text:
Val Badia
Splundrun söla strada dla Val Badia
Baldi n’él tres ciamó de chi che tol nostes strades sciöche percursc de gara. Insciö éra ince sozedüda en vëndres ai 19 d’otober incër les 11 danmisdé, canche na porsona al volan de n Porsche potënt gnô da Longega ite cuntra Picolin. Sciöche an sá, n’é les poscibilités da surpassé nia tröpes, mo impó l’á le ciafér vagada plü iadi ince tles y dan les ótes. Insciö ál tlafinada superé l’ambulanza dla Crusc Blancia Alta Badia y orô ciamó passé ia n camion, canche al vëgn decuntra n ël dl post. Por ...
Capolaur "Nia de parora" a La Val
Al é sté na rapresentaziun cun momënc dër soc, cun musighes de livel (orchestra ocajionala) y Cor de dlijia da La Val, döt sot la direziun musicala de Elio Clara. Le maiú aplaus ti vá a na reediziun de na trama vedla duimile agn, zënza tomé tl descritif, y cun na tenjiun nia da crëie canche i valurs che vëgn dant cun parores atoca tla emoziun y tla esperiënza de vignun che ciara pro tl publich.
Cun coreografies, datrai simboliches, datrai decoratives, vëgnel cherié la parüda che i incuntun vigni ...
“Nia de parora” ala pröma
Le toch teatral é na traduziun (cun adatamënt) de “Die Ungetreuen” che l’autur todësch Karl Herbst (1916-2004) á scrit tl 1952. Herbst, do avëi studié teologia, é sté assistënt spiritual tla DDR, cina al 1971, y s’á dagnora dé jö cun tematiches religioses, te sü teatri. La particolarité de “Nia de parora” é le punt de odüda dramaturgich: al ne roda nia incër la figöra de Gejú de Nazareth tles ores che al vëgn mazé söla crusc, mo tles aziuns y reaziuns de sü discepui, che é te n iade arbandoná ...
I 20 agn dl "Rait de San Linert"
Maria Nagler Trebo de Badia se recorda avisa co che al ê nasciü laota le rait di ciavai a Badia. L’idea â ciafé forma tl consëi de ploania, cun le presidënt Iaco Clement. Maria Nagler Trebo: "Siur degan Franz Sottara nes â metü a cör: Fajesse n pinsier por la festa de San Linert! Insciö m’él tomé ite da fá la proposta de na benedisciun di ciavai, por onoré un de nüsc patronns San Linert." Maria Nagler Trebo â nu che la veneraziun de San Linert é dër grana y sota te Bayern, y che al é posć ...
Por n rü plü sigü
Bele l’ann passé á chi dai Rüs - l’inom ofizial é Ofize Sistemaziun di rüs da munt y paralovines ost - metü man da lauré por mëte en segurëza le Rü de Ciadinat a Badia. ”Al é gnü stabilisé le let dl rü tres tlüses de lëgn y ciostuns”, scrí la Provinzia te n comunicat. Iniann ai 10 d’aurí da sëra gnôl indere alarmé i stödafüch de Badia y da La Ila, por fá n intervënt pro le medemo rü. Por gauja dl deleghe dla nëi êl gnü jö na roa, che â mené paltans y pedruns cina te rü, rovan cina dlungia i ...
50 agn de vacanza tl’Alta Badia
Passé la vacanza por 50 agn alalungia tl medemo raiun n’é aldedaincö nia plü na noela da vigni de, tan demanco sce an vëiga che schiadus y escurscionisć ó se ciaré jö tres plü posć incërch y passé vacanzes tres plü cörtes. Ci che fej fora la desfarënzia danter aldedaincö y laota é la sensaziun y condiziun da messëi avëi prescia.
La prescia n’á Bruno y Margaret Koepke da Dortmund mai sintí tan inant da messëi renunzié da gní ann por ann dla Val Badia. Y sëgn sce ai ciara zoruch él bëgn mez secul ...
Desdit le referat "Ma scüfs por ciasarines?"
Le laur de ciasa vëgn tres ciamó araté n laur dles ëres, sciöche ince l’educaziun di mituns y la cura dles porsones atempades. Chësc laur ne vëgn mai paié da degügn, mo al é la fondamënta dl’esistënza de vignun y ince dla sozieté. Implü vá les ëres ince ciamó a lauré.
La tematica é atuala y sintida te tröpes families, y gnará tratada dessigü te na ocajiun plü inant!
Mareo tol demez les ciampanes y baraches dal refodam
Dai pröms d’agost incá él a desposiziun dla jënt dl comun de Mareo n zënter de reziclaje nü, tl raiun produtif Ciamaor, daite d’Al Plan. Tl zënter án la poscibilité da dé jö y despartí de vigni sort de ciomënt che n’ê denant nia: dlungia cartun, papier, spidl y bossi, pón sëgn danter l’ater ince dé jö refodam grou, lignan, ciomënt da tosser o tetrapak - por nen nominé n valgügn. N sorvisc d’öga por la popolaziun. Sëgn á la Junta marora tut la dezijiun da fá n vare inant, chël da tó demez cun la ...
Rondel por le Supertip a Bornech
I laurs dess mëte man d’aisciöda dl 2019. Le rondel ará n diameter de 28 metri, la strada incëría sará 8 metri leria. Na spana dla strada atuala SP40 lungia 300 metri sará interessada dai laurs. Ince a n marciapisc él gnü ponsé tla proietaziun.
I cosć por la Provinzia sará de 1,4 miliuns Euro. Le Comun da San Laurënz fajará ia les pratiches por l’esproriaziun di terac.
I jogn ciafa na ciasa sön Börz
La Ütia de Pütia é na strotöra sön le ju de Börz, che é da 49 agn incá tla proprieté dla Cöra da Balsan, che l’â metüda a desposiziuns por grups desco minis o schires joniles, por passé valgügn dis te munt. Incö n’é la ütia indere nia plü tles mius condiziuns y ara adora n ressanamënt. Val’ podess sëgn defata se mudé, deache ai 8 d’otober él gnü fat n vare storich: ian Funes él gnü tigní na sentada danter rapresentanc dla Cöra da Balsan y le Sorvisc ai Jogn Val Badia. Deache la ütia é sön ...
Corvara: Desgrazia tla Val Scüra
La desgrazia é sozedüda en mertesc ai 9 d’otober domisdé. Püch dan les 16:00 gnôl alarmé l’Aiüt Alpinisć Alta Badia, por na desgrazia sozedüda a n basejumper de 27 agn. Le jonn di Paisc Basc ê jü cun compagns sön Sassongher, por se sciuré dala piza de I Fulminanti jö cuntra Val Scüra. Indere é le salt jü stort: le jonn á pordü le control y é splundré jö por Val Scüra. Por ël n’él plü sté nia da nen fá. Atira á pié le jore l’elicoter dl Aiüt Alpin Dolomites, che á impröma messü ciafé fora olache ...
Le potenzial dl isté
L’isté tles Dolomites á n potenzial che crësc da ann a ann. I dac dl’Assoziaziun Turistica a Corvara mostra sö che les presënzes da ma a agost é stades dl 2014 indöt 270.871, dl 2015 en total 299.728, dl 2016 indöt 329.101, dl 2017 bele 338.940 y en chësc ann 344.662.
(foto: alex moling)
Deplü tla Usc stampada che vëgn fora en vëndres!
STOP ai motors iten Antersasc
N grup de porsones á ciafé straufunghes ai 4 d’otober tla Val de Antersasc tles vijinanzes de Crëp dales Dodesc tratan che ai fajô motocross. Insciö él la forestala y i carabiniers che é intergnüs porvia che al n’ê nia gnü respeté la proibiziun dla zircolaziun te zones sot a sconanza y por le drumblamënt fat. Le diretur dl Ispetorat dla forestala da Bornech, Silvester Regele, comunichëia l’intervënt dla forestala adöm cun i carabiniers dla val Badia. “Ince sce ...
Le monn adora "ressonanza"
Te na conferënza tocia y plëna de interessá gnüs dal paisc, y ince da plü posć y valades de Südtirol y da foradecá, á Hartmut Rosa, dër conesciü sciöche soziologh che ti ciara ai aspec dla vita moderna, y professur dla Université de Jena (Germania) sciöche ince diretur dl Max-Weber-Kolleg a Erfurt, tigní n referat de n’ora söl tema "Ciodí che i arpizun crëps y i jun tl museum". Hartmut Rosa nes descrí n monn de vita ozidentala plëna de prescia y stress, fata de na "lista cuotidiana" che ne ...
Les "viles" ales gares de Copa dl Monn
Les trëi novités á inom Red Bull Energy Lounge, Les Viles di Blizzard-Tecnica y Gran Risa Style. Düc chisc trëi punc cardinai tl program dles gares tin cunt dl moto promozional che l’ABB ó mëte en at.
La lounge Red Bull gnará realisada tl frabicat plü dlungia al travert, cun na gran terassa olache an podará odëi te n post privilegé les gares y döt ci che suzed tl raiun dl travert. Tla lounge instëssa ará i ghesć la poscibilité da odëi y incunté i atlec da gara.
Ince les viles gnará tematisades ...
Al Plan: aspetan l’urt de scolina
Bele l’ann passé da d’aisciöda á le Comun de Mareo invié ia i laurs por arjigné danü la plaza dles scores, olache al dess garaté ince n ciamp dal palé, plü sperses vërdes, sperses por i mëndri da salté y soghé y nia inultima n garasc sot tera ite, por impormëte da tó demez düc i auti dan les scores. Cis tl pröm él sté dificoltés da frabiché, deache le terac é raité jö, cun lapró ince na pert dl urt de scolina. Chësc á comporté che la scolina d’Al Plan é romagnüda döt l’ann de scora 2017/18 ...
Tru dla roda? ”Tla Val Badia n’án mai mostré interes!”
En chësc de á Igor Tavella de Badia metü sön so profil Facebook n video olache al pedalëia sön le tru dla roda de Puster. Al röia pro na tofla che sëgna insciö: passa 50 mile ziclisć él passé ma iniann. Lapró na tofla cun la rëi de trus dla roda: da Bornech cina sö Toblach y inant a Cortina, o jö cuntra Porsenú y sö cina söl Prener. Ci che mancia: la Val Badia. Nosta valada ne n’á dötaorela degun tru dla roda che la coliëies cun Puster, mo gnanca n tru danter i paisc, sc’i tolun fora le toch ...
I 90 agn de Franz Vittur
Indoman, en San Francësch, complësc Franz Vittur 90 agn. Nasciü dl 1928 a Badia, ál fat la matura da maester atira do la Vera, dl 1946. Dl 1955 s’ál laureé de filosofia y pedagogia al’Université de Firenze. Dl 1962 ál fat l’ejam de concurs da diretur de scora a Roma, dl 1975 chël de concurs da ispetur de scora. Maester él sté a Badia dal 1946 al 1958, spo deventôl diretur dles scores elementares dla Val Badia dal 1958 al 1975 (ala pert cun les scores elementares de Gherdëba dal 1966 al 1970). ...
Y sce al vardess sön munt?
I stödafüch vëgn aldedaincö cherdá por de vigni sort de intervënc. Por la maiú pert él aldedaincö intervënc tecnics, mo nasciüs ési suradöt por salté ite tl caje de medefüch. Por ester arjigná tles situaziuns plü desvalies mësson sambëgn tres indô porvé y s’eserzité. Ai 22 de setëmber á i Stüdafüch da La Ila fat na proa particolara, te chëra che al é gnü simulé n medefüch tla ütia de Gherdenacia. Por desfiré chësc intervënt particolar án ince messü cherdé adalerch le joler, che á impröma condüt ...
La jënt dla valada podará dí la süa
La "Eurac Research - Center for Advanced Studies" cun le coordinadú Gerhard Vanzi é tl laur da laoré fora na analisa di potenziai strategics dla destinaziun turistica Val Badia y so svilup, tres tl lian danter turism y agricoltöra/contrada. Al dess gní a löm a fin dl proiet sciöche resultat na prospetiva economica y soziala dl raiun de vita y vacanza.
Le proiet "Svilup sostenibl dl habitat y dl turism Val Badia" é gnü metü en pe sön iniziativa di Comuns de Corvara, Badia, La Val, San Martin de ...


c: text/html

text:
Concert dalla ludeivla musica da Sedrun
Biala variaziun porscha la humoresca «Il niev Capellmeister» en dus acts. Igl ei quei propi ina producziun per musicants e veramein daus da quels cun tschaffen e slontsch.
Igl auditori po rir da cor cun la sligiaziun dil «problem» preparada dil musicant malizius, che scatscha a ses collegas l’ambiziun e las queidas da baghiar castials en l’aria cun mirar senza basegns sur la «seiv» dell’atgna vischnaunca ora.
Igl enconuschent, nunstunclenteivel regissur da Rueras, Sigisbert Giossi, ha propi capiu da dar al tochet la fuorma pusseivla sin la tribuna stilisada.
GR 1969

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La nova lingia vegn a colliar il chantun Turitg cun il chantun Argovia da las vischnancas sanester da la Limmat cun la lingia S existenta. En tut custa il project 755 milliuns francs. 35% dals custs da construcziun surpiglia la Confederaziun.
In cler gea per la «Limmattalbahn» - danor dal Limmattal
219'738 votantas e votants han vuschà gea, 121'199 na. La participaziun munta a 39,7%. En las regiuns pertutgadas ha il project dentant fatg naufragi: tuttas 8 vischnancas dal Limmattal han refusà la contribuziun dal chantun.
Percunter è il project incontestà en il chantun Argovia. Il Cussegl grond da l’Argovia aveva beneventà la contribuziun chantunala da stgars 180 milliuns francs.
Project cun 27 fermadas duai esser terminà il 2022
Enfin il 2019 duai in'emprim sectur da la nova lingia tranter Turitg-Farbhof e Schlieren Geissweid èsser a fin. L'ulteriura part fin Killwangen en l'Argovia vegn stgaffida fin l'onn 2022. Per lung dal tschancun da 13 kilometers èn planisadas 27 fermadas.
RR novitads 16:00


text:
Scores elementares ladines: Iscriziuns cina ai 19 de jená
Les iscriziuns ala pröma classa dla scora elementara por l’ann de scora 2018/2019 é da fá cina ala fin de jená dl 2018.
Les iscriziuns ala pröma classa dles scores elementares dles valades ladines por l’ann 2018/19 mëss gní fates cina ai 19 de jená dl 2018.
Al mëss gní scrit ite dötes les mitans y düc i mituns che complësc sis agn cina ai 31 de agost dl 2018. Implü él ince poscibl da scrí ite les mitans y i mituns ala pröma classa dla scora elementara, che fajará i sis agn cina ai 30 de aurí dl ann scolastich de referimënt.
Les iscriziuns spo ales classes do la pröma vëgn fates te na manira automatica. Les iscriziuns online é davertes dai 08 de jená cina ai 19 de jená dl 2018 por la pröma tlassa dla scora elementara de Gherdëna y Badia por l’ann de scora 2018/19.
Por plü informaziuns: http://www.reizivica.bz.it/la/sorvisc/sorvisc-categories.asp?utm_source=buergernetz&utm_medium=homeboxleft&utm_campaign=deutsch&bnsvf_svid=1029604
L’iscriziun pó ince ti gní menada ala scora competënta sön papier. Chiló se tratera da se tigní ai termins che la direziun scolastica competënta dá dant a livel raional. L’iscriziun ales atres classes dla scora elementara y ala scora mesana vëgn fata d’ofize.
Ince por l’iscriziun ala pröma classa dles scores elementares todësces y talianes vel i medemi termins y la medema prozedöra d’iscriziun.
USP


text:
Geologia
Les Dolomites
Formaziun y scoverta
Metü man àra cun n tòch de pera. Sön n iade tres la Val dl Isarch ciafa le naturalist franzesc Déodat de Dolomieu l'ann 1789 n mineral de cialc cun carateristiches chimiches nia ciamò conesciüdes. Al mineral ti vëgnel spo dè l'inom de chël che l'à ciafè: Dolomit. Mineralogs y geologs da döt le monn ti va dô ales pedies de Dolomieu. Ai stüdia i crëps, ric de corëc y che é sciöche n liber ilustré sura la storia dla tera, y ti dà spo l'inom de "Dolomites".
Corëć
Indicadus dl'etè dla tera
Les Dolomites ascogn n tesur geologich enorm: resc petrificà de tiers y plantes, che à vit te n gran mer originar dan cënc de miliuns d'agn, plantes y tiers che é morc y spo arsis söl funz dl mer. Te tröc miliuns d'agn à sü resc petrificà - i corëc - formè de gran stratificaziuns de cënc de metri. Na gran pert dles Dolomites é fata de chëstes sedimentaziuns dla vita da plüdadî.
Tratan miliuns d'agn à les forzes straordinares dla natöra alzè sö le funz dl mer: porchël ciàfon cinamai söles pizes plü altes de nüsc crëps i resc de tiers dl mer. I sedimënc di crëps dolomitics ti assomëia a n'ora prezisa dla storia dla tera. Vigni meter dà informaziuns sura i vari de svilup dla vita tl mer y söla tera, sura i mudamënc dl tlima, sciöche ince sura i prozesc geologics antergnüs tartan les epoches geologiches desvalies.


text:
Attrazione fatale
Attrazione fatale (Atrasiòṅ fatàla) 'l è 'n film dramàtic dal 1987 'd Adrian Lyne. In c'l an lè 'l è stâ al più grôs sucès a i budghèṅ di cìnema in tut al mónd e al secónd in di Stat Unî. 'L è anc stâ numinâ par vìnsar siē Prèmi Òscar ma al n à pò fat sù gnint.
Custâ quatórdas migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à purtâ a cà da piò ad tarśènt-vint.
Sunt
Dan Gallagher (Michael Douglas) al gh'à quarànt'an e al fà 'l avucàt a New York. Al gh'à na mujér ch'a gh vōl bèṅ, la Beth (Anne Archer), e na putìna ad siē an, l’Ellen (Ellen Hamilton Latzen). Un dè al cgnós l’Alex Forrest (Glenn Close), avucàt anca lē, e dòp avér-ag pasâ na giurnàta insém, ad nòt al gh và anc a lèt méntar sò mujér la s cata in campàggna da i sò genitōr. Al dè dòp Dan al decìd ad turnàr a cà da i suo ma l’Alex la n vōl minga, la gh cuntàva dimóndi, la 'l vōl par lē e la n ś mét mia 'l cōr in paś. Al prim quèl ch'la fà dòp èsar stada mulàda, ma lò al vliva invéci sōl far na ciuladìna, 'l è qvél ad tajàr-'s al véni. Dan al la juta miténd-ag soquànti fasōli a i pōls e pò al s in và dabòṅ, sprand ad daśmindgàr-'s incòsa e in présia. Ma a n è minga acsè fàcil, la dóna la taca a ciamàr-al dapartùt, a cà e in ufìsi, a tuti gl'óri dal dè e dla nòt.
A n psénd-an piò ad lē, Dan al decìd ad véd'r-la par l'ultma vòlta par mét'r i quèi in ciàr. L’Alex la gh diś ch'la gh vōl bèṅ dimóndi, ch'la n pōl minga far sénsa 'd lò e ch'la spèta 'n putèṅ. Dan, ch'al gh'à bèla na famìja e 'l è sōl quàl lè ch'al vōl, al gh śibìs 'd aburtìr ma a n gh'è vèrs, l’Alex la dvénta incóra più pēśa sèg e, faghénd finta 'd ès'r interesàda a cumpàr la cà che lò 'l iva mis da véndar, la s fà dar al sò nùmar ad telèfun da sò mujér.
In cal méntar Dan al spatìna cun la sò famìja in na cà in campàggna ma l’Alex la n mòla briśa: prima la stramna d'l àcid insìma a la sò màchina e pò la gh fà catàr na caséta vìddeo in dua la gh dmanda par piaśēr ad turnàr sèg, ad far al pàd'r ad sò fiōl, a tgnir-'s in a mènt i mumènt bèi pasâ a lèt insém. Subìt però la sò vōś dólsa la càmbia in arlìa, la gh diś ch'la 'l òdia, che lò al s cumpòrta acsè sōl parchè al n vōl minga bèṅ a cal dóni. A s véd acsè ch'l’Alex la gh'à di prubléma in dla tèsta, ch'la gh'à 'n caràtar borderline, ch'la càmbia 'd umōr da spés. Dan al và da la pulisìa ma lōr i n pōlan far gnint parchè a n gh'è minga dal próvi cónt'r ad lē.
Un dè, mént'r i Gallagher i èṅ fóra, l’Alex la s insfìls' in cà e la cópa 'l cunèṅ dumèstic che Dan 'l iva rigalâ a sò fiōla. Cuma s'a n fus minga abàsta, la dóna la mét sù la pgnata cun la pòvra bèstia dèntar. Quànd l’Ellen la 'l véd aròst la siga e la piànś. Sōl in alóra Dan al s decìd ad cuntàr incòsa a sò mujér. Prima 'd andàr via 'd cà, lò al telèfuna a l’Alex par dir-ag che la Beth adès la sà tut. Prima che sò marè al méta śò la curnéta, lē la mét in s'l avìś l'amànta dgénd-ag che se sōl la próa a davśinàr-as da cla banda, lē la la cópa, ch'la gh pōl cuntàr-'g insìma.
L’Alex la decìd alóra ad dar séguit a 'n sò tragatèṅ, qvél ad purtàr via l’Ellen śibénd-ag 'd andàr a 'l luna park sèg.


text:
Röschenz
schenz a l'è un cumün svizzer del distret de Laufen, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.07 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 1814 abitant.
El cumün de schenz al se tröva a una altitüden de 450 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Burg im Leimental, Dittingen, Kleinlützel (SO), Laufen, Liesberg e Metzerlen-Mariastein (SO). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Galeria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Els èn er da buna veglia en vista da la stagiun da stad ch’è per blers la stagiun principala a Cuira. La statistica mussa ch’i ha dà il schaner da quest onn 11’345 pernottaziuns a Cuira. Quai èn prest 1’000 dapli che l’onn passà.
Disturbar per plaschair!
Hoteliers da tut la Svizra han dumengia ils 15 da mars avert lur portas a chaschun da l’acziun Please disturb. Responsabla per l’acziun è l’associaziun da branscha hotelleriesuisse.
En il Grischun han radund 47 hotels avert lur portas, a Cuira tschintg hotels. Nagins hotels èn sa participads en la Cadì, en Val Alvra ed en il Surses. Tenor il president da hotelleriesuisse Andreas Züllig mancan en questas regiuns ils president regiunals da l’associaziun che avessan savì organisar l’acziun Please disturb.


text:
Netstal
Netstal a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.63 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una pupulaziun de 2875 abitant.
El cumün de Netstal al se tröva a una altitüden de 464 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ennenda, Glaruna, Mollis, Näfels, Riedern.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Netstal l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1289 giamò propi col nom de Netstal.[1]
L'andament storegh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi de suta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Netstal su Wikimedia Commons


text:
-
«Babulins»
App per uffants che vulan emprender pleds rumantschs a moda simpla e divertenta.
-
Bacterias
Ellas èn sin noss corp ed en noss corp ed insumma – senza ellas na marscha nagut: las bacterias. Tge funcziun han ellas?
-
Budissem
Il budissem è naschì avant 2500 onns en l’India or dal hinduissem.
-
Burj Khalifa - pli aut bajetg dal mund
Il pli grond bajetg dal mund sa chatta a Dubai. Il sgrattatschiel cun il num Burj Khalifa è 828 meters auts.
-
Bulieus e lur funcziun
En noss guauds ves’ins bleras sorts bulieus che creschan. Tschertas sorts èn tissientadas. Tge fa il tissi cun l'uman?
-
Buccarias
Il matg levan las buccarias or dal sien d’enviern e sgolan da planta per magliar feglia.
-
Brasilia
La Brasilia è ina terra immens gronda cun bleras chaussas singularas e fascinantas. Ma i dat era blers problems.
-
Bovas
L’entschatta da zercladur 2012 ha ina bova chaschunà interrupziuns sin la lingia da viafier tar Gurtnellen.
-
Bobera
Sin la bobera da l’Olympia Bobrun a San Murezzan/Schlarigna van ils pilots cun 130 km l’ura.
-
Black Box da l'aviun
Sch'in aviun croda vul ins savair pertge che quai è capità. Perquai dovr'ins ina Black Box.
-
Bitcoin
La munaida digitala bitcoin vegn duvrada pli e pli bler. Ma co funcziuna la munaida bitcoin?
-
Biatlon
Il biatlon è ina maschaida da dus sports: passlung e sajettar. En tut datti sis differentas disciplinas.
-
Bhutan
Ils pajais guardan oravant tut ch’i giaja bain cun l’economia. Damai guardan tuts d’adina survegnir dapli daners.
-
Berlin e ses mir
La nova vita da la Germania – il mir da Berlin è crudà avant 25 onns.
-
Bartga electrica
La nova bartga electrica da la firma ECOnovis va pli spert e pli ditg che autras bartgas electricas enconuschentas.
-
Bancas svizras e lur secret
Sin l'entir mund èn las bancas svizras insatge spezial pervi dal secret da banca. Mo tgè è il secret da banca?
-
Ballun ad aria chauda
Senza roturs, benzin ed alas, quai è per blers propi il siemi da sgular.
-
Ballape
L'istorgia da la pli impurtanta chaussa secundara dal mund - il ballape.


text:
Orlik è uschia successur da Christian Stucki ch’era l’onn passà daventà lutgader da l’onn suenter ch’il retg Matthias Sempach aveva gudagnà trais giadas en seria quest titel.
Ina stagiun plain success
Armon Orlik ha merità il titel sco lutgader da l’onn grazia ad in’enorma constanza durant la stagiun nua ch’el ha gudagnà gist sis festas da lutga.
Plinavant ha el demonstrà sia classa a la festa federala da lutga ad Estavayer: Là ha el cuntanschì la lutga finala, la quala el ha dentant pers cunter il Bernais Matthias Glarner.
Premis per il pli grond sigl e per il meglier giuven
Armon Orlik terminescha la stagiun sco numer 1. El ha en tut gudagnà 51 puncts, 10 puncts dapli che Matthias Sempach e 14 puncts dapli che Christian Schuler. La laudatio per Orlik a la notg da lutga a Rheinfelden ha tegnì ses trenader ed anteriur lutgader Reto Attenhofer da Flem.
Ulteriurs premis èn ids al Bernais Remo Käser. El è il lutgader ch’ha durant il 2016 fatg il pli grond sigl enavon. Samuel Giger dal chantun Turgovia è vegnì onurà sco meglier giuven da l’onn. Giger, ch’ha be 18 onns, è schizunt stà classà sco in dals tschintg megliers lutgaders insumma da l’ultima stagiun.
RR Sportissimo 17:00


text:
A Tschuppina a l'ur dal vitg da Breil encunter la plazza da Golf, sa chatta l’exposiziun da biestga da la Cadi. Ina culissa magnifica encunter il pez Tumpiv e là vegn elegida la miss «Tumpiv».
Ord 76 vatgas e gianitschas è la gianitscha da Gaudenz Cathomen la «Cadonau's Fantastiv Joly» vegnida elegida la sonda vargada sco miss Tumpiv.
A Breil vegn l’exposiziun festivada sco ina festa populara, pur e betg purs èn sin il plaz ed i vegn gentà e fatg viva. En il rintg vala be il parairi dals experts, ordadora il rintg vala quai che plascha.
RR actualitad 07:00


text:
Per Gino Caviezel na mida quai dentant betg bler. Il squitsch entras las medias saja in pau pli gronds, el sez emprovia dentant da restar lucs e sa concentrar sin la cursa. Per la giuvna equipa saja la finamira dentant betg plazs da podest, mabain a l’entschatta anc plazs tranter ils emprims 10.
La stagiun da ski alpin cumenza sonda ils 24. d'october a las 09:30 cun il slalom gigant da las dunnas. Ils umens partan medemamain ad in slalom gigant, quai la dumengia ils 25. d'october a las 09:30.
Naziunal/Internaziunal Gino Caviezel il nov numer 1 en l'equipa da slalom gigant
Las cursas da skis da la cuppa mundiala cumenzan sco ils ultims onns a Sölden en l'Austria. Tar ils umens manca Carlo Janka pervi da problems cun il dies. Uss è in auter Grischun Gino Caviezel nov numer 1 en l'equipa da slalom gigant Svizra.
Per Gino Caviezel na mida quai dentant betg bler. Il squitsch entras las medias saja in pau pli gronds, el sez emprovia dentant da restar lucs e sa concentrar sin la cursa. Per la giuvna equipa saja la finamira dentant betg plazs da podest, mabain a l’entschatta anc plazs tranter ils emprims 10.


text:
L'absint u l'alcohol ch'era scumandà per 100 onns
- Dumengia, 18.3.2018, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 18.3.2018, 12:45, RTR
L'absint è en il 19avel tschientaner stà fitg enconuschent en las regiuns dal Giura ed en la Frantscha.
La glieud aveva gugent il gust d'ervas, da finotg ed anis. Ed igl aveva er num, che la bavronda saja buna cunter bleras malsognas.
Cun la popularitad ha dentant er cumenzà il commerzi d'absint da qualitad mediocra. E bainbaud aveva la bavronda il resun d'esser in tissi per ils consuments: La glieud vegniva sturna, sch'ella baveva memia bler absint. Era quai propi uschia u eran ils viticulturs forsa schiglius sin il success da la «diala verda»?
En mintga cas è l'absint vegnì scumandà per circa 100 onns. Ozendi pon ins puspè cumprar e producir absint. Las controllas garanteschan dentant ch'il consum saja segir.


text:
Filippo Lombardi, il schef da fracziun dal PCD, ha annunzià en il radio romand RTS ch'el veglia inoltrar en la sessiun da mars ina cuntraproposta a l'iniziativa da ses agen parti. Il midament fiss, d’introducir ina definiziun da lètg, che resguardass era partenadis registrads. Ma pertge precis quest midament?
La finamira centrala da "l'iniziativa cunter il chasti da la maridaglia" dal PCD è in’autra e fitg simpla: “In pèr maridà na dess betg pli pajar dapli taglias che in pèr nun-maridà”, declera Stefan Engler, cusseglier dals stadis e president da la PCD Grischun.
Dapi che l'iniziativa vegn tractada en il parlament federal dattan da discutar oravant tut passaschas lateralas dal text d'iniziativa. Uschia per exempel la definiziun tge ch'ina lètg è insumma. È quai propi exclusivamain ina "cuminanza da vita tranter um e dunna"? Questa definiziun na fa betg vegnir las ventgaquatter be ad organisaziuns per ils dretgs dad omosexuals.
Suenter ch'il Cussegl naziunal ha sbittà l'iniziativa e lantschà ina cuntraproposta or da tals motivs gia il december passà, datti uss la medema discussiun en las cumissiuns dal Cussegl dals chantuns.
Stefan Engler da sia vart è anc adina persvas che lur definiziun da la lètg na saja betg spezialmain conservativa, anzi correspundia quella a la chapientscha d’ina maioritad dal pievel. Per augmentar la schanza che la finamira centrala da "l'iniziativa cunter il chasti da la maridaglia" na va betg per las assas giu pervi da questa definiziun, saja strategicamain legitim da far ina cuntraproposta, di Stefan Engler.
I na sa tractia betg d'ina midada da valurs che la PCD exequescha qua, ma d'in pass furber per "finalmain pudair discutar davart il tema central da l'iniziativa", sco quai ch' ils exponents da la PCD decleran.
“A la fin dess pudair vuschar il pievel sch' el vul abolir il chasti da maridaglia u betg”, di Filippo Lombardi, “e betg sche la lètg saja ina cuminanza tranter um e dunna u tranter um ed um u tranter dunna e dunna.” Era schi saja atipic da lantschar ina cuntraproposta per l'atgn'iniziativa, mintgatant saja da curreger las discussiuns cun in cumpromiss, di Lombardi.
Il Cussegl federal ha la PCD cun ni senza cuntraproposta dal rest gia da sia vart. Il pievel po vuschar davart il project da votaziun definitiv il pli baud l'onn che vegn.
La cuntraproposta che Filippo Lombardi fa quint d’inoltrar, è anc adina pli datiers al text da l’iniziativa original. La cuntraproposta ch'è vegnida fatga dal Cussegl naziunal il december passà, na stritga be la definiziun da la lètg, ma integrescha era la pussibilità d’in’imposiziun da taglia individuala.


text:
Pyeongchang 2018 Podladtchikov dat forfait
Pervi da las consequenzas da ses accident als X-Games na po Iouri Podlatchikov betg far part als gieus olimpics. El è stà ina da las schanzas grondas da la Svizra sin ina medaglia.
Per il team da snowboard è il forfait da Iouri Podlatchikov ina schleppa. Ils 28 da schaner era el crudà als X-Games dad Aspen en ils Stadis Unids. Per la qualificaziun dals gieus olimpics a Pyeongchang, ils 13 da favrer ha el ussa declerà forfait. La squassada dal tscharvè ch'el ha survegnì chaschuna anc adina memia gronds problems ad el.
RR novitads 10:00


text:
Ils adherents vulan gidar cun la lescha nova a pèrs cun malsognas geneticas u ch'han problems da survegnir uffants. Ils adversaris teman che la lescha saja in emprim pass en direcziun da la selecziun da la vita ed in'intervenziun en la stgaffiziun da Dieu.
Na, quai n’è betg in «Déjà-vu»
Gia avant in onn avain nus debattà davart la medischina da reproducziun. En ina votaziun han lura passa 60 pertschient da las votantas e dals votants ditg gea a l’artitgel constituziunal concernent la medischina da reproducziun e la tecnologia da gens tar carstgauns.
Cun quella decisiun è vegnida creada la premissa per la diagnostica da preimplantaziun. Oz scumonda la lescha quella. Ils 5 da zercladur decidin nus en chaussa.
Tar la diagnostica da preimplataziun vegnan ils gens d'ina cella d'ov ch'è vegnida fructifitgada artifizialmain intercurì avant ch'ella vegn implantada en l’uterus da la dunna. La lescha nova lubescha la diagnostica da preimplantaziun mo en dus cas.
- Per pèrs che savessan dar vinavant a lur uffants ina greva malsogna.Tar els duai esser lubì d'intercurir ils embrios e da selecziunar in tal che na porta betg il defect genetic. Uschia po quai pèr survegnir in uffant che n'è betg pertutgà da la malsogna ertaivla dals geniturs.
- Er pèrs che na pon betg survegnir uffants sin via natirala duain pudair profitar da la diagnostica da preimplantaziun.
Questa lescha dettia a tals pèrs la pussaivladad da reducir las grevezzas dal tractament e da render quel era pli segir per las mammas ed ils uffants, di la cussegliera naziunala socialdemocrata Min Li Marti da Turitg. «Blers renunzian sin uffants ni van en l’exteriur. Cun la lescha nova avessan els la pussaivladad da far quai sut cundiziuns segiras en Svizra.»
Betg far ils medems sbagls
La Svizra na stoppia dentant betg suandar l'exteriur e far ils medems sbagls, recloma cussegliera naziunala Marianne Streiff da la Partida evangelica da la Svizra. «I vegn adina a dar glieud che van en l’exteriur. Mo quai n’è anc ditg betg ina raschun da crear ina lescha svizra che pussibilitescha da laschar fat examinaziuns e tests che nus na pudain betg controllar.»
Ultra da quai giaja la lescha era bler memia lunsch. La proposta dal Cussegl federal haja lubì la diagnostica da preimplantaziun mo per pèrs cun ina greva malsogna genetica.
Quai che vala per legums duai er valair per uffants
Cunter la lescha nova è era il cusseglier naziunal cristiandemocrat Christian Lohr. Quai che vali per ils legums, numnadamain nagins experiments genetics, stoppia era valair per ils uffants. «Jau na vi nagin sistem da selecziun indegn d’in uman che furma la basa per selecziunar tranter degn e na betg degn da viver, che nus giugain Dieu.
Scumandà da selecziunar
Quai na vegni era betg ad esser il cas, respunda Min Li Marti. La lescha scumondi claramain da selecziunar las cellas tenor la schlattaina, la colur dals chavels ni dals egls ni tenor auters criteris.
Cun la lescha sappian ins dentant reducir las ristgas per las mammas ed impedir gravidanzas sin emprova. «Oz ston quellas dunnas simplamain spetgar. E forsa audan ellas en la 11avla emna da la gravidanza che l’uffant patescha da quella malsogna nuncurabla e sa decidan lura cun cor grev da laschar far in abort. I fiss bler pli simpel sch’ellas na stuessan betg far atras quai e pudessan far ils tests gia avant.»
Effect problematic
Mo gist quai mussia che la lescha per la diagnostica da preimplantaziun haja l'effect da definir tge che saja giavischà e tge che stoppia vegnir eliminà, è la cussegliera naziunala verda Christine Häsler persvadida.
«Jau sun mamma d'ina figlia cun in impediment spiertal e jau enconusch e ves adina puspè tge valita che persunas cun impediments han per nossa societad. Ed i è ina dumonda etica fitg profunda sche nus cumenzain da discurrer da vita ch’è degn da viver e da vita che n’è betg degn da viver. Gist quai faschessan nus cun questa lescha davart la medischina da reproducziun. Per mai fiss quai fitg difficil.»
Betg cunter persunas cun impediments
La lescha na saja betg drizzada cunter persunas cun impediments, sa defenda la cussegliera naziunala cristiandemocrata Ruth Humbel. I saja l'obligaziun da la politica da sustegnair geniturs cun uffants cun impediments e da pussibilitar ad els ina vita cun ils medems dretgs sco ils uffants senza impediments. Qua giaja dentant per ina decisiun privata dals geniturs.
«Dapi il 2002 exista en Svizra la pussaivladad legala per in’interrupziun terminada da la gravidanza nua che dunnas ni geniturs pon decider sch’els possian viver cun in uffant ni era cun in uffant cun impediments. E quai è lura la decisiun persunala sch’els vulan nizzegiar las pussaivladads medicinalas.
Tenor ella giaja per la dumonda sch'ins dastga far ils tests avant che las cellas d'ov fructifitgadas vegnan implantadas u pir cura che l’embrio è gia 11 emnas vegls.


text:
Inhalt
Naziunal/Internaziunal
-
Il HCD perda è ruschna sin plazza 3
Sconfitta per il HCD durant l’emprima partida da la fin d’emna encunter ils ZSC Lions. Il HCD manava anc curt avant la fin ma alura han ils Grischuns dà ord maun la partida. En la 49avla runda èn uss tut las plazzas da playoff cleras.
Fin curt avant la fin manava il HCD anc il gieu encunter il Z. En las davosas 66 secundas da la partida ha il HCD dentant dat or da maun la victoria e pers la fin finala cun 5:6. Perquai che Genevra ha gudogna la partida encunter Friburg croda il HCD sin plazza 3 da la tabella. Gia damaun ha Tavau la schanza da puspè conquistar enavos la segunda plazza cunter il ZSC a Turitg.
SC Berna cuntanscha playoffs
Per l’SC Berna è la saira stada in success. En la partida cunter Losanna gudogna l’equipa da la chapitala cun 3:2. L’avantatg è sulet 3 puncts sin Losanna ma la differenza da gols discurra per l’SC Berna. Er ils Kloten Flyers giogan els playoffs. Cunter ils SCL Tigers gudognan ils Flyers cun 5:3.
RR novitads 23:00
Hockey: gieus da la liga naziunala A ils 26-02-2016
Hockey: Classament liga naziunala A (stan 26-02-2016)


text:
Svilup regiunal
La regiun Engiadina Bassa/Val Müstair ha, cun l'elavuraziun da "l'agenda 2030", s-chaffi ün instrumaint strategic chi cumpiglia ils seguaints böts:
- Promouver ün'ota qualità da viver
- Mantegner attractività dal lö
- Colliar la sporta turistica
- Instituziuns da scolaziun confuormas al temp
- Contuorn innovativ e cuortas vias da decisiun
- S-chaffir bunas premissas per renovaziuns d'interpraisas
- Bunas sportas da temp liber e da cultura
- Profilar la regiun da sandà
- Strategia da comunicaziun activa
- Politica da planisaziun activa
- Rinforzar la collavuraziun sül chomp interregiunal e sur il cunfin
Il svilup regiunal Engiadina Bassa/Val Müstair sustegna, i'l rom da la nouva politica regiunala da la confederaziun e'l chantun Grischun, il spazi rural sco eir las regiuns da cunfin pro'l müdamaint da las structuras. Il böt es, da s-chaffir al lö premissas ill'actività d'interpraisas, innovaziun e creaziun da valur.
Il sviluppader regiunal Engiadina Bassa/Val Müstair sta per dumondas gugent a Vossa disposiziun.


text:
Bièn
Bièn (nòm uficiàl: Bienno; en latì: Biennum) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 3.510 abitàncc, 'na süperfìce de 30 km², per 'na densità de 117 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagulì, Bèrs, Böegn, Bré, Siidà, Còi, Prèsten.
Bièn l'è colocàt endèla Al Grigna, ('na lateràl sö la sinìstra orogràfica de la Al Camònega) che l'è ciamàda apò "àl dei Mài", per vìa de la laorasiù tradisiunàla del fèr batìt per mès dei mài asiunàcc a àiva. 'Na part de l'aiva del torènt Grigna la vignìa deviàda 'ndèn córs artificiàl che 'l pàsa amò 'ncó 'n mès al paés de 'nsìma a fónt, e la müìa a ògna sbals i mülì de le uficìne dei frér.
Amò 'ncö 'ndèla zòna i è divèrse le aziènde che laùra 'ndèl setùr de la mecànica-siderurgìa.
El cèntro stòrich de Bièn l'è 'nserìt endèl club dei Bórch piö bèi d'Itàlia.
Galerìa de fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cà de Geltrude Comensoli Lavatoio söl Vaso Re Bièn endèl 1930
Cuurdinade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Musica populara en l'Appenzell ed en il Toggenburg
Descripziun
Sco furma primara dal chant vala il jodel natiral. Tranter auter vegn el tgirà en l'Appenzell ed en il Toggenburg, là però a pliras vuschs. En l'Appenzell Dadens ha el num «Rugguusseli», en l'Appenzell Dadora «Zäuerli» u «Chlausezäuerli», en il Toggenburg din ins «johle». Fitg savens vegni jodlà tar il rotatalers, il «Talerschwingen»; il triaccord, chaschunà dals tocs munaida che circuleschan en las cuppas sco accord da basa permanent (bordun) tar il jodel natiral, è tipic per la regiun enturn il Säntis. Er cun instruments ad artg e cun instruments a flad vegnan interpretadas las melodias dal jodel natiral («Stegräf», «stegrääfle»).
Impurtanta per la pratica instrumentala da la regiun è la musica ad artg. En l'Appenzell Dadens ed en las parts davant da l'Appenzell Dadora vegnan talas numnadas per l'emprima giada l'onn 1874. En la part davos da l'Appenzell Dadora è naschida l'onn 1884 la musica ad artg d'Urnäsch (famiglia Alder). L'onn 1892 vegn resguardà sco onn da fundaziun da la musica ad artg originala appenzellaisa, in quintet da duas gìas, in arpret, in cello ed in giun. L'onn 2009 sunavan en l'Appenzell passa ina dunsaina da furmaziuns originalas da musica ad artg, en il Toggenburg duas. Latiers vegnan anc 41 autras furmaziuns instrumentalas appenzellaisas, tranter quellas er talas cun orgelet da maun. Occurrenzas bainvisas, a las qualas las musicistas ed ils musicists sunan, èn las «Alpstobede», las festas d'alp. Questas festas da saut da l'Alpstein èn quasi svanidas durant in tschert temp, ma prospereschan ussa puspè e vegnan pratitgadas actualmain en diesch lieus.
Il repertori da la musica instrumentala appenzellaisa e dal chant da jodel vegn documentà ed elavurà dal Center per la musica populara appenzellaisa e toggenburgaisa en la Chasa communala a Gonten.
Gallaria d'illustraziuns
Documents sonors
«Zäuerli», Appenzell Dadora, cun trais parts ed in «Zaur» a la fin, 1975 © Zentrum für Appenzellische Volksmusik
«Rugguusseli» cun trais parts cun rotatalers, Appenzell Dadens © Zentrum für Appenzellische Volksmusik
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Margaret Engeler: Das Beziehungsfeld zwischen Volksmusik, Volksmusiker und Volksmusikpflege am Beispiel der Appenzeller Streichmusik. Herisau, 1984
Hans Hürlemann, Amelia Magro: Brummbass, Geige, Hackbrett (100 Jahre Streichmusik Alder). St. Gallen, 1984
Joe Manser: Appenzellische Volksmusik (Das Land Appenzell 39). Herisau, 2010
Johann Manser: Heemetklang us Innerrhode. Appenzell, 1979
Albrecht Tunger: Geschichte der Musik in Appenzell Ausserrhoden. Herisau, 1993
Zentrum für Appenzellische Volksmusik (Ed.): Altfrentsch, älteste Tanzmusik aus dem Appenzellerland. Gonten, 2006
Zentrum für Appenzellische Volksmusik (Ed.): Alpstobede im Alpstein. Gonten, 2009
- Dossier
- Volksmusik im Appenzellerland und im Toggenburg
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 27.06.2018
Dimensiun: 426 kb
Tip: PDF
- Volksmusik im Appenzellerland und im Toggenburg


text:
Ils ministers da l'exteriur da la Germania Frank Walter Steinmeier e da la Frantscha Jean-Marc Ayrault èn perquai viagiads en direcziun da la chapitala ucranaisa Kiew. Là vulan ils dus politichers uss discutar cun impurtantas acturs da la politica ucranaisa.
Probabel elecziuns novas en l'Ucraina
Il schef da regenza da l’Ucraina Aresni Jazenjuk aveva surmuntà las elecziuns da fidanza sustegnidas dal president ucranais Petro Poroschenko. Jazenjuk ha l’emna passada pers la maioritad en il parlament ucranais.
RR novitads 18:00


text:
Massin
Massin (nom ufizial in italian: Massino Visconti) a l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 093 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,7 km² e ona densità de popolaziun de 163 ab./km².
El paes, che l'è sitüaa al cunfin cun la Pruvincia de Verbania. L'è tacaa ai cumün de Armagn, Bruvel-Carpugnin (VB), Lesa, Nebiün.
L'è cunsideraa el lögh de urigin de la fameja Viscunt, che ghe han custrüii un castel.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Massin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ils organisaturs da las trais etappas dal Tour de Ski a Lai èn cuntents. Quai er grazia a las trais victorias svizras. Tenor il president dal comité d'organisaziun, Hannes Parpan, sajan quests success svizzers da gronda valur. L'atmosfera en il stadion a Lantsch sco er per lung il traject saja stada grondiusa, uschia Parpan. Ed era ils resuns da giasts, las medias e las equipa pertutgant l'organisaziun e l'infrastructura sajan positivs.
Pli pacs visitants pervia da la naiv
Il dumber da visitants è dentant cun 15‘000 persunas sut las spetgas. Per Parpan è la naiv il motiv. Las cundiziuns sin las vias pudessan avair motivà l’in u l’auter da desister ad ina visita.
La FIS e la Swiss-Ski han gia ditg tiers da manar tras il Tour de Ski 2019/20 danovamain a Lai. E Parpan è persvadì ch'ins possia entusiasmar ses partenadis suenter l'occurenza gartegiada da quest onn.
RR novitads 11:00


text:
«Rumpeivel e custeivel» - preziusa e fragila: La lètg da Mona e Gieri è in zichel sa durmentada suenter 20 onns. Inspirada da propostas nunortodoxas dal nov plevon emprova Mona da dar puspè fieu a lur lètg. Ma Gieri ha in’affera cun Giulia, la meglra amia da Mona. E lezza sa deliberescha e realisescha ses siemi: Ella avra in agen café. E sco Mona dumondan adina dapli dunnas il cussegl dal nov plevon, enfin che la baselgia emprova finalmain da far fin cun quellas activitads „nuncristianas“.
RTR preschenta il film rumantsch «Amur senza fin» ils 28 d'october a las 13:00 durant l'EX Mustér en la sala Fonauna.


text:
La suprastanza da l'associaziun da films era sa radunada sonda ad ina sesida d'urgenza. E cleramain dapli ch'ils dus terz dals commembers necessaris èn s'exprimì per excluder Weinstein per immediat. Quai è per dar in signal encunter l'ignorar da sa cuntegnair sexual senza respect e mulestas al plaz da lavur, sco l'Academia dals Oscars scriva.
Numerusas acturas, models e collavuraturas dal producent avevan pronunzià ils davos dis renfatschas cunter Weinstein. E reproschas da maldiever sexual hai era dà da l'actura americana Rose McGowan ni era da la reschissura ed actura taliana Asia Argento.
Curt suenter che las emprimas reproschas eran cumparidas aveva ina pledadra da Harvey Weinstein anc refusà.
RR novitads 11:00


text:
Cun 7 onns ha Frederic Cathomas cumenzà a dar golf sin la plazza da golf a Selva. Cun ils onns ha el survegnì dapli forza e scuvrì la fascinaziun per quai sport.
Oz abitescha Frederic Cathomas a Tenero e frequenta il gimnasi da sport a Locarno. Uschia po el cumbinar scola e sport. Frederic siemia da daventar in profi golfist, è dentant fitg realistics e sa con grev che quai è per in giugader da golf svizzer.
Avant ch’el è sa decidì per il golf era Frederic Cathomas in skiunz. Durant in onn è el schizunt stà commember dal SST, il team da skis Surselva.


text:
La IBC maina il mument ina centrala sin l'areal da l'anteriur lavuratori forestal entamez la citad da Cuira. Enstagl da la centrala veglia è previs ina nova construcziun sper la via da Masans, sut la plazza da gieus Quader. La plazza da gieus ch'è la pli gronda da Cuira, vegn serrada per in onn.
En il nov lieu installescha la IBC dus transfurmaturs novs. Il project duai custar radund 20 milliuns francs. Las lavurs da construcziun duain cumenzar la stad che vegn, e durar fin il 2018.
A la tschertga d'autras plazzas da gieus
Per geniturs ed uffants sa tschenta uschia la dumonda, tge alternativas ch'i dat en la vischinanza. Bain a Cuira sis ulteriuras plazzas da gieus, quellas én dentant pli lunsch davent dal center. Ina plazza è en la citad veglia, gist sut il Marsöl. Quest'alternativa é dentant zuppada e detg pitschna. Differents geniturs sa lamentan, che la plazza na tanschia betg per tut ils basegns dals uffants.
In provisori n'è betg exclus
Il president da la citad da Cuira Urs Marti ha communitgà, ch'els installeschian eventualmain sper la plazza dal Quader ina pitschna plazza da gieus. Quai na saja dentant anc betg cler dal tut. Durant il temp da construcziun haja num esser creativ ed chattar alternativas, per exempel ir sin la plazza da gieus tranter Cuira e Haldenstein, u en il guaud u sper il Rain.
La stad 2018, cura ch'ils dus novs transfurmaturs da la IBC èn sut terra, vegn la citad a bajegiar ina nova plazza da gieus Quader. Quai di il president da la citad da Cuira Urs Marti.


text:
1933
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 03 - Germània: sa celebran elezziun legislatiif: i nazzi a otegnan el 44% di vott. || i Staa Ünii: el presideent Roosevelt al declara un festiif bancari: al sara sü tüti i baanch del paees e al congela tüti i transazziun finansiàri (la Granda Depressiun).
25 03 - Germània: i nazzi a proibissan i sindicaa líbar.
29 10 - Madrid (Spagna): a fundan la Falange Española al Teatro de la Comedia.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
12 04 - Barcelona: Montserrat Caballé i Folc, cantanta d'òpera.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
25 12 - Barcelona: Francesc Macià i Llussà, polítegh e militaar Catalan, presideent de la Generalitat de Catalunya.
31 12 - John Galswoethy, scrituur Anglées, premi Nobel de Literadüra l'an 1932.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lady Gaga
La Stefani Joanne Angelina Germanotta (New York, 28 ad Mars dal 1986), cgnusùda méj c'n al nóm 'd art ad Lady Gaga tòlt in prèst da la canta Radio Gaga dei Queen, l'è na cantànta e atōra americàna.
Sóta cuntràt cun la Interscope Records l'à fat al sò debùt in dal 2008 cun 'l àlbum The Fame faghénd subìt sèntar, anc par via di sìngui Just Dance e Poker Face, che qvést chè specialmènt 'l à vindû 'n squantèran. Subìt dòp la Germanotta l'à fat vgnir fóra 'l EP The Fame Monster cun dèntar di àtar pès ad sucès cuma Bad Romance (óltar déś migliòṅ ad còpi cuntànd anc al dascargàdi digitàli e na cover itagliàna cantàda par la Wilma De Angelis), Alejandro e Telephone.
Śuntànd-ag anc i disc sucesìṿ (Born This Way dal 1011, Artpop dal 2013 e Cheek to Cheek dal 2014 fat insém a Tony Bennett), la Lady Gaga l'è rivàda a vint-sèt migliòṅ 'd àlbum e a sènt-vintsìnc migliòṅ ad sìngui.
Cuma atōra l'à recìta in di film ad Robert Rodriguez Machete Kills e Sin City - Una donna per cui uccidere e in dla série televiśìva 'd scarésa American Horror Story ch'la gh'à frutâ 'n Golden Globe.
Biugrafìa
Discugrafìa
Àlbum
- 2008 - The Fame
- 2011 - Born This Way
- 2013 - Artpop
- 2014 - Cheek to Cheek (insém a Tony Bennett)
Racòlti
- 2010 - The Remix
- 2010 - Lady Gaga : The Singles
- 2011 - Born This Way: The Remix
EP
- 2009 - The Cherrytree Sessions
- 2009 - Hitmixes
- 2009 - The Fame Monster
- 2011 - A Very Gaga Holiday


text:
Cun la carta d'indigens pajan els en l’avegnir vinavant 7.50 francs per ir a far bogn a l’Obere Au. Quels che vegnan d’ordaifer duain pajar enfin il dubel dad uss, sco quai che radio SRF rapporta. Era per autras purschidas sco il Brambrüesch u museums duai quest sistem vegnir introducì. Che quai plascha pauc a las vischnancas en il conturn da Cuira è cler. Lucrezia Furrer, la presidenta communala da Favugn, è da l’avis che Cuira profitia avunda da quels d’ordaifer e na stoppia betg anc augmentar ils pretschs per “betg-indigens”.
Ulteriur Grischun Cuira vegn pli char per “betg-indigens”
En l’avegnir duain ils da Cuira pajar pli pauc per purschidas da la citad che quels che vegnan d’ordaifer. Ils da Cuira duain numnadamain survegnir ina carta d’indigens, quai ha decidì il parlament da Cuira avant intgins mais.


text:
Luzern - Swiss Open Contest 2015
- Dumengia, 27.9.2015, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 27.9.2015, 14:03, RTR
En il rom dal 17avel «World Band Festival Luzern» ha gì lieu la sonda passada la concurrenza per musicas da sturs, il 26avel Swiss Open Contest. 10 brass bands (Berner Oberland, Fribourg, Luzern-Land, 13 Etoiles, Valaisia BB, Oberaargauer BB, Liberty BB Ostschweiz, Wallberg Band, Ensemble de Cuivres Mélodia und Valaisan) han sunà per il titel «Besson Swiss Open Champion 2015».
L'Artg porta directamain impressiuns da quel cumbat musical en il KKL a Lucerna, la rangaziun e sa chapescha tadlain nus tocs da patg e da pensum ed insaquants marschs.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Chaliras èsi dentant era stà en il chantun Argovia, cun per part fin 35,8°C. Ma era a l'eroport da Turitg ha il termometer mussà 35,7°C. Da las temperaturas da record da l'onn 2003 èn ins dentant tuttina anc lunsch davent. Ils 11 d'avust dal 2003 era vegnì mesirà a Grono en il Mesauc 41,5°. Quai è anc adina il record absolut per l'entira Svizra.
Tenor Meteo Svizra vegni ils proxims dis levet pli frestg e la tendenza d'urizis s'augmenta in zic.Sin la fin d'emna van las temperaturas dentant puspè ensi. Ils meteorologs spetgan vinavant temperaturas da sur 30°C. La plievgia che fiss pli che necessaria n'è vinavant betg en mira. Quai pudess anc engrevgiar la situaziun da la setgira per il proxim temp.
Cura che la plievgia manca ...
Qua chattais tut davart la setgira en il Grischun.
RR novitads 20:00


text:
- En il tunnel da Piottino sin l'A2 è ars in camiun.
- Perquai è er il tunnel dal Gottard stà serrà en omaduas direcziuns, aveva annunzià Viasuisse. Tranter Wassen e Göschenen hai giu colonnas da fin a 5 kilometers.
- Blessads n'hai dà nagins, communitgescha la Polizia chantunala dal Tessin.
Vias e traffic
Qua tar la situaziun actuala da las vias e dal traffic.
Oz a bun'ura, curt suenter las 7:30, ha in camiun cumenzà ad arder en il tunnel da Piottino en il Tessin. L'autostrada A2 è perquai serrada en omaduas direcziuns, quai ha communitgà la Polizia chantunala dal Tessin sin Twitter.
Sco quai che la polizia ha ditg sin dumonda da l'Agentura da novitads svizra, saja il camiun brischà or dal tuttafatg. Persunas blessadas n'haja betg dà. Tar il camiun sa tracti d'in transporter dad autos.
Il tunnel restia anc serrà enfin almain las 13:00. Ins stoppia anc evaluar sch'il tunnel haja survegnì giu donns pli severs. Pervi da l'incendi èn tut ils autos da persunas vegnids sviads sur la via chantunala, tut ils camiuns èn vegnids franads. Perquai ch'ils automobilists èn guntgids la colonna dal Gottard sur la via dal pass hai era là da colonnas tranter Andermatt e Göschenen.
RR novitads 09:00


text:
Colloqui Rumantsch a l’universitad da Turitg
Entrada reducida per commembers da la QL e URB: Persunalitads rumantschas en discussiun cun Mevina Puorger
Colloqui Rumantsch a l’universitad da Turitg
Entrada reducida per commembers da la QL e URB: Prelecziun cun discurs Gianna Olinda Cadonau ils 11 da settember 2018
Concert rumantsch
Il «Chor maschadà Grischun Turitg» ed il «Chor Rumantsch Zug» preschentan lur concert.
Purschida da curs da la Scol’auta populara da Turitg
La Scol’auta populara da Turitg porscha gia dapi onns cun success curs da rumantsch. Qua chattais Vus il program per il semester da primavaira 2018.
Colloqui Rumantsch – Universitad da Turitg
Autur/as cun lur novas publicaziuns en discussiun cun Mevina Puorger
Quarantasisavla radunanza generala da la QUARTA LINGUA – Protocol
gievgia, ils 15 da mars 2018 a Turitg – cun lirica, chant ed in aperitiv ritg
Curs da rumantsch per uffants a Turitg
Curs da rumantsch per uffants a Turitg


text:
La Posta Svizra remplazza sia filiala a Silvaplauna cun ina schliaziun da partenadi. A partir dal november saja pussaivel da far las fatschentas da posta al spurtegl d’infurmaziun da la vischnanca. Planisà saja er ina purschida da chaschas postalas al nov lieu. Quai communitgescha La Posta Svizra. Fin lura restia la filiala existenta en funcziun.
Dapi l’atun passà tschertgan La Posta e la vischnanca ina schliaziun. Il nov model da partenadi saja sa cumprovà en passa 900 lieus en l’entira Svizra, scriva la Posta vinavant.
RR novitads 10:00


text:
R-tunes preschenta: Astrid, Curdin,
Pascal e Rees!
Astrid Alexandre, Curdin Nicolay, Pascal Gamboni e Rees Coray èn quatter persunalitads, musicists e cumponists che cuchegian sur l'ordinari da la scena da musica rumantscha actuala ora. Ensemen laschan els viver ina saira da chanzuns : ina giada sco solist, ina giada sco quartett, ina giada enconuschent, ina giada surprendent e nov. Preschentà da R-Tunes.
Tris de vuschs: La Triada vegn!
Oz in di schuschura quai, chanta quai, sgulatscha e tuna quai uschè particularmain bel e sco davos il banc-pigna da la tatta!
L'ovra: l'ovra cumpletta dals Hades sin dus DCs
Quai ch'il hit Angie dals Rolling Stones è stà, è stà Angelina dals Hades per la musica da rock rumantscha. 22 onns suenter èsi temp per ina renaschientscha…


text:
Vilaciàra
Vilaciàra (en Italià Villachiara) l'è 'n cümü de piö o méno 1 463 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt a 35 km de Brèsa en diresiù Sudòvest al cunfì co la pruvìncia de Cremùna.
El teretóre del cümü de Vilaciàra l'è delimitàt a séra de la grànda ànsa furmàda del fiöm Òi, che 'l sègna 'l cunfì có la pruvìncia de Cremùna. Chèsta zòna, la g'ha sübìt 'na profónda trasformasiù 'ndèl córs dei sècoi pasàcc e dópo le mudìfiche del prim dopoguèra e i öltem disboscamèncc dei agn Setànta, gh'è restàt apéna póc sègn del bósc che 'na ólta 'l cuarciàa zó 'na bùna part del teretóre del cümü. De chèsto panoràma flüviàl nó gh'è restàt óter che le resèrve natürài de l'Isola Uccellanda e de la Marisca, al dé d'encö prutigìde dei vìncoi del Parco Regionale Oglio Nord, che 'l ciàpa dét de piö de la metà del teretóre del cümü.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La mamma ha infurmà il bab ch'ella mondia cun la figlia en il Katar. E las autoritads han lubì quai, han dentant refusà in dretg da tgira unic. Il Tribunal federal va d'accord cun questa decisiun, in conflict pussaivel na tanschia betg per survegnir il dretg da tgira unic.
Dapi l'emprim da fanadur 2014 vala en Svizra il dretg da tgira dals uffants per ils geniturs. Lezs han quest dretg da tgira cuminaivlamain ed independent da lur stadi civil. Geniturs hajan d'execuir lur dretgs ed obligaziuns per il bainstar da l'uffant, uschia scriva il Tribunal federal. Ils geniturs hajan da far tut il pussaivel che saja necessari per in bun svilup da lur uffant.
RR novitads 14:00


text:
Il schef da la Lufthansa Carsten Spohr discurra dad in grond di per omaduas societads aviaticas. Spohr vegnia a suttascriver il contract correspundent la gievgia a mezdi a Berlin, vegn il schef da la Lufthansa cità da l’agentura da novitads svizra SDA. Spohr è persvadì, che sia cumpra survegn anc quest onn er l’autorisaziun da l’UE.
81 da 144 aviuns e 3'000 da 8'500 collavuraturs
La Lufthansa surpiglia probablamain 81 aviuns e 3’000 collavuraturas e collavuraturs d’Air Berlin. Per quest intent veglia la societad aviatica investir 1,5 milliardas euros.
Actualmain ha Air Berlin 144 aviuns ed occupescha 8’500 collavuraturs. Ella è fin uss stada la segund gronda societad aviatica tudestga. Avant dus mais era ella sa declerada insolventa. Il traffic aviatic po dapi lura mo vegnir garantì grazia ad in credit dal stadi sur 150 milliuns euros.
Co vinavant cun tschellas parts n'è betg anc enconuschent
Anc betg enconuschent è, tge che succeda cun las parts dad Air Berlin, che na van betg tar Lufthansa. Sch'i dat la gievgia ina cunvegna tranter Air Berlin ed EasyJet n'è betg anc cler. Cler è dentant, che Air Berlin contracteschia la gievgia vinavant cun Easy Jet, citescha l'agentura da novitads tudestga DPA in pledader dad Air Berlin.
RR novitads 10:00


text:
Il Tavulin litterar
- Dumengia, 11.9.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 11.9.2016, 9:03, RTR
Al Tavulin litterar sa scuntran questa giada Bettina Vital, romanista ed amatura da cudeschs, e Claudia Knapp, dunna da cultura e cuntadina d'ulivas. En il center da l'emissiun stattan dus crimis.
«Ewige Jugend» da Donna Leon ed «Eskapaden» da Martin Walker. Nus giain en l'Italia ed en Frantscha ed accumpagnain ils dus cumissaris Guido Brunetti e Bruno Chef de police sin lur investigaziuns. Delicts macabers, fastizs misterius, accents culinarics e blera actualitad politica. Quai èn las ingredienzas dals dus crimis ch'èn sin il Tavulin litterar.
Redacziun: Esther Krättli


text:
785: Chapella da la Sontga Crusch: pli vegl palantschieu sur da travs purtantas datà da l’Europa
Chapella carolingica da la Sontga Crusch: in stgazi
Per lung temp valeva la Chapella da la Sontga Crusch sco edifizi romanic. Retschertgas archeologicas e dendrocronologicas han dentant cumprovà ils onns 785-788 sco data da construcziun. Damai tutga la chapella en il temp da la fundaziun da la claustra. La mesadad vers ost dal palantschieu da travs tranter il plaun sut ed il plaun sur è anc conservada en il stadi original. El è il pli vegl palantschieu sur da travs datà da l'Europa. Sin quel è anc il palantschieu da maulta original carolingic en il plaun sur da la chapella. Il furniment da la chapella sto esser stà magnific: traparts da marmel, stuccaturas e maletgs han decorà il plaun sur. Ma la chapella n'era betg be decorada dadens, mabain er dadora.
Scuverta sensaziunala a la fatschada externa
Primarmain era la chapella decorada cun maletgs architectonics er a la fatschada externa. A la culmaina vers ost èn vegnidas a glisch schizunt picturas figurativas dal temp carolingic - ina sensaziun, perquai che persunas picturadas vi d'ina fatschada externa carolingica n'aveva quai anc mai dà en l'istorgia da l'art. Perquai ch'il maletg è mantegnì be fragmentarmain e na po betg vegnir vis nà da la via, ha in gremi d'experts internaziunal decis da 'l cuvernar puspè e da 'l proteger uschia da l'aura. Il fragment dal fresco è vegnì documentà, descrit, analisà e fotografà. En pli han archeologs e restauraturs sco er spezialists tecnics perscrutà e documentà l'entira fatschada externa.
En il plaun sur da la Chapella da la Sontga Crusch datti anc bler da far
Enfin diesch rasadas da colur e da chaltschina cuvernan las paraids en il plaun sur. En pli era la chapella originalmain dotada ritgamain cun stuccatura e marmel. Fin oz predominava la perscrutaziun da la substanza architectonica e la conservaziun dals frescos multifars. Er ina documentaziun profunda da l'intern or dal puntg da vista archeologic, restauratoric e da las scienzas natiralas è vegnida fatga.
Suenter avair allontanà la pli giuvna rasada da chaltschina nuschaivla, sa pon ils participads ed ils experts far in purtret adina pli precis, co ch'il plaun sur da la chapella pudess sa mussar en l'avegnir. Ma l'emprim vegnan finidas las mesiras conservatoricas.
Plaun sur daventa puspè chapella
Il ritg furniment fa supponer ch'il plaun sur serviva originalmain sco chapella privata da l'avat u d'auters auts dignitaris. Adina puspè è ella vegnida picturada ora da nov. L'ultim è ella vegnida transfurmada l'onn 1889 en ina chapella da Lourdes. Ins ha decis ch'il plaun sur duaja servir puspè sco chapella.
Plaun sut per funerals e morts
Pli probabel è il plaun sut stà in local cun fossas; dapi l'onn 1520 è el lura chapella per funerals e finalmain ossari. Las paraids èn ornadas cun maletgs pli moderns che tematiseschan il murir ed il levar da la mort. Ils maletgs èn vegnids nettegiads e desalads. Ins ha mess in nov palantschieu da laina simpel. En quest local duai vegnir preschentà en l'avegnir l'istorgia da construcziun commoventa da la Chapella da la Sontga Crusch.
Gieu da mulin sin trav carolingica
Cun guardar precis il palantschieu sur da travs originals dal 788 è daventà visibel ina tavla per il gieu da mulin. Cun quai èsi la dumonda sch'ils lainaris hajan passentà il temp da la pausa da mezdi cun dar mulin sin il lain da construcziun fatg pront. Igl è interessant ch'ins chatta lingias finas engravadas er sin il tron da marmel da Carl il Grond en la chapella palatina ad Aachen. Er quellas vegnan ad avair servì per dar mulin.
La restauraziun prosegua
La restauraziun da la Chapella da la Sontga Crusch n'è anc betg finida. Adina puspè datti novas enconuschientschas che fan daventar la chapella carolingica in vair bischu da l'istorgia d'art e da l'istorgia da la construcziun.
Per pudair finanziar la restauraziun dovran ins meds finanzials supplementars. Peter Andreas Zahn dal cussegl da fundaziun sa dat fadia da realisar la restauraziun da quest stgazi cun ses project "Basel hilft Müstair".
Durant la stad datti adina puspè guids tras questa plazza fascinanta da la perscrutaziun.


text:
Perlas da la notg
- Mardi, 20.1.2015, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 20.1.2015, 19:00, RTR
«La sera sper il lag», «Allas steilas» e «Dorma bain»: vairas perlas da chanzuns rumantschas ha il musicist Corsin Tuor tschernì. Ordlonder ha el fatg bellezza arranschaments per brass band e per vuschs dad umens. In vair bischu è lura era la chanzun duraziun da Gion Andrea Casanova, «La sera». Tuttas quatter perlas da chanzuns dechantan la saira, il firmament stailì e la notg. Nus udin la Brass Band Berner Oberland (dir. Corsin Tuor) e lensemble «deCanto». Enramadas vegnan quellas stailas musicalas da chanzuns da la saira e da la notg, chantadas da chors rumantschs da lentir Grischun.
Redacziun: Rosvita Barenius


text:
Sco president dal parlament da l'Uniun europeica ma er sco candidat per il post da chancelier è Martin Schulz adina da viadi. Ins pudess pensar ch'i restia lura pli pauc temp per vegnir tar il coiffeur da fidanza, ma igl è il cuntrari di Robert Mickartz: «Pli baud vegniva el mintga quatter emnas, uss dapi ch'el è anc pli savens en la publicitad vegn el mintga duas emnas fin mintga emna... »
Betg sa midà, mabain restà cun ils pes giun plaun
Tenor il coiffeur ch'è dapi 25 onns a Würselen na saja Martin Schulz betg il tip che haja da basegns da sa dar auter che quai ch'el è. Privat saja el propi ruassaivel, curtaschaivel, directs ma er in tip d'umor e cun ils pes giun plaun. Quai chaschuna lu magari er situaziuns spezialas. Per. ex. cura che Martin Schulz è in zic avant il termin, spetgia el sco tut ils auter clients era a l'entrada dal salun.
In um da stadi ch'è atgnamain da viadi sin l'entir mund sesa er pulit sper la tatta veglia per uschè dir e quels han schizunt anc fatg sgnoccas.
Entaifer ils 18 onns ch'els s'enconuschian saja la relaziun bain vegnida fitg persunala, ma adina restada ina relaziun da fatschenta. Uschia sajan els s'entupads be ina giada en ambient privat, ma er qua gieva quai per tagliar ils chavels e frisar la barba tar Martin Schulz a chasa. La saira è però sa sviluppada tar ina saira da buna cumpagnia fin suenter mesanotg tar in bun magiel vin.
Robert Mickarz è bain loschs d'avair in client uschè prominent. El na vul betg pender quai vid il zain grond, ma in zic haja er el profità da l'entir travasch enturn Martin Schulz.
RR actualitad 15:00


text:
Barozzi l'é stat n architet de nonzech endèna l renasciment (i architec i lo cognosc soraldut per via de si studies su la prospetiva e sie liber "I cinque ordini dell'architettura" l'é stat per secui en manual de studie) e anter si lurieres se pel recordèr Villa Giulia la gejia del Gesù a Roma e tropes etres, e dò la mort de Michelangelo l'era deventà el el diretor di lurieres de Sèn Piere.
Te chest palaz el l'à fat fèr na scèla che l'era zeche de straordinèr per chi tempes: na scèla elicoidala che se porta da soula si peis fajan prescion sui scialins entesc. L pilaster defati se ferma al prum partiment, dapò la va su zenza pilastres con passa 100 scialins che no n'é un valif a l'auter.
L ciastel apede l merita per i depenc, la strutura, la torns (che imprescion la torn olache vegnìa serèdes ite la femenes ries!).
N toch a la outa l ciastel l vegn pian pian metù a post, desche la Capela olache da pech se pel mirèr afresc de gran valuta.
Ma chel che più merita l'é la calità de la vijita: con doi lire i volontadives de la piovania i ve fèsc na visita de passa mesora olache i ve conta duta la storia del paisc, del ciastel, del palaz e del Barozzi. Jent del post che con pascion ve fèsc sentir benvegnui e ve met n consaputa de n toch de storia curiosa e enteressanta. No mencia i gossip e la ciacoles entornvia l ciastel, ence chisc pèrt de la storia, e se se encanta a scutèr chest toch de storia. Somea de esser te n roman e se volessa saer amò de più coche la é stata che coscita e che colà...
L Palaz l'é de la piovania (l preve de Vignola el lo aea comprà ju a fin di egn '40 del seccol passà per l dorèr desche calonia), l'é per chesta rejon che la jent la se met a la leta per moscèr e fèr cognoscer a la jent la storia del lech e de l'architet Barozzi che proprio enlongia ju l ciastel l'era nasciù, per chest l'é cognosciù desche l "Vignola".
Se vardède la fotos vedede che sul passaman l'é vigne tant n toch de fer batù.
Volede endoinèr chel che l'é?
Canche el Palaz l vegnia dorà desche calonia, i joegn i montèa sul passaman e i jia ju de cul. L preve duc cruzià che i se fajesse mèl l'à fat meter l fèr a na moda che no i podesse più slizièr.
Segur che la scèla la é stata più segura, ma tanta emozion che l'é jit perduda!


text:
Il pli impurtant en curt:
- Damian Green, vice-primminister da la Gronda Britannia, substitut da la primministra Theresa May, ha stuì dar enconuschent mesemna saira sia retratga.
- L'um da 61 onns è vegnì sut squitsch pervia da rapports davart material pornografic ch'ins aveva chattà sin in computer en ses biro.
- Cunter el eran era vegnidas instradadas examinaziuns internas pervia da renfatschàs da mulesta sexuala.
Cuntrafatg al codex da cumportament per ministers
Las inquisiziuns da la regenza britannica hajan mussà che Damian Green haja cuntrafatg al codex da cumportament per ministers. Qua rapporta l'emettur BBC London. Il 2008 aveva la polizia chattà material pornografic sin in computer en ses biro. Green aveva pretendì d'avair savì nagut da quai, quai ch'el ha pli tard però stuì reveder.
Renfatschas pervia da mulesta sexuala
Las inquisiziuns eran vegnidas instradadas suenter ch'ina schurnalista aveva renfatschà ad el mulesta sexuala. Ils inquisiturs han taxà quai sco vardaivel.
L'entschatta november era gia il minister da defensiun britannic Michael Fallon sa retratg pervia da renfatschas da mulesta sexuala. Silsuenter hai adina puspè renfatschas da mulesta en il parlament.
Amicizia durant decennis cun May
Il politicher da 61 onns valeva sco allià fitg stretg da Theresa May, els collia ina amicizia durant decennis. Els han prendì d'enconuscher ils onns 70 en l'Universitad Oxford, nua che May ha studegià geografia cun Alicia Collinson, la dunna da Green. La carriera politica da Damain Green ha cumenzà ils onns 90.
RR novitads 06:00


text:
Per la cumissiun per politica da stadi e strategia saja incontestà, che la lescha chantunala haja da vegnir adattada e sistematisada danovamain per accordar ella a la nova lescha federala. Quella entra in vigur il schaner 2018.
Er tar ils detagls è la cumissiun en maioritad cuntenta cun la regenza
En la tractativa detagliada ha ina gronda maioritad da la cumissiun medemamain acceptà las propostas da la regenza. Sulet duas propostas da minoritad haja dà: Ina concerna ils termins per la necessitad da domicil e l'autra la restituziun da daners retratgs da l'agid social.
RR novitads 09:00


text:
Ina gruppa d’experts recumonda a l’Armada svizra da cumprar tranter 20 e 70 novs aviuns da cumbat, sco era d’investir en in nov sistem da defensiun cunter aviuns. Senza quai, savess la Svizra tenor ils experts perder l’abilitad da defender ses spazi d’aria independentamain. La gruppa d’experts è vegnida engaschada dal parsura dal Departament da defensiun Guy Parmelin. Ella propona uss quatter variantas. La pli chara custass radund 14 milliardas francs e la pli bunmartgada 4 milliardas francs.
Finanziaziun anc betg clera
Anc avert èsi co la Confederaziun vul finanziar ils novs aviuns ed il sistem da defensiun cunter aviuns. Medemamain avert resta sch’il pievel ha anc in pled en chaussa u sche las finanziaziuns vegnan fatgas cun il budget ordinari sco quai che la gruppa d’experts recumonda. Cun pajar ils aviun ord il budget d’armada regular, fiss in referendum exclus.
Atgnamain aveva l’armada gia gì planisà da cumprar sin il 2018, 22 aviuns da cumbat cun il num Gripen dal producent svedais Saab. Ils 18 da matg 2014 ha il suveran svizzer refusà a l’urna cun 53,4% la cumpra da quest aviun.
RR novitads 14:00


text:
Suenter las emprimas duas cursas da skikjöring las dumengias passadas avevan ils dus favurits Franco Moro cun il chaval Perfect Swing e Valeria Holinger cun il chaval Usbekia exactamain medem blers puncts. En la terza cursa decisiva èsi ì per tut u nagut.
Greva partenza
Durant las bun trais minutas sin ils 2700 meters pista n'han ins strusch pudì crair als agens egls. Gia a la partenza èsi ì en crusch ed a travers. Dus skiunzs han perdì gia là ils chavals ed ils dus chavals senza manischunz han lura fatg dischurden. Ils skiunz dals ulteriurs chavals han stuì prender resguard sin ils chavals libers ed han pers temp. Il grond favurit Franco Moro ha gì fadias a la partenza cunquai che ses chaval na leva insumma gnanc partir.
Decurs spectacular
La favurita Valeria Holinger è partida a la testa, mo ha lura sa laschà disturbar dad in chaval senza manischunz. Franco Moro era lunsch davos tut ils ulteriurs skiunz. Tuttenina han el e ses chaval dentant prendì suenter ed èn currids fin a la testa dals concurrents. Lura èsi capità: Il chaval da Franco Moro è crudà pervia d'in chaval senza manischunz. A moda incredibla èsi reussì al chaval da star si e currer vinavant – e da surpassar la favurita Valeria Holinger
Victoria grazia al reglament da cursa
La gronda part dal public quintava gia cun ina victoria da Franco Moro, cura ch'il reglament da cursa è vegnì discutà ditg e lung. La finala ha la direcziun da cursa decidì tenor las reglas da cursa che Franco Moro è disqualifitgà suenter la crudada da ses chaval. Uschia ha Valeria Holinger defendì il titel da regina da l'Engiadina malgrà ch'ina part dal public ha favurisà Franco Moro e ses chaval suenter la prestaziun stupenta.
Skikjöring
Il skikjöring è ina disciplina da cursa da chavals che vegn exercitada gia varga 100 onns en l'Engiadina. Tar il sport sa lascha in skiunz trair dad in chaval cun agid dad ina taila. Il White Turf a San Murezzan è ina occurenza fitg enconuschenta per il sport da skikjöring.
RR novitads 06:00


text:
A Lille ha la polizia agì la saira e curt avant mesanotg cun gas lacrimogen e bastuns cunter radund 200 fans, ina part da quests derivan da l'Engalterra. 16 persunas èn blessadas.
En il center da la citad eran fans russ violents. Tenor las autoritads èn 36 persunas vegnidas arrestadas, tranter questas era 6 Russ ch'eran gia sa participads als cravals da Marseille.
Fin uss arrestà 323 persunas
En connex cun il campiunadi europeic da ballape en Frantscha èn fin uss 323 persunas vegnidas arrestadas temporarmain. Igl è cunzunt ì per acts da violenza, enguladitschs u donns materials.
11 delinquents èn gia vegnids sentenziads; 3 cun chastis cundiziunads. 8 ston ir en praschun. Cunter 24 ulteriurs fans han las autoritads ordinà ch'els ston bandunar la Frantscha. I sa tracta da 23 Russ ed 1 Ucranais.
RR novitads 06:00 / 14:00


text:
Oeschs die Dritten fan gia dapi blers onns musica. L’emprim era quai plitost per eveniments en la regiun, pero ina furmaziun cun uffants che fan musia e chantan è adina insatge ch’il public ha gugent.
Il 2007 han els interpretà ina chanzun ch'è daventada lur chanzun clav, lur grond success, il «Ku-Ku Jodel». La furmaziun da famiglia è lura stada savens giast en emissiuns da radio e televisiun e quellas han augmentà lur popularitad. Enfin uss han Oesch's die Dritten dà passa 1500 concerts en 13 pajais ed han ramassà discs d’aur e platin per la vendita da lur albums.
Melanie Oesch: la chantadura e jodladra
Ina da las raschuns per il success da Oesch's die Dritten è surtut la figlia Melanie cun ses esser avert e cordial e sia abiltad da jodlar.
Lur 9avel disc
«Jodelzirkus» cuntegn blera musica populara cun orgelin, chant e jodel, pero er in per melodias che vegnan d’auters cumponists. Per exempel il semperverd «Butterfly» da Danyel Gerard ubain il toc da country cumponì il 1945 da Fred Rose, «Blue Eyes Crying In The Rain».


text:
L'edifizi dal parlament, enconuschent en general sco «Chasa federala», è vegnì construì ils onns 1894 fin 1902 tenor ils plans da l'architect Hans Wilhelm Auer. Il 1. d'avrigl 1902 è el vegnì inaugurà festivamain tras l'Assamblea federala plenara.
L'edifizi dal parlament emplenescha per uschè dir sco crap final il spazi tranter la Chasa federala vest (construida 1852–1857) e la Chasa federala ost (construida 1888–1892). El furma pia l'etappa finala da questa seria d'edifizis ed è il punct architectonic culminant dal project «Palaz federal». 95 pertschient dals materials duvrads derivan da la Svizra. Els èn ina represchentaziun simbolica da la Svizra e mussan la diversitad culturala e materiala dal pajais e da sia populaziun.
Ils onns 2006 fin 2008 è l'edifizi dal parlament vegnì suttamess per l'emprima giada en sia istorgia da passa 100 onns ad ina renovaziun cumplessiva, nua ch'i èn er vegnidas fatgas midadas considerablas vi da la construcziun.
Infurmaziuns davart la concepziun artistica
Halla da la cupla
En la halla centrala da la cupla tranter las duas salas da las chombras sa chattan numerusas preschentaziuns simbolicas davart l'istorgia svizra e davart il stadi federal svizzer.
La cupla da vaider mussa las vopnas dals chantuns, posiziunadas en moda radiala enturn la crusch svizra. La multiplicitad simbolisada tras ils chantuns stat en ina relaziun reciproca cun l'unitad da la Confederaziun e precisescha la parola «In per tuts, tuts per in» ch'enramescha la bandiera svizra. La vopna dal chantun Giura è plazzada daspera, cun l'onn da la fundaziun (1978) dal nov chantun. Las quatter grondas fanestras artgadas cun scenas da la vita professiunala dal pievel represchentan las quatter regiuns dal pajais e mussan lur products economics principals.
Ils medagliuns da la cupla èn l'ovra dad Antonio Soldini, in anteriur cusseglier naziunal. Els simboliseschan il militar, l'educaziun, la giustia e la construcziun.
James A. Vibert ha creà il monument dals Trais Confederads che han fatg l'engirament dal Patg federal sin il Rütli (Werner Stauffacher, Walter Fürst ed Arnold da Melchtal).
Quatter mercenaris èn postads tar las stgalas; els represchentan las quatter linguas naziunalas.
Visavi la gruppa dal Rütli sa chatta in reliev davart la derivanza dals Svizzers. El suonda la legenda davart l'arrivada dals perdavants, sco ch'i vegn raquintà da Schiller en sia ovra «Guglielm Tell».
En las nischas sut il reliev stattan a sanestra Arnold Winkelried sco simbol per la prontezza da sa sacrifitgar ed a dretga Clau da Flia sco simbol per la concilianza.
Sala dal Cussegl naziunal
La sala dal Cussegl naziunal vegn ornada d'in maletg da paraid da Charles Giron ch'è 5 meters aut e 12 meters lad; davantvart enconuschan ins il prà dal Rütli – la «tgina da la Confederaziun» – e davosvart ils dus Mythens.
En las duas nischas a dretga ed a sanestra dal maletg da paraid sesan duas figuras che represchentan la dunna da Stauffacher e Guglielm Tell.
En il champ da la culmaina sur il maletg da Giron è represchentada la «legenda», la figura d'ina dunna che raquinta da las grondas ovras dals perdavants ad ina partida uffants che taidlan cun attenziun.
Ordinadas tenor chantuns orneschan las vopnas da 59 vischnancas svizras ina curnisch che s'extenda enturn ed enturn la sala.
L'onn 1993 è la sala dal Cussegl naziunal vegnida suttamessa per l'emprima giada dapi sia inauguraziun ad ina renovaziun cumplessiva.
Sala dal Cussegl dals chantuns
La sala dal Cussegl dals chantuns, ch'è situada sur l'entrada principala vers la Plazza federala, vegn sclerida tras trais autas fanestras artgadas.
Ins entra en la sala tras las arcadas da las varts lateralas, sur las qualas sa chattan las tribunas dals aspectaturs.
Tras las arcadas picturadas da la vart davos da la sala (vers la halla da la cupla) vesan ins il cumin da Sutsilvania che vala sco in dals prototips da la lavur parlamentara svizra. Quest fresco è vegnì concepì dad Albert Welti e da ses collega pictur Wilhelm Balmer.
En las arcadas èn montadas tavlas cun annadas. Quellas regordan a datas impurtantas da l'istorgia constituziunala svizra.


text:
La radunanza communala da Surses ha decidì d'emprestar dus milliuns francs a las pendicularas da Savognin par ina nova gondla. E Savognin n’è betg ina excepziun. En il Grischun è quai ina chaussa normala che vischnancas, pia il maun public investescha en l'infrastructura turistica. Ma è quai bun?
HTW elavura manual che duai sustegnair vischnancas
Il mument sajan bun ina mesa milliarda francs daners da taglia en circulaziun tar las singulas pendicularas, tar bogns termals ed en autra infrastructura. Quai di Curdin Derungs, professur a la HTW a Cuira. Tenor el saja quai bain ina schanza, ma er in risico. In deficit u schizunt in bancrut sajan numnadamain adina pussaivels. In studi da l'Universitad da Berna mussa ch'il ristg d'investir blers daners en ina branscha che cumbatta cun problems structurals è grond.
Las vischnancas stoppian perquai ponderar bain, nua ch'i fetschia propi senn d'investir en l'infrastructura turistica. Per sustegnair las vischnancas en tals cas ed infurmar co proceder en tals cas elavura la HTW actualmain in manual per suprastanzas communalas.
RR novitads 06:00


text:
Heinz Caflisch – «realisar visiuns, quei schai a mi»
- Sonda, 7.4.2018, 11:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 7.4.2018, 11:03, RTR
Okro è ina nova marca en il Grischun. Ina marca che stat per design, per artisanadi e la schelta dals dretgs objects en il lieu adattà.
Heinz Caflisch – sez dapi decennis da chasa en quels munds – chapescha ils differents linguatgs per intermediar tranter artisanadi, design ed architectura. Cura ch'in object sa morda, cura ch'el chaschuna irritaziuns – lura vegni interessant da sviluppar vinavant quel, di Caflisch. Okro è dentant era ina nova galaria a Cuira che porscha ina plattafurma per design indigen.
Contribuziuns
-
Heinz Caflisch sur dal concept dad Okro
-
Discurs cun Esther Berther sur da l'exposiziun e la gallaria Okro
-
Tips da cultura
-
Tip persunal – Comedy rumantsch «Rezia Libra»


text:
Sche nus mein naven da Punt per la via che va suenter il Rein en, en direcziun oxidentala, arrivein nus prest enta Mulin. Cheu savein nus admirar co l'aua dalla val Cuschina, che pren sia entschatta si Plaun da Steilas, sbucca el Rein. Gie l'aua dalla val cuschina ha a sias uras prestau als vischins custeivels survetschs.
Avon onns era il mulin en possess dalla famiglia Maissen. Il bab dalla famiglia Maissen, enconuschents a sias uras per il Placi da mulin, ni il Placi muliner, in umet pign cun barba, in ver muliner. Siu successur muliner ei lu staus biars onns il Sep Mudest da mulin, siu fegl. Sep Mudest era in muliner cun bien humor e buca pauc originals. Nies muliner era ledigs ed ei morts 1954.
Ils artavels da Sep Mudest han lu vendiu il mulin a mat Luis Antoni Friberg. In tschupel onns ha il bien Luis Antoni aunc menau la fatschenta da muliner. Mo il bien Luis Antoni era buca ferms da sanadad e cun sia prematura mort ha la fatschenta da muliner priu sia fin. Onns ed onns han ils purs da Danis-Tavanasa menau il graun, il dumiec e la salin el mulin e lu suenter entgin temps saviu ir per la frina. Co savevan ins cun plascher tedlar la melodiusa melodia dil clip clap ed admirar il caminar dalla roda-mulin, messa en moviment tras l'aua dalla val Cuschina.
Suenter la mort da Luis Antoni Friberg ei il mulin puspei staus venals, ed oz (1985) eis el puspei en mauns d'in Placi. Il Placi Derungs da sisum Danis ha aquistau il mulin. El ei il Placi da Mulin, mo buca muliner, mobein vendider da maschinas ed uaffens da fier.
Fotos muss ich noch suchen!
Fotas stos jeu aunc enqurir!
Nus varghein il mulin suenter la val Cuschina si e cattein la casa dalla famiglia Bundi-Wolf, nus numnavan ella la casa dalla Balugna, aschia senumnava la dunna da Sep Antoni Bundi, emploiau da via-fier. Sut tetg dalla casa dalla Balugna secattava avon onns in pintga industria, quei era la scarsineria. Cheu vegneva la launa dallas nuorsas scarsinada, pia preparada per filar.
Vargond suenter la val Cuschina si vegnin nus tier la casa dils frars Derungs (Gion, Casper ed Augustin). Lur bab era il Gion Giachen. Els eran scrinaris ed havevan a sias uras era cavals per menar la lenna ord ils uauls. La maschina da splanar vegneva messa en moviment tras la forza d'aua dalla val cuschina. Il luvratori era ualti spacius. Gie quela schizun per munconza da sala surviu sco local da teater, e tgeinin; Il gerau da Schlans, da Alfons Tuor ha delectau nos antenats.
Gest sper la casa dils Derungs, oz (1985) stat leu in baghetg d'economia, era situada la casa da Mattias Nay, sco nus schevan igl aug Tuias. El era scrinari ed haveva il luvratori in tec pli engiu sper la val Cuschina.
Mo igl aug Tuias haveva era ustria, quei era l'antecessura dalla "Steila" a Danis. Cheu lein nus buc emblidar che quei ei stau la casa nativa da nies valent ed enconuschent scribent e poet Sep Mudest Nay, fegl da Mattias e Mariuschla Nay-Friberg. Deplorablamein ei quella casa era daventada unfrenda dil barschament dils 8 da november 1924.
Strusch vargai l'ustria da Danis vegnin nus tier la casa dils Bundis da Danis, oz (1985) en propriertad dallas soras Friberg.Quella casa havevan ils frars Rest Antoni e Mattias Bundi eregiu. Mattias e Rest Antoni ein denton buca vegni vegls a Danis. Ils onns denter 1920 e 1930 han els vendiu la casa ed ein seretratgs naven. Mattias Bund ei ius dalla val Renana giuadora ed il Rest Antoni ei seretratgs vil Valeis. Leo Bundi, fegl da Rest Antoni viva aunc oz (1985) vil Valeis. El ei il tat dil renomau velocipedist mundial Dill Bundi.
Fotos muss ich noch suchen!
Fotas stos jeu aunc enqurir!


text:
«Zonta» e l'acziun da tastgas
- Gievgia, 5.4.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 5.4.2018, 8:40, RTR
Questa sonda ils 7 d'avrigl venda il club da service da dunnas Zonta a Cuira tastgas secondhand per sustegnair la chasa da dunnas dal Grischun.
Il club da service Zonta è in'organisaziun da bainesser internaziunala cun var 30'000 commembras sin l'entir mund. Zonta datti dapi il 1919. Il club da service vul meglierar la situaziun da las dunnas, s'engascha en la furmaziun, en regiuns da conflict e cumbatta la violenza envers dunnas. Zonta è politicamain ed ideologicamain neutral. En Svizra datti var 20 clubs, en il Grischun dus – il club Zonta a Cuira ed en l'Engiadina. Part da Zonta fan dunnas en professiuns cun responsabladad ed influenza.


text:
ALCUNI TESTI DEL NUOVO CD.
LA LUMAGA SULLAUTOSTRADA
Ghè un Oroc là per Carass, chel cura nà lümaga
che la vö traversà, tuta quanta lautostrada
una machina la riva e la ved la lümaga
e par mia dovè schisciala, la piantà nà grand stincada,
Ven ciamà perfin al Besom e la pola comunal
ven savel anca la radio, la tele el giurnal
ghè scià i pumpee e i vù cùmprà, riva al Fiore el Venturin
che i sa dà tanti bott par vent un parigin
Ma intant la lümaga la traversa lautostrada
la traversa lautostrada e nisün osa fermala
Ginevra i da notizia, ingorgo a Carass
colonna da Airöö fin giò a Ciass
Ma intant al temp ul pasa e pü nisün ved la lümaga
che pian pian con tanta bava, la traversa lautostrada
manca poc che lè rivada allaltra part dallautostrada
la sa ferma a quardà indre, e la ved sta grand cagnara
Loroc intant lè là chel specia, che riva la lümaga
cun la famm chel sa ritröva, alla mangia in un bocon
ma al sancorcc che lè pien da bava e la spuda in autostrada
ma che schivi sta lumaga, leva un nercc, che gran fregada, sullautostrada
Ghè pasa un bel po da dì, ghè mò casott sullautostrada
sa ricorda pü nisün che traversa la lümaga
Ginevra i da a mò notizia, ingorgo a Carass
colonna da Airöö fin giò a Ciass
LEBBROSARI SOUND
I fà be in presa a dil, sta banda da taroc
e produzion e dinamismo, sa te vö mia spacat i oss
ma cüme ul fà un poro zombo, ma sa dumandi mi
a scervelas matin e sira, in sti situazion chi
as podres canta unamur, un po karnal et sensual
o gasà fö una quai marceta, un po tribal e militar
o par restà in dal nostran, e po salvà lidentità
una satira politica, tipo giurnal da carnevaa
Ma limportant lè tirà avanti, sto lebbrosary sound
che ga nè frega una sverza, se lé mia propi underground
Lebbrosary sound, mia underground
Lebbrosary sound, mia underground
I vist che gà lem faia , bruta banda da taroc
senza morbillo e bilarzia e senza nianca sganas trop
a gà pareva un mücc dificil, mia savè come fini
e demich sota a cü biot, anca in chi situazion chi
senza cantà un grand amor, un po karnal et sensual
mia gasà fö una quai marceta, un po tribal e militar
senza restà in dal nostran, e po salvà lidentità
una quai satira politica, tipo giurnal da carnevaa
Ma limportant lè tirà avanti, sto lebbrosary sound
che ga nè frega una sverza, se lé mia propi underground
Lebbrosary sound, mia underground
Lebbrosary sound, mia underground


text:
Profil cun Ursula Nicolay-Falett
- Sonda, 7.11.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 7.11.2015, 9:03, RTR
«Bravuogn è mes dachasa»
Ella è ina dunna cun blers interess. Ursula Nicolay-Falett (75) è s'engaschada en la politica communala, è stada presidenta da las puras e da la Pro Bravuogn. In lieu è dentant adina restà en il center: Bravuogn. Da la lavur sco pura, l'interess per cultura e lingua e ses temp sco accumpagnadra da muribunds raquinta ella cun l'experientscha e la distanza.
Redacziun: Tona Poltera


text:
A la radunanza generala dal club da golf, che ha lieu sonda ils 13 da matg a Schluein, sa il president dal club Leo Cathomas preschentar in quint equilibrà per l’onn da gestiun 2016. Per cuntanscher quai resultat haja il club stuì tant augmentar las entradas sco era reducir las expensas.
Dapli entradas haja dà entras l’augment da commembras e commembers activs, cun affittar parcadis e cun tegnair avert il restaurant public dal club era durant l’enviern. Il restaurant sa chatta en la chasa dal club ed il fittadin paja in tschert pertschient da la svieuta sco tschains. Las expensas han tenor Leo Cathomas cunzunt savì vegnir reducidas cun sbassar il chapital d’aczias (damain taglia) e cun reorganisar il team directiv.


text:
Mel (BL)
Mel (en vèneto: Mel) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 6.173 abitàncc, 'na superfìce de 85 km² e 'na densità de 73 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cison di Valmarino (TV), Follina (TV), Lentiai, Miane (TV), Santa Giustina, Sedico, Trichiana, Valdobbiadene (TV).
Colocàt en Valbelluna, sö la spónda mansìna del fiöm Piave, el conserva giü dei centri stòrich piö 'nteresàncc de la pruvìncia, tat che 'l g'ha utignìt la bandiéra aràncio del Touring Club Italiano per dò ólte dré a fìla.
El cümü el fà part de la Comunità Montana Val Belluna.


text:
L'auto da posta è sa fermà a la fermada St. Antönierrank. Cura ch'el ha vulì cuntinuar ses viadi è vegnì encunter in camiun. Il decurs exact da l'accident vegn anc examinà. I ha dà ina collisiun da la vart. En tut eran en l'auto da posta 21 passagiers. «Gist pervi da questa classa da scola era l'auto da posta occupà extraordinariamain bain per quest temp», ha ditg il schef da pichet da la polizia da la citad da Cuira, Thomas John.
Vid ils dus vehichels hai dà gronds donns, uschia John. L'auto da posta ha pudì charrar davent, il camiun ha stuì vegnir transportà davent. Durant las lavurs da salvament e rumida è la via stada charrabla mo sin in vial.
RR novitads 15:00


text:
Contignü prinzipal
Maran 1998
Dl 1998 i tóchera indô a nosc Consëi provinzial da organisé la sentada deboriada di trëi consëis legislatifs, preodüda por i 19 de mà tl Kursaal da Maran.
Ince chësta ota vëgn les propostes, presentades aladô dl terminn dai aconsiadus y dai mëmbri di esecutifs, ejaminades damperfora dala comisciun interregionala y metüdes ite porchël tl ordinn dl dé dla sentada deboriada. Finalmënter röiel ince al ordinn dl dé les propostes de deliberaziun liades al regolamënt dla comisciun interregionala y a chël dla sentada deboriada, sotescrites dai presidënc di trëi consëis legislatifs Montefiori (Südtirol), Mader (Tirol) y Giordani (Trënt). Les verjiuns definitives dl sböz dl regolamënt é pö gnüdes aprovades tramesdöes al'unanimité sön la basa de discusciuns menüdes fates dala comisciun interregionala tles sentades di 21 d'otober dl 1997 y di 16 d'aurì dl 1998, do che an â aratè che al jiss debojëgn da ti ciarè jö ciamò n iade, cossa che ê bele gnüda metüda al ordinn dl dé dla sentada deboriada di trëi consëis legislatifs da Desproch (2 de jügn dl 1993), mo che ê gnüda sburlada al ultim momënt - da öna na pert ajache le Vorarlberg â manifestè en la vëia de chësta sentada deboriada le dejidêr de se studié jö ciamò n iade la forma de süa colaboraziun tl ram dla sentada "a cater" y dal'atra ajache n valgügn mëmbri dla comisciun instëssa â damanè en la vëia dla sentada deboriada di 31 de mà dl 1996 a Riva del Garda che le sböz dl regolamënt, porater bele adatè al nü status da osservadù dl Vorarlberg, gniss controlè ciamò n iade a na maniera che an podess ti dè de plü dërc ales mendranzes politiches.
Al ordinn dl dé dla sentada deboriada êl, a pert les propostes de regolamënt dër nominades y che é spo gnüdes aprovades cun dër na gran maioranza, ince na proposta de moziun sotescrita dal presidënt dla Provinzia de Trënt Carlo Andreotti, dal presidënt dl consëi legislatif dl Tirol Helmut Mader y dal presidënt dl esecutif dl Tirol Wendelin Weingartner, revardënta l'aprovaziun de na acordanza por la colaboraziun sura i confins fora tl ciamp de na regiun europeica danter la Provinzia autonoma de Balsan, la Provinzia autonoma de Trënt y Tirol, sciöche ince 17 propostes de moziun portades dant dai aconsiadus y dai mëmbri di esecutifs y azetades dala comisciun interregionala. I argomënc tratà va dai ciamps sciöche l'ambiënt, le trafich, la proteziun zivila, la economia, l'agricoltöra, la forza eletrica al ciamp dla scora y dla cultura cina ala formaziun profescionala y ala politica ocupazionala, ala sanité, ales ativitês sportives dles porsones cun andicap y ai jogn. Dötes chëstes propostes de moziun vëgn aprovades dala sentada deboriada di trëi consëis legislatifs. La proposta de moziun plü zitia é chëra che reverda l'acordanza por la colaboraziun sura i confins fora tl cheder de na regiun europeica danter Südtirol, le Trentin y le Tirol, che vëgn aprovada do che al é gnü portè dant n valgönes mudaziuns y dër tröc intervënc, cun 9 usc contrares.


text:
Il fieu saja rut ora en in’abitaziun en il 18avel plaun, en tut ha la chasa auta 21 plauns, scriva la Polizia chantunala. Ina persuna blessada saja l’abitanta da l’abitaziun pertutgada, la segunda abitescha in’auzada pli aut. Omaduas persunas han ins transportà pervi d’ina probabla tissientada da fim en l’Ospital chantunal.
Bleras persunas evacuadas
En tut èn 65 persunas vegnidas evacuadas u han bandunà independentamain il bajetg. En acziun èn stads tut ils 50 pumpiers da Cuira, ensemen cun la polizia chantunala, la polizia da la citad e la Rega.
Abitaziun betg pli abitabla
La gronda part dals abitants han en il fratemp puspè pudì turnar en lur dachasa. Ils abitants da las abitaziuns da manaivel da l’origin dal fieu pon turnar en il decurs dal di. L’abitaziun pertutgada n’è il mument betg pli abitabla, ella è brischada or cumplettamain. Quant grond ch’il donn è, na po la polizia chantunala anc betg inditgar.
RR Novitads 11:30


text:
Il ticket dal tren vegn adina pli char, las postas svaneschan ina suenter l'autra, persuenter gudagnan ils managers in nas d'aur. Quai èn ils arguments dals iniziants da l'iniziativa «pro service public». Perquai vulan els, che interpresas federalas sco la posta, la SBB e la Swisscom na duain betg pli esser orientadas vida far gudogn.
Ils adversaris da l'iniziativa dian, che quai saja in tagl en l'atgna charn. Sche in'interpresa na possia betg pli far in grond gudogn, n'haja ella era betg daners per novas investiziuns. En consequenza stoppia ella reducir il service.
Politica è cunter
En la politica èn tuts cunter l'iniziativa: tant il cussegl federal sco er il cussegl naziunal, il cussegl dals chantuns, tut las partidas, las uniuns ed ils sindicats. La populaziun para dentant dad avair simpatia per las pretensiuns da l'iniziativa, ch'èn ditg curt cun ils pleds dals iniziants «dapli service per in prezi pli bass». L'ultim trend da l'institut GfS a Berna mussa, che 58% da la populaziun sustegness l'iniziativa.
«L'iniziativa na spendra betg filialas da la posta»
In argument dals initiants è, ch'il service public vegnia adina menders. Per exempel hajan ils ultims onns adina dapli postas stuvì serrar. Quai saja dentant betg da main service public, mabain quai saja simplamain adattà il service als giavischs dals clients, di Oliver Flüeler, pledader da medias da la posta. Las frequenzas sin las postas sajan idas enavos perquai che bleras persunas scrivan mails ubain fan pajaments online. E per pudair garantir in'offerta cun uras d'avertura favuraivlas, hajan ins midà bleras filialas en agenturas ch'èn per exempel integradas en la butia dal vitg, aschunta Flüeler.
In secund argument dals iniziants èn ils daners. Las pajas autas dals managers èn ina spina en lur egl. Service avant il gudogn, dian els. Per la posta grischuna fiss quai dentant in dischavantatg, di Flüeler. Be cun pudair far in gudogn, possian ins er investar en novas tecnologias. E be or dal grond gudogn da las citads, possian er ils chantuns perifers profitar.
RR actualitad bunura 06:00


text:
«Jau met be plantinas indigenas en l'iert» - construcziuns sco quella han blers giasts da la fiera da plantinas che ha gì lieu la fin d'emna sin l'Arcas a Cuira ditg. Ed er ina vendidra da sems fa in cumpliment als Grischuns: «A Cuira èn ils clients pli infurmads sur da la problematica biodiversitad ch'en auters chantuns». E per tgi che n'era anc betg informà, ha la pro natura dà scleriment: I saja impurtant da plantar plantinas e fluras indigenas per che cunzunt avieuls, tgirallas, auters insects ubain er utschels hajan nutriment.
Chantun Cun las dretgas plantinas cunter la mort d'avieuls
Senza avunda nectar moran ils avieuls – perquai dovri differentas fluras en iert. E quant interessads èn ils Grischuns da plantar en lur iert plantinas che promovan la biodiversitad? Ina visita a la fiera da plantinas.


text:
Sper la via chantunala tranter Filisur e Bravuogn èn da vesair mirs, che derivan d’ina anteriura miniera, nua ch’i vegniva gudagnà minerals metallics or d’in grond furn. La miniera da Bellaluna vegniva probabel nizzegiada gia en il quindeschavel tschientaner. La davosa giada è vegnì gudagnà metals enturn l’onn 1840, cura che la fabrica è ida concurs. Dapi il 1982 stat il bajetg sut la protecziun da monuments.
Per spendrar ils vegls mirs da l’anteriura miniera, duessan vegnir investids 380’000 francs. La Protecziun da monuments sa participescha cun 30% vi dals custs. L’uniun Amis da las minieras en il Grischun ha lantschà ensemen cun l’uniun Parc Ela e la vischnanca da Filisur in’acziun per rimnar daners.


text:
Teator Regio
Artìcol in dialètt pramsân
Al Teator Regio l'è al principäl teat'r äd Pärma. L'è sit in via Garibäldi e primma l' era ciamè "Nóv Teator Ducäl".
La storia[modifica | mudéfica la surzéia]
La duchèssa Maria Luiggia l'à deciz äd fär un Teator pu bél e pu nóv dal Farnéz. Indò gh'era 'na posión dal monasteri 'd Sant Alesandro l'architètt Nicola Bettoli l'à comincè la costrusión dal 1821 e al l'à fnida dal 1829. La primma opera cantäda al Regio l'è städa donca, propria dal 1829, la Zaira dal Blén (Vincenzo Bellini) Dal 1849 al teator al s'è comincè a ciamär "Teatro Reale" e dal 1860, che Pärma l'era ormäi sòtt'al Piemont (cfr. chi in wikipedia Piemånt) l'à tòt al nòmm d'incó: Teator Regio.
La strutura[modifica | mudéfica la surzéia]
Al dednans dal Regio l'è clasich. La decorasión in méz a la faciäda l'è 'd Tommaso Bandini. La platèa l'à decoräda Girolamo Magnani. dal 1853. A gh'è quator pian 'd pälch (ch' j én 112) e sora gh'è al logión. Al sofitt l'è 'd Giovan Battista Borghesi, ch' l'à anca invintè al sipari indò a s' vèdda Maria Luiggia in t'la person'na 'd Minerva.
Al di d'incó[modifica | mudéfica la surzéia]
Incó l' è un teator d' opera famoz, ch'al gh'à la sò stagión normäla d'invèron, pò dil siri 'd balètt e d'orchéstra; d'otobor a s' fa al Festival Verdi. Al logión dal Regio al gh' fa gnir paura a tutt còj ch'i van in sena: di cantant anca famoz al n'ja fis'cè bombén. Mo se 'na volta a gh'è da entuziazmäros, è gnu fora di sucés miga da crèddor: a basta pensär a serti siri con Franco Corelli, Alfredo Kraus o Renata Tebaldi