text:
Da Corina Gustin – Ils Babulins e lur aventüras chi cumparan sco cudesch, cd, videos e dafatta sco app in tuot ils idioms ed in rumauntsch grischun sun cult. Mincha uffant rumantsch cugnuoscha la famiglia chi viva in üna chasa violetta e nun ha mai lungurus. Yvonne Gienal, illustratura da Glion, ha dat la vista a las istorgias da Flurina Plouda ed a las figüras sco per exaimpel Luisa e Nic, Brutus e Lupo. Ün'intervista da 15 minuts.
Co as vegna artista ed ilustratura da cudeschs?
Cun il plaschair vi da dissegnar e malegiar.
Che laivast dvantar dad uffant?
Designra da moda. Interessantamain è mia vita sco artista ed illustratura fitg datiers da quest giavisch professiunal.
Che cudeschs legiaivast sco uffant e chenün d'eira teis predilet?
Guardar e leger cudeschs illustrads è gia baud stà in passatemp da mai. Sco uffant amava jau sa chapescha Donald Duck, pli tard alura ‘Asterix und Obelix’ – fin oz. Era Lucky Luke e Calvin and Hobbes tutgavan tar mes favurits. Pli tard è vegnì la fascinaziun per comics per creschids, sco Black stories, Mad etc.
Ils Babulins sun gnüds sviluppads sco üna part dal program da famiglia da la Lia Rumantscha. Intant sun els cult. Perche han els usche ün grond success?
Ils uffants èn l’avegnir da la societad e da la cultura rumantscha. Perquai èsi impurtant da promover la lingua gist tar els. Ina gronda influenza sin il diever da la lingua han ils geniturs, ma era pedagogas e pedagogs ed ulteriuras persunas impurtantas per ils uffants.
La Lia Rumantscha sustegna questa promoziun cun differentas materialias sco cudeschets, portatuns e gieus e cun infurmaziuns e support areguard la lingua ed ils uffants. Ella organisescha inscunters cun persunas d’instrucziun e pussibilitescha da barattar ideas, d’exprimer giavischs e da dar impuls. La pagina-web dat ina survista davart las activitads. Ella vegn actualisada e cumplettada regularmain. Il mument stat en il center la lavur cun uffants da vegliadetgna prescolara.
Gia ils pitschens enconouschan las figuras Luisa, Nic, Claudia, Arno, il giat Brutus ed il chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch
Las figuras da la famiglia Babulin – mattatscha Luisa, mat Nic, mamma Claudia, bab Arno, giat Brutus e chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch. Gia ils pli pitschens enconuschan els. Quai è insatge unic en la Rumantschia. Finalmain avain era nus figuras illustradas sulettamain rumantschas.
Sco illustratura è il public en mira il pli impurtant: per tge persunas illustresch jau in cudesch. Uffants reageschan fitg bain sin colurs frestgas e sin conturas cleras. Quai è stà per mai il punct da partenza. Las figuras èn tegnidas simplas, il resti n’ha betg faudas, la pel n’ha betg sumbrivas – jau vi adina surfatschas claras. In grond punct èn ils egls surdimensiunads – ils egls èn la porta tar il sentiments e perquai era da grond impurtanza tar mias illustraziuns.
Era ch’ils animals da chasa – Lupo e Brutus – stattan sin 4 chommas e funcziunan sco vairs commembers da la famiglia – cun pled e gests - dat a las istorgias in element da surpraisa ed umoristic.
Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna
Chi o che d'eira l'inspiraziun per las figüras cha tü hast disegnà?
Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna. El miaulava adina da poveret ed era er uschiglio ina creativa pauc attractiva. Uschia è er il giat Brutus naschì.
Mes 2 uffants èn adina ina gronda inspiraziun per mai. Els èn savens era ils emprims che vesan las illustraziuns e dattan alura anc commentaris e cussegls tge ch’ins savess anc midar.
Jau hai fitg gugent moda e mia moda persunala è savens in pau pli speziala – jau am musters e fermas colurs. Quai vesan ins er tar mias illustraziuns.
Ha l'autura Flurina Plouda gnü influenza sül resultat?
L’incumbensa e l’idea da la famiglia Babulin è vegnida da Flurina Plouda ch’è manadra dal program da kidsfits da la Lia Rumantscha.
Nus avain collavurà e collavurain fitg stretg ensemen – Flurina ha in ferm egl per detagls e colurs.
Co guarda inse oura la collavuraziun cun l'autura?
Al cumenzament avain nus sviluppà en lavur sincrona las istorgias e las illustraziuns ed avain adina puspè tschertgà il numer communabel. Uschia avain sviluppà il mund dals Babulins.
Da preschent scriva Flurina las istorgias ed jau fatsch alura las illustraziuns latiers.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Co daja our dad ün disegn ün video?
Sco Creative Director da quests filmins sun jau responsabla per las illustraziuns dals videos. Per mintga figura datti ina descripziun dal caracter e da la cumparsa. Quatter illustraturs da l’agentura Fry & Partner dissegnan alura las figuras animadas.
Per la app ‘La famiglia Babulin’ avain nus collavurà cun l’agentura 08eins da Cuira.
En l’ultim cudesch da Globi datti la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi
Cun che figüra t'identifichessast tü svessa?
Atgnamain cun naginas. Il tip da Nic è forsa il pli datiers da mai u da mes uffants. In lumpazi spiertus...
Quantas episodas animadas dals Babulins daja? Co guarda oura il futur?
Fin uss datti 8 istorgias animadas. I po bain esser ch’i vegn a dar dapliras en il futur.
Cool èsi er ch’i ha dà en l’ultim cudesch da Globi la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi.
Che es teis prossem project?
Illustraziuns: Da preschent essan nus vid crear in quartet da la famiglia Babulin. Per l’atun vegni a dar in set da maisa nov cun illustraziuns e pleds da basa rumantsch. Quels chattan ins alura en blers restaurants e hotels en l’entir Grischun.
Art: Intginas exposiziuns en la regiun ed en l’exteriur èn en la pipeline.
Jau hai grond gust da tut mias vias e sentupadas artisticas.
Che nu sa la glieud da tai?
..che jau legel cudeschs sin palpiri enstagl da cudeschs digitals. Che jau odiesch tut las cartas da cumprar en sco Supercard e Cumulus. Che jau n’hai insumma nagin flair per decoraziuns en chasa, che jau mord unglas e chamin gugent a pe blut.
In tschinch ons…
La via è la mira. Jau vi cuntinuadamain ma sviluppar persunalmain e professiunalmain. La vita en famiglia e buns contacts socials èn e restan la pitga principala per tut mes esser uman.
Il rumantsch es per mai…
Il rumantsch è per mai enorm impurtant. Igl è mia lingua-mamma, jau discur cun mes uffants rumantsch, mes um è in Romontsch, noss uffants visitan la scola bilingua qua a Glion, ils blers da mes amis èn Rumantschs, jau hai studegià rumantsch a Friburg, jau hai emprendì rumantsch Grischun per amur dil rumantsch. Il rumantsch è en mia vita omnipreschent – en mia vita privata sco er en mia vita professiunala sco artista ed illustratura.
Bio Yvonne Gienal:
Yvonne Gienal es artista da professiun libra, naschüda da l'on 1976 a Disentis ed abita a Glion.
Scolaziun: Stüdis da lingua ed istorgia a Fribourg, davo perfecziunamaint d'art a Cuoira. Dal 2006 duos mais stüdis dad illustraziun pro'l shootingstar Chinais, Xie Nanjing, ün on davo prol's Zhou-Brothers, medemamaing Chinais.
Inspiraziun chatta ella pro seis uffants e dürant viadis
Ils Babulins:
Postaziuns dals cudeschs + CD via: http://www.liarumantscha.ch ubain illas butias da la regiun
Download app: Sün Apple App Store
Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Yvonne Gienal
Dapli:
https://yvonne-gienal.ch/
http://www.liarumantscha.ch
Suonda LATABLA!
Forsa er insatge per vus:
-
«Plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva» - 15 minuts cul translatur rumantsch Walter Rosselli Da Corina Gustin – Walter Rosselli, uriund tessinais, ha stübgià lingua e litteratura rumantscha a Friburg ed a Turich e translatescha cudeschs…29 da schaner 20203416 giadas
-
«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc» Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella Rumantschia sesenta ella denton dacasa. Oriundamein dad Odense en…04 da settember 20193087 giadas
-
«Eu sun gnüda cunfruntada cun attachas in fuorma da telefons e chartas anonimas» - 15 minuts cun: Flurinda Raschèr Da Corina Gustin – Duonnas pon suottascriver contracts ed as pon vestir sco ch'ellas lessan – quai tuna evidaint - pero nun…12 da zercladur 20193140 giadas
-
«Noss giat pareva adina dad avair nauscha luna ed era er uschiglio ina creativa pauc attractiva. Uschia è il giat Brutus naschì.» - 15 minuts cun: Yvonne Gienal Da Corina Gustin – Ils Babulins e lur aventüras chi cumparan sco cudesch, cd, videos e dafatta sco app in tuot ils idioms ed in…29 da matg 20193025 giadas


c: text/html

text:
Cunt de sparagn medegh
On cunt de sparagn medegh a l'è 'n cunt che 'l permett de deposità di danee, de solit senza tass, per i esigenz medegh de la personna e che pòden vess faa, a segonda de la legg del Stat, sia del padron del lavor che de la personna che 'l gh'ha.
In del mond[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cina[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1994 la Cina l'ha miss on pian de sparan in di città de Zhenjiang e Jiujiang e l'ha programmaa de slargàll.
Singapor[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del Singapor el gh'è el programma Medisave del 1984 che 'l fa mett ai sgent 'na part del sò salari, che la dipend de l'età, in 'sto fond e che 'l pò vess retiraa per pagàss i cur.
Stat Unii[Modifega | modifica 'l sorgent]
I Stat Unii gh'hann dò sistema de sparagn: I Medical savings account che hinn doperaa pussee in California e i Health savings account, che hinn pussee spantegaa.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Medical Savings Accounts: Lessons Learned from Limited International Experience
- Health Savings Plans: Protecting Your Savings

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villa (CO)
Villa (nom ufizial in italian: Albavilla) l'è on comun de 6 449 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 10,6 km² e ona densità de 608 ab./km² ch'el se troeuva in de la Provincia de Còmm. A l'è nassuu in del 1928 de l'union di comun de Villa Albesa e Carcan.
El dialettModifega
A la Villa se parla ona variant brianzoeula setentrional del lombard. Te 'l chì on quai esempi de diferenz cont el milanes.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Villa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Da Rest Giacun Dermont -
In dals pli vegls mitos enconuschents en la cultura occidentala è l’existenza dad unicorns. L’idea chi pudessan exister creatiras da tarabla talmain fantasticas giascha profund en la conscienza umana. I dà biologs che sustegnan ina tesa ordvart interessanta davart l’origin da quest mitos remarchabel.
Danunder deriva mo l’idea chi pudessan exister chavals cun corna? L’origin dal mitos da l’unicorn è bler pli vegl che las istorgias ed ils comics da Walt Disney ans suggereschan. En las tarablas da Grimm, che pon vegnir consideradas sco ierta culturala da gronda muntada, gieua l’unicorn già ina rolla impurtanta. Tenor la scienza archeologica n’hai mai dà in chavagl cun in corn, ma l’idea d’ina tala creatira da fantasia è probablamain bler pli veglia che quai ch’ins ha pudì supponir enfin ussa.
Savida che sa mantegna durant tschentaners
Ils frars Grimm n’ans indicheschan deplorablamain betg exactas funtaunas da lur istorgias. Malgrà las eventualas inspiraziuns fantasticas d’in dals frars „n’èn tarablas e mitos a la fin nagut auter ch’experienzas da la sort umana creadas e furmadas, dadas enavant entras ils tschentaners“ (E.Aeppli, Der Traum...). L’istorgia dal schnederin valurus cumpiglia in unicorn. Vuland attachar il schnederin resta l’unicorn pitgà cun ses corn en in bostg. Er ils filosofs grecs discurran d’unicorns.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
In unicorn sco animal da chasa
Pir il possess d’animals ha possibilità a l’uman d‘extrar or da ses esser nomadic e da daventar chasans. Senza las restanzas organicas d’animals na fissi mai stà pussaivel da cumenzar a cultivar plantas ed erbas. Bainspert suenter la domesticaziun dals emprims lufs han ils umans cumenzà a tscherchar animals da meglier niz. Uschia è la tratga da biestga naschida cun la domesticaziun dals bovs selvadis en il territori da l’odierna Arabia. Anc pli adattada che la vacha per domesticar fiss stada l’antilopa d’oryx; in animal cun atgnadads admirablas. Il clima preferì da l’antilopa d’oryx è chaud e sitg, ses basegn da baiver sumaglia a quel dad in camel. Cun sia grondezza e cunzunt cun ses corns impressiunants cumbatta ella cun success liuns, tant ch’ins vess pudì tegnair daplirs dels. L’antilopa d’oryx è dentant enfin oz restada ina creatira che na s’ha mai laschà domesticar. Ella è pronta, perfin en perschunadad umana, da desister sin mintga emprova da rumper sia veglia. Ella è pronta da murir da la said per sia libertad. Perquai è‘la libra.
Imaginaziun dultscha versus realità crudela
Che contrast cun chans e giats e chavals. U giaglinas. Vachas domestitgadas perencunter èn sa sviluppadas per nos grond profit. Nus (ed auters) las avain tratgas ad animals d’auta prestaziun. Las vachas las pli profitablas sa rechattan ironicamain en l’Arabia saudita. Quellas vachas na vesan en lur vita mai ina pastgira e vegnan pavladas unicamain cun pavel concentrà. Er en Svizra vegnan vachas nezegiadas a moda intensiva per la producziun da charn e latg.
Quant ipocritic (engl.: hypocritical) èsi en quest connex d’esser schocà da cumbats da taurs en las arenas da la peninsla iberica. I vegn tschessentà il fatg ch’ils taurs spagnols gaudan almain ina tratga d’auta qualità, er sch‘els vegnan mazzads a moda crudela. Il torrero Victor Barrio ch’è mort questa stad tras in culp d’in taur è vegnì surchargià postum cun gomias da glieud da l’entir mund. Er en Svizra hai dà talas reacziuns, tar nus, nua che la majoritad dals vadels masculins vegnan battegiads cul num „Mast“.
Fotografia: https://www.pexels.com (CC0)
Text: Rest Giacun Dermont, Cuira


text:
Dad Annatina Nay -
... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi scriva oz insumma aunc cartas postalas? Mo persunas sur 70, mo affons da scola? Scriver cartas ei bein total onns 90, oldschool, oz forsa perfin in tec retro? Analog ei retro, mo caussas analogas svaneschan pli e pli fetg ord nies mintgadi – era sch’ei dat cuntertrends. Quei ei fact. Mo pertgei schar svanir diltut las cartas postalas? Scrivi dapli cartas postalas a voss cars!
Scriver cartas dat lavur
Uonn hai jeu scret suenter biars onns e suenter esser stada meinsvart naven entginas cartas postalas da mias vacanzas. Bien, jeu mezza sun forsa in tec oldschool e hai ina fleivlezia per retro, mo prender la peda, cumprar las cartas al kiosk, cuorer en in’autra stizun per marcas, studegiar tgei scriver e lu scriver las cartas, encurir egl internet las adressas exactas da posta e silsuenter anflar ina scaffa da brevs (che ei buca mo ina attrappa) ei nuota aschi sempel.
In dètg effort duront las vacanzas che duein bein esser (mo) recreativas!
Dad Annatina Nay -
... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi scriva oz insumma aunc cartas postalas? Mo persunas sur 70, mo affons da scola? Scriver cartas ei bein total onns 90, oldschool, oz forsa perfin in tec retro? Analog ei retro, mo caussas analogas svaneschan pli e pli fetg ord nies mintgadi – era sch’ei dat cuntertrends. Quei ei fact. Mo pertgei schar svanir diltut las cartas postalas? Scrivi dapli cartas postalas a voss cars!
Scriver cartas dat lavur
Uonn hai jeu scret suenter biars onns e suenter esser stada meinsvart naven entginas cartas postalas da mias vacanzas. Bien, jeu mezza sun forsa in tec oldschool e hai ina fleivlezia per retro, mo prender la peda, cumprar las cartas al kiosk, cuorer en in’autra stizun per marcas, studegiar tgei scriver e lu scriver las cartas, encurir egl internet las adressas exactas da posta e silsuenter anflar ina scaffa da brevs (che ei buca mo ina attrappa) ei nuota aschi sempel.
In dètg effort duront las vacanzas che duein bein esser (mo) recreativas!
a noss commembers, sponsurs e donaturs:
Gaudenz Zimmermann, Merligen
Quarta Lingua,Turitg
Brigitte Wachsmuth, Männedorf
Christian Venzin, Trin Mulin
Alfred Laurent SA, Ramosch
Auto-Tecic SA, Ardez
Barata Gipser - Maler AG, Vattiz
Bearth & Cavegn Architectura, Breil
Bischoff Metallbau AG, Scuol
CAJO Bau GmbH, Breil
Caspar Haustechnik, Tinizong
Christoffel Sanitär-Heizung, Scuol
Cla Duri Janett Impraisa Forestala, Tschlin
Collenberg Inschigniers, Lumnezia
Conversa.gr, Sedrun
Coray Capaul architectura e habitar GmbH, Disentis
Electra Buin SA, Scuol
Falegnamaria Spiller, Sent
Falegnameria Curdin Müller, Strada
Furnaria Giacometti, Lavin
Furnaria Pastizaria Benderer GmbH, Sent/Scuol
Guler viadis, Sent
Hatecke, Scuol
Kaffee Badilatti + Co. AG, Zuoz
m2a2 Atelier d' Architectura, Savognin
Marangunaria Beer SA, Ftan
Meini Sport & Mode, Laax
Ming Bus AG, Sils-Maria
Resgia Koch SA, Ramosch
SelfieBox.info, Müstair
Teewerkstatt, Scuol
Tessanda Val Müstair
Valaulta Berni, Rueun
Vita Surselva, Ilanz


text:
Imperador del Giappon
L'Imperador del Giappon (in giappones: 天皇 Tennō [tennoꜜo]) a l'è el capo de la Famija Imperiala giapponesa e capo de Staa del Giappon. Segond la Costituzion del 1947, l'Imperador a l'è el "simbol del Staa e de l'unidàa del popol." Storegament, l'Imperador a l'è anca la pussee volta autoridàa in la religion scintoista perchè lu e la sò famija a hinn consideraa i descendent dirett de Amaterasu, la dea del Sol, e la sò importanza l'è anca de occupàss di question spiritual, coma i rituai scintoist in tutta la nazion.
El termin giappones per "imperador" a l'è Tennō (scrivuu 天皇 in kanji), ch'el voeur dì "sovran celestial". In Giappon, l'imperador l'è minga ciamaa cont el sò nomm, ma l'è semper ciamaa "Sò Maestàa l'Imperador" (天皇陛下 Tennō Heika) o domà "Sò Maestàa" (陛下 Heika), e in la lengua scrivuda a l'è ciamaa "L'Imperador Regnant" (今上天皇 Kinjō Tennō). Quand on imperador el moeur, el ciappa coma nomm postumo quell de la sò era: per esempi l'imperador Hirohito, che l'ha regnaa in l'era Shōwa, l'ha ciappaa el nomm de imperador Shōwa quand l'è mort, in del 1989.
Al dì d'incoeu, l'Imperador del Giappon a l'è l'unegh capo de staa de la Terra che l'è ciamaa imperador. Incoeu l'Imperador l'è Naruhito, che l'è andaa su in sul trono in del 2019, cont l'abdicazion de l'imperador Heisei. Coma l'era attuala la se ciama Reiwa, quest chi l'è el nomm ch'el ciapparà l'imperador quand el morirà o el abdicarà.
El roeul de l'Imperador, al dì d'incoeu, a l'è ceremonial e definii in la Costituzion giapponesa del 1947; denanz, gh'hinn staa di temp indova l'Imperador a l'era ona figura ceremoniala e alter indova l'era ona figura regnant. Finn al 1946, l'Imperador a l'era consideraa ona divinitàa, ma i american, finida la Seconda Guerra Mondial, hann costringiuu l'imperador Shōwa a rinnegà la natura divina de la carica imperiala per el roeul che l'aveva avuu in de la guerra.
L'Imperador el viv in del Palazz Imperial de Tokyo, ciamaa Kōkyo (皇居 "residenza imperiala") in giappones, ch'el se troeuva in del center de la cittàa de Tokyo, capital del Giappon a partì del 1868; denanz la capital a l'era stada Kyoto per vundes secoi.


text:
L’inspiraziun per sias sculpturas da lain chatta Nora Engels en la natira. Pudair esser creativa e lavurar cun ils mauns è per Nora Engels da pitschna si in grond siemi – ussa, dapi passa in onn viva ella quai siemi, cun ses agen atelier a Samedan. Sia marca èn surtut lavurs filigranas che vivan dals detagls sco ses anghelins.
Lavurar tenor plan, quai è betg mia lavur preferida.
Il cumenzament n’era betg uschè simpel. Suenter la scolaziun a Brienz aveva ella l’emprim da gudagnar e ramassar raps. Cun in’acziun da Crowdfunding ha ella pudì ramassar avunda raps per cumprar tut las maschinas grondas e pitschnas, quai ch’ins dovra per cumenzar a lavurar independentamain.


text:
A Cuira duai quai en l'avegnir puspè esser lubì da consumar alcohol suenter mesanotg sin terren public.
In zic dapli libertad per la giuventetgna
Cun stritgar l'artitgel correspundent en la lescha da polizia duaja puspè vegnir dar in zic dapli libertad a la giuventetgna. Quai scriva il cussegl da la citad da Cuira en ses messadi ch'el ha approvà per mauns dal parlament. L'intervenziun da stritgar l'artitgel era vegnida da la Partida burgais-democratica.
Il scumond vala dapi il 2008 e mintgamai tranter las 00:30 e las 07:00. El aveva procurà per la reputaziun che Cuira haja la pli severa lescha da polizia en Svizra. Bain datti en Svizra ulteriuras vischnancas cun in scumond nocturn d’alcohol en la publicitad. Ma quests scumonds pertutgan be giuvenils.
15 multas per onn
La polizia da Cuira è tenor indicaziuns da la regenza da la citad sa retegnida cun reparter multas ed uschia far diever da l’artitgel d’alcohol. 15 multas disciplinaras a 50 francs èn vegnidas repartidas mintg’onn.
Sco la regenza da la citad da Cuira scriva, vesev’ins il scumond al l’entschatta sco med effizient cunter in surconsum d’alcohol dals giuvenils. Oz saja dentant be ina pitschna part da las tgirallas da notg giuvenils fin 18 onns; u ch’ins n’entaupia betg els suenter mesanotg.
Zonas libras da drogas duain restar
Nagin consentiment ha però chattà ina petiziun dal parlament da giuventetgna da la citad da Cuira. La petiziun pretenda da stritgar l’artitgel davart las zonas libras da tissis enivrants ord la lescha da polizia, e quai senza cumpensaziun.
La regenza na vul savair nagut da quai, i na stoppia betg vegnir agì. L’artitgel scumonda mintga consum d’alcohol, nicotin u d’autras drogas sin areals da scolas u scolinas sco era sin plazzas da gieu.
RR novitads 15:00


text:
Ordaifer il temp da sessiun purschain nus regularmain visitas guidadas gratuitas tras la Chasa federala. As laschai manar da nossas guidas e da noss guids en il mund dal parlament: en la halla a cupla, en las salas dals Cussegls u en la sala dals pass pers – i dat d'udir ina massa fatgs interessants davart il manaschi dal parlament e l'istorgia da la Chasa federala.
Persunas singulas e gruppas fin 9 persunas
Las visitas guidadas gratuitas han lieu durant il di e nus las purschain il temp senza sessiun (mardi fin sonda) en 4 linguas e per regla ils suandants temps:
Reservaziuns
Las visitas guidadas èn gratuitas e duran maximalmain 60 minutas.
Pudais Vus far las reservaziuns
online, il pli baud trais dis avant la visita.
Per visita guidada stattan a disposiziun 30 plazzas. Suenter la reservaziun retschavais Vus immediatamain in mail da conferma cun il bigliet d’entrada per il dumber da persunas inditgà.
Sin la pagina da reservaziun cumparan unicamain las visitas dals proxims trais dis. Sche naginas visitas guidadas n’han lieu durant quests dis, resta la fanestra da reservaziun vida.
Nus As supplitgain da preschentar Voss bigliet d’entrada al spurtegl d’infurmaziun che sa chatta a sanestra da l’entrada per visitaders il pli tard 20 minutas avant che la visita guidada cumenza. Tut las visitadras e tut ils visitaders a partir da 16 onns ston deponer tar la controlla da segirezza ina legitimaziun uffiziala (carta d’identitad, passaport).
REGLAS PER L'ACCESS (PDF)Cambio formato
Durant las sessiuns da las Chombras federalas na purschain nus naginas visitas guidadas.
parlamentsbesuche@parl.admin.ch
+41 58 322 90 22
Gruppas a partir da 10 persunas
Reservaziuns
Las visitas guidadas gratuitas han lieu durant il di e nus las purschain il temp senza sessiun (mardi fin sonda)
en 4 linguas (tudestg, franzos, talian, englais).
Las visitas guidadas èn gratuitas e duran maximalmain 60 minutas. Vus pudais
reservar ina visita guidada il pli baud in mez onn (resp. 180 dis) ordavant. Suenter che Vus avais fatg la dumonda da reservaziun, survegnis Vus immediatamain ina conferma d'entrada. Sche Vossa dumonda vegn permessa, survegnis Vus ina conferma inclusiv il bigliet per e-mail.
Per visita guidada stattan a disposiziun 30 plazzas. Per ina visita guidada è la grondezza minimala d'ina gruppa 10 persunas. Sche main che 10 persunas vegnan, n'ha la visita guidada betg lieu.
Sch'ina gruppa n'ha betg reservà tut las plazzas per in tschert spazi da temp, èn las plazzas restantas visiblas sin la plattafurma da reservaziun.
Ultra da quai cumpara la lingua che l'emprima gruppa ha tschernì ed il tip da questa gruppa. Las plazzas restantas pon vegnir reservadas mo, sche Vossa gruppa discurra la medema lingua ed è da medem gener. La visita guidada sa drizza adina tenor las indicaziuns da l'emprima reservaziun per il spazi da temp.
Resguardai per plaschair che la plattafurma da reservaziun mussa mo las datas che stattan a disposiziun per visitas guidadas durant il proxim mez onn (resp. ils proxims 180 dis). Sch'i n'ha betg lieu ina visita guidada, na cumpara la data betg sin la glista.
INFURMAZIUNS PER L'ACCESS
Las persunas ch'èn responsablas per la gruppa vegnan supplitgadas da s'annunziar 30 minutas avant che la visita guidada cumenza cun il bigliet e cun l'entira gruppa tar il persunal da segirezza (entrada sid da la terrassa federala). Il bigliet sto vegnir preschentà sin palpiri, sin smartphone u sin tablet.
Tut las visitadras e tut ils visitaders da 16 onns u dapli vegnan suttamess ad ina controlla d'identitad e ston preschentar in document d'identitad uffizial al persunal da segirezza. Sco documents d'identitad uffizials valaivels cun fotografia valan: passaport, carta d'identitad (da la Svizra e da pajais da la UE), permiss da manischar (da la Svizra e dals pajais da la UE), legitimaziun svizra da persunas estras.
Lura suonda la controlla tecnica da segirezza cun agid d'in detectur da metal per persunas e d'ina radiografia per chaussas prendidas cun sai.
REGLAS PER L'ACCESS
La purschida durant las sessiuns da las Chombras federalas chattais Vus
qua.
Sche Vus avessas d'avair ulteriuras dumondas u sche Vus vulessas midar Vossa reservaziun, contactai per plaschair la suandanta adressa dad e-mail: Parlamentsbesuche@parl.admin.ch


text:
Battaja de Dresda
La Battaja de Dresda l'è stada voeuna de quei di guerr napoleonigh.
Dopo di battaj de Lützen e de Bautzen, in del 1813 el Napoleon l'ha deciduu de firmà ona tregua de des settemann cont i Leaa. La tregua la gh'eva de permett a lù de reorganizzàss, ma i sò nemis intrattant hinn riessii a mett insema on esercit de pussee de 400.000 omen, formaa de:
- 100.000 svedes de Bernadotte;
- 100.000 prussian de Blücher;
- 240.000 auster-russ del Schwartzenberg.
I forz nemis hann marciaa per ciappà la città de Dresda, capital de la Sassonia. El primm a rivàggh l'è staa el maresciall frances Laurent de Gouvion-Saint-Cyr, cont i sò 20.000 omen; lor hann trovaa la città senza difes e donca subit hann taccaa sù a renforzàlla.
El dì dopo, el 26 de agost, el Schwartzenberg el rivava con 160.000 soldaa e 'l taccava i Frances cont on rapport de vott omen contra vun. Però l'ha faa on quai error strategigh, menter ch'i Frances combatteven 'me indemoniaa, de moeud che in de l'istess dì el Napoleon podeva rivà insema a alter 50.000 omen.
Tra i Leaa la gh'era ona granda confusion: el comand l'ha deciduu de retiràss, ma i sò generai han segutaa l'attacch e hinn riessii a scascià foeura de tucc i sitt strategigh i omen del Saint-Cyr, bei stracch dopo de on dì intregh de combattiment.
El Napoleon l'ha ordinaa a la soa Guardia Imperial de riciappà el sitt, cosa che l'è succeduda in cinch or. La battaja l'è andada innanz anca el dì dopo, ma 'dess l'imperador el gh'eva 150.000 omen, e 'l mandava 35.000 imen per part contra i fianch nemis.
A destra gh'era el maresciall Édouard Mortier, che l'è passaa, l'ha scasciaa via i nemis e j'ha costringiuu a retiràss; a manzina el Murat l'ha spazzaa via i Leaa, col ciappà 24.000 presonee.
A la fin del segond dì de la battaja, el s'è retiraa anca el Schwartzenberg. Tra i mort gh'è staa anca Jean-Victor Moreau, on general frances passaa cont i Russ.


text:
Suenter che la regenza ha avert ina consultaziun davart il project d’in tunnel tranter Segl e Plaun da Lej mez mars, duai la regiun inoltrar sia opiniun. Sco Barbara Aeschbacher, la presidenta communala da Segl ha ditg oz a la conferenza da presidentas e presidents da la regiun Malögia, vul ins elavurar ina posiziun cuminaivla cun tut las organisaziuns pertutgadas – vul dir la regiun, las vischnancas ed er las organisaziuns da la protecziun da la natira. Quai per mussar ch’il project è urgent e duai vegnir realisà uschè spert sco pussaivel.
La posiziun ha da vegnir inoltrada al chantun enfin la fin da zercladur da quest onn.


text:
Tschertgà emprendists sco influencers da l'atgna professiuns (Instagram e Tiktok)
Tge qualificaziuns stos jau avair?
- Experientschas sin il sectur da social media, cunzunt Instagram e/u Tiktok
- Ti mussas gugent tge che ti fas en tia professiun.
- Ti es loschs/loscha da tia professiun e l'emprendissadi fa plaschair a ti.
- Contract da lavur el chantun Grischun
Interessads/Interessada? Tut las infurmaziuns chattas ti qua.
Novitads
FIUTSCHER 2023
21.04.2022 14:06
La 7. realisaziun dal FIUTSCHER, l'exposiziun professiunala grischuna per furmaziuns fundamentalas e supplementaras, ha lieu da la mesemna, ils 15 da november, fin la dumengia, ils 19 da november 2023!
Guids per persunas da lingua estra al FIUTSCHER
12.09.2018 15:25
Er quest onn mainan guids danovamain persunas da lingua estra tras l'exposiziun FIUTSCHER.
Per tgi?
- Geniturs da lingua estra e lur uffants
- Creschids
Data per FIUTSCHER 2018 é fixada
24.04.2017 09:08
La 5. realisaziun dal FIUTSCHER, l'exposiziun professiunala grischuna per furmaziuns fundamentalas e supplementaras, ha lieu da la mesemna, ils 14 da november, fin la dumengia, ils 18 da november 2018!
Il trenament per l'exposiziun ha cumenzà
27.10.2016 10:37
Tge vestgadira tir jau en al FIUTSCHER? Co duai jau prender si contact cun las scolaras ed ils scolars, u cun ils creschids che vegnan al stan? Co poss jau infurmar sin ina moda natirala sur da mia professiun? Talas dumondas èn vegnidas discutadas e trenadas oz en l'emprim trenament da l'exposiziun. Ils giuvenils e lur persuna responsabla pon anc s'annunziar per in ulteriur trenament per pudair sa pinar bain per lur engaschi al FIUTSCHER: http://www.fiutscher.ch/messetraining/
Ulteriuras impressiuns dals trenaments per l'exposiziun chattais Vus qua.
Vegni cun nus sin la tura dal FIUTSCHER
20.10.2016 15:27


text:
Encyclopédie
L'Enciclopedia o Dizzionari resonad di scenze, di art e di mester (Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers in del titol original frances) a l'è un'oeuvra in derset volum, publegada a Paris in tra el 1751 e 'l 1772, vuna di pussee importante testimonianze de l'inluminism in lengua francesa, sota la direzzion del Denis Diderot e con la collaborazzion del Jean-Baptiste Le Rond d'Alembert.
In tra i persone che hann scrivud in de l'Encyclopédie a troeuvom i pussee important intelletuai del temp, 'me 'l Voltaire, el Rousseau e 'l Montesquieu.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'oeuvra la nass de l'idea de l'editor Le Breton de voltà in frances la Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Art and Sciences inglesa del Chambers publegada in del 1728 a Londra. L'incaregh el vegn dad al Diderot, che poeu el la trasforma in d'una oeuvra del tut noeuva e pussee granda. El prim volum el sortiss el 1 de luj del 1751, ma dopo del segond volum, vegnud foeura in del 1752, l'oeuvra la se ferma per i oposizzion di ambet religios e l'è bona de andà inanz domà grazzia al jut de la madame de Pompadour e inscì in del 1753 el gh'è el terz volum. L'Enciclopedia la tira inanz senza tropi problem in fina al setim volum, ma in del 1757 la riva una noeuva crisi: tant di collaborador pussee important lassen l'impresa, in tra quei chì anca el d'Alembert, e inscì del 1758 el Diderot el resta deperlu in de la direzzion e in del 1772 el la mena a termin.
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Enciclopedia Garzanti di Filosofia, Garzanti Editore
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Encyclopédie
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Encyclopédie


text:
A Roveredo è in automobilist sa blessà lev oz endamaun. Cun ir a dretga è l'auto da l'um da 77 onns collidà da la vart cun in auter auto è glischnà en ina saiv cunter selvaschinas e silsuenter cupitgà sin la vart. Quai scriva la Polizia chantunala en ina communicaziun.
L'um da la Mesolcina era sin l'autostrada A13 ed ha prendi la sortida Roveredo per lura vegnir sin la via chantunala. In team da l'ambulanza del Moesano han tgirà l'um al lieu. La dunna da 46 onns ch'era en l'auter auto n'è betg vegnida blessada. Vi dals dus autos hai dà in grond donn material.


text:
annada 46, nr. 15 dils 10 d’avrel 1902
Pia memoria. A Curaglia-Medel ha venderdis vargau il lunsch entuorn, era suls confins grischuns, bein enconoschent marcadont de tiers Sgr. Gion Librat Giger ualti nunspitgadamein concludiu sia activa veta. La domengia avon haveva sia malsogna priu l’ entschatta cun in lev accident en baselgia e la domengia passada, ils 6 d. q., fuv’ el ella medema baselgia — gia sco bara. Sia aunc robusta, frestga statura, che pareva de portar levamein ils 72 unviarns silla lada schuialla, havess schau sperar pli liunga veta, denton Dieus dispona. Sgr. Giger vegneva renconoschius per in fetg activ e fin marcadont, ed ha sco tal era giu bien success, e sia honzeliadat e siu humor levgiavan ad el quella cariera. Il defunct ha giu la ventira de saver assister ils dus davos onns allas primizias de dus de ses figls sco Spirituals ed al profess d’ ina figlia sco muniessa. — A Mustér ei la medema jamna miert ell‘ aulta vegliadetgna de 80 onns Sgr. Battesta Agosti, sco honzeli ustier e marcadont beinenconoschents a biars Sursilvans. Cun particulara satisiacziun e cun buna raschun segloriava il defunct beinduras de duront tuts 50 onns, ch’ el sesanfli a Mustér, aunc mai haver giu ina mediaziun. Pilver ina raritat, mo in bien exempel per marcadonts. Omisdus defuncts, els ruaussien en paisch!


text:
Direziun Scores de musiga Val Badia
Novité: Toléde l’ocajiun da ti ciaré ai video,
> iscriziuns online
Scora de musiga Val Badia
La scora de musiga Val Badia é le punt de referimënt y le zënter de competënza por les mitans y i mituns y la jonëza interessá de musiga tla Val Badia. Porvia dla situaziun geografica vëgn les leziuns tignides te trëi paisc. Che che vir tla pert alta dla Val Badia vá a scora de musiga tla scora mesana da La Ila, che che vir tla pert bassa dla Val Badia vá a Al Plan de Mareo tla scora de musiga y i pici dl comun da La Val y da San Martin vá a cianté y a imparé da soné le fabló tla scora mesana da San Martin de Tor. Por podëi ademplí deplëgn i bojëgns didatics él 17 maestri y maestres, na secreteria y le diretur Raimund Pitscheider che se dá da fá. Al momënt vá 492 scolares y scolars da 7 cina 19 agn a scora de musiga.
La storia
Ai 29.11.1975 s'á incunté tla scora de musiga da Bornech le prof. Johanna Blum dl Südtiroler Kulturinstitut y Iarone Chizzali, Ulrich Willeit, siur Iaco Ploner y le dot. Lois Ellecosta, por mëte a jí cursc de musiga tla Val Badia.
Do n laur important fat damperfora y le sostëgn dl caplan da laota siur Iaco Ploner, él gnü metü a jí dl 1975 i pröms cursc de musiga tla Val Badia. Naota gnôi tignis en colaboraziun cun le Kulturinstitut y l'Uniun di Ladins, cun so presidënt dot. Lois Craffonara. Te chësc pröm ann êl feter 70 scolares y scolars apascioná de musiga. Trëi agn dedô ési gnüs tuc sö dal Istitut d'educaziun musicala sot la direziun dl dot. Lois Ellecosta.
Sot la direziun de Raimund Pitscheider é la scora de musiga gnüda organisada danü ala fin di agn 80. Al á sposté l'insegnamënt che gnô a se le dé te feter düc i paîsc dla valada te cater paîsc. Al gnô a se le dé insciö zëntri a La Ila, La Val, San Martin y Al Plan, olache i scolars y les scolares di mëndri paîsc podô rové adöm, gní arjigné ca salfs cun de bugn stromënc y gní a se le dé n barat musical. Cun le tëmp gnôl tres maiú le dejider de na infrastrotöra aposta olache al ess podü gní tigní les ativités dla scora de musiga te salfs adatá. Te n iade êl la poscibilité da ressané a Al Plan la vedla scora elementara por chësc fin. Dl 2013 êra spo tan inant y an podô finalmënter jí ite tl frabicat dla scora de musiga a Al Plan. La direziun é romagnüda por rajuns logistiches tl zënter scolastich da La Ila che dess gní amplié tl dagní. Tl cheder dl ampliamënt ciafará ince la scora de musiga de sü locai por podëi pité n insegnamënt musical adaté a nosc tëmp.
Les scores de musiga dla Val Badia alda incö pro la "Direziun provinziala dles scores de musiga todësces y ladines" y toca pro la Direziun Formaziun todëscia dla Provinzia autonoma de Balsan. Na convenziun cun l'Intendënza ladina garantësc che al vëgnes tigní cunt di bojëgns particolars dla scora de musiga dla Val Badia, olache al vëgn insigné dantadöt por ladin, por sconé le grup linguistich ladin.
Diretur dla scorae
Raimondo Pitscheider
nsegnant de clavier y teoria musicala. Al é a ce dla Scora de musiga val Badia dal 1988
Orars d'ofize y contacStrada Ninz 9
39030 La Ila
Telefon 0471 847748
Fax 0471 847748
E-mail: musikschule.stern@schule.suedtirol.it
Manifestaziuns
24. Alpenländischer Volksmusikwettbewerb/Herma Haselsteiner Preis
Ort: Innsbruck
Datum: 27.10.2022 - 30.10.2022dettagli
#VOL.JU Volksmusiktage für Jugendliche
Ort: Haus der Familie - Ritten
Datum: 03.11.2022 - 06.11.2022dettagli
Termins
Downloads
Al n’é gnü ciafè degun resultat.
Metede ite prëibel n’atra parora d’archirida.


text:
Pertge?
Nus rinforzain la branscha da musica.
En la branscha da musica svizra èn dunnas* signifitgantamain sutrepreschentadas. Entant che radund 50% en scolas da musica èn mattas, sa chattan sin tut ils nivels en il champ professiunal strusch dunnas. Per che quai sa mida, stuain nus tuttas surpigliar responsabladad. Mintg’individi. Mintg’organisaziun. Mintg’instituziun. Helvetiarockt inditgescha malcunvegnientschas, demussa alternativas e chatta communablamain cun tut ils/las participant*as soluziuns concretas. Nus pretendain la represchentaziun da la diversitad da nossa societad en tut ils champs e nus ans engaschain per ina branscha da musica viva e multifara.
Ina survista sur da tendenzas e svilups actuals sco era retschertgas quantitativas e qualitativas èn indispensablas per elavurar propostas per soluziuns e recumandaziuns cleras. En divers studis (preliminars) èn gia intginas cifras ed intgins fatgs vegnids rimnads – qua vai directamain tar las lavurs da perscrutaziun. Tar il tema egualitad en il champ da cultura manca anc adina in studi naziunal che cumpiglia pliras spartas. Helvetiarockt è en discurs cun pliras actur*as, per realisar in studi naziunal e quai en tut las spartas. Fin là cumpilain nus sezzas statisticas. Ès era ti diligenta cun cifras? Nus essan ledas da chattar uschè bler sco pussaivel sur dals fatgs actuals – parta quels cun nus sut mail@helvetiarockt.ch.
Actual:
Vorstudie Geschlechterverhältnisse im Schweizer Kulturbetrieb, Pro Helvetia & Zentrum Gender Studies Universität Basel, 2021.
GENDER.MACHT.MUSIK. Geschlechtergerechtigkeit im Jazz, Deutsche Jazzunion, 2020.
Vorstudie «Frauenanteil in Basler Bands», Erhebung zur Geschlechtergerechtigkeit und zur Sichtbarkeit von Frauen in der Basler Popszene, RFV Basel – Popförderung und Musiknetzwerk der Region Basel, 2018.
Frauen in Kultur und Medien. Ein Überblick über aktuelle Tendenzen, Entwicklungen und Lösungsvorschläge, Schulz, Gabriele, Ries, Carolone, Zimmermann, Olaf, Berlin 2016.
Ti ed jau – nus agin!
- Nus ans liberain da rollas da schlattainas.
Giuditgain betg sur da qualificaziuns u interess d’in uman sin fundament da sia identitad da gender.
- Nus prendain dunnas* en noss team. Nus percepin co che las ierarchias e structuras da pussanza funcziunan en noss champs da lavur, nua che tgi ha da dir tge e pertge e faschain attents ad inegualitads.
- Nus contemplain betg. Sche nus vesain, ch’insatgi vegn tractà malgist, intervegnin nus. Nus creain spazis segirs, nua che tut*tas vegnan udidas.
- Nus utilisain lingua inclusiva e tar nossa communicaziun visuala faschain nus attenziun ad ina visibilitad equilibrada d’identitads da gender, derivanza sociala ed etnia, vegliadetgna etc.
- Nus reflectain agens cumportaments e musters. Nus ans barattain cun amitg*as e dumandain suenter, sche nus essan malsegiras tar in tema u in’acziun.
Lavuras ti per in festival u club? Telechargia qua noss Diversity Roadmap.
E qua vai tar noss 1×1 d’egualitad.
Anc betg avunda? Legia dapli en nossa revista da pressa.
Feminissems
è ina tenuta persunala
ed in moviment politic, che pretenda ils medems dretgs e las medemas schanzas per tut ils umans.
Sexissem
Sexissem è la discriminaziun pervia da schlattaina e pervia da pregiudizis sexuals implitgads, che derivan d’in status social inegual da dunnas* ed umens*.
Schlattaina biologica
La schlattaina biologica è la chapientscha definida dad um* e dunna*. Sin basa da segns biologics distinctivs vegnan carstgauns assegnà tar la naschientscha ad ina schlattaina.
Gender
Cun gender vegn inditgà la schlattaina sociala. Quai manegia las rollas da la schlattaina da dunnas* ed umens*, ch’èn constituidas social- e culturalmain,
sco era il maletg da las caracteristicas femininas e masculinas.
Diversitad da gender
Cun la diversitad da gender vegn manifestà, ch’i dat dapli che mo duas schlattainas – pia la distincziun en dunnas* ed umens*.
Lingua inclusiva
Cun la lingua inclusiva cumpromettain nus ina ordinaziun ierarchica ed in’attribuziun stereotipa da las schlattainas e renconuschain, ch’i dat multifaras identitads da las schlattainas. I dat pliras pussaivladads da mussar quai. Il pli derasà en la lingua tudestga èn la stailetta* e la largia dal gender_. Per Helvetiarockt avain nus elegì per tudestg, englais e rumantsch la stailetta dal gender e per franzos e talian il ·x.
Stailetta dal gender
La stailetta dal gender vegn plazzada denter il tschep dal plaid e la finiziun feminina, pia musicist*as, artist*as u manad*ra da program. Uschia cumpigliain nus pliras identitads da las schlattainas. Cun la stailetta dal gender a la fin da noziuns sco dunna*, um* u musicista* e musicist* cumpromettain nus normas da la societad ed il sistem da duas schlattainas.
Servetschs & organisaziuns associadas
-
EIGEEuropean Institute for Gender Equality
-
EJN – Europe Jazz NetworkManifesto on Gender Balance in Jazz
-
Female:PressureDirectory
-
Forum Musik DiversitätMusicdiversity
-
GendercampusGender Studies, Equality und Diversity
-
GenderstudiesKooperationsprojekt Musik und Gender an der Universität Basel
-
KeychangeKeychange Initiative
-
Make it EqualMake it Equal
-
MelodivaFemale* Music Network Germany
-
She ist the MusicShe is the music
-
Women in MusicWomen in Music


text:
Politica
La realisaziun da la NVTA è ina lecziun exemplarica da la politica svizra. Bunamain 40 onns hai durà fin che las differentas regiuns e gruppaziuns politicas èn sa cunvegnidas davart il trassé actual e davart la finanziaziun. Quai che dura ditg, è francà en moda tant pli stabila en il pajais. Cun la NVTA fa la Svizra dentant er politica exteriura: En las tractativas cun l'Uniun europeica gioga la NVTA ina rolla impurtanta, perquai ch'ella collia il nord cun il sid da l'Europa. Ella sa porscha sco soluziun per dumagnar ecologicamain la circulaziun creschenta da traffic.
Il comité etern
Il Gottard: muntognas, mitus, emprestanum. Dapi l’onn 1860 exista il comité da medem num ch’accelerescha la renovaziun da la lingia da viafier tras las Alps.Guardar l'eveniment
Statalisaziun da la viafier dal Gottard
Las VFF naschan da la statalisaziun da las grondas viafiers svizras privatas. Sco ultima vegn integrada la viafier dal Gottard che sa demussa sco lingia la pli rentabla.Guardar l'eveniment
Visiunaris
Spühler, Gnägi, Bonvin, Ritschard, Schlumpf: quests cussegliers federals èn tuts visiunaris da la NVTA.Guardar l'eveniment
Auto vs. viafier
Ditg è la viafier in pau ordavant, ma cun l'avertura dal tunnel da via dal Gottard, l'onn 1980, concurrenzescha il traffic sin via transalpin la viafier.Guardar l'eveniment
Vieuta da la politica d'ambient
Durant ils onns 1970 vegn la populaziun sensibilisada ecologicamain: Muria dal guaud e protecziun da las Alps èn las devisas. La NVTA profita da quai.Guardar l'eveniment
Coordinaziun en il traffic da viafier
Las vias e las viafiers vegnan planisadas e construidas senza lunga coordinaziun. Entant che la rait da vias daventa pli e pli moderna, resta la viafier enavos. L'onn 1981 intervegn la Confederaziun.Guardar l'eveniment
Realisaturs e realisatura
Ogi, Leuenberger, Leuthard: Quests cussegliers federals e questa cussegliera federala realiseschan la NVTA.Guardar l'eveniment
Soluziuns transcunfinalas
La Conferenza europeica dal traffic metta l'onn 1989 a Francfurt al Main ils binaris per la viafier. Per la Svizra sa participescha Adolf Ogi a la conferenza.Guardar l'eveniment
La Svizra orientala sto desister
La viafier orientala da las Alps è il siemi da la Svizra orientala. Suenter che quest siemi n'è betg ì en vigur, vegn la regiun dentant resguardada en la varianta da rait.Guardar l'eveniment
Il parlament vul la NVTA
Cur ch'il parlament s'exprima a favur da la construcziun da la NVTA, preschenta el arguments da la politica regiunala, ecologica ed europeica.Guardar l'eveniment
Cunvegna cun l'Europa
Avant che la NVTA vegnia concludida dal pievel, introducescha la politica il project en las tractativas cun l'Europa.Guardar l'eveniment
Gea a la NVTA
Il suveran accepta cleramain il project NVTA, pia tranter auter la construcziun nova dals tunnels dal Gottard, dal Ceneri e dal Lötschberg.Guardar l'eveniment
Na al Spazi economic europeic (SEE)
Cur che la Svizra decida stretgamain na al Spazi economic europeic, stagnan sias tractativas da la polizia da traffic cun l'Europa.Guardar l'eveniment
Gea a l'Iniziativa da las Alps
Il gea surprendent da las votantas e dals votants svizzers a l'Iniziativa da las Alps accelerescha il svilup da la NVTA.Guardar l'eveniment
Glisch verda per la varianta da rait
Il Cussegl federal conferma la NVTA sco varianta da rait. Tras quai pon vegnir construidas las duas axas Gottard-Ceneri e Lötschberg.Guardar l'eveniment
Politica da traffic sco politica da finanzas
Il Cusseglier federal Otto Stich è persvadì che la NVTA vegnia a custar dapli che las 14 milliardas francs presumadas.Guardar l'eveniment
Rotterdam–Genua
La renovaziun da la lingia da martganzia Rotterdam–Genua avanza mo plaunsieu. Cun la colliaziun als ports da mar è l’Italia en retard.Guardar l'eveniment
Ils giavischs da l'Uri
Il chantun Uri è spezialmain pertutgà da la construcziun da l'axa dal Gottard. El vul spustar il traject d'access al tunnel da viafier en il munt. I resultan tractativas plain conflicts cun la Confederaziun.Guardar l'eveniment
Gea al Conclus federal davart la construcziun e la finanziaziun da projects d'infrastructura dal traffic public (FTP)
La finanziaziun da la NVTA è garantida: L'infrastructura da viafier da la Svizra duai vegnir modernisada per pli che 30 milliardas francs.Guardar l'eveniment
La surveglianza
Ch'il project grond procedia giuridicamain en in stadi irreproschabel e cunvegnentamain, controlla la Delegaziun da surveglianza dal parlament.Guardar l'eveniment
Adattaziuns nunobservadas
Strusch observà da la publicitad, anticipescha il Cussegl federal puspè la construcziun dal tunnel a dus binaris Turitg-Thalwil.Guardar l'eveniment
La fin da la limita da 28 tonnas
Da nov dastgan traversar la Svizra camiuns d'in pais da 40 tonnas. Persuenter accepta la UE la taxa sin il traffic da camiuns pesants.Guardar l'eveniment
Gea al tunnel da basa dal Ceneri
La finanziaziun dal tunnel dal Ceneri è contestada. Il Cusseglier federal Moritz Leuenberger s'engascha vehementamain per quest tunnel.Guardar l'eveniment
L'etappa da 5,4 milliardas
Quant custa la NVTA? Emprimas stimaziuns presuman 12 milliardas francs. L'onn 2009 conceda il parlament la summa supplementara e decisiva da 5,4 milliardas.Guardar l'eveniment
Traffic vulnerabel
La stad 2017 èn sfundrads binaris a Rastatt. Silsuenter na funcziunava nagut pli. L’incap mussa, ch’il sistem da viafier europeic è fragil.Guardar l'eveniment
Escher forever?
La lingia dal Gottard reussescha grazia a la politica da Basilea, grazia a la nova tecnica da construir tunnels e grazia ad in consens internaziunal. L'influenza dad Escher vegn survalitada.Guardar l'eveniment


text:
Ils organs da 143 persunas mortas sajan vegnids utilisads l'onn 2015 per salvar ubain meglierar la vita dad ina autra persuna. En tut hajan 449 pazients survegni 471 organs da persunas mortas, ulteriurs 103 pazients hajan survegni in organ da persunas viventas, scriva Swisstransplant. Bunamain duas terzas dals organs transplantads sajan gnirunchels (226) ubain gniroms (133). La fin dal 2015 spetgavan stgars 1'400 pazients sin in organ nov. Anc adina moria mintg'emna ina persuna perquai ch’in organ nov na possia betg vegnir chattà ad uras, scriva Swisstransplant.
RR novitads 10:00


text:
Quartier d'abitar Ruzön illa fracziun da Zernez
Il quartier d'abitar Ruzön a Zernez spordscha impustüt a famiglias la pussibiltà da realisar ün'aigna chasa a predschs fairs. I sun previsas be abitaziuns principalas. Las prümas duos surfabricaziuns Ruzön I e Ruzön II sun surfabrichadas cun ca. vainch edifizis d'abitar. La terza etappa da fabrica Ruzön III spordscha lö avuonda per bod tuot ils giavüschs. Illa documainta da la planisaziun da quartier Ruzön chattan els tuot las infuormaziuns necessarias.
- Reglamaint plan da quartier Ruzön I (ex Clüs)
- Reglamaint da quartier Ruzön II
- Reglamaint da quartier Ruzön III
- Rapport
- Plans plan da quartier Ruzön III
> Plan da l'inventar situaziun 1:500
> Plan directiv situaziun 1:500
> Plan da fuormaziun schema 1:200
> Plan d'avertüra situaziun 1:500
> Avertüra generala provedimaint ed allontanamaint situaziun 1:500
> Plan d'etappaziun situaziun 1:500
> Preproget via da quartier situaziun 1:500
> Preproget via da quartier profil da lunghezza 1:500
> Preproget via da quartier profil normal 1:50
> Profil traversal 1:100


text:
L’onn passà è la Scuntrada che vegn organisada da l’organisaziun da turissem e l’uniun da mastergnants vegnida annullada pervi da corona. Per l’emprima giada ha l’uniun da mastergnants HGV Surses gì quest’emna ina tenda nua ch’i vegn fatg reclama per ils products. Preschents èn stads plirs affars davent da garaschas enfin tar affars da construcziun.
Savognin Scuntrada l'emprima giada cun uniun da mastergnants
Ina bellezz'aura e temperaturas miaivlas, han attratg blera glieud a la Scuntrada da venderdi. Cun quai che la Scuntrada è vegnida organisada sco fiera, na datti nagina limita da persunas pervi da corona sco tar autras occurrenzas.
RTR actualitad 17:00


text:
da sur Marcel Köhle
El tempel a Jerusalem han ils Gedius buca mo fatg l’unfrenda perscretta, mobein era pagau la taglia annuala. Sper ils scomiadaners, eran era marcadonts presents el pierti dil tempel che fagevan fatschentas cun animals d’unfrenda.
Tgei che Jesus vesa leu, regorda plitost ad ina halla da fiera enstagl ad in sanctuari. Perquei sa el era buca supportar ch’il tempel, la casa da siu bab, vegn dishonoraus entras ils marcadonts e catscha els ord il tempel.
Dumandau cun tgei autoritad ch’el fa quei, dat el ina risposta cun in renviament discus sin sia mort e levada. Quella risposta han ses giuvnals capiu pér pli tard, suenter che Jesus ei levaus da mort en veta. – Ual quella remarca egl evangeli muossa che la cardientscha dils giuvnals ha stuiu far in svilup e ch’ei ha duvrau temps per capir tgi che Jesus ei.
Gn 2,13–25
13La fiasta da Pastgas dils Gedius fuva damaneivel, e Jesus ei ius si Jerusalem. 14El pierti dil tempel ha el viu ils marcadonts da bovs, nuorsas e columbas ed ils scomiadaners che sesevan sper lur meisas. 15EI ha fatg ina gheisla cun sughets ed ha catschau tuts cun nuorsas e bovs ord il tempel; ils daners dils scumiaders ha el fiers giun plaun e derschiu lur meisas. 16Als marcadonts da columbas ha el detg: Dustei naven quei, buca fagei ord la casa da miu Bab ina halla da fiera! 17Ses giuvnals ein seregurdai dil plaid che stat screts: La premura per tia casa consumescha mei.
18Ils Gedius han pretendiu plaid e fatg dad el e detg: Tgei enzenna has ti per mussament che ti astgas far quei? 19Jesus ha rispundiu ad els: Destrui quei tempel, ed en treis dis vi jeu puspei ereger el. 20Cheu han ils Gedius detg: Curontasis onns han ins baghegiau vida quei tempel, e ti vul puspei ereger el en treis dis? 21EI denton manegiava il tempel da siu tgierp. 22Suenter ch’el ei lu staus leventaus dils morts, ein ses giuvnals seregurdai ch’el veva detg quei, ed els han cartiu alla Scartira ed als plaids che Jesus veva detg.
23Duront ch’el fuva alla fiasta da Pastgas a Jerusalem, han biars anflau la cardientscha en siu num, vesend las enzennas ch’el fageva. 24Mo Jesus seconfidava buc ad els, pertgei el enconuscheva tuts 25e duvrava da negin ina perdetga sur dils carstgauns; el sez enconuscheva igl intern dil carstgaun.


text:
da ser Jan-Andrea Bernhard
Sche nus uardein las miraclas dalla natira e la fortezia dalla scaffiziun constatein nus tontas caussas sil mund che nus savein buca capir… Vitier vegn aunc l’experientscha da greva sort ch’il carstgaun sto mintgaton purtar. Sco Job ch’era in um pietus. Gest el ha piars – senza atgna cuolpa – ses uffons e siu possess! El sedamonda: «Ei quei gest e fair?»
El cumbat e discuors cun Diu rispunda Deus ad el: «Nua fuvas ti, cu jeu hai tschentau ils fundaments dalla tiara? … Has Ti enzacu duront tia veta fatg cumparer l’alva dalla damaun e mussau siu plaz all’aurora?» Job stueva constatar ch’el ha buca idea dalla sabientscha, dalla providientscha e dallas pusseivladads da Diu.
Ina cuorta egliada en nossa natira ed in cuort sguard ella scaffiziun muossa beingleiti che aschi biaras experientschas quotidianas ella natira schaian buca en nos mauns, mobein muossan la grondiusadad ed era la grazia misteriusa da nies bien Diu.
Job 38,1.8–11
Il Segner ha rispundiu a Job
ord il turmeglstemprau e detg:
Tgi ha fermau la la marEn ils plaids davart la mar sezuppa il mitos dil cumbat denter il Scaffider e la mar dil caos all’entschatta dalla scaffiziun cun portals,
cu ella ei sortida sburflond neuado digl intern (dalla tiara);
cu jeu hai dau ad ella la tschaghera per vestgiu
e la nebla per fascha;
cu jeu hai fixau ad ella in cunfin
e tschentau schlegn e portals?
Jeu hai detg: Tocca cheu sas ti vegnir e buca pli lunsch!
Cheu sfracca la luschezia da tias undas.
☛ evangeli dalla dumengia: Mc 4,35–41


text:
En dus da trais cas n'èn las reacziuns secundaras suenter ina vaccinaziun dentant betg gravantas. Il pli savens, han ins constatà fevra, miseria da trair flad e mal il chau, dentant era herpes e snavurs.
Tar tut las reacziuns annunziadas sa tractia da cas da suspect. Quai vul dir ch'i n'è betg segir, schebain la reacziun ha sulettamain in connex temporal cun la vaccinaziun u sche quella è vegnida effectuada da la vaccinaziun.
2 da 3 cas n'èn betg gravants
La gronda part dals cas, numnadamain 948 u 63,8% n'èn betg stads gravants. 537 annunzias u 36,2% èn vegnids determinads sco gravants. En quels cas èn las persunas u vegnidas tractadas en l'ospital u ch'ils cas èn vegnids valitads ord auters motivs medicinals sco gravants. En ils blers cas na sajan ils pertutgads dentant betg stads periclitads. Plinavant vegn reclamà en ils pli blers cas da dapli che ina reacziun secundara (en media 2,6 reacziuns per annunzia).
Enfin ils 20 d'avrigl ha l'institut Swissmedic evaluà ensemen cun ils centers da farma regiunals 1'485 annunzias davart reacziuns secundaras en connex cun vaccins da Covid-19 en Svizra. Quellas confermian ils studis d'admissiun.


text:
1995
Cun occupar dus novs posts da correspundent a Scuol ed a Glion cun collavuraturs dal Radio Rumantsch a temp cumplain vegn ademplì in postulat impurtant da noss auditori. Cun quai èn represchentadas las valladas rumantschas meglier en l'offerta da radio ch'è vegnida schlargiada danovamain. Per l'emprima giada vegn emess davent da las 15.00 in program dal suentermezdi. L'emissiun per ils Rumantschs a l'exteriur tranter las 16.00 e las 16.30 vegn registrada mintga di da SRI.
La Televisiun Rumantscha daventa independenta da SF DRS e surpiglia l'entira responsabladad per ils programs da televisiun rumantschs, er l'operaziunala. Las decisiuns davart il temp d'emissiun ed il plan da structura restan dentant en la cumpetenza da la Tv svizra DRS.
Il manaschi RTR per las emissiuns rumantschas cumpiglia ussa sper il radio er la televisiun. La direcziun ha Chasper Stupan, l'administraziun fa Theo Haas.
Midada da structura entaifer il ressort da televisiun. A partir da 1995 vegn sustegnì il manader dal ressort en sia lavur da duas producentas: d'Anita Mazzetta per il Telesguard e da Susanna Fanzun per ils Cunstrasts. La fin 1995 sa retira Giusep Decurtins dal post da manader da ressort, suenter 20 onns. Ses successur daventa Peter Egloff.
1994
Davent da Pasca 1994 na vegn il Telesguard betg pli emess la sonda, mabain trais giadas l'emna: glindesdi, mesemna e venderdi a las 18.50 durant 6 minutas. Per consequenza croda la repetiziun dal Telesguard sin il chanal da TSI. L'emissiun da la dumengia vegn reducida da 45 a 25 minutas, dentant emessa mintga dumengia (cun excepziun da la pausa da stad, dals firads gronds e da dumengias da votaziuns federalas), empè da duas giadas al mais. La consequenza è che l'emissiun Direct da... croda, perquai che 25 minutas na bastan betg per ina tala emissiun. Ella vegn remplazzada da l'emissiun Dumondas da... Ina persuna da la Televisiun Rumantscha fa dumondas ad ina persuna ch'ella ha elegì sezza. «Tschà», il magazin da tempra in pau pli lucca, che dovra dentant dapli temp e meds da realisaziun, vegn emess mo durant l'onn 1994.
Il Radio Rumantsch augmenta sia mobilitad cun in pitschen bus drizzà en aposta per far reportaschas e registraziuns. Las lingias charas per transmissiuns da tun prendidas a fit da la PTT-Telecom vegnan remplazzadas da lingias da communicaziun da ISDN. Las emissiuns vegnan pli curtas, il ritmus da lavur è dentant pli intensiv. Perquai vegn il dumber da collavuraturAs augmentà levamain.
Las Istorgettas da buna notg vegnan emessas ussa mo ina giada l'emna (empè da duas), la dumengia a las 17.20.
A partir da 1994 vegnan derasadas tut las contribuziuns da la Televisiun Rumantscha cun suttitels tudestgs sur Teletext, cun excepziun da las Istorgettas da buna notg.
Davent da l'avrigl 1994 vegn repetida l'emissiun da la dumengia er sin S PLUS, pli tard sin S 4 cun titels tudestgs e franzos. La TSR na repeta dapi lura betg pli l'emissiun.
1993
La direcziun generala da la SSR metta a disposiziun ulteriurs meds finanzials per offrir in program da la damaun. I vegn er investì en ina tecnologia nova (per programmar la musica cun EED/unitad d'emissiun automatica). A partir da l’emprim d'october emetta il Radio Rumantsch mintga di durant diesch uras in program rumantsch.
Il zercladur mida la Televisiun Rumantscha da la Via dal teater 1 a la Via commerciala 20, a la periferia da la citad da Cuira. La midada simplifitgescha la collavuraziun cun la firma da producziun Prisma. La situaziun decentrala ha dentant er dischavantatgs.
Davent l'avust pon ins recepir las emissiuns rumantschas sur la rait da PTT-GAZ, vul dir ch'ils affars che transmettan cun cabel en Svizra bassa pon integrar il program rumantsch en lur paletta ed al transmetter. AuditurAs ordaifer il Grischun pon uss recepir il program dal Radio Rumantsch.
Cun Per las vias da... introducescha la Televisiun Rumantscha in nov tip d'emissiun per il program da la dumengia (quatter giadas l'onn). Dus reporters cun mintgamai ina camera da chau ed in'equipa normala dad ENG fan ina visita ad ina vischnanca, rimnan impressiuns e discurran spontan cun ils abitants.
1992
L’emprim da fanadur daventa il Radio Rumantsch in'unitad d'interpresa independenta ed autonoma sut l'ensaina da la reorganisaziun da la SSR. Il Radio Rumantsch survegn in directur (Chasper Stupan) che daventa commember da la direcziun da la SSR.
L’emprim da november prenda la «Rediffusion» da la citad da Turitg il program dal Radio Rumantsch sin sia rait da cabels. La vischnanca rumantscha la pli gronda en Svizra (passa 6'000 RumantschAs) po vegnir provedida cun emissiuns en il quart linguatg naziunal. Il Telesguard vegn ussa er repetì sin il chanal da TSI cun suttitels talians.
1991
Il program rumantsch vegn restructurà. Empè da 5 uras vegnan emessas 6 1/2 uras per di e quai senza dapli meds finanzials ed ulteriur persunal. A la Via dal teater 1 lavuran ussa var 50 persunas. Ils 22 da november dat la radunanza da delegadAs da la societad purtadra SSR novs statuts. La CRR daventa ina societad regiunala independenta cun ils medems dretgs e las medemas cumpetenzas sco las organisaziuns purtadras da las ulteriuras trais regiuns linguisticas. Il president da la CRR (dr. Fidel Caviezel) daventa commember da la giunta dal cussegl central da la SSR.
1990
Il favrer 1990 han la CRR ed il studio inoltrà ina instanza cun il postulat per in augment dal temp d'emissiun dal Radio Rumantsch da ca. 5 a 10 uras per di. Davent dal settember vegn dublegiada l'emissiun Svizra Rumantscha, quai vul dir: ella vegn emessa en media duas giadas al mais. Ella cumpiglia ussa quatter tips d'emissiun: Cuntrasts, Muschkito, Pez a Cup e Direct da...


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
Preparaziun
- calcular la surfatscha e con material che vegn duvrà
- calcular ils custs e scriver offertas
- empustar colurs u las maschadar sez per survegnir il tun che la clientella giavischa
- plazzar stgalas, chavalluts, punts u sch'i fa basegn palancaus
- fixar folias da palpiri u da materia sintetica cun bindel da colla per proteger il palantschieu u autras parts che na duajan betg vegnir en contact cun colur
- distatgar tapetas e rasadas da colur veglias u ruina cun spateglias, barschuns, allontanaders da colur u auters guaffens
- emplenir rusnas u stgarps, allontanar grass e malgulivezzas, smerigliar e far giu pulvra
- procurar per in sutterren sitg e net e consultar auters spezialists sch'i è necessari
Lavurs da pictur
- dar si colur e lac cun il penel , zullas u cun la pistola da squittar, savens cun pliras rasadas (grundar emprim, alura cuvrir)
- applitgar isolaziuns, liadiras, structuras da surfatscha u spezialas decoraziuns, tut tenor giavisch er producir sez elements decorativs sco relievs u figuras geometricas
- tatgar u fixar tapetas, tailas u auters revestgiments vid las paraids
- nettegiar il plazzal, ils guaffens ed il material, dismetter il rument a moda adattada a l’ambient
- resguardar las prescripziuns da la segirezza da lavur e da la protecziun da l'ambient
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 22-7-2014 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da picturs
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- planisar, preparar e rapportar davart lavurs
- tractar preliminar e surtrair funds
- garantir la segirezza da la lavur, segirar la protecziun da la sanadad e da l’ambient
- decorar e crear
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "pictur / pictura AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha pratica
- movibilitad corporala
- sanadad robusta
- senn per colurs
- senza sturnizi
- naginas allergias sin dissolvents
- abilitad da lavurar en in team
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco er dal Schweiz. Maler- und Gipserunternehmer-Verbands
Furmaziun da basa scursanida
stuccatur-constructur / stuccatura-constructura a sitg AFQ
vernischader / vernischadra da carossaria AFQ
vernischader industrial / vernischadra industriala AFQ
Diplom da l’associaziun
manader / manadra da plazzal, pictur / pictura da Service, vernischader / vernischadra a squitta, tapezader / tapezadra
Examen professiunal (EP)
manader / manadra da project colur cun certificat professiunal federal, mastergnant / mastergnanta per la tgira da monuments cun certificat professiunal federal, creader / creadra en l’artisanat cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
maister pictur / maistra pictura
Scola spezialisada superiura (SSS)
curs da furmaziun en roms parentads, p.ex. tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS planisaziun da construcziun (coluraziun d'architectura)
Scola auta spezialisada (SAS)
percurs da studi en roms parentads, p. ex. Bachelor of Arts en architectura u Bachelor of Science (SAS) en fatgs d’inschigneria da construcziun. Tut tenor scola auta spezialisada valan differentas cundiziuns d'admissiun.
Cundiziuns da lavur
Picturs e picturas lavuran en manaschis da picturs. I sa tracta per regla da manaschis pitschens u mesauns. Sco lieu d'occupaziun vegn plinavant l’industria da colurs e da lacs en dumonda.
Picturs en tschertgads sin il martgà da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Maler- und Gipser-unternehmer-Verband SMGV
Grindelstr. 2
Postfach 73
8304 Wallisellen
Tel: 043 233 49 00
URL: www.maler-werden.ch
Revista professiunala:
"applica"


text:
Romana Ganzoni
Capricorns e cocaïn – Steinböcke und Kokain
Vallader, Deutsch
Die Provinz GmbH, Turitg, 2020, numer d’empustaziun 978-3-907217-15-3
Ün labor da drogas ed ün bunker da militar plain tecnica immez l’idilla engiadinaisa? Po far? Pustüt perche cha ün hom da nom e pom fa ir quist labor. Ed i’l bunker s’agittan duos hackers giuvnischems da la società. Eir our da quel motiv collavuran els cun criminals da Turich chi derivan our dad üna famiglia rich, ma crudela.
Cler chi’s tratta da raps – e dad invader üna banca. ma il plan nu funcziuna, tuot va tort. Perche cha’ls hackers prouvan da fregar ils kids da la asi-family zürigaisa e viceversa. Ed a la fin dals quints vegnan strattas aint eir amo ils quatter tattoo-girls in quistas activitats pac allegraivlas. Be la megldra pulizista es buna da schoglier il cas: Caty Brown, schefa da las unitats da pulizia in Grischun, cun infuormaziuns e rinforzamaint chi vegnan sü da Turich. Las consequenzas sun dramaticas.
Roman da scoula nr.2 da la 1., 2., 3. reala chasa da scoula Zernez


text:
Ans contactai directamain per dumondas u supplicas
Chasa da Dunnas
Chascha Postala
7001 Cuira
info@nospam-frauenhaus-graubuenden.ch
081 252 38 02
Ubain via il formular da contact
Il formular po era vegnir emplenì a moda anonima. Sche Vus giavischais ina resposta da nus, ans inditgai p.pl. ina pussaivladad da contact.
Sustegnai la Chasa da dunnas dal Grischun cun Vossa donaziun. Empustar qua in cedel da pajament.
Vossa donaziun è ina contribuziun impurtanta per pussibilitar a las dunnas ed a lur uffants da far in pass en ina nova vita senza violenza.
Conto da donaziuns da la Fundaziun Chasa da dunnas dal Grischun
GKB 70-216-5 (IBAN CH69 0077 4155 1232 3390 0)
La Chasa da dunnas dal Grischun è registrada en il register chantunal concernent la deducibladad da donaziuns voluntaras. Donaziuns a nossa fundaziun pon vegnir deducidas da las taglias.
Sper il sustegn finanzial tschertgain nus era adina puspè mobiglias, vestgadira etc, che nus pudain duvrar per la Chasa da dunnas ubain per dunnas ed uffants e lur start en ina nova vita. Actualmain ans legrassan nus surtut da suandanta rauba:
Tamara Bernhard, presidenta


text:
Vevey
Vevey a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera-Pays-d'Enhaut, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.39 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 18555 abitant.
El cumün de Vevey al se tröva a una altitüden de 383 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Corseaux, Corsier-sur-Vevey, La Tour-de-Peilz, Saint-Légier-La Chiésaz.
StoriaModifega
Ai tép de l'antìca Roma l'ìa cunusìda col nòm de Viviscus o Vibiscum. L'è mensiunàda per la prìma ólta 'ndèn docümènt de la Grécia antìca, del filòzofo e Astrònomo Tolomèo, che 'l la ciamàa Ouikos. Endèl Medioevo l'ìa 'na stasiù sö la Via Francigena. L'è stàda 'n posedimènt dei Vèscof de Losanna e piö tàrde de la famìa Blonay.
A Vevey, 'ndel'an 1857, Daniel Peter el g'ha fondàt la multinasiunàl dei alimentàre Nestlé, La séde de la Nestlè l'è amò 'ncö 'ndèl teretóre del cümü.
Cità 'ngiümelaaModifega
- Carpentras, Francia
- Müllheim, Germania
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Sit Ufizial (Franzés)
- Media relaa a Vevey su Wikimedia Commons


text:
En las valladas grischunas e rumantschas hai adina dà persunas cun in dun e talent da cumponer e scriver. Ord quest motiv vulain oz ans deditgar en spezial a cumponists e poets dal Grischun Central e la Sutselva. Sa chapescha n’astgan Benedetg e Tumasch Dolf ed Hans Erni betg mancar. Els han scrit numerusas chanzuns e poesias, dentant pudain en quest’emissiun era tadlar cumposiziuns, poesias ed arranschaments da Rinaldo Jörg, Gion Bühler, Gieri ed Anton Caluori, Fortunat Frölich e da Linard Biert.
En noss archiv da musica èn da chattar nundumbraivlas registraziuns da chors - en spezial chors rumantschs e grischuns.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Quest'analisa da l'agentura da novitads sda è però provisorica, cunquai che tschertas parlamentarias elegidas van en segunds scrutinis per l'elecziun dal Cussegl dals chantuns.
Cun ina quota da dunnas da 32% è il Cussegl naziunal uschè feminin sco anc mai dapi l’introducziun dal dretg da votar da las dunnas l’onn 1971. Tuttina èn las dunnas anc adina sutrepreschentadas.
A la fin da l’ultima legislatura sesevan 62 dunnas en il Cussegl naziunal. Vegnidas elegidas eran oriundamain 58 dunnas l’onn 2011, quai che correspunda ad ina quota da 29%.
Las bleras dunnas tschenta la PS, cun actualmain 25 da 43 Cussegliers naziunals. La PPS ha 11 dunnas tranter sia delegaziun da 65 chaus.
Cussegl naziunal pli vegl
Il Cussegl naziunal è daventà in zic pli vegl suenter las elecziuns. La media da vegliadetgna da tut ils 200 parlamentaris munta da nov a 50,3 onns.
Suenter las elecziuns d'avant 4 onns muntava quella anc a 49,3 onns, quai resulta d'ina analisa da l'agentura da novitads sda.
Creschì ordvart ferm è la cumpart dals parlamentaris sur 60. Da nov han passa 40 gia festivà lur 60avel, avant 4 onns eran quai be 28.


text:
Trun/Rabius dat oda maun la victoria
Il CB Trun/Rabius ha giugà pari 2:2 en la davosa runda d’atun en la 3. liga da ballape a chasa encunter Tusaun-Cazas. Ils Sursilvans manavan da pausa cun 2:0 e vevan il gieu sut controlla. Suenter pausa ha il vent midà direcziun e Tusaun-Cazas è vegnì d’egualisar il gieu e procurà per gronda tensiun durant las davosas minutas, quai tar plievgia intensiva a Trun. Il CB Trun/Rabius terminescha uschia la runda d’atun sin il 7avel plaz da la tabella cun 17 puncts ord 11 gieus.
Il CB Surses va senza puncts ord la davosa partida
Il CB Surses perda la davosa partida da la runda d’atun, encunter Valposchiavo Calcio cun 1:3. Uschia terminescha l’equipa surmirana l’emprima mesadad dal campiunadi en terza liga – sin plazza diesch da la tabella. Per il CB Surses è quai l’emprima stagiun en terza liga.
3. liga regiunala
La runda da primavaira cumenza lura la fin mars. L’emprim adversari da Trun/Rabius è lura gist puspè l’equipa da Tusaun-Cazas. Per il CB Surses cuntinuescha il campiunadi la fin da mars – cun la represa encunter Valposchiavo Calcio.


text:
Per via cun art - in purtret da Sara Hermann
Einzelheiten
GenerPurtrets, Art
Dapi trais onns è l’actura da Samedan Sara Hermann commembra da la pli renumada gruppa da teater svizra Mummenschanz. Ina giada è ella ina medusa alva, en in auter toc è ina gìa sia mascra e pli tard porta ella ina mascra da plastilin. Tar tuts trais tocs è sia fatscha adina zuppada davos ina mascra. Il film mussa la fatscha da Sara Hermann davos la mascra, la vita davos las culissas cun ses muments legraivels, dentant era cun muments stentus e pensivs. Il film dat era invistas en la vita da Sara Hermann sper sia lavur cun Mummenschanz: Ina visita tar ses bab a Samedan, ina prelecziun per uffants a Cuira e ses nov project a Turitg.
Adrian Zschokke
R-Film
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Billy Idol
Billy Idol (nóm 'd art ad William Michael Albert Broad) 'l è un cantànt britànic nâ a Middlesex al 30 ad Nuvémbar dal 1955.
Al nóm Billy Idol 'l è nâ da un fat ch'al gh'è capitâ quand 'l éra śóvan. Al sò mìstar al gh'iva dat indrē un còmpit che lò 'l iva sbaliâ cun scrit in sima, cun di caràtar gigànt, “William is idle” ("William 'l è un bondagnìnt"). Da cal mumènt lè in avànti 'l à tacâ a far-as ciamàr da tut Billy Idol.
A gl'inìsi dla sò caréra 'l è stâ al frontman dal grup punk di Generation X par pò tacàr na caréra da par lò. Al s è fat cgnósar specialmènt in di an Utànta cun di braṅ dimóndi famóś cuma White Wedding, Rebel Yell, Eyes Without A Face e Cradle of love.
Biugrafìa
I sò prim pas i èṅ dal 1977, quand al mét sù un sò grup par sunàr al punk dimóndi ad mòda in alóra. La banda la s ciamàva subìt Chelsea e pò Generation X.
Cun cal grup chè, in fiṅ a 'l 1981, 'l à fat gnir fóra tri àlbum e di braṅ quài Ready Steady Go, Night of the Cadillacs, King Rocker, Valley of the Dolls e Dancing with Myself, prima ad tacàr na caréra sulìsta, spatinànd a New York quand al punk 'l éra drē a sparìr e Billy 'l iva decìś ad lavuràr a di pès davśèṅ a 'l synthpop.
Lavurànd insém a Steve Stevens, al fà gnir fóra al sò prim disc umònim in dal 1982 e al sucès al riva, anc par via ad braṅ quài White Wedding e Dancing with Myself.
Al sécond àlbum par lò 'l è Rebel Yell dal 1984 e chè al fà al bòt dabòṅ, cun di sìngui da nuànta cuma Eyes Without A Face, Flesh For Fantasy e Rebel Yell.
Anc al tèrs disc 'l è fat insém a Stevens e al véd la luś dū an dòp, cun al cansòṅ ad punta ch'i èṅ To Be A Lover, Don't Need A Gun e Sweet Sixteen.
In dal 1990 'l è al tùran ad Charmed Life, sucès paletàri anc quést chè, cun al sìngul Cradle of Love druâ in soquànti culóni sunóri.
A partìr da cal mumènt lè però la róda la prila par lò e i sò lavōr i n càtan mia la furtùna da prima, a partir dal disc dal 1993 Cyberpunk. Idol al patìs un perìud ad depresiòṅ e al taca a tōr dal dròghi andànd in a risć ad murìr in dal 1994 dòp avér tòlt 'l àcid GHB.
In dal 2005 al tórna a far di disc, faghénd gnir fóra Devil's Playground e 'n an dòp na compilation ad braṅ ad Nadâl, Billy Idol: Happy Holidays.
Discugrafìa
Àlbum
- Billy Idol (1982)
- Rebel Yell (1983)
- Whiplash Smile (1986)
- Charmed Life (1990)
- Cyberpunk (1993)
- Devil's Playground (2005)
- Happy Holidays (2006)
Dal Viṿ
- VH1 Storytellers (2002)
Racòlti
- Vital Idol (1985 UK, 1987 USA)
- Idol Songs: 11 of the Best (1988)
- Greatest Hits (2001)
- The Very Best of Billy Idol: Idolize Yourself (2008)
EP
- Don't Stop (1981)
Culegamènt estéran
- (EN) Al sò sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Rebel yell in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Cradle of love in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad White wedding in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Shock to the system in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Hot in the city in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Eyes without a face in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Flesh for fantasy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sweet sixteen in sal Youtube


text:
Sch’el era avant intgins decennis anc insatge che vegniva associà ad intgins hippis a la tschertga d’illuminaziun, è il joga ozendi dapertut: managers fan joga svelt sur mezdi, per dunnas en speranza e persunas cun problems da dies datti gruppas spezialas ed el è adattà tant per uffants sco per seniors.
Danunder vegn el? Tge èn ils effects ch’el ha sin corp ed olma? Co declerar il hype ch’il joga ha il mument? È quai che vegn instruì en noss studios da joga il medem sco quai ch’ins chattava avant millennis en l’India? Quant fitg è quai che nus numnain «joga» in’appropriaziun culturala che pudess era parair «senza respect»?
A la tschertga da respostas discurra La Marella cun Natalia Knuchel (Turitg) e Claudia Klaiss (Trun), omaduas magistras da joga. Ellas raquintan da la sfida d’avair la ballantscha tranter exercizis per il corp e meditaziuns, da l’influenza da las medias socialas sin il joga, e pertge ch’i n’è insumma betg vair ch’ins stoppia avair in corp sportiv u movibel per daventar in «jogi».


text:
Lindau (circundari)
El Circondàre de Lindau l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svévia, endèl stat federàl de la Baviera al cunfì co l'Austria (Vorarlberg). 'Na part del sò teretóre la tóca 'l Lach de Costànsa de là del quàl gh'è 'l Cantù de San Gal, en Svìsera. Quìndes dei sò disnöf cümü i è cunsideràcc part de la regiù geogràfica de l'Algovia Ucidentàla (Westallgäu), postàda a caàl 'ntra la Baviera e 'l Baden-Württemberg.
Cità e cümü[Modifega | modifica 'l sorgent]
(Nömer de abitàncc agiurnàt al 31. Dezèmber 2016[1])
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)


text:
Archimandrita
La parola Archimandrita la vegn dal Grech antìc Apxιuavδpίtnς (Archimandrìtis), che la sarès cumposta da ἀpxn (arkhè), che vurarèss dì primàa, cumànd, e da uάvδpa (màndra), che vurarèss dì grègg; la parola la se culèga a l'dea del Bon Pastùr e la vegn druàda de spèss per le cèse urientai.
Un archimandrita l'è, quindi, un tìtul pricipalmènt unurìfich d'le cèse de rìt bizantìn che el vegn dài ai süperiùr d'i munastèr o ai retùr o ai cüràt d'le paròchi impurtante. Giüst per fa capì chi legg, l'archimandrita in d'le cèse urientale el sarès quasi cume un monsignore in de la cesa de Ruma.
Sücedd anca che d'i prèt ucidentài, cul permèss del sò vèsc, i'enn stài cunsacràd archimandriti
Leteratüra[Modifega | modifica 'l sorgent]
In d'la Divina Cumèdia Dante el ciàma archimandrita San Francesch d'Assisi.


text:
Promana
Premana (in valsasnatt: [pro'manɛ]; nom ufizial in italian Premana) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 2 281 abitant (dato del Desember 2015[1]), cont ona süperfis de 33,7 km² e ona densità de 68 ab./km².
El confina con la Provincia de Sondri e l'è el "capploeugh" de la Val Varron.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Promane l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Baiver in café sin ina terrassa è puspè pussaivel en Svizra. Malgrà las temperaturas frestgas èn las terrassas stadas frequentadas en il Grischun. La bun'ura eri anc paucs giasts, da mezdi han dentant tuttina bain inqual persuna giudì il gentar u il café sin ina terrassa.
Sch'il quint va si per nus cun mo avrir las terrassas è uss anc grev da giuditgar
Linus Caduff, possessur dal café Zschaler ed il café Arcas a Cuira, avess gì dapli plaschair sch'els avessan pudì avrir era ils spazis dadens da lur cafés. Mo cun las terrassas restan els numnadamain fitg dependents da l'aura. Uschia n'avra el betg omadus cafés l'entira emna. Era las preparaziuns da mangiativas èn pli cumplitgadas perquai ch'ins sto restar flexibel
Ussa essan nus vid producir pettas, ma sche alura nagina glieud vegn pervi da l'aura, stuain nus en dus dis bittar davent quai.
Memia spert per il «Calanda»
Ina da las ustarias pli frequentadas a Cuira è il Calanda. Ma l'ustiera dal Calanda, Sandra Brunner, na po anc betg avrir oz si'ustaria. I saja ì surprendentamain spert cun la decisiun da puspè pudair avrir las terrassas, uschia ch'ins n'è anc betg preparà per l'avertura.
Suenter bunamain tschintg mais serrads èsi anc ina giada da nettegiar l'entira localitad e pigliar tut en funcziun. Quai cuzza intgins dis, er fin ch'igl è cumprà tut quai ch'i dovra. Uschia quintan ins cun puspè pudair servir il venderdi suentermezdi.
Cunquai ch'igl è be lubì da servir sin terrassa saja stà ina ponderaziun dad insumma avrir la terrassa dal Calanda. I dependia dal dumber da glieud che vegn, ma quai vesian ins pir cun il temp.


text:
Da Plinius il Giuven èn sa mantegnidas duas brevs, en las qualas el descriva l’erupziun dal Vesuv l’onn 79 s.C. Igl è quai stà la catastrofa che dueva sepulir la citad da Pompei che furma oz ina da las pli impurtantas perditgas archeologicas davart la vita da mintgadi en l’antica romana.
En connex cun Endre
‹En connex cun Endre› raquinta la vita d’in fugitiv ungarais. Quel era arrivà il 1956 en Svizra suenter che l’insurrecziun dal pievel era vegnida abattida. Il purtret da Toni Berther cuvra l’entira epoca da la Guerra fraida – da la fin da la Segunda Guerra mundiala fin la vieuta dal 1989/90.
Gion Tambur
‹Gion Tambur. Vita e lavur d’in impressari grischun› da Christian Christoffel è in raquint istoric ch’è dublamain autentic: per l’ina descriva l’autur la vita ed ovra dal protagonist a basa dals fatgs; per l’autra cumplettescha el quels cun regurdientschas che tanschan enavos en si’atgna uffanza.


text:
Ingredient per 4 persònn
400 gramm de ris (Carnaròli)
75 gramm de parmigian grattaa
100 gramm de butter
1 liter e ½ de broeud de carna
Ona bèlla scigolla
50 gramm de midolla de boeu
Ona vintènna de barbis de zaffran
Comincia cont el preparà in d’ona tazzina i barbis de zaffran e vèrsegh a sora on poo de broeud (minga tròpp) bèll sbrojent.
Taja-giò fin, fin la scigolla, mèttela in d’ona cazziroeula con 50 gramm de butter ,la midolla de boeu tajada a tocchèi e lassa rosolà a foeugh bass per on quart d’ora.
Adèss giontegh el ris e fal insaorì on moment cont el rugà tusscòss cont on cuggiaa de lègn.
Giontegh on cazzuu de broeud bèll sbrojent, alza el foeugh e messeda semper senza mai fermass e man, man giontegh, quand l’è necessari, alter broeud (semper sbrojent) in manera de mai lassà sugà el risòtt.
Quand el ris el sarà quasi còtt occor passà cont on colin i barbis de zaffran che prima avevom lassaa a moeuj in del broeud, per quèst occor schiscià cont on cuggiarin de caffè i barbis e giontà el liquid ottegnuu al risòtt e lassà fenì la cottura.
Prima de mètt in tavola el risòtt occor giontagh el butter che gh’era vanzaa e el parmigian grattaa e rugà ben, ben tusscòss per mantecà.
Quand el risòtt el sarà impiattaa, mettegh de soravia anmò ona bèlla sbroffada de formagg grattaa.
Bon appetitt!


text:
En ses tractat dal 2010 porscha Georges Darms, da quel temp professer da rumantsch a l’Universitad da Friburg, ina survista dal cuntegn e dal svilup tant da las ‹Annalas› sco er da la Societad Retorumantscha tranter il 1885 e l’entschatta dal 21avel tschientaner.
L’onn 2010 è cumparida la 123avla annada da las ‹Annalas da la Societad Retorumantscha›. La part introductiva da quest numer è stada deditgada al giubileum da 125 onns da la Societad Retorumantscha 1885–2010. En trais contribuziuns èn vegnidas tematisadas las entschattas da la Societad (Cristian Collenberg), l’impurtanza da las ‹Annalas› per l’istorgia grischuna (Adolf Collenberg) e l’impurtanza da la SRR e da las ‹Annalas› per la retoromanistica (Georges Darms).
Il tractat da Georges Darms da bundant 20 paginas porscha quai ch’il titel empermetta – ed anc bler dapli: el sa lascha leger sco in veritabel cumpendi dal cuntegn dals singuls numers da las ‹Annalas› da ses origin fin l’entschatta dal 21avel tschientaner. Il text analisescha il svilup dal cuntegn en successiun cronologica. A moda acribica ed er munì cun commentaris critics dilucidescha l’autur co che las singulas redacziuns, co ch’ils singuls gusts ed il spiert dal temp, ma er co ch’ils singuls accents ch’èn mintgamai vegnids mess entaifer il moviment rumantsch han influenzà cuntegn e structura da las ‹Annalas›. U formulà autramain: la tavla da cuntegn dals singuls numers da las ‹Annalas› resp. il register cumplessiv da tut las annadas (cf. online) sa lascha er leger sco spievel da la Renaschientscha rumantscha e dals svilups entaifer la Rumantschia fin il temp preschent.
Ord questa perspectiva èsi per exempel interessant d’analisar:
- tge rolla che l’ediziun da funtaunas e monuments da la litteratura rumantscha ha giugà e gioga;
- co che las contribuziuns èn repartidas – areguard lur auturas ed auturs, ma er tematicamain – sin las differentas regiuns rumantschas;
- tge pais che vegn dà als aspects linguistica, litteratura, istorgia, cultura e.a. e co ch’ils accents sa midan en il decurs dal temp;
- tge rolla che las ‹Annalas› e la Societad Retorumantscha han giugà en connex cun l’avischinaziun dals idioms e las differentas emprovas da standardisaziun da la lingua rumantscha.
E l’impurtanza da las ‹Annalas› per la retoromanistica sco tala? Areguard quella concluda Georges Darms a moda vaira pragmatica:
«Gion Deplazes ha scrit a chaschun dal centenari da la SRR davart quellas: «Ei dat buc ina scrutaziun romontscha e grischuna seriusa senza consultar las Annalas. (…)» Quai po bain valair per in dumber restrenschì d’artitgels. Ma pli datiers da la realitad è bain la valitaziun da Jachen Luzzi, president da la SRR a chaschun dal 50avel anniversari da la SRR: «Pür admettand chi ais gnü stampà eir bler ballast, as das-cha dir, cha las Annalas sun ün rich s-chazzi da literatura rumantscha (…)». E quai ch’è ballast per l’in po forsa tuttina anc interessar in auter.»
Precis quest’ultima constataziun po valair sco clav per ina chapientscha cumplessiva da la muntada da las ‹Annalas› – e furma la garanzia ch’i vegn er a valair en avegnir la paina d’adina puspè sfegliar en numers pli vegls. Quai tant pli che l’entir stgazi è accessibel en furma digitala sut www.e-periodica.ch.


text:
Zip drive
El Zip drive a l'è stad un tipo de dischet presentad de Iomega in del 1994. Considerad un mez de memorizazzion medi-volt per l'epoca, in la prima version a l'era de 100 MB, poeu de 250 MB e infin de 750 MB. A inn stad i superfloppy pussee famos e spantegad, ma per el volt cost e l'affidabilità minga trop volta inn stad no boni de sostituì el dischet classegh e cont el rivà di masterizzator CD a bon cost, oltra che i unità USB.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Zip drive


text:
La chatscha da tschiervs è stada spezialmain buna en la Surselva, en il Partenz, en il Grischun Central ed er en la Tumleastga. Là deva quai er fitg blers tschiervs ed i è stà necessari da sajettar quels. En las autras regiuns è la chatscha da tschiervs stada en la media dals ultims onns.
Malgrà che la chatscha è stada buna èsi dentant er quai onn necessari da far ina chatscha supplementara. Cunzunt er perquai ch’il dumber da tschiervs è quest onn extraordinari auts cun 16’000 tschiervs dumbrads la primavaira. Perquai èsi stà necessari da sajettar durant l’entira chatscha bunamain 5000 tschiervs. Quai dumber n’è anc betg cuntanschì, uschia Georg Brosi.
Vis lufs ed urs
Ils chatschaders Grischuns han durant la chatscha er vis bler. Tranter auter lufs e quai en l’entir Grischun. Per il solit saja quai lufs singuls ch’èn en viadi uschia Brosi. Sper quai han chatschaders er vis dus urs, in datiers da Seraplana ed in en la Mesolcina. Pia omadus en la regiun da cunfin cun l’Italia. Tgenins urs che quai è stà e nua ch’els èn uss n'ha Georg Brosi betg pudì dir.


text:
Herzogenbuchsee
Herzogenbuchsee a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.85 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 6766 abitant.
El cumün de Herzogenbuchsee al se tröva a una altitüden de 458 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bettenhausen, Graben, Heimenhausen, Niederönz, Bollodingen, Thörigen, Thunstetten, Seeberg, Aeschi (SO) e Steinhof (SO).
Al prim de ginee del 2008, el cumün de Oberönz l'è staa agregaa al cumün de Herzogenbuchsee.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[2]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ BSG 152.01 / BAG 07-139 Die Justizkommission des Grossen Rats des Kantons Bern (Justice Commission of the High Council of Canton Bern) decision of 16 October 2007. (Todesch) accessed 16 July 2009
- ↑ Herzogenbuchsee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sit ufizial (Todesch)
- Herzogenbuchsee in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Oberönz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Zilavëgna
Zilavegna (nom ufizial: Cilavegna) a l'è on cumun italian, de la region de la Lombardia, en Provincia de Pavia. Al gh'ha 5 568 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 18,0 km² e ona densità de 309 ab./km².
Al cunfìna coi cumun de Albunes, Borgolavezzaro (NO), Gravelòna, Paròna, Tornaco (NO), Vigevan.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
La prima voeulta che el vegn foeura el nòmm de quest paes l'è in del X secol: infatt, in del 911 el re d'Italia Berengrari I l'ha daa al vescov de Pavia el permess de fàgh sù on castell. El loeugh a l'eva ciamaa Cilavinnis. In del 1164 el paes el va sòtta el domini del comun de Pavia (e in del 1250 el vegn nomenaa come Cellavegna). Con tutt el territòri paves el finiss drent al Ducaa de Milan. In del 1743, cont el Contad de Vigeven, l'è ciappaa di Savòia, ma del 1859 l'è tornaa in de la Provincia de Pavia.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Zilavegna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Quælas?
Elg eis la Burella dal’g Sulailg, la splandur, & la chialur.
Schi managias tü chia scho ilg Sulailg sun trais virtudaiulas chiosas, & inmünchia chiosa cun sia eigna operatiun: impertscho trais, vn Sulailg nun spartaiuel: Vschia eir per tal guisa vigna do ad inclyr l’g sacret da la S. Trinitæd, trais persunas, & ün Dieu?
IACHIAM PAPA.
Vna cuorta et christiauna Fvorma três Iachiam Papa, squischô in Puschleef, três Cornelium & Antonium Landuofs. dalg An. 1589.
auuoira salüd & pæsch da Dieu
Pæder três ses filg nos signer
Iesum Christum.
HAuiand eau auaunt uercequaunts ans fat stamper l’g Catechismum (aque, es sco dir, üna araschun da scodün da sia cretta) quæl chi es sto schrit dals barmoers predichians da Chuoira, et da me mis in Arumaunsch, da quæls nun siand plüs auauntmaun, & siand grand bsüng che la giuventüna uigna infurmeda in nossa cretta christiauna, & aggiauüschãd nos hundraiuel Comun et er particuleras persunas, schi hæ eau darchio prais aquaista fadia, & l’g hæ fat stamper. Et bain che saia ün pitschen cudeschet, schi hæ eau imperschò stuuieu bgier imgiurer, et müder par saluêr üna cufgniafla et regüleda fuotscha da scriuer nos launguaick, la quæla nun plescha fuorza er ad alchiüns, l’s quæls ch’eau uules (sch’els saun üna plü ladina) che s’dessen fadia à l’amusser er als oters. Par che, è sto bain ad üni, aque chel blesma, chel imgiura cun diligyntia, ches ueza chel hegia hagieu chiaschun da blasmêr. Et cun tuot chier lettur prain uschia par boen noßa buna uœglia. Et ligia & imprain bain aquaist cudeschet, l’g quæl cun bain chel saia pitschen, schi cuntain el impertschio [p. 3] cuortamang l’s puoncks aque ch’ün Christiaun daia crair, urêr, saluêr, & arguardêr; Las quælas chioses nu sun sulletamang bsügniusas à la giuuentüna, dimperse à scodün, giuuens, & uylgs, à masthchiels & à femnas. Cun tuot udis è als Predichians, sco ad aquels chi sun obliôs par lur uffici, alhura er ad una intyra superiuritæd, da hauair diligyntia & da metter chiüra,


text:
Idrògen
L'idrògeno (del grech hydor, aiva e gennasin, generà) l'è 'n element chìmich. L'è identificàt col sìmbol H e 'l g'ha nömer atòmich Z=1. L'è l'elemeent piö lezér e piö bondànte de l'üniverso (75% de la màsa e 90% del nömer de àtomi), quaze töcc sota fùrma del sò izòtopo sènsa gne 'n neütrù (pròsio).
Cunsideràt come elemènt pùro, e mìa endena quach ótra molécola, el pöl prezentàs en tré fùrme:
- en cundisiù standard, come gas biatòmich (H - H) sènsa culùr e sènsa udùr, fàcil a tacà föch; l'idrògeno gasus el g'ha 'n pónt de ebulisiù de apéna 20.27° K e 'n pónt de füziù de 14.02° K. L'idrògeno gasuus l'è furmàt de du àtomi tacàcc ensèma per mès de 'n ligàm covalènt sèmplice, endoche i dù àtomi i mèt en cümü i sò eletrù;
- en cundisiù de àlta presiù (come se pöl troà endèla part centràla dei pianéti gigàncc) el ciàpa 'n caràter de metàl;
- en cundisiù de presiù bàsa fés (come 'ndèl spàsio deèrt) el pöl pò a ezìster come gas monoatòmich.
L'idrògeno elementàr el g'ha 'na gran emportànsa per l'üniverso 'ntréch, le reasiù de füziù nücleàr che g'ha löch al dedét de le stèle le part de l'idrògeno, per furmà i vari elemèncc piö gréf e complès che vé dòpo endèla tàola periòdica.
L'idrògeno gasùs en cundisiù normài l'è 'na miscéla de dò fùrme diferènte: òrto-idrògeno e pàra-idrògeno che g'ha spin contràre; de sòlet, el 25% de le molécole i è de fùrma pàra, el rèst òrto. le dò fùrme le g'ha caraterìstiche fìziche en bris diferènte (per ezèmpe, el pónt de ebulisiù el càmbia de 0,1 K).
AplicasiùModifega
L'idrògeno l'è dopràt per divèrsi procès indüstriài:
- prudusiù de amonìaca;
- idrogenasiù de gras per l'indüstria alimentàr;
- prudusuù de metanòlo;
- produsiù de àcido clorìdrich;
- carbürant per sèrte tìpi de mutùr;
- en fùrma líquida, endel setùr dei supercundutùr;
CompòsccModifega
Aisebé che l'idrògeno en fùrma molecolàr H2 l'è mìa tat reatìf en cundisiù normài, el fùrma 'na möcia de compòscc co la magiorànsa dei elemèncc chìmich. Se conós miliù de idrocarbür, ma i se 'nzènera mìa per reasiù dirèta del idrògeno elementàr col carbònio. L'idrògeno el pöl furmà compòscc coi elemèncc piö eletronegatìf, compàgn dei alògeni (fluòro, clòro, bròmo, iòdio) o coi calcògeni (osìgeno, sùlfer, selénio); en chèsti compòscc, l'idrògeno el ciàpa 'na càrica parsiàl pusitìva per vìa de la polarità del ligàm covalènt. Quan che 'l se önés al fluòro, al osìgeno o al azòto, l'idrògeno el pöl partecipà endena modalità de ligàm mìa covalènt ciamàt "ligàm idrògeno" o "put de idrògeno", che l'è fondamentàl per la stabilità de tàte molécole biològiche. L'idrògeno el pöl apò furmà compòscc co elemèncc meno eletronegatìf, compagn dei metài o semi-metài, endei quài el ciàpa 'na càrica parsiàl negatìva. Chèsti compòscc i è ciamàcc idrùri.
L'idrògeno el fùrma 'na gran varietà de compòscc col carbònio. En conseguènsa de la prezènsa de chèsti compòscc endei éser vivèncc, chèsti compòscc i è denuminàcc compòscc orgànich; el stüde de le proprietà de chèsti compòscc l'è la finalità de la chìmica orgànica, e 'l stüde del contèst dei organìsmi vivèncc l'è denuminàt Biochìmica. Segónt sèrte definisiù, i compòscc "orgànich" i g'ha bezògn de la prezènsa de carbònio per véser ciamàcc isé ma mìa töcc i compòscc del carbònio i vé cunsideràcc orgànich (per ezèmpe el monòsido de carbònio, o i carbunàcc metàlich.
En quach ezèmpe de compòscc covalèncc importàncc che conté l'idrògeno i è: l'amonìaca (NH3), l'idrazina (N2H4), l'àiva (H2O), e 'l peròsido de idrògeno o àiva osigenàda (H2O2), el sulfuro de idrògeno (H2S), etc.
IzòtopiModifega
L'idrògeno l'è l'ünech elemènt che i sò izòtopi i g'ha nòm diferènt de l'elemènt bàze:
- Pròsio: l'è l'izòtopo piö cümü en natüra; el sò nùcleo l'è furmàt apéna de 'n prutù e nisü neütrù. Isé 'l pròsio el rezülta furmàt de 'n prutù e de 'n eletrù che ghe gìra entùren.
- Deutério (D): el sò nùcleo l'è furmàt de 'n prutù e 'n neütrù. En natüra se 'l tróa endena percetuàl che va del 0,0184 al 0,0082% (IUPAC).
- Trìsio (T): el sò nùcleo l'è furmàt de 'n prutù e du neütrù; l'è sintétich e radioatìf.
- Idrògeno-4: l'è stat sintetizàt per mès del bombardamènt del trìsio con dei nùclei de deutério a àlta velocità; l'è mìa stàbil, e 'l decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 9.93696x10-23 segóncc. El g'ha 'n spin de 2-.
- Idrògeno-5: scuprìt endel 2001, entat che i scensiàcc i éra dré a bombardà 'n àtomo de idrògeno con de ióni gréf. El decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 8.01930x10-23 segóncc.
- Idrògen-6: el decàt per emisiù de neütrù conden perìot de smezamènt de 3.26500-22 seguunt.
- Idrògen-7: creàt endel laboratóre RIKEN (article) en Giapù.
I valuut marcaa cunt # a inn valuur stimaa, minga calculaa sperimentalmeent. Istèss per i valuur de spin.
PerículModifega
L'idrògen al taca fööch cunt facilità; al gréma a l'ària per furmà aqua, e al reagíss de viulénza cunt ul flüòor e ul clòor per furmà idrüür. L'aqua pesànta l'è tòssica per quasi tütt i spéci viveent, anca se ga vöör bévenn tànta.
StòriaModifega
Al paar ca l'idrògen l'è staa preparaa püür per la prima völta dal scénziaa Theophratus Bombastus von Hohenheim, cugnussüü cumè Paracèls, quaand l'à mis'ciaa metàj e àciit; in tütt i modi, al s'è minga curgiüü ca quèll ca l'è vegnüü föra l'era idrògen de bun.
In del 1671 ul Robert Boyle l'à descrivüü la reazziun de dü tuchèj de fèr cunt àcit mòll, ca g'à vüü cumé resültaa idrògen; in del 1776 ul Henry Cavendish a gh'è reüssii cunt mercüri e àcit. Ul Cavendish a l'è staa ul primm ca l'à cunsideraa l'idrògen cumé sustànza e ca l'à capii ca a l'ària al cumenciava a gremàss a furmà aqua. Püssee taart, pròpi per quèla resun chí, ul Lavoisier l'à recugnussüü l'elemeent e l'à ciamaa idrògen.
Ul seguunt isòtup de l'idrògen, ul deütéri, l'è staa descuveert in dii ann '30 del '900 dal chímich Harold C. Urey; la descuvèrta del trízzi, ul tèrz isòtup, l'è vegnüda da lí a un quaj ann.