text:
Februar 1939: Obwohl die Schweizer Grenze seit rund einem halben Jahr für Flüchtlinge geschlossen ist, gelangen weiterhin Hunderte von Menschen ohne gültiges Visum ins Land, namentlich im Grenzgebiet zu Deutschland und dem von Hitler heimgeholten Österreich. Zur Abklärung der Hintergründe dieser offensichtlich illegalen Einreisen leitet der Chef der Eidgenössischen Fremdenpolizei, Heinrich Rothmund, eine Untersuchung ein.
Alain Gsponer
SRF
C-Films
Bernd Lange
Ursina Lardi
Stefan Kurt
Max Simonischek
Anatloe Taubman
Helmut Förnbacher
Robert Hunger-Bühler
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


c: text/html

text:
La raschun principala per l'augment sajan surtut ils pretschs pli auts per la charn da portgs ma era la buna racolta da vin. Quellas hajan fatg bun las nauschas racoltas da plantas e la situaziun difficila sin il martgà da latg, communitgescha il center da cumpetenza per l’agricultura da la Confederaziun Agroscope. Las expensas per manaschi èn creschidas per 1,1% sin 253’200 francs.
Entradas per manaschi d’en media 318’000 francs
Il gudogn dals manaschis purils è creschì en media per prest 2% sin radund 318’000 francs, quai inclusiv ils pajaments directs da la Confederaziun. Ils lavurers sin ils manaschis purils han en media gudagnà tranter 36’000 francs en regiuns muntagnardas e 60’000 francs en la Bassa.
Quest onn vegn probabel producì dapli
Ils manaschis purils svizzers vegnan probabel a producir dapli quest onn. L'uffizi federal per statistica parta dal fatg, che la producziun totala vegn ad esser enturn 10,3 milliardas francs, quai fiss in plus da 0,6% cumpareglià cun l'onn avant.
Tar la cultivaziun da plantas è la bilantscha però maschadada: plantas da puma ed ivas han patì da la schelira la primavaira. Meglier vesa quai ora tar la cultivaziun dals ers, qua è la racolta stada buna. Tar la tratga d'animals vegn fatg quint cun cifras sco l'onn passà.
RR novitads 12:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bicocca (arnes)
Ona bicocca o bicocchin (olter nomm: vindol/vindel, bicoccola, baderla, guindola, ghindol, guinden, (s)tornell) l'è on arnes che 'l serviss a fà giò i asc. L'è compagna de l'aspa, ma el fa el mestee invers.
In de la version pussee spantegada, la bicocca l'è fada su cont on alber con scià on girell, indè che ghe gira intorna l'ascia che se gh'ha de fà giò. L'alber el gh'ha ona bas pussee greva o 'n morsett, che tegnen fermo tutt el rest del machinari intant che 'l va.
Nomm e variant[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Bicocca e i sò variant hinn tipegh del lombard ocidental (milanes), del bass Tesin, del Noares e de la Valtolina.
- Baderla l'è tipegh de l'olta Brianza, de la Valsasna e de certi band de la Valtolina.
- Guindol e i sò variant deriven del germanegh (cf. todesch garnwinde, con l'istess significaa) e hinn doperaa in de la Bergamasca, in del Lodesan, in del Paves, in de l'olt Noares e Tesin, in del Mantoan e in su la Gardesana.
- Tornell e stornell hinn paroll bressann.


text:
Sco il president da l’uniun Events Tgina dal Rain Silvio Schmid ha ditg ad RTR, sajan ils resuns dals visitaders ed era dals artists positivs. I saja sa cumprovà d’organisar quest eveniment en ina halla, era sch’els hajan gì in pau lavur per che l’acustica gartegia. Ils concerts dals ultims onns a Sedrun/Dieni ed Andermatt eran stads en ina tenda.
Resultat equilibrà
Il quint n'è betg anc fatg, ma ils organisaturs quintan cun in resultat equilibrà cun in preventiv dad 80’000 francs. La proxima fevra da schlaghers a Sedrun è fixada ils 5 da settember 2020.
RR actualitad 17:00


text:
Vall Calanca
La Calanca (Calancatal in todesch) l'è ona val di Grison.
L'è ona val lateral de la Mesolcina. L'è traversada de la Calancasca, che l'è quasi parallela a la Moesa, e la va de nord a sud.
La confina a ovest cont el Canton Tesin (val Riviera e val de Bregn). L'è voeuna di quatter vai di Grison indè che se parla Italian (e donca anch el Lombard).
Del pont de vista orografegh la se troeuva in di Alp de l'Adula, che l'è on sottagrupp di Lepontinn.
La bassa val, al contrari de quella de sora, l'è minga tant freggia.
I montagn pussee altModifega
- Ponton del Fracion - 3.202 meter
- Scima Rossa - 3.161 meter
- Pizz Zapport - 3.152 meter
- Torron d'Oeurz - 2948 meter
- Cima de Gagella - 2.805 meter
- Pizz de Clar - 2.727 meter
- Pizz de Groven - 2.694 meter
- Scima de Bedoletta - 2.633 meter
I paesModifega
Tucc i paes de la Calanca toeuven part al circol con l'istess nomm, che 'l se troeuva in del distrett de la Moesa, in di Grison.
I comun de la vall a hinn: Arvigh, Bragg, Buscen, Castaneda, Cauch, Rossa, Santa Maria e Selma.


text:
Udo Weigelt, Cristina Kadmon
At sdaisda uorsin, id es Nadal (vl) Sdaisda’t uorsin, ad es Nadel (pt)
Vallader, Puter
2003, numer d’empustaziun 3-908611-14-8
L› urset ha il ferm giavisch da festivar ina giada Nadal cun ils auters animals. Ma ils urs dorman l’enviern. L’ursa di ch’el duaja siemiar da la festa da Nadal. Meglier che nagut, pensa l’urset e sa durmenta. Ma in bel di al squassa tuttenina insatgi: Ils animals èn vegnids per festivar Nadal cun el. Ed il vair Nadal è stà anc pli bel che quai che l’urset aveva siemià. Cudesch da Nadal per uffants cun illustraziuns en colur.
Translaziun: Gion P. Mischol


text:
L'Uffizi federal per energia scriva che questas cifras sajan cunzunt d'attribuir a l'aura in pau pli fraida che haja gì sco consequenza ch'ins haja stuì stgaudar dapli - ed als pli blers dis da chalira, nua ch'ins ha duvrà la climatisaziun.
Plinavant effectueschia era il creschament da la populaziun e da l'economia in diever d'electricitad pli aut.
Duvrà dapli ieli e gas natiral
Dasper l'electricitad han ils Svizzers e las Svizras duvrà dapli ieli e gas natiral. Il consum dad ieli per stgaudar è creschì levamain per 5,6% ed il consum da gas natiral per 5,4%.
Damain carburant
En cumparegl cun l'onn avant è il consum da carburant sa sbassà per 2,6%. Ins haja duvrà 1,4% damain Diesel e 7,3% damain benzin. Qua vesa l'Uffizi federal per energia sco raschun il curs da stgomi da l'euro ch'è sa sbassà dapi il schaner 2015. Uschia han bleras persunas da l'exteriur gì nagin motiv pli da vegnir en Svizra per tancar benzin ed ils Svizzers n'èn betg ids en l'exteriur per Diesel.
RR novitads 12:00


text:
En in’intervista cun l’emettur britannic ITV ha ditg il schef da l’autoritad da polizia europeica Europol, Rob Wainwright, che passa 200’000 sistems da computer en 150 pajais sajan pertutgads da l’attatga internaziunala da hackers da la fin d’emna. E la cifra vegnia damaun – cura che la nov’emna da lavur cumenza – anc a crescher.
Smanatscha da talas attatgas crescha ad in crescher
Perquai pretenda Wainwright, che las autoritads ageschian a moda armonisada sin stgalim internaziunal cunter ils responsabels da quest’attatga. Il mund saja confruntà cun ina smanatscha che daventia adina pli gronda.
Ils computers pertutgads èn vegnids attatgads dad in program donnegius cun ina uschenumnada «funcziunalitad da verm». Quella haja gì l’effect, ch’il program donnegius è vegnì derasà automaticamain e che l’attatga haja pudì sviluppar ina tal effect ferm.
Fora da segirezza era enconuschenta entras il NSA
Ils hackers han para nizzegià ina fora en il sistem da segirezza, ch’era gia vegnida identifitgada dal servetsch secret da l’exteriur american, il NSA. La fora era vegnida descritta en documents secrets, ch’èn suenter vegnids derasads illegalmain.
Microsoft aveva bain savì reagir cun ina mesira da segirezza, che scumandava a la software da sa derasar vinavant. Tenor ils experts n’avevan dentant anc blers utilisaders betg installà quella mesira.
Attatgaders betg enconuschents han duvrà «ransomware»
Per lur attatgas en tut il mund han il hackers duvrà ina software donnegiusa, uschenumnada «ransomware»: Tar talas attatgas codeschan hackers datotecas da lur victimas e pretendan daners per puspè decodar ellas.
Tgi che stat davos questas attatgas n’è betg enconuschent.
RR novitads 15:00


text:
Blers camiuns cun rauba d'agid per la part da la citad d'Aleppo ch'è sut la controlla dals rebels e per autras regiuns spetgan sin glisch verda dal reschim sirian a Damaskus.
Ils carstgauns en questas regiuns ston senza questa rauba d'agid vinavant endirar fom:
Tge porta a nus ina pausa da cumbat sche nus vegnin vinavant bloccads?
Avant essan nus morts pervia d'attatgas cun bumbas oz murin nus pervia da fom.
L'incumbensà da l'ONU per la Siria - Staffan de Mistura - ha ditg, che lur convois n'ajan anc betg survegnì la lubientscha da charrar vinavant.
RR novitads 06:00


text:
La fatschenta d'informatica e segirtad da banca ha survegnì il dretg da bajegiar sin il l'areal da l'anteriur lavuratori forestal a Cuira. Cun 84,6% da las vuschs è la decisiun stada fitg clera. Il president da Cuira Urs Marti vesa il gea sco ina schanza per la citad. D’ina vart possia Cuira sa sviluppar tar in lieu per fatschentas spezialisadas sin informatica e da l’autra vart procurian ils collavuraturs da la Inventx per vita el coc da la citad.
Nova vita per l'anteriur areal forestal
Il nov bajetg ch'i duai dar sin l'areal na duai betg mo porscher novas plazzas da lavur a la fatschenta ch'occupa il mument 140 lavurers, mabain duai era dar abitaziuns.
- En las duas auzadas suren (3+4), duessi dar 11 abitaziuns per affittar
- En las duas auzadas enamez (1+2) duessi dar biros da l'Inventx, cun plaz fin rodund 300 emploiads
- En il plaunterren duessi dar in restaurant u cantina, sco era ina halla ch'ins po duvrar per occurrenzas culturalas
- En il plaun sutteran datti il nov archiv da la citad da Cuira, sco era ina garascha d'autos
Sclerir dumondas da vischins
Sco Urs Marti di, dettia uss anc da sclerir singulas dumondas da vischins en connex cun l’autezza dal bajetg. Quai saja dentant sin buna via. «Sche tut va uss tenor plans san las lavurs da construcziun cumenzar questa stad».
RR novitads 13:30


text:
Siracüsa
Siracüsa, (Sarausa 'n sicilià; Siracusa 'n italià; Eupakoύσaι/Surakoúsai 'n grec antìc e Eupakoύσeς/Surakoúses in chèl modéren; Syracusæ 'n latì; Syracuse 'n francés e 'n inglés; Syrakus in todèsc), l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa e la se tróa sö la còsta a matina (est) de l'ìsola, mia de luntà dal Capo Passero.
La sità l'è nasida in del 734 a.C. 'mpó sö söl promontòre - isóla de Ortigia e 'mpó sö la tèra fèrma.
Pròpe per chèsto per i Greci e per i Romà ol nòm de la sità l'éra al pluràl, desà che l'éra facia da piö tòch, quase da piö sità, öna 'n banda a l'ótra, ma separàcc tra de lür, ognü col sò nòm: Ortigia, Acradina, Tiche, Neàpoli e Epipoli.
Ol nòm Siracüsa l' vé dal sicül Syraka che 'l völ dì pié de aque, desà che la sità l'è nasida 'n d'ü pòst pié de sortide e de palüdi.
Dal 2005 l'è Patrimone de l'ümanità de l'Unesco.
Impó de siti sö Siracüsa[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Yanick Gyger è dapi passa 8 onns il mecanist da Nino Schurter. El ha surpiglià quest post suenter che l’anteriur mecanist Erwin Wildhaber era sa disgrazià mortalmain en ils culms la fin dal 2012. Cun Gyger ha Schurter puspè survegnì in top mecanist, in che vala il mument sco in dals megliers en la scena da mountainbike.
Nus avain insatge en il zuppà ch’jau na dastga e less era betg tradir. Ma Nino Schurter po sa legrar sin in cool bike a Tokio.
Sco l’atlet prestan er ils mecanists prestaziuns extraordinarias. Els èn dentant savens en la sumbriva dal success. Il grond stress spetga mintgamai avant la cursa. Lura ha Yanick Gyger da preparar il mountainbike e controllar mintga detagl. Era durant la cursa è «Yanick the mechanic», sco el vegn savens numnà, en acziun. Lura sa mova Gyger en la zona tecnica. En il cas che Nino Schurter avess in defect durant la cursa, sto er il mecanist esser semtgà e dar gas cun pinar il mountainbike – saja quai cun midar ina roda u pinar la chadaina.
Nus discurrin entaifer l’entir team, tge material che fa senn, e tgenin betg. Il davos pled ha però Nino Schurter.
En vista a la cursa olimpica vegn Yanick Gyger a far tut il pussaivel per pudair trametter ses atlet a la partenza cun il meglier material pussibel, quai che pretenda lavur en perfecziun e bleras sururas. E cura che la cursa è a fin, va la lavur vinavant. Lura ha il mecanist da schubregiar e struvegiar vi dal bike. E quai gia cun il focus sin la proxima cursa.


text:
Il geolog d'agl uffizi da construcziun bassa Christoph Nänni cumpareglia l'entira val cun ina ruschnera che è emplenida cun crappa e material liber che staupa giudim sin la via da Riein. Ins na sappia betg ir cun il material giudim e quai fa questa lavur fitg difficila.
La finamira è da schubregiar ora l'entira val uschia che i sa vegnir suenter nagut pli. Dis da bell’aura sa vegnir transportà davent da quai da 600 meters cubics, rodund 50 autos da vitgira. En tut san ins quintar che i vegn a dar ver 1'000 chargias cun autos da vitgira fin che ils 12'000 meters cubics material en davent.
Marcus Valaulta, il manader dal district sis d’agl uffizi da construcziun bassa, è persvas, che questa part da la via da Riein vegn ad esser segira suenter questas lavurs da rumida.
La bova dils 29 da matg ha chaschunà custs da rodund 800'000 francs per rumir e per metter en urden la via existenta.
Ils da Riein ston spetgar anc ina giada sis emnas fin che la via vegn averta. Enstagl da 7 kilometers ni 15 minutas han els uss in viadi a Glion sur Dutga, in viadi da 20 kilometers e bunamain 45 minutas. Sco quai che Marcus Valaulta ha detg hajan ils da Riein chapientscha per la situaziun.


text:
Sco quai che la societad Movimento communitgescha, banduna Urs Horisberger l’instituziun per motivs famigliars. Ins deploreschia questa decisiun, dentant sajan ins gia vidlonder da tschertgar in nov successur ubain ina nova successura.
Tenor Regula Ruch, la presidenta da la societad Movimento, na saja questa lezia dentant betg uschè simpla. Il mainagestiun da la societad Movimento sto numnadamain ademplir pliras pretaisas. Per l'ina, cumpetenzas da pedagogia sociala e per l’autra, savida economica.
RR novitads 17:00


text:
Wallia
Wallia l'è stat en rè dei Vizigòti del 415 al 419. Endel perìot che l'è stat rè el s'è guadegnàt la repütasiù de combatènt coragiùs e goernànt prüdènt. L'è stat iligìt al tròno dei Vizigòti dòpo che Ataulfo e Sigerico, i sò imediàcc predecesùr, i ìa stacc copàcc endel córs de l'an 415.
Prèst, dòpo de éser stat iligìt, Wallia el g'ha pacifegàt i rapórcc co l'emperadùr Onorio e 'l g'ha acetàt en acórde co l'Impér Romàno. El g'ha dat endré a l'imperadùr la sò sorèla Galla Placidia che l'ìa stada ciapàda en ostàgio ai tép del sach de Róma del alùra rè Alarico. En càmbe el gh'ìa risiìt el permès de stabilìs en Aquitania endel 417 come aleàcc uficiài ("foederati"). Wallia el farà de Tolosa la capitàl del régn dei Vizigòti e tal la restarà per töt el sècol V.
Endel 418 l'unùra l'acórde coi romàni co l'envaziù de la Hispania, endóche el sò ezèrcit l'anienta i Vandali Silingi e 'l g'ha sterminàt i Alani al pónt che i póch scampàcc i se sotametarà de sò olontà a Gunderico, Rè dei Vandali Asdingi.
'Na quach font stòriche le dis che Wallia l'ìa emparentàt co l'Alarico ma apéna per matremóne. El mör endel 419 e 'l sò post el sarà ciapàt del sò zèner (o fórse fiöl ilegìtim) Teodorico. La sorèla de Wallia l'è nàda 'n spuza a Rechila, Re dei Suebi, e la deentarà màder de Ricimero e suòcera de Gundowech, Re dei Burgundi.


text:
Zisèna
Artìcol in dialètt rumagnòl
Zisèna (Cesena in italièn) l'è un cumòn ad 96.921 abitìnt, int'la pruvenza ad Furlè-Zisèna.
Spianèda in bòna posizioùn tra al culèni dl'appennèn Tosc-rumagnòl e la pièna padèna-rumagnòla, l'è travarsèda da la Via Emélia, tra Furlè e e'Mèr Adriâtic. L'è bagnèda da e' fiòmm Sèvi.
Cullegamìnt EstérànModifica
Bagn d’Rumàgna · Bartnóra · I Burch · Castruchèra · Zisèna · Ziznatic · Zivitéla · Dvèdla · Furlé · Frampùl · Gaglièda · E Bósch · Gatì · Lunzèn · Mèidla · E Marchè · Mugiäna · Muncèn · E Pòrgh · La Pré · Premaicùr · La Ròca · Runfrèd · San Mävar · Santa Sfia · Sèrsna · Savgnèn · Suyèn · Tardózi · Vergheréto ·


text:
L’um da 40 onns di ch’el fetschia adina puspè sport. Il davos temp ha el era trenà cun ils skis da turas. Ina part da las preparativas èn era las pels dals skis. Sche la naiv tatga, alura unschia el las pels, di Marco. I saja era bun da guardar co las temperaturas èn. Vers la fin da mars èsi savens chaud, e perquai saja quai bun da parter marvegl la damaun. En cas ch’el haja ina crisa, giaja el pli plaun. Mo star airi na saja betg bun, alura vegnia mo mender.
Betg ir ordavant a l'entschatta
Sin il tschancun da la Trofea Péz Ault datti posts nua ch’ils curriders survegnan in pitschen refrestg. Quai po gidar, perquai ch’i dovra blera cundiziun dad ir da ca. 1'800 sin quasi 2'900 meters sur mar.
Curridras e curriders partan il medem mument. Marco Schmed di, ch’el na giaja betg ordavant a l’entschatta; el laschia ir la gruppa ed observia alura, tge ritmus ch’ella ha. Pir cura ch’el vesia il piz Ault emprovia el - sche pussaivel - dad ir pli spert. Mo quai dependia era da la furma dal di. Sia finamira è da vegnir tras; ed impurtant èsi per el era ch’el possia giudair la Trofea Péz Ault.
RR actualitad 07:00


text:
Er sch'ils tschains èn actualmain fitg bass, pretenda la regla da supportabladad da calcular cun in tschains ipotecar da 5% per uschia impedir ch'insatgi vegnia en las stretgas sch'ils tschains van ensi. La Raiffeisen vuleva schluccar questas reglas per pussibilitar a famiglias giuvna da bajegiar e per pudair cuntanscher nova clientella.
La Raiffeisen vuleva calcular cun tschains pli bass, ha ussa dentant midà opiniun suenter avair tedlà sin la Surveglianza federala dals martgads da finanzas FINMA. La FINMA ha giuditgà auter il privel. Damai che la Raiffeisen è dominatura ha la FINMA quitads che autras bancas avessan pudì suandar l'exempel da la Raiffaisen. Ella è da l'opiniun che la Banca pudess uschia metter en moviment ina spirala e ch'i pudessi dar ina scufla immobigliara.
Dal tut na less la Raiffeisen dentant betg laschar crudar l'idea. Els sajan anc adina a la tschertga da vias per na betg stuair discurrer da supportabladad. Quai fissia per exempel pussibel cun excepziuns regulatoricas nua che famiglias giuvnas possian profitar. Tras quai fiss la gronda differenza sur tut il marketing, tar lez haja la FINMA vesì il pli grond privel.
RR novitads 06:00


text:
Chignöl (BG)
Chignöl (nòm uficiàl en italià: Chignolo d'Isola) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 3 335 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 5,3 km² e 'na densità de 629 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bunàt Sura, Bunàt Sóta, Botanüch, Madù, Medulàch, Süìs e Téren.
El se tróa pròpe 'n del mès de l'Isola che l'è chèl tòcc de pianüra bergamasca tra Ada e Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 14 km de la sità e a 229 méter söl lièl del mar.
Ol nòm[Modifega | modifica 'l sorgent]
Segont la tradisiù el paìs l' ciapa 'l sò nòm da l'arnès che l' gh'à l'istès nòm, bé apunto chignöl, che s'dóvra de mèt sóta i pórte per tègnele dervìde o che se 'nfila dét in d'ü sòch de lègna e ghe dòpo ghe se dà sö öna smarelàda per ispacà 'n dù 'l sòch.
Ol paìs de Chignöl l' ciapa chèsto nòm dezà che teritòre del paìs l' gh'à pròpe l'aspèt de ü chignöl de fati ol paìs, strècc e lónch, l'è stai fài sö sö 'n dü teràs de l'ólta pianüra strècc tra dù sariülì che i se 'ncontra pròpe a i sò pé e i ghe dà, a èdel dal cél, ün aspèt de triàngol.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol santuare de la Madóna de Lùrdes de la prima metà del XVIII sécol progetàt da l'architèt Gioàn Batista Caniana.
La césa parochiala de San Péder
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Florence Nightingale
La Florence Nightingale (Firèins, al 12 ed mâǵ 1820 - Lòndra, al 13 'd agòst dal 1910) l'è stèda n'inferméra ingléśa edl Otsèint.
El só teoriśasiòun e inovasiòun in sìm'a 'l manéri 'd śvinèrs a 'l malê e 'd curèrel, dôp che anc al só tirèr śò dal statìstichi per capìr méj el quistiòun difìcil, i àn fât ed lē ùna dal pionéri dal curàinti 'd pinsér in sìm'a la siàinsa inferméra e n'inisiadóra dali aplicasiòun statìstichi in dal camp sanitàri.
Grasi a chi stùdi chè, la Nightingale la gh'la cavèva ed dimostrèr che i suldê, in dal batàj, i móren de più pr al scomoditê e 'l malatìi che pr el fridi e dòunca lē la psiva anc sperimentèr sul camp che órdin, pulisìa e atensiòun, i giustèven dimòndi lavōr.
Biugrafìa
Nèda in na famìja rìca e dla nobiltê, a la Nightingale a n'gh'calèva minga i mêś e gnanca li oportunitê per tōr marì, mo lē la vliva a tùt i còst andèr a curèr i malê e i puvrèt e più têrd i frî in guèra.
In dal 1854 la Nightingale l'andèva in Crimèa per capìr e vèder perchè l'ìva lśû ch'a gh'era tant mort, e dòunca la vdiva el cundisiòn diśastróśi del curi ch'a s dèva ai frî ded là. Tulènd anc eśèimpi da la manéra 'd curèr i malê ch'l'ìva bele vdû in Germàgna, la Nightingale la tachèva a insgnèr a dagli ètri inferméri la manéra giùsta 'd curèr i frî cun dl órdin, pulisìa e métod. La scrivìva soquànt librèt, in 'n ingléś facil, perchè i la psìsen capìr anc chel persòuni mìa tant scolariśèdi.
Turnèda in Inghiltèra, la Nightingale la fundèva na scóla p'r inferméri in dl uspidêl St. Thomas e in dal 1859 la scrivìva al liber "Notes on Nursing: What it is and What it is Not",[1] dôp che dimòndi èter liber 'd argumèint sàimper sanitàri.[2]
In dal 1907, la Florence Nightingale la gniva premièda, prìma da mêś a 'l dòni in Inghiltèra, cun 'l Ordin a 'l Merit da 'l só rè Eduêrd VII.
I do not pretend to teach her how, I ask her to teach herself, and for this purpose I venture to give her some hints.»
Mè a n'pretènd brìśa 'd insgnèrghen la manéra, mè a ghe dmànd 'd insgnèrsla da per lē, e per cal motìv chè mè a prōv a dèregh soquànt cunsìli.»
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
Èter progèt
- Wikisource contiene opere originali di o su Florence Nightingale
- Wikiquote contiene citazioni di o su Florence Nightingale
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Florence Nightingale
Colegamèint estèren
- (EN) Al só diàri spirituêl "Florence Nightingale’s Spiritual Journey: Biblical Annotations" in sìm'a Google books.
- (EN) Al liber "Note on nursing" in dal sit archive.org.


text:
Tuta de posiziun en cunt dla “Orcena dal’edema” publicada dan otedé, dal titul “Tradiziuns descraditades”
Mea culpa. Le dr. Lois Trebo a critiche che le guant da paur ne toca nia da gni visti por fa “scenografi a”.Al a rajun. Mea culpa. I damani pordenanza por avei ofenu la dlijia y na pert di ladins cun la “noza ala Maratona”. Mea culpa.
L’intenziun n’e nia chera da orei fa n scandal. Le sotscrit se ciafa i complimenć – che mess gni porta inant a duć i volontars, a nosc comite y ales porsones che laora cun nos dot l’ann por la Maratona, en primis nosc Claudio Canins cun sua sciabla Cindy Vittur. Le sotscrit va incerch a se mostre brao, a mete sua musa te vigni foliet y a baie da sciche te radio y televijiun y mess de conseguenza inće to so les critiches (al e pa begn ause, al n’a ćiafe tantes chisc ultimi agn, ch’al tegn pa begn fora val’) y les responsabilites. Chesc feji sambegn.
Sce la tradiziun ladina e gnuda descreditada spo el mia y ma mia gauja. I sun y i me senti n ladin, i sun ste a će dla Union Generela, i a tres porve a comuniche l’importanza de nosta ladinite. Motifs assa por savei canche se mostre ca a na certa manira po devente n’ofenuda a nosta cultura. Mo co era pa sozeduda che les porsones s’a presente ala partenza dla Maratona cun le guant da paur? Roberta Mellauner, patrona dla Majun, me telefoneia y me dij ch’ara a aldi ch’al n’e dui che se marida ala Maratona. Ara se metess a desposiziun por ti de n pu’ de coru ala bela impormetuda d’amur. Mia colpa e stada de ne splighe nia avisa de ći ch’al se trata, chi dui s’a bele maride te comun dui dis denant, inscioma: i e dot content. Mo i a ponse massa puch. Roberta y sues porsones s’a tut dlaorela de gni ala partenza, ares y ai a tut ca so temp por nes daide; dot ći ch’ares y che ai a fat e gnu fat en bona fede. Mi dilan por chestes porsones e gran y sinzier. Mi respet por eres y por ei, y por dotes les porsones meti io al prom post te mia vita. Inće mi respet por Lois Trebo e gran. Al m’a insigne der trop, i a tres ćiare cun morveia so impegn por nosta cultura ladina, sua cultura e grana. Propi por chesc gran savei me feji begn dassen demorveia ch’al s’infi da da lasce publiche n’orcena cun na foto de porsones. La foto e po bele gnuda publicada tla ultima Usc.
Chesta e inće na manćianza de respet. Vei el che la tradiziun ladina se mirita respet, mo nia manco respet se mirita les porsones che porta le guant. Da mia pert ti menarai na letra ofiziala de pordenanza a dotes les istituziuns, ales lies culturales, ala dlijia. I sun sigu che le dr. Trebo fajara le medemo cun Roberta Mellauner y sues compagnes y compagns.
michil costa, La Usc di Ladins, Nr. 28/2010 – 24 de messel 2010


text: L'onn 2005 ha il chantun edì in med da geometria elavurà dal tuttafatg da nov. Il cudesch cuntegna la materia d'instrucziun da la 4. enfin 6avla classa e tracta las pli diversas tematicas da la geometria da la lingia sur il quader a furmas pli cumplexas. Plinavant cuntegna il cudesch in chapitel supplementar tar il tema Perspectivas ed illusiuns opticas. Il med vegn cumplettà d'in ordinatur cun var 160 fegls da lavur e soluziuns. La terminologia speziala da la geometria pon ins er telechargiar sco document separà.


text:
Parlament italian
El Parlament italian l'è 'l orghen cont el poder legislativ e 'l controll politegh del governo italian. L'è spartii in tra la Cambra di Deputaa e 'l Senad de la Republica: tucc e du i camber i gh'ha i istess diritt e dovè, ma vist che 'l President del Senad italian el pò vess president supplent el Senad l'è consideraa cambra alta.
El status del Parlament[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Costituzion italiana la dis che i camber del Parlament i gh'ha i midemm competenz.
El Senad l'è elegiuu in su bas regionala, la Cambra de tutt el Stat.
I parlamentar i gh'ha no el vincol de mandaa, ossia pòden minga vess revocaa di elettor o dal Partii e hinn responsabil de la sò azion domà politicament in di elezion.
I parlamentar i gh'ha anca l'immunità per quell che fann politicament e istituzionalment.
Parlament in seduda comun[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Parlament italian el pò vess unii in d'ona seduda comun in 'sti cas chi:
- Elezion del President italian, cont i delegaa regionai
- Giurament del President italian
- Elezion di giudes de la Cort Costituzionala
- Mett in Stat de accusa el President
El Parlament in seduda comun l'è presieduu dal President de la Cambra di Deputaa, per bilancià la supplenza del President italian da part de quell del Senad.
Tentativ de reforma[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al dì d'incoeu el sistema parlamentar italian l'è l'istess del 1948. Però gh'è staa du tentativ de reforma, scassaa da la popolazion:
- El Referendum Costituzional del 2006 in Italia l'avaria sbassaa i parlamentar (da 630 a 518 Deputaa e da 315 a 252 Senator), oltra a toeu via el bicameralism perfett, vist che 'l faseva on Senad federal. I Senator a vita vegniven Deputaa a vita.
- El Referendum Costituzional del 2016 in Italia che l'avaria sbassaa i Senator a 100 e i faseva reppresentant dirett di Region, scernuu in tra i sindegh del territori e in tra i Consijee Regionai.
Comé giamò dii 'sti reform, che conteneven anca di alter disposizion, hinn staa tucc refudaa dal Popol.


text:
Noeuva Ortografia Lombarda
La Noeuva Ortografia Lombarda (NOL, anca Noeuva Grafia Lombarda) a l'è una grafia derivada de la tradizzion grafega de diverse variant lombarde e pensada per la totalità de la lengua lombarda.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La NOL la nass del lavorà di studios de la lengua lombarda, compagn del Peder Cociancich e del Jacom Dovigh, con l'obietiv de trovà una grafia che, in del respet de la tradizzion e de la specialità di vari dialet, la fonziona ben per el lombard. El lavorà l'è scominciad a fevrer del 2020 e l'è fornid in del otober del istess agn, cont anca un inconter fisegh in tra i contributor, in la zona de Lambraa.
Carateristeghe[Modifega | modifica 'l sorgent]
La NOL la nass 'me grafia polinomica, o ben con la possibilità de scriver in de la istessa manera per tucc, cont el fin specifegh de ciapà dent tute i variant locai, e a l'istess temp de tegnì e mostrà i diferenze locai. Quell ultim pont chì l'è realizzad grazzia a una gran flessibilità de la grafia: defad, l'è possibil scriver in d'una manera pussee standard o local a segonda de la necessità de la persona che la dopera.
I scerne ortografeghe inn stade ciapade in bas ai proposte ortografeghe passade e ai grafie locai del lombard, cont el tentativ de fài pussee coerente in tra de lore e de slontanàss minga trop di grafie tradizzionai.
Scerne ortografeghe[Modifega | modifica 'l sorgent]
Scerne standard[Modifega | modifica 'l sorgent]
Parolle composte[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per le parolle composte se dovra el tratin in tra i do parolle che fann su el compost: (es: mazza-pioeugg, ...).
Verb[Modifega | modifica 'l sorgent]
Infinit[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gh'è di verb che i gh'hann una desinenza iregolara a l’infinit che i vann mìa 'dree ai regole chì de sora (es: prodù, toeu, …).
I verb a l'infinit de la 1°, 2° e 4° coniugazzion dovrad cont un enclitich i tegnen l'acent grafegh, inscambi a la 3° perden la -r. Anca i verb con desinenza iregolar a l'infinit i tegnen la istessa desinenza (e in cas anca l'acent grafegh).
Participi[Modifega | modifica 'l sorgent]
El sufissi del participi l'è fiss a livell ortografegh:
Per i verb d'ona sillaba sola de la prima coniugazzion e del verb vesser gh'è la possibilità de do sortide:
Imperativ[Modifega | modifica 'l sorgent]
I forme de l'imperativ monosillabegh a la segonda persona singolara se scriven semper con l'acent grafegh (esempi: fà, dà, stà, scrìv, bév, ...).
Note[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Desonorizazzion in fin de parola
- ↑ Ø domà per i plurai feminil ocidentai via che 'l dialet lodesan
- ↑ 3,0 3,1 La poeu vesser minga parnonziada in fin de parolla (senter [sen'te:], mal [ma:]).
- ↑ In final de parola, in d'una quai variant: nasalizazzion de la vocal (can [kã]) o borlada de la nasal (can [ka]) o /ŋ/.
- ↑ /ŋ/ denanz di consonant velar /k/ e /g/.
- ↑ ∅ intravocalica in di sufiss del verb vesser in dialet legnanes; per esempi "sara"
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Aspirazzion /h/ in d'una quai variant


text:
Ils 12 da favrer ha la populaziun votà davart il Conclus federal davart la natiralisaziun facilitada da persunas estras da la terza generaziun.
Da tge sa tracti?
Persunas estras giuvnas, da las qualas las famiglias vivan dapi generaziuns en Svizra e ch’èn bain integradas en nos spajais, duain pudair profitar d’ina natiralisaziun facilitada. Questa decisiun dal parlament basegna ina midada da la Constituziun federala.
La dumonda da votaziun
Vulais Vus acceptar il conclus federal dals 30 da settember 2016 davart la natiralisaziun facilitada da persunas estras dala terza generaziun?
Recumandaziun a las votantas ed als votants
Il Cussegl federal ed il parlament recumondan d’acceptar la midada da la Constituziun federala.
Il Cussegl naziunal ha acceptà il project cun 122 cunter 75 vuschs senza abstenziuns, il Cussegl dals chantuns cun 25 cunter 19 vuschs senza abstenziuns.
Documentaziun
Explicaziuns dal Cussegl federal
Video davart la votaziun dal pievel
Links
Co, nua, cura? – Infurmaziuns utilas par las votantas et ils votants
Cura è avert mes biro da votaziun? Cura stoss jau trametter mia votaziun per correspondenza? Tge duai jau resgurdar cun emplenir il cedel da votar?
Ultima midada 17.06.2019


text:
La stagiun d’alp stat avant porta. L’aura fraida ed ils lufs procuran per rubaglias sin il frunt dals responsabels.
Chattar persunal vegn adina pli difficil
Sco il responsabel dal post da cussegliaziun al Plantahof, Töni Gujan, ha ditg a RTR han bleras alps da nursas stuì tschertgar nov persunal per questa stad. Quai pervia da la preschientscha dals lufs. Cun la derasaziun da quels sin l'entir intschess dal chantun Grischun quinta Gujan, ch'il problem da survegnir persunal per las alps vegn a crescher marcantamain ils proxims onns. Il pensum da lavur ch'è ussa per part gia grond, vegn cun las mesiras da protecziun necessarias anc ina giada augmentà considerablamain. A quest squitsch na vul betg tut il persunal d'alp s'exponer en l'avegnir.
Ils lufs fan quitads
En il rom dal project «Pasturs voluntaris» scolescha la Pro Natura quest onn enturn 50 gidanters per cas urgents en consequenza da la preschientscha da lufs. Voluntaris duain emprender en in da dus dis da sustegnair pasturs e pasturas d'alp là, nua ch’i dat problems pervi dals lufs. Ord las retschas dal puresser datti en il mument anc ina tscherta sceptica envers l'agid da la Pro Natura. Quai cunzunt, perquai che l'organisaziun per la natira aveva cumbattì la revisiun da la lescha federala da chatscha ed uschia impedì, ch’i fiss vegnì pli simpel da regular las populaziuns dals lufs.
Er er l'aura po esser ina sfida
Suenter ch’il mais avrigl ed uss era il matg èn stads plitost fraids, pudess il cumenzament da la stagiun d’alp sa retardar in pau. Tenor infurmaziun dal Plantahof han las alps bassas, che chargiassan da quest temp, in retard da 3 enfin 7 dis sin la media dals davos onns. Per las alps pli ad aut tanscha il temp anc per pudair chargiar en il rom dals onns passads. Quai dentant sut la cundiziun che las temperaturas vegnan constantamain pli chaudas il proxim temp.
Ord l'archiv:


text:
En la cuppa mundiala hai tanschì la stagiun passada ina suletta giada da far il pass sin il podest. En l’etappa dal Tour de Ski a Müstair sur 15 kilometers stil classic è Cologna vegnì segund. Prestaziuns fitg solidas ha il Jauer er mussà al punct culminant da la stagiun, ils campiunadis mundials ad Oberstdorf. Cologna ha cuntanschì là trais plazs sut ils top 10, dentant manchentà da gudagnar ina medaglia, memia ferma la concurrenza ord la Norvegia e la Russia.
Leader e numer 1 en Svizra
Il temp dad aur cun medaglias e plazs da podest en seria è passà. Tuttina ha Cologna mussà ch’el è anc adina il ferm passlunghist en Svizra. E grategi da mussar la cursa perfetga, lura èsi er pussibel da far il pass sin il podest. Er cun ses 35 onns ha la concurrenza grond respect dal leader svizzer.
Uss sa legra Dario Cologna sin in temp in zic pli ruassaivel, sche pussibel era cun passentar intginas vacanzas en il sid. E cuntinuescha sia carriera lura vegnia el a far tut il pussibel da pudair ir top fit a la partenza dals gieus olimpics il favrer 2022 a Peking, il proxim e probabel davos punct culminant da sia carriera.


text:
La vischnanca da Schlarigna augmenta sia participaziun vi dal Hotel Cresta Palace per 400'000 francs. La radunanza communala da glindesdi saira ha approvà il sustegn per l'hotel, ch'è tenor la vischnanca da gronda impurtanza economica e turistica per Schlarigna.
L'hotel amez il vitg dovra ina sanaziun pli gronda ed aveva perquai decis d'augmentar il chapital d'aczias per maximalmain 7,2 milliuns francs. Ils dus acziunaris principals, avevan gia sincerà da sa participar cun contribuziuns pli grondas vi da l'augment da las aczias.


text:
Il tir cun l'artg a chaval era oriundamain ina furma da cumbat. Ozendi è quai in sport che vegn adina pli popular. Il Zuozingher Andri Marugg ha cumenzà avant dus onns cun quest sport e tutga oz tar ils megliers artgers a chaval en Svizra. La fascinaziun dal tir cun l'artg a chaval è per l’um da 39 onns d’emprender adina puspè novas tecnicas e da vegnir adina meglier.
L’a e l’o saja però la fiduzia tranter il chaval ed il chavaltgader. Numnadamain vegn chavaltgà a maun liber uschia ch’ins ha liber ils mauns per trair las frizzas. Natiralmain stoppian ins er esser in bun tregant e perquai investescha Andri Marugg bler temp en il trenament. Dumandà è pia precisiun, coordinaziun e sveltezza il medem mument.
Maister Balaister
Andri Marugg ha organisà l’emprim turnier da trair cun l'artg giu dal chaval «Maister Balaister» a Zuoz en Engiadin’Ota. Annunziads èn 27 participants che sa mesiran en il percurs nua ch’i va per chalar schibas ed animals. Il turnier ha lieu dals 14 enfin ils 16 d’avust.


text:
Il minister da cultura e Cusseglier federal Alain Berset vuleva intervegnir en la discussiun cun ina lescha che prevesa, ch'i è obligatoric dad instruir ina lingua naziunala en primara sper la lingua principala. Dentant ha el desisti da quai, era causa ch'ils chantuns han intervegnì perquai che quai intervegniss en lur pussanza.
Alain Berset ha decis dad avair fidanza en ils chantuns che quels resguardan la plurilinguitad. Il squitsch sin ils chantuns vul la Confederaziun dentant mantegnair. Ed era vegn la Confederaziun a persequitar co la situaziun sa sviluppescha.
RR actualitad 17:00


text:
Il chantun da Basilea-Champagna proclamà il stadi d'urgenza. Ustarias, hotels, kinos e centers da sport vegnan serrads. Tut las occurrenzas publicas sco er privatas cun passa 50 persunas èn scumandadas a partir da glindesdi a bun'ura (06:00).
Serrar ston tut las butias che na servan betg al provediment da basa ed era tut ils manaschis gastronomics, declera la regenza da Basilea-Champagna. Quai per franar la creschientscha dals cas da la malsogna Covid-19. Ultra da quai ha il mez chantun Basilea-Champagna installà in «ospital da referenza Covid-19» ed instradà scleriments per augmentar las capacitads per far ils tests. Quai per betg pli far ils tests tar medis u en staziuns d'emergenza.
Soloturn serra canortas
Il chantun Soloturn serra entant tut las canortas. Las instituziuns da tgira pon be mantegnair in program d'urgenza.E gruppas da termagliar ston serrar daltuttafatg. Il cumond vala a partir da mardi che vegn e per entant ina giada fin ils 19 d'avrigl, communitgescha la regenza soloturnaisa.


text:
L'aviun cun 54 persunas a bord saja para sgulà cunter ina muntogna e crudà giu en l'ost dal stadi d'inslas. Quai ha declerà in represchentant dal ministeri dal traffic. Questas indicaziuns vegnan il mument examinadas.
L'aviun da propeller da la societad aviatica Trigana Air era partì da Papua per in sgol curt cura ch'el era sparì dal radar 10 minutas avant l'atterrament planisà.
La societad aviatica Trigana Air Service ha scumond da sgular en Svizra ed en l’UE pervi da segirezza da sgol manglusa.
RR novitads 17:00


text:
Las Ouvras electricas d’Engiadina interpreteschan differents puncts tuttafatg auter che la Corporaziun dals cumüns concessiunaris. Nua che la corporaziun discurra d’energia supplementara discurra la OEE d’energia da rest, nua ch’els discurran da marschas, discurra la OEE da raps da transport – piculezzas che han però consequenzas.
Il capo da Valsot e represchentant per las vischnancas pertutgadas, Victor Peer, pretenda perquai ina discussiun a la maisa radunda. Per il president dal cussegl administrativ da la OEE Martin Schmid è ina buna collavuraziun tranter la OEE e las vischnancas da grond’impurtanza. El è persvadì da chattar soluziuns che resguardan ils basegns d’omadus.
La 62avla radunanza generala e vegnida manada tras a Sent senza auters incaps. Uschia han ils preschents approvà il gudogn da 1,8 milliuns francs, dà distgargia als organs responsabels ed era consentì diversas adattaziuns dals statuts da las OEE.
RR novitads 14:00


text:
A chaschun da la saira d’infurmaziun dals 19 d’avust 2019 ha la vischnanca da Glion infurmà davart l’antenna da 5G che la Swisscom vul bajegiar a Rueun.
Infurmà han:
- Carmelia Maissen, presidenta communala da Glion
- Swisscom, che vul bajegiar l’antenna
- Uffizi da natira e protecziun da l'ambient pertutgant las controllas da las immissiuns da radiaziun
- Peter Schlegel, criticher da 5G
- Dr. Gieri Caviezel, giurist pertutgant cundiziuns generalas da las leschas e las pussaivladads d’agir da las vischnancas.
Cas spezial a Rueun
A Rueun è il terren nua che l’antenna duai vegnir construida en possess da la vischnanca da Glion. Uschia po quella decider, sch’ella vul pussibilitar a la Swisscom da bajegiar ina terza antenna en il vitg.
Là nua che las interpresas da telefonia han contracts cun persunas privatas n’ha la vischnanca betg la pussaivladad d’impedir las antennas. Pretensiun è che las antennas adempleschan las prescripziuns pertutgant las immissiuns da radiaziun.
Co vinavant?
La suprastanza da vischnanca da Glion sto uss decider co agir. El mument n’èsi anc betg cler nua ch’il viadi va. La vischnanca vul dentant infurmar la populaziun avant che prender decisiuns concretas.
RR actualitad 12:00


text:
La medema perioda da l'onn passà muntava il gudogn sut il stritg anc a 8,9 milliuns francs. La raschun per il gudogn bler pli pitschen sajan rectificaziuns da la valur e ch'ins haja valità da nov projects en la Norvegia e la Pologna. Quai ha communitgà il concern da construcziun cun sedia a Dietlikon en il chantun da Turitg.
Dentant dapli svieuta
La svieuta è percunter creschida ils emprims sis mais per 2,8% sin 2,18 milliardas francs. Cun quest resultat ha Implenia surpassà las spetgas dals experts.
Prognosas restan positivas
Per l'onn current quinta Implenia vinavant cun in svilup positiv als martgads indigens. La construcziun bassa vegnia probabel a crescher pli fitg che la construcziun auta. Ins saja optimistic da cuntanscher la finamira dad in gudogn da passa 150 milliuns francs sin stgalim EBITDA. Vinavant saja planisà d'investir 20 milliuns francs per realisar la strategia dal concern. Quella giaja tenor plan.
RR novitads 11:00


text:
Ombrèla (botànica)
Endèla terminulugìa botànica, l'ombrèla l'è 'na sórt de 'nfiurescènsa recemùza (cioè de strütüra a gràta) endèla quàl töcc i fiùr i g'ha 'n pedùncol de longhèsa presapóch precìza.
L'ombrèla la pöl véser de du tìpi:
- sèmpia, quan che ògna ràgio de l'ombrèla de la 'nfiurescènsa la fenés condèn fiùr sul. 'N ezèmpe de chèsto tìpo de 'nfiurescènsa l'è chèla del ligabósch.
- compunìda quan che 'nvéce ensìma a ogna ràgio gh'è 'n óter umbrilì picinì de fiurilì. Chèsta l'è la strütüra tìpica de le piànte che fà part de la famìa de le Apiaceae (ciamàda pròpe per chèsta rizù apò Umbelliferae).
Le ombrèle de spès le g'ha a la bàze 'n envòlucro furmàt de bràtee.
Ezèmpe de ombrèle sèmpie[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fiùr del ligabósch (Hedera helix)
Ezèmpe de ombrèle cumpunìde[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fiùr de le caròte (Daucus carota subsp. carota)
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Editorial ACME, BsAs.
- Rec. M. BOTANICA 1969. Rebelais.
- Font Quer, P. 1953. Diccionario de botánica. Barcelona, Editorial Labor.


text:
Il chantun da Berna sto uss giuditgar sch'il proceder è correct. Il president da l'uniun dals architects ha confermà tals rapports en las medias.
Il zercladur avev'il Museum d'art da Berna preschentà ses plans per in schlargiament che custa 40 milliuns francs. Cun surdar l'incumbensa direct vulevan ils responsabels evitar retardaments ed uschia era custs supplementars. Igl è previs ch'il chantun da Berna surpiglia 32 milliuns francs.
L'uniun d'architects pretenda che las lavurs vegnian scrittas ora. Il museum d'art saja ina fatschenta subvenziunada dal maun public ed haja da scriver ora lavurs da questa dimensiun. Plinavant haja il museum da svegliar chapientscha per la cultura da bajegiar ed en quest rom era in'obligaziun da scriver ora lavurs per chattar la meglra soluziun pussaivla. Perquai drovia quai ina concurrenza d'ideas, uschia il president da l'uniun d'architects.
RR novitads 16:00


text:
Vigo
Vigo l'è ona cittaa spagnoeula de la comunitaa autonoma de la Galizzia. L'è la cittaa pussee granda de la Provincia de Pontevedra.
La gh'ha 294 098 abitant (dato del sginer 2015[1]) e ona superfis de 109,06 km² per ona densità de popolazion de 2 697 ab./km².
El sò codes statistegh l'è 36057.
L'è sed de on port comercial e de pesca, situaa in su la sponda meridionala de l'insenadura de Vigo (ria de Vigo en galizzian). La citaa la se troeuva a 24 km de Pontevedra, 38 km del confin col Portogal e 150 km de la cittaa portoghesa de Porto.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Dati statìstich del Instituto Nacional de Estadística.


text:
Acord de Oslo
I acord de Olso inn stad una serie de acord in tra Israel e la Palestina che inn stad fad a Oslo el 20 de agost 1993 con l'obietiv de sistemà la question palestinesa. Hann fad su 'n Autorità Nazzionala Palestinesa cont un poo de autogoverno e l'ha recognossud l'Organizazzion per la Liberazzion de la Palestina 'me legitima entità con la che parlà.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Accordi di Oslo


text:
La Confederaziun ed il chantun han empermess a la gastronomia sustegn finanzial cun la regulaziun dals cas da direzza. Ustiers che han pir dacurt surpiglià in manaschi crodan sco quai ch’i para or dal sistem. La raschun è, ch'els n'han betg avunda cifras da cumparegliaziun.
Situaziun pauc agreabla
Reto e Saskia Gadola mainan dapi l’avust 2019 la Chasa Alva a Trin, in pitschen hotel cun 6 chombras e l’ustaria. La dumonda da sustegn ord la regulaziun dals cas da direzza ha il chantun refusà
Nus avain cumenzà l’avust 2019 ed avain gì enfin il lockdown plitost pitschnas svieutas durant noss emprims mais. Suenter la serrada e durant la stad avain nus gì bler da far cun bunas svieutas. Quai tanscha para gia, ch’i na dat nagin sustegn.
Er il criteri ch'il manaschi ha stuì serrar dapli che 40 dis pervia da l'ordinaziun da la Confederaziun n'ha il chantun betg resguardà. In fatg mo mal chapibel per Reto Gadola.
Ils criteris cun ils 40 dis ademplin nus segir, gliez è gea cler, nus avain gea stuì serrar. Jau sai era betg vi da tge ch’i giascha exact. Nus vegnin segir a chavar suenter, perquai che nus essan da l'avis che nus avessan da bun insatge.
Dar si n'è nagina opziun
Er sch’i vess da dar nagin sustegn finanzial da Confederaziun e chantun na bitta Reto Gadola betg la fautsch en chanvà. Cun agid da la famiglia vulan el e sia dunna Saskia puspè avrir las portas suenter la pausa sfurzada. En il mender cas, sch’i sto esser, era pir il matg.


text:
cuntegn
Vita e cretta
-
La chasa da speranza da Castrisch
Ella n’è nagina secta, ma er nagina clinica da burnout: la Casa Immanuel a Castrisch. Tge alura? Ina visita.
Tgi che entra en la Casa Immanuel, entra en in mund in pau nunusità per la Surselva. Qua viva ina cuminanza da passa 20 persunas, coachs sco er giasts che derivan per regla da la Bassa.
Ils ins restan singuls dis, auters plirs mais. Quai che collia ils cussadents è la superaziun da crisas persunalas fin burnouts, da muments en la vita apparentamain senza soluziuns.
En in ambient deliberà da scadin squitsch da prestaziun porscha la Casa Immanuel cussegl entras discurs persunals ed a basa da valurs cristianas. Vita e cretta ha discurrì cun Monika Graf, ina da las manadras, e purtretescha la chasa en duas parts.
En l’emprima part preschentain nus la chasa e ses manaschi. En ina segunda part – che suonda in’emna pli tard – declera Vita e cretta co che las valurs cristianas vegnan vividas, e co che la chasa reagescha a famas dad esser ina secta.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Monika Graf: «Jau hai stuì dumagnar mia disposiziun per armonia per pudair manar questa chasa.»
MAD
Maletg
2 / 6
Legenda:
L'idilla cugliuna: ils cussadents temporars da la chasa han superà muments grevs en lur vita.
MAD
Maletg
3 / 6
Legenda:
Esther Königsdorfer, ina da las cussegliadras. Discurs persunals cun ils cussadents èn la basa da las activitads en la Casa Immanuel.
MAD
Maletg
4 / 6
Legenda:
Cussadents e coachs sa gidan dapertut en ed enturn chasa.
MAD
Maletg
5 / 6
Legenda:
Durant in curs creativ. Ils giasts pajan per lur dimora, dentant è la chasa er avisada sin donaziuns per gestir ses menaschi.
MAD
Maletg
6 / 6
Legenda:
Grazia a donaziuns ha la chasa pudì cumprar in nov auto.
MAD


text:
Il nov model prevesa ch'ils indigens ed ils giasts che pernotteschan a Val pon duvrar ils runals gratuitamain. La finanziaziun duai succeder sur contribuziuns pauschalas da la vischnanca, dals possessurs d'abitaziuns secundaras e da la hotellaria.
Il fanadur 2017 è il project per il nov sistem da finanziaziun vegnì sin maisa. Sinaquai han la vischnanca, «Visit Vals» e la «Sportbahnen Vals SA» sviluppà in nov model da finanziaziun e mess quel en discussiun. Radund 800 chasadas cun totalmain 558 persunas èn sa participadas a l'enquista online. Tant ils indigens sco er ils possessurs d'abitaziuns secundaras èn cunter da serrar las pendicularas, e refusan er da laschar ir concurs l'interpresa.
Sco quai che la vischnanca communitgescha veglian ins ussa optimar il model e preschentar quel la primavaira.
RR novitads 14:00


text:
Cumpareglià cun la media dals ultims tschintg onns è quai però anc adina in minus da prest 5% scriva l'Uffizi per economia e turissem dal chantun Grischun.
Sco adina grondas differenzas regiunalas
Tut tenor regiuns datti però grondas differenzas. Tar ils victurs tutgan destinaziuns sco la Bregaglia, la destinaziun Tavau Claustra, Flem Laax Falera u er San Murezzan. Tar las regiuns cun damain pernottaziuns en cumparegliaziun cun la stagiun d’enviern passada èn las destinaziuns da Scuol Samignun Val Müstair, la destinaziun Partenz u era Mustér Sedrun.
Era naziunal èn las pernottaziuns s’augmentadas
En l’entira Svizra èn s’augmentadas las pernottaziuns la stagiun d’enviern passada. Dal november fin l’avrigl ha l’hotellaria svizra nudà en tut 15,7 milliuns pernottaziuns. Quai è in plus da 2% cumpareglià cun la medema perioda da l’onn avant, scriva l’Uffizi federal da statistica.
RR novitads 10:00


text:
Il minister da l'intern da l'Italia Matteo salvini resta tar sia lingia rigurusa envers fugitivs. El vegnia er vinavant ad impedir che bastiments dad organisaziuns nunguvernamentalas NGO possian arrivar en ports talians. Quai ha Salvini communitgà la sonda sin Facebook. L'Italia na veglia betg pli esser il cumplizi da l'affar cun la migraziun illegala.
Tant l'Italia sco er la Malta avevan snegà avant paucs dis al bastiment d'ina NGO «Aquarius» da vegnir en lur ports. Avant in'emna aveva SOS Mediterranée prendì si tar diversas acziuns da salvament ils 629 migrants. Il bastiment «Aquarius» è entant sin via vers Valencia en la Spagna, nua ch'el duess arrivar dumengia. Dus ulteriurs bastiments da NGO èn per il mument staziunads avant la costa da la Libia.
RR novitads 10:00


text:
Ils Verd-liberals avessan gugent fatg part a la colliaziun da la PCD, da la PBD e da la PLD. Quai ha ditg il president dals Verd-liberals grischuns, Christian Stricker, a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. Apparentamain als vesian las 3 partidas sco ina concurrenza.
Per Josias Gasser vegni pli grev
Uss vegnia segiramain pli difficil da tegnair il sez dal cusseglier naziunal Josias Gasser, ha Stricker ditg vinavant. El na detti dentant betg si, ha ditg Josias Gasser ad RTR. Las trais opziuns che restan a la PVL èn: Ina colliaziun cun la PPS, che na vegn betg en dumonda (tenor Gasser e Stricker), ir persuls en il cumbat, che muntass tant sco forfait u ina colliaziun cun la PS. Questa varianta è tenor Josias Gasser la pli valabla ed er la finamira da la PVL.
Jon Pult, il president da la PS Grischun na vuleva dentant anc betg tradir tge varianta che la PS vul. Fin glindesdi, ils 10 d’avust, han las partidas anc temp dad inoltrar a la chanzlia chantunala lur colliaziuns.I dettia anc la pussaivladad da sa colliar cun ils Socialdemocrats. Els hajan gì discussiuns, dapli infurmaziuns na veglian els dentant betg dar il mument.
RR Novitads 20:00


text:
Anc avant che la stagiun cuntinuescha, l'entschatta favrer, vul il club da ballape da Lucerna preschentar in nov trenader per l'emprima equipa, uschia ils responsabels.
Cun turbulenzas en l'onn 2018
L’FC Lucerna cumenza l’onn nov cun turbulenzas. Suenter che Babbel aveva annunzià avant paucs dis ch’el na veglia betg pli prolungar ses contract cun l’FC Lucerna la stad e suenter ch’el ha crititgà il club en las medias, ha l’FC Lucerna relaschà il trenader per immediat. Era ses assistent sto bandunar il club. E sco pliras medias rapportan sto era il schef da medias dal FCL Max Fischer bandunar l’organisaziun.
Successur pudess esser Urs Firscher
Tgi che daventa successur da Babbel n’è anc betg conuschent. En discussiun saja tranter auter era Urs Fischer, l’anteriur trenader dal FC Basilea.
RR novitads 15:00


text:
Ìder
Ìder (en Italià: Idro), l'è 'n cümü de 1 966 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèl'estremità sud del Lac d'Ìder a 50 km a Nòrt de la cità de Brèsa.
El ritroamènt endèl 1980 dei rèscc d'en abitàt rétic-romà en località Castèl antìc póc delóns del Put de Ìder (endóche piö tàrde egnarà sö la Piéf), el da crèdet a l’ipòtezi che prope ché a Ìder l'éres sitüàda l’antìca e misteriùza Stonos, abitàda de contadì e pastùr che gh'éra 'mparàt l'art de la tesidüra.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il program da salvament da l'EZB saja cumpatibel cun la lescha da basa uschè ditg che las premissas dal tribunal europeic vegnian ademplidas.
Il settember 2012 aveva la Banca centrala europeica decis da cumprar uschè blers emprests da stadis sco necessari per stabilisar l’euro. Gia quest’annunzia aveva procurà per critica vehementa en la Germania. Principalmain areguard la dumonda sche l'EZB dastga prender en atgna cumpetenza uschè auts ristgs per ils pajataglia ed intervegnir uschia directamain en las finanzas naziunalas. Cun la sentenzia ha la dretgira da Karklsruhe uss terminà ina dispita da plirs onns.
RR novitads 12:00


text:
La primavaira bletscha na saja betg stada optimala per las vespras ha ditg Christian Schweizer da Agroscope a l'agentura da novitads sda. E cun la stad chauda e sitga manchia la maglia a las vespras ed als avieuls. I ha paucs fritgs giun plaun ed ils prads èn sitgs, uschia ha ditg Schweizer. Sitgira e chaud hajan era fatg problems als mustgins.
Suva annunzia damain guegls
Ch'il 2016 n'è betg ina stad da vesras conferman er las cifras da l'Institut svizzer d'assicuranza d'accidents Suva. Fin ussa ha l'assicuranza sulet las cifras dals agens assicurads. Questas cifras èn dentant remartgablas. Il fanadur e l'avust ha la Suva registrà sulet 364 guegls da vespras. Quai èn bunamain sis giadas pli pauc ch'avant in onn, cura che la Suva ha nudà passa 2'100 guegls. Er tar ils guegls d'avieuls è il dumber cun 520 sa smesar en cumparegl cun la stad 2015.
RR novitads 09:00


text:
Cun questa adattaziun da la cumpensaziun da perditas saja ademplida la pli impurtanta pretensiun dals chantuns e da las vischnancas, communitgescha il Cussegl federal.
Las autras directivas restan però: Tranter auter la boxa da patenta obligatorica per tut ils chantuns. Quai èn tariffas da taglias pli bassas per entradas or da patents.
I duai ir svelt
Enfin il mars duain il departament federal da finanzas elavurar in messadi correspundent. Quel duai vegnir tractà anc en la sessiun d'atun 2018. Sch'i na dat nagin referendum, pon emprimas mesiras vegnir realisadas l'entschatta dal 2019.
Il Cussegl fedral aveva preschentà il project «Lescha da taglia 17» suenter ch'il pievel aveva ditg na a la «USR III». La nova lescha duai anc custar a la Confederaziun 750 milliuns francs empè da 1,2 milliardas tar la USR III.
RR novitads 16:00


text:
Leucojum vernum
El Leucojum vernum l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Amaryllidaceae, uriginària de l'Euròpa centràla e meridionàla. L'è prezènte endèl arc Alpì, endèi Apenìni setentrionài, endèi Balcàni e 'n Germània centràla e meridionàla.
Descrisiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'è 'na piànta perène condèn bùlbo che sta sótatèra, de fùrma sférica de 12-30 mm de diàmetro. Le fòie i è töte bazài e i è piö cürte del gamp. Le g'ha 'na làmina lineàr vérda scüra e löstra de la bànda de 'nsìma. L'è larga de 5 a 12 mm.
El gamp l'è bastànsa gaiàrt, cumprimìt a sesiù quàze triangolàr. L'è alt de 15 a 30 cm del teré. Gamp e fòie a la bàze i è 'nciurciàde sö 'ndèna guàina biànca quàze trasparènta.
El gamp el pórta de sòlet en fiùr apéna (de rar 2). El fiùr el pindùla 'n zó e 'l g'ha 'na fùrma a campanèla, furmàda de 6 tépali, tré intèrni e tré estèrni töcc lónch precìs e de culùr biànch condèna macìna sö la pónta zàlda o vérda. La fiuridüra la cumìncia a febrér.
El fröt l'è 'na càpsula loculicìda vérda e carnùza de 15 mm de diàmetro o póch de piö.
Varietà[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nòm popolàr[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Leucojum vernum àle ólte 'l vé per erùr ciamàt bucanéve, ma l'è mìa 'l bucanéve véro perchè chèl l'è 'l Galanthus nivalis, en fiùr de la stèsa famìa botànica.
Sinònim[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Nivaria hexanthera Medik.
- Leucojum vernum var. biflorum Cariot & St.-Lag.
- Erinosma verna (L.) Herb.
- Nivaria verna (L.) Moench
- Leucojum vernale Salisb.[2]
Galerìa de fóti[Modifega | modifica 'l sorgent]
Referènse[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Varietà en Catalogue of life
- ↑ Sinònim en Tela Botánica


text:
En total ha la Bus da Cuira SA transportà l'onn passà 9 milliuns persunas, quai en la regiun da Cuira ed en l'Engiadin'Ota. Bunamain in quart milliun passagiers han dà in resun ch'ins po directamain dar en il bus. 4 da 5 resuns sajan stads positiv, uschia scriva l'interpresa en ina communicaziun da medias.
En total han ils bus da l'interpresa fatg durant l'entir onn 3,3 milliuns kilometers ed avessen uschia circumdà 82 giadas il mund.
Test per il «bus da sgol»
Davent il 29 da zercladur 2018 porscha la Bus da Cuira SA er in viadi da Cuira a l'eroport da Turitg ed enavos, quai durant ch'i cursescha nagins trens sin quest tschancun. Tenor ils responsabels è quai ina purschida da test.
Da «Bus da Cuira SA» a la «Bus e service SA»
Sper l'emprova da test cun il «bus da sgol» mida l'interpresa era ses num. Las duas marcas «Chur Bus» ed «Engadin Bus» vegnan en il center, omaduas marcas stattan per lur regiun. I dat in nov num, geograficamain pli neutral: «Bus e service SA» e la nominaziun «dr Bus vu Chur» svanescha.
RR novitads 12:00


text:
Mollis
Mollis a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.83 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3337 abitant.
El cumün de Mollis al se tröva a una altitüden de 433 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ennenda, Filzbach, Näfels, Netstal, Niederurnen, Oberurnen, Weesen (SG).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Mollis l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1288.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Tenor il Servetsch seismologic svizzer haja il terratrembel gì ina fermezza da 4,3 sin la scala da Richter. I saja pussaivel ch'ins haja sentì il terratrembel en tut la Svizra. Pitschens donns sajan era pussaivels tar ina fermezza da 4,3.
Sumegliants terratrembels datti mintga in fin trais onns en Svizra. L'ultim è stà la saira dals 6 da mars 2017 a Linthal en il chantun da Glaruna. Cun ina fermezza da 4,6 sin la scala da Richter è quai stà il pli ferm terratrembel dapi passa 10 onns. Suenter il terratrembel ferm avevi anc dà bun 30 pli flaivels.
RR novitads 11:00


text:
Rivèrber
Ind on ambiént saràa riflettént el succéd el fenòmen del rivérber ; el rivèrber l’è l’effètt di riflessión multipli contra a i mur de l’ambient. Per via del fenòmen del rivèrber quand che ona sorgént sonòra la ven smorzada el livèll sonòr el va minga subit a zero per via del rivèrber.
Andana de la densità de l'energia sonòra in caso de rivèrber[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ciapèmm in considerazión la situazión che a partì del silenzi la vegna pizzada 'na sorgént sonòra che la manda foeura on son costànt e poeu la vegna smorzada. A l’inviada a on ricevidór miss in del’ambiént la ghe riva domà l’onda sonòra dirètta e poeu manemàn se sòmen i svariàd ond riflettùd. La densità sonòra, che pòdom esprimm in J/m3 la va adrée a cress fin a on valór massìm a regìmm che ciàmom Do. Quand che la sorgent sonòra la ven smorzada el succéd l’incontrari: al princippi la ven a manca l’onda dirètta e manemàn quèj riflettùd fin tant che ‘l son el se smòrza nò del tutt.
Pòdom donca distingu:
- on transitòri de attacch, in del cors del quàl, sòta l’ipòtesi che ‘l camp sonòr el sia spantegàa in manera uniforma, ipòtesi che la var quand che ‘l rivèrber el dòmina sora 'l camp sonòr dirètt (varda ► distanza critica ) la densità de energià la varia segond quèlla leg chì:
- indoe
- Do l’è la densità sonòra a regìmm [ J/m3;
- t l’è el temp a comenzà del momént che la sorgént sonòra l’è stada pizzada [ s ];
- A l’è l’area de assorbiment [ m2 ];
- V l’è el volùmm de l’ambient [ m3 ];
- C l’è la velocità del son [ m/s ].
- on perìod a regìmm, in del cors del quàl la densità de l'energia l’è costanta e la var:
- on transitòri de esaurimént: in del cors del quàl sòta i istèss ipòtesi:
Quèll’andana chì la pò vèss dimostrada come che 'l vegaràa chì adrée depiegà.
- Mèttèmm l’ipòtesi che in del temp infinitésim dt l’energià emisa de la sorgént sonòra (con potenza W) dE=W•dt la vegna in part surbida su di mur dEa, e in part rilfettuda dEr. Se pò trascurà la trasmissión travèrs i mur.
- Per el princippi de la conservazion de l'energia:
- indoe:
- indoe:
- a l’è el coefficent de assorbiment acustich;
- n l’è l’è el nùmer de buttóni che l’energià la compìss in l’unitàa de temp, che, per di considerazión statistich {de spiegà} el var indoe V l’è el volùmm de l’ambiént, S la superfice de l’ambiént in m2, c la velocità del son in m/s;
- V l’è el volumm de l’ambiént in meter cubi;
- se D l'è la densità de energia de l’ambiént in J/m3, alora:
- dEr l’è nagòtt a regìmm, inveci in del transitori de attach l’è pari al cressimént de l’energia circolanta in de l’ambiént V•dD: ;
- A se otten: → che i sò condizión al contorna hinn D=0 per t=0, D= Do a regìmm con ottegnùu de l’ultimàa equazion con dD/dt =0 de già che sèmm a regìmm e considerand che (area de assorbiment acustich)
La risoluzión de l’equazion differenziàl la mena a:
- come che 'l se voreva dimostrà.
Temp de rivèrber[Modifega | modifica 'l sorgent]
El ven ciamàa temp de rivèrber el temp necessari al fin che la densità de energia sonòra la vaga giò a vun milionesim de quèlla che la gh’era quand che la sorgént sonòra l’èra stada smorzada. O ben el temp T60 al fin che el livèl sonòr el vaga giò de 60 dB rispètt al valór inizial. El temp de rivèrber l’è fàcil de vèss calcolàa con la Formola del Sabine e la Formola de l’Eyring.
Formola del Sabine[Modifega | modifica 'l sorgent]
La formola del Sabin la ne permètt de calcolà inscì el temp de rivèrber:
- [ s ]
indoe:
- V l’è el volùmm de locàl [ m3 ];
- A l''è l'area equivalenta de assorbimént [ m2 ].
La formola del Sabin l’è stada ottegnuda per via sperimentàl ma la podarìss vèss dimostrada.
Tuttamanch la fórmola del Sabin la gh’hà di limit de già che la var domà:
- quand che i misùr de l’ambient hinn longh compàgn (se de nò la ghe sarìss desuniformità);
- quand che i mur riflètten l’energia sonòra ma minga in manera speculà ma puttóst in manera de spantegà el son (se de nò la ghe sarìss desuniformità);
- quand che i riflessión hinn arént vuna adrée l’altra (se de nò a ghe sarìss nò continuità).
De sorapù quand che i mur hinn molto assorbént ( A=1 ) la fórmola del Sabin la gh’avarìss de mandà foeura zero come risultàa, inveci la manda foeura di valór piscinìtt. Ancasì la considera nò el fenòmen de la risonanza acustica. [2]
Formola de l'Eyring[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per superà i lìmit de la formola del Sabine, gh’è la formola de l’Eyring che la ciapa in considerazión tucc i buttón in deperlór che ‘l son el fa in la stanza e l’è fada inscì:
- [ s ]
indoe:
- V l’è el volùmm de locàl [ m3 ];
- S l’è la superfice de l’ambiént [ m2 ];
- l’è el coefficent de assorbiment acustich. [3]
Riverbèr artificial[Modifega | modifica 'l sorgent]
El rivèrber el pò vegnì ricreàa artificialmènt per vèss aplicàa in del cors di spettàcoj musicàj oppùr in di studi de registrazión a la vos e a' istrument musicaj per simulà i esecuzión musicàj o per dagh ‘na profondità maggiora al son. Per simulà l'effètt del rivèrber hinn l'è stàda misa in pee 'na fila soluzión in del cors del temp, grazie al progrèss de la tecologia.
Rivèrber a naster[Modifega | modifica 'l sorgent]
Si dopera on registradór/riproduttór particolar a naster magnetich che ‘l fa corr via on anèll de naster a velocità costanta denter in dona meccanica dotada d’on cozzìn de registrazión fiss e de vun de riproduzión movìbil. El cozzin de riproduzión l’è montàa su in su on meccanismo a vid che ‘l permètt de variànn la distanza de quèll de registrazión. El segnàl registràa per mèzz del primm cozzìn el ven leggiùu del segónd e i du vegnen mes’sciàa insèma de manera de ottegnì l’effètt del rivèrber. El temp de ritàrd el dipénd de la distanza infra i du cozzìn e ‘l permètt de ingenerà sia l’effètt del rivèrber, sia effètt de l’eco. Chi affari chi hinn ingombrànt e pesànt. Compagn che ògni registradór a naster, a gh’è poeu on rumór de fond compagn del fluscià, assosènn maggiór de quèll prodòtt di tecnologij digitàj.
Rivèrber a tromba[Modifega | modifica 'l sorgent]
In su l’àlber d'on motor elèttrich a velocità variàbel i vegnen montàa, sfasàa infra de lor de 180°, du micròfon miss denter in di recipiént cònich, ciamàa "tromb" che ne fànn cress la direzionalità perchè i protéggen parzialment di rumór defoeura. Tusscòss l’è miss denter in vuna cassa acustica che ‘l sò altoparlànt, miss a l’altèzza di micròfon girànt, el trasmètt el son che ‘l se voeur ritardàa. Intanta che pirlen, i micròfon passen denanz a l’altoparlànt, intercètten el son e ‘l trasmètten al circùit de amplificazion. El ritàrd ottegnùu l’è proporzionàl a l’incontrari de la velocità de giramént del motór che la pò vèss regolada de l’utént e la permètt de ottegnì el rivèrber, l’eco e ‘l Leslie ch' a l'è on effètt particolar ottegnùu de la combinazión de ritàrd e sfasadura di freguénz coasàa de l'effètt Dòppler. I rivèrber a tromba hinn ingombrànt e pesant. La qualità del son la dipend de la bontà di componént, di micròfon e di altoparlànt e l’è influenzada in manera negativa del rumór ingeneràa da i attriti meccanich del motór e del rumór defoeura intercettàa di micròfon.
Rivèrber a mòlla[Modifega | modifica 'l sorgent]
Quèll’affari chì, che ai temp de la tecnologia digitàl el podarìss parè di temp indrée, in realtà el risult anmò adèss senza eguàl per calór e profondità. El rivèrber a mòlla, ancabén el sia nò ‘’realìstich’’ se ‘l ven confrontàa cont i priocessór de studi, el ghe dàa al son de la ghitara quèlla “sensazión” amada de di generazión intrègh de musicista.
El segnàl el ven fàa passà, tramìt d’on trasduttor, travèrs ‘na spiràl de metal (la mòlla). A l’altra estremità de la mòlla on trasduttór equivalént al primm el mètt denter de neouv el segnàl in del circùit de amplificazión indoe el ven mes’cià cont el segnàl d’orìgin. El segnal catàa su del segónd trasduttór el risulta on zicch in ritàrd rispètt al primm e l’orìgina in del scoltadór l’effètt del rivèrber. Per di resón de facilità in del costruì e per sbassàa i cost i amplificadór modèrni piscinìtt per ghitara despèss hinn dotàa del rivèber a mòlla, che ‘l ven miss denter in la cassa de risonanza. Diversament di alter istrumént, in del son del la ghitara elèttrica i variazión del timber che quèl tipo de effètt chì el mètt denter sora 'l segnàl orìginàl se sénten pòch.
El fonzionamènt del rivèrber a mòlla l’è fondàa sora la trasmissión del movimént aplicàa a on’estremitàa de la mòlla tràmit d’on trasduttór che ‘l trasforma el segnàl elèttrich ind on segnàl meccànich. La mòlla la vibra e la trasmètt el segnàl meccànich travèrs i gir de la mòlla e ghe voeur on cèrt temp. A l’altra estremità de la mòlla el segnàl el riva donca on zicch in ritàrd rispètt a l’estremità de l'entrada de la mòlla medèmma e ‘l ven trasformà ind on segnàl elèttrich per mèzz d’on trasduttór de sòlit fàa su d’on nucli fèrromagnetich taccàa su a l’estremitàa finàl de la mòlla e miss denter ind on solenòide. Grazie a la leg del Faraday el moviment del nucli magnètich miss denter in del conduttór del diventa el segnàl elèttrich.
El temp de ritard del sistèma l’è stabilìi domà de la longhèzza de la mòlla e doncà el pò vèss cambiàa nò de l’utilizzadór. Anca a ciaàa su di mòll de grand longhèzza, el màssim ritàrd che ‘l se pò ottegnì l’è de l’órdin di millisegònd, per quèst l’è nò possìbil a ingenerà l’effètt de l’eco, ma domà on rivèrber accettàbil. Se per cas la scàtola a mòll la ven scurlida, i trasduttór intercètten el rumór di mòll che sbatten vuna contra de l’altra e contra a i mur de la scàtola medèmma e l’invìen al circùit de amplificazión.
Rivèrber a camera[Modifega | modifica 'l sorgent]
In su la falsariga del rivèrber a mòlla, ind ona scàtola isolada del defoeura de ponto de vista acùstich el ven miss denter on tubo inarcàa de manera de percórr el tragìtt pussée longh possìbil. A ‘n’estrmità del tubo el ven miss on altoparlànt piscinìnn, inveci a l’altra estremità gh’è on micròfon. El son mandàa foeura de l’altoparlànt el ghe mettarà on cèrt temp per percórr tucc el tubo e rivà fin al micròfon de manera de ingenerà el ritàrd necessari. Compagn che per el rivèrber a mòll, el temp de ritàrd l’è nò cambiàbil de l’utilizzadór e comunque l’è puttòst curt. El son del rivèrber ottegnùu in quèlla manera chì l’è de qualità pèssima.
Rivèrber digital[Modifega | modifica 'l sorgent]
El segnàl analògich el ven digitalizzàa e immagazzinàa in di banch de memòria RAM che la ven doprada come la spiràl metàllica del rivèrber a mòlla. Defàtt i byte vegnen fàa corr d’on banch a quèll adrée fin a rivà a l’ùltimm. El segnal digital catàa su de l’ùltima memòria el ven poeu trasforma in analògich e mes’ciàa insèma al segnàl d’orìgin per ottegnì l’effètt del rivèrber. El temp de ritàrd che ‘l pò vèss ottegnùu el varia a agì sia in sul nùmer di cèllul de memòria tiràd denter in del procèss, sia in su la programmazión del temp de traferimént di dàa d’on banch a l’alter. La granda capacità di memòri RAM la permètt de raggiòng anca di ritàrd d’on bel poo de segónd e donca se pò passà facìlment de rivèrber a eco. I esisten in del mercàa di circùit integràa che tiren denter i convertidór A/D e D/A, i memòri e i circùit per programmà el temp del rivèrber. Con domà vun chip a l’è inscì possìbil de realizzàa on ‘eco digitàl ind on spazzi molto piscinìn e con pòch de componént estèrni. La digitalizzazión del segnàl e la soa traformazión in forma analògica che la ven de seguìt i càosen tuttamanch ona cèrta pèrdita de la qualità del son che la dipénd de la bontàa in del catà su i campion che la soa contribuzión a la qualità del son pò minga vèss mai del tutt tajada foeura. A hinn molto spantegàa anca i circùit integràa ciamàa 'bucket brigade' (cadena de sidèj) ch’ i gh’hànn minga denter ona trasformazión de l'analògich al digitàl e al’incontrari, ma hinn fàa su de tantìssim cèllul a condensador che se careghen vuna adrée a l’altra cont el valór del campión de la tensióٙn ch 'a l’è stàa catàa su a di intervàj regolàr, in manera analògica. El valór de la càrega el ven passàa d’on condensadór a l’alter (e l'è de quèll fàa chì el ven el nòmm de "cadena de sidèj"), fin a raggiòng la sortida, e ghe mètt on cèrt temp che ‘l saràa el ritàrd vorsùu.
Vos correlad[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Michele Pascali (2015). Acustica ambienti interni (in italian). Grafill, 18-22. ISBN 978-88-8207-781-5.
- ↑ Michele Pascali (2015). Acustica ambienti interni (in italian). Grafill, 33-35. ISBN 978-88-8207-781-5.
- ↑ Michele Pascali (2015). Acustica ambienti interni (in italian). Grafill, 37-38. ISBN 978-88-8207-781-5.


text:
L’intent da quests champs è da svegliar l’interess per l’aviatica ed avrir pels giuvenils las portas per il mund dal sgular.
Nua che pilots pon nascher
Avant 23 onns era Peter Müller da San Murezzan in dad els. Oz cun 37 onns ha el cuntanschì quai che era schon la ses grond siemi – sgular, esser pilot. Il champ da la Pro Aero l’ha gidà sin sia via.
Dapi che Peter Müller ha 20 onns è el numnadamain pilot da professiun. Cumenzà tar l’armada Svizra, ussa tar la Swiss en gir sin tut il mund. Destinaziuns favurisadas dad el èn l’Asia e l’America. Tar l’armada è el anc pilot da milissa.


text:
cuntegn
Naziunal/Internaziunal
-
Moto: Il schef dal team da Tom Lüthi è relaschà
Il schef dal team da Tom Lützi è vegnì relaschà per immediat. Il proprietari dal team Marc van der Straten ha spedì Michael Bartholémy suenter otg onns anc avant l'emprim trenament per il Grand Prix da la Frantscha a Le Mans. La raschun sajan renfatschas da fraud.
Autur:
SDA / Yvonne Simmen
Van der Straten renfatscha a Bartholémy d'avair defraudà tranter 12 fin 18 milliuns francs. L'inculpà snega tuttas renfatschas e renviescha era ina separaziun senza dretgira.
Picant: Tar la fima da Bartholémy «MM Performance & Racing AG» a Herisau èn tut ils 40 commembers dal team engaschads. Tranter auter er ils pilots da la Moto GP e Moto 2.
RR novitads 11:00


text:
- La partenza da Stadler Rail a la bursa è gartegiada cun success
- En las emprimas minutas da commerzi a la bursa è la valita dad ina aczia creschida davent da 38 sin 42 francs.
Ils palpiris eran uschia be paucas minutas suenter la partenza a la bursa radund 11% sur il pretsch d'emissiun ch'era fixà sin 38 francs per aczia. Fin uss ha Peter Spuhler, l'acziunari principal e president dal cussegl d'administraziun tegnì 80% da las aczias. Cun ir a la bursa sa reducescha sia cumpart sin 40%.
En vista a l'entrada da Stadler Rail en la bursa aveva sa mussà in grond interess. La dumonda saja immensa. Stadler producescha tranter auter trens regiunals, trens d'auta sveltezza, trams u viafiers sutteranas.
RR novitads 10:00


text:
Era sch’ei ha dau ella perioda da legislature actuala tier differents temas bloccadas e polarisaziun muort la politica stinada dallas partidas digl ur, ha ei dau ella politica da turissem beinenqual success. Bia temas ein denton aunc sin rucca e ston vegnir sligiai ella proxima legislatura. Leger vinavon: lq 2019 0802 3
05.08.2019 / Medien / /
Era ella politica da turissem dumbran sulettamein las ovras
Era sch’ei ha dau ella perioda da legislature actuala tier differents temas bloccadas e polarisaziun muort la politica stinada dallas partidas digl ur, ha ei dau ella politica da turissem beinenqual success. Bia temas ein denton aunc sin rucca e ston vegnir sligiai ella proxima legislatura. Leger vinavon: lq 2019 0802 3


text:
Il Cussegl naziunal sa mussa generus envers il sectur da furmaziun – cun tractar il preventiv 2020. El lubescha var 100 milliuns francs dapli per divers posts da furmaziun che proponì dal Cussegl federal e da la delegaziun da finanzas. Cun questa decisiun è il Cussegl naziunal fitg datiers da la posiziun dal Cussegl dals chantuns. Quel aveva er proponì radund 100 milliuns francs dapli.
Er purs duain survegnir dapli
Era in pèr milliuns dapli duai dar per ils purs. Per l'agricultura ha il Cussegl naziunal approvà 6 milliuns francs dapli. Nagin'ureglia averta percunter ha gì il Cussegl naziunal per la Partida populara. La PPS vuleva scursanir al persunal federal augments da paja per il 2020 sco era la summa totala da las pajas.
RTR novitads 16:00


text:
Tenor ina communicaziun da medias da la Fundaziun Vacanzas en edifizis istorics, ha la Fundaziun Wüstenrot da la Germania premià la renovaziun dal Türalihus a Valendau cun ina summa da 6'500 €. Tenor la Fundaziun Wüstenrot saja la renovaziun succedida cun midadas minimalas vid il bajetg dal 15avel tschientaner. Las lavurs da reparatura sajan vegnidas fatgas a moda tradiziunala e las novas installaziuns na hajan betg destruì l'autenticitad e l'individualitad dal Türalihus.
Il premi da la Fundaziun Wüstenrot è gia il segund premi che la Fundaziun Vacanzas en edifizis istorics ed il biro d'architectura Capaul & Blumenthal obtegnan per la renovaziun dal Türalihus. L'october 2015 avevan els gia cuntanschì il segund plaz dal premi "Constructive Alps 2015".


text:
La cursa da passlung il stil classic «La Diagonela» è dapi in per onns la cursa populara la pli lunga en Svizra. La cursa ha tradiziunalmain lieu il schaner ed è part da la seria da cursas «Visma Ski Classics» sco per exempel er la «Marcialonga» en il Trentin.
Pervia da la pandemia da corona n'era quest onn betg cler, sch'igl è pussibel d'organisar uschè ina cursa u betg. Normalmain èn passa 1’000 curridras e curridurs da la partida tar la cursa en Engiadin'Ota. Quai ch'era l’emprim mo studegià per passlunghistas e passlunghists da professiun è creschi durant ils davos onns ad ina cursa populara.
Decidì da far la cursa, dentant senza curriduras e curridurs populars
Cun la decisiun dad empruvar d'organisar la cursa puspè per circa 150 curriduras e curridurs professiunals turna l’organisaziun da «La Diagonela» tar las ragischs. Questa decisiun è dentant crudada pervia da la pandemia. Per il mument èsi anc pussaivel d'organisar occurrenzas da sport en quest rom, be cun passlunghistas e passlunghists da professiun. La gronda sfida è dentant era qua l’organisaziun da l’eveniment cun resguardar il concept da segirezza. In pitschen confiert e forsa ch'ins sa organisar questa giada duas cursas. Gia la gievgia avant la cursa datti a Zuoz ina cursa cun tut las equipas che fan part a «La Digonela».


text:
En il Portugal èn tar grevs incendis da guaud almain 62 persunas mortas e passa 50 persunas sajan blessadas, quai rapporta l'emettur da radio TSF sa referind sin indicaziuns dal ministeri dal intern dal Portugal. Las bleras persunas mortas eran sin la fugia en lur autos, cura ch’il fieu ha bloccà la via ad els, conferman las autoritads.
Entant èn parts da l'incendi sut controlla. Las temperaturas autas, l'extrema sitgira ed ils ferms vents en la regiun engrevgeschian dentant anc adina las lavurs da stizzar.
Plirs vitgs en privel
Plirs vitgs sajan circumdads dal fieu. Il schef dal stadi Marcelo Rebelo de Sousa è la notg sgulà tar il lieu da l'incendi. El ha discurrì d'ina situaziun senza exempel. Era il primminister ha declerà ch'el saja schoccà da la dimensiun da la catastrofa. Il Portugal ha decretà trais dis da malencurada naziunala suenter l'incendi da guaud.
Agid era da la Frantscha e la Spagna
Radund 700 pumpiers, passa 200 autos da pumpiers e dus aviuns èn tenor las autoritads il mument en acziun per cumbatter las flommas. Agid en furma d'aviuns da stizzar arriva era ord la Frantscha e la Spagna. Quai suenter che Portugal ha dumandà la coordinaziun d'agid d'urgenza da l'UE per sustegn.
Era il cusseglier federal svizzer Didier Burkhalter ha condolà al minister dal extern da Portugal Augusto Santos Silva cun in sms ed empermess la solidaritad da la Svizra cun il Portugal.
Incindi rut ora pervia d'in chametg
Sco la polizia da Portugal ha intant communitgà, haja in chametg chaschunà il fieu . La sonda suentermezdi, cura che l’incendi da guaud è ruts ora, haja dà in urizi senza plievgia sur la regiun.
L'incendi da guad è en il center dal pajais en la regiun da Leiria, datiers da Pedrógão Grande radund 100 kilometers en il nordost da Lissabon. Sin 128 kilometers quadrat vivan là radund 4000 persunas. La gronda part d'els viva da l'agricultura e da l'industria da textilias.
RR novitads 06:00++


text:
Pli da baud aveva mintga vischnanca ina deponia da rument da chasa. Quella sa chattava en la vischinanza dal vitg e tut quai che na vegniva betg pli duvrà vegniva deponì là. Bain na deva quai betg plastic e betg tant rument sco ozendi ils onns 50 e 60 dal tschientaner passà. Tuttina na vesevan quellas betg grad ora bain ed era per l’ambient n’era quest sistem da dismetter rument betg ideal.
Cumpetenzas en auters mauns
Las cumpetenzas da dismetter il rument, surtut quel da chasa, èn dapi circa ils onns 1980 en ils mauns da las regiuns. Uschia han lezzas da rimnar quels e da transportar els en ina deponia per pudair brischar il rument. Ins sto differenziar tranter differents tips da deponias. Il tip A è il pli derasà en il chantun. Quai èn las deponias, nua che material da stgavaments po vegnir deponì. Talas deponias datti circa 100 en il chantun. Il tip B è era per material dal bajetg, da reconstrucziuns che na po betg vegnir duvrà pli.
Sulet trais deponias per deponer las restanzas dal rument da chasa
Sulet la tschendra e las luadiras vegnan be pli deponidas en deponias che vegnan era survegliadas permanent. En il Grischun datti sulet trais lieus, nua che quai vegn fatg. Ina deponia è a Cazas, ina a Rueun Plaun Grond ed ina a Lostallo. A Bever en l’Engiadina dessi actualmain ina lubientscha per ina deponia, ma fin uss n’è quella betg vegnida bajegiada. Qua po vegnir deponì material che resta, suenter ch’il rument è brischà. Ils ulteriurs tips da rument, pia material contaminà chemic ed auter, pon sulettamain vegnir deponids a Rueun.
L’idea è da reciclar uschè bler sco pussibel
Dapi intgins onns è la devisa tut quai che po vegnir duvrà vegn anc ina giada duvrà e reciclà. Uschia datti in ciclus da tut las materias e tut quai che vegn duvrà, duai vegnir duvrà. Surtut era las materias raras ch'èn per exempel en l'electronica.


text:
La situaziun concreta vesa ora uschia (stan dals 21 d'avust 2020):
- Il chantun ha survegnì en tut 85 dumondas
- 40 da quellas dumondas èn elavuradas: 21 han survegnì ina resposta positiva - 19 ina negativa
- Il chantun ha pajà ora 326'000 francs
L'elavuraziun da tut las dumondas dovria bler temp, ha il minister d'economia Marcus Caduff declerà en l'ura da dumondas dal Cussegl grond. Il chantun emprovia da tractar las dumondas en favur da las persunas che dovran agid.
Sut questas cundiziuns ha la regenza dentant decis duas mesiras:
- Il termin d'annunzia vegn prolungà da l'avust sin ils 18 d’october
- Da nov pon interpresas cun ina svieuta annuala da maximalmain 3,75 milliuns francs, dumandar sustegn or dal fond. Fin uss era quai mo pussaivel per interpresas cun ina svieuta da maximalmain 2,5 milliuns francs.
Il fond per cas da direzza cuntegna total 10 milliuns francs. Interpresas pli pitschnas cun sedia en il Grischun, ch’èn pertutgadas spezialmain da las mesiras per far frunt al coronavirus, pon dumandar per sustegn. I sa tracta d'ina summa à fonds perdu da fin a 30'000 francs.


text:
Il podest:
- Sofia Goggia (ITA) 01:12.96
- Federica Brignone (ITA) + 0.01
- Mikaela Shiffrin (USA) + 0.13
Festa da skis taliana a San Murezzan. En il Super-G hai dà ina victoria dubla per las skiunzas da l'Italia. Sofia Goggia gudogna sia 7avla cursa en la Cuppa mundiala. Be 1 tschientavel pli plauna è Federica Brignone stada. Il podest a San Murezzan vegn cumplettà cun la victura da l'onn passà, Mikaela Shiffrin. Durant la cursa ha Sofia Goggia anc pers in bastun e triumfescha uschia en ses stil usità selvadi. Las skiunzas svizras ha mussà ina buna prestaziun d'equipa en lur cursa da chasa. Gist quatter èn classadas tranter las meglras 12. Però, per ina plazza da podest n'hai betg tanschì.
Las Svizras:
- 5. Lara Gut-Behrami + 0.72
- 6. Corinne Suter + 0.87
- 12. Wendy Holdener + 1.02
- 12. Michelle Gisin + 1.02
- 21. Priska Nufer + 1.69
- 27. Rahel Kopp + 2.11
- 32. Joana Hählen + 2.44
Dumengia è in slalom parallel sin il program a San Murezzan.
La festa da skis a San Murezzan è lantschada
Las previstas da l'aura eran ils ultims dis tut auter che bunas. Naiv e ferms vents han fatg pulit quitads als organisaturs da questas cursas da la cuppa mundiala. Vegnì èsi auter. Naiv è crudada bler damain ed era il vent n'ha betg buffà uschè ferm sco temì. Per il Super-G èn ils intervals da partenza vegnids scursanids. Per il schef da l'infrastructura e logistica da las cursas, Guido Mittner, èn ils ultims dis stads intensivs, cun pauc sien.
Spustà slalom dals umens a Val d'Isère
Il slalom dals umens ch’era previs oz a Val d’Isere ha stuì vegnir ditg giu. Quai pervia da ferm vent fin a 100 km/h. Sche l'aura sa megliurescha, duai quel avair lieu damaun enstagl dal slalom gigant. Quai ha communitgà la FIS. Cura e nua ch'il slalom gigant vegn prendì suenter, n'è anc betg enconuschent.
.
RTR novitads 12:00


text:
L’onn 2011 han ils trais giuvens Roman, Moritz e Patrick fundà la gruppa «Head Smashed». Dapi lu han els publitgà dus albums – l’ultim il 2018. Enfin oz han els atgnamain sunà en il stil pop-punk sumegliant a bands americanas sco The Offspring, Green Day ni Sum 41. Cun lur nova single «Sunna» fan els dentant in pass el gener da stad reggaeton.
Quai na munta dentant betg ch’els s’allontaneschan da lur gener preferì.
Pia èsi en il futur puspè da quintar cun nova musica da punk dal Grischun. Dal reminent experimenteschan «Head Smashed» gugent cun differents geners. Uschia han ins sin lur album «President Nathaniel» era chattà chanzuns acusticas ed autras ch’èn i en direcziun metal. Forsa lavuran els gie uss era vid ina maschaida da punk e reggaeton.


text:
In'allianza independenta vul impedir cun in'iniziativa ils exports d'armas en pajais cun guerra civila. L'uschenumnada iniziativa da correctura duai dentant vegnir lantschada sulet, sch'i vegn rimnà aifer duas emnas 25'000 suttascripziuns.
Cussegl federal surpassia lingia cotschna
Sco quai che l'allianza communitgescha surpassia il Cussegl federal ina lingia cotschna cun schluccar l'ordinaziun per exports d'armas e lubir exports d'armas er en pajais cun guerra civila. Gia il 2014 haja il parlament schluccà questa ordinaziun, cura ch'el haja decis da lubir exports d'armas er en pajais che surpassan fermamain ils dretgs umans.
Referendum en furma d'iniziativa
Davos l'allianza stattan tranter auter represchentants da la PS, PBD, Verdliberals e la partida evangelica. Perquai ch'i na saja betg pussaivel da far in referendum cunter ina midada d'ina ordinaziun, sa tractia tar questa iniziativa da correctura d'in referendum en furma d'iniziativa.
RR novitads 11:00


text:
Lara Gut è ida ina lingia ideala. Durant la cursa ha ella pudì augmentà ses avantatg. Curt avant l'arrivada è Gut ida fitg stretg sper ina porta ora ed ha pers ses fist da skis. Anc tar il davos temp intermediar manava Gut per 0,08 secundas avant la posteriura victura Brignone.
Il podest
- 1. Federica Brignone (Italia) 1:09,80
- 2. Lara Gut (Svizra) +0,18
- 3. Cornelia Hütter (Austria) +0,46
Las ulteriuras Svizras
- 14. Michelle Gisin
- 16. Joana Hählen
- 19. Corinne Suter
- 22. Jasmine Flury
- 28. Priska Nufer
- Rahel Kopp è crudada ora.
Hählen ha gì in fitg bun start, lura dentant pers temp suenter in sbagl. Era Michelle Gisin ha entschet bain la cursa, all'entschatta era ella schizunt avant la manadra. Lura ha Gisin prendì ora memia bler tempo ed è crudada enavos.
Temperaturas autas
Las temperaturas autas ed ina pista memia loma han fatg in stritg tras il quint dals organisaturs da la cursa rapida a Bad Kleinkirchheim. La cursa ha stuì vegnir interrutta, perquai ch'ins ha anc stuì preparar la pista.
Plinavant han las dunnas be pudì trenar sin il tschancun sura da la cursa rapida. Suenter il super G da la sonda era planisà da trenar sin il tschancun da la cursa rapida sut. Quest trenament è anc ina giada vegnì spustà. Da nov treneschan las dunnas la dumengia avant la cursa sin il tschancun sut.
RR novitads 14:00
Program a Bad Kleinkircheim
Il super G da la dumengia han ils organisatur tratg enavant sin la sonda. La cursa rapida è planisada per la dumengia a las 11:15.


text:
Grandùca Gorgon
Al Grandùca Gorgon (ゴーゴン大公 in giapunéś, a s lèś Gōgon Taikō), 'l è 'n persunàǵ dgl'anime Mazinga Z e Gran Mazinga, creâ p'r al senegiadōr Gō Nagai.
Al Grandùca Gorgon al fà 'l sò debùt in dal cartòṅ animâ 'd Mazinga Z vèrs la fiṅ dla série quànd al juta al Dutōr Inféran in dla sò lòta cóntar Koji Kabuto.
Gorgon al fà part dal pòpul dasfurtunâ di Mikenes, custrét a vìvar sót-tèra par via 'd soquànt evènt catastròfic. Cuma tuta la sò gint chi lò 'l à patî 'n prucès ad rubutiśasiòṅ ch'al gh'à salvâ sōl la part élta dal sò còrp, da la pansa in sù, che pò l'è stada insfilsàda in dal còrp dna tigra mecàniga.
In séguit, sóta 'l cmand dal Generàł Négar e dal Minìstar Àrgos, al cumbàt anc cónt'r al Gran Mazinga par pò murìr durànt un cumbatimènt sèg giùst dòp avēr creâ la baś dl'Ìśula vulcànica.


text:
Grosswangen
Grosswangen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.70 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 3028 abitant.
El cumün de Grosswangen al se tröva a una altitüden de 585 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Buttisholz, Ettiswil, Mauensee, Menznau, Oberkirch, Willisau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Grosswangen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 893 col nom de Wanga.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Grosswangen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Uschia han Grischunas e Grischuns vuschà:
Il Grischun è s'exprimì cleramain en favur da la lescha da chatscha revedida, cun 67.29% vuschs Gea cunter 32.71% vuschs Na. La participaziun a la votaziun munta en il Grischun a 61.99%.
Era las grondas vischnancas grischunas sco Cuira e Tavau han approvà la revisiun da la lescha da chatscha. A Cuira han var 55% dals votants e da las votantas ditg Gea, a Tavau radund 62%.
La Surselva ed il Puschlav èn duas regiuns che crodan en egl, en omaduas hai dà totalmain passa 80% Geas a la lescha da chatscha. La regiun cun il pli pitschen sustegn per la lescha è Plessur (cun Cuira, Arosa ed in pèr vischnancas pli pitschnas).
Funtauna votaziuns GR
RTR sa basa sin las datas che la Chanzlia chantunala dal Grischun metta a disposiziun. Quellas èn da chattar sin https://abstimmungen.gr.ch/, il link avra en ina nova fanestra.


text:
«Mia Val» sa numna l’exposiziun actuala en la Chasa Jaura. La Val da Duri Fasser è manegiada cun quai. Cun plirs dissegns da rispli, però era cun picturas en colurs d’acril mussa el sia val Müstair.
Dissegns documentars
Cun stritgs fitg fins, subtils e precis ha el documentà bleras chasas ch’ins na chatta betg pli, ch'èn svanidas u èn vegnidas fabritgadas enturn. Duri Fasser vesa en ses dissegns ina valur documentara. Sia lavur na saja dentant betg ina lavur scientifica mabain artistica. Ses dissegns hajan cunzunt ina valur per ils possessurs da chasas ch’èn vegnidas fabritgada enturn ils ultims onns.
Sia vita – sia Val
Duri Fasser è naschì l’onn 1947. El è creschì si a Müstair ed ha fatg il giarsunadi sco pictur en Val. Suenter il giarsunadi ha el bandunà la Val ed è ì a Turitg en la scola d’art. In da ses idols e menturs era il renumà artist da frescos dal Tirol dal Sid, Karl Plattner. Duri Fasser ha bainprest badà ch'i n'è betg simpel da viver be da l’art. El turna en Val ed avra in affar da pictur a Müstair. Blers onns lavura el era en la claustra ed ha uschia invista en la lavur da restauraziun.
Gia il 1975 ha el pudì exponer per l'emprima giada en la Chasa Jaura, il 1993 la segunda giada ed ussa puspè.
RR actualitad 11:00


text:
Per l’emprima giada è il «marsch per la vita» vegnì organisà d'in comité surconfessiunal da cristians da l'entira Svizra en la chapitala da Berna. La manifestaziun paschaivla sin la plazza federala ha cuzzà duas uras. In marsch atras la citad ha la polizia chantunala dentant scumandà ord motivs da segirtad.
Ils demonstrants han cumbattì l’abort en general ed en spezial la diagnostica prenatala. «I saja ina tragedia che uffants cun in impediment vegnian surlaschads a la mort», scrivan ils organisaturs a las medias.
Polizia cun in'acziun a l'engronda
Ina cuntrademonstraziun vuleva disturbar la manifestaziun serrada sin la plazza federala. Pliras tschient persunas han empruvà da disturbar la manifestaziun cun tschivlots, tibas e cun sbragir. La polizia ha dentant tegnì sut controlla ils cunterdemonstrants. Tenor infurmaziuns da la polizia n'haja dà nagins incaps.
RR novitads 16:00


text:
Il pedagog social diplomà surpiglia ses nov post davent dal 1. da schaner 2016. La funcziun da manader munta à 20%, ils ulteriurs 80% lavura el vinavant sco procuratur professiunal. Gia ils davos onns è Gioni Coluccello stà substitut dal manader da la Curatella professiunala Surselva, Diego Deplazes, che banduna ses post per la fin december 2015.
Il team da la curatella professiunala Surselva vegn cumplettà da Beat Hosang da Trun, era el cumenza la lavur cun l’entschatta dal onn che vegn.
RR Novitads 09:00


text:
Malgrà che la glieud sgola dapli, senta l’eroport da Turitg la pandemia da corona vinavant fermamain. Uschia sajan sguladas il settember var 1,38 milliuns persunas via Turitg, hai num en ina communicaziun. Cumpareglià cun il medem mais da l’onn avant è quai in plus da bunamain 158%. Cumpareglià cun il settember d’avant dus onns, damai avant la pandemia, è quai be la mesadad (47,9%) dals passagiers.
Cumprà vegn tuttina bler
Ils passagiers han dà or a l'eroport 25,50 francs per persuna. Quai è anc in zic dapli che l'avust cun 22,90 francs. Cumpareglià cun il settember 2020 han ils passagiers dentant cumprà bunamain tuttina bler (25,80 francs).


text:
Antonio Marchesano ha sajettà il FCZ curt avant pausa en avantatg. Karim Bellarabi ha dentant lura vulvì il gieu cun marcar dus gols en la 50avla ed en la 53avla minuta. Ils Turitgais n'han dentant betg sa laschà starmentar, e mo sis minutas pli tard èsi gartegià a Toni Domgjoni d'egualisar.
Il matchwinner per il FCZ è lura daventà Stephen Odey. L'attatgader maina ina flanca da Pa Modou al 3:2 en il gol.
Suenter quest'ulteriura victoria han ils Turitgais il maximum da nov puncts, ed èn a la testa da la gruppa A. Per cuntanscher ils 16avels finals da la Europa League dovra il FCZ or dals trais gieus restants – uss en il mender cas anc dus puncts.
RR actualitad 21:00


text:
La chanzlia chantunala è responsabla che las votantas e ch'ils votants possian far diever da lur dretgs politics en chaussas federalas e chantunalas en il Grischun confurm a l'urden. Per quest intent collavura ella cun las vischnancas a chaschun da votaziuns e d'elecziuns. Las dumengias da votaziun publitgescha la chanzlia chantunala ils resultats provisorics en l'internet.
Il dretg da votar e d'eleger en chaussas federalas e chantunalas han tut las burgaisas svizras e tut ils burgais svizzers che abiteschan en il chantun e che han cumplenì 18 onns. Vitiers vegnan Svizras e Svizzers a l'exteriur che han lur domicil politic en ina vischnanca grischuna. Questas persunas cun dretg da votar elegian:
- las commembras ed ils commembers dal cussegl grond;
- las commembras ed ils commembers da la regenza;
- las commembras ed ils commembers grischuns dal cussegl naziunal e dal cussegl dals chantuns.
A las persunas cun dretg da votar stattan a disposiziun l'iniziativa dal pievel ed il referendum sco instruments da la democrazia directa:
Iniziativa dal pievel
- Iniziativa constituziunala: 4000 persunas cun dretg da votar u in settavel da las vischnancas pon pretender cun ina iniziativa ina revisiun totala u parziala da la constituziun chantunala.
- Iniziativa legislativa: 3000 persunas cun dretg da votar u in otgavel da las vischnancas pon pretender cun ina iniziativa ch'i vegnia relaschà, midà u abolì ina lescha u in conclus ch'è suttamess tenor la constituziun a la votaziun dal pievel. Da medema maniera po vegnir inoltrada ina iniziativa dals chantuns a l'assamblea federala.
- Termin da rimnada: Las glistas da suttascripziun ston vegnir inoltradas tuttas ensemen a la chanzlia chantunala il pli tard in onn suenter la publicaziun dal text da l'iniziativa en il fegl uffizial dal chantun. Cun l'inoltraziun è terminada la rimnada da suttascripziuns.
Referendum
Referendum obligatoric
A la votaziun dal pievel èn suttamess obligatoricamain en spezial:
- midadas da la constituziun chantunala;
- conclus dal cussegl grond davart novas expensas unicas che surpassan 10 milliuns francs e davart novas expensas regularas annualas che surpassan 1 milliun francs.
Referendum facultativ
Sche 1500 persunas cun dretg da votar u sch'in dieschavel da las vischnancas pretendan quai, vegnan suttamessas en spezial las suandantas fatschentas a la votaziun dal pievel:
- il relasch, la midada u l'aboliziun da leschas;
- conclus dal cussegl grond davart novas expensas unicas tranter 1 milliun francs e 10 milliuns francs sco er davart novas expensas regularas annualas tranter 300 000 francs ed 1 milliun francs.
- Termin da rimnada: Las glistas da suttascripziun ston vegnir inoltradas tuttas ensemen a la chanzlia chantunala entaifer 90 dis suenter la publicaziun da la lescha u dal conclus en il fegl uffizial dal chantun. Cun l'inoltraziun è terminada la rimnada da suttascripziuns.


text:
Die Familie Gertsch lebt in Malleray-Bévilard im Berner Jura. Als der befreundete Schmied Serge Turberg ihnen anbietet, handgefertigte Äxte herzustellen und auf altmodische Weise zu schmieden ... wird die Axt geschwungen!
Pascal Magnin
Passe-moi les jumelles (RTS)
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.