c: text/html

text:
Almé
Almé (anca: 'lmé) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem a 8 km de la sità e a 294 méter söl lièl del mar. El g'ha 5 652 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 2,0 km² e 'na densità de popolasiù de 2 826 ab./km².
A l' se tróa al prensépe de la Al Brembana sö la ria mansina del Brèmb.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
ol sò etimo (Lemine) l' fà sospetà ön urigine preromana, ma l'è co i Romà che l' paìs l' diènta 'mportànt, poichè l' vé a troàs 'ndóe la strada militàr Bèrghem - Còm la traèrsa ol Brèmb.
L'è l'imperatùr Traià che l' comanda de fà sö ol Put de la Regina che l' pasa ol fiöm. Fórse ol nòm "Regina" l' vè da la paröla "Rezia", la stada 'nfàti la 'ndàa vèrs la Rezia. Uramai del put del Regina rèsta adóma 'na quàch rùderi 'n del fiöm.
Almè l'è pò stacc séde de öna curtis regia di longobàrcc e pò de öna curtis comitàl al tèp di Franch, pò l' pasa sóta 'l contròl de la Catedràl de Sant Alissant, e in chèl època lé la se furma la cümünità cuntadìna del paìs.
In del 1230 Almé l'è guernàt del congrèss di capofamèa, e in del 1596 al gh'à i cunfì che al gh'à po incö.
In del 1926 Almé e Brüntì i se fònt e l'an dòpo ol nöf cümü al se taca 'nsèma pò a Éla. Almè con Éla al düra inféna al 1948 quan che i du cümü i se destaca.
In del 2002 l'è crèada öna organisasiù suracümünal ciamada Üniù di Cümü (Unione dei Comuni) tra Éla e Almè per goèrnà töte i quèstiù di dù cümü.
La césa parochiàl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cèsa parochiàl l'è dedicada a San Gioàn Batista e a Santa Maréa Asunta. De dét a la césa i è conservade òpere de Gioàn Batista Morù e del Carl Cerésa.
Sortida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I aque de la sortida de Almé i è 'mbutigliade 'n de l'istabilimènt di "Fonti Prealpi".
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Almè l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
Vus tacacc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Almè.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stäfa
Stäfa a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Meilen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.59 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 13 886 abitant.
El cumün de Stäfa al se tröva a una altitüden de 408 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Freienbach (SZ), Hombrechtikon, Männedorf, Oetwil am See, Richterswil, Wädenswil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Rob de vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è bela cugnussüda per el centri cultüral Rössli, che 'l se tröva in sü la riva del lagh. L'è pütost impurtanta anca la prudüziun de vin, suratüt el Riesling.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (German)
- Local Tourist Authority (German)


text:
16
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El comandant roman Germanich el batt completament l'armada de l'Armini, re di Cherusch, in de la bataja de Idistavis.
- On'invasion de l'Istria partida del Nòrich e de la Pannònia l'è respingiuda del Publi Sili, proconsul in Illiria.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Drusilla, tosa del Germanich e de l'Agrippina Maggior (m. 38).
- Agrippina Minor, imperadris romana (m. 59).
Necrulògi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Fòrsi Scribònia, voeuna di miee de l'Ottavian, mader de la Giulia Maggior.


text:
Salvador Bahia
Artìcol in dialët piaṡintëin
Salvador Bahia (al sò nùm cumplët a l'è São Salvador da Bahia de Todos os Santos) a l'è una sitä dal Brasil, capitäla dal Stä ad Bahia, a Nord-Est ad la Repüblica.
La gh'ha 2.762.750 abitant (2006) par 255,4 kmq, e l'è la tèrsa sitê püsä granda dal Brasil dòpu São Paulo e Rio de Janeiro.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
La sitê l'è stä fundä in dal 1549 in cùla c'as ciamàva Bahia de todos os Santos (La bàia ad tütt i sànt) e fìn al 1763 l'è stä la capitäla dal Brasil (dòpa a l' dvantà Rio) e impurtantìsim cèntar ecunòmic ad tütt al Sud-America.
La tradisiòn la vurarëss ca g'sìà in sitê 365 cèsi vòina ogni dì ad l'ann.


text:
17 04
Ol dé 17 de bril l'è 'l 107 ( 108 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 259 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de bril al è ul dí da pòost 107 ( 108 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 259 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1711 - Barcelona: Carl III, Cunt de Barcelona, cun la mort del sò fradèl Josep I, al marsa imediatament vèrs l'Austria indóe al sarà nomenat Sàcher Imperadur Romà, abandonant i Català a la sò sort.
1931 - Catalunya: per i pressiú del goèrn Spagnöl, la Repüblega Catalana la se convertess in la Generalitat de Catalunya, de la qual Francesc Macià al de·enta ol president.
1938 - Vielha (la Val d'Aran): i franchés·c i ocüpa la éla.
1979 - Barcelona: ghe scumensa a emèt Ona lliure, la pröma di ràdio líbere del paes.
2004 - Madrid (Spagna): José Luís Rodríguez Zapatero al züra a la càrega de president del goèrn Spagnöl.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Basse-Allaine
Basse-Allaine a l'è un cumün svizzer del distret de Porrentruy, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 23.05 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1305 abitant.
El cumün de Basse-Allaine al se tröva a una altitüden de 398 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boncourt, Bure, Coeuve, Courchavon, Damphreux, Lugnez, Courcelles (F), Villars-le-Sec (F).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Basse-Allaine in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Thun
Thun (Thoune in frances) a l'è una cità svizzer, capolöch del circol aministrativ omonim, sitüada in de la region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.6 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 42 623 abitant.
El cumün de Thun al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amsoldingen, Heiligenschwendi, Heimberg, Hilterfingen, Homberg, Schwendibach, Spiez, Steffisburg, Thierachern, Uetendorf, Zwieselberg.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Thun al se tröa arent al lach de Thun. El center storich a l'è in sü un'isula piscinina del fiüm Aar.
Citaa ingiümelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gabrovo, Bulgaria


text:
28 02
Ol dé 28 de febrér l'è 'l 59 dé de l'an del calendare gregorià; manca 307 (308 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 28 de febrér al è ul dí da pòost 59 dal an dal calendari gregurian; i manca 307 (308 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1808 - Barcelona: i tröpe Fransese i ocüpa a sorpresa la Ciutadela e ol castel de Montjuïch.
364 - Roma: Valentí I ocüpa la sée Impereala.
1953 - Cambridge (Anglatèra): Jame Watson e Francis Crick i núnsial descovrimet de la strütüra Chémega de l'ADN, otegnida al Cavendish Laburatory.
1980 - Andalusia: se sélebral referéndum in che resültarà plebissitat che ol statüt d'Autonoméa de Andalusia al gh'a de sigütá ol procedimet ràpid.
2005 - Hila (l'Iraq): öna etüra bomba la fa 125 mort e 200 fericc.
2005 - Burundi: s'apröa in referéndum öna nöa Costitüssiú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1901 - Portland (Oregon, SÜA) : Linus Pauling chémegh e físegh Stadünindench, Premi Nobel de Chémega (1954) e de la Pas (1962) (m. 1994).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1986 - Stocolma (Suéssia): Olof Palme, pröm miníster Suech, sassinat (n. 1927).
2006 - Colorado (Stacc Ünicc): Dennis Weaver, atur famus intèrpret de la série McCloud.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Avtostrêda dal Sōl
Artécol in dialèt arzân
L' Avtostrêda dal Sōl (Autostrada del Sole in italiân) oséja la A1 ind la numerasiòun dal j avtostrêdi italiâni, l'é la pió lòunga ed còli che gh' în adèsa.
Strêda principêla ed la rêda avtostradêla italiâna, l' unés Milân a Napoli la pâsa da Bològna, Firèinsa e Ròma, per 'na lunghèsa ed 759, 6 chilômeter in tót.
L'é stêda inavgurêda al 4 otòber 1964, sòta la presidèinsa dal cunséli 'd Aldo Moro.
Quând l'avtostrêda, ind al trât Firèinsa Ròma, la vîn bluchêda, as dîs che "l'itâlia l'é tajêda in dû"
Stôria
L'Avtostrêda dal Sōl l'é stêda dimòndi vrûda dal Gvêren d' j ân '50 per dêr 'na mân a fêr turnêr a tirêr la cunuméia nasionêla.
Préma ch' la fós finîda i câmion, per andêr da Napoli a Milân, égh metîven cîrca dû dé ed viâş. A fêr 'na strêda in dóv' as prîva andêr pió fôrt l' aré dòunca scurtê i tèimp di colegamèint e cun còst l'aré sbasê i prèsi di gèner al cunsóm.
La mésa zò ed la préma prêda l'é dal 27 ed mâg 1956. L'inavgurasiòun dal prém tròunch, da Milân a Pèrma, l'è dal 7 dicèmber 1958. L'avêrta dal trât da Bològna a Firèinsa l'é sucèsa al 3 dicèmber 1960. Còl da Ròma a Napoli, al 22 setèmber 1962. L'intêra ôvra l'é stêda finîda al 4 otòber 1964, cun l'avêrta dal trât fra Chiusi e Orvieto: fîn a cla dâta tót i mèz ēren custrèt a d'andêr fôra a i casē ed Chiusi e Orvieto e fêr la vècia Strêda Statêla 71 Ómbra-Casantinèişa-Romagnōla.
La costrusiòun ed l' avtostrêda A1, l'é stêda dêda a l'inzgnêr Fedele Cova.
Dal 1988, cun la costrusiòun dal trât Fiano Romano – Cesano, dmèj cgnusû cme bretella, al j avtostrêdi A1 Milân-Ròma e A2 Ròma-Napoli în dvintêdi un'ònica avtostrêda, la A1 Milân- Napoli. L'A2 l'é stêda acsé scanşlêda da l'èleinch dal j avtostrêdi.
I trât ûn pr'ûn
Trât Milân-Bològna
Incō l' A1 la cumîncia ind la zôna tra mezdé e matèina ed Milân cme cuntinvasiòun ed l'Avtostrêda A51 ("Tangensiêla Est Milân"). Al trât d'adès tra la Tangensiêla Est e al şvîncol ed Sân Dunê Milanèiş l'é 'na variânt dal percōrs vèc ed la A1 ch' la finîva diretamèint ind al cèinter abitê ed Milân.
Aşvèin a Sân Dunê Milanèiş as unés cun l'Avtostrêda A50 ("Tangensiêla Ovest ed Milân"). La travêrsa la Pianûra Padâna la cór ed fiânch a la Via Emélia, cun trèi cursèi pió còla d' emergînsa per sèins ed mêrcia, la tòca al sitê ed Lodi, Piasèinsa, Pèrma, Rèz e Mòdna.
A mezanôt ed Pèrma as unés l' l'Avtocamionêla ed la Cîşa, a mezanôt ed Mòdna as unés l' Avtostrêda dal Brennero. A Bològna a cumîncia la diramaziòun per la Tangensiêla e per l' Avtostrêda A14 Adriâtica al trât Mòdna-Bològna l'é stê şlarghê a quâter corsèi.
A 'd agòst 2007 în stê finî i nōv incrōş per l' Avtostrêda A21. J inèst sìa in diresiòun ed Turèin che in diresiòun ed Brèsia în ed gèner a "inèst dirèt", an n'é mìa necesâri dòunca traversêr la barēra ed Piasèinsa Sud
Trât Bològna-Firèinsa
Ciamê ânca "trât apenénich". Al travêrsa l' Apenèin Tôsch-Emiliân cun un percōrs ardî réch ed galeréi e viadòt. S' as tîn cûnt ed sōl i pûnt e i viadòt ed particulêr intèresi inzgneréstich, ind al trât Bològna-Firèinsa as in cûnten bèin 45 per 'na lunghèsa ed 11,5 chilômeter in tót.[1]Tra i pió impurtânt e spetacolêr as cûnten al viadòt 4 ciamê Sambro lòngh 340 m., êlt 44, e tgnû só da 'n êrch cun 'na lûş ed 140 mêter. Al Biscione lòngh 270 m. êlt 96 fât in cûrva cun un râg 'd 1 chilômeter, e sustgnû da un êrch lêregh 130 mêter. Al 18 Merizzano, 418 m.,susgnû da dû êrch (87 mêter l'ûn) cun al carşêdi un pô in cûrva (cun râg 900 m.). Al 21 Poggettone e Pecora Vecchia, 455 m. ed viadòt só 8 êrch polegonêl. Al viadòt 29 Aglio lòngh 440 m. e tgnû só da 'n êrch ed 164 m. ed lûş.[2][3]Bisògna in pió numinêr i 6,6 chilômetr in tót ed galeréia per la carşêda a mezdé e i quêşi 5,9 chilômeter ed còla a matèina.
Adès l'é in costrusiòun la "Variânt ed Vâlich", ch'la permetrà de scavalchêr la dursêla apenénica a 'n' altèsa pió bâsa dal percōrs ed préma. Al lôt 1 só quâter l'é stê avêrt al trâfich ind l'istê 2006, e chiêter în drê finîri.
Trât Firèinsa-Ròma
Dôp avèir girê d'atōren a Firèinsa, l'Avtostrêda la pîga vêrs Valdarno, la tòca Arezzo e la travêrsa la Val di Chiana. A l'altèsa dal casèl ed Val di Chiana l'as zûnta cun al racôrd RA06 pó la và per un pô in Ómbria dóve a gh'în sōl trèi usîdi: Fabro, Orvieto e Attigliano. Pôch chilômeter dôp la và ind al teritôti lasiêl a Orte, la travêrsa al Tevere divêrsi vôlti e l' as divéd in dû aşvèin a Fiano Romano. 'Na pêrta la pôrta al Grând Anulêr ed Ròma, cl' êtra pêrt la permèt de schivşêr la capitêla e zuntêres a la Ròma-Napoli a San Casareo.
Trât Ròma-Napoli
A San Casareo l'avtostrêda la ricêv la pêrt ch'la vîn da Ròma, e la travêrsa tót la Ciociaria la servés al sitê ed Frosinone e Cassino. A la fîn la và dèinter in Campania cun al pasêr per Capua e Caserta, la finés a mezanôt ed Napoli aşvèin a Casoria. Al trât l'é dal tót a trèi corséi e in urègin l'êra ciamê Avtostrêda A2.
Materiêl pr'andêregh in fònda
(manca):
- Enrico Menduni - L'autostrada del Sole - Bologna : Il Mulino, 1999
(manca):
- La Storia siamo Noi - Rai Educational:


text:
San Colombano Certenoli
San Colombano Certénoli (en lìgure: San Comban) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 2 702 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 41,2 km² e 'na densità de popolasiù de 66 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Borzonasca, Carasco, Coreglia Ligure, Leivi, Mezzanego, Orero, Rapallo, Rezzoaglio, Zoagli.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Colombano Certenoli l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Mudel:Demografia/San Colombano Certenoli
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Il 46avel forum d’economia mundial ha lieu dals 20 enfin ils 23 schaner 2016 a Tavau.
WEF Insight
Durant il WEF sa transfurma Tavau en ina tribuna per l’elita mundiala da la politica, l’economia, la scienza e da la cultura. Per garantir la segirezza dals promis vegn isolà Tavau dal rest dal mund. Be ils pli paucs vesan, tge che capita davos las culissas. Nus essan al lieu per Vus, e rapportain precis da quai en il diari «WEF insight». In diari da Fabia Caduff che rapporta l’emprima giada dal WEF, e da Riccarda Müller che rapporta l’ultima giada dal WEF.


text:
Bristol
Bristol (Bryste in galles; Briostó in irlandes; Bricgstōw in ingles antigh) l'è ona città de l'Inghilterra del sud-ovest, cont ona popolazion de pussee de 430.000 personn.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città la se troeuva in de la region del Sud-Ovest, la gh'ha el status de city e l'è anca ona contea e on distrett minga metropolitan.
L'è traversada del fiumm Avon e la confina cont i contee del Gloucestershire e del Somerset.
L'è minga lontana del Galles, e la se troeuva in sui spond del Canal de Bristol (part de l'Ocean Atlantigh).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm antigh, Bricgstōw, el voeur dì piazza in sul pont.
Bristol l'esist giamò del XI secol; ai temp di Normann a Bristol el gh'era vun di castei pussee important de l'Inghilterra del sud.
In del XII secol Bristol l'è vegnuda on port important, perchè l'era chì che la partiva la pupart di nav che l'andava in Irlanda.
El genoves Giovanni Caboto l'è partii de chì quand l'è andaa in America in del 1497.
Oltra a vess on port bell grand, Bristol l'era anca on centro de la tessidura, e per quest, a partì del 1760, l'è entrada in concorrenza con Liverpool.
El blocch contra l'Inghilterra voruu del Napoleon, insema a l'abolizion de la s'ciavitù (1807), la gh'ha portaa via a Bristol on bell poo de ricchezza: a bon cunt, dopo la guerra cont i Frances, la città l'ha conossuu la Rivoluzion Industrial, e la popolazion l'è cressuda de brutt in del Vottcent.
Duranta la Segonda Guerra Mondial, Bristol l'è stada bombardada on fracch de volt.
Gent nassuda a Bristol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cary Grant, attor.
- Bansky, artista.


text:
Saint-Christophe (AO)
Saint-Christophe l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 3 386 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 14 km² e 'na densità de 242 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aosta, Pollein, Quart, Roisan, Valpelline.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ladinia
La Ladinia l’è chèl insèma de alàde di Dolomiti che i se strèns ‘ntùren al Mut Sèla e ‘ndó che s’pàrla la lèngua ladìna, che l’è öna lèngua romànza de sostràt retìch.
I fà part de la Ladinia la Al Gardéna (Gherdëina), la Al de Fàsa (Fascia), la Al Badéa, ol Marebàn, ol Livinalónch o Fodom, Cortìna e ‘l sò teritòre, l’Ampesà (Anpezo). La Ladìnia l’è stàcia spartìda ‘n dò regiù de la Repüblica Italiàna, ol Trentì Süd Tiról e ‘l Vèneto, e ‘n trè pruìnse, la pruìnsa de Bolsà, la pruìnsa de Trènt e la pruìnsa de Belü.
In Ladìnia i ghe stà de cà piö o méno 35.000 persùne che i è quàze töte bùne de parlà la lèngua ladìna.
Cuntegnüü
I cümü de la Ladinia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Economéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’economéa de la Ladìnia l’è bazàda quàze del töt söl türìsm, estìf, ma sùra de töt invernàl, dezà che i alàde ladìne i è tra i pòscc de ‘ndà a scià piö bèi al mónt, cóme paesàgio e cóme chilòmeter de pìste e qualità di ‘mpiàncc, de fati i fà part del Dolomiti Superski.
Union Generela di Ladìns dla Dolomites[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lèngua e la cültüra ladina i è stödiàde e tütelàde da la Union Generela di Ladins dla Dolomites che l’è stàcia fundàda ‘n del 1950. Ol giurnàl üficiàl de la Union Generela l’è ‘l setimanàl ciamàt La Usc di Ladins.
La Bandéra de la Ladìnia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La bandéra de la Ladìnia, nasìda in del 1922, l’à gh’à trè bànde metìde ‘n orizontàl de culùr blö, biànch e ért che i regórda ‘l cél, la nif di mucc e l’ vért di pràcc.
Arda ach[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Urtizèi, Museum Gherdëina, Al Gardéna, Cianacèi, Lengua ladina, Ladin standard, Heinrich Schmid.
Referense[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Belardi Walter, 2005, Breve storia della lingua e della letteratura ladina, Istitut ladin "Micurà de Rü" - San Martin de Tor.


text:
Zambezi
Ul Zambesi l'è un fiüm de l'Africa meridiunala, lünch 2.574 km e cunt un basin de 1.570.000 chilometer quader spartii sü sett stat: Zambia, Angola, Namibia, Zimbabwe, Muzambich, Botswana e Malawi.
Al vègn fö da un laghètt palüduss in del nurdòvest del Zambia e al partiss in direzziun süt per 800 chilometer circa, fin a la cunflüenza del sò aflüent Cuando. Dopu de lì al gira inver Est e al mantegn chel'urientameent, cunt una cürva lingera inver südest per i olter 1.600 km del sò curs fin a che al finiss la cursa in de l'Ucean Indian in del staat del Muzambich, cunt un delta.
In del sò curs al furma rapid e cascat: i püssee famus a inn i Cascat Vitoria, in sül cunfin fra Zimbabwe e Zambia.
Ul fiümm l'è duperaa di pupulazziun lucàj anca cumé funt de energia, ca la vègn daj dü sbarament de Cabora Bassa in Muzambich (ca la ga dà l'energia a la Repüblica Südafricana) e da chèla de Kariba, ca la quata Zambia e Zimbabwe.


text:
Michelangelo Alessandro Colli-Marchini
El Michee Lissander Colli-Marchini (Vigeven, 1738 - Fiorenza, 1808) l'è staa on general italian.
L'è staa al servizzi de l'Austria (perchè al temp la Lomellina la faseva anmò part del Ducaa de Milan) e l'ha combattuu in d'ona motta de guerr de l'Imperi.
In del 1792 l'Austria el gh'ha regalaa el Colli al Regn de Sardegna, vun di primm statt a vess taccaa de la Francia revoluzionaria. Però l'è staa battuu a Ceva e a Mondovì; a bon cunt l'è riessii a tegnì insema i sò soldaa per rivà a firmà l'armistizzi de Cherasch, che l'è staa ona sconfitta, ma minga on disaster.
L'ha anca comandaa alter esercit (semper in fonzion anti-francesa) e l'ha finii la soa carrera 'me ambassador austriegh in del Regn d'Etruria.


text:
1Rü yoxni yexma nangutaque̱xegü ga muxũchixü̃ ga duü̃xü̃gü. Rü yema na namuxũchixü̃ca̱x rü düxwa nügücutüwa ningagüetanü ga duü̃xü̃gü. Rü Ngechuchu inanaxügü ga norü ngúexü̃gümaãxĩra na yadexaxü̃, rü ñanagürü: —¡Pexuãẽgü naxca̱x i Parichéugü! Erü duü̃xü̃güpe̱xewa meã namaxẽneta natürü naãẽwa rü chixexü̃gu narüxĩnüẽ. 2—Natürü guxü̃ma i ṯacü i wüxie cúãcü üxü̃ rü tá nango̱xoma. Rü guxü̃ma i ṯacü iicúxü̃ rü yixcüra rü tá duü̃xü̃gü nüxü̃ nacua̱xgüama. 3—Rü ngẽmaca̱x guxü̃ma i ngẽma ore i ẽãnexü̃wa cúãcü nüxü̃ pixuxü̃ rü yixcüra rü tá nango̱xoma rü guxü̃ i duü̃xü̃gü tá nüxü̃ naxĩnüẽ. Rü ngẽma ore i ucapuarü aixepewa cúãcü nüxü̃ pixuxü̃, rü yixcüra rü guxãpe̱xewa tá nüxü̃ nixugügü i duü̃xü̃gü. 4—Rü ngẽmaca̱x i pemax, Pa chomücügüx, rü pemaã nüxü̃ chixu rü ¡tama nüxü̃ pemuü̃ẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i pexü̃ daixchaü̃xü̃! Erü taxünexü̃xĩcatama nima̱xgü, natürü taxucürüwama taãẽxü̃ nima̱xgü. 5—Natürü pemaã tá nüxü̃ chixu na texéxü̃ tá na pemuü̃ẽxü̃. ¡Nüxü̃ pemuü̃ẽ ya Tupana! Erü nüma nüxü̃́ nangẽxma i pora na yamáãxü̃ca̱x i pexene, rü ngẽxgumarüü̃ ta na napoxcuãxü̃ca̱x i peãẽ i ngextá ṉg̱oxogüxü̃ ínapoxcuxü̃gu. ¡Rü yimaxü̃ tá nixĩ i pemuü̃ẽxü̃! 6—¿Tama e̱xna taxretachinü i dĩẽruxacügu namaã petaxe i wüxime̱ẽ̱xpü̱x i werixacügü? Natürü Tupana rü tama tüxü̃ inayarüngüma ya yíxema werixacüã̱xgü, rü bai ya wüxi. 7—Rü woo i peyaegü rü Tupana nüxü̃ nacua̱x na ñuxre i peyae ngẽxmaxü̃. Rü ngẽmaca̱x, ¡tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃! Erü pema rü muxü̃ma i werixacügüarü yexeraxüchi pexü̃ nangechaü̃ ya Tupana. 8—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü guxãma ya texé i ñoma i naãnewa duü̃xü̃güpe̱xewa tügü ixuxe na chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃, rü choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü tá tüxü̃ chixu na chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃ i tümax. 9—Natürü texé ya ñoma i naãnewa duü̃xü̃güpe̱xewa tügü ixuxe na tama chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃, rü choma rü tá ta nape̱xewa i Tupanaãrü orearü ngeruü̃gü i daxũcü̱̃ã̱x rü tá tüxü̃ chixu na tama chorü duü̃xü̃ tiĩxü̃ i tümax. 10—Rü guxãma ya texé ya chixri chauchiga idexaxe i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃, rü Tupana tá tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma. Natürü texé ya Tupanaãẽ i Üünexü̃chiga chixri idexaxe, rü Tupana rü tãũtáma tüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃ i ngẽma. 11—Rü ngẽxguma duü̃xü̃gü ngutaque̱xepataü̃güwa rü e̱xna ãẽ̱xgacügüpe̱xewa pexü̃ nagagügu na pexü̃ napoxcuexü̃ca̱x, rü ¡tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ na ṯacümaã tá penangãxü̃xü̃ rü e̱xna ṯacüxü̃ tá namaã na pixuxü̃! 12—Erü ngẽxguma nawa nanguxgu na pidexagüxü̃, rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ tá pexü̃ nangu̱xẽẽ na ṯacüxü̃ tá namaã pixuxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 13Rü yema duü̃xü̃gütanüwa rü wüxi ga yatü Ngechuchuxü̃ ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¡namaã nüxü̃ ixu ya chaueneẽ rü choxna naxãã i ngẽma chaunatü ga yucüarü ngẽmaxü̃ i choxna üxü̃! —ñanagürü. 14Natürü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Yatüx, ¿texé perü ãẽ̱xgacüxü̃ choxü̃ tingucuchixẽẽ na chayatoyexü̃ca̱x i ngẽma penatüarü ngẽmaxü̃? —ñanagürü. 15Rü ñanagürü ta ga Ngechuchu: —¡Pexuãẽ na tama pexü̃́ nangúchaü̃xü̃ca̱x i togüarü ngẽmaxü̃! Erü wüxi i duü̃xü̃ rü tama ngẽma na namuãrü ngẽmaxü̃ã́xü̃ca̱x nixĩ i nayauxãxü̃ i norü maxü̃ i taguma gúxü̃ —ñanagürü. 16Rü yexguma wüxi ga ore ga cua̱xruü̃xü̃ namaã nixu, rü ñanagürü: —Nayexma ga wüxi ga yatü ga muãrü dĩẽruã́cü, rü guxü̃ma ga yema nanetügü ga naãnegu natogüxü̃ rü meãma nüxü̃́ nixo. 17—Rü guma yatü rü nagu narüxĩnü rü naãẽwa ñanagürü: “¿Ṯacü tá chaxüxü̃ i ñu̱xmax? Erü nataxuma i chorü nachica i ngexta namaã na changuxü̃xü̃ i chaunetügüarü o”, ñanagürü. 18—Rü naãẽwa ñanagürü: “Marü nüxü̃ chacua̱x na ṯacü tá chaxüxü̃. Rü nagu tá chapogü ya guxü̃nema ya chorü ĩpatagü ga nagu namaã changuxü̃ne ga chaunetügüarü o. Rü náĩ ya taxüragüne tá chaxü na ngẽxma namaã changuxü̃xü̃ca̱x i guxü̃ma i chaunetügüarü o rü guxü̃ma i chorü ngẽmaxü̃gü. 19—Rü ngẽxguma marü namexgu i guxü̃ma, rü chaugümaã tá ñacharügü: ‘Ñu̱xma rü tá icharüngü̃ rü meã tá chachibü rü meã chaxaxe rü ngẽmaãcü tá chataãẽ. Erü namuxũchi i chorü ngẽmaxü̃gü, rü mucüma ya taunecü tá choxü̃́ natai’, ñacharügü tá chaugümaã”. 20—Natürü Tupana rü ñanagürü guma yatüxü̃: “Pa Yatüx, cungẽãẽmare i cuma erü ñoma i chütaxü̃gu tátama cuyu. Rü ngẽma curü ngẽmaxü̃gü i namaã cunguxü̃xü̃, rü ¿texéarü tá nixĩ i ngẽxguma?” ñanagürü ga Tupana. 21—Rü ngẽxgumarüü̃ tá ta namaã nangupetü i ngẽma duü̃xü̃gü i nügüca̱xtama norü ngẽmaxü̃gümaã nguxü̃xü̃ rü tama nügü ímexẽẽxü̃ i Tupanape̱xewa —ñanagürü ga Ngechuchu. 22Rü yemawena rü norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü ga Ngechuchu: —Pemaã nüxü̃ chixu ¡rü tãxṹ i pexoegaãẽgüxü̃ naxca̱x i ṯacü tá na pengṍxü̃ rü ṯacümaã tá na pixãxchiruxü̃! 23—Erü perü maxü̃ rü õnaãrü yexera nixĩ, rü pexene rü naxchiruarü yexera nixĩ. 24—¡Dücax penangugü i werigü i tama toegüchiréxü̃, rü tama nanetüarü o ibuxgüxü̃, rü ngepatagüxü̃ na ngexta namaã nanguxü̃güxü̃ca̱x i norü õna! Natürü Tupana rü nanaxüwemü. Rü pema rü Tupanaca̱x rü poraãcü guxü̃ma i werigüarü yexera pixĩgü. 25—Rü taxuwama name na pexoegaãẽgüxü̃. Erü taxucürüwama wüxie i pema rü pegütama ipema̱xãchixẽẽ ngãxü̃ ya metrugu ega woo poraãcü naxca̱x pexoegaãẽgügu. 26—Rü ngẽxguma tama pemaã nanguxü̃ i ngẽma íraxü̃ rü taxucürüwama pegütama ipema̱xãchixẽẽ ega woo naxca̱x pexoegaãẽgügu, rü ¿tü̱xcüü̃ i ngẽxguma rü ta ṯacü i togü i ngẽmaxü̃güca̱x pexoegaãẽgüxü̃? 27—¡Dücax penangugü i putüragü na ñuxãcü nayaexü̃ i nachacu! Rü tama napuracüexü̃, rü tama nügü üxchirugüxü̃. Natürü woo guma ãẽ̱xgacü ga Charumóũ ga na namexẽchixü̃ ga naxchiru rü taguma wüxi ga putürachacuarü mexü̃rüü̃ nixĩ. 28—Rü marü nüxü̃ pedau i ñuxãcü Tupana na nanga̱xãẽxü̃ i putüragü i ñu̱xma naãnewa rüxügümarexü̃ natürü moxü̃ rü marü taxuxü̃. Rü ngẽxguma Tupana ngẽmaãcü nanga̱xãẽgu i putüragü rü pema rü tá ngẽmaãrü yexera pexchiru pexna naxã, Pa Duü̃xü̃gü i Írarüwatama Yaxõgüxü̃x. 29—Rü ngẽmaca̱x tama name i pexoegaãẽ naxca̱x i ṯacü tá na pengṍxü̃ rü ṯacü tá na pixaxüxü̃. 30—Erü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü naxca̱x nadaugü i guxü̃ma i ngẽma pemaã nüxü̃ chixuxü̃. Natürü pema rü pexü̃́ nangẽxma ya Penatü ya Tupana ya nüẽchama nüxü̃ cuácü na pexü̃́ nataxuxü̃ i guxü̃ma i ngẽma. 31—Rü ngẽmaca̱x narümemaẽ nixĩ na Tupanaãrü ngúchaü̃ca̱x pedaugüxü̃ na perü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃ca̱x. Rü ñu̱xũchi nüma rü tá pexna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i pexü̃́ taxuxü̃. 32—¡Tãxṹ i pemuü̃ẽxü̃, Pa Chauxacügüx! Pema rü noxretama pixĩgü natürü Penatü ya Tupana rü norü ngúchaü̃ nixĩ na pexna naxããxü̃ i pechica i ngextá nüma ãẽ̱xgacü íyiĩxü̃wa. 33—¡Rü namaã petaxe i perü ngẽmaxü̃gü rü togü i duü̃xü̃gü i nüxü̃́ nataxuxü̃na penaxã i ngẽma dĩẽru! Rü ngẽmaãcü tá pegüxü̃́ penangẽxmaxẽẽ i perü ngẽmaxü̃gü i taguma pexü̃́ ṉg̱auxü̃ rü taguma gúxü̃ i daxũguxü̃ i naãnewa i ngextá tama íyaxücuxü̃wa i ngĩ́ta̱xáxü̃ rü naweane tama ínachixexẽẽxü̃wa. 34—Erü ngextá ínangẽxmaxü̃wa i perü ngẽmaxü̃gü, rü ngẽxma nixĩ i perüxĩnüẽxü̃. 35—¡Rü ípememare namaã i perü omügü i naĩgüxü̃! 36—Rü name nixĩ i wüxi i coriarü duü̃xü̃gü i ímemaregüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü penaxwa̱xe na ñoma duü̃xü̃gü i ĩã̱xwa norü corixü̃ naṉg̱uxẽẽgüxü̃rüü̃ na pixĩgüxü̃. Rü ngẽxguma norü cori rü wüxi i ngĩgüarü petawa ne naxũxgu rü: Tu tu tu ñaxgu, rü paxa naxca̱x nayawãxnagü i ĩã̱x. 37—Rü nataãẽgü i ngẽma coriarü duü̃xü̃gü ega inadauegu i ngẽxguma ínanguxgu i norü cori. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma cori rü norü mechawa tátama nanatogüxẽẽ i ngẽma norü duü̃xü̃gü i nüxü̃ ínaṉg̱uxẽẽgüxü̃, rü nüma tátama ngẽma norü duü̃xü̃güxü̃ inaxüwemü. 38—Rü woo ngãxü̃cüü ínanguxgu rü e̱xna marü yangunechaü̃gu rü nataãẽgü i ngẽma coriarü duü̃xü̃gü ega inadauegu i ngẽxguma ínanguxgu i norü cori. 39—Rü ngẽxguma chi wüxi ya ĩãrü yora nüxü̃ cua̱xgu na ñuxguacü ínanguégaxü̃ i ngĩ́ta̱xáxü̃, rü tãũ chima nape. Rü chi nüxna nadau ya napata na tama yawãxnaãxü̃ca̱x rü tama na nüxü̃́ nangĩ́xü̃ca̱x. 40—Rü pema rü ta penaxwa̱xe na ípememarexü̃. Erü ngürüãchi tama nagu íperüxĩnüẽyane tá íchangu i choma i Tupana Nane na duü̃xü̃xü̃ chiĩxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 41Rü yexguma ga Pedru rü Ngechuchuna naca rü ñanagürü: —Pa Corix, ¿toxca̱xicatama e̱xna nixĩ i ñaã ore i cua̱xruü̃ i tomaã nüxü̃ quixuxü̃, rü e̱xna guxü̃ i duü̃xü̃güca̱x yiĩxü̃? —ñanagürü. 42Rü ñanagürü ga Cori ga Ngechuchu: —¿Texé tiĩxü̃ ya yíxema tümaãrü coriarü duü̃xẽ ya aixcüma yanguxẽẽ́xẽ rü meã tümaãẽxü̃ cuáxe? ¿Tama e̱xna yíxema tiĩxü̃ ya tümaãrü cori tüxna ãgaxe na meã nüxna tadauxü̃ca̱x rü meã ngoragu tanachibüexẽẽxü̃ca̱x i norü duü̃xü̃gü? 43—Rü tataãẽ ya yíxema coriarü duü̃xẽ i ngẽxguma ínanguxgu i tümaãrü cori rü tüxü̃ íyangueü̃gu na meãma ítanaxüxü̃ i ngẽma puracü i nagu tüxü̃ namuxü̃. 44—Rü aixcüma pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma tümaãrü cori rü tá guxü̃ma i norü ngẽmaxü̃güarü dauruü̃xü̃ tá tüxü̃ nixĩxẽẽ. 45—Natürü ngẽxguma chi ngẽma duü̃xü̃ nagu rüxĩnügu rü norü cori rü tama paxa na ínanguxü̃, rü inaxügüãgu na chixri namuãxü̃ i natanüxü̃gü i yatüxü̃gü rü ngexü̃gü, rü peta naxü̱xgu rü nachibüxgu, rü naxaxegu, rü nügü nangãxẽẽgu, rü ngürüãchi ngẽma ngunexü̃ rü ngẽma ngora i tama nagu ínaṉg̱uxẽẽãxü̃gu tá ínangu i norü cori. Rü poraãcüxüchi tá nanapoxcu ngẽma duü̃xü̃gü i tama norü coriga ĩnüẽxü̃xü̃ napoxcuexü̃rüü̃. 47—Rü ngẽma coriarü duü̃xü̃ i nüxü̃ cua̱xchiréxü̃ na ṯacü nanaxwa̱xexü̃ i norü cori, natürü tama nügü ímexẽẽxü̃ rü tama norü coriga ĩnüxü̃, rü tá poraãcü nanac̱uaxi. 48—Natürü ngẽma coriarü duü̃xü̃ i tama nüxü̃ nacuáãcüma chixri norü coriga ĩnüxü̃, rü chixexü̃ üxü̃, rü tá írarüwaxüra nanac̱uaxi. Rü texé ya Tupana muxü̃ma tüxna ãxẽ, rü muxü̃ca̱xtáma tüxna naca. Rü texé ya muxü̃na tüxü̃ nadauxẽẽ́xẽ rü tá yexeraãcü tüxna naca. 49—Núma chaxũ na ñoma i naãnewa duü̃xü̃güxü̃ chidauchitanüxẽẽxü̃ca̱x. Rü chierü aixcüma marü yadauchitanügu. 50—Rü choma rü tá poraãcü ngúxü̃ chinge, rü chanaxi̱xãchiãẽ ñu̱xmatáta yangu i ngẽma. 51—Rü tama name i nagu perüxĩnüẽ na núma chaxũxü̃ na guxü̃ i duü̃xü̃gü rü wüxigu naxĩnüẽxü̃ca̱x. Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü núma chaxũ na chaugagu yatoyexü̃ca̱x i duü̃xü̃gü. 52—Erü ñaãwena ega wüxi ya ĩpatawa nangẽxmagu i wüxime̱ẽ̱xpü̱x i duü̃xü̃gü, rü tomaẽ̱xpü̱x tá choxü̃́ nayaxõgü rü taxre i tama, rü e̱xna taxre tá choxü̃́ nayaxõgü rü tomaẽ̱xpü̱x i tama. 53—Rü wüxi i papa tá nayaxõ rü nane rü tãũtáma nayaxõ, rü e̱xna nane tá nayaxõ natürü nanatü i tama. Rü ngẽxgumarüü̃ ta wüxi i mama tá iyaxõ rü ngĩxãcü rü tãũtáma iyaxõxchãü̃, rü e̱xna ngĩxãcü tá iyaxõ rü ngĩẽ rü tãũtáma iyaxõxchãü̃. Rü wüxi ya ngĩ̱xẽ tá iyaxõ rü ngĩneã̱x rü tãũtáma iyaxõ, rü e̱xna ngĩneã̱x tá iyaxõ rü ngĩ̱xẽ rü tãũtáma iyaxõ —ñanagürü ga Ngechuchu. 54Rü Ngechuchu ñanagürü ta nüxü̃ ga duü̃xü̃gü: —Ngẽxguma nüxü̃ peda̱u̱xgu na naxẽãchianexü̃, rü nagu perüxĩnüẽ tá na napuxü̃. Rü aixcüma ngẽmaãcü nixĩ. 55—Rü pema nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penangugüxü̃ ya buanecü, rü ngẽmaãcü nüxü̃ pecua̱x rü tá na nangu̱xetüxü̃. Rü aixcüma ngẽmaãcü nixĩ. 56—Pa Duü̃xü̃güx, pema rü togü i duü̃xü̃güpe̱xewa meã pemaxẽneta, natürü peãẽwa rü chixexü̃gu perüxĩnüẽ. Pema nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü penangugüxü̃ ega tá napuxgu rü e̱xna tá nangu̱xetügu. ¿Rü ñuxãcü i ñu̱xma i tama nüxü̃ pecuáxü̃ na Tupana yiĩxü̃ ya petanüwa ngucü? 57—Rü tü̱xcüü̃ tama nüxü̃ pecuáxchaü̃ i ngẽma nama i mexü̃ i Tupana pexü̃́ naxwa̱xexü̃ na nagu pexĩxü̃. 58—Rü ngẽxguma chi wüxie wüxi i ngetanüca̱x cuxü̃ íxuaxü̃gu rü ãẽ̱xgacüxü̃tawa cuxü̃ tagaxgu, rü name nixĩ i namawatama tüxü̃ icurüngüxmüxẽẽ na tama ãẽ̱xgacüpe̱xewa cuxü̃ tagaxü̃ca̱x. Erü wüxicana na ãẽ̱xgacüxü̃tawa cunguxü̃ rü ãẽ̱xgacü tá purichíagüna cuxü̃ namu. Rü purichíagü tá cuxü̃ napoxcu. 59—Rü cumaã nüxü̃ chixu rü ngẽxma poxcuchicagu tá curüxã̱ũ̱x ñu̱xmatáta ngĩxü̃ cuxütanü i gu̱xcü i dĩẽru i nüxü̃́ ngĩxü̃ cungetanücü. [Rü aixcüma ngẽxgumarüü̃ tá cumaã nanaxü ya Tupana ega tama namaã cunamexẽẽ̱xgu i curü maxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu.]
Copyright
Learn More


text:
1¿Tü̱xcüü̃ pegümaã penuẽ rü pegü pedai? Pegümaã penuẽ erü pexü̃́ nangẽxma i ngẽma perü ngúchaü̃gü i chixexü̃gü. 2Pema pexü̃́ nangúchaü̃ i ngẽma pexü̃́ taxuxü̃ natürü taxuacüma pexü̃ nanguxü̃, rü ngẽmaca̱x peyama̱x i togü. Rü norü ngẽmaxü̃ca̱x pixãũxãchie natürü taxuacüma pexü̃ nanguxü̃ẽ́ga, rü ngẽmaca̱x pegümaã penuẽ, rü pegü pedai. Rü tama penayauxgü i ngẽma penaxwa̱xexü̃ erü tama Tupanana naxca̱x peca. 3Rü ngẽxguma naxca̱x ípecaxgu, rü tama penayaxu, erü naxca̱x ípeca i ngẽma tama Tupana pexü̃́ naxwa̱xexü̃. Rü ngẽma pematama penaxwa̱xexü̃ nixĩ i naxca̱x ípec̱axü̃ na namaã pegütama petaãẽxẽẽmarexü̃ca̱x. 4Pa Duü̃xü̃gü i Chixri Maxẽxü̃x, ¿Tama e̱xna nüxü̃ pecua̱x rü ngẽxguma ñoma i naãnexü̃ pengechaü̃gu rü Tupanamaã perüxuwanüxü̃? Erü texé ya ñoma i naãnexü̃ ngechaü̃xẽ rü Tupanamaã tarüxuwanü. 5Rü tama natüca̱xma nixĩ i ngẽma Tupanaãrü ore i ñaxü̃: “Ngẽma Naãẽ i Üünexü̃ i Tupana tüxna muxü̃ rü tüxü̃ ninuxü̃ erü noxrü tixĩ rü tüxü̃ nangechaü̃”, ñaxü̃. 6Natürü Tupana rü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ na namaã iporaexü̃ca̱x i guxü̃ma i ñoma i naãneãrü ngúchaü̃ i chixexü̃. Rü ngẽmaca̱x norü orewa rü ñanagürü: “Tupana rü tümamaã nanu ya yíxema tügü írütagüxe, natürü tüxü̃ narüngü̃xẽẽ ya yíxema tügü írüxíragüxe”, ñanagürü. 7Pa Chaueneẽgüx, ¡Meã Tupanaga pexĩnüẽ! ¡Rü nüxü̃ pexoó i ṉg̱oxo i Chataná! Rü nüma rü tá pexna niña. 8¡Tupanana pengaicamagü! Rü nüma rü tá ta pexna nangaicama. Rü pemax, Pa Pecaduã̱xgüxü̃x, ¡nüxü̃ perüxoe i pecüma i chixexü̃! Rü pemax, i Tupanawe rüxĩxchaü̃xẽ natürü ñoma i naãnewe rü ta rüxĩxchaü̃xẽ, ¡penamexẽẽ̱x i perü maxü̃ na Tupanaca̱xicatama pemaxẽxü̃ca̱x! 9¡Pegümaã pengechaü̃gü rü pexauxe erü pipecaduã̱x! Rü texé ya ñoma i naãneãrü taãẽwa cugüxe, rü name nixĩ i tügümaã taxauxe. Rü texé ya tümacüma i chixexü̃maã taãxẽ́xẽ, rü name nixĩ i Tupanape̱xewa tügümaã tangechaü̃. 10Rü name nixĩ i Cori ya Tupanape̱xegu pecaxãpü̱xügü rü namaã nüxü̃ pixu na taxuwama pimexü̃. Rü ngẽxguma i nüma rü tá pexü̃ nicua̱xüü̃ rü pexü̃ nataxẽẽ. 11Pa Chaueneẽgüx, ¡Tãxṹ i chixexü̃maã pegü pixugüxü̃! Erü yíxema chixexü̃maã tümaẽneẽchigagu idexáxe rü e̱xna chixexü̃maã nüxü̃ dawenüxẽ, rü chixe nüxü̃ tawogü ta i Tupanaãrü ore. Rü ngẽxguma chixexü̃gu Tupanaãrü oremaã curüxĩnügu, rü Tupanaãrü orearü yexera cugü quixĩxẽẽchaü̃ erü tama aixcüma naga cuxĩnü. 12Tupanaxĩcatama nixĩ ya tüxna naxãcü i norü mugü rü ñu̱xũchi tá tüxna c̱acü rü ngoxi naga ixĩnüẽ i ngẽma norü ore. Rü nümatama nixĩ i nüxü̃́ nangẽxmaxü̃ i pora na tüxü̃ namaxẽxẽẽxü̃ rü e̱xna tüxü̃ nayuexẽẽxü̃. ¿Natürü texé quiĩxü̃ i cumax rü ngẽmaca̱x cunangugüxü̃ na ñuxãcü namaxü̃xü̃ i cumücü? 13¡Choxü̃́ iperüxĩnüẽ i pema na ñapegügüxü̃: “Ñu̱xma rü e̱xna moxü̃ tá náĩ ya ĩãnewa taxĩ, rü wüxi ya taunecü tá ngẽxma tayayaxu, rü tá ngẽ́ma tataxegü na mucü i dĩẽru ngĩxü̃ iyaxuxü̃ca̱x”, ñaperügügü! 14Pema rü tama nüxü̃ pecua̱x na ṯacü tá pexü̃ üpetüxü̃ i moxü̃. ¿Ṯacü nixĩ i perü maxü̃? Perü maxü̃ rü ñoma wüxi i cherena i paxaãchi nüxü̃ idauxü̃ rü ngẽxgumatama ngupetüxü̃rüü̃ tá inayarüxo. 15Rü narümemaẽ nixĩ na ñapegüxü̃: “Ngẽxguma chi nanaxwa̱xegu ya Cori ya Tupana na imaxẽxü̃, rü chi tanaxü i ñaã puracü i nagu rüxĩnüẽxü̃”, ñapegüxü̃. 16Natürü i pema rü pegü picua̱xüü̃güchaü̃. Rü guxü̃ma i ngẽma rü tama name. 17Yíxema nüxü̃ cuáxe na ñuxãcü Tupanape̱xewa meã tamaxü̃xü̃, natürü tama naxǘxe, rü pecadu taxü.
Copyright
Learn More


text:
02 01
Ol dé 2 de zenér l'è 'l 2 dé de l'an del calendare gregorià; manca 364 (365 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 2 de zenér al è ul dí da pòost 2 dal an dal calendari gregurian; i manca 364 (365 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1902 - Barcelona: sa al püblega ul primm nümar dal setmanari "Cu-Cut", ch'al passarà a la Stòria paj "fets dal Cu-Cut".
- 1492 - Granada (Andalusia): l'ucüpazziun da la citaa par i trupp Castejann la ponn fin a la cunchista dal regn da Granada.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1920 Isaac Asimov
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1997 - Pineda da Mar (ul Maresme): Joan Coromines, linguista Catalan.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ulteriuras novitads Valladas talianas
-
Roveredo di gea ad in nov center dal vitg
En ina votaziun consultativa dian ils da Roveredo gea al project 'Roveredo Viva'.
-
Armada terminescha l’acziun da stizzar la pli gronda dapi 20 onns
L'acziun è ida a fin il glindesdi passà, damai ch'il privel da fieu è sa calmà en il Mesauc ed en il Tessin.
-
Sperta reacziun sin incendi da cultira en il Puschlav
En il Puschlav han ils pumpiers impedì in incendi pli grond grazia ad in’intervenziun sperta.
-
Gidar da cuvrir ils custs da stizzar il guaud en il Mesauc
Il Padrinadi svizzer per vischnancas da muntogna vul cun 200’000 francs gidar a cuvrir ils custs dals incendis da guaud.
-
Acziun da l’armada cuntinuescha en il Mesauc
En il territori da l'incendi da guaud en il Mesauc gidan uss er schuldads per terra da stizzar ils cuaditschs.
-
Incendi en Val Mesauc: La situaziun resta privlusa
Ils territoris da l'incendi n'han survegnì nagina plievgia u naiv. Er il vent dal nord procura per privel pli grond.
-
Sgular per stizzar: Lavur da concentraziun e precauziun
Senza helicopters na fissi betg stà pussaivel da stizzar il fieu tranter Soazza e Mesocco
-
Ils incendis èn sut controlla, però betg anc stizzads
Entant è cusseglier federal Guy Parmelin stà a Soazza per observar l'acziun da polizia e pumpiers cun agid dal militar.


text:
Mercordé
Artécol in dialèt arzân
Mercordé (Mercoledì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Martedé e al Giovedé, dal latèin Mercurĭi dies, giōren ed Mercóri.
S' es cunsîdra la Dumènica cme prém dé 'd la stmâna, al mercordé al la divéd in dû. In tedèsch, la parôla "mercordé" (Mittwoch) ch' a vōl dîr "metê ed la stmâna". Sté significhêt as câta ânch int i nòm ed cól giōren ché in êtri léngvi tedèschi cme l'işlandèiş (miðvíkudagur) e int al léngvi şlêvi cme al "cēco" (středa, da střed) ch' a vōl dîr "cèinter", mó ânca mia tedèschi cme al finlandèîş keskivikko da keskus "cèinter" e vikko "stmâna".
L'inglèiş Wednesday al deşvîn dal dio celtich-tedèsch Woden (Odino).
Tra i mercordé dègn ed nôta a gh'é al mercordé dal Sèndri ch' al sègna al prém giōren ed la Quarèişma int al Cēşi Catôlichi ed règola latèina.
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mercordé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Mercoledì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Imbìer
Imbiér (nòm uficiàl en italià: Ambivere) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa a 12 km de la sità e a 261 méter söl lièl del mar. L'è 'n de l’ólta pianüra de l’Ìsola bergamasca, a i pé de l’Cat.
El g'ha 'na popolasiù de 2 398 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 3,2 km² e 'na densità de popolasiù de 749 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Mapèl, Palasàch, Puntìda, Sóta 'l Mut.
Pèr Imbìer la pàsa la ferovìa Bèrghem-Lèch e la Strada Briantea.
Céze e santöàre[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Imbìer gh'è 'l Santöàre de la Madóna del Castèl o Santöàre de la Madóna de Imbìer.
Bèrghem Baghèt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Imbìer gh'è nasìt in del 2006 la Bèrghem Baghèt, che l’è la prima e l’önega bànda de baghèt al mónt.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Imbìer l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Kleinlützel
Kleinlützel a l'è un cumün svizzer del distret de Thierstein. in del Canton Suleta. L'è un exclave al cunfin cun la Francia.
Al gh’ha pressapoch 1249 abitant e una süperfiss de 16.34 km², e al se tröva a una altitüden de 420 meter sura al livel del mar.
El cumün de Kleinlützel a l'è tacaa ai cumün de Burg im Leimental (BL), Kiffis (FR-68), Liesberg (BL), Roggenburg (BL), Röschenz (BL), Wolschwiller (FR-68).
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kleinlützel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Benedetto Antelami
Artìcol in dialètt pramsân
Benedetto ( in dialètt: Bendètt) Antelami (Val d'Intelvi,pu o meno dal 1150 – 1230 ) l'è stè un scultor e architètt italian.
Vitta e lavor[modifica | mudéfica la surzéia]
A n' savèmma miga tròpp äd la so vitta, mo a s' pol crèddor c'al sia nassù in Lombardia e gh'è molt cäz c'al sia stè in Francia (parchè 's vèdda c' l'à copiè quel dal stil francez).L'à lavorè specialment a Pärma par fär al Batister e so quanti pärti dal Dòmm, ma l'è stè sicur anca a Fidénsa, perchè in t'al dednans (la faciäda) dal Dòmm a Fidensa a s'conòssa la so manera 'd lavorär. A gh'émma al so nòmm preciz ( e còst a n' l'è mia tant normäl pr'al so temp) parché al l'à scritt in t'la corniza 'd la Depozisión dal Crist da la Croza, scarlpinäda dal 1178 in t'al Dòmm ad Pärma. La Deposizión l'è al so capolavor; a s' fadiga bonbén a crèddor ch' l'abbia imaginäda un òmm äd cl' època lì. Mo a pärta la Depozisión, anca i Mez c'l' à lassè int' al Batister j én favoloz. A gh'è anca dil béli statuj ch' i s' polon vèddor int'al Muzeo Diocezan äd Pärma e vunna in còl äd Fidénsa, par diron vunna la Primavera.


text:
Guanzaa
Guanzaa (nom ufizial in italian: Guanzate in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 5 788 abitant (dato del Dicember 2015[1]) (ciamaa mangiacoscenza), cont ona süperfis de 6,9 km² e ona densità de 839 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Appian, Bulgar, Cadoragh, Cassina, Scirimid, Fenegrò, Fin, Lomazz e Venian.
Monument[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Santuari
- La Geesa de Santa Maria Asunta
- La Cruus de le mission
- El Centrer Civich
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Guanzaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La Scala
El Teater a la Scala de Milan, l'è vun di teater de musica lirica, musica classega e ballett pussee famos del mond. El teater sa troeuva in la Piazza de la Scala, che la toeu el nòmm dalla Gesa de Santa Maria a la Scala, impientada nel 1381 e ciamada inscì in onor de Regina de la Scala, miee de Bernabò Visconti.
El teater l'è opera de Giuseppe Piermarini e l’è stà impientaa per volontà de ona societaa de palchettista che gh'hann avuu la permission de Maria Teresa d'Austria a fabricà on teater noeuv, dopo che nel 1776 el Teater Ducal, che gh'era prima, e che se trovava dent in del palazz real, l'è andà a foeugh. Per avegh semper on teater taccaa al palazz, insemma a la Scala hann faa sù on alter teater, quell della Cannobiana, che adess se ciama Teater Lirich.
L'inaugurazion de la Scala la s'è tegnuda el 3 agost 1778, con l'opera Europa riconosciuta, de Antonio Salieri.


text:
Vescuàt
Vescuàt (nòm uficiàl en Italià: Vescovato) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El 3 918 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 17,4 km² e 'na densità de popolasiù de 225 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Sigugnòl, Gadesch, Gruntart, Malagnin, Pescaròl, Pief San Giacum e Suspir.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Vescuàt l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Poales
Poales l'è 'l nòm d'en taxón de piànte colocàt edèla categoría taxonómica de ùrden, doperàt endèi sistémi de clasificasiù modèrni compàgn del APG II del 2003 endèi quài l'è definìt en fùrma àmpia en confrónt ai sistémi de clasificasiù tradisiunài
Segónt chèsta definisiù, l'ùrden el reönés 16 famìe con piö de 18.000 spéci, 'ntra le quàle gh'è la famìa de le Poaceae (èrbe de ciós, cereài, bambú), che l'è la famìa de le angiospèrme cha g'ha la piö grànda 'mportànsa econòmica, ma apò a le Typhaceae (la famìa del papìr), le bromeliáceas (la famìa del ànanas e de le tillandsie), de le ciperáceas (la famìa de la piànta del papìr) e pò amò. Le Poales le g'ha portamènt de èrbe, divèrse con método pulinizasiù anemòfila (per mès del vènt). En piö le se caraterìza per vìga dei còrp de silice endèla epidèrmide, per vìga pirdìt i cristài de ràfide, e vìga fiùr col pereànse dividìt en maniéra bèla nèta en càles e coròla, e col stil bel svelöpàt e ramificàt.


text:
Kuwait
El Kuwait (الكويت in arab) a l'è un paes de l'Asia.
A l'è tacaa a l'Arabia Saudita e l'Irak e 'l Gulf Persegh al bagna i sò cost.
La capital a l'è la Cità del Kuwait.
Al gh'ha una süperfiss de 17.818 km² e una pupulaziun de pressapoch 3.100.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Kuwait (nom ufizial: دولة الكويت, Dawlat al-Kuwayt) a l'è un emiraa.
L'emir a l'è el Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (del 2006).
El prim minister a l'è el Nasser Al-Mubarak Al-Ahmed Al-Sabah (del 2006).
Al fa part del Cunsili de cuuperaziun del Gulf.


text:
Ré Salṣêr
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Ré Salṣêr (Rio Saliceto in italiân) l'é un cmûn ed 5.706 ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezanôt e matèina e a 27 chilômeter cîrca dal cèinter ed Rèz.
Indice
Urègin dal nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm al tōṣ urègin dal canêl ciamê Rio ch ' l'andêva e al và a drê, incō cun al nòm Treşnêr, a i cufîn cun Chêrp, dôp al dvèinta Sân Zôrz in Ré, al nòm Ré Salṣêr al dvèinta uficêl int al 1864, la zûnta ed Salṣêr a 's dêv a i sâleṣ ed padòl che vînen só ind al só teritôri. I só abitânt però al ciâmen, incora incō, sōl Ré.
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
La stôria antîga ed Ré la cumîncia cun la préma bunéfica fâta da i rumân. În, difâti, ed cl' època lé soquânt rèst catê ind la zôna, tra quisché un leòun in mêlmer, ch' al fêva pêrt ed 'na tòmba, adèsa tgnû da cât int al curtîl dal Palâs di Prîncip a Curèz, i rèst 'd un pavimèint a muṣâich catê in véia Cà di Frê int al 1912 e un quadrèl ciamê manoberiê per l'incavadûra ch' al gh'îva insém, catê mèinter a 's fêva un schêv ind l' istèsa zôna int al 1969, adèsa tgnû da cât ind la Bibliotêca Comunêla. Al teritôri comunêl d'adèsa al vîn cuntê cme fât da terra, ronchi e prati e cun pôchi persòuni in un documèint da rè longobêrd Desiderio int al 772. Pêrt dal teritôri ed Ré al figûra cme pusès ed la Cēṣa ed Rèz int al 907 ch' al pâsa pó a Bonifâcio ed Canòsa, pêder ed Matélda, ch' al la dà indrê incòra a la Cēṣa. Al nòm ed Ré a 's vèd la préma vôlta int al 1093 in 'na bòla ed l'antipêpa Gilberto. Int al Léber di Fôgh dal distrèt ed Rèz tr' al XII e XII sècol Ré al riṣûlta cun 20 faméj ed cuntadèin padròun e 7 de mzêder. L'é sòta a la Sgnuréia di Da Curèz, la Zèca dal Principê l'ēra a Vèla Caprì ed Ré. Per sècol Véla ed Curèz int al 1859, cun un plebisît, l' utîn l'indipenèinsa aministratîva dal Cmûn ch' la và in vigôr al prém de znêr 1860. Cun l'eṣèimpi dê da Rèz e Nuvalêra al 18 avrîl 1881 nâs a Ré la Socetê Operâia ed Mótva Asistèinsa, cun la mîra ed purtêr asistèinsa a j operâi in dificultê. Int al 1899 cun la 'stèsa mîra Alfredo Ansaloni al fònda la Socetê ed Fradlânsa di Militêr in Cungêd. Cun la mîra ed dêr valōr al carateréstichi e a comercialiṣêr al vèin dal pôst al 23 agòst 1901 a 's fònda la préma Socetê Coperatîva ciamêda L'Enologica.
Al palâs dal Municépi[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Municépi al vîn inavgurê al 23 otòber 1889, préma l'êra, dal 1860, in soquânt lochêl ed la canônica. Prugetê da l'architèt Giuseppe Aimi ed Curèz in stîl dal '700 al gh'à 'na piânta a fōrma ed T. Ôt mdajòun che figûren i fundadōr dal Cmûn: don Giovanni Battista Branchetti, Luigi Brunetti, Luigi Carbonieri, Fortunato Galantini, Luigi Nicolini, Sante Santachiara, Tomaso Terrachini, Frumenzio Bernini în j elemèint decoratîv ed la dubadûra in tèra côta urdnê dal Séndech Pier Giacinto Terrachini al fiōl ed Bruto.
Al Teâter Comunêl[modifica | mudéfica la surzéia]
Ciamê ind j ân indrê Cinema Teatro Montanari, dal nòm dal prém padròun, l'é stê tirê só al tèimp ed l'imbisiōṣ piân ed la sitê ed l'izgnêr Pier Giacinto Terrachini, ind i prém ân dal sècol pasê, quând Ré al s'é richî de stâbil póblich e privê. L'8 fervêr 1911 la cumpagnìa G.Zannini cun la cumèdia Il Cardinale ed G.Parker l' inâvgura al Teâter. Dôp che per un lòng tèimp l'é stê sarê, al stâbil dal dé d'incō, l'é stê inavgurê al 31 znêr 1993 dal tót arnuvê Luigi Pillitu l'à curê al decorasiòun dal balaóstri di logê.
Palâs Diamanti[modifica | mudéfica la surzéia]
L'ēra, fîn al 1935, al palâs dóve gh'ēra L' Enologica al prém èint a sistêma coperatîva ch' la s'é dêda la mîra ed prudór e vendér al vèin. Còl vèin ed Rè da la gradasiòun pió fôrta ed l'intêr circundâri, che Pier Giacinto Terrachini prém séndech al gh'à dedichê un munumèint cgnusû cme Il Bacco, fât da 'na stâtva ed Noè insém a 'na grôsa bòta, l' é pó stê butê zò al tèimp dal fâsio. Lòngh i mûr dal fabrichê în stê més, cme adôb, i vēder ed sintunêr ed butéli da vèin, urdnêd in môd che a l'estêren a 's vèden sfalsêd i fònd e al bòchi a testimuniânsa ed la vucasiòun dal vèin ed la coperatîva. 'Na târga comemoratîva cun la figûra ed Sân Zôrz, prutetōr ed Ré, l'é stêda mèsa zò al 23 agòst 2001 in ucasiòun di sèint ân ed la fundasiòun.
Cēṣa ed Sân Zôrz Mârtir[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al 1070 in un elèinch di bèin che deşgnîven da la Cēṣa ed Rèz l'é numinêda per la préma vôlta 'na mudèsta cappella Sancti Georgii cum centum juges bèle pusès dal marchèiṣ Bonifacio, pêder ed la Cuntèsa Matélda ed Canòsa. Int al 1238 la nômina 'd un prêt la fà pinsêr che, fîn d'alōra, gh'ēra a Ré 'na capèla o 'na cēṣa. Bèle in ruvîna e mìa pió in grêd ed sudisfêr al necesitê ed 'na popolasiòun in cunténov avmèint, la préma cēṣa l'é stêda dal tót arfâta só prugèt ed l'inz. Raffaele Villa da Curèz e turnêda a cunsacrêr al 23 avrîl 1879. La cēṣa dal dé d'incō, ch' la preṣèinta 'na piânta a crōṣ latèina cun 'âbsida mèza rotònda, la gh' à al d'ed dèinter divîş da pilâster quadrê in trèi navêdi. D'ed sōver a l'altêr magiōr un bòun quêder d'altêr cun 'na tèila, fōrsi 'na côpia d'un quêder ed Antonio Allegri ciamê al Curèz (1498 – 1534) ch' al figûra la Madòna cun al Bambèin e Sân Zvanèin, in pió la Madòna ed Loreto sostgnûda e incurunêda da ânzel e Sân Rôch in galêra côpia dal têrd Sesèint ed 'n' ôvra ed Guido Reni tgnûda ind la Galeréia Estèins ed Mòdna. Mèinter a 's fêva un schêv atâch a la cēṣa, a l'inési dal XVIII sècol, é stê catê 'na grôsa tòmba prubabilmèint d'època rumâna fâta da 'na câsa da môrt, ed quâter leòun ed mêrmel e dō ûrni mési a i cò ed la câsa. Incō a gh'é armêṣ sōl ûn di quâter leòun còl cun la scréta:C. Fuficius Hilario, adèsa tgnû da cât al Palâs di Prîncip a Curèz, chiêter trî înt stê sbraghê per fêr ed la calsèina. Dôp al teremôt ed l'otòber 1995 l'é stê necesâri rinfursêr al tèg e al restâver dal decorasiòun, inavgurê int al 2000.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Oscar Battini - Rio Saliceto : materiali per la storia di un paese - a cura di Angelo Attolini. - Rio Saliceto : Comune, 2002.
- Alfredo Gianolio - Storia popolare di Rio Saliceto - Reggio Emilia : Tecnocoop, 1980.
- Rio Saliceto: Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 1991
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Battalia del Lagh Benach
La Battalia del Benach l'è stada combattuda in del november del 268 arent al Lagh de Garda (in Latin: Lacus Benacus) tra l'esercit de l'Imperi Roman, comandaa del futur imperador Claudi II, e la federazion germaniga di Alemann. La granda vittòria di Roman l'ha segnaa el princippi de ona noeuva fase positiva de l'Imperi dòpo la crisi del Terz Secol, anca se l'è minga bastada contegnì i incursion alemannich in territòri roman, che hinn scominciaa de noeuv giamò on quai mes dòpo la battalia.
I Alemann eren ona federazion etniga de tribù germanigh, che in gran part partegniven al ramm occidental di Ermion. El nucli originari, costituii di Semnon, el s'era unii a element de alter popolazion, che gradualment aveven perduu i pròppi caratteristich colturai ed etnich per ciappà quei de la nazion alemanna. In del cors del sò process, tra el I e 'l II secol, la federazion l'era andada a stabilìss in de l'area de la Germania meridional del dì d'incoeu, tra el Reno e 'l Danubi.
A l'inizzi del II secol, quand che l'imperador roman l'era el Caracalla, i Alemann aveven taccaa a fà i primm incursion sò de lor oltra el limes roman (212-213), che però eren compòst anmò de domà on quai òmm e gh'aveven minga el progett de on'invasion.
In del 268 i Alemann hinn entraa in Italia cont el traversà el Brenner, menter i trupp romann eren dree a combatt l'usurpador Aureol e on'invasion di Gòtt in di Balcan: quand che i Germanigh hinn rivaa in del nòrd de l'Italia, i Roman aveven appena battuu i Gòtt a Naiss. L'è possibil che el Claudi l'abbia provaa a fà di negoziaa cont i Alemann, ma che quand l'ha ricevuu on refud el se sia subit dirigiuu a combattei.
La battalia fra i duu esercitt l'è stada fada arent al Lagh de Garda: i Roman se trovaven denanz a on esercitt molto pussee gròss, ma a bon cunt hinn riessii a battell e a coppànn ona bòna part.
Quella vittòria chì l'ha portaa on poo de ottimismo a Roma per i sòrt de l'Imperi, anca se i Alemann (per la precision i Iutungg) hinn tornaa a invad l'Italia domà trii ann dòpo, per vess poeu sconfiggiuu a Fan e a Pavia.


text:
Dialet
Un dialet (da la parola greca διάλektoς, diálektos) l'è una variant d'una lengua che l'è particulara d'un grüp de parlant. La categurizazion de dialet la s'aplica de suvent ai carateristich di parlad regiunal, ma un dialet el pö vess definii anca da alter fatur, cume la class sucial o el gener sessüal.
Int el parlà pupular, la parola "dialet" l'è druvaa de spess cume riferiment a una lengua meno cugnussüü (püssee da tüt per i lenguv regiunal, presempi in Italia o in India), suratüt quand che quej lenguv chì j'hinn no scrivüü o j'hinn no standardizaa. De suvent, quela manera chì de druvà la parola "dialet" la gh'ha una cunutazion pegiurativa perchè sturicamenet l'era cumpagnaa da un credo che i lenguv minuritari i gh'aven mia d'impurtanza, e adritüra che i gh'aven no un lessich o una strutüra sintatica. Per evità cunfüsion, i lenguista i dröven de suent 'l termin varietà linguistega o semplicement varietà.
Un dialet el se distingua da j'alter per lessich, gramatica e parnonzia (funulugia e prosudìa) Int i cas induè che se pö fa una distinzion dumà dal pont de vista de la parnonzia, se dröva el termin "acent" inveci che "dialet", anca se di volt int el parlà cumün de la gent i termin "dialet" e "acent" j'hinn druvaa cume sinonim.
Un dialet che l'è tacaa a una class sucial particular el pö vess ciamaa suciulet.


text:
Mòsc
Mògg o Mòsg (Mòsc in del dialett del loeugh; Moggio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Lecch con 475 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 13,4 km² e ona densità de 35 ab./km². L'è situaa al confin con la Provincia de Bergom (Vedeseta). L'è ona località de la Valsassina, che la gh'ha avuu in di ann '80 ona certa popolarità come loeugh per i vacanz, grazie anca a ona funivia che la portava ai Pian de Artavagg e che l'è stada dervida de noeuv in del 2006 dòpo ses ann de inattività. Duranta el period invernal, la popolazion la riva a cuntà quas 2000 persònn, che in general vegnen di paes de la provincia lecchesa, comasca ò milanesa.
L'è tacaa ai comun de Barz, Casina in Valzasna, Murterun, Taleggio (BG), Vedeseta (BG).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Mògg l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Genoeugg
El genoeugg l'è l'articolazion che la gionta el garon a la gamba (i quai, insemma al pee, fann su l'art inferior).
L'articolazion del genoeugg l'è la pussee complessa e granda del schelter de l'omm. Anca se i sò superfis articolar a somejen dàggh ona quai mobilità, l'aparad di ligament el ghe limita i moviment domà a la flession e a l'estension.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parolla genoeugg la vegn del latin volgar genuculum, diminutiv del classegh genu. La parolla l'è comuna a tucc i lengov romanz (italian ginocchio, frances genou, aragones chenullo, catalan genoll, galizian xeonllo, ocitan genolh, portoghes jeolho, romen genunchi, sicilian dinocchiu, valon djino, piemontes ginoj, ligur zenoggio, emilian znocc, venet zenocio, forlan genoli[1]).
El termen latin genu l'è parent istrecc del germanegh *knewam (varda l'ingles knee, l'olandes e todesch knie...) e del grech antigh gónu[2], oltra che de paroll compagn in di lengov celtegh (breton glin, irlandes glúin, scozzes glùn), baltegh (lituan kelis, letton ceļa) e slav (bulgher koljano, russ, cech e slovacch koleno, serbocroatt koljeno, ucrain kolino...).


text:
Trip hop
El Trip Hop a l'è un gener de müsega eletroniga cugnussüü anca 'me el Sun de Bristol o Bristol Acid Rap perchè a l'è nassüü propi in quela cità inglesa là in de la metà di agn '90. La definiziun trip hop la ghe piaseva però minga ai prim artista del gener.
El Trip Hop el vegn del hip-hop (ma l'è un hip-hop che'l va propi adasi), del dub e del reggae, e anca alter gener de müsega eletroniga, rock (un quaj element de rock psichedelich) e jazz.
I canzun trip-hop a hinn cantaa o rapaa (cantaa cume i rapper) ma in manera adasi, anca sot-vus. La müsega a l'è de solit scüra, inquietanta, decadenta. De spess, i grüp dupren campiun de canzun vegg, magara de jazz o de film. Se dupren anca arch, istrüment a fiaa, utun e taster (suratüt Rhodes).
I prim müsicista del muiment trip hop eren i Massive Attack, el Tricky e i Portishead. Impurtant a l'è staa anca el DJ Tim Simenon, cugnussüü anca 'me Bomb the Bass. Dopu de 'sti chì hann scuminciaa a sunaa el Trip Hop anca gent che l'era minga de Bristol ma che sentiven l'istessa sensibilità: i Archive de Lundra, el prim disch eletronich di Goldfrapp e, fö del Regn Ünì, el cumpusidur australian Rob Dougan e l'american DJ Shadow. Anca la Bjork e i nurveges Ulver hann faa sperimentaziun trip hop.
Artista principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Björk (Principalment per Post e Homogenic)
- Hooverphonic
- Lamb
- Massive Attack
- Moloko
- Morcheeba
- Portishead
- Thievery Corporation
- Tricky


text:
Ronscell
Ronscell (nom ufizial in italian: Roncello) l'è on comun de la Monza e Brianza de 4 431 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,1 km² e ona densità de 1 429 ab./km².
L'è tacaa ai comün de Bellusch, Busnagh, Ornagh, Trezzan, Basian.
Ronscell el se troeuva in del territòri de la veggia Piev de Pontiroeu.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ronscell l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tutti pazzi per Mary
Tutti pazzi per Mary (Tut mat par la Mary) l'è na cumèdia americàna dal 1998 ad Bobby e Peter Farrelly ch'l'à vins quàtar MTV Movie Awards dal 1999. In dal 2000 'l American Film Institute al l'à misa a 'l 28śum pòst dal sènt cumèdi americàni fati méj ad tut i tèmp.
Custàda vint-a-tri migliòṅ ad dòlar, la 'n à pò fat sù tarśènt-stanta.
Sunt
Ted Stroehmann (Ben Stiller), a trént'an sunâ e incóra inśdî, 'l è incóra infigâ dla Mary Jensen (Cameron Diaz), na biundìna sò cumpàgna dal licèo in dal 1985 quànd chi lē la 'l iva sarnî p'r andàr a balàr sèg a 'l bal dla fiṅ 'd an. Purtròp par lò, cla sira là al gh'iva abû un prubléma in bagn (al sò cas 'l éra armàś incastrâ in dla sarnéra dal braghi) ch'al 'l à custrét a 'l uśdàl, faghénd-ag pèrd'r ad vista la Mary.
Quatórd'ś an dòp, Ted, tgnénd a drē a 'n cunsìli dal sò amìg Dom (Chris Elliott), al decìd ad pagàr 'l investigadōr Pat Healy (Matt Dillon) par pascàr-la, a n saénd minga in du la s sia stablìda in cal méntar. Chi lò al la cata a Miami e al ciàpa na còta anc lò. Par cal mutìṿ lè al taca a cuntàr dal bali a Ted par far-gh-la daśmindgàr e psér avér acsè camp lìbar. Al gh cònta che lē l'è custréta a vìvar in sna scrana a rudèli e la péśa sènt chilo.
Par far-la inamuràr ad lò pò Pat al fà da tut, anc drugàr al caṅ dl'amìga ad lē, la pîna ad bèsi Magda (Lin Shaye). Tut a fila lis cuma 'l òli in fiṅ a quànd Norman Phipps (Lee Evans), ch'al fà finta 'd èsar 'l architét ingléś Tucker par far cólp su Mary vlénd anca lò dvintàr al sò muróś, al al dasquàcia.
Ma Ted al n vōl minga mulàr 'l òs e al gh la cava a ciapàr 'n apuntamènt sèg. Quànd Norman al gh cunsìlia 'd n andàr-ag mia cun al "cólp càrag" lò al al tōś in paròla e al s fà na pugnéta in dal bagn dal risturànt par dascargàr-as. Quànd però 'l à finî e 'l è prònt par pulìr incòsa, al n cata minga la sò śbòra. La Mary l'è da drē da 'l us e la gh mét présia. Ted al vèṅ fóra e lē la gh dmanda «Cuś è'l cal lavōr lè in s'l uréć sinìstar? 'L è gèl par cavìi! Mè a 'l ò finî!». E la gh al tōś miténd-al-s incô.
Più tard chi lē la ricév na létra minga firmàda in du a s dìś al lìgam ch'a gh'è fra Ted e Healy.
Culegamènt estéran
- (EN) La schéda dal film in s'l IMDb
- (IT) La schéda dal film in sal FilmTV
- (IT) La schéda dal film in sal sit dla Cunferénsa Episcupàla
Nòti
- ↑ La tagline la vōl dir «'L amōr 'l è in di cavìi» e l'è 'n śōg ad paròli fra Hair (Cavìi) e Air (Ària), cuma 'd sòlit a s diś


text:
Cesa Catolica Melkita
La Césa católica greca-melkita (in Arab كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك) l'é una Césa católica sui iuris bizantina. La cünta circa 1.200.000 de persùne e l'é cumandada dal Patriarcat d'Antiochia d'i Melkiti.
I católic melkiti i èn vüna de le cése particulàr ch'i fùrmun la Césa Católica, o anca cése in cumenión cul vésc de Ruma, el Papa. I én vüna de le cese püsè vèce, perché la parola Cristiann l'é stài inventada pròpri a Antiochia.
La liturgia chi dröven l'é quela d'i sécui VI-VII, de San Giuánn Crisostomo.
In Italia gh'è praticament apena la cesa de Santa Maria in Cosemdin a Ruma che la celbra el Rito Melkita, e l'é rapresentada dai Cavalieri de la Santa Crùs de Gerüsalém.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Grec-Melkiti ienn una Cesa católica, ma i ghann le diferense del Rito Bizantino (quell de Custantinopoli), el rito urientál. I Melkit i van adrée a le diferense del rito bizantino in sü la guida, la teulugia e la spiritüalitá. L'é par cuschì che ienn ciamád Católic Uriental o Grec Católic.
Da nüm, i Melkiti ienn ciamád Católic greco-melkiti. La parola grec l'é üsada per via de la cültüra e la Lengua greca, druada in Urient da Lisánder el Grand. I dröven anca, in de la só litürgia, la Lengua Araba.
Cèse melkite[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sit üficial del Patriarcát grec-catolic de Antiochia


text:
16 04
Ol dé 16 de bril l'è 'l 106 ( 107 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 260 dé a finí l'an.
Ul dí 16 de bril al è ul dí da pòost 106 ( 107 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 260 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1919 - Gandhi al nönsia ü dé d'orassiú e desdesü in resposta al Massàcher d'Amritsar (Índia) desfidant l'Impere Britànegh.
1943 - Ol dotur Albert Hofmann al descuvriss i efecc psicodélich de la dröga LSD.
1947 - Bernard Baruch, al ütilisa per la pröma ölta ol tèrmen Guèra fregja, per descri·í i relassiú intra Stacc Ünicc e la üniú Soviétega.
1963 - Valentina Tereshkova lansada in la càpsüla spassiala Vostok-6, de·entant la pröma dona astronauta.
1969 - Barcelona: ol scritur Jordi Rubió i Balaguer al utegn ol pröm Premi d'Honor de les Lletres Catalanes.
2003 - Atenes (Gréssia): se ghe signa ol tratat per ol qual Polònia, Ungària, la Repüblega Ceca, Slovàquia, Slovènia, Estònia, Letònia, Litüània, Malta e Síper, 10 stat, che la masöransa de i era de l'antiga Öròpa del Est, i de·enta osservadur de la Üniú Öropea. Chèst tratat al ghe permeterà da egní-n det a partí del 01 05 del 2004.
2004 - Madrid (Spagna): ol Congress al eles José Luis Rodríguez Zapatero president del Goèrn de Spagna.
2010 - La nìola de sènder che la é sö dal vülcà islandés che l'se tróa sóta ‘l giasèr Eyjafallajokull in Islanda l'è isé granda che l’è stai seràt fò pò 'nfina l’areopòrt de Enésia 'nsèma a chèi de gran part de l'Eüròpa e di 28.000 gùi giurnalìer che se fà ‘n Eüròpa i n’è partìcc dóma 11.000, i óter i è stai töcc scancelàcc.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1958 - Barcelona: Xavier Sardà, periodista.
1972 - Montsú (Aragó): Conxita Martínez, tenesta.
778 - Gironda (atüaal Fransa): Luís I ol Pietus, rei d'Aquitània e imperadur
1646 - Paris (Fransa): Jules Hardouin Mansart, architèt Franses
1844 - Paris (Fransa): Anatole France, scritur Franses e Premi Nobel de Literadüra.
1889 - Walworth (Londra, Regn Ünit): Charlie Chaplin, atur, diretur, copionesta e mösegh Britàneghh.
1921 - Svízzera: Peter Ustinov, atur de sínema Britànegh d'orísen Rössa.
1924 - Cleveland (Ohio, SÜA): Henry Mancini, mösegh compositur de bande sonore.
1927 - Marktl (Baviera, Zermania): Benedett XVI, Papa de Roma.
1940 - Copenhagen (Dinamarca): Margarida II de Dinamarca, reina de Dinamarca.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1973 - Villarrubio (Tarancón, Conca) -Luis Manuel Ferri Llopis, cognossit come Nino Bravo, cantant melòdich Valencià, d'assident de trànsit.
1972 - Kamakura (Zapú): Yasunari Kawabata, novelesta zapunes e Premi Nobel de Literadüra.
1991 - Londra (Regn Ünit): David Lean, diretur britànegh.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
I mììs de l'an
Giünèè cunt la sua nììf
al fa tütt bèl gualììf.
Febrée a pitìn a pitìn
dì 'l sa slunga 'n mumentìn.
Maars, an poo fulèt:
sa scumencia a mööf i ranghèt.
Abrìì de trenta dì,
l'è ura de rinverdì.
Santa Cruus ai trìì de Macc
sa và sü ai praa a mèt giù 'l cuàcc.
L'è scià Giügn cunt pochi pagn
e la fa pasà la metà de tücc i agn.
Lüi: al suu ciamàa leuñ
quai volt al fa vegnì catif anca quìì buñ.
Agust, utaf fradel
al scürta ' dì de 'n bèl tuchel.
Setembri, anca senza 'l priuu,
i descarga munt i nos pastuu.
Utubri, Utubrìñ,
'n de la tina sa fa 'l viñ
E Nuembri l'è urmai scià
a fan pensà al munt de là.
L'è già Disembri : an funta n funt
l'è amò bèl stach a 'stò munt .
Firmino Fistolera


text:
- ... - - ' - , m UNIVERSITY OF THE STHTE OF MISSOURI, COLUMBIH, 710. IIasdtiiutmeritsofIi.no i , Sl cncc IIut Leon i 1 ics l'lnl sc i hy, J'c 1 u,c j I u Ml 1 cue Liv icciin (Cml Llcciicil Mceh i il) An Uiil II iu Ilia 1 nt i 1 i tin in lue a uid Medi inic ns 11 itCil ml i Mo Insi etion l ,im nMihtuy 1 ict & Us md l 1 Men i i hj in 1 i n ess I nns Nu Gn i i m f i l ml in 11 li I l w lh 1 I i h ms nil Jul eqiipment 1 Lst athletic i nl n the fate II l hati oi ill vmi is 1st liIiIlIl u d i d ct t f nit U u Vll 1l utntit let en I cc s ill C im e n un n li 1 ln -- ,s m lie 1 with wi ei sttim he it md elect: e t c L, ee he se i d I il i i I II 1 i It i I i i iv i 1 I i 1 , i T il o il l i 11 1 I ict ol ) inllil lh i 1 c Mel 1 Dc i urn t L impmcnt f l Scie it t a id I llI i e il W oi 1 ill new I Itjn el 1 isi IJnbliicl in tl e 1 le Un I lCiltl i 1 1 l Se I I nil foi S h 1 i hi) (Sci He i 11 No So) ippl to tl e cleil ol) nci tent ' oi e it lo0 l i 1 1 e Ui n L I mbi i M II Sell 1 1 M le u 1 M ill II s l Ilj lie I tl e I l t
Object Description
University of Missouri--Columbia. School of Journalism


text:
Aròld I de Danimarca
L'Aròld I Gormson Dentbloeu de Danimarca (ingles: Harald Bluetooth Gormson; danes: Harald Blåtand; Nors Antich: Haraldr blátönn; Norveges: Harald Blåtann), l'è nassuu in del 935, fioeù del Re Gorm el Vegg e de Thyra (ciamada anca Thyre Danebod).
L'Aròld I se pò ciamà Arald Dencbloeù in version lombarda. El soranòmm Denc bloeù el vegn de dò paroi danes: blå, ch'el voeur dì: de pell scura, e tan, òmm grand e gròss. Insema sònen: Blåtand, denc bloeù, perché in del paes di vichingh, biond de cavei e ciar de pell, on òmm scur compagn de l'Harald el pareva pròppi compagn de on denc de color bloeù. On'altra manera de spiegà el sò soranòmm l'è ch'el fudess golos de mirtill.[1] El soranòmm denc bloeù el pò vegnì foeura anca de la constatazion che lù el gh'aviss minga voeuia de fà la guerra, ma ch'el preferiss giugà de diplomazia.[2]
L'Aròld el s'è convertii a la religion cristiana insema a tut el sò pòpol. L'è anca regordaa per vegh unificaa (anca se per pòcch temp) el Regn de Danimarca con quell de Norvegia e Svezia sotta on unica corona.[3]
Lù l'è mort in del 985 (o fòrsi in del 986). L'ha governaa come Re de Danimarca a partì del 958 e come Re de la Norvegia e Svezia domà per on pò de ann intorna al 970.
Ona quai font stòrega la dis che el Sweyn, el sò fioeù, l'ha traa giò del sò tròno in manera violenta[4].
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ de la Wikipedia toscana
- ↑ de la Wikipedia inglesa
- ↑ L'è per ch'el motiv chì che la tecnologia Bluetooth l'è stada ciamada compagn de lù (http://en.wikipedia.org/wiki/Harald_Bluetooth)
- ↑ Anderson Poul, "The Mother of the Kings" el tratta del Re de Norvegia Enrich Ascia-de-Sangu (Erik Bloodaxe in ingles) e de la sò fameia, ma ona sezion del liber la parla anca de la Danimarca. L'Aròld I l'è descrivuu compagn de on giovin ambizios che l'ha mettuu diversi fazion vichingh in guerra l'ona con l'altra.


text:
Presepi
I urìgin dal Presepi i en cristiane e i fan riferiment a 'na tradission dal II sécul dopu Crist, de festegià la nassüda de Gesü ind la grota de Betlèm, ind la qual se penseva che lü l’era vegnüd a la lüs. Ind al Vangel de San Lüca se cünta che la Madona, dopu avel fai nass, l’ha fai sü el pìcul ind una fassa e l’ha miss ind un "praesepe", donca ind un travis d’la stala.
Cuntegnüü
Urìgin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom el par che 'l vegna de la vegia parola lumbarda persef (che 'l vör dì "mangiatoja di bes'c").
Ind i Vangel Apòcrif se parla invece de 'na grota cun el bö e l’àsin, tacadi al fiulin par scaldal cun el lur fiat. Ch’la rapresentassion chi l’ha gh’ha avüd un grand sücèss pupular. I frà cistercens i en stai i püssè fort sustenidù dal presepi, parchè i pensèvun che l’era impurtant de fà cunuss ben a la gent tüti i mument de la vita de Gesü.
L'invension dal presepi insì 'me l'è cunussüd al dì d'incö l'è invece de San Francesch d'Assisi. I particular i en cuntadi ind la biugrafìa dal Sant, scrivüda da Tumas da Celano. Lü l'ha scrit che dù smane prima dal dì de Nadal dal 1223, San Francesch el s’era acurdad cun Giuan Velita, signur de Greccio par celebrà lì la festività e fà ved a tüti i paisan i prublema che’l gh’ha avüd Gesü par fass acetà quand l’è vegnüd al mund.
Velita, vec e grass, impusibilitad a caminà l’ha dumandad de fà la rapresentassion a poca distansa dal sò castel, miga püssè luntan d'la gitada d’un tisson da part d'un fiöl. Stranament el tisson l’è sgulad a 'na distansa de püssè de 250 pèrteghe pissand el fögh ind un busch par rigulà pö sura d'i mass: l'è lì che l’è stai miss in pé el prim presepi vivent.
Artigianad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tanti post i han fai dal presepi 'na vera art, cume Bèrghem, Nàpuli e la Val Gardena indùe l'abilità d'i artigiàn l’ha fai nass miràbil cumpusission. Anca incö gh'en artista ch'i fan sü Presepi in tanti stil: i rapresentun la natività ambientada in bàite de muntagna, spiage, cassine d'la bassa padana, capanine africane e quarté citadin de tüti i temp e de tüt al mund. I drövun i material püssè disparad, cume el sügher, el legn, la carta, el carton, el pulistirol, la teracota, i güss de nus de coch e quant àltor pöd ispirà la fantasìa.
Tradission[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Presepi, scund la tradission, el g'ha da es fai ind el dì de San Nicola o de Santa Lüsìa (Sant'Ambrös a Milan), par lassà però la grepia vöda. Ind la not de Nadal se metarà el butanin ind al travìs. La cumpusission la se cumpleta el 6 de genar, cun l'arìu d'i tri Re Mag vegnüdi da urient a purtà regal de or, incens e mira a quel che la stela cumeta l'ha indicad cume la lüs dal mund.
Bibiugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gerhard Bogner: Das neue Krippenlexikon. Wissen - Symbolik - Glaube. Ein Handbuch für den Krippenfreund. Fink, Lindenberg 2003 ISBN 3-89870-053-4
- Erich Egg, Herlinde Menardi: Das Tiroler Krippenbuch. Die Krippe von den Anfängen bis zur Gegenwart. 2. Aufl. Tyrolia, Innsbruck 2004 ISBN 3-7022-2604-4
- Ursula Pfistermeister: Barockkrippen in Bayern. Theiss, Stuttgart 1984 ISBN 3-8062-0398-9
- Alfons Rudolph, Josef Anselm Adelmann von Adelmannsfelden: Schwäbische Barockkrippen. Theiss, Stuttgart 1989 ISBN 3-8062-0815-8


text:
Cherna
Artéccol in dialètt mudnés
La cherna (dal latèin car-nem ch'al vin a sô vòlta dal gréch kar = kra, kru = dvintèr dur, o dal sànscrito kru-ras = sanguinàri)[1] l'è la pèrta dal móschel e di tessû atàc di animèl da macèl, da curtìl e 'd qui selvàtich, e s'intènd anca la pèrta ch'a s pól magnèr di pàss e di mollósch. Legalmèint, con sta paròla chè, in Europa a s stà ad indichèr[2] tót al pèrti ch'i s pólen magnèr, anca al sànguv, dla famìa di chèvri, di pécri, di vach, di cavàl, di èsen, di pói, di cunéi, di lévri, di tòch e dla selvagìna.
Referèinzi[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it
- ↑ (IT) Al Regolamèint CEE dal 2004 in sìm'a la pulisìa da tgnìr col cherni da lavurèr


text:
Georgia
La Georgia (საქართველო, Sakartvelo, in geurgian) a l'è un paes de l'Asia arent al Caucas.
A l'è tacada a la Rüssia, a la Türchia, a l'Armenia e a l'Azerbaigian.
La capital a l'è Tbilisi.
La gh'ha una süperfiss de 69.510 km² e una pupulaziun de pressapoch 5 miliun d'abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Georgia a l'è nassüda in de l'april del 1991, quand che l'è finida l'Üniun Suvietiga.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Georgia a l'è una repübliga.
El president a l'è el Giorgi Margvelashvili (del 2013).
El prim minister a l'è el Bidzina Ivanishvili (del 2012).


text:
Esquerra Republicana de Catalunya
Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) (Manzina Republegana de la Catalogna) l'è on partit catalan de manzina, favorevol a l'independenza de la Catalogna e di Paes Catalan.
Cuntegnüü
La fondazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El partit l'è staa fondaa a la Conferència d'Esquerres celebrada i dí 17-19 de marz da 1931 a Barcelona, per la union del Partit Republicà Català, el grup de L'Opinió e Estat Català.
L'egemonía republicana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cont ol Francesc Macià i Llossà 'me líder, al vinc i elezzion l'istess ann, e Macià al proclama la República Catalana, in compiment dal Pacte de Sant Sebastià (1930), malgraa che prest al gh'ha de conformá cont on Estatut d'Autonomia, e ol restablissmeent da la Generalitat de Catalonya ch'al passa a pre·sedé.
Al 1934, ol Lloís Companys al torna a declará ona República Catalana. L'intent al è rapidameent faa abortí par l'esèrcit spagnoeu, Companys detegnuu e imparsonaa, e ol goveern autònom sospenduu.
L'establissmeent al País Valencià al sa produss in del1934, a Castelló de la Plana col nomm d'Esquerra Republicana del País Valencià (ERPV), comandaa par Gaietà Hogoet che posteriorment al dà suport a on process da convergenza con Esquerra Valenciana.
La guerra civiil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1936, Esquerra la forma part dal Front Popular ch'el vinc i elezion. Donca ciapa el govern de la Generalitat, però al sa troeuva prest con l'alzament militar ch'al desboca in de la Guerra Civil Spagnoeula. De puu, el govern catalan al sa ved anca presat a nivell da dent paj diveers grupp ch'a ga dava suport: anarchist, cumunist e trotskist.
Guerra civil e dopoguera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Despoeu la guera, Esquerra la ven metuda foeura-legg, e l'è l'ultim partit catalan a vess legalizaa durant la Transizzion democràtica.
Incoeu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dí d'incoeu, el president del partii a l'è el Oriol Junqueras i Vies e el segretari general a l'è Marta Rovira i Verges. El partii el gh'ha 23 deputaaal Parlameent da Catalunya, 1 al Parlament europeo, 8 al Congrés de Diputats espanyol e 5 cunsejee al comun da Barcelona.
Al dí d'incoeu, ul partii a l'è stabilii da par tutt i Països Catalans, levaa che a la Franja de Ponent, in gran part grazia ai daree resultaa di elezzion dal Principaa e anca, par on fort rilanciament, durant i ultim agn, al País Valencià, a i Illes Balears i Pitiuses.
Al mantegn anca un vincol dirett cont i Joventuts d'Esquerra Republicana de Catalunya (JERC) per quell che 'l riguarda la popolazion giovanil.
La soa publicazzion a l'è la revista Esquerra Nacional e al drova, senza distinzion, la bandera stelada cun triàngul bloeu e stela bianca o la bandera stelada col triàngol giald e stela rossa.


text:
Andorra la Vella
Andorra la Vella (Andorra la Vieja in spagnöö; Andorre-la-Vieille in frances; Andòrra la Vièlha in ucitan; Andorra la Biella in aragunes) a l’è la capital del Principaa d'Andora.
La gh'ha 22.035 abitant (2004).
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In catalan La Vella al vör dì la Vegia.
Monument püssee impurtant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- la Cà de la Vall (Parlament del Principaa)
- la Gesa de Santa Coloma
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Andorra la Vella a l'è gemelada cun:


text:
Mascarpon
El Mascarpon (o anca Mascherpon) l'è un furmài fresch ricavad da la laurassion d'la panera cun l'àcid cìtrich o àcid acétich. L'è un prudut morbid e cremus, dal saur duls e da l’aroma incunfundìbil de pana.
Cuntegnüü
Urìgin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è tìpich d'la Lumbardìa e in particulàr de la Pruincia de Lod e de la cità de Abià. L'è ricunisid dal Minister d'le Pulìtiche Agrìcule, Alimentar e Furestal cume prudut tradissiunal italian[1].
I sò urìgin i en miga cunusside, ma la sò prudussion e el sò cunsüm i gh'han almen 800 an. Difati l'è citad ind un ducümént dal XII secul e anca ind el famus Summa Lacticiniorum dal 1477 dal verceles Pantaleone da Confienza.
La sò prima prudussion par che la sia avegnüda tra le pruince de Mantua, Cremuna e Lod.
El num[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scunda el giurnalista Giuan Brera el sò num el vegn da 'na cassina che la se ciameva Mascherpa, specialisada ind la sò prudussion, che la se trueva al cunfin tra le pruince de Milan e Pavìa. Mascherpa l'è un cugnum tìpich d'la zona.
Àltor linguista, tra i quai J.L. Hubschmied, i pénsun invece che'l vegna da la füsión de dù parole d'i antich gal: makko che la vör dì fiöl e skarpa che la stà par separassion. El num el vuraress donca dì, prudut de la separassion (de la panera dal sier dal lat)[2].
Gh'è però un'altra spiegassion che la fà curispund la sò denuminassion a l'espression spagnöla màs que bueno (püssè che bon) druada par la prima volta da un nòbil de curt ind el méntor de la duminassion spagnöla d'la Lumbardìa.
Prudussion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tradissiunalment el mascarpon el vegneva fai apena ind i stagion püssè frege, méntor incö l'è un prudut che'l se tröva tüt l'an.
Curiusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Se dis che Napuleon, par preparà i sò suldà a la Bataia dal punt de Lod, l'eva fai preparà 'na sena energética a bas de paneron e mascarpon;
- L'è vün d'i ingredient dal Tiramisù.


text:
Ozzy Osbourne
John Michael Osbourne, cgnusû méj cuma Ozzy Osbourne (Birmingham, 3 ad Dicémbar dal 1948), 'l è 'n cantànt e cumpuśidōr heavy metal ingléś, leader dal grup di Black Sabbath in di an Stanta e pò cantànt ad sucès par sò cònt da i an Utànta a gnir a 'dès. Al sò scutmàj 'l è The Madman (Al Mat).
In dla sò caréra da par lò 'l à vindû da piò ad sinquànta migliòṅ ad disc in tut al mónd, sènt migliòṅ śuntànd-ag anc quéi fat cun i Black Sabbath. 'L à anc fat 'l atōr in quàtar film, al più famóś di quài 'l è Morte a 33 giri insém a Gene Simmons di Kiss.
Biugrafìa
Ozzy al nas da na famìja sénsa bèsi, i sò genitōr Jack e Lillian Osbourne i éran difàti di uperài pòvar. Da pìcul al gh'iva anc di prubléma a dascórar esénd diślèsic e òṅ ch'al tartajàva. A scóla al gh'iva un cumpàgn ch'a n andàva minga 'd acòrd sèg, Anthony Frank Iommi (cgnusû in séguit cuma Tony Iommi): chi lōr dū i s piciàvan da spés.
A quatórd'ś an Ozzy al taca a cantàr in un grup muśicàl ciamâ The Black Panthers ma pò al lasa la scóla 'l an dòp par lauràr e purtàr a cà di bèsi faghénd al maslàr, al muradōr e 'l idràulic, ma qvìst chè i èṅ di mistēr ch'i gh faṅ schiva e John al decìd acsè ad far invéci di furt. Durànt un tentatìṿ ad tōr un televiśōr da 'n apartamènt, chi lò al ślìcia par tèra cun cal péś lè adòs e al vèṅ acsè purtâ in parśòṅ. Scuntâ la péna, Ozzy al decìd ad sunàr incóra, prima cun i Music Machine e pò cun gl’Approach tulénd par lò al nóm 'd art 'd Ozzy Zig.
I Black Sabbath
Un dè Ozzy al mèt fóra da 'n negòsi ad disc un bijitèṅ cun scrit insìma «Ozzy Zig requires gig. Owns own P.A.» (Ozzy Zig al pésca da far di cuncèrt. Al gh'à 'n amplificadōr suo). Tony Iommi e Bill Ward, pasànd da 'd là, i lèśan al mesàǵ e i decìdan 'd andàr a cà sua a catàr-al parchè Iommi al n psiva minga crédar ch'al sò vèć cumpàgn ad scóla al faśìs al cantànt. I nàsan acsè i Polka Tulk Blues Band cun Ozzy ch'al s pòrta a drē al chitarìsta, pò basìsta, Geezer Butler. Dòp pôc tèmp al grup al càmbia nóm in Black Sabbath, al tìtul ingléś 'd un film ad scarésa ad Mario Bava dal 1963 da 'l tìtul I tre volti della paura. La banda la mét in fila di disc ad sucès cuma Black Sabbath, Paranoid, Master of Reality e Sabbath Bloody Sabbath ma i rìvan anc di prubléma p'r Ozzy ch'al dvénta 'n imbariagòs drugâ pódag.
Dòp un brut mumènt, la mòrt ad sò pàdar, Ozzy al decìd ad mulàr al grup par far-an òṅ tut suo. Al sò pòst al vèṅ tòlt par Dave Walker di Fleetwood Mac ma pò al Madman al càmbia idéa turnànd in si sò pas in dal 1978, in tèmp par far gnir fóra Never Say Die!, un disc dasfurtunâ ch'al séggna anc la fiṅ dal sò rapòrt cun i Black Sabbath.
Caréra da par lò
Casâ fóra da i Black Sabbath, al cantànt al s buta śò srand-as dèntar in na cambra d'n albêrg par 'n an a bévar e a drugàr-as, dasprâ par cum l'éra finìda. Cun 'l ajùt ad Sharon Arden, fiōla dal manager di Black Sabbath ch'la dvintarà pò sò mujér, Ozzy al decìd ad métar sù un grup par sò cònt, tulénd cuma chitarìsta, su cunsìli ad Dana Sturm, Randy Rhoads di Quiet Riot. I àtar mémbar dal sò grup i èṅ Lee Kerslake a la baterìa e Bob Daisley a 'l bas. Al prim disc, Blizzard of Ozz al pòrta pròpria al nóm ch'al gh'iva a 'l inìsi 'l grup e a véd la luś in dal Setémbar dal 1980 par la Epic Records, cun di braṅ dvintâ di clàsic cuma I Don't Know, Crazy Train, Goodbye to Romance, Mr. Crowley, Revelation (Mother Earth), Steal Away (The Night) e Suicide Solution. 'L àlbum al vénd dimóndi, specialmènt in di Stat Unî in dua al rèsta in clasìfica par dū an vinsénd anc un disc ad plàtin.
'L an dòp 'l è al tùr'n ad Diary of a Madman (1981), disc ad sucès anc qvést chè, cun i sìngui Flying High Again e Over the Mountain. 'L àlbum al dascór dal studiōś d'l ucultìśum Aleister Crowley. Al 19 ad Mars dal 1982 a mōr in 'n incidènt in aparéć al chitarìsta Randy Rhoads (in sò unōr al gnarà pò fóra un disc da 'l viṿ in dal 1987 da 'l tìtul Tribute). Par finìr al tour a vèṅ tòlt Bernie Torme (ex Gillan).
Par rispónd'r a 'l live di Black Sabbath Live Evil Ozzy al fà vgnir fóra un disc da 'l viṿ anc lò, Talk of the Devil pîṅ ad braṅ dal sò vèć grup anc se fóra da 'l Régn Unî al disc 'l è cgnusû cuma Speak of the Devil.
I prim an Utànta
In dal Favràr dal 1982, Ozzy al s catàva in dal Tèxas par dar n'uciàda a Fort Alamo quànd, imbariâ pódag, 'l éra vgnû fóra da la sò cambra 'd albêrg e al s éra mis a pisàr atàc a 'n mur dal furtèṅ, finénd acsè in parśòṅ. Turnâ in libertà, al Madman al fà vgnir fóra in dal Dicémbar dal 1983 al sò tèrs disc da studi, Bark at the Moon, cun lò ch'al fà al lóv manâr in sla cupertìna. Ólt'r a la title track, cal lavōr chè, dimóndi vindû in di Stat Unî (tri disc ad plàtin), al gh'à dèntar soquànt di sò braṅ più famóś cuma Centre of Eternity (ciamàda invéci Forever in soquànti edisiòṅ europei dal disc), Rock’n’Roll Rebel, So Tired (un lènt sarnî cuma secónd sìngul) e You're No Different. A la chitàra, a 'l pòst ad Rhoads, a gh'è Jake E. Lee.
In cal méntar la Sharon (dvintàda sò mujér e la sò manager) la 'l cunvìns a pasàr a la CBS/Columbia e pò a far-as curàr in clìnica. In dal 1984 Ozzy al finìs incóra na vòlta in parśòṅ parchè bcâ imbariàg a giràr trambalànd p'r al stradi ad Memphis (Tennessee), un quèl che là a n s pōl minga far parchè cuntràri a la léǵ.
In dal Favràr dal 1986 'l è al tùran ad The Ultimate Sin (tìtul pruviśòri Killer of Giants cuma una dal canti ch'i s càtan lè dèntar), un lavōr ch'l à vindû tri migliòṅ ad còpi (rivànd a 'l sèst pòst dla Billboard) davśinànd-as dimóndi a 'l hair metal. Da drē da la baterìa a gh'è Randy Castillo, òṅ ch'l iva sunâ cun la Lita Ford, mént'r al bas 'l è sunâ da Phil Soussan. Al sìngul ad sucès 'l è Shot in the Dark.
'L arìṿ ad Zakk Wylde
A cal punt lè però Jake E. Lee al mòla 'l grup e Ozzy al sarnìs a 'l sò pòst al śóvan Zakk Wylde catànd acsè al sò sunadōr parfèt, dū ch'i s inténdan dimóndi bèṅ anc fóra da 'l piàṅ prufesiunàł (Ozzy al tgnarà a batéś al prim fiōl ad Zakk).
La prima ucaśiòṅ par lavuràr sèg Osbourne al gh l'à cun No Rest for the Wicked d'l Utóbar dal 1988 in dua al chitarìsta biónd al gh'à la manéra ad druàr al sò stîl persunàl fat 'd armònic artificiài ch'i gh parmétan ad far gnir fóra di sòṅ ch'i s davśìnan a di fisć. Al disc 'l è dimóndi più dûr dal precedènt ('l à vindû quàtar migliòṅ ad còpi in tut al mónd e 'l à ciapâ tri disc ad plàtin di di Stat Unî) e al véd in cupertìna Ozzy Osbourne sintâ insìma a 'n scranòṅ pîn ad pèli ad bèsti e ad tésć cun 'd intóran da lò na cōrt fata da tri sigàgni pìculi.
In dal disc al bas 'l è sunâ par Bob Daisley ch'al s è dâ da far anc a livèl cumpuśitìṿ acsè cuma in di disc Blizzard of Ozz e Diary of a Madman a n catànd però briśa pòst in di crèdit. Sōl dòp na càuśa cónt'r al Madman chi lò al s è vdû arcgnósar i sò dirìt 'd autōr, sénsa però che dal sò foto i cumparìsan in dal booklet dal disc, in du a s véd invéci Geezer Butler, vèć cumpàgn a i tèmp di Black Sabbath, ch'al sunarà pò in dal tour sucesìṿ (cuma anc in dal Moscow Music Peace Festival dal 1989) e ch'al cumpàr anc in di vìddeo prumusiunài cuma quél ad Miracle Man (prim sìngul) in dua al grup al sòna in na céśa in méś a di nimài par tōr in gir al predicadōr televiśìṿ Jimmy Swaggart, òṅ ch'al gh'à sèmpar dâ adòs faghénd-ag di predicòs cóntar prima 'd èsar bcâ da la pulisìa c'n al braghi śò e na putàna sèg. I àtar vìddeo dal disc i èṅ Crazy Babies (ch'al dascór di putèṅ nâ dipendènt da la dròga) e Breakin' All the Rules anc se pò i n èṅ minga vgnû fóra cuma sìngui.
Sémp'r in dal 1988 Ozzy 'l incìd al braṅ Close my Eyes Forever insém a la Lita Ford p'r al sò disc Lita. In dal méś 'd Agóst pò i rìvan di àtar prubléma cun la léǵ p'r al Madman parchè, dòp avér bvû quàtar butìgli ad vodka, imbariagòs cum 'l éra, 'l iva tintâ ad strusàr sò mujér Sharon. Pardunâ da lē e lasâ lìbar, Ozzy al taca incóra un prugràma ad riabilitasiòṅ.
In dal 1990 Ozzy al fà catàr in di negòsi un EP da 'l viṿ da 'l tìtul Just Say Ozzy pò 'l an dòp al disc No More Tears, cuciâ in élt da 'l sìngul umònim, ch'al fà sù sinc disc ad plàtin. Par butàr śò 'l calti Ozzy al s éra fat jutàr par Zakk Wylde, par Randy Castillo, p'r al basìsta nóṿ Mike Inez (prima ch'al pasìs c'n i Alice in Chains) e par Lemmy Kilmister leader di Motörhead. Al grup al vins anc un grammy award in dla sesiòṅ „Best Metal Performance“ p'r al braṅ I Don't Want To Change The World.
Acùśi ad mesàǵ lugâ in dal cansòṅ
Dimóndi parsòni i gh'aṅ da spés dâ adòs par via di sò cumpurtamènt e dla sò mùśica fin da i tèmp di Black Sabbath, specialmènt da quànd òṅ di sò sustenidōr, John McCollum, un ragàs ad dasnóṿ an, al s éra tirâ na sćiuptàda in sal grugn al 26 'd Utóbar dal 1984 méntar 'l éra drē a scultàr la canta Suicide Solution cun un walkman a gl'uréci. La "Institute for Bio-Acoustics Research Inc.", na dita specialiśàda in dal catàr i sòṅ, l'iva purtâ avànti l'idéa ch'ad dènt'r a cal braṅ lè a gh fus na fraś ch'la psiva dar di cuć par spìnśar i baghét a tōr-as la vita, "Why Try? Why Try? Get the gun and try it! Shoot! Shoot! Shoot!" (Parchè pruvàr? Parchè pruvàr? Tó la pistòla e próv'la! Spara! Spara! Spara!). Ozzy al s éra diféś dgénd che la canta l'éra stada scrita pinsànd a 'l cantànt di AC/DC Bon Scott, mòrt imbariàg soquànt méś prima astufgâ pròpria da 'l sò gòmit e minga par cunvìnsar la gint a cupàr-as. I genitōr dal ragàs però i aṅ purtâ listés lò e la sò cà discugràfica, la CBS, in tribunàl. Al 19 ad Dicémbar dal 1986 al giùdas John L. Cole al 'l à mandâ asòlt parchè, par la léǵ americàna, a n s pōl minga èsar cundanâ par na sò òpra 'd artìsta.
Di àtar mesàǵ subliminài i gh sarésan pò anc in dal canti Believer (la fraś «Watching the time go and feeling belief grow/ Rise above the obstacles» scultàda da cl'atra banda la pâr «Won’t you live? Believe me, for now suit yourself» ch'la vrés dir “A n scamparà't briśa? Créd-um, p'r adès fà quél ch'at piàś”) e Bloodbath in Paradise (in dua la fraś ch'la vèra la canta, scultàda a 'l cuntràri, la pâr dir «Your mother sells welts in hell», batùda dal film L'esorcista ch'la vōl dir “Tò màdar la ciùcia di cas a 'l infèran”).
Discugrafìa
cun i Black Sabbath
Àlbum in studi
- 1970 - Black Sabbath
- 1970 - Paranoid
- 1971 - Master of Reality
- 1972 - Vol. 4
- 1973 - Sabbath Bloody Sabbath
- 1975 - Sabotage
- 1976 - Technical Ecstasy
- 1978 - Never Say Die!
- 2013 - 13
Disc da 'l viṿ
- 1980 - Live at Last
- 1998 - Reunion
- 2002 - Past Lives
da par lò
Àlbum in studi
- 1980 - Blizzard of Ozz
- 1981 - Diary of a Madman
- 1983 - Bark at the Moon
- 1986 - The Ultimate Sin
- 1988 - No Rest for the Wicked
- 1991 - No More Tears
- 1995 - Ozzmosis
- 2001 - Down to Earth
- 2005 - Under Cover
- 2007 - Black Rain
- 2010 - Scream
Disc da 'l viṿ
- 1982 - Speak of the Devil
- 1987 - Tribute
- 1993 - Live & Loud
- 2002 - Live at Budokan
Sìngui
- Crazy Train
- Mr. Crowley
- Flying High Again
- Over the Mountain
- You Can't Kill Rock N' Roll
- Symptom of the Universe
- Iron Man/Children of the Grave
- Bark at the Moon
- So Tired
- Shot in the Dark
- The Ultimate Sin
- Crazy Train (Live)
- Miracle Man
- Close My Eyes Forever (cun la Lita Ford)
- No More Tears
- Time After Time
- Road to Nowhere
- Mama, I'm Coming Home
- Mr. Tinkertrain
- Changes
- Perry Mason
- See You on the Other Side
- I Just Want You
- Walk on Water
- Back on Earth
- Gets Me Through
- Dreamer
- Changes (cun la Kelly Osbourne)
- Mississippi Queen
- In My Life
- I Don't Wanna Stop
- Not Going Away
- Black Rain
- Let Me Hear You Scream
- Life Won't Wait
- Let it Die
Culegamènt estéran
Soquànt vìddeo da 'l canàł uficiàł 'd Ozzy Osbourne in sal YouTube
- (EN) Al vìddeo ad Bark at the Moon
- (EN) Al vìddeo ad Crazy Babies
- (EN) Al vìddeo ad Crazy Train
- (EN) Al vìddeo ad Dreamer
- (EN) Al vìddeo ad Gets Me Through
- (EN) Al vìddeo ad Mama, I'm Coming Home
- (EN) Al vìddeo da 'l viṿ ad Mr. Crowley
- (EN) Al vìddeo ad Miracle Man
- (EN) Al vìddeo ad No More Tears
- (EN) Al vìddeo ad Road to Nowhere
- (EN) Al vìddeo ad The Ultimate Sin


text:
Danimarca
La Danimarca (Danmark in danes; Dänemark in tudesch; Denmark in ingles; Danmarki in gruenlandes) l'è el stat püssee picinin de la Scandinavia e anca quel püssee a sud. U se tröva a nord de l'unico stat ch'el cunfina cun le per via terena, overa la Germania. A nord-ovest la gh'ha la Svezia e a nord la Nurvegia. La capital l'è Cupenaghen.
La gh'ha una süperfiss de 43.094 km² e una pupulaziun de pressapoch 5 miliun e mez d'abitant.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Danimarca (nom ufizial: Kongeriget Danmark) a l'è una munarchia custitüziunala.
La regina a l'è Margherita II (del 1972).
El prim minister a l'è l'Lars Løkke Rasmussen (del 2015).


text:
1Pa Chaueneẽgüx, yexguma noxri petanüwa changuxgu, rü taxucürüwa ngẽma duü̃xü̃gü i Tupanaãẽ nawa ngẽxmaxü̃maã chideaxgurüü̃ãcüma pemaã chidexa. Natürü ñoma i naãnecü̱̃ã̱x i tama Tupanaxü̃ cua̱xgüxü̃maã chideaxgurüü̃ nixĩ ga pemaã chidexaxü̃. Yerü pema rü yexwacax, peyaxõgü ga yexguma, rü yemaca̱x yexwacax yaxõgüxü̃maã chideaxgurüü̃ãcüma pemaã nüxü̃ chixu ga Cristuchiga. 2Rü tauxchaxü̃ ga oremaã pexü̃ changúexẽẽ, ngẽxgumarüü̃ i wüxi i õxchana ega noxri nabuxgu rü naẽgünenixü̃ ya tauxchaãcü yaxaxüne nüxna taxã. Rü yemaãcü tauxchaxü̃ ga oremaã pemaã nüxü̃ chixu ga Tupanaãrü ore ga noxrix, yerü taxucürüwa nüxü̃ pecua̱xéga ga Tupanaãrü ore ga guxchaxü̃. Rü ñu̱xma rü ta tama nüxü̃ pecua̱xéga i Tupanaãrü ore i guxchaxü̃, erü ñoma tama yaxõgüxü̃ i duü̃xü̃gürüü̃tama pemaxẽ. Rü dücax, ngẽxguma ñu̱xma rü ta pixãũxãchiwa̱xegu rü pegümaã penuẽgu, rü ngẽmawa nango̱x na ngẽma tama yaxõgüxü̃rüü̃tama nagu perüxĩnüẽxü̃ rü ñoma i naãnecü̱̃ã̱xrüü̃tama na pemaxẽxü̃. 4Rü ngẽxguma petanüwa wüxie ñagügu rü: “Choma rü Pauruwe charüxũ”, ñagügu, rü togue rü: “Choma rü Aporuwe charüxũ”, ñagügu, rü ngẽmawa nüxü̃ tacua̱x na ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃rüü̃tama na pemaxẽxü̃. 5Rü ngẽxguma meã nagu rüxĩnüẽgu, ¿rü ṯacü chixĩ i choma i Paurux? rü ¿ṯacü nixĩ i nüma i Aporux? Toma rü Tupanaãrü duü̃xü̃gümare tixĩgü, rü togagu nixĩ ga nüxü̃́ peyaxõgüxü̃ ga tórü Cori ya Ngechuchu. Rü wüxichigü ga toma rü tanaxü ga yema puracü ga tórü Cori toxna ãxü̃. 6Rü chauxü̃tawa nixĩ ga nüxü̃ pexĩnüẽxü̃ rü peyaxõgüxü̃ ga Tupanaãrü ore ga noxrix, rü Aporu nixĩ ga pexü̃ rüngü̃xẽẽcü na yexeraãcü meã peyaxõgüxü̃ ga yema ore. Natürü Tupana nixĩ ga pexna naxãcü ga maxü̃. 7Rü ngẽmaca̱x woo yíxema tüxira duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixuxe i Tupanaãrü ore rü woo yíxema wixwena yexeraãcü duü̃xü̃güxü̃ ngúexẽẽ́xẽ, rü taxuü̃ma tixĩgü. Natürü Tupana nixĩ ya guxü̃ma ücü, erü nüma nixĩ i duü̃xü̃güxü̃ namaxẽxẽẽxü̃. 8Rü ngẽmaãcü ya yíxema tüxira duü̃xü̃gümaã nüxü̃ ixuxe i Tupanaãrü ore, rü yíxema wixwena yexeraãcü duü̃xü̃güxü̃ ngúexẽẽ́xẽ rü tawüxigumare i ngẽma puracüwa. Natürü Tupana rü tá tüxü̃́ nanaxütanü i tümaãrü puracü ya wüxichigü ngẽxgumarüü̃ na ñuxãcü nüxü̃́ tapuracüexü̃. 9Rü ngẽmaãcü i choma i Pauru rü taeneẽ ya Aporu rü wüxigu Tupanaãxü̃́ tapuracüe. Rü ngẽmaãcü nixĩ i petanüwa napuracüxü̃ ya Tupana. Rü perü maxü̃wa nixĩ i napuracüxü̃ na nüma nanaxwa̱xexü̃ãcüma pixĩgüxü̃ca̱x. 10Rü choma nixĩ ga Tupana choxü̃ muxü̃ na chaxira pemaã nüxü̃ chixuxü̃ca̱x ga Cristuchiga. Rü togü nixĩ ga chowena yexeraãcü pexü̃ ngúexẽẽxü̃. Natürü guxãma ya texé ya naxǘxe i ñaã puracü rü tanaxwa̱xe i taxuãẽ na meã tanaxüxü̃ca̱x. 11Rü ñaã puracü rü Ngechuchu ya Cristuwa nixĩ ga inaxügüxü̃, rü ngẽmaca̱x taxucürüwama texé tayangucuchixẽẽ i to i tüxü̃ maxẽxẽẽxü̃. 12Rü ñu̱xma na norü puracü ixüxü̃ i wüxichigü i yixema, rü tanaxwa̱xe i taxuãẽ na aixcüma meã naxüxü̃ i ngẽma. Erü yíxema aixcüma meã naxǘxe i norü puracü, rü ñoma wüxi i ĩpataarü üruü̃ i uirumü rü dĩẽrumü rü nuta i mexẽchixü̃maã üpataxü̃rüü̃ tixĩ. Natürü yíxema tama aixcüma meã naxǘxe i ngẽma Cristuarü puracü rü ñoma ĩpataarü üruü̃ i chixexü̃ i naĩ rü naĩxã́tü rü dexnemena̱xãmaremaã üpataxü̃rüü̃ tixĩ. 13Natürü ngẽxguma nagu̱xgu i naãne, rü tá nango̱x na ñuxãcü naxüãxü̃ i Tupanaãrü puracü i wüxichigü i duü̃xü̃. Erü ngẽma ngunexü̃gu rü tá nangẽxma ya üxü ya taxüchine. Rü ñoma ṯacü üxüwa iguxü̃rüü̃ tá nixĩ i Tupana nüxü̃ na üxü̃ i wüxichigü i duü̃xü̃ãrü puracü na nüxü̃ nacuáxü̃ca̱x ngoxi aixcüma name rü e̱xna tama. 14Rü yíxema aixcüma meã naxǘxe i Cristuarü puracü, rü yima ĩpata ya taixü̃ne ya tama üxümaã ixaxü̃nerüü̃ tá nixĩ i ngẽma tümaãrü puracü. Rü tá Tupanaxü̃tawa tanayaxu i tümaãrü natanü naxca̱x i ngẽma taxüxü̃. 15Natürü yíxema tama aixcüma meã naxǘxe i ngẽma puracü, rü yima ĩpata ya tama taixü̃ne ya üxümaã ixaxü̃nerüü̃ tá nixĩ i ngẽma tümaãrü puracü. Rü tá ngẽxma inayarüxomare i guxü̃ma i ngẽma taxüxü̃. Rü tüxicatama tãũtáma tixa ñoma wüxi i duü̃xü̃ i üxüemawa iyagoxü̃rüü̃. 16¿Tama e̱xna nüxü̃ pecua̱x i pema rü Tupanapata na pixĩgüxü̃, rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü petanüwa na namaxü̃xü̃? 17Rü ngẽxguma texé pexü̃ chixetanüxẽẽgu, rü Tupana tá tüxü̃ napoxcu, erü Tupanapata ya nawa namaxü̃ne rü naxüüne. Rü pematama nixĩ ya yima Tupanapata na pixĩgüxü̃. 18Tama name i texé tügütama tawomüxẽẽ. Rü ngẽxguma petanüwa texé tügügu rüxĩnügu na wüxi i duü̃xü̃ i nüxü̃ cuáxe na tiĩxü̃ i ñoma i naãnewa, rü name nixĩ i ñoma taxuü̃ma tacuáxü̃rüü̃ tügü tixĩxẽẽ. Rü ngẽxguma tá nixĩ i wüxi i duü̃xü̃ i aixcüma nüxü̃ cuáxe tá tiĩxü̃. 19Erü ñoma i naãneãrü cua̱x rü wüxi i ngẽãẽmare nixĩ i Tupanaca̱x. Erü Tupanaãrü ore i ümatüxü̃wa rü ñanagürü: “Rü ngẽma duü̃xü̃gü i nügügu rüxĩnüẽxü̃ na nüxü̃ cua̱xüchigüxü̃ yiĩxü̃, rü norü cua̱xgutama ínanatüexẽẽ ya Tupana”, ñanagürü. 20Rü ngẽma ore rü ñanagürü ta: “Tórü Cori ya Tupana rü nüxü̃ nacua̱x na taxuwama namexü̃ i ngẽma nagu naxĩnüẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i nüxü̃ icua̱xüchixü̃”, ñanagürü. 21Rü ngẽmaca̱x tama name na texé tügü icua̱xüü̃xü̃ na ṯacü rü yatüarü ngu̱xẽẽtaewe na tarüxũxü̃ca̱x. Erü Tupana rü marü pexna nanaxã i guxü̃ma na pexrü yiĩxü̃ca̱x. 22Rü ngẽmaca̱x i choma i Pauru, rü taeneẽ ya Aporu, rü taeneẽ ya Pedru, rü ñoma i naãne, rü torü maxü̃, rü torü yu, rü ñomatama i ngunexü̃, rü moxü̃ãrü ngunexü̃, rü guxü̃ma i ngẽma rü pexrü nixĩ. 23Rü pematama rü Cristuarü pixĩgü. Rü Cristu rü Tupanaãrü nixĩ.
Copyright
Learn More