca Duminica na tàula a l’é prontà për ël pòpol ëd Nosgnor: ambelelà a-i é da mangé e da bèive an abondansa për nòstre ànime (2). Contut, durant la sman-a, nòstre ànima a peudo arsèive da mangé e da bèive për la letura e la meditassion dla Paròla scrita ‘d Nosgnor. A l’é vera ch’i podoma nen prediché a noi medésim ant la mzura ch’a serv o d’esse sustnì da soj an lassand da banda ‘l disné dla famija dij chërdent cristian la Duminica, contut i podoma ancora trové da mangé për nòstra ànima durant la sman-a. An efet, l’alimentassion durant la sman-a a podrìa disse ch’a seurt, ch’a nass, da la festa dël Dì ‘d Nosgor, e a n’é la rispòsta.
I podrìo ‘dcò dovré na figura diversa: j’utiss pùblich dla grassia ëd Duminica a son tanme ‘l vërzé cudì da ‘n giardiné: a-i é la povura, lë dzerbé, la sëmna, l’androgé, e vìa fòrt… La letura minca dì dla Bibia a l’é, contut, coma ‘l sistema ‘d seivada ch’as doverta minca dì për quaj minuta për giuté a mantnì verd ël vërzé. Coj ch’a leso la Bibia e a la médito minca dì a son coma l’erbo ch’a na parla ‘l Salm 1: “Coj-lì a saran tanme d'erbo piantà arlongh la sponda 'd na rivera e ch'a dan sò frut an soa stagion. Soe feuje a ven-o mai sëcche e soa produssion a l'é sèmper fosonanta” (1:3).
3. La letura minca dì dla Bibia a giuta a santifiché nòstra ca
Ant ël Testament Vej ël pòpol ëd Nosgnor a l’era comandà ‘d tiré sù ij fieuj e le fije an mostrandje la Paròla ‘d Nosgnor. “Grava ant ël cheur le paròle dij comandament che ancheuj it dago; Anciavje ant la ment dij tò fieuj; parlane quand ch’it ses a ca, quand ch’it vades a deurme e quand ch’it àusse dal let. Groptje a le man coma ‘n bindel, portje tanme na marca an tra j’euj. Scrivje ai montant dla pòrta ‘d toa ca e dle pòrte dla sità” (Deuteronòmi 6:6-9).
Nosgnor a dà l’istess comand ant ël Testament Neuv: “E vojàutri pare anvelené nen l'ànima dij vòstri fieuj: anleveje bin e mostreje coma ch'a farìa 'l Signor” (Efesin 6:4). La letura minca dì dla Bibia a l’é na part amportanta ‘d cost “anlevament”. Quand ch’i doverta la Bibia minca dì, ij fieuj e le fije, l’òm e la fomna, e tùit j’àutri ch’a-i son an nòstra ca, a l’han la possibilità dë scoté ij comandament e le promësse ‘d Nosgnor, d’amprende soa manera ‘d vive. A podran conòsse parèj la santità e soa grassia. A amprendran la stòria dla redension e coma ch’as compissa an Crist. I l’oma da nen dësmentiesse che gnun d’àutri lìber a son ispirà da Nosgnor e a conten-o la fòrsa ‘d salvene.
2 Timòt 3:16-17 a dis: “Tuta la Scritura a l’è ispirà da Nosgnor e ùtil për mostré lòn ch’a l’é ver. An fà rendne cont ëd lòn che an nòstra vita a va nen; an coregg quand ch’i soma ant l’eror e an mostra lòn ch’a l’é giust. Nosgnor a la dovra për pronté sò pòpol a fé tute j’euvre bon-e”. Pensé mach al grand benefissi spiritual ch’a-i é ant ël lese minca dì la Bibia dëdnans a vòstra famija!
4. La letura minca dì dla Bibia an giuta a prontesse a bin meuire
Vàire ch’a l’é ‘l temp ch’i sgairoma dëdnans a la television? Tròp. A l’é tròp grand ël temp ch’i sgairòma an nòstra vita con ëd ròbe ch’an dan gnun profit a nòstra ànima. Quand ch’i saroma an sël let ëd mòrt, i podrioma ringreté ‘l temp ch’i l’oma pa dedicà a lòn ch’a serv për ël bin ëd nòstra ànima. Antlora is trovroma a d’avèj susta d’arcuperé col temp ësgairà, e i lo podroma pì nen fé. L’ùnica ròba ch’i ringretroma mai, contut, a sarà la quantità ‘d temp ch’i l’oma passà a lese la Paròla ‘d Nosgnor. An nòst let ëd mòrt, is pronteroma a d’andeje ancontra al Signor ch’i l’oma daje fiusa e ch’i l’oma parlaje ant la preghiera. Cola preparassion a l’é adess ch’a l’ha da comensé e pa nen antlora, quand ch’a podrìa esse giumai tròp tard. Ant la letura dla Bibia minca dì, i foma n’investiment ch’an fruterà tant: i investissoma ‘d temp për conòsse mej Nosgnor, che a soa presensa i staroma për sèmper. Vorsomne fòrsi stè a la presensa d’un dësconossù?
An conclusion, donca, i veuj ancorageve tuti a lese la Bibia minca dì. Fé na preuva a intré ant na rotin ëd passé minim des minut ant le devossion. A l’é pro quindes minut al dì për lese tuta la Bibia antrega ant n’ann. S’i perde ‘n quaj dì, sagrineve nen. Comensé torna e seguité a felo, ch’i soma salvà mach për grassia e mach an Nosgnor Gesù Crist. Lassé nen che la tëmma ‘d falì a blòca vòstra marcia. “Përché Nosgnor a l’ha nen dane në Spirit ëd tëmma e ‘d timidità, ma në spirit ëd fortëssa, d’amor e ‘d bon sens” (2 Timòt 1:7).
Orassion: Nosgnor! Toa glòria a l'é sèmper cola d'avèj misericòrdia. Sie misericordios anvers tuti coj ch'a l'han scartà dai Tò senté e feje artorné con ëd cheur arpentì e con ëd fèj ferma a ambrassé e tense strèit a la vrità ch'a cambia mai ëd Toa Paròla, Gesù Crist, Tò Fieul; che con ti e con lë Spirit Sant, a viv e a regna, un sol Dé, pr' ij sécoj dij sécoj. Amen.
Abresé: Còsa ch’a l’é la furbissia? La furbissia a peul esse tant negativa che positiva. A-i è ‘d coj ch’a son furb a trassé, ma a peudo fé gnente s’a ancontro ‘d gent ch’a l’é furba e nen fesse trassé. Da la mira spiritual a-i é ‘n grand complòt ch’a l’ha për bu dë slontané l’umanità da Dé, sò Creator e da soa sovranità, e parèj roviné dël tut l’umanità. È-lo ch’a l’avrà ‘n bon ésit? Tanti a-j cascheran a j’angann ëd Satana, ma nen coj ch’as ten-o strèit al Salvator Gesù Crist, ch’a sarà a la fin ël vincitor, coma ch’a l’ha giù vinciù la mòrt. Le leture bibliche dë sta sman-a a na parlo.
Orassion: Nosgnor tut-potent, che Tò Fieul benedì a l'é stàit mnà da lë Spirit a d'esse tentà da Sàtana: Ven prest a giuté coj ch'a l'han da fé front a vàire tentassion; e che, dàit ch'it conòsse nòstra debolëssa, che ognidun ëd nojàutri a fasa l'esperiensa ch'it ses potent a salvé; për Gesù Crist, Tò Fieul, nòst Signor, ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ora e për sèmper. Amen.


text:
Citogenetica
La citogenetica l'è chèla brànca de la biulugìa che la stüdia la morfologìa dei cromozòmi, per chèl che se rìa a éder col microscopio òtich, e 'l cariotipo, cioè l'ensèma dei cromosomi de 'na cèlula.
L'è stat endèl 1956 che gh'è stat acertàt la stabilità del cariotipo, cioè del nömer e de la strütüra dei cromozòmi. S'è püdìt isé acertà chè le cèlule eucariote le pöl véser aploidi (condèn cromozòma per ogna tipo), o diploidi (con du cromozòmi per tipo). El nömer dei tìpi de cromosomi l'è definit per ogna spéce e se 'l sègna condèna "n": i asècc aploidi se i sègna co "n", chèi diploidi co "2n".
Confrontà i cariotipi de spéci diferènte l'è 'n grant ütil per recoströéser l'evulusiù de le spéci.


text:
Rë zivica mubila
Rë zivica mubila sun l fonin
Da dlonch y for – duta la nfurmazions plu mpurtantes sun vosc fonin
On njinià per vo a mesura de fonin n valgun servijes mpurtanc dla rë zivica dl Südtirol. A chësta moda ie la rë zivica dl Südtirol nce da garat sun l display de vosc fonin.
La rë zivica dl Südtirol ve pieta chësc servisc nce tl format XHTML. XHTML vën sustenì dala majera pert di fonins. I servijes per i fonins sustenii dal sistem wap resta da garat.
Tres l link m.provinzia.bz.it ruveis sun la plates mubiles dla rë zivica dl Südtirol.
Generazion nueva de fonins
N link nuef per avëi azes ai servijes dla rë zivica dl Südtirol tres i fonins dla generazion nueva: http://www.provinzia.bz.it/m/la/.
Chisc servijes ie da garat:
- Comunicac stampa dla Provinzia
- Register dl telefonn dl’aministrazion provinziela
- Situazion atuela dl trafich
- Previjions dl tëmp
- Buletin levines
- Istituzions tl Südtirol: Provinzia, chemuns, azienda sanitera, raions cumprensoriei, cunsëi provinziel
Cie ie pa debujën?
N fonin che à azes a internet cun n webbrowser. Lijëde do tl manual de vosc fonin sce vosc fonin à n webbrowser. Iló pudëis nce nriescer deplù n cont dl’adurvanza dl webbrowser sun vosc fonin. Iló pudëis nce nriescer deplù n cont dl’adurvanza dl webbrowser sun vosc fonin.
Co funzioneiel pa?
Cunliëve cun l webbrowser mubil de vosc fonin y dajëde ite l’adres m.provinzia.bz.it. tl ciamp URL o www.provinzia.bz.it/mobile (pra fonins mpue plu vedli).
Tant costa pa l servisc?
I servijes dla rë zivica dl Südtirol nstësc ie debant. Da paië iel mé la spëises che vosc operadëur ve rata normalmënter per jì tl internet. Prëibel damandëde do pra vosc operadëur per avëi plu nfurmazions.


text:
Verdee de Sott
Verdee de Sotta (Verderio Inferiore in italian; Verdee de Sott in brianzoeu) l'è on comun de la Provincia de Lecch con Erùr: Còdice sbagliàt097 087 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 3,9 km² e 'na densità de Errore nell'espressione: operatore < inatteso, ab./km². L'è voeuna di dò part del vegg comun de Verdee, che l'ha finii d'esist in del 1905. El confina con la Provincia de Monza e Brianza. El comun l'è divis in cort, che anca al dì d'incoeu se ciamen cont el nomm dialettal: Cort di Scarsett, di Cioni, di Tolett, di Operari, di Fàt, di Magnon, di Masiroeu, Cort Noeuva, Palazz (giamò Villa Annoni), de la Palazzina, di Stalett, di Scopej e, staccada di alter, la Cort di Feree.
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Verdee de Sott l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Vôs correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La squadra da curling dals umens svizzers manchenta il final als gieus olimpics a Pyeongchang. En il mezfinal han els pers cunter ils Svedais cun 3:9. En il gieu per bronz fruntan ils Svizzers il venderdi a las 07:35 (temp svizzer) sin il Canada.
Valentin Tanner, Peter De Cruz, Claudio Pätz e Benoît Schwarz han mussà en il mezfinal ina prestaziun che n'ha betg tanschì cunter la squadra svedaisa. La decisiun preliminara è crudada gia en il quart end, cura ch'ils Scandinavs han pudì scriver ina chasa da quatter per els, ed uschia manar cun 6:1.
RR novitads 15:00


text:
Tain
Tain (nom ufizial in italian: Taino) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 3 709 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 7 km² e 'na densità de 530 ab./km².
El paes a l'è circondaa di comun de Sest e Angera. Inoltra el gh'ha ona frazion, ciamada Chej.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Tain l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il grond tema da la seduta dal cussegl communal da Cuira era cler: La lescha da polizia. Quella ha dapi l'onn 2008 survegnì la reputaziun dad esser la pli severa lescha da polizia da la Svizra. Il punct dispitaivel era il scumond d’alcohol durant la notg. Da las 00:30 enfin las 07:00 èsi numnadamain scumandà a Cuira da baiver alcohol sin plazzas publicas. Cun quest scumond han ins vulì diminuir ils excess d’alcohol e randals en la citad.
Cuira na vul betg pli avair la pli severa lescha da polizia.
Uss ha il cussegl communal da Cuira decidì cun 16 a 3 vuschs ed 1 abstenziun da vulair adattar la lescha. Il cussegl da citad sto uss elavurar in'adattaziun e preschentar quella lura puspè al cussegl communal. Quai vegn ad esser il cas vers atun da quest onn. Alura ha la populaziun da Cuira da decider co i duai ir vinavant cun la lescha da polizia a Cuira.
Effect da la lescha actuala dispitaivla
Tgi che na sa tegna betg vid la lescha actuala sto far quint cun in chasti. La polizia chantunala discurra qua da bun 15 cas per onn. Quai malgrà che questa regla na vegn betg resguardada strictamain. La polizia serra numnadamain regularmain in ni l’auter egl per evitar discussiuns pli grondas.
Tge porta quest chasti sche la polizia na chastiescha alura tuttina betg. Forsa era pervi ch'il chasti da 50 francs na fa mintgatant nagin senn.
Era sch’ins n’è betg consequent cun dar chastis. Il scumond procura che pli paucs fan tuppadads.
Nus avain fatg questa lescha avant 8 onns. Dentant era nus pudain daventar pli scorts.
Las trais vuschs cunter l'adattaziun èn vegnidas dals cussegliers communals Mario Cortesi, Urs Rettich ed Adrian J. Meier.
RR novitads 20:00


text:
Insnierìa
Artìcol in dialët piaṡintëin
L'insnierìa l'é una sciinsa ch' la g'ha al compit da risolv il prublematic ch' i sarvìsan par la sudisfassion di bisogn d' la gint. Donca l'é da intëindas tant cmé sinonim ad tecnica d'ält livél, e bisogna mia scunfondla cun la tecnulugia, ca l'é sia un ram ad la siinsa che, dl'insnierìa stesa. La dà i metud par la riprodüssion d'un bëin fisich (manüfatt), al svilüpp o 'l cuntrol d'un prucèss o in generäl d'un sistema urganisä. I tecnic ch' i pölan esercitä cla "prufession" ché, i en prufesiunìsta abilitä, ch' i g'ha un titul da stüdi ad indiriss tecnic, tant cmé cul d'insnìer, architët, geometar o perìt indüstriäl. Admè in Italia al titul "insnier" l'é prutegì par legg' e riservä ai laureä in insnierìa.
In prinsìpi d'un prugèt d'insnierìa, i tecnic prugetista, i gh'an da capí i vincul che i cundisionan al prublema, tant che 'l sia un rob o ch' la sia un'applicassion püsé cumplicä. I vincul inclüdan il risurs dispunibil, il pruspetivi p'r al fütür e i limit fisich o tecnich. Capì chi vincul ché, gl'insniér i lavuran par tirä föra i particulär e i requisí ch' un rob, un cuntroll o una solüsion, i gh'an d'avéig, par iés fat o uperä in un camp specìfic.
I tecnich i tösan in prèstit j'idei principalmëint dala fisica (tant che bota voti a s' riguärda al insnieria tradisiunä la d' l'applicassiön d' la Fisica Aplicä) e dala matematica par truvä il sulüsion püsé adàt ai prublema ch' i s' catan dadnans. I drövan la statistica e 'l metud scientìfic-empìric par derivä e verificä i so solüsion. Sa la gh'é püsé d'una sulüsion, gl'insnièr i cunsìderan il decision diferëint d'ogni prugett, in base ai so merit e i sarnìsan cùla che mei la s'adàta a il carateristich.
I tecnic prugetista i prövan a prugetä in che manera, una sulüsion, la lavurará cui relativ particulär; par migliurä il so cunusiëinsi e la sicürësa dal prudut, dal cuntroll o d'la sulüsiön i drövan, par quant pusìbil, un mudél, esperimëint e prövi ad laburatori. In dal camp dil custrüssion civil, par esëimpi, i drövan dil pröv sperimentäi distrütivi e dil pröv da sfors: chil pröv ché i sércan da scuprì che un manüfatt, simil a cul da zamò fat, al fünsiona tant cmé l'é stä dmandä.
La parola "insnierìa" la deriva, dal latëin "ingenius", la radìs d' la parola mudèrna "ingegn". Un insniér l'era un om inteligiint, pratich, bon da risolv i prublema. L'urtugrafìa d' la parola l'é stä po inflüensä, in di paes in dua a s' pärla l'ingles, dala parola "engine" (mutur), e difàtti, al dé d'incö, in chi paes ché, i vegnan ciamä engineers. La parola l'é cambiä par cumprëind tüt i camp in duv i abilitä dal metud sientifìc ien druvä.
Al lavùr d' l'insniér l'é druvä a bota in d' l'indüstria e in d' la püblica aministrassion.
L'insnierìa, sturicamëint, l'ha catä spasi prima in d' l'ambit dil strütüri militäri, culi c'al dé d'incö i s' ciaman, repärt dal genio militär, e po l'é stä druvä in d' l'ambit civil, cul num ad genio civil. Cul pasä dal tëimp, da l'insnierìa civila, i s'en diferensiä i ätar tipu d'insnierìa. L'Italia la pö vantä una bona tradision in dil materi d'insnierìa.


text:
In’emprima decisiun è crudada en il segund terz. Lura han ils Svizzers fatg ord in retard da 0:1, in avantatg da 3:1. Ed ils trais gols da Enzo Corvi, Joël Vermin e Gregory Hofmann èn crudads entaifer mo quatter minutas. Bain han ils Finlandais anc fatg il 2:3 en il davos terz, ils Svizzers han dentant tegnì cunter fin la fin a la pressiun finlandaisa.
La sonda vegni en ils mezfinals dal campiunadi mundial da hockey en il Danemarc tar las suandantas partidas. Il suentermezdi fruntan la Svezia ed ils Stadis Unids in sin l’auter. E la saira hai lura num per ils Svizzers, da sa defender e tuttina far gols cunter ils Canadais.
RR novitads 23:00


text:
Atgnamain duess l’EbExpo a Scuol en la halla da glatsch Gurlaina esser ina preschentaziun d’industria e mastergn indigen – in lieu d’inscunter cun barat social e star da cumpagnia. Var 70 expositurs dad imterpresas regiunalas e radund 7000 visitaders han questa giada però gì mo in tema brisant: L’affera da cartel tranter las interpresas da construcziun en Engiadina Bassa.
Betg simpel per las interpresas da fabrica
Ils impressaris han era gì lur stands per sa preschentar. Per els n'èsi betg stà ina simpla fin d'emna. Ils responsabels da Foffa Conrad e Bezzola Denoth n'han betg vulì raquintar tge reacziuns che els han udì a lur stand. Ins ha dentant sentì ch'il tema procura per notgs senza sien.
Ils responsabels da l'interpresa Koch da Ramosch percunter han ditg envers RTR che las reacziuns na sajan betg stadas nauschas envers lur interpresa. I dettia era glieud che demussia ina tscherta chapientscha.
Success per l'Exposiziun
Ils organisaturs da l'EbExpo èn fitg cuntents cun ils trais dis da l'exposiziun da mastergn e commerzi. Era quest onn hajan visità radund 7000 persunas la EbExpo dian ils organisaturs. Ina haja dentant pruvà dad evitar che il tema dal cartell en il sectur da fabrica saja memia dominant durant l'exposiziun ha ditg il president da l'uniun da commerzi e mastergn da l'Engiadina Bassa Claudio Andry.
RR Telesguard 17:40


text:
Ils mezfinals èn passads ed uss cumbattan 26 terras per la curuna dal «Eurovision Song Contest» 2018 a Lissabon. Avant ch'il final va liber faschain in sguard sin ils favurits.
Ils favurits dals biros da patg
Gia dapi che sia chanzun «Toy» è vegnida publitgada è l'Israeliana Netta Barzilai sin l'emprim plaz en las glistas dals biros da patg. Cumbattì enavant en las glistas cun lur emprovas e concerts tar ils mezfinals han da la Cypra Eleni Foureira cun «Fuego» ed il giuven da la Norvegia Alexandar Rybak cun «That's How You Write a Song». Gia fix en il final è il duo Madame Monsieur da la Frantscha ch'han medemamain bunas schanzas.
Il favurit puncto scharm
En l'emprima emprova per il mezfinal è Mikolas Josef da la Tschechia anc sa blessà, ha dentant tuttina anc pudì far il pass en il grond final. Il giuven che cumpara in pau sc'ina maschaida tranter Jason Derulo e Justin Timberlake na po cun ses carisma betg mo persvader las giuvnas en il public.
La favurita puncto vusch
La sopranista Elina Nechayeva da l'Estonia ha sco chantadura d'operas la meglra vusch da l'Eurovision Song Contest da quest onn. En l'emprim mezfinal n'ha ella betg mo pudì persvader cun sia chanzun mabain er cun sia rassa e las projecziuns sin quella che hajan custà radund 70'000 francs.
Mia atgna favurita
Gia en il mezfinal è Ieva Zasimauskaité da la Lituania stada plitost ina favurita secreta. Dentant è ella cun sia vusch fina, fragila e sia show reducida anc adina mes favurit persunal.


text:
L'autoritad per la protecziun da l'uffant e da creschids KESB duai avair damain cumpetenzas. Quai pretendan critichers da la KESB cun in'iniziativa dal pievel. Tranter ils iniziants è er Pirmin Schwander, il cusseglier naziunal da la PPS dal chantun Sviz.
Fin il november 2019 han ils iniziants temp da rimnar las 100'000 suttascripziuns necessarias. Quest termin è publitgà en il Fegl uffizial federal. Cun in nov artitgel en la constituziun federala duain famiglias ed interpresas vegnir protegidas cunter intervenziuns exageradas d'autoritads, scrivan ils iniziants sin lur pagina d'internet.
RR novitads 11:00


text:
Almens
Almens al è un cumün int ul Distrecc da Hinterrhein int al canton Grison. Al gh’ha pressapoch 226 abitant e una süperfiss de 8.34 km², e al se tröva a una altitüden de 787 meter sura al livel del mar.
El cumün de Almens a l'è tacaa ai cumün de Churwalden, Fürstenau, Paspels, Pratval, Rodels, Scharans, Trans, Vaz/Obervaz.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Almens l'è menziunaa la prima volta in de la prima metà del Secul IX col nom de de Lemenne.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Lénguf[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Almens al partegniva à la part parlant Rumantsch di Grison, ma incœu al è pratigament da parlada dabòt completament Todesca.
Lian da fœu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Web site
- Media relaa a Almens su Wikimedia Commons
- Almens in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Maranello
Maranello (endèla parlàda locàl Maranèl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Mòdena. El g'ha presapóch 15.875 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 32 km², per 'na densità de 496 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelvetro di Modena, Fiorano Modenese, Formigine, Marano sul Panaro, Serramazzoni.
La Feràri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Maranèl l'è famùs en töt el mónt perchè gh'è 'l stabilimènt de la Ferrari, la scuderìa de màchine de córsa fondàda de Enzo Ferrari.


text:
Il nov model prevesa ch'ils indigens ed ils giasts che pernotteschan a Val pon duvrar ils runals gratuitamain. La finanziaziun duai succeder sur contribuziuns pauschalas da la vischnanca, dals possessurs d'abitaziuns secundaras e da la hotellaria.
Il fanadur 2017 è il project per il nov sistem da finanziaziun vegnì sin maisa. Sinaquai han la vischnanca, «Visit Vals» e la «Sportbahnen Vals SA» sviluppà in nov model da finanziaziun e mess quel en discussiun. Radund 800 chasadas cun totalmain 558 persunas èn sa participadas a l'enquista online. Tant ils indigens sco er ils possessurs d'abitaziuns secundaras èn cunter da serrar las pendicularas, e refusan er da laschar ir concurs l'interpresa.
Sco quai che la vischnanca communitgescha veglian ins ussa optimar il model e preschentar quel la primavaira.
RR novitads 14:00


text:
Profil cun Giacun Giusep «Giacasep» Spescha
- Sonda, 20.6.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 20.6.2015, 9:03, RTR
Struvas, ballape e blera sumbriva
Davos la staziun («Hinter dem Bahnhof») da Tavanasa datti la butia da ferramenta dal «Giacasep».
Sur la via vi maina sia sora Sabina l'ustaria. Ils «Speschas» èn ina da las davosas famiglias indigenas che vivan anc a Tavanasa. En il Profil visitain nus il padrin dad Arno Camenisch en ses reginavel da struvas, clavs e maschinas e sa regurdain vid la maisa radunda sur il Tavanasa dad ier e quel dad oz.
Redacziun: Prisca Bigliel


text:
Montegrosso Pian Latte
Montegrosso Pian Latte l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Imperia.
El g'ha 'na popolasiù de 121 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 10,2 km² e 'na densità de popolasiù de 12 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Cosio di Arroscia, Mendatica, Molini di Triora, Pornassio, Rezzo, Triora.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Montegrosso Pian Latte l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lod
Lod (Lodi in italiàn; Laus Nova in latìn; Lauden in tudèsch) l'è 'na cità italiàna de 44 945 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) d'la Lumbardìa céntro-meridiunàl. La se tröva ind la basa Val Padana lungh el fiüm Ada. L'è la capitàl de l'umònima pruìncia, furmàda ind el 1992.
L'è stàia fundàda el 3 agùst dal 1158 da Federìch el Barbarùsa, dopu la distrüsión del burgh antìch de Laus Pompeia, bele municipium rumàn, sit vescuvìl e liber cumün. Ind el curs dal Rinasimént, la gh'ha avüd un perìud de grand splendùr artìstich e cultüràl, dopu che l'ha uspitàd ind el 1454 el storich tratàd tra i stat regiunài italiàn cunusüd cume la Pace de Lod.
Al dì d'incö, Lod l'è un impurtànt nöd stradàl e cénter indüstriàl (ind i setùr d'la cuzmézi, dell'artigianàd e d'la prudüsión de lat e furmài). L'è ancasì el punt de riferimént de un teritòri vutàd a l'agricultüra e a l'alevamént. Par mérit de quést, la cità l'è stàia scelta cume sit dal Parch Tecnològich Padàn, vün di cénter de ricérca püsè qualificàd a livèl européo ind el camp d'le biutecnulugìe agrualimentàr.
I èn svilüpàde anca atività ligàte al setùr tersiàri; dai an dümila, in particulàr, l'è in espansión el türìzm: Lod la fa part dal grüp d'le cità d'art d'la Pianüra Padàna, anca parchè la gh'ha d'impurtànt munümént, tra cui el Dom, el Témpi Civich de l'Incurunàda, la Céza de San Francesch e'l Palàs Mozzanica.
Cuntegnüü
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lod la se tröva ind la part céntro-meridiunàl d'la Lumbardìa, lungh l'Ada. El grüp püsè antìch dal cénter stòrich el nas sül col Eghesón, una muntagnéta de furma a trapési sü la riva destra dal fiüm; el rest d'la cità la se tröva in part süra un teràs murfològich creàd da l'òpera de eruzión dell'Ada, e in part ind l’àrea gulenàl.
Il teritòri dal cumün l'è 'traversàd da altor curs d'àcqua: el canàl d'la Müsa che ségna el cunfìn a ovest, la rògia Bertònega e la rògia Mülìna che ind el trat citadìn l'è incö quàzi dal tüt suterànea.
Dürànt l’età de méz la cità l'era tucàda dal Lagh Geründi: el teritòri l'era in gran part paludùz, ma gràsie ale òpere de ingegnerìa idràulica e al laurà di fra cistercéns e benedetìn, i terén i èn stai bunificàdi insì tant bén che i èn diventàdi i püsè fertil d'Euròpa. L'agricultüra l'è favurìda anca da le àcque irìgue d'le tante surgìve prezént ind el teritòri.
In del specìfich el terén l'è furmàd dai depòsit glaciài e flüviài che i han riempìd la Pianüra Padàna tra el Pleistocéne süperiùr e l'Olocéne, ind el curs de l'ültima glaciasión.
I litotip prezént i èn divèrs e distribüìd in mod iregulàr; generalmént i èn abastànsa rich de matrìz. Lòd la se tröva néla fàscia ciamàda "basa pianüra"; i terén i èn in magiùr part sabiùz e sabiùz-limùz.
El Dipartimént d'la Prutesión Civìl el diz che el teritòri ludezàn el gh’ha ‘na clasificasión sìzmica de Zona 4 ("sizmicità miga rilevànt").
Clima[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El clima dal teritòri Ludesàn, cume quél dal rest d'la Val Padana, el prezénta le particularità de l’aréa cuntinentàl: l’està l’è calda cun un imputànt fenòmen de afa (in baz a le infurmasión dal perìud de riferimént 1961-1990, la temperadüra màsima média d'la stagión estìva l’è de +29,7 °C); invéce l'invèrn l'è de solit frég (la temperadüra mìnima média l'è pari a -0,8 °C) e i èn difüse le fiucàde, raramént de granda purtàda.
El fenòmen par el quàl l’è famùza la zona de Lod , l’è la nébia che l’è frequént ind el curs dal perìud invernàl e che la pöd anca dürà püsè se gh’en miga i vént sinòtich a livèl dal terén. L'autün e la primavéra i èn le stagión cun le magiùr precipitasión. La clasificasión climàtica di cumün italiàn la mét Lod ind la Zona E, cun 2592 grad dì.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I urìgin de Lod i èn legàde a la distrüsión de Laus Pompeia, antìch vilàg abitàd dai Celt Boi e dopu municipium rumàn, ribatezàd ind el 89 a.c. in unùr dal cunsul Gnaeus Pompeius Strabo che propi in quél an l'eva dai el dirìt latìn ai abitànt d'le comünità in Galia Transpadàna.
Datu che la cità la se tröva sura l’incrùz d'le strade che da Placentia (Piazénsa) e da Acerrae (Pisighetón) purtèvun a Mediolanum (Milàn), e ind el punt de incrùz cun la strada che da Ticinum (Pavìa) l’andèva fin a Brixia (Brésa), Laus l'era un nöd stradàl de primària impurtànsa e par quést l’è diventàd un rich burgh cumerciàl e agrìcul.
Pasàda suta el cuntròl lungubàrd ind el sest sécul, el 24 mag 1111 Laus Pompeia l’è stàia distrüta dai milanéz dopu un lungh perìud d'asédi. I acòrd de pace i prevedèvun de recustrüì miga amò i palàs demulìd.
Quàzi cinquant'an dopu, el 3 agùst 1158, la cità l’è stàia rifundàda da l'imperadù Federìch I el Barbarùsa miga sura le ruìne de Laus Pompeia (indùe incö gh’è Lod vec) ma lungh le rive de l'Ada, par dagh 'na puzisión de cuntròl sül teritòri. L'imperadù l’ha dai a Lod straurdinàrie pusibilità, par ezémpi quéla de custrüì punt sü tüti i curs d'àcqua dal circundàri e de navigà par tüta la Lumbardìa sénsa pagà i tas.
Dürànt el Cuncìli de Lod, che’l s’è tegnüd ind el 1161 par vuluntà de l'antipapa Vitùr IV, Federìch el Barbarùsa l’ha numinàd arcivèsch de Magunza Curàd de Wittelsbach, par fa finì el scizma tra Rudùlf de Zähringen e Cristiàn de Buch.
Pürtròp, anca cun tante facilitasión la növa Lod l’è cresüda cun dificultà e ind el 1167 l’è stàia ubligàda dai milanéz a fa part d’la Léga Lumbàrda e a partecipà a la batàia de Legnàn dal 1176.
Ind el XIII sécul Lod l’ha cuntinuàd a svilüpàs gràsie a la prutesión de Federìch II. Dal 1251 l’è un seguitàs de signurìe dai Vistarini ai Turiani, par cuntinuà cun i Visconti, i Fissiraga e i Vignati che ligàrun Lod a Piazénsa, finché ind el XIV sécul Lod se tacò al Dücàd de Milàn, inisialmént suta i Visconti che i han fai tirà sü el maestùz castél de Porta Regàla (1355-1370) e dopu suta i Sforza che, cun Francèsch, i han ingrandìd e cunsulidàd el sistéma difensìu cun la costrüsión de dù furtificasión a l’inìsi e a la fin dal punt ins l'Ada. Dopu cal perìud chi, la cità l’è stàia cuinvòlta ind le guère cun la vizìna Repüblica de Venésia.
Ind el perìud rinascimentàl a Lod gh’en stai impurtànt avenimént stòrich: ind el 1413 l'antipàpa Giuàn XXIII e l'imperadù Sigismùnd i han cunvucàd dal Dom de Lod el Cuncìli de Custànsa, che l’avarés pö risulvìd el Scisma d'Ucidént. El 9 aprìl 1454, apùz al castél de Porta Regàl, sed lucàl d'la curt de Francèsch Sforza, i stat regiunài italiàn i han firmàd la Pace de Lod, che l’ha garantìd quàrant'an de stabilità pulìtica. Chel perìud chi l’è stai anca vün di püsè bei d'la stòria ludezàna dal punt de vista cultüràl, suratüt suta el vescuvàd de Carl Pallavicino (1456-1497).
Ind le età sücesìve Lod l’è stàia suta el dumìni spagnöl, ‘ustrìegh e francéz. Chel perìud chi l’ha segnàd un declìn ecunòmich e un ralentamént d'la crésida demugràfica, suratüt in épuca spagnöla, quànd la cità l’è stàia trasfurmàda in d'una véra furtésa.
El guèrn de Maria Teréza d'Austria l’ha segnàd l’inìsi d'la ripréza ecunòmica, gràsie suratut ala multiplicasión e a la riurganizasión rasiunàl di terén cultivàbil ind el circundàri.
El dumìni 'ustrìegh l’è finìd el 10 mag 1796, quand Napoleón l’ha batüd el maresciàl 'ustrìegh Beaulieu ind la batàia dal punt de Lod, che l’ha dervìd la strada par la cunquìsta de Milàn.
Chel avenimént chi el giüstìfica la prezénsa in tante cità, francéz de strade e piàse dedicàde al punt de Lod, par ezémpi ind el VI arrondissement de Parìz se tröva la Rue du Pont de Lod.
A l'Ünità d'Itàlia, Lod l'èra amò circundàda da i vec mür medievài. L’è stai in chi an lì che l’abitàd el s'è svilüpàd lungh i strad föra di mür par la crésida demugràfica che la gh’è stàia dopu l'apertüra d'la linea feruviària Milàn-Piazénsa dal 1861 e l'insediamént d'le prime indüstrie tra cui el Lanificio Varesi-Lombardo ind el 1868, el Linificio Canapificio Nasiunàl e la Polenghi Lombardo ind el 1870.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Lod l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Aministrasión[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sindich de Lod el se ciàma Luréns Guerini, e el guida una lista de center-sinistra.
In de la cità a ghé un Uspedàl grand asé, la Stasión, e el Tribünál. Ghé anca tre Caserme: di Carabiniér, di Pumpiér e de la Pulisìa.
Gh'é el palási del vèsch (Maurizio Malvestiti), ma ghé anca una cumünità Urtudósa, suratüt chi végnen de la Rumania e anca una cumünità Müsülmana.
Üniversità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 2005 i han inaugüràd el Parch Tecnulògich Padàn specializàd in biutecnulugìe agru-alimentàr.
Bibliugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Giovanni Agnelli, Lodi ed il suo territorio nella storia, nella geografia e nell'arte, Lodi, 1917. (ISBN miga dispunìbil).
- Beatrice Ambreck et al., Atlante della nuova Provincia di Lodi, Lodi, Il Giorno, 1996. (ISBN miga dispunìbil).
- Agenore Bassi, Storia di Lodi, Lodi, Edizioni Lodigraf, 1977. ISBN 8871210182.
- Agenore Bassi, Lodi fra storia e cronaca dal 1919 al 1945, Lodi, Il Pomerio, 1979. ISBN 8871210190.
- Agenore Bassi et al., Lodi - La storia, Lodi, 1989. (ISBN miga dispunìbil).
- Giorgio Bigatti, Il Municipio e la Città - Il Consiglio comunale di Lodi (1859-1970), Silvana Editoriale, 2005. ISBN 888215999X.
- Vittorio Bottini, Alessandro Caretta e Luigi Samarati, Lodi - Guida artistica illustrata, Lodi, Edizioni Lodigraf, 1979. (ISBN miga dispunìbil).
- Alessandro Caretta e Luigi Samarati, Lodi - Profilo di storia comunale, 1958. (ISBN miga dispunìbil).
- Ernesto Carinelli, Sandro De Palma e Giorgio Granati, Lodi Murata - Sistema difensivo e parti sotterranee, Lodi, Il Pomerio, 2006. ISBN 887121448X.
- Sergio Galuzzi (a cura di), Lodi in un giorno, Lodi, Giona, 2000. (ISBN miga dispunìbil).
- Bassano Martani, La buona indole dei lodigiani, Lodi, Il Pomerio, 1880. ISBN 8871210573.
- Gaspare Oldrini, Lodi nella musica e nella cultura. (ISBN miga dispunìbil).
- Andrea Timolati, Lodi nella storia e nell'arte. (ISBN miga dispunìbil).
- Cesare Vignati, Storia di Lodi e il suo territorio, Lodi, 1860. ISBN 8870722503.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Zuppiger saja mort oz en damaun baud. Sia famiglia ha confermà ch'el saja mort pervi da problems cun il cor. Ils 24 da favrer avess Zuppiger pudì festivar ses 64avel anniversari.
13 onns en il Cussegl naziunal
Dal 1999 enfin ils 10 da settember 2012 è Zuppiger stà commember dal Cussegl naziunal. L'onn 2011 era el stà nominà da la PPS - ensemen cun Jean-François Rime - sco candidat per las elecziuns dal Cussegl federal. El aveva dentant retratg sia candidatura pervi d'ina affera d'ierta. Sco i para aveva Zuppiger defraudà daners d'ina collavuratura trapassada. Per quest delict era el vegnì sentenzià ad in chasti cundiziunà da 13 mais. Curt suenter è el era sa retratg sco president da l'Uniun svizra d'artisanadi e mastergn. Il settember è Zuppiger la finala er sa retratg dal Cussegl naziunal.
RR novitads 14:00


text:
Retrospectiva 2015
FORUM ENGADIN - BIBLIOTECA ENGIADINAISA - FUNDAZIUN DE PLANTA
LIA RUMANTSCHA - TINO-WALZ-STIFTUNG - ENGADINER POST
SOCIETED DRAMATICA SAMEDAN - MPC MUSIC PRODUCTION CENTER
HOTEL BERNINA - HOTEL RESTAURANT CROCE BIANCA
ENJOYSTMORITZ.CH
DETAGLS DAL PROGRAM
Avertüra - marculdi 5.8.15
- Avertüra ufficiela a partir da las 19.45 (gastronomia a partir da las 19.00)
- Henning a las 20.15 (entrda libra)
Valeria Zangger
„Bel da pudair suner a chesa“
Musica es ün möd surprendent da svuler. Henning: Que sun sömmis – però cul dantulin dal pè auncha giò per terra. Henning: Que sun la battarista indigena Valeria Zangger e la chantadura Rahel Kraft. Las duos musicistas sun giredas pel muond intuorn, a New York e Paris, ad Istanbul ed in Giapun. Ed uossa sune darcho cò – cun ün mix fascinant chi unescha jazz, pop ed electronica. Cumposiziuns raffinedas animeschan a fer üna tras-cha cull’improvisaziun. La battaria inscuntra la vusch – e fusiunescha cun instrumaints incunvenziunels scu ün ballun u s-chagnas e fuorma üna masdüra squisita da tuns, clings e melodias ligeras. Tuot simpel: Henning.
- Bibi Vaplan a las 20.15 (entreda libra)
Bibi Vaplan
„Davo cha no eschan passats tras la Svizra, m’allegr eu fich sün ün public chi inclegia meis texts.“
Bibi Vaplan voul dir Bibi, vo plaun. Sieu nom artistic rumauntsch tradescha il motto da Bianca Meyer. El voul animer ad ella svess ed al public da piglier la vita pü pachific.
Cun curaschi vo ella inavaunt – e tuorna a listess mumaint tar se svess ed illas muntagnas grischunas. Lo chatt’ella inspiraziun in funtaunas fin uossa zuppedas e nouvas perspectivas. Ils texts sun pitschens raquints, poetics, clers, raffinos, chi evocheschan purtrets interns. La musica louva dumandas existenzielas aint in istorgias e reflectescha uschè la vita svess. Ils texts da las chanzuns e lur traducziun as chatta sülla website www.bibivaplan.ch – l’intensited dals töchs discuorra però per se, eir sainza pleds.
gövgia rumantscha - 6.8.15
- „Las flurs dil di“a las 20.15 (entreda a partir da las 19.45, gastronomia ca. da las 19.30)
René Schnoz
„Eau stögl confesser sainz’invilgia, cha l’Engiadina am plescha auncha meglder cu la Surselva. Per la peja vains nus ad Arno Camenisch.“
I’l töch „Las flurs dil di“, tenor il cudesch cul listess nom dad Arno Camenisch, filosofeschan ils duos amihs Fred e Franz, giuvos da René Schnoz e David Flepp, in möd divertent davart Dieu ed il muond ed impustüt – cu pudess que esser oter! – davart las duonnas.
Citat „Die Südostschweiz“: “Il spiert dad Arno Camenisch es preschaint düraunt tuot il töch, e que na be pervi da la chapütscha cotschna cha Fred porta e cha’s vezza suvenz sül cho da l’autur. Sieus cudeschs sun fats per gnir recitos e giuvos. Perque inchaunta il teater, schabain cha’ls cudeschs da Camenisch forsa nu pleschan uschè bain. A’s clappa cuvaida da dapü.“ Allegrainsa‘ns sün üna saireda suot l’insaina da la lingua e cultura rumauntscha!
Autur: Arno Camenisch
Teater: David Flepp e René Schnoz.
Palc: Remo Arpagaus
Producziun: Gianna Olinda Cadonau, co-prod. Teater da Cuira,
edschia: Roman Weishaupt
Venderdi da visitas - 7.8.15
- Champ da chaunt: „Kids will rock you“ a las 18.45 (entreda a partir da las 18.15, gastronoia ca da las 18.15)
Selina Fluor
“Da chanter cun 50 iffaunts indigens es già ün evenimaint straordinari, ma da pudair fer que suot tschêl aviert e davaunt üna tela culissa es simplamaing fantastic ed inschmanchabel, pels iffaunts scu pels mneders.“
Il champ da chaunt es ün proget da magistras e magisters indigens. Quist an vain il champ da chaunt mno dad Urs Camozzi, Lena Waack, Laura Wallnöfer e da Selna Fluor. Tuots quatter sun fermamaing collios culla musica e cul chaunt. Cun granda motivaziun muossan els infra ün eivna da chanter las chanzuns, da’s mouver, da fer ritems e da zamrager requisitas, culissas e costüms. Natürelmaing adüna adat al tema cha’l champ da chaunt as do. Quist an es il tema: „Kids will rock you“. Il proget exista già daspö ans e survain culla pussibilted da druver il palc dals Dis da cultura da Samedan üna nouva pussibilted da preschauntaziun. Natürelmaing s’allegra il commitee d’organisaziun già enormameing sülla glieud chi implaregia dal sgür darcho la tribüna ed ils contuorns, ma clermaing s’allegral eir sül grand chor d’iffaunts.
- „Volksschnusig“ a las 20.15 (entreda a partir da las 19.45)
Andrea Zogg
“Nus ans allegrains sülla pü bella val da las Alps (intaunt auncha) e süls Dis da cultura da Samedan 2015.“
Cur cha Andrea Zogg as lamainta in üna chanzun da mel la creppa, ponderescha, che cha flüms pensaregian da cunfins e cu cha’l turissem pudess gnir promovieu, alura as tratta que da temas da Volksschnusig“ da Reto Senn. La Südostschweiz ho scrit: “A s’es adüna darcho stut, in che möd pluffer cha quists trais preschaintan lur sabgentschas ed impustüt, quaunt plufras cha quistas sbgentschas sun alura. Ils trais chantaduors quintan d’ün „strolig muond intermedier“. Quistas istorgias peran adüna d’ir a glivrer in banaliteds catastrofelas. Ma cur cha’s pensa già „Che cacau!“, pigliane la stüerta vers la burla spiritusa.
Nus ans allegrains da’Ls pudair preschanter ad Andrea Zogg e cun el a listess mumaint eir la culminaziun da nos festival culturel da quist an. Bger divertimaint insolit!
Teater: Andrea Zogg, Reto Senn, Christoph Gantert
Texts: Reto Senn
edschia: Paul Weibel
Sanda da DRAUFF - 8.8.15
- DRAUFF - „IN ENGIADINA“ a las 20.15 (entreda a partir da las 19.45, gastronomia ca. da las 19.30)
Lorenzo Polin
“A la fin: DRAUFF vo „DRAUFF“ als Dis da cultura da Samedan!“
In lur töch „TDRAUFF - IN ENGIADINA“ – aposta sviluppo pels Dis da cultura da Samedan – muossan ils DRAUFFists, che chi saun in chosas da lingua, drama ed impustüt creativited. „DRAUFF - IN ENGIADINA“ resta ün titul da lavur. Il dret titul gnaron be quels a savair chi saregian dalla partida. Il töch tratta dal magister da skis e snowboard Tumasch e da sieus amihs. Tumasch inchascha cun bgera furtüna ed ün pô furbaria il guadagn d’ün turist russ. El güda a sieus amihs a realiser lur sömmis, as deliberescha da sieus debits e scumparta bunamauns generusas. Cur cha sieu sochi argentin al quinta però da las metodas da la Mafia russa, decidane da spüra temma dad ir tal Russ. Ma cun que staune pür al cumanzamaint d’ün’istorgia curiusa, chi tematisescha traunter oter eir clischès engiadinais.
Teater: Claudia Aerni, Marina Kuc, Erik Denz, Silvan Buess, Lorenzo Polin
Choreo / sot: Myriam Gurini
edschia: Lorenzo Polin
dumangia finElA - 9.8.15
- Any Weiler cun band a partir da las 19.00 (entreda 18.30, gastronomia ca. da las 18.15)
Any Weiler
„Eau am saint adüna darcho attratta da nossa patria tuot speciela: l’Engiadina, Samedan. Il temp, ch’eau d’he passanto lo, m’ho do ün fundamaint sgür per tuot mia vita. Eau m’allegr da pudair turner cun ün sach plain nouvas experienzas.“
E nus ans allegrains sün ella e sün sia grandiusa vusch e musica.
- „Quatter“ a las 20.30 (entreda 20.00)
Myriam Gurini
„Nus ans allegrains sün ün evenimaint da sot incumparabel i’l ajer fras-ch da muntagna“
Aposta pel festival „Dis da cultura da Samedan“ da quist an creescha l’Engiadinaisa, insembel cun trais sotunzas talentedas da l’Israel e la Svizra, ün töch da teater suto multifar, per uschè dir quadrupel.
Las 4 sotunzas s’occupan culs sentimaints da las duonnas e lur relaziuns cumplexas culla societed e la natüra. Per fer quetaunt vegnan tscherchedas differenzas e concordanzas traunter il temp dad hoz ed il temp d’avaunt 100 ans. Parallelmaing vain piglio suot la marella il numer mistic 4, las 4 fasas da la vita e tschercho influenzas da las 4 stagiuns, dals 4 elemaints e dals 4 temperamaints.
Cun sot contemporaun, ritem e vusch vegnan quists temas intratschulos per creer ün fluid da muvimaints expressivs, chi sto simbolicamaing eir in relaziun cun l‘En. Il böt da las sotunzas es da render pü cuntschaint il sot creativ contemporaun al public engiadinais.
Sot: Reut Nahum, Stefanie Olbort, Nora Werren, Myriam Gurini
Conzept e idea: Myriam Gurini
Coreografia: Las sotunzas e Myriam Gurini


text:
L'enviern è la chavorgia Ova da Bernina il Mekka per rampignaders da glatsch. Uss duai la chavorgia vegnir inscenada era la stad.
La suprastanza communala ha decidì da vulair realisar ina curta Flyline, ina sort Tyrolienne sur la chavorgia. Vid ina sua pon ins damai passar sur la chavorgia ora. En pli duai dar turas manadas tras la chavorgia ed ina u pliras plattafurmas da plexiglas, uschenumnads Skywalks.
Per l'elavuraziun dal project e la procedura da permissiun budgetescha la suprastanza tenor communicaziun 150'000 francs per il 2018, la realisaziun duai avair lieu ils onns 2019 e 2020.


text:
Garbage
I Garbage (in miranduléś rusc) i èṅ un grup ad rock alternatìṿ americàṅ, fundâ a Madison in dal Wiscònsin in dal 1994. I cumpunènt dla banda i èṅ Butch Vig, Steve Marker, Duke Erikson, la rósa scuséśa Shirley Manson e dal vòlti anc Daniel Shulman (quést chè fra 'l 1995 e al 2002). Da la fundasiòṅ a 'l dè 'd incō i aṅ fat gnir fóra quàt'r àlbum vindénd da piò ad 14 migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Biugrafìa
Al grup al s fórma in di prim an Nuànta dal séndri di Angelfish, grup in du i sunàvan Butch Vig (ch'l iva culaburâ a soquànt di àlbum dla séna grunge ad Seattle cuma Nevermind di Nirvana, Dirty di Sonic Youth e Siamese Dream e Gish di Smashing Pumpkins), Steve Marker e Duke Erikson. I tri i sarìsan pò la cantànta di Goodbye Mr Mackenzie Shirley Manson e i faṅ nàsar i Garbage.
Al prim disc dal grup al pòrta al sò nóm e al véd la luś in dal 1995 (al finirà in di prim déś pòst in Inghiltèra e in di prim vint in di Stat Unî).
In dal Regn Unî a vèṅ fóra al sìngul Subhuman, ch'al n s cata minga in dal disc, mèntar Only Happy When It Rains al vèṅ druâ subìt par la prumusiòṅ. In séguit l'è la vòlta ad dū sìngui dimóndi famóś: Queer e Stupid Girl.
I Garbage i faṅ al bòt e i tōśan na nomination a i BRIT Awards cuma Best New Band e Best International Newcomer (a sarév al mijór di grup nōṿ).
Anc in dal 1996 i prèmi i n màncan minga: rivelasiòṅ d'l an a i MTV Europe Music Awards in du i càntan Milk mèntar a i Grammy Awards i ciàpan tri nomination, in mèś a i quài a gh'è anc quéla par la canta mijóra: #1 Crush ch'la fà part dla culòna sunóra dal film Romeo + Juliet cun Leonardo Di Caprio.
In dal 1997 al grup al s mōṿ vèrs Friday Harbor, in dal stat ad Washington, par scrìvar al cansòṅ dal secónd disc, Version 2.0 ch'al véd la luś al 15 ad Favràr dal 1998. A s trata 'd un lavōr cun di arangiamènt a 'l cumputer, cun i sìngui Push it (in du a s pōl sintìr quèl ad Don’t worry baby di Beach Boys), I Think I'm Paranoid (druàda anc in dal film Gran Turismo 2 dòp che As Heaven Is Wide 'l éra finìda in dal prim film dla sèrie) e Special. 'L àlbum al vins soquànt disc ad plàtin, finénd al prim pòst in dal Régn Unî e al tredicéśum in di Stat Unî.
In dal 1999 i sònan al téma più impurtànt dal film ad James Bond The World Is Not Enough (Al mónd a n è mia asè), mèntar When I Grow Up la s cata in dal film Big Daddy - Un papà speciale.
In dal 2001 i Garbage i s questiónan cun la sò cà discugràfica, la Almo Sounds, e in Luj i pàsan a la Interscope Records par rigistràr al tèrs àlbum, Beautifulgarbage (Bèlrusc) ch'al vèṅ distribuî in di negòsi a partìr da Utóbar. Al disc al s piàsa subìt a 'l tredicéśum pòst dla Billboard 200, vindénd in di prim tri méś più 'd un migliòṅ ad còpi anc sénsa ch'a gh fusa stàda dla prumusiòṅ par via di atintâ ad 'l 11 ad Setémbar dal 2001 a New York e a Washington.
In America i n èṅ minga gnû fóra di sìngui ligâ a cal disc chè, a difarénsa dl'Europa in du a 'n è gnû fóra quàtar: Androgyny, Cherry Lips (druàda in na reclàm famóśa 'd 'n arlój), Breaking up the Girl (ch'la fà part anc dla culóna sunóra dal film Daria Is It College Yet?) e Shut Your Mouth.
I Garbage i partìsan par di cuncèrt insém a gl'U2 ('l Elevation Tour). Durànt 'l ùltim spetàcul, Vig al ciàpa l'epatite A e al vèṅ rimpiasâ par Matt Chamberlain in dal dati europei.
'L ùltim ùlbum di Garbage, Bleed Like Me, 'l è gnû fóra 'l 11 'd Avrìl dal 2005 e 'l è piaśû principalmènt in di Stat Unî par via dal sìngul Why Do You Love Me. Finî al tour la banda l'à cunfirmâ 'd avér vója ad tōr-as na pàuśa, róta sōl in dal 2007 quànd a véd la luś la racòlta Absolute Garbage.
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Garbage
- 1998 - Version 2.0
- 2001 - Beautiful Garbage
- 2005 - Bleed Like Me
- 2012 - Not Your Kind of People
- 2016 - Strange Little Birds
Racòlti
- 2002 - Special Collection - EP
- 2007 - Absolute Garbage
Sìngui
- 1995 - Vow
- 1995 - Subhuman
- 1995 - Only Happy When It Rains
- 1995 - Queer
- 1996 - Stupid Girl
- 1996 - Milk (feat. Tricky)
- 1998 - Push It
- 1998 - I Think I'm Paranoid
- 1998 - Special
- 1999 - When i grow up
- 1999 - The Trick is To Keep Breathing
- 1999 - You Look So Fine
- 2001 - Androgyny
- 2002 - Cherry Lips
- 2002 - Breaking Up the Girl
- 2002 - Shut Your Mouth
- 2005 - Why Do You Love Me
- 2005 - Bleed Like Me
- 2005 - Sex Is Not The Enemy
- 2005 - Run Baby Run
- 2007 - Tell Me Where It Hurts
- 2007 - It's All Over But The Crying (remix)
Vìddeo
- 1996 - Garbage Video - VHS
- 2007 - Absolute Garbage - DVD


text:
Cervignàn
Cervignàn (Cervignano d'Adda in italian) l'è un cumün del süd de la Lumbardia, pruincia de Lod, cun 2 182 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) .
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1530, Francesc II Sforza l'ha dái Cervignàn cume pruprietá al Lisander Remignani.
Dopu, l'é stái dátt a 'na famiglia napuletana, i Tassis, che l'hann tegnìd fin al 1782.
In Via dla Cesa, visìn a la Rusa Bertùnega ghé un afresc de la Madona, che l'é stai custrüid in del 1928 da le suore, che pö i s'en spustade in del Palási Granata, che incö l'é el Cumün. L'afresc l'é stai restaurad in del 1949 dal maester ludesan Cesar Minestra.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Cervignan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Châtel-Saint-Denis
Châtel-Saint-Denis a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 47.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5943 abitant.
El cumün de Châtel-Saint-Denis al se tröva a una altitüden de 809 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Blonay (VD), Corsier-sur-Vevey (VD), Haut-Intyamon, Maracon (VD), Remaufens, Saint-Légier-La Chiésaz (VD), Semsales.
Demografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Inglés)/(Franzés)
- Châtel-Saint-Denis in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Châtel-Saint-Denis su Wikimedia Commons


text:
Dumondas da fabrica
Ftan Parcella 52732 Fionas Corina + Stefan Vonlanthen: Tschuffa per velos e roba d'üert
Scuol Parcella 1709 Plazzetta Gian Flury: Sanaziun dal tet ed implant fotovoltaic
Scuol Parcella 518 Stradun Gisep Heinrich: Müdamaint d'adöver (discoteca in ün'abitaziun) e tet sur la terrassa dal restorant
Tarasp Parcella 21203 Munt Gemeinde Rorschacherberg: Sbodamaint e refabricaziun da la s-chala da fügia pro la fatschada nord
Scuol Parcella 2127 Sotchà Dadora Mengia Ritz: Tet sur la plazza da sezzer
Scuol Parcella 1595 Via da Pedra Grossa Esther Leemann: Ingrondimaint e müdamaints interns da l'abitaziun, fanestra fatschada süd
Ardez Parcella 30749 Aschera Mario Fedi: Lobgia (ingrondimaint e tet)
Dumondas per fabricats dadour la zona da fabrica
Ftan Parcella 53203 Greala Cumün politic da Scuol: Annex per laina ed üsaglias (Chamonna Greala)
Scuol Parcella 886 Cuttüraplana Stiftung Personalfonds SBB: Suost per autos e deposit d'immundizchas


text:
La vischnanca ha refusà il pachet da mesiras per sanar las finanzas dal «Rufalipark» a Misanenga (Sursaissa). La reducziun da las aczias da 1‘000 sin 200 francs ed ils 500‘000 francs novas aczias che la vischnanca avess stuì investir n'èn betg vegnidas acceptadas. Quest pachet da mesiras avess era previs ch'il credit dal chantun dà senza tschains fiss vegnì pajà enavos sin il termin e che la vischnanca da Sursaissa Mundaun avess incassà el dal manaschi Rufalipark a vista pli lunga.
RR novitads 06:00


text:
Vardabusun
Vardabusun (nom ufizial in italian: Guardabosone) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 334 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,8 km² e ona densità de popolaziun de 49 ab./km².
El paes, che 'l se tröva in la Val Sessera, a l'è staa deciaraa una cità-müseu vivent: de fat el sò center l'è staa purtaa al sò aspet che 'l gh'aveva in del Mediuev. L'è tacaa ai cumün de Anloch (BI), Al Bórch, Cavril (BI), Crevacör (BI), Postua, Scua, Scupel, Saraval.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vardabusun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La litteratura accumpogna, admira, arda, arva, annunzia, augmenta, batta, brischa, bergla, ballontscha, buorla, scutina, capeta, unescha, carga, caschuna, cuschina, carmala, careza, cloma, confronta, conserva, consenta, consolescha, construescha, conquista, cuarcla, capescha, cuosta, dependa, demuossa, descriva, dessignescha, destruescha, di, discussiunescha, disgusta, dispona, distingua, dubeta, dependa, dola, sedosta, embellescha, empara, empermetta, encuera, encurascha, enferla, engarscha, engrava, enrama, excloma, emetta, paleisa, partegn, peila, perdegia, protesta, permetta, perschuada, peisa, pecla, plai, pretenda, promova, prosperescha, posta, raffinescha, rapportescha, raquenta, rebatta, regorda, relata, renconuscha, repeta, rimna, rampuna, rampluna, salida, saulta, saltrogna, satiua, savetscha, sbaruffa, sbletschrogna, sbarbuta, sbuorsa, scalcrogna, scaulda, scola, scumbeglia, scumpara, scongiura, scorsa, scarvuna, scuviera, skizzescha, slontscha, slogna, slavuna, smarveglia, spera, splauna, splendura, sposta, storscha, streha, strocla, sturnicla, suonda, suera, sublima, succeda, suppona, surfa, surmeina, surri, surtrai, suttastreha, sviluppescha, tarlahescha, tegn, teidla, teissa, terminescha, tgagia, tracta, transformescha, traversa, trai, trumpescha, tuorna, truscha, ova, ueglia, undrescha, unscha, uorla, velescha, vesa, zaccogna, zambregia, viva
l’uniun
Actual: radunanza generala 2018
La radunanza generala da la ULR ha lieu ils 28 d’avrigl 2018 da las 10.15 en Chasa Rumantscha a Cuira (Via da la Plessur 7).
Il rapport annual dal onn passà chatt’ins qua:
Suentermezdi datti in referat da la scientista da cultura e litteratura Elisabeth Bronfen. L’entrada e libra, ed era betg-commembers èn bainvegni.
Intent e profil
L’intent principal da la ULR è la promoziun integrala da la litteratura rumantscha davent dal lectorat professiunal enfin a la vendita da cudeschs.
a ULR s’engascha spezialmain
- per ina chasa editura rumantscha
- per realisar ils Dis da litteratura
- per edir la revista Litteratura
- per porscher in lectorat ad auturas ed auturs
- per sustegnair prelecziuns
Purschida
Commembras e commembers da la ULR sustegnan cun lur contribuziun annuala las activitads da l’uniun per la promoziun dalla litteratura rumantscha
La ULR porscha ultra da quai
- mintg’onn nossa revista Litteratura gratuitamain en chasa
- invitaziun als Dis da Litteratura
- entrada reducida sin il pass general dals Dis da litteratura
- infurmaziun davart novas publicaziuns ed acziuns litteraras
- sustegn per prelecziuns e lectorats (formulars giusut)
- sustegn tar dumondas litteraras
Daventar commember da l’ULR
Commembers pajan CHF 80.- ad onn (studentAs CHF 40.-) e sustegnan l’engaschi per il sustegn e la promoziun da la litteratura rumantscha. Cumpigliada en il commembradi è la revista „Litteratura“ che cumpara ina giada l’onn. Dapli da la „Litteratura“ qua.
Per daventar commember per plaschair scriver in curt e-mail cun il chavazzin „daventar commember da l’ULR“ e num ed adressa a litteratura@gmx.ch.
La suprastanza da la Uniun per la Litteratura Rumantscha
L’Uniun per la Litteratura Rumantscha vegn presidiada da Viola Nesa Pfeiffer. La Radunanza Generala dals 29 d’avrigl 2017 l’ha elegida ed ultra da quai confermà en suprastanza Benedetto Vigne (cassier), sco era Flavia Hobi e Walter Rosselli.
La suprastanza da l’Uniun per litteratura rumantscha 2017: Walter Rosseli, Flavia Hobi, Dumenic Andri (partent) Benedetto Vigne e Viola Pfeiffer (da san.).
Delegads èn:
Viola Nesa Pfeiffer, Dumenic Andry, Silvana Derungs, Flurin Bundi
Suppelants dals delegads èn:
Flavia Hobi, Anetta Zini, Arnold Rauch, Michele Badilatti
Statuts, reglaments, formulars
reglament per la revista Litteratura
reglament per il comité dals Dis da litteratura
reglament per il sustegn da prelecziuns
formular per sustegn da prelecziuns
reglament per il sustegn da lectorats
contact
Suprastanza Uniun per la Litteratura Rumantscha:
Viola Pfeiffer
Schaffhauserstrasse 157
8057 Turitg
Flavia Hobi, Vilters
Walter Rosselli, Montreux
Benedetto Vigne, Turitg
Formular da contact:
Contact comité d’organisaziun Dis da litteratura
disdalitteratura@gmx.ch / www.disdalitteratura.ch
commembers dal comité d’organisaziun:
Laura Decurtins Rosset, Sara F. Hermann, Sereina Nay, Natalia Tuor, Corina Schmed


text:
En media datti tar il Cussegl da pressa svizzer 80 reclamaziuns ad onn. L'onn passà èn però 127 reclamaziuns vegnidas inoltradas. Plinavant ha il cussegl prendì posiziun 53 giadas e reglà 90 proceders.
Il Cussegl da pressa fa il cumpliment a las medias pertutgadas: Tuttas hajan publitgà la decisiun dal Cussegl da pressa. Quai saja nagut auter che gist e perfin perscrit tenor la «decleraziun d'obligaziuns e dretgs da schurnalists». Perquai che intginas medias avevan tralaschà questa obligaziun aveva il gremi smanatschà da publitgar sez ils nums sche las medias pertutgadas na fetschian betg quai.
Midadas dal reglament
Per il 2018 ha il cussegl communitgà ina midada dal reglament: Per persunas privatas restia il servetsch vinavant gratuit. Per organisaziuns, interpresas u instituziuns che sa laschan represchentar d'in advocat pretenda il cussegl però ina contribuziun da 1'000 francs.
RR novitads 16:00
Cussegl da pressa
Il Cussegl svizzer da la pressa è l’instanza d’autoregulaziun per dumondas d’etica en las medias.


text:
Cun l'emprim d'avrigl è tut a fin. El surdat la direcziun da l'uffizi da construcziun bassa a Reto Knuchel. A Heinz Dicht restan las regurdientschas. Durant sia èra èn 22 tunnel e 12 sviaments vegnids realisads. Sco lavur pli pretensiusa restia en memoria la sanaziun dal tunnel dal San Bernardino. Betg la pli emoziunala, dentant la pli pompusa, l'avertura dal sviament da Claustra en preschientscha da Prinzi Charles e l'anteriur minister da traffic Moritz Leuenberger.
1400 kilometers vias chantunalas
Vias, las avainas da vita dal chantun. Onn per onn 300 milliuns francs ha Heinz Dicht gì a disposiziun per la rait da vias. Bajegiar e sanar ed il medem mument laschar circular ils autos, ina pulita sfida ch'è creschida marcantamain. Durant ils 30 onns sco schef da las vias grischunas saja il traffic sa dublegià. Dapli traffic, dapli canera ed en quest mument è dapli giavischs per sviaments.
Gugent anc realisà a fin
I saja uschia che tar il chantun saja cun 65 onns a fin, lura saja dad ir en pensiun. Gugent fiss Heinz Dicht anc stà da la partida tar la realisaziun dal project da guntgida Schmitten e Santa Maria. Quai fan uss auters. Mintga tschancun da via ch'el fa davent dad uss, na pli cun il pensar dal priminschigner, mabain be pli cun sa regurdar.


text:
In dals promis ils pli enconuschents en connex cun il Gottard è l'anteriur Cusseglier federal Adolf Ogi. El ed il Cusseglier dals chantuns dal Grischun Martin Schmid han dà pled e fatg al di da l'avertura.
Dasper l'entira prominenza politica, il Cussegl federal, il Cussegl dals chantuns ed il Cussegl naziunal èn stads envidads radund 1'100 giasts a l'avertura dal tunnel da basa dal Gottard. Tranter quels er la chanceliera tudestga Angela Merkel, il president franzos François Hollande ed il primminister talian Matteo Renzi.
Nizzegiar la chaschun cun Merkel ed Hollande
Il president da la Confederaziun, Johann Schneider-Ammann ha ditg en in'emissiun speziala da SRF ch'el veglia nizzegiar quest di er diplomaticamain. «Nus vulain mussar che nus essan solidaris cun l'Europa. Nus avain dentant aspectativas. Suenter la fin d'emna da Brexit vulain nus vegnir a pled. Nus duvrain ina nova cunvegna enfin il favrer 2017 - ina cunvegna che omaduas partidas acceptan. Durant questa atmosfera pli lucca dad oz vegnin nus a nizzegiar questa schanza.»
RR novitads 06:00+


text:
- L'Uniun grischuna d'artisanadi e mastergn ha decidì la parola per l'iniziativa. Els proponan da dir «gea».
- Las uniuns regiunalas da Cuira, Landquart, San Murezzan e Surses na dattan ora nagina parola.
- L'uniun da Breil e conturn è cunter l'iniziativa, l'uniun Engiadina Bassa n'ha anc betg decidì, vegnia dentant fitg probabel era a dar ora la parola cunter la No Billag.
En pliras uniuns d'artisanadi e mastergn regiunalas ha l'iniziativa No Billag procurà per grondas discussiuns. Tar l'uniun da commerzi da Cuira eran las opiniuns uschè differentas, ch'ins ha decidì da betg tractandar il tema e da betg dar ora ina parola uffiziala. Il medem vala per San Murezzan, era là van las opiniuns entaifer l'uniun ferm in ord l'auter. A Landquart sajan ins tenor il president da l'uniun Lorenz Felix en general precaut cun prender posiziun tar temas politics. E l'uniun da commerzi Surses e conturn s'exprima sulet tar temas regiunals e locals.
Nus avain entaifer l'uniun ferms aderents da l'iniziativa dentant era clers adversaris.
L'uniun da commerzi Breil e conturn ha dà ora il december passà la parola «na» a No Billag. L'uniun da l'Engiadina Bassa decida il favrer. Tenor il president Claudio Andry vegnia probablamain a dar in «na» tar l'iniziativa.
Critica vers l'uniun chantunala
Tant da l'uniun da commerzi Engiadina Bassa sco era da l'uniun da Breil e conturn vegn la posiziun da l'uniun chantunala crititgada. Claudio Andry da l'uniun da l'Engiadina Bassa ha crititgà che l'uniun n'haja betg prendì resguard sin ils basegns dal chantun triling. Il president da l'uniun chantunala Urs Schädler manegia dentant, ch'els cumbattian da principi novas taxas per firmas. Uschia saja questa parola mo consequenta.
RR actualitad 12:00


text:
Naziunal/Internaziunal
-
Real Madrid e Juventus en il mezfinal
Mesemna saira èn vegnidas giugadas las ultimas partidas dal quartfinal da la Champions League da ballape. Real Madrid ha gudagnà la partida cunter Alético Madrid cun 1:0. En l’emprima partida avevan els giugà in pari da 0:0.
Monaco e Juventus Torino giogan pari 0:0. L’emprim gieu aveva Juventus gudagnà cun 1:0.
Real Madrid e Juventus Torino cuntanschan uschia il mezfinal. Las partidas dal mezfinal vegnan alura tratgas ora venderdi proxim.
RR novitads 6:00


text:
Zürigh
Zürigh (in tudesch: Zürich (parnunziaa: [ˈtsyrɪç]); endèla parlàda locàl: Züri (parnunziaa: [ˈtsyri]); Zurigo in italian; Zurich in frances; Turitg in rumancc) a l'è la cità püssee granda de la Svizera, cunt una pupulaziun de 376 990 abitant (Dicember 2011), che la vegn püssee de un miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è anca la capital del Cantun Zürigh e del distret de Zürigh. La cità la se tröa in sül fiüm Limmat e 'l Lagh de Zürigh.
Zürigh a l'è el principal center cumercial de la Svizera e la sede del reuport püssee grant del paes. Chì a l'è nassüü in del (1916) el muiment artistich Dadà.
El nom de la citaa el vegn prubabilment del celtegh Turus (a l'era staa truaa in d'una tumba del segunt secul, düranta l'ucüpaziun rumana). El nom ruman de la vila a l'era Turicum.


text:
Offerta
In letg entamez da tschintg top destinaziuns – reservar tschintg, pajar quatter
Oz ir cun il skis a Flem, damaun ir cun il snowboard a Lai, puschmaun spassegiar per San Murezzan.... Cuira è il meglier punct da partenza per tuts che apprezieschan viandar, ir cun ils skis, l’art e la gastronomia. Durmis a l’Hotel Post e spargnais temp senza stuair d'in cuntin far e disfar la valisch. Reservais tschintg notgs e l’ultima As l’offrin nus. Reservaziuns betg par email: hotel@postchur.ch
ir cun il velo - viandar - giudair l’art e la natira!
Tut quai pudais Vus far a ed enturn a Cuira. Reservais 3 notgs e nus As accumpagnain cun il mountainbike, velo ubain a pe als lieus pli bels. Durmis a l’Hotel Post e spargnais temp senza stuair d'in cuntin far e disfar la valisch. Reservais almain 3 notgs per telefon +41 (0) 81 255 8484 ubain direct per e-mail: hotel@postchur.ch
Offerta exclusiva dal noss hotel cun la Viafier retica
Cumandais ensemen a Vossa reservaziun buns per viadis cun la Viafier retica. Reducziuns per il Bernina- e Glacierexpress. Supplementarmain datti viadis spezials cun il pass dal Grischun


text:
En il Panama han investigaders perquirì la chanzlia d’advocat Mossack Fonseca. Da questa chanzlia derivan ils uschenumnads «Panama Papers». Ils investigaders intercureschian sche la chanzlia saja involvida en activitads illegalas, ha communitgà la procura publica a Panama-City.
Renfatscha da betg cooperar
A la chanzlia d’advocat vegn renfatschà d’avair fundà firmas da chascha nua che politichers e prominents da l’entir mund hajan zuppà lur facultad.
Tenor rapports medials na coopereschia la chanzlia betg cun ils investigaders. L’interpresa retardeschia las examinaziuns, ha rapporta la gasetta «La Prensa» sa referind sin ils investigaders. Er autras medias han rapporta a moda sumeglianta.
Mossack Fonseca refusescha las renfatschas. Sin lur chanal da Twitter communitgescha la chanzlia:
Davant las localitads da Mossack Fonseca a Panama-City è sa postada la polizia il mardi. Ils collavuraturs èn vegnids escortads en in bajetg annex. La polizia ha er intercurì il center da datas da l’interpresa da telefon che reglescha il support d’informatica da la chanzlia.
Tschertgar fastizs pervi d’enguladitsch
La chanzlia sa chatta èn il center da las scuvertas dals «Panama Papers». Tenor ils rapports duai Mossack Fonseca per part avair fundà firmas da chascha da brevs.
La chanzlia da sia vart refusa d’esser involvida en fatschentas illegalas. Ella è da l’opiniun d’esser daventada unfrenda d’in’attatga da hackers ed ha purtà plant. Il glindesdi aveva la procura publica perquai tschertgà pussaivels fastizs d’enguladitsch da datas en las localitads da la firma.
RR novitads 09:00


text:
Quell articol qì l'è scrivud in Lombard, ortografia SL.
Impero Roman
Mot: S.P.Q.R. Senatus PopulusQue Romanus (Ol Senad e 'l popol roman)
Dats aministrativ
Lengue ufiçale
latin
Lengue parlade
principai latin e grec, plœ i lengue locale
Capital
Roma
Oltre capital
Augusta Treverorum, Mediolanum, Nicomedia, Sirmio, Ravenna, Antiochia e Costantinopoli
Politega
Forma de govern
Periodo 27 p.d.S-235 d.C./284 d.C.: Republega oligarqega ( ) de iure Principad ( ) de facto Periodo 284-395: Dominato, çoè monarqia assoluda
Imperator Cesare Augusto
Elenc
Nassida
16 jenar 27 p.d.S. con Augusto
Causa
Guerra civil romana
Fin
17 jenar 395 con Teodosi I
Causa
Division intra i eredi al trono Onorio e Arcadio
Territore e popolazion
Zona jeografiga
Europa e bacin del Mediteraneo
Massema estension
5 957 000 km² ind el II secol
Popolazion
56 800 000 ind el I secol
[1]
Relijon e societaa
Relijon de Stat
relijone romana fina al 27 fevrer 380, po cristianesim
Relijon minore
relijon ebraega, culti tradizionai di popoi barbari
Class soçai
citadin roman ( e nobilitas ; populus senatores, (cavalier) e ol rest del equites populus; dal III secol d.C.: e honestiores ), humiliores (sudit de l'impero senza citadinanza, fina al 212), peregrin forester, liberti, s'ciavi
L'Impero a la so massema espansion sota Traian
Evoluzion storega
Prima al g'era
Republega romana
L'è stait sostituid da
Impero d'Ocident
Impero d'Orient
L'
Impero Roman l'è stait la continuazion de l'entitaa statala de la Republega Romana, col passar dei poder principai dal Senad al Princeps (titol formal di prim imperator).
Per ol prencepe l'è ciapad ol
27 p.d.S., prim ann del principad de Augusto, qe in seguet a la vitoria ind la guerra civil l'ha pudid ciapar l'ereditaa politega del so predecessor e pader adotiv, Cesare.
Nassid pagan, in seguet al slargar-s del cristianesim, l'Impero l'è deventad cristian: ind el
313 d.C. Costantin I l'ha emanad un Edit per far finir i persecuzion, e ind el 380 Teodosi I l'ha fait deventar relijon de stat ( Edit de Tessalonega).
Prope a la mort de Teodosi, ind el
395, l'Impero l'è dividid in do parts, ocidentala e orientala, per cercar de frontar mei i nemix estern ( popoi jermaneg e Sasandini) e i problem intern.
Ol borlar de la so part ocidentala ind el
V secol l'ha segnad la fin de l' Etaa Antiga e ol prencepe del Medioevo. La part orientala, invece, ciamada da i storeg modern Impero Bizantin, la indarà inanz fina al 1453.
↑ John D. Durand,
Historical Estimates of World Population: An Evaluation, 1977, pp. 253–296.


text:
Wäldi
Wäldi a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.3 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1001 abitant.
El cumün de Wäldi al se tröva a una altitüden de 610 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ermatingen, Kemmental, Raperswilen, Tägerwilen, Wigoltingen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wäldi in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Peter Peyer
Lieu: Trin
Annada: 1965
Professiun: secretari dal sindicat SEV
Hobis: Chantar en il chor, esser en la natira, leger
Famiglia: Maridà e bab da duas figlias
Creschì si è Peter Peyer a Landquart e Malans. Dapi 15 onns viva el dentant ensemen cun sia dunna e sias duas figlias a Trin. L'um da 52 onns ha gia lavurà en diversas branschas. Emprendì ha el mussader da scolina ed è stà l'emprim mussader da scolina masculin en il chantun Grischun. Dapi il 2009 è el secretari dal sindicat per il persunal da transport SEV a Cuira.
Il traffic public è adina tema tar Peyer
Sche adina pussaivel nizzegia Peter Peyer il traffic public – saja quai per ir da Trin a Cuira a lavurar u per ir a sesidas ch'el ha regularmain en la Bassa. Sin quels viadis haja el la pussaivladad da discurrer cun il persunal da transport. Uschia audia el tge che funcziunia e tge betg e possia duvrar in u l'auter da quels inputs per sia lavur da mintgadi, di Peyer.
Musica e la Sardegna dattan forza
Il sindicalist è dapi stgars 10 onns commember dal Chor Mischedau da Trin. Là giauda el d'ina vart il chant, da l'autra vart dentant er la cumpagnia – ed ina biera suenter l'emprova da chant tutga era tiers. Quai sajan ils muments nua ch'el possia tschentar giu e prender distanza da ses mintgadi da lavur.
Er vacanzas sin l'insla taliana Sardegna èn fitg impurtantas: Ensemen cun sia dunna, che ha vivì intgins onns a Sardegna, fa el regularmain vacanzas sin l'insla. La mar saja per el in lieu da forza.
RR actualitad 07:00+


text:
Transport Layer Security
El Transport Layer Security, cont el sò predecessor Secure Sockets Layer, a l'è on protocoll che 'l permett de fà 'na comunicazion cifrada in su red TCP/IP e che 'l garantiss autenticazion e integrità.
Cuntegnüü
Principi de fonzionament[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fas[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El protocoll TLS se pò divid in trè fas:
- Negoziazion in tra i part de l'algoritm de doperaa
- Scambi di ciav e autenticazion
- Crittografia simmetrica e autenticazion di messagg
Protocoj doperaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In TLS a hinn doperaa i protocoj:
- Per el scambi de ciav: Diffie-Hellman, RSA, ECDH, SRP, PSK
- Per l'autenticazion: RSA, DSA, ECDSA
- Per la cifratura: RC4, DES, 3DES, AES, IDEA, Camellia
STARTTLS[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
STARTTLS el permett de cifrà i dacc in sui port tipicament doperaa per el standard minga cifraa, e donca de inizià la comunicazion in ciar e de decid de cifrà prima de invià i comunicazion sensibij.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Crittografia - Secure Sockets Layers (SSL)
- Cosa sono i protocolli SSL/TLS e OpenSSL
- Posta elettronica e TLS/SSL
- Email: SSL, TLS e STARTTLS. Differenze e perché usarli


text:
L'incumbensa dal promotur d'economia è tenor indicaziuns da la vischnanca da iniziar, manar ed accumpagnar projects datiers da l'economia. Plinavant è il promotur d'economia er persuna da contact per la collavuraziun e la coordinaziun da las activitads cun ulteriurs exponents, impurtants per il svilup communal. Tar tut quai vai per realisar concretamain il program da svilup per la vischnanca «Agenda 2030» sco maun dretg dal president communal.
Cumplementar tar turissem e sviluppaders regiunals
Tant la vischnanca da Scuol sco er il chantun èn da l'avis ch'in tal promotur communal na saja betg ina concurrenza per ils sviluppaders regiunals. Sin dumonda da RTR han divers exponents menziunà, ch'il promotur d'economia saja plitost cumplementar tar ils sviluppaders regiunals e las destinaziuns turisticas.
Niculin Meyer sez n'è betg stà cuntanschibel per ina posiziun.
Mayer banduna turissem
Sco la directura da l'organisaziun turistica Engiadina Bassa, Val Müstair e Samignun ha ditg envers RTR, saja ella bain in zic trumpada da perder Niculin Meyer sco vicedirectur. Cun sia experientscha saja el però in grond gudogn per la vischnanca, gist er cura ch'i giaja per collavurar cun il turissem. Sch'i giess tenor Martina Stadler, fissi il meglier dad avair el en omadus posts. Quai na va però betg cun quai che la plazza tar la vischnanca è ina plazza cumplaina.
RR novitads 11:00


text:
Sco quai che la lavurera da giuventetgna Gabriela Cabalzar di, saja quai fitg grev da propi tutgar sin il punct ils interess da la giuventetgna. Quella haja ozendi la pussaivladad dad ir pli lunsch ad occurrenzas bler pli grondas ed era cun stars. Talas occurenzas na sajan betg pussaivlas dad organisar en la regiun. Uschia vegnian las grondas occurrenzas preferidas a las pitschnas regiunalas che vegnian organisadas aposta per la giuventetgna. Sco quai che Gabriela Cabalzar declera, na sappian las giuvnas ed ils giuvens n'era betg propi, tge ch'els giavischian ch'i vegnia organisà per els en la regiun.
Era vinavant occurrenzas
En tut sajan 7 occurrenzas vegnidas organisadas l'onn passà. Quai cun concerts, battens da discs cumpacts u era gieus. L'idea era da pussibilitar a giuvnas e giuvens da sa preschentar cun lur musica ubain art. En il futur vegnia la Giuventetgna Cadi be ad organisar punctualmain occurrenzas en la Sala d'art che stettia era vinavant a disposiziun gratuitamain ad els per occurrenzas. Tar quellas quinta Gabriela Cabalzar dad avair in pli vast dumber da visitaders. Tenor ella saja quai numnadamain impurtant, che las giuvnas ed ils giuvens emprendian era da stimar quai che vegnia fatg en la regiun.
RR actualitad 11:00


text:
lunedì 3 novembre 2014
"Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn". Pärma Inter 2-0. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 3 novembre 2014
(Testo in dialetto parmigiano)
Pärma Inter 2-0
Mirànt déz : at' dagh déz anca sa ’n t’é fat gnan 'na paräda in fin di cónt, mo l’é méj acsì con l’andiamo ch' at’ äv mìss su tanta màna !
Rispoli òt : gran corsa col ragas chi, la prìmma partìda al paräva infin s’ciànch, a Turén un po’ méj e jerdlà sira molt molt pù zladinè, novanta minud avanti e indrè, un belìssim cross sul prìmm gol e tanta tanta sostansa ; continuär acsì
Lucaréli déz : oh là, l’éra chi in sacòsa al déz ch’ al né vdäva l’òra äd gnir fóra, e se Dio vól l’é rivè al momént; par j’amant dìll finèssi , andär’s arvèddor al salvatag' su Palacio in-t-al prìmm témp, registrärol e portärl’a fär vèddor a tutt i ragàs dil scóli calcio d’Itàlja ! un caplavór d’inteligénsa aplicäda al calcio
Felipe séz : partida a l’ombra äd Lucaréli e Costa, mo cuand l’é a l’ombra l’é un bón siggn, al brutt l’é cuand a t’al vèdd trop che il pù dil volti al fa 'na cojonäda
Santacróza òt : al morètt l’é gnù su sul vón a zéro e cme béle marcordì a Turén l’à fat 'na partida pù che discréta; vót vèddor che pjan pjanén al pól artornär ai livél äd socuànt an' fa cuand al paräva 'na promìssa, purtrop fin adésa mìga mantgnuda
Costa òt : a mi la tésta cuädra al mé pjäz, second mi al mérita äd zugär titolär, l’é vón che prìmm äd tutt al s' fa sintir in-t-il gròssti e al fa capìr che si vólon pasär indó gh’é lù cme mìnnim i ciapon 'na zgrostäda äd còlli ch' a fa mäl fin al giovedi dòpa
De Ceglie déz : oh Raimondo, l’é la prìmma dopiètta in serja A ? a gh' vräva la maja crozäda adòs par färla, e m’arcmand, domenica ch’ vén njénta schèrs, emosjón o còzi dal gènnor ! véndor cära la péla a ca' äd lilór
Lodi òt : ooooh l’éra ora, risusitè al gióron di mort, gran partìda un pär äd zugädi ala Casàn mo primma äd tutt 'na grénta che mi a 'n cardäva mìga ch' a gh' l’aviss in-t-al dna !
Acquah déz : stavolta al s’é mìss il scärpi giussti parchè fin adésa par còrror al coräva però al paräva ch' l’aviss mìss il scärpi a l’arvèrsa ; grand partìda l’à cors pù lù da lù che tutt al centorcàmp äd l’Inter mìss insèmma, sperèmma ch’ in s’al pòrton mìga via béle a znär
Mauri séz : invéci al ragasén l’à patì un po’ la fadìga e fòrsi un po’ l’emosjón, però al gh’ é sémpor cuand as' trata äd recuperär di balón, la gamba a ’n l'à tira mäj indrè
Còvva sénsa vót : sfortunè, bombén…. Dai tant ch' at' si infortunè vat a fär tozär, con ch’il grèssti ala Balotéli a né v' pos pròprja pù vèddor
Ghezzal séz : còzi da arcordär gnanca vùnna second mi, mo un grandìssim impìggn e 'na grand vlontè e anca lù 'na grèssta da pìt ch' fà stravèddor..... ch’ l'à gh’ ariss bizòggn äd pasär anca lè sòtta il man äd 'na petnadóra o d’ un barbér
Casàn déz : poezìa pura ; dòpa vint minud dal prìmm témp l’à fat 'na fénta ch' a m' son strabuchè anca mi; e adésa al s’é miss anca a còrror, presjóz cme un diamant par cla scuädra chi, al né gh' à da ciapär gnanca un fardór andär in fonda al campionät
Donadón òt : bón Mìsster, finalmént a s’é vìsst la scuädra motiväda, concenträda e con la vója äd vénsor e finalmént anca ( ch’ al me scuza eh ) la formasjón imbrocäda al sént par sént ! adésa guäi a molär Mìsster, domenica a gh’é chi simpaticón là, sa’ gh' saltìss fóra cuél andrìsson a päri con chi du méz d’ infäron ch' a s’ ì fat pasär; dai a gh' provèmma a färgh un schèrs ?
AVANTI CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
Testo di Crociato 63
Correzzione ortografica a cura di Enrico Maletti
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Sant'Antioco
Sant'Antioco (Sant'Antiogu 'n lèngua sàrda; Sant'Antiòcco 'n lìgure) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Carbonia-Iglesias. El g'ha 11 462 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 87 km² e 'na densità de 132 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calasetta, San Giovanni Suergiu.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Morignone
- Venderdi, 28.7.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 28.7.2017, 8:40, RTR
L'onn 1987 è stà in onn dad auas grondas, cunzut tranter Rabius e Tavanasa ed en il Puschlav ha quai dà donns. Dentant il mender ha quai tutgà la Valtellina. Oz avant 30 onns ha in'enorma bova destruì il vitg Morignone e chaschunà 53 unfrendas. 1'500 persunas avevan pers lur dachasa.
Las 7:23 la damaun è sa sluccà sin il Pizzo Copetto sin 2'300 meters in pachet da 20 milliuns meters cubic crap ch'è sa sviluppà tar ina bova da passa 40 milliuns meters cubic. La massa è sballunada aifer da duas minutas a val. Il funs da la val è s'auzà per enfin 50 meters. L'aria che la bova ha tratg cun ha gì la fermezza d'in orcan ed uschia èn numerusas plantas da la spunda visavi cupitgadas ed in clutger baselgia è dà ensemen.
Per cumparegliar, la bova da Schlans dal 2002 è ida a val cun 60'000 meters cubic material, quella da la val Parghera sur Domat cun plirs tschientmilli meters cubic. 40 milliuns meters cubic, quai èn pia passa 650 giadas la bova da Schlans ubain quatter milliuns camiuns da trais axas cun ina mulda.


text:
Sretch - In beatmaker che chatta dapertut tuns
- Glindesdi, 22.5.2017, 17:15
Nossa vita exista or da fitg blers tuns. Dentant far or da quels tuns musica è art. Sretch fa quai en furma da musica digitala.
Silvan Nicca fa en ses temp liber musica electronica. Per crear tuns pli spezials va el da temp a temp era per inspiraziuns e tuns ella natira. Gnanca uschè simpel en in vitg pign sco Casti en la Val Schons. Per nus ha el fatg in beat cun tuns enturn chasa. Dentant fin ch’il beat è a fin dovri bler temp e blera pazienza.