text:
Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin telefonau a mi e dumandau sch’ei seigi tut en uorden cun mei. Jeu seigi bein gia in temps buca pli stada el center. Gest ussa cura ch’il temps da bikini vegni adina pli e pli datier! Gie, hai jeu rispundiu, jeu vevi empau bia da far. Oravontut en temps da stress duess ins buca calar cun fitness – quei seigi il mender, ha ella manegiau. Sche ella lessi uss far a mi schliata cunscienzia?, hai jeu dumandau empau brut. La fin finala decidi bein jeu sco clienta. Sin quei ha ella mess giu il telefon.
Anti-bikini!
Pah, temps da bikini! Pervia da mei savessan nus schar quei temps nua ch’el ei! Jeu sun uss tonaton anti-bikini e loscha possesura d’in costum da bogn. In costum da bogn ei ina invenziun magica. Quel zuppa tut e lai guder mei cun buna cunscienzia ovs e lieurs da tschugalata. Pastgas ei tonaton il pli bi temps digl onn – pli bi che Nadal, Tscheiver e vacanzas da stad ensemen. En stizun spassegiel plein queidas tras las crunas pleinas da dultscharias pachetadas en pupials dad alu. Ils scazis tarlischan en tuttas colurs ed jeu sesentel ella tiara dalla cucagna. Jeu vi empruar in iev da tschugalata da mintga sort e tuornel a casa cun ina tastga plein bienas. Buontad quels ovs cun gianduja! Mhhmm ovs da stracciatella. E pér quels cun caramella – in siemi! Jeu magliel e gaudel dis en e dis ora, senza studegiar vid il temps da bikinis. Gl’ei bein bi sch’ins sa guder il
s ovs da tschugalata gia meins avon Pastgas.
Anti-fit
Jeu hai bein stuiu sluccar il nuv dallas jeans suenter gentar. Has ti forsa priu tier?, ha ina collega da lavur dumandau mei. Hmm ... forsa in, maximum dus kilos. Daco? Vesan ins quei? Forsa era treis ni quater?, ha ella dau la tecca. Mo quei seigi gie buca da smarvegliar – dapi ch’jeu senutreschi quasi mo da tschugalata seigi jeu ida si sc’ina cocca! Sche quei seigi nausch? Coccas seigien zatgei bien, hai jeu rispundiu. Na, mo forsa empau nunusitau el temps che tuts seigien plitost anti-tschugalata.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
No-carbs, low-carbs e tgei ch’ei detti tut. Quels che maglien tschugalata e dultscharias seigien exots. Tschugalata fetschi bein al cor ed all’olma, hai jeu rispundiu. Per tia figura e tia pial ei quei niente, ha ella detg. Mavas ti buca meinsvart a fitness, ha ella dumandau. Buca pli, hai jeu detg. Jeu sun uss anti- fitness. Ti eis empau anti-bia, ha ella replicau e ha ris.
In tec pro!
Quei constat buc! Jeu sun buca mo anti – jeu sun savens era in tec pro! Jeu sun pro-apéro, pro-chips, e pro-star sin canapè. Jeu sun pro-far il chillen, pro-durmir ditg e pro-seser en ina bar. Jeu sun pro-vacanzas, pro-magliar quei ch’ins ha gust e pro-magliar aschi bia dultsch sco ins vul. Jeu sun perfin pro-anti-fitness e pro-anti-bikini. Mia collega da lavur ha mirau in tec da quei tup e ha detg nuot pli. Quei cun pro ed anti ei bein aschia ina caussa, hai jeu aschuntau. Il meglier decida mintgin sez tgei che constat per el ni ella.
Text: A. Nay, http://www.annatinanay.ch/
Fotografia: www.pexels.com
Suonda LATABLA!
-
Concurrenza: Tickets per il concert da Mario Pacchioli a Cuera Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa…02 da matg 20181193 giadas
-
Tranter sumbrivas e traglischur Da Benedetto Vigne - Ad Astrid Alexandre gartegia cun ses segund album «Umbrivas» ina nova capolavur da la scena rumantscha. Jau vuless…
-
15 minuts cun: Romana Ganzoni Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias,…01 d'avrigl 20181811 giadas


c: text/html

text:
Dumondas a Jachen Prevost, redactur da musica
Tge rolla ha il/la redactur/a da musica tar RTR?
El è responsabel per l’accumpagnament musical durant 24 uras, pia er per accumpagnar las emissiuns d’actualitad e da divertiment. Il redactur da musica tschertga, evaluescha, valitescha e prepara la musica. Tut tenor sto el preparar ils tocs da disc cumpact ubain da l’archiv digital e metter en il sistem per laschar ir sur l’emettur. Quai cun far indicaziuns davart: titel, interpret, autur, firma discografica, lunghezza, tempra, spertadad e gener. Tar nus vegni lavurà cun tut ils geners, da chors e classica, musica populara e da brass fin tar pop e rock.
Quant fitg influenzescha il redactur da musica in’emissiun?
Tar las emissiuns «Nossa musica», da chors, musica populara, classica u brass tscherna el la tematica e prepara la musica, cun far ina selecziun tenor criteris da qualitad, cun guardar ch’ils tocs èn adattads per noss program. I dat però adina er il factur «persunal», la noda da mintgin e mintgina, quai sent’ins er tar ils programs dal di.
Co è questa professiun sa midada ils davos onns?
L’emprim avain nus anc lavurà cun albums e singles da vinil, cun ina schelta pli pitschna. Là eri impurtant da savair cura ch’ina chanzun era vegnida emessa l’ultima giada, per evitar dublettas. E tar albums e singles eri adina er da guardar ch’els n’hajan betg sgriffels. Pli tard avain nus lavurà bler cun discs cumpacts, er durant ils emprims onns da l’automatisaziun. Là avevan nus anc grondas boxas da musica cun discs cumpacts ed il redactur da musica n’aveva betg pli da prender enta maun ils discs. Avant 20 onns ha lura cumenzà il temp digital, cun audiofiles, che ha revoluziunà nossa lavur. La schelta è daventada quasi illimitada, tut la musica era disponibla en in u l’auter lieu en la rait. La gronda offerta n’ha dentant betg mo augmentà la qualitad.
Co vesa in tipic di da lavur dal redactur da musica ora?
Dis tipics na datti betg, perquai che mintga di è auter e dependa da l’incumbensa. Tut tenor avain nus dad evaluar e valitar musica, importar ella en noss sistem d’emetter, far in program dal di, scriver texts da pressa ubain far emissiuns da musica. Mintga di cuntegna ina nova sfida e novas incumbensas, e duas giadas l’emna avain nus er noss inscunters per discutar e valitar musica.
Tgeninas èn las bellas varts da questa lavur e tgeninas las main bellas?
Nus avain la bella incumbensa d’ans fatschentar la gronda part da noss temp da lavur cun musica. Datti insatge pli interessant che lavurar cun musica nova, scuvertas e truvaglias? I dat però mintgatant er musica che procura per irritaziuns, musica da pauca qualitad che vegn furnida da firmas discograficas e che nus na savain betg duvrar en noss programs. E lura capita er che nus avain da lavurar cun musica che na correspunda betg a noss gust persunal.
Tge premissas sto la persuna ademplir che s’interessescha per questa plazza?
Sco emprim e pli impurtant: grond plaschair da sa fatschentar cun musica da blers geners. Da sviluppar segirtad cun valitar e descriver quella musica. È ella adattada per noss program, pudess ella plaschair a noss auditori, è ella actuala ubain relevanta? Perquai che la musica è rumantscha, svizra ed internaziunala ston ins er savair linguas. Sper rumantsch e tudestg er franzos, talian e surtut englais – la lingua impurtanta da la musica. E mintgatant avain nus er da scriver texts, surtut per rumantsch grischun però er en autras linguas. Betg d’emblidar: ins sto avair flair tecnic per pudair lavurar cun computer, software da programmaziun, programs d’archivar e dad editar. E sch'il redactur da musica sa er moderar è quai in grond avantatg. Lura po el preschentar sez sias emissiuns da musica. La lavur da redactur da musica è er lavur da squadra. En ils inscunters da redacziun tractain e discutain nus musica nova e propostas per duvrar en noss programs.
Tge perspectivas professiunalas ha il redactur da musica tar RTR?
Ina da las pussaivladads per enritgir sia lavur è da moderar emissiuns. Interessanta e pretensiusa è la lavur da cussegliaziun da musica per emissiuns sco: la marella, il magazin da cultura ubain per emissiuns da televisiun. Sco dapertut: er tar nus datti bleras occasiuns e pussaivladads per sa scolar e sa perfecziunar. E lura datti er anc la pussaivladad da vegnir producent/a da musica. Quel ha lura la responsabladad per tut quai che ha da far cun musica en chasa, saja quai la redacziun da musica, registraziuns u era l’organisaziun dad events da musica.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muviment retrograd
El müimènt retrògrado l'è 'n concèt astronòmich aplicàt ai corp celèscc che l'ìndica el 'l müimènt de rotasiù de 'n ogèt l'è efetüàt en sènso contràre a chèl del còrp principàl e/o de la magiurànsa dei ogècc che òrbita ensèma a lü. El müimènt che 'nvéce vé fat endela stèsa diresiù del còrp principàl de riferimènt el vé ciamàt müimènt dirèt.
La gran part dei còrp celèscc del nòst Sistema Solar che g'ha 'n müimènt de rotasiù i gìra, semài che se i vàrda del sò Polo Nort, en sènso antioràre, e chèsti se dis che i prezènta en müimènt dirèt.
En chèsta definisiù se 'ntènt per polo nort el polo del còrp che 'l vàrda de la stèsa bànda del pià de l'eclìtica del Polo Nord terèstre.
I pianéti Venere e Urano del nòst Sistema Solar i g'ha 'n müimènt de rotasiù söl sò as de tìpo retrògrado.


text:
Àrsen
Àrsen (nòm uficiàl en italià: Arcene) l'è ü cümù de la pianüra de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 14 km de la sità e a 152 méter söl lièl del mar.
El g'ha 4 811 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 4,2 km² e 'na densità de popolasiù de 1 145 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Castèl Russù, Ciserà, Lürà, Pognà, Puntiröl, Treì, Verdèl.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Àrsen l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Il premi dal «Swiss Venture Club» - ch'è vegnì surdà per l'otgavla giada - undrescha mintgamai firmas pitschnas e mesaunas da la regiun, ch’han persvadì entras lur products ed innovaziuns. La Uffer SA da Savognin ch’è sa spezialisada sin la construcziun da moduls cun laina, la construcziun auta e bassa sco er l’electromobilitad, è stada ina da sis firmas nominadas.
Premi principal va en la Turgovia
Sin in dals emprims trais plaz n’hai betg tanschì a la Uffer SA. Il victur da l’occurrenza è la Corvaglia Holding SA dad Eschlikon. La firma che producescha viertgels per buttiglias da PET ha persvadì la giuria perquai ch’i saja gartegià or dal nagut, d’avrir ina firma che producescha en Svizra, en ils Stadis Unids ed en il Mexico.
RR novitads 06:00


text:
Quand le paròle 'd Gesù a scandaliso (Duminica 23 Agost 2015)
23 Agost 2015 - Duminica dòp Pancòsta ch'a fà tërdes: 1 Rè 2 (10-12); 3 (3-14)
Salm 111
- Efesin 5 (15-20)
- Gioann 6:51-58
Lòn ch'a dis Gesù a l'é soens na provocassion ch'a scandalisa coj ch'a veulo stess-ne pacifich ant soe "certësse" e pregiudissi. A-i son fin-a dij "cristian" ch'a penso ch'a sia "un pò tròp" certe còse che Gesù a mostra... Completa fiusa an Gesù, contut, a l'é lòn ch'a conta.
Diversi 'd coj ch'a seguitavo Gesù as na van vìa. "Gesù a l'ha dit ste còse ant la sinagòga, antant ch'a dotrinava a Capernaum. Contut, diversi ëd Sò dissépoj ch'a l'avìo sentulo, a l'han armarcà: "Sta paròla a l'é dura: chi podrìa-lo mai acetela?". Ma Gesù, ch'a savìa ch'a-i era 'd Sò dissépoj ch'a mormoravo 'd lòn, a-i dìs: "É-lo che lòn av scandalisa? Còsa sarìa-lo donca, s'i vëdèisse 'l Fieul ëd l'Òm monté andoa ch'a l'era anans? A l'é lë Spirit ch'a dà la vita, la carn a serv a nen. Le paròle ch'i l'hai dive a son Spirit e vita Ma a-i na j'é diversi tra 'd voi ch'a chërdo nen". (Gesù a savìa fin-a dal prinsipi chi ch'a l'ero coj che a l'avrìo pì nen chërdù e chi ch'a l'avrìa tradilo). A-j dis donca: "A l'é për lòn ch'i l'hai dive che gnun a peul ven-e da mi, s'a l'é nen dàilo da mè Pare". Da col moment diversi dij Sò dissépoj a l'han chitalo e a 'ndasìo pì nen ansem a Chiel. E Gesù a dis ai Dòdes: "E vojàutri, veule nen 'dcò andev-ne via?". Ma Simon Pé a l'ha rësponduje: "Signor! Da chi é-lo ch'i l'avoma da andé? A l'é Ti ch'it l'has paròle 'd vita eterna! E nojàutri i l'oma chërdù e i savoma che Ti 't ses ël Sant ëd Dé". Gesù a l'ha rësponduje: "É-lo ch' i l'hai nen sernù vojàutri dòdes? Contut, un ëd voi a l'é un demòni". Ora, a disìa lòn ëd Giuda, fieul ëd Simon l'Iscariot, përchè a l'era col ch'a devìa rivé 'd tradilo, quand bin ch'a fussa un dij Dòdes" (Gioann 6:56-69).


text:
Abresé: La fej cristian-a, é-la na na chërdensa privà ch’a l’ha gnun-a atinensa con la vita dë sto mond? Nò, a l’ha da avèj, s’a veul esse fedel a sò Signor, na ciàira influensa nen mach ant la manera ch’i vivoma, ma ‘dcò ant la società andova ch’i vivoma. A l’ha da dësfidé le potense dë sto mond. Për lòn, i l’oma da ten-e bin an considerassion che ‘l mond che an farà ‘d resistensa. I l’oma pa, tutun, da avèjne tëmma, ma i l’oma coragios da nunsié l’Evangeli ‘d Gesù Crist, fin-a “dai cuvert dle cà”, coma ch’a dis la letura biblica dë sta Duminica. Vëddoma.Al dì d’ancheuj i soma dominà da l’idèja che la religion a l’abia da esse “na chërdensa privà” e ch’a l’abia nen d’avèj n’influensa an sla vita dla società për tëmma ch’a dventa n’imposission sù coj che “cole ròbe lì” a-j chërdo nen o ch’a na son nen d’acòrdi. A l’é l’istess për le manifestassion esterne dël culto ‘d na religion, che sèmper ëd pì as dis ch’a l’abio da resté stërmà “për nen ofende” coj ch’a son ëd na përsuasion diversa. A l’é për lòn che ‘d ròbe coma le procession o le dimostrassion ch’a arfleto ‘n pensé religios, le mësse an d’ocasion pùbliche o ant le scòle e fin-a ‘l son dle campan-e o le cros, a sio ‘d gena a tanti e che, për lòn, a l’abio da esse stërmà. A son sèmper ëd pì arfudà, peui, fin-a ij discors pùblich ëd prèive o ‘d pastor përchè lolì a sarìa “propaganda ‘d part” (as dis) ch’a podrìa “disturbé” quaidun ch’a l’avrìa ‘l dirit dë “stes-ne an santa pas” sensa doveje sente... La motivassion (o scusa) ch’a l’é portà për tute coste neuve proibission a l’é ‘d sòlit j’esigense dla “giustissia” o dla “neutralità” dëdnans a na società sèmper ëd pì diferensià da la mira religiosa e për cudì lòn che ancheuj as ciama “la pas religiosa”.
Tut sossì a podrìa, a l’aparensa, parësse sensà, salvo che na manera ‘d pensé parìa a arflet na precisa ideologìa, na filosofìa ‘d vita, cola dël Laicism, ch’a l’é n’espression dla fej umanista, ch’a l’é, an soe fondassion mideme, nen neutral ma àtea. An efet a l’é n’ideologìa, ch’arfuda l’idèja ‘d Dio coma na superstission “primitiva” da toleresse ‘d manera limità, an ëspetand soa disparission…A l’é da lolì ch’an diso che nojàutri cristian i l’avrìo da stess-ne ciuto e che nòstra fèj a l’avrìa da stess-ne mach “an privà”, sarà an nòstre ca...
Da tut lolì a n’arzulta che pròpi për schivié “le imposission dla religion” e cudì “la pas religiosa” as fòrsa la società antrega a sogetesse a l’ideologìa laicista: l’imposission forsà dla fej laicista për liberene da “j’imposission dla religion”? L’imposission dla propaganda laicista per schivié “la propaganda religiosa”? La religion (e për lòn as intend ël Cristianésim) a l’avrìa da resté stërmà, mentre i l’avrìo da aceté che la fej làica e umanista a fussa gravà fin-a da masnà ant le ment dij nòstri fieuj e fije ant le scòle pùbliche? Le contradission, peui, a finisso gnanca lì, përchè se, da na banda, as vorìa limité e “stërmè” j’espression dla fej cristian-a, da l’àutra banda, j’istess “laich” a son coj ch’a përmëtto e ch’a cisso j’espression publiche dla fej islàmica, përché coj-lì a l’avrìo tùit ij sò dirit, ma ij cristian nò… As lo capiss, contut: s’i arfudoma a j’islàmich ëd pratiché soa religion an pùblich, lor a podrìo arviress-ne con violensa e l’istess a l’é nen da spetess-lo dai cristian...
A l’é parèj che “la logica” dël laicism a l’é l’istessa ‘d qualsëssìa n’àutr podèj autoritari e totalitari coma ch’a j’era ‘l Fassism o ‘l Comunism o coma ch’as fà ancora an Cina o ant la Corèa dël Nord, o ant ij pais islàmich, andova che minca ma religion “an concurensa” a l’ha da sogetesse e resté “stërmà” e, s’a lo fà nen, s’a stà nen ant le régole stabilìe da lor, a l’é crasà con violensa. Nè pì, né men-o.
Cola ch’as fà passé për na posission moderna, a l’é pròpi nen tant moderna përchè ch’a l’era bin conossùa doi mila agn fà, ant ij prim sécoj dël Cristianésim, andova che tuti a l’ero sogetà a fòrsa a l’imperi ‘d Roma, ch’a imponìa cola ch’a l’era ciamà “la pax romana”, garantia da ‘n sistema totalitari e violent ch’a savìa bin coma crasé ij sò opositor… Ëdcò antlora la fej cristian-a a l’era tolerà fin-a a tant ch’as sugetava al podèj ëstabilì e a soe régole. Antlora tuti a l’avìo da sogetesse a ‘n sol signor, visadì a l’Imperador, e tute le religion (tolerà fin-a a na certa mira) a l’avìo da pieghé la schin-a dëdnans a chiel e butesse a sò sërvissi, sëdesnò “bòte”!
Ant na situassion coma cola-lì, col ch’a l’era la dotrin-a ‘d Nosgnor Gesù Crist e dij sò apòstoj? É-lo ch’a proponìa la sogession ùmile al podèj politich e a l’ideologìa ufissial? É-lo ch’a acetava ‘d resté stërmà e quieta ant ël “privà” coma na përsuasion “mìstica” e për ël rest ij cristian a l’avìo da aceté tut lòn ch’a-j disìa ‘l podèj polìtich? Fin-a a na certa mira… An realità la dotrin-a ‘d Nosgnor Gesù Crist a l’era cola dla militansa ativa ant la società, la dësfida doverta e ciàira a tùit ij regim d’opression e d’idolatrìa, e lolì përché la prima lej da sogetess-ne a l’é cola ‘d Nosgnor Dé e pa nen cola dlë stat roman, e ‘l prim e ùnich signor a l’era e a l’é nen l’Imperador e ij sò delegà, ma Nosgnor Gesù Crist.
Se cola dij cristian a fussa nen ëstàita na militansa critica e ativa ant la società, a sarìo nen ëstàit përseguità con violensa, përchè coj ch’as na stan bon e chiet ant “ël privà” e ch’as sogeto ai potent, a l’han nen d’avèj tëmma për soa vita. A l’é për lòn che Nosgnor Gesù Crist, coma ch’a diso ciàir ij vangej e coma ch’i n’avoma la testimoniansa për tut ël Testament Neuv, a dis che la përsecussion dël moviment dij cristian a l’é quaicòsa ch’as peul nen tant evitesse an ësto mond ëd gramissia, përchè ch’a l’è soens la conseguensa ‘d la fidelità al Dé ver e viv ch’as arvela an Gesù Crist. Ij cristian a l’han nen da artiresse da la società, ma a l’han da ess-ne “la sal” e sò mëssagi a l’ha da esse bin pùblich, a l’é da prediché “dai cuvert dle cà”, parèj che tuti a lo sento, coma ch’a dis la letura dl’evangeli dë sta sman-a. Pì ‘d lòn, ël mëssagi génit ëd Gesù Crist a l’é nen un mëssagi ‘d pas e d’arconciliassion universala, ma a l’ha da causé ‘d division, bon-e e necessarie division! I lo chërdeve nen? Sté a sente lòn ch’a dis Gesù:
“Ël dissépol a l’é nen pì grand dël magister, ni ‘l servitor pì grand ëd sò padron A l’é pro për ël dissépol d’esse parèj ‘d sò magister, e al servitor parèj ‘d sò padron. Se l’han ciamà ‘l pare dla famija ‘n Satanass tant pì a ciamran-ne parèj coj ëd soa ca. Avèj nen tëmma ‘d lor, përché a-i é gnente dë stërmà ch’a ven-a nen dësquatà, ni gnente ‘d segret ch’a ven-a pa a esse conossù. Lòn ch’iv diso ant lë scur, dijlo al ciàir, e lòn ch’iv diso ant l’orije, predichelo dai cuvert dle ca. Avèj nen tëmma ëd coj ch’a masso ‘l còrp m’ a peudo nen massé l’ànima. Avèj tëmma, pitòst, ëd Col ch’a peul mandé an perdission e l’ànima e ‘l còrp (campandje) al infern. As vend-lo nen doi passaròt për un sòld? E pura a-i n’a i é pa un ‘d lor ch’a casca ‘n tèra sensa la volontà ‘d vòst Pare. Fin-a ij cavèj ‘d vòsta testa a son tuti contà. Donca, avèj nen tëmma, vojàutri i l’eve pi ‘d valor che motobin ëd passaròt. Chicchessìa, antlora, ch’am confesserà dëdnans a la gent, i lo confess-raj ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cél. Ma chicchessìa ch’ am arnegrà dëdnans a la gent, i lo arnegrai ‘dcò dëdnans a mè Pare ch’a l’é an cél. Chërde nen ch’i sìa vnù a porté la pas an sla tèra, i son nen vnù a porté la pas, ma la spa. Përché i son vnù a divide ‘l fieul da sò pare, la fija da soa mare, e la nòra da soa madòna, e ij nemis d’un òm a saran coj dl’istèssa soa ca. Col ch’a l’ha pì car sò pare o soa mare che mi, a l’é nen degn ëd mi, e col ch’a l’ha pì car sò fieul o soa fija che mi, a l’é nen degn ëd mi. E chicchessia ch’a pija nen soa cros e ch’am ven-a nen dapress, a l’é nen degn ëd mi. Col ch’a trova soa vita a la perdrà, ma col ch’a l’avrà perdù soa vita për amor ëd mi, a la trovrà torna” (Maté 10:24-39).Costa sman-a a-i sarìo ‘dcò d’àutre leture bìbliche, ma a-i é già tant da penseje dzura a costa sì. I terminoma mach con la letura d’un Salm, ch’a l’é nòstra preghiera. Tanti a son ij perìcoj ch’a-j van ancontra coj ch’a veulo essje fedej a Nosgnor, ma chiel a-j dà la fòrsa ‘d soporteje tuti!
Salm 86. Bass-te e scota mia preghiera! Ël Salmista a fà n’apel a la misericòrdia ‘d Nosgnor e a-j ciama d’esse liberà dai sò nemis. Na preghiera ‘d David.
Nosgnor! “Bass-te e scota mia preghiera! Rëspondme, përchè ch’i l’hai pròpi da manca ‘d tò agiut. Guern-me, përché i son un dij tò fedej. Mè Dé! Salva ‘l tò servent ch’as fida ‘d ti! Nosgnor! Abie pietà ‘d mi ch’it ciamo tut ël dì. Dà costa gòj a tò servent. A ti i elévo l’ànima mìa. Nosgnor! Ti ‘t ses csì bon, csì pront a përdoné, csì pien d’amor për tuti coj ch’at ciamo agiùt. Nosgnor! Scota mia preghiera, scota mia sùplica. Anvers ëd ti as eleva mia invocassion ant l’ora dël perìcol: i sai che ti ‘t ëm rëspondras. Nosgnor! An tra tùit ij dio a-i é gnun ch’a sia coma ti! A-i é gnun ch’a peuda fé lòn ch’it fas ti! Nosgnor! Tùit ij pòpoj ch’it l’has creà a vniran a prostërnesse dëdnans a ti e a daran glòria a tò nòm. Përchè ti ‘t ses grand, Nosgnor, e it fas ëd maravije! Mach ti it ses Dé. Mostrame toe vie e mi im ancaminrai an toa vrita. Acòrd-me la purëssa dël cheur parèj ch’it daga onor! Nosgnor, mè Dé! Con tut mè cheur it laudrai, i darai glòria a tò nòm për sèmper. L’amor ch’it l’has për mi a l’é bin grand: it l’has salvame da la tèra dij mòrt. Nosgnor! Ëd gent malgrassiosa a l’é levasse contra mi, na banda ‘d sassin a serca ‘d masseme. Për lor ti ‘t ses un dio da rije. Tutun ti, Nosgnor, it ses un Dé ‘d compassion e ‘d bontà, ch’a castiga mai volenté e ch’a l’é fedel e rich d’amor. Vard-me e abie pietà ‘d mi. Dà toa fòrsa a tò servent, salva ‘l fieul ëd toa serventa. Dame ‘n segn ëd toa bontà e coj ch’am m’han an òdio a lo vëddran e a saran dësvergognà, përchè ti, Nosgnor, it ses mè agiùt e consolassion” (Salm 86:1-10, 16-17).Le leture dë sta Duminica: Genesi 21:8-21; Salm 86:1-10, 16-17; Roman 6:1b-11, Maté 10:24-39


text:
L’emissiun en tschintg parts sa concentrescha sin l’America dal nord dals Stadis Unids. Ella cumenza cun las emprimas expediziuns e scuvertas dal continent atras ils Europeans dapi il 15avel tschientaner. Ils pievels indigens èn schazegiads a mo circa 1 milliun d’abitants. Els vegnan stgatschads a l’ur a partir dal 19avel tschientaner tras immigraziun massiva da l’Europa, e quai oravant tut en cuntradas da pastgira fertilas ed en lieus nua ch’ins chatta aur u ieli.
Redacziun: Augustin Maissen
Radioscola 20-9-1972
Numer d'archiv: 2109
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Las bursas chinaisas eran gia serradas, ils commerziants en l'Europa han però reagì immediat. L'index dal martgà svizzer è s'augmentà curt avant las 13:00 per radund 4% l'index dal martgà tudestg per bunamain 5%.
Ordavant avevan investiders en China ed a l'exteriur crititgà la passivitad da las autoritads suenter che l'index da la bursa a Shanghai era per part crudada per fin 8%.
L'emna aveva cumenzà turbulent
Actualmain munta la sperdita anc var 4%. Il glindesdi aveva la China subì cun var 8% il pli grond minus dapi 8 onns. Era en il Giapun era l’index da Nikkei crudà il glindesdi, quai sut la marca impurtanta da 18’000 puncts. L'index è dentant puspè sa revegnì en il decurs dal mardi.
Il minister da finanzas dal Giapun aveva admonì la China suenter las turbulenzas a las bursas, da prender mesiras per stabilisar ils martgads da finanzas da la China.
RR Novitads 07:00 / 14:00


text:
Il UST è il center naziunal da cumpetenza per la statistica publica da la Svizra. El producescha e publitgescha infurmaziuns statisticas davart il stadi e davart il svilup da la populaziun, da l'economia, da la societad, da la furmaziun, dal spazi e da l'ambient. Questas infurmaziuns servan a la furmaziun da l'opiniun en la populaziun sco er a la planisaziun ed a la regulaziun da secturs centrals da la politica. Ellas prestan ina contribuziun impurtanta per in stadi modern e democratic.
Infurmaziuns daventan adina pli centralas en noss mund pli e pli cumplex – per s'orientar, per prender decisiuns e per planisar l'avegnir. Infurmaziuns influenzeschan la qualitad da las acziuns. Infurmaziuns statisticas èn oz impurtantas per prender decisiuns – saja quai en la politica (en parlaments, en executivas u en votaziuns), en l'economia u en il mintgadi. La statistica è sa sviluppada ad in element che porta transparenza en cuntraversas socialas e politicas.
Il UST è il center naziunal da cumpetenza per la statistica publica da la Svizra. El producescha e publitgescha infurmaziuns statisticas davart il stadi e davart il svilup da la populaziun, da l'economia, da la societad, da la furmaziun, dal spazi e da l'ambient. Questas infurmaziuns servan a la furmaziun da l'opiniun en la populaziun sco er a la planisaziun ed a la regulaziun da secturs centrals da la politica. Ellas prestan ina contribuziun impurtanta per in stadi modern e democratic.


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Las collecziuns geologicas cuntegnan bain bleras carottas da geologs renumads grischuns, ma paucas parts collecziunadas tenor stricts princips. Remartgablas èn las collecziuns da cumprovas da las grondas construcziuns da tunnels en Grischun, dal tunnel da viafier da l'Alvra, dal tunnel da via dal San Bernardin e dal tunnel da viafier dal Vereina.
Pervi da ses passà geologic ha il Grischun mo paucs fossils u petrificaziuns bain mantegnidas. Remartgabels èn ils fossils da la regiun dal parc naziunal, dal territori dal Piz Ela (saurs-pesch) e las restanzas da peschs e da saurs da la seria prosanto dal Piz Ducan en vischinanza da Tavau che l'institut paleontologic da l'universitad da Turitg ha chattà ultimamain.
Pir dal passà geologic il pli giuven derivan ils chats d'urs da cuvels dals cuvels da la Sulzfluh sper St. Antönien che han ina vegliadetgna da tranter 50'000 e 100'000 onns.
Per infurmaziuns sur nossas collecziuns cliccai qua.


text:
Böögg
- Glindesdi, 13.4.2015, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 13.4.2015, 8:40, RTR
Oz sa radunan millis commembers da mastergnanza e dieschmilli aspectaturas ed aspectaturs a Turitg per dar adia a las notgs lungas e fraidas d'enviern. Oz è il «Sechseläuten» ed en il center questa festa stat il Böögg, ina figura che vesa ora sco in um da naiv, che vegn brischada. Quest Böögg vegn unfrì per stgatschar l'enviern, dentant era per predir sch'i dat ina bella stad u betg. Ma danunder vegn quest usit? E daco ha questa figura insumma num Böögg?


text:
Divertiment producì sez
Noss programs da divertiment èn ina tribuna per la Svizra – ina Svizra cun interess multifars e fermas valurs. Nus divertin ils umans cun cuntegns svizzers unics. Perquai ans concentrain nus fermamain sin atgnas producziuns.
Nus investin 367,5 milliuns francs per la sparta divertiment e film. Quai èn 23 pertschient da noss budget. Da quels vegnan duvrads 85 pertschient per atgnas producziuns e 15 pertschient per purschidas da divertiment producidas da terzs (dumbers dal 2016).
Questa investiziun cunvegn: fin in milliun aspectaturas ed aspectaturs han persequità il film istoric en duas parts «Gotthard», la producziun da film per la televisiun da la SSR enfin ussa la pli pretensiusa. Il film raquinta da la construcziun dal tunnel da viafier tras il Gottard a partir dal 1872 – l'ovra tschientenara da la Svizra.
Audios e videos producids da terzs cumpletteschan la purschida. Quai èn per exempel films dramatics e films documentars sco era serias estras sco «Grey's Anatomy» u «Castle».


text:
Cunzunt dovri dapli persunal, ha ditg il schef da Frontex a gasettas. Dentant dovria era in meglierament dal cumbat cunter ils cuntrabandists d’umans e cunter il crim organisà.
Ed ils schabetgs dals davos mais hajan mussà che l’Europa stoppia sa cunvegnir sin in management unifitgà europeic, era per pudair registrar sistematicamain ils fugitivs, communitgescha Frontex. Il mument vegn perquai elavura in sistem electronic per registrar ils fugitivs, cumpatibel per tut ils stadis da l’UE.
La Frontex na quinta il proxim temp betg che las massas da fugitivs che vegnan en direcziun Europa sa sminueschian. L’organisaziun che duai proteger ils cunfins da l’UE quinta cun fin a 500’000 fugitivs sulettamain a la costa en la Tirchia dal vest.
RR Novitads 12:00


text:
L’equipa naziunala svizra da ballape ha gudagnà l’emprim gieu da la «barrage» per il campiunadi mundial en Russia. L’equipa dal trenader Vladimir Petkovic ha battì a Belfast l’Irlanda dal Nord cun 1:0. Ricardo Rodriguez ha sajettà en la 58avla minuta il gol da la victoria. Igl è stà in penalti dispitaivel. In tir da Xherdan Shaqiri aveva tutgà ord curta distanza il bratsch dal defensur Corry Evans.
Dominà, mo manchentà numerusas schanzas
La Svizra ha dominà per gronda part il gieu ed è stada in bun tant pli savens en possess da la balla, mo ha er manchentà numerusas schanzas.
La victoria dad 1:0 a Belfast è in bun punct da partenza per il gieu da return che è dumengia saira a las 18:00 a Basilea. Là basta lura in pari per sa qualifitgar per il campiunadi mundial en Russia.
RR novitads 23:00


text:
- Nico Rosberg daventa per l’emprima giada campiun mundial – 34 onns suenter ses bab Keke
- Lewis hamilton ha dapli victorias da stagiun (10) che ses collega da squadra (9)
- Felipe Massa e Jenson Button din adia da la furmla 1
Il resultat da la cursa finala è stà marcant per l’entira stagiun: Lewis Hamilton ha gudagnà la cursa, Nico Rosberg daventa campiun mundial. Al Brit ch’ha uschia gudagnà dapli cursas (10) che ses collega da squadra sin Mercedes (9) n’hai betg tanschì per il titel da campiun mundial.
Quai n’è betg stada ina cursa da giudair per mai.
Il punct da partenza avant la cursa era cler: In plaz da podest per Nico Rosberg vegness a tanscher ad el per l’emprim titel sco campiun mundial. Lewis Hamilton ha stuì charrar cumplettamain sin victoria – e sperar sin l’agid da la concurrenza.
Verstappen sco sulett’alteraziun
Questa è l’emprim vegnida en furma da Max Verstappen. L’Ollandais è a l’entschatta charrà tranter ils dus paliets d’argient ed ha uschia vilentà Rosberg ch’èra en privel da perder l’attatg a Hamilton. Il Tudestg ha dentant pudì restar ruassaivel ed ha surpassà il giuven da 19 onns en runda 20.
Suenter n’è el betg pli stà en privel da perder la posiziun. Tuttina era el adina conscient da l’enorma pressiun: «Quai n’è betg stada ina cursa da giudair per mai», ha l’um da 31 onns confessà suenter.
RR novitads 17:00


text:
Rezàt
Rezàt, (Italià: Rezzato) l'è 'n cümü de 113 472 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) (dàto riferìt al prìm de Zenér del 2009) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla periferìa orientàl, a 8 km de la cità de Brèsa.
Endel teretóre del cümü de Rezàt gh'è stat troàt dei repèrcc de artefàcc del neolìtic, ma la fondasiù del centro abitàt la risàl al 1299, quan che 'l vèscof de Brèsa, Berardo Maggi, l'emàna 'l decréto de fondasiù del paés, per vignìga 'ncutra ai cuntadì che abitàa la zòna per laurà le tère del convènt Biniditì de Sànta Fèmia.
Rezàt el g'ha ciapàt la fùrma che 'l g'ha 'ncö quan che, 'ndel 1928, el g'ha töt dét a l'abitàt de Virle (encö frasiù).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Rezàt l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Astronautica
L'astronautica l'è el brasc de l'ingegneria che la studia el mezz per andà in del spazzi. In alter paròll l'è la scienza che la studia i viagg spaziai
Ligamm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Agenzia Spaziala Europea (ESA: European Space Agency)[1]
- Agenzia Spaziala Italiana (ASI: Agenzia Spaziale Italiana)[2]
- Agenzia Spaziala Federala de la Russia (RKA: ФeдepaлbHoe kocMичeckoe areHTcTBo Poccии Federal'noe kosmičeskoe agentstvo Rossii, ciamada de tucc: Roskosmos)[3]
- Amministrazion Nazional de l'Aeronautica e del Spazzi (NASA: National Aeronautics and Space Administration) [4]


text:
Cavriàna
Cavriàna (nòm uficiàl en Italià: Cavriana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 3 919 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]), 'na superfìce de 36 km² e 'na densità de 109 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Gùit, Ghidisöl, Lonàt (BS), Médule, Monsanbàn, Posolènch (BS), Sulfrì, Ólta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc de Cavriàna l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Acavoce
In veritabel popsong da Nadal - quai è stà il giavisch per il 41avel Top Pop Rumantsch. RTR ha chattà cun «Acavoce» in sextet che ha cumponì ed interpretà aposta per il Top Pop ina chanzun da Nadal. Per accentuar l’event festiv ha RTR producì in videoclip tar la chanzun. Uschia na po il public betg mo tadlar mabain era guardar la chanzun «Neu e mira».
«Neu e mira» è ina chanzun cun ina melodia che va bain en l’ureglia e che ha in messadi classic: In simpel invit d’admirar la glischur e splendur da Nadal, per uschia pudair emblidar in mument tut las bregias e crisas che inundan il mund qua ora.
Realisaziun
Musica:Flavian Gieriet
Text: Gaby Degonda
Producziun: Lou Zarra
Producziun video: RTR e Lou Zarra
Acavoce: Flavian Gieriet, Adriano Kollegger, Maurus Kressig, Agnes Niedermann, Gaby Degonda, André Niedermann
Text da la chanzun: Neu e mira!
Leu o el stgir glisch’ina steila
Sia glisch enzugl’il stgir uaul
mira! Col horizont tarlischa
l’entira val pertgira
quei ei magia ch’annunzia Nadal
La neiv sepusa e ruaussa
carmala pign e grond giuado
mira! Affons schi ventireivels
a nus fins e custeivels
quei la ventira ch’annunzia Nadal
Neu e mira quella glisch
che tarlischa o el stgir
Ella duei dar speronza, carezi’en abundonza
Pil mund che viva el stgir
La notg embratscha il misteri
neu dil nuegl in scutinem
teidla ! il vent a nus raquenta
da quella glisch pussenta
Gl’ei la historia che porta Nadal
Il muvel en nuegl raquenta
dalla nuviala dil Bambin
sentas? co la carezia nescha
ed en tiu cor sclarescha
quei il misteri e la magia da Nadal
Mira! Col horizont tarlischa,
quei ei magia ch’annunzia Nadal


text:
- 7 months ago
Jachiam Bifrun Tütschet (1506-1572), sia vita, ses cudeschs e ses temp.«Anno 1506 die 8 Aprilis ego natus sum.» Uschia entschaivan las notizias autobiograficas da Jachiam Bifrun. El era in dals gronds purs da Samedan e sco notar e landamma era el er entretschà en ils scumbigls politics ed ideologics dal 16avel tschientaner. Cun ses «Nuof Sainc Testamaint» ed in catechissem ha Jachiam Bifrun publitgà sco emprim cudeschs rumantschs en furma stampada.La Marella porscha in inscunter cun questa persuna fascinanta, cun ses texts, las sfidas da scriver rumantsch e sia epoca – il temp da la refurmaziun.


text:
Simplon (VS)
Sempiun (nomm ufizial en todèsch: Simplon; in svizzer tudesch: Simplu; in italian: Sempione; in dialet ussulan: Sampion) a l'è un cumün svizzer del distret de Brig, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 90.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 329 abitant.
El cumün de Sempiun al se tröva a una altitüden de 1476 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brig-Glis, Eisten, Ried-Brig, Saas Almagell, Saas Balen, Saas Grund, Visperterminen, Zwischbergen.
L'è un abitaa de lengua tudesca, ma del punt de vista geugrafegh el fa part del bacin idrugrafegh del Pò, e de la Val Dver, a sud del Pass del Sempiun, ciuè in sül versant meridiunal di Alp.
Insema co l'abitaa de Gondo (anca lü colocaa in sül versant meridiunal di Alp) i hinn i ünegh abitaa del Vales colocaa in del bacin del Po, tücc i alter i fan part del Bacin del Rodano. El pertegn al Canton Vales giamò dal 1495, dato che dopu i cunfin tra l'Italia e la Svizzera i hinn minga pü staa cambiaa. Però l'è restaa in de la giurisdizion del Vesch de Novara fina al 1822, quanc che la paròcchia l'è passaa a la Diocesi de Sion.
El villasg el ghe da nom a una via de comunicaziun de prima importanza intra l'Italia e i paes de là di Alp: la strada del Sempiun, che la part de Milan e la riva 'nfina a Briga.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Il presidi da la Confederaziun svizra ha ina istorgia alternanta. Entant che l'uffizi valeva en ils emprims decennis dal stadi federal pli difficils sco ina distincziun quels ils cussegliers federals ch’eran spezialmain buns cumandants, è s'etablì il princip da rotaziun a partir dals onns 1890.
Cunter ina concentraziun da la pussanza
Ils babs da la Constituziun svizra eran „commembers da la regenza e represchentants da singuls stands che pensavan en moda pragmatica e che tschertgavan cumpromiss“, sco ch'i stat scrit en il Lexicon istoric da la Svizra. Targlinaders n'eran els betg: Perquai che la situaziun politica ha permess la primavaira 1848, èn els sa mess decidids a l'ovra ed han skizzà en paucas emnas l'emprima Constituziun dal stadi federal. Ils babs da la Constituziun vulevan evitar da concentrar la pussanza en paucs mauns. Betg èn dumonda na vegniva pir dretg ina concentraziun da las cumpetenzas executivas mo tar ina persuna. Il presidi da la Confederaziun è pia vegnì concepì correspundentamain e la durada d'uffizi è vegnida limitada ad in onn.
Dus records
L'emprim president da la Confederaziun è stà ils onns 1848 e 1849 il Liberal turitgais Jonas Furrer. En l'ulteriur decurs dal 19. tschientaner èn vegnids elegids cussegliers federals ch'avevan savens gronda influenza. Ils records han tegnì Karl Schenk (BE) ed Emil Welti (AG) cun occupar l'uffizi durant sis periodas. Omadus èn stads participads a la regenza dal pajais durant in temp fitg lung: Welti 24 onns, Schenk schizunt 31 onns. El è uschia fin oz il cusseglier federal cun la perioda d'uffizi la pli lunga.
Princip da rotaziun dapi ils onns 1890
Il princip da rotaziun ch'è usità oz, tenor il qual il cusseglier federal cun la pli auta vegliadetgna d'uffizi daventa mintgamai il vicepresident e vegn elegì sco president da la Confederaziun in onn pli tard, è s'etablì pir durant ils onns 1890. Avant elegeva l'Assamblea federala en spezial cussegliers federals spezialmain stimads sco presidents da la Confederaziun. Tgi ch'era main bainvis tar ils parlamentaris, stueva per part spetgar ditg: Uschia è Willhelm Matthias Naeff da Son Gagl daventà – malgrà in temp d'uffizi da 27 onns – mo ina giada president da la Confederaziun (1853). Be ina giada n’ha in president da la Confederaziun n’ha betg pudì entrar en uffizi: Il Vadais Victor Ruffy ch’era vegnì elegì sco president da la Confederaziun per l’onn 1870 è trapassà ils 19 da december 1869. Nagin president da la Confederaziun n’ha demissiunà, dentant è il Turitgais Wilhelm Hertenstein mort l’onn 1888 en uffizi.
Per lung temp er minister da l'exteriur
Ils emprims decennis suenter la fundaziun dal stadi federal eri usità ch'il president da la Confederaziun manava a medem temp il Departament politic, l'antecessur dal Departament federal d'affars exteriurs (DFAE). L'onn 1888 han ins per l'emprima giada separà ils uffizis. Dal 1897 fin al 1920 è l'uniun dals uffizis puspè vegnida activada.
Set giadas presidenta da la Confederaziun
Set giadas è fin oz vegnida elegida ina presidenta da la Confederaziun. Sco emprima dunna per questa carica è quai stada Ruth Dreifuss l’onn 1999. Persuenter èn vegnidas elegidas Micheline Calmy-Rey (2007 e 2011), Doris Leuthard (2010 e 2017), Eveline Widmer-Schlumpf (2012) e Simonetta Sommaruga (2015).
Ultima midada 21.09.2017


text:
Cun quest principi che vala dapi il 2010 dastgan products ch'èn lubids en l'Uniun europeica era vegnir vendids en Svizra. Per mangiativas dovri supplementarmain ina lubientscha da la Confederaziun. E la Svizra n’è betg obligada d’acceptar products da l’UE.
Ils purs n'han nagin plaschair
Per ils purs svizzers è quest import facilità ina guglia. In’iniziativa parlamentara dal cusseglier naziunal da la PLD, e president dals purs svizzers, Jacques Bourgeois vul perquai excluder las mangiativas da quest principi.
Cuntrari al Cussegl dals chantuns
Gia la primavaira aveva il Cussegl naziunal approvà questa dumonda. Il Cussegl dals chantuns n'era però gnanc entrà en la fatschenta. Di quel ina segunda giada na, è la fatschenta giud maisa.
RR Novitads 10:00


text:
Herbert Mani era vegnì elegì la fin da settember dal 2013 sco commember da la suprastanza da Tavau. El ha surpiglià il departament da sanadad e segirtad. La stad 2016 è Mani vegnì reelegì en il «Kleiner Landrat»
Ulteriur Grischun Mani sa retira da la suprastanza da Tavau
Herbert Mani sa retira dal «Kleiner Landrat», la suprastanza da Tavau, per la fin da fanadur, quai per motivs persunals tenor ina communicaziun da la vischnanca. La successura u il successur da Herbert Mani vegn elegì il settember 2018.


text:
Quinsà
Quinsà (en Italià: Quinzano d'Oglio), l'è 'n cümü de 6 250 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna a 30 km a Sudòvest de la cità de Brèsa e a 23 km a Nòrt de la cità de Cremùna.
El tertóre del Cümü de Quinsà el cunfìna có la pruvìncia de Cremùna de la quaàl l'è separàt del fiöm Òi.
La zòna de Quinsà l'ìa abitàda zà 'ndèla preistória, come confermàt dei ritroamèncc de repèrcc archeològic söle spónde del Òi. Piö 'mportànte però i è i sègn de la prezènsa dei Romàni che i g'ha dat apò a 'l nòm al paés, difàti se pènsa che 'l nòm Quinzano 'l vègne del Quintianus cioè d'en teré che l'éra sò de la faméa dei Quinti. Endèi sècoi che gh'è nit dòpo, l'abitàt el s'è organizàt entùren a la sò Piéf.
Al dé d'encö la zét de Quinsà la vif perlopiö de l'aleamènt dei sì, de la coltüra del furmintù e de la prudusiù de calsècc.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Brèsa
Brèsa (en Lombàrt Ucidentàl: Bressa o Brèscia; en Cremunés: Brésa; en Italià: Brescia; Latì: Brixia; en verunés: Bressia; en todèsch stòrech: Wälsch-Brixen), l'è 'na cità dèla Lombardia e la g'ha 196 480 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]). L'è 'l capolöch de la sò pruvincia.
Cuntegnüü
Geografìa fìsica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la se tróa endel'àlta Pianüra Padàna a la bóca de la Val Trómpia, ai pè del Mut de la Madaléna e del còl Cidneo. El teretóre — delimitàt a nòrt de le Preàlpi Bresàne, a est de le Preàlpi Gardezàne e a òvest dei teretóre de la Franciacürta — l'è perlopiö de pianüra però töta la còsta meridiunàla del mut de la Madaléna (e pò a la séma) i è dét endèl teretóre del cümü , isé che 'l cümü de Brèsa el se tróa a ìga 'n escursiù altimétrica de 770 méter.
El centro stòrich el rèsta al intèrno dei rèscc del sércol de le müre de l'época medievàla, e l'è sormontàt del còl Cidneo endóche l'è bèl en móstra 'l castèl. El rèst de la cità el se svelöpa sö töt el teretóre 'ntùren, enfìna a sfiorà le còste de le preàlpi, compàgn del mut de la Madaléna (a est), e 'l mut de Sant'Onòfre che però 'l rèsta zò sóta i cümü de l'hinterland Boès, Consés e Nàe.
El rés•cio de teremòt segónt chèl che gh'è riportàt endèl'ordinànsa PCM 3.274 del 20 de mars del 2003 l'è clasificàt cóme zona 3, cioè de bàsa sismicità, aisebé che a póca distànsa ghe sàpe la zòna del Lach de Gàrda che l'è clasificàda come rés•cio médio.
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la se tróa 'n mès a la tèrsa zòna 'ndüstriàl piö grànda de töta Itàlia, gràsie prim de töt a la sò 'ndüstria mecànica e dèle màchine utènsili. Le aziènde iè de sòlit médie o pesène e a gestiù familiàr. Pò a la finànsa la g'ha 'na cèrta 'mportànsa e ànche 'l turìsmo l'è mìa de póch per vìa del Lach de Gàrda, del Lach d'Izé e del turìsmo invernàl endèle zòne de mut de la pruvìncia (Val Camònega, Val Trompia e Val Sàbia).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Brèsa l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De la Fondasiù al dücàt Longobàrt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se sa mìa de precìzo chi che sàpes stàcc a fondàla e quàndo; a parte 'na quàt legènda de póch crèdet, chèla che sömearès vìga 'na bàze piö séria la völ che Brèsa la sàbes stàda fondàda de Cìdno, el re dei Liguri, che 'ndèla tàrda età del bróns, riàt endèl teretóre 'ndóche adès gh'è Brèsa, el garès fortificàt el culmèt del còl Cidneo, là 'ndóche adès gh'è 'l castèl.
Endèl sècol IV prima de Cristo, i Celti Cenòmani i g'ha 'nvadìt le tère a oriènt del Àda e i g'ha fat de Brèsa la sò capitàl. Brèsa la cumìncia isé a guadegnà 'n pó de 'mportànsa, ma l'è suratöt dòpo véser stàda ciapàda dét endèl'òrbita Romàna (dòpo la vitòria söi cèlti dèla Gallia Cisalpina) che Brèsa la cumìncia adilbù a vìver en perìodo de pàce e splendùr, endóche la cità la crès e la diènta giü dei cèntri piö 'mportànti de l'Italia del Nòrt.
Al desfantamènt del Impero Romano, l'Itàlia la g'ha cuminciàt a patéser le invasiù dei barbari, e Brèsa la s'è troàda isé a véser mitìda al sach prìma dèi Gòti de Alarico, pó dòpo dèi Unni de Attila (452 d.C.).
Endèl 476 d C., Odoacre el ciàpa 'l contròl de la pianüra a nort del Pò, ma pò a lü 'l vé batìt e casàt vià, méno de vint agn dòpo, dèi Ostrogòti de Teodorico, che 'l farà de Brèsa (ensèma a Verùna) giöna de le sò cità piö 'mportanti.
Endèl 568 l'è la ólta dei Longobàrdi, che i farà deentà Brèsa la séde de giü dei sò dücacc che cöntàa de piö. I restarà padrù de Brèsa e del Nort de l'Itàlia per de piö de duzènt agn, enfina a quànche 'ndèl 774 el Re Desiderio l'è stat asediàt a Pavìa e a la fì batìt e fat prizunér de Carlo Magn. Isé Carlo 'l g'ha püdìt fas encurunà Re dei Longobardi e dòpo, 'ndèl 800, Imperadùr del Sacro Romano Impero.
De chèsto perìodo val la péna regordà en pér de figüre che g'ha ìt 'na part centràl endèla stória del medioevo 'n Itàlia:
- El duca Ròtari, che l'è stat en rè dei Longobàrcc e Re d'Itàlia (dèl 636 al 652), famùs per el sò Edito (22 de noèmber del 643) che 'l g'ha cudificàt el Dirìto Longobardo, che 'nfina a chèl momènt lé l'éra nat en nàcc per tradisiù a bóca. Con chèsto Edito, 'ntra i óter laùr, gh'è stat sustitüìt l'antica lége de la vendèta privàda (Fàida) condèn rizarcimènt en sólcc (ciamàt Guidrigildo).
- El Rè Desiderio, uriginàre de Brèsa, che l'è stat l'öltem dei rè dei Longobarcc (del 756 al 774), difàti Desiderio l'è stàt batìt de Carlo Magn e 'l régn dei Longobardi l'è stat desfàt fò 'na ólta per töte 'ndèl 774.
Desiderio l'è de regordà pò a perchè l'è stat el fondadùr, endèl 753, ensèma a sò moér Ansa, del Monastér de San Salvadùr (dòpo ciamàt Sànta Giulia).
De l'Época Carulìngia al Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La scunfìta de Re Desiderio la g'ha significàt la fì dei Longobàrcc e 'l prensépe de l'época Carulìngia 'n Itàlia. Se conós póch fés de le facènde che g'ha 'nteresàt Brèsa 'nde chèl perìodo lé. Endèl 888 Brèsa l'è stàda el teré dèle prìme batàie 'ntra Guìdo duca de Spoleto e Berengàre del Friuli. Guido 'l mörarà 'ndèl 894, e isé Berengàre el pödarà ambiàs dré a mèter a pòst 'n pó le ròbe 'n Itàlia, ma la presiù dei Ungari ai cunfì orientài la ghe 'mbroiarà i progècc. Endèna batàia söl Brènta, Berengàre 'l vegnarà batìt e isé 'l perdarà töta la stìma e la autorità che 'l gh'ìa guadegnàt dei sò feudatàre. Endèl sècol X, dele ótre scuribànde dei Ungari e le béghe 'ntra Berengàre e i sò feudatàre le farà vìver en perìodo 'n gran bröt 'n pó a töta l'Itàlia, e isè, per difindìs i siòr de Brèsa e dei paés entùren i g'ha 'ncuminciàt a fa sö castèi 'n pó 'mpertöt. Pò a 'l Castèl de Brèsa, söl Cidnèo, l'è stat furtificàt en chèsti agn ché e per difènder la popolasiù, i Bresà i g'ha 'ncuminciàt a mèter en pé 'na milìsia che la sarà la somésa per l'autonomìa de la Brèsa comünàl.
l'Época del Cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cümü de Brèsa 'l nas endèl 1090, có la istitusiù dei Cònsoi che i éra dèle autorità politico-militàr che le gh'éra 'l doér de goernà 'l cümü. Endèl 1182 i Cònsoi i vegnarà süstituìcc del Podestà.
Come töcc i óter cümü lombàrcc, pò a chèl de Brèsa 'l ga fat i sò prim pas en cunflìt cól potére del vèscof e cónde 'na 'mpostasiù aristocràtica che giràa 'ntùren a la potènsa che i representàa i convèncc de S.Giulia e de S.Benedèt de Lé.
Cól crèser e 'l madürà del cümü, gh'è 'ncuminciàt a le guère de espansiù cùtra le comunità rürài, che i éra amò sóta i siòr che i éra i padrù del teretóre.
Le milìsie de Brèsa le g'ha ambiàt a sercà de slargà i cunfì del cümü zà 'ndèl 1121, envèr la Gardezàna. De lé a póch ambiarà pò a le béghe cón Bèrghem per el contròl de tré castèi de cunfì (Qualì, Vulpì e Seredèl), béghe che le fenesarà 'ndèl 1156 có la vitória de Brèsa, 'ndèla batàia dèle Grumóre combatìda 'ndèle piàne 'ntra Palósch e Pontòi.
Aisebé che 'nde chel perìodo lé, l'éra 'na guèra dré a l'ótra, i cümü de la Lombardìa i è stacc bù de meter en bànda le béghe, quan che 'n bèl momènt s'è fat aànti 'n perìcol che 'l ghe fàa póra 'n pó a töcc. Endèl 1154, Federico I de Svevia, dit el Barbarósa, rè de Germania e dei Romani, l'è nit zó 'n Itàlia per fas encurunà Sacro Romano Imperadùr e per fàga capì ai cümü che chi che comàndàa l'éra l'Imperadùr. I cümü però i éra mìa piö i fèudi de Carlo Magno e Ottone I, e i gh'èra nösöna edèa de öbedéser.
Brèsa la g'ha aidiàt a Milà quan che chèsta la g'ha pröàt a rezìster ai fonsiönàre todèsch. El Barbarósa isé 'l g'ha ìt l'ocaziù de fa éder la sò severità per la prìma ólta. A tö sö de mès i è stacc i cümü de Asti, Chieri (1154) e Tortóna (1155). Dópo de véser stat encurunàt Imperadùr del Papa Adriano IV, 'ndèla Bazilica de San Piéro a Róma (més de Zögn del 1155), el Barbarósa 'l riturna 'n sö 'n Germània. Ma 'ndèl 1158 ghe tóca turnà a nì 'n zó 'n Itàlia, en pó per vìa de le béghe teològiche che 'l ghéra 'n bal col Papa, ma 'n pó apò a perchè Milà la gh'éra turnàt a ciapà tròp tànta autonomìa. Brèsa e Piacènsa, che le gh'éra fat aleànsa ensèma a Milà, i éra prónte a rezìster.
La vanguàrdia todèsca, menàda del re de Boémia Ladislào, la g'ha asediàt Brèsa e la g'ha sbatìt pelària el teretóre töt entùren. Dòpo de 15 dé de asédio, 'l cardinàl de Brèsa, Ottone, per schiàga la distrusiù total, el g'ha domandàt al Imperadùr 'na réza con unùr. El Barbarósa 'l g'ha acetàt en càmbe de 'n sègn de sotomisiù e de 60 ostàgi. L'imperadùr isé 'l g'ha fat la sò entrada trionfàl 'ndèla cità e pò dòpo 'l g'ha proseguìt per Milà che la se arendarà dòpo d'en més de asédio (setèmber 1158).
Chèsta ólta, la vitória cùtra le cità che s'éra riultàt la gh'è mìa sirvìt a gran chè, difàti, póch dòpo i cümü lombarcc i g'hà tacàt tùrna a rügà.
Piacènsa la s'è rüfüdada de sbater zó i sò mür, Crèma e Milà le g'ha casàt vià i fonsiönare todèsch, e iséni l'Imperadùr el g'ha turnàt a ciamà i sò soldàcc en Itàlia per sistemà le ròbe.
Endèl més de Löj del 1159 cumincia l'asédio de Crèma che 'l dürarà òt més, enfìna a la fì zenér del 1160.
El Giöedé Sànt del 1160 el Papa Lisander III (Alessandro III) el scomünica l'Imperadùr amò per vìa de le béghe che i söghéta a vìga 'n bal le dò autorità del tép. Chèsta nutìsia la fa óter che scaldà amò de piö el spìrit dei Milanés che i prufìta dei póch soldacc che gh'éra restàt ensèma al Imperadùr per atacàl a San Romà, ma 'l Barbarósa 'l se tìra 'ndré. Alùra i Milanés i decìt de nà a atacà 'l castèl de Carcà, de le bànde de Cóm. E ché vé 'n bal tùrna pò a i Bresà, che i cór a dàga 'na mà ai Milanés a asedià 'l castèl.
El Barbarósa per taiàga la stràda ai ezèrcicc de Milanés e Bresà, el càta sö 'n pó de òm de Pavìa, Vercèlli, Cóm e Novàra e 'l ia mànda cutra a chèi de Brèsa e Milà. L'8 de óst del 1160, s·ciòpa 'na batàia che la vét alcc e bass per töte dò le parcc, ma a la fì, Milanés e Bresà i ghe rìa adòs al càmp del Imperadùr e i bat el sò ezercit e a lü, 'l Barbarósa, ghe tóca de scapà a gàmbe leàde per mìa fa 'na bröta fì.
Pò a staólta però la sarà mìa 'na vitória definitìva e difàti du agn dòpo (1162) Milà la vegnarà asediàda e a la fì scunfigìda e completamènte desfàda fò del Imperadùr e de le milìsie de chèi cümü che i cuàa nimicìsia envèrs Milà (Lodi, Cremùna, Cóm, Pavìa, ecc.).
Dòpo la batòsta de Milà, pò a Brèsa (sò aleàda) gh'è tocàt de sbasà 'l có e acetà le cundisiù del Imperadùr che fra le ótre ròbe el g'ha comandàt de sbàter zó töte le tór e i mür de la cità.
L'imperadúr Federìco 'l dientàa sèmper piö potènte e prepotènt, e chèsto 'l g'ha cuminciàt a spaentà pò a chèi cümü che i l'éra sèmper aidiàt.
Endèl 1166 el Barbarósa 'l túrna a ègner en Itàlia, staólta per mèter sö 'n Papa che 'l ghe nàes bé a lü. Dré a la stràda, zà che 'l gh'éra dicidìt de pasà per la val Camònega, quanche l'è stat de le bànde de Brèsa, per fa sènter la sò presènsa, el g'ha sbatìt pelària en pó la contràda.
Entàt che 'l Barbarósa l'éra 'n Itàlia centràl, i cümü del Nort i se aleàa 'ntra de lur e i se acordàa per difindìs de giü con l'óter. La tradisú la öl che i pàcc de aleànsa i sàpe stacc züracc endèl convènt de San Giàcom de Puntìda el 7 de Bril del 1167. El cümü de Brèsa l'è giü de chèsti, ensèma a Cremùna, Màntoa, Bèrghem e Milà.
A Róma, entàt, endèl'istàt del 1167, l'ezèrcit del imperadùr el vé decimàt de la pèste. En chèle cundisù lé l'Imperadùr el decìt che l'è mìa 'l momènt de fa guère e 'l se ritìra 'n Germània. Endèl pasà de Sùza però gh'è mancàt póch che Federìco I el fàes 'na bröta fì. Sicóme che 'l gh'éra fat empicà 'n nòbil Bresà, che 'l gh'éra dré come ostàgio, la zént la s'éra 'nversàda cùtra de lü, e gh'è tocàt de scapà de nòt traistìt de servidùr, per mìa fenéser mal.
L'Imperadúr, el turnarà a vègner en Itàlia per la quinta ólta endèl 1174, ma la batàia finàl la vegnarà combatìda a Legnà a le fì de Màgio del 1176. El Barbarósa el gh'éra 'n ezercìt en pó mal trat ensèma, perché el s'éra ustinàt a ülì ciapà Alesàndria (che l'éra stàda custrüida póch agn prìma da le fórse dei cümü de la Lega) ma gh'éra tocàt lasà pèrder perchè la cità la cidìa mìa e l'éra dré a pèrder trop tancc òm.
La rezistènsa de Alesàndria l'éra guidàda dal sò podestà Rodòlf de Consés, en nòbil bresà.
A Legnà, dopo de 'na batàia füriuza, Federìco I el vé batìt e 'l sò ezercìt el vé desfàt quàzi del töt.
Al Barbarósa ghe tóca céder, e có la pàce de Costànsa (1183) ai Cümü Lombàrcc ghe egnarà ricunusìcc i sò posedimèncc e i sò dirìcc che i pritindìa.
Brèsa la na prufitarà per engrandéser le müràie, mèter a pòst le stràde e fa sö i palàs che ucurìa, cóme 'l Broletto.
El 15 de Löj del 1184 n'incèndio 'l gh'à brüzàt 'na tèrsa part de la cità; le fiàme le gh'à sorpasàt a le müraie ècie e le gh'à tacàt föch pò a la pórta che minàa a Milà, che de alùra la vegnarà ciamàda Pórta Brüzada.
Pörtròp, 'na ólta finìt el perìcol del Imperadùr, i Cümü i s'è ambiàcc dré tùrna a fas la guèra 'ntra de lur, 'ntra guèlf e ghibilì.
El 17 de Löj del 1191 'na guèra sciopàda tra Brèsa e Milà de 'na bànda e Bèrghem e Cremùna de l'ótra per el contròl de Sàrnech, la vegnarà a có 'ndèla batàia de Pontòi, ciamàda ànche batàia de la Malamórt. El 'carroccio' cremunés el vegnarà portàt a Brèsa e mitìt en móstra 'ndèl Dòm.
Sìmboi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I culùr de la sità i è 'l biànch e l'azör, e i è dovràcc e in dela bandéra e in del stèma sitadì. Ol sìmbol piö importànt de la sità l'è ol Liù.
Monümencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La "piasa dèla Lòza", l'è 'l complès architetònich piö omogèneo de Brèsa. L'è 'n gran bèl ezèmpe de piàsa seràda del Rinascimènt. El palàs piö 'mportànte l'è "la Lòza", che 'ncö l'è a pò a la séde del Cümü. L'è stat ambiàt là 'ndèl 1492 sóta la diresiù de Filippino de' Grassi. El làto a sud l'è delimitàt dèla curtìna del "Mont de Pietà". Per defènder le butìghe 'n lègn, söla sinìstra de la piàsa, dei incèndi che sciopàa ogni tàt de spèss, endèl sécol XIV gh'è stat tiràt sö 'na 'ntramèza de mür. Per fàla sö gh'è stat dopràt pò a dèle préde de urìgen romàna, che i g'ha troàt 'ntàt che i éra dré a scaà per fa sö le fondamènte. En chèsta piàsa, el 28 de màgio del 1974, i neofasisti i g'ha mitìt zó 'na bomba che gà fat òt mórcc e 94 ferìcc.
- La "piasa dèla Vitòria" l'è stàda fàda sö 'ndèl trènta (sècol XX) e la se reciàma a chèla part del rasionalìsmo italià tìpica del architèt Piacentini. Prima de sbàter zó töt per fa sö la piàsa, en chèla zòna lé, gh'éra 'n quartér popolàr compàgn de chèl del Càrmen del dé de 'ncö. En chèsto quartér gh'éra ànche la Curia Ducis. Adès envéce gh'è stat fat sö dei palàs che tra le ótre ròbe gh'è dét i ufìci centrài dèla Pòsta. Sòta la piàsa gh'è 'n parchègio per le màchine, che pò l'è chèl piö centràl de töta Brèsa.
- En "piaza Paolo VI" (i bresà i la conós töcc amò cóme Piàsa del Dòm) gh'è:
- el "Dòm vècc" o "Rotónda" che l'è stat fat sö 'ndèl sècol XI e 'ndóche gh'è dét en quat capolavóro de Palma il giovane, del Moretto e del Romanino;
- el "Dòm Nöf" pò a chél pié de capolavori. En particolar, la mérita amirasiù l'"Arca dei Sancc Apolóne e Filàster" del 1510 e la cúpola che pò l'è la tèrza piö granda de töta Italia dòpo de chèla de San Piéro a Roma e chèla de Santa Maria del Fiùr a Firenze;
- el Brolètto, che l'è l'antìco palàs del Cümü, có la Tór dei Mèrli (cunusìda ànche cóme el Pégol) e la Loggia delle grida (ricostrüida endèl otsènt);
- La "Piàsa del Foro", che l'è 'l complès de rèscc de l'época romàna piö 'mportante de töta la Lombardìa, endóche se pöl véder amò i rèscc del Capitolium";
- el "Convènt de la Sànta Giulia" e la basílica de "S. Salvadur" l'è giü dei piö bèi ezèmpe de l'architetüra altomedioevàl del'Itàlia del Nort. Endèi öltem agn l'è stat dopràt per fà 'na quat móstre de quàder tra le piö 'mportanti d'Itàlia.
- La faciada de "Sànta Mària dèi Miràcoi", progetàda de l'architèt Giovanni Antonio Amadeo;
- La céza romanico-gotica de "San Fransèsc": en "bassorilievo de màrmor" sö l'altàr magiùr el represénta "el Presépio" e 'l pórta i ségn dèla scöla del Amadèo;
- La céza dei "Sancc Nazaro e Celso": la pàla de l'altàr l'è ciamàda ànche "Polittico Averoldi" e l'è stàda fàda dèl Tiziano Vecellio.
- La cizulìna del "Bu Pastùr".
- La céza de "San Clemente", endóche gh'è dét en quat quàder de Alessandro Bonvicino, ciamàt anche Morètto.
- La céza de "San Gioàn", cól refetóre pitüràt per metà dèl Morètto e per metà dèl Girolamo Romanino.
- El Mostasù dèle Cosére.
- La Stasiù de Brèsa che l'è 'na custrusiù en stile neoromànico, fàda sö 'ndèl 1854.
Galerìa de fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Brèsa l'è 'nzemelàda co:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.
- ↑ Town Twinnings and international relations (from the official city website. Accessed 2008-08-11.)


text:
Regiunal
-
Cuira97 vinavant nunbattibel – Schluein Glion sperda a chasa
En la secunda liga regiunala gudogna Cuira97 cunter Buchs ordaifer cun 4:3. Igl è stà la 5avla victoria en il 5avel gieu per l’equipa da la chapitala grischuna. Cuiera97 è uschia cleramain a la testa da la tabella. L’onn passà e Cuira97 vegnì relegà da la secunda liga interregiunala.
L’equipa da Schluein Glion chattan ins perencunter in zichel pli engiu en la tabella. Ed ella na vegn betg sa meglierar cun la partida da la sonda. Schluein Glion ha numnadamain spers a chasa cun 0:3 cunter Au-Berneck. Tut ils 3 gols han ils da Schluein Glion survegnì en las ultimas 10 minutas.
Sportissimo 17:00


text:
Pell (frutt)
La pell (ciamada anca scorza, gussa o rusca, pellaja) a l'è 'l straa protettiv che gh'è de foeura d'on frutt o d'on vegetal, e che 'l pò vess destaccaa e tiraa via. A segonda del cas, la pell la pò vess anca el 20% del pes del frutt (in del cas di limon, el 40%).
La pò vess doperaa in cusina, per esempi per fà i marmellad, ma anca per olter mester: la pell del pomm granin, per esempi, la vegna fà seccà per poeu drovàlla in de la produzzion de colorant.
In certi cas, compagn de quell de la banana, la pell la te fa capì quanto l'è marud el frutt (in del cas de la banana: verd quand l'è zerba, gialda e poeu maron quand l'è maruda).


text:
Sco il president Samuel Cahannes di, hajan els gia fatg quai avant trais onns cun success. Alura avevan els mussà films ch’Angelina Pfister da Schlans aveva fatg. Quai cun ina camera da super 8, sco l’archivari da la vischnanca da Breil Bistgaun Cathomen di.
Films d'Alfons Maissen
Uss mussian els surtut films d’Alfons Maissen da l’onn 1942. Maissen avevi fatg quels cun gronda passiun, perquai ch’el ha vulì documentar mastergns vegls ch'eran sin svanir e perquai ch’el avevi parents en vischnanca, di Bistgaun Cathomen. Ils films èn per part senza tun, mo i dat in cudeschet cun infurmaziuns sur dals films.


text:
Arno Camenisch — Las flurs dil di
Über dieses Buch
Arno Camenisch raquenta frisch e freh sur dall’amur e tgei che resta, sche l’amur ei sflurida. Il Fred ed il Franz, dus utschals bravamein schrägs, ein frabiziechel ed han buca la lieunga en sac. Nus accumpignein els dus cun lur tics e trics tras differentas scenarias, nua ch’ei han endamen sur dall’amur. Il Fred vegn buca d’emblidar la Maria ed il Franz ei empau in da filibergas. Ei va pils dus muments clav d’ina amur – l’entschatta e la fin.
Cun «Las flurs dil di» presenta Camenisch in cudisch da spoken word, plaid plidau, in grond matg flurs d’expressiuns, e quei cul drive e groove e sound schi tipic da Camenisch.
Bibliographische Angaben
Arno Camenisch
Las flurs dil di
ISBN 978-3-906050-05-8
Gebunden, Schutzumschlag
18,5 x 12 cm, 96 Seiten
Euro 17.- / sFr. 25.-


text:
La finamira dal project è, da promover il sport d’enviern en la Kirghisia. Edda Hergarten ha gia visità ina giada il pajais asiatic che cunfinescha cun la China. Il november da l’onn passà è ella stada ensemen cun trais scolasts da skis da Beiva en la Kirghisia a dar in’emna scola da skis. Il fanadur 2015 ha la scolasta da skis fatg in viadi da 6 emnas cun in camiun a Bishkek en la Kirghisia, nua ch’ella ha purtà skis ed unifurmas veglias da la scola da skis da Beiva.
Grischun Central Scola da skis Beiva promova il sport d’enviern en la Kirghisia
En in’acziun da collecta ha Edda Hergarten da la scola da skis da Beiva rimnà material per far sport d’enviern. Ussa è ella vi dal planisar in viadi cun la rauba en la Kirghisia.


text:
Pervia da la previsiun da l'aura è Turitg sa decidì per in «plan B» ed ha sajettà las rachetas sur il lai sulet sin in'autezza da 100 meters per ch'ils maletgs na svaneschan betg en ils nivels e la tschajera. Uschia han ils radund 150'000 aspectaturs pudì giudair ils fieus artifizials – ed els èn perfin restads sitgs.
Er a Basilea han ins inaugurà l'onn cun fieus artifizials sur il Rain. Avant ch'i è dentant stà dad udir las caneras dals fieus artifizials han ils sains da la citad dentant beneventà l'onn 2018. Quels ch'han festivà al Rain n'èn dentant betg restads sitgs. Ed era a Berna èn millis vegnids sa radunads sin la plazza da Münster per far viva.
Nagins fieus artifizials sin la plazza da Claustra
A Lucerna han plirs millis cristians urà per l'unitad tranter ils cristians e per la benedicziun per la Svizra. Fieus artifizials èn dentant stads scumandads sin la plazza da Claustra – pervia dal privel per ils umans e pervia dals bajetgs istorics.
RR novitads 06:00


text:
Jau prov da ma far pitschna, invisibla, da mo betg crudar si.
La fundaziun Crossroads è in giast regular al WEF. Cun sai ha ella mintg'onn ina simulaziun. Ils ultims onns n'hai jau betg gì la chaschun da far part, quest onn però avain mia collega Fabia Caduff ed jau nizzegià quella.
Nova identitad - pers tut
Avant che la simulaziun cumenza survegn mintga participant ina nova identitad. Jau sun ussa Zaraa Sheroud, hai 36 onns, sun maridada, lavur en ina fabrica e sun sauna.
Sco dunna stoss jau zugliar mes chavels e na poss davent dad uss betg pli discurrer cun umens esters. Sco dunna europeica stoss jau l'emprim m'endisar vi da quest patratg.
Spert vegn cler che nus dunnas vegnin tractadas auter ch'ils umens. Ils schuldads ans tiran ora cun ils egls e sbragian sin nus, sche noss faziel da chau mussa mo in chavel.
Jau na ma sent betg bain. Ed era sche jau sai ch'i è mo ina simulaziun, hai jau respect, na tema da quests schuldads cun lur armas. Jau prov dad ir or da via ad els, dad evitar mintga confruntaziun.
Dunna, fa tut quai ch'el vul
E lura vegn quai, che jau hai bain spetgà, che m'ha tuttina dà da pensar.
Amez la notg stuain nus dunnas vegnir or da las tendas. Ils schuldads piclan ora 4 da nus e van cun ellas en ina stanza. Là vegnan ellas preparadas per ils schuldads - tge ch'ellas han da far è clar.
Era a mai han 2 schuldads glischà cun ina lampa en fatscha e m'han inspectà da chau fin pes. Jau n'hai betg savì nua guardar e lura m'han els era anc fatg dumondas. Ma jau na pos betg discurrer cun els, tge damai far? Jau ma decid da taschair e guardar sin il funs. Suenter ina eternitad cumonda insatgi ch'i hajan avunda dunnas. Jau sun surlevgiada - e survegn subit ina nauscha conscienza.
Reflexs automatics
Durant l'entira simulaziun na ma sent jau betg bain. Jau na sai betg precis co ma depurtar, tge far e tge laschar. E perquai ch'i è fitg hectic e ch'i vegn sbragì senza fin, prov jau da ma far pitschna, invisibla, da mo betg crudar si. Il microfon ch'jau hai en mauns per sa raquintar da la simulaziun na gida qua betg propi.
Ils egls èn perquai savens giu per terra. Jau n'hai betg il curaschi da guardar en ils egls als schuldads. Quai na fatsch jau dentant betg conscient, quai è in reflex che capita automaticamain. E che vegn en il debriefing lura era menziunà da plirs participants.
Jau hai gì l'impressiun dad avair pers tut, mia identitad, mia dignitad, mia autodeterminaziun e jau ma sentiva suletta. Enorm suletta. E surtut: betg segira. In sentiment fitg dischagreabel. E tut quai malgrà ch'jau hai savì, ch'i è mo stà ina simulaziun.


text:
Punct da partenza per il project d'ina nova halla da gimnastica a Landquart era dentant in'iniziativa da las uniuns da sport localas d'avant 3 onns. Quella pretenda ina nova halla da trais parts ed ils basegns da las scolas che han adina dapli uffants.
Il project da la vischnanca ha lura sveglià l'interess da Swissunihockey che vuleva en mintga cas realisar in center da prestaziun en il Grischun. Dapi l'avust è l'engaschi da Swissunihockey tar il project a Landquart fix. Quai porta d'ina vart in avantatg finanzial ma er cundiziuns ch'igl è d'ademplir.
Swissunihockey pretenda:
- pussaivladad da trenar almain 10 fin d'emnas ad onn
- hotels per star sur notg
- plaz per 2500 aspectaturs
- locals da teoria e per deponer material
Vischnanca tschertga investider privat
Ils custs per las pretensiuns da Swissunihockey ed in zic dapli surpiglia l'Uffizi federal per il sport. Per il rest vul la vischnanca chattar in investider privat, sco quai ch'il president communal Sepp Föhn ha ditg envers RTR. La vischnanca vul suenter prender a fit la gronda part da la halla e porscher las localitads a las uniuns per in pretsch modest. I na duaja perquai er betg dar in object da luxus, uschia Föhn vinavant. Anc saja la nova halla a Landquart in project grop ed i dettia anc bler da far.
Suveran decida il 2017
Il project definitiv è previs per la fin 2016. L'entschatta 2017 duai il pievel lura decider schebain i dat ina nova halla da gimnastica cun center da prestaziun naziunal d'unihockey a Landquart u betg.


text:
Léngua vallòna
(nome differente)
Le vallone (walon, / wa.lɔ̃ /, pe vallone ) è na léngua d'oïl parlata n’Bèlg, n’Frangia é, pure s’è quasce schembarz, a la part nord-èšt de gl Štate amerecane de gl Wisconsin[1].
È rechenesciuta comm léngua reggiunale da la Chemunetà frangése de gl Bèlg, addó è la cchiù mbertand de le léngue remanz comm seperficie (70 a 75 % de la Reggione vallona) é comm pepelazione (1.000.000 a 1.300.000 de creštiane che la párlene)[2]. Le vallone se spart n'quatt ròss varietà dialettale é tè pure na forma nermalezzata. Gl parland sié puonn èss chiamate Vallune[3], ma sse tèrmene se riogn prima e tutt a gl abbetand de la Vallònia, se preferisce sèmb e cchiù la paròla vallenòfene[4] (walon-cåzant pe vallone).
Nome[càgna | càgna surgente]
Gl nome walon è scite da le mèdie ulannése Wale (uoje Waal), seccessore de walh addeprate da gl germane pe nzegnà le pepelaziune celtòfene o remanz, sequetate da gl seffiss -on. La teštemenianza scritta cchiù andica, štènn a le fatíe d’Albert Henry, filòleghe remaništa bèlga, suo de la secunna mmetà de gl XV sècule dénd a le Memòrie de Jean, sire de Haynin et de Louvignies, addó descrive le pepelaziune remanz de gl Paise Bass berghegnune. La štésa semándeca se reduce angora ne ccone e cchiù a gl tiémb de la Repúbbleca é de gl Prime Mbère frangése, gl Rrégn Unite de gl Paise Bass é l’endepennènza bèlga affin’a nzegnà ébbí gl Bèlg de léngua remanza. Le recérch n’dialetteleggía de gl XIX sècule rréscene, ne ccone a la vòta, a capì le deffrènz tra gl varie dialètt bèlghe-remanz, é reštrégnene dénd a gl camb lenguíšteche la paròla vallone a la léngua vallona stricto sensu.
Štòria[càgna | càgna surgente]
Parlà de ne períede de násceta pe le vallone nen è sémblece; da ne štritt pund de veduta lenguíšteche, Louis Remacle è fatt vedé ca ne muare cagnamiénd che cunzederame uoje comm típece de le vallone suo scite tra gl siécule VIII é XIII. Le vallone «éva defferenziate buone buone é pe sèmb già da gl 1200 oppuramènd già da gl prengipie de gl XIII sècule».[5]
Comungue, le tèštera "lenguíšteche" de l’èpeca nen mendòvane le vallone, mindr mendòvane già le peccard é le lerenése énd a gl štéss camb lenguíšteche d'oïl. A gl Quatteciénd, gl scretture de la reggione chiámane la léngua séa roman quann la vuonn rechenosc da l’ate léngue. A gl prengipie de gl XVI sècule, trevame la prima teštemenianza de la paròla "vallone" a gl valore lenguíšteche d’uoje: a gl 1510 o a gl 1511 Jean Lemaire de Belges preduce la tranzezione tra rommand (vale a dice romanza) é vualon.
Gl tèrmene "vallone" piglia accuscì ne valore cchiù vecine a quigl e mo: la léngua reggenale de la part remanza de gl Paise Bass é de la reggione de Liégg. L'èpeca addó se stabbelisc gl deminie de la Bergògna unefecatrice dénd a la reggione vallona è ne memènd assá mbertand de la štòria de le vallone. La násceta mbalése de na cèrta idendetà vallone a gl cundrarie de le reggiune thioises (fiammingh) de gl Paise Bass cunzacra la paròla "Vallune" pe nzegnà le pepelaziune frangòfene. Le štéss, ne ccone cchiù tard, la léngua reggenale de sse lúteme è senduta cchiù chiaramènd comm devèrza da le frangése cendrale é da l’ate léngue d'oïl che štave tòrn tòrn, allescì se lassa gl tèrmene pòche precise de "remanz" a favore de la paròla "vallone", che tè ne spannemiénd lenguíšteche rengheppate a gl valore ètneche é pelíteche. A sse períede addó le frangése fenisc de se scagnà a le latine pe tutt le fenziune (Urdenanza de Villers-Cotterêts, 1539), addevènda léngua de decazione é è la raggione de na petènd pelíteca de nermalezzazione (La Pléiade): dénd a na setuazione addó cámbane anziéma du léngue de la štéssa famiglia, l'una pò èss sule condr a l'ata.
Annetaziune[càgna | càgna surgente]
- ↑ Université du Wisconsin : cullezzione de cart ngim’a l’emmegrazione vallona a gl Wisconsin, reggeštraziune de teštemenianz parlate pe nghlése é vallone, 1976 (EN) University of Wisconsin Digital Collection : Belgian-American Research Collection
- ↑ Evaluer la vitalité : variétés d'oil et autres langues; Jean-Michel Eloy; actes du Colloque international, « Evaluer la vitalité des variétés régionales du domaine d'oïl »; Amiens; Centre d'études picardes; 29-30 neviémbr 1996
- ↑ « L'acception linguistique […] respectivement belge et dialectologique » Albert Henry, Histoire des mots Wallon et Wallonie, Štetute Jules Destrée, Coll. « Notre histoire », Mont-sur-Marchienne, 1990, 3a ed. (1ma ed. 1965), págg. 59.
- ↑ UCL /FLTR - Programme d'études : ROM2471
- ↑ Louis Remacle, Prebblèma de le vallone andiche, Les Belles Lettres, Bebblietèca de la Facultà de Felesefía é Lèttr de l'Uneverzetà de Liégg, Fascícule CIX, Parigg, 1948, p. 93.


text:
Novitês
25.02.2007 Presentaziun dl CD “Aria de munt” dla familia Schuen da La Val cun Hubert von GoisernEn domënia ai 25 de forà dales 6 da sëra gnaral presenté tl Museum Ladin Ćiastel de Tor a San Martin de Tor en CD nü cun musiga y ćianties dla familia Schuen da La Val.
La famila Schuen é dagnora stada liada ala musiga. Paul y Hilda ti à insigné ai mituns da pici insö da suné y ćiantè adüm y da purtè inant l’valur dla musiga de nüsc paisc. L’grup musical è conesciü sura i cunfins de Südtirol fora y à tut pert a deplü trasmisciuns dla televijiun y dl radio. L’CD contëgn valgünes ćianties preferides dla familia y prô da dè en contribut pur mantegnì, purtè inant y arichì nosta musiga popolara. Complessivamënter contëgn l’CD 17 ćianties, danter chëstes feter dötes por ladin.
Pur la realisaziun dl CD dal titul “Aria de munt” à Paul Schuen suné i orghi da man, süa fomena Hilda la chitara, les mitans Marlene y Elisabeth la vidura y sö möt André l’cello.
En ocajiun dla presentaziun de chësc CD, gnaral tl Museum Ladin Ćiastel de Tor a San Martin l conesciü musizist y ćiantautur dl Austria Hubert Von Goisern, cumpagn dla familia Schuen.
L’Museum Ladin inviëia döc canć a gnì en domënia 25 de forà dales 18.00 ala presentaziun dl CD. Por l’ucajiun pon vijité ezezionalmënter en domënia domesdé dales 14.00 – 18.00 sides la mostra de Albert Mellauner che l’Museum Ladin.


text:
La svieuta saja creschida globalmain per 1,9% sin 2,9 milliardas francs. En Svizra saja quella però ida enavos. Quai communitgescha il pli grond concern da telecommunicaziun svizzer. Tuttina ha la Swisscom, che tutga per gronda part al stadi, fatg ina meglra figura che quai ch'ils analists quintavan.
Conturn difficil
Tenor il schef da la Swisscom, Urs Schaeppi, è la situaziun da la branscha difficila. Il basegn d'investiziun saja aut. En il medem mument sa reduceschan ils pretschs e la concurrenza vegnia adina pli gronda.
Reducziun da 77 plazzas aifer 3 mais
Il dumber da persunal en Svizra è sa reducì en ils emprims trais mais per 77 plazzas a temp cumplain sin 17'611 plazzas. La mesadad da la reducziun da plazzas prevesida da 700 fin la fin da l'onn duai capitar via fluctuaziun natirala.
RR novitads 09:00


text:
Ciciarada:Bèrghem
ol vardà che bèl l'éra pròpe regalàt! Prima de turnàga a mèteghèl gh'è de lauràga sö e tat. --Aldedogn 22:33, 5 Agu 2011 (UTC)
- Gh'era staa miss a la fin del 2007 (al temp de quella che mì ciami La Rivoluzion) perchè rispett a tanti alter paginn l'era ona specie de chef d'œuvre. L'era on moeud de marcà i paginn che gh'aveven minga de vess tolt via. --Eldomm 10:22, 6 Agu 2011 (UTC)
- beh, adès però, pasàda la rivolisiù e la contrarivolusiù, per mé l'è mèi tiràl vià, dezà che 'l nòst lièl l'è cresìt e mia de póch e m' s'è bù de fà di laùr ü tòch piö bèi. Se te se regórdet di óter template varda che bèl regalàcc compàgn de chèl de la pàgina Bèrghem, fàmel saì perchè mé dìghe che l'è ùra de tirài vià e magàre mèten ü 'n de la tò pàgina sciòr di anèi. te salüde --Aldedogn 16:08, 6 Agu 2011 (UTC)
gh'ó idèa che per mèt a pòst, come dìghe mé, chèsta pagìna gh'avró de fà piö fadìga che chèla che ó facc a sistemà 750 interuichi!!!!!!--Aldedogn 00:11, 10 Feb 2012 (CET)
...e gh'è gnà öna sömeànsa sö i müre ènete!
--Aldedogn 18:07, 10 Feb 2012 (CET)
- guarda chi: http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Search&redirs=1&profile=images&search=bergamo&limit=500&offset=0 --Grifter72 18:57, 10 Feb 2012 (CET)
Domanda: ma berg e heim hinn paroll celtigh oltra che todesch? E voeuren dì proppi l'istessa robba? --Eldomm 20:29, 10 Feb 2012 (CET)
Germanegh: Berg = munt Hem = cà, patria Pö suu no se 'n celtegh berg, hem, berghem vören dì un quejcoss... Mi me par de no. Ciau, --Mondschein 20:50, 10 Feb 2012 (CET)
alùra, sö bèrgh-héim gh'è töta öna leteradüra lónga ü chilòmetro. Gh'è chi che dì dìs che bèrghem l'è mia cenòmane, ma insubirca e sö chèsto i dis che alùra bergh heim l'indarès mia bé ach se insubrich e cenòmani i éra töi dù celtìch, gh'è pò chi che dis che in töte i manére i Cenòmani i è riàcc de chèste bànde e i avrès fondàt amò tùrna la sità con ü nöf nòm e che i Cenòmani i sarès istàcc celtich, ma de lègnua e cültüra mia luntàna da i germàni. Gh'è pò ach chèi che i dis che l'è germànich e che bergheim l'è de època medievàla e mia prima, crède de època gòtica - longobàrda o zó de lé, ma mé me par istrano che i öltem riàcc i sies stài bù de cambià ol nòm de la sità, se m'pènsa che de sólet i lèngue i pàsa, ma i nòm i rèsta e 'n bànda a Bèrghem gh'è Brèsa che la é de sigür dal cèltich brich latinizàt in brixia, stèsa raìs de brixen - bressanone e amò al dé de 'ncö se dìs 'ndà 'n di bréch che 'l gh'à la stèsa raìs.
Chèsta però l'è pò a lé adóma ön ipòtezi (spere se sìes capìt da chèl che ó scricc in de la pàgina) e piö in generàl mé però me rèsta sèmper ol döbe: cóme se fà a dì se öna paròla l'è celtìch, dezà che rèsta póch o negót de la scritüta di cèlti?
--Aldedogn 23:49, 10 Feb 2012 (CET)
Ma... Mi huu semper sentüü ch' i celtegh, de lengua e cultüra, eren püssee vesin ai ruman che ai popuj germanegh, però de segür chi gh'em propi negot... Curdiaj salüd, --Mondschein 00:02, 11 Feb 2012 (CET)
ó rilezìt ol lìber e 'l pàrla de "etimologia celto-germanica": só mia se dì de piö... só decórde con té che de sigür gh'è pròpe negót... Sènsa desmentegà che i gh'éra ach i orobi, che in di scricc latini i è mai ciamàcc orobi, ma adoma Oromobi che o gnamò capìt se i éra, cèltich o mia cèltich, precèltich o cóza...
--Aldedogn 00:18, 11 Feb 2012 (CET)
Ber l'è fòrse pròpe cèltich[mudìfica 'l sorgènt]
Ol Tirabósch in del 1867 in del sò vocabolàre 'l dis de rifàs al lìber del Bullet Mémoires sur la langue celtique. Pò 'l dis che la paròla ber la sarès cèltich e 'l pórta chèsto ezèmpe:
Nella valle Seriana ad una massa grande piramidale di paglia o di fieno si dice Bérla, la quale voce trova radice nel Ber celtico, che vale elevazione, montagna.
pò só pò mia, se l'è ìra e se l'è giöst...
cèrto che chèl che l'è sigür l'è che ché m' s'è dré a fà cültüra, ma mia de schèrs!!!! e l'è cültüra 'n lumbàrt! --Aldedogn 12:53, 11 Feb 2012 (CET)
Troàt! http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k123460s http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1234615
adès ghe sarès de èt se m' s'è bù de capìga dét ergót!!!! e i è 2.000 pàgine!!!!!
--Aldedogn 12:55, 11 Feb 2012 (CET)
In del Saggio di vocabolario della Gallia Cisalpina e celtico del 1856 del Pietro Monti (quell del dizionari comasch) hoo trovaa:
- Bar: nome proprio di monte presso Lecco, detto Monbàr. Cal. Barr, sommità.
- Berbén: Berbenno; nome proprio di paese in Val Tellina situato sul poggio di un monte. Corn. Ver, sopra; Ben, monte. - Bullet cita un luogo di Savoja, posto in monte, detto Barbera (Barberaz), e spiega Sopramonte.
(rispettivament, pag. 8 e pag. 12: [1]).
'Sto Bullet chì a l'è quell che l'ha citaa anca l'Aldedogn.
Inoltra, in galles se dis bryn per dì "coll", menter in scozzes "montagna" se dis beinn (inglesizzaa in ben).
Donca podom dì che "berg" (o "ber") el voeur dì mont, o quaicoss de compagn. Eh, sì, semm proppi dree a fà de la cultura! --Eldomm 15:00, 11 Feb 2012 (CET)
In Scozzes, scima se dis bràigh o bàrr ([2]). --Eldomm 15:30, 11 Feb 2012 (CET)
Amò sö l'etimulugìa[mudìfica 'l sorgènt]
Dìga 'na lizìda a chèsto docümènt. I è sich pàgine ma val pròpe la péna de pirdìga dré 'n àtimo perchè l'è 'na ricérca fàda bé. Se tràta pò a chèsta de 'n ipòtezi ma almeno l'è fàda co spìrit scentìfich genüì. La mèt en relasiù la raìs 'bric' del nòm BRIXIA con la raìs 'berc'/'berg' de Bèrghem e apò a co BRIGANTIA (Briànsa) e Briga e divèrsi óter topònim. Bùna letüra.
--Ninonino 10:55, 13 Feb 2012 (CET)
bergam[mudìfica 'l sorgènt]
cèrto che se 'n del 333 i dovràa zamò 'l nòm bergam, me é de pensà che ol nòm uriginare 'l pödìa pròpe ès bergam - berghem e che 'l bergomum latì l'éra dovràt adóma da i sscritùr, ma mia da la zét de bèrghem. --Aldedogn 00:22, 15 Feb 2012 (CET)
- Mi me par che 'l sia propi prubabel che la gent l'habia semper dii Berghem e minga Bergomum. Ciau, --Mondschein 01:17, 15 Feb 2012 (CET)
Errata corrige[mudìfica 'l sorgènt]
In del itinerari burdigalensis l'è mia bergam ma bergamum, ó sbagliàt a lès! --Aldedogn 00:00, 20 Feb 2012 (CET)


text:
Quai ch'è confermà
- In camiun charra cun 80 km/h tras la fulla da millis da persunas ch'èn sa radunandas sin la Promenade des Anglais a Nizza in occasiun dal fieu artifizial per la festa naziunala franzosa.
- Almain 84 persunas vegnan mazzadas, 18 èn en stadi dad «urgenza absoluta», ina tschinquantina è blessada levamain.
- L'attentader è vegnì sajettà da la pulizia. I sa tracta dad in um franzos (31) cun ragischs tunesianas. Colliaziuns cun organisaziuns da terror islamisticas n'èn actualmain vegnì enconuschentas naginas.
- Il president franzos François Hollande discurra dad «in'attatga cun caracter terroristic». La regenza franzosa ha prolungà il stadi d'urgenza per trais ulteriurs mais.
- ll Departament federal d'affars exteriurs conferma la mort dad ina Svizzra, sclerescha dentant inavant.
Tenor las infurmaziuns actualas ha il ministeri franzos da l'intern confermà entant che 84 persunas èn vegnidas mazzadas. 18 persunas blessadas èn en stadi dad «urgenza absoluta» ed ina tschinquantina saja levamaing blessada.
Il camiun alv na martgà era s'avischinà a la fulla sin la renumada Promenade des Anglais a Nizza, ha alura accelerà a moda marcanta ed è charrà viaden en la fulla da persunas ch'aveva observà il fieu artifizial da la festa naziunala franzosa dals 14 da fanadur. Il camiun saja charrà sin ina distanza da dus kilometers atras la fulla.
Sajettadas – dal manischunz da camiun e da la polizia
La polizia da Nizza conferma che quai haja dà sajettadas tranter la polizia ed il manischunz dal camiun. Il manischunz dal camiun saja vegnì sajettà giu. La polizia haja entant chattà documents en il camiun, rapporta l'agentura da novitads franzosa AFP sa referind sin la polizia. I sa tractia dals document d'in um franco-tunesian da 31 onns.
Questa bun'ura discurra il president franzos François Hollande dad «in'attatga cun caracter terroristic». Per oz avantmezdi ha Hollande clamà ils ministers responsabels ad ina sesida per la segirezza e la defensiun. Il minister da l'interiur Bernard Cazeneuve saja al lieu a Nizza. Hollande vegn spetgà en il curs dal di.
L'attatga a Nizza è capitada otg mais suenter l'attatga a Paris dals 13 da november 2015. Durant las attatgas en tschintg differents lieus a Paris eran vegnidas mazzadas 130 persunas.
Mo uras avant l'attatga, a chaschun da ses pled per la festa naziunala, aveva il president franzos François Holland annullà il stadi d'urgenza che valeva en Frantscha dapi las attatgas dal november da l'onn passà. Uss è il stadi d'urgenza vegnì prolungà per trais mais.
Il Departament federal d'affars exteriurs sclerescha actualmain sch'era Svizras u Svizzers èn vegnids per la vita a Nizza.
Il numer da telefon d'urgenza franzosa per persunas da l'exteriur:
0033 1 43 17 56 46


text:
Vescuàt
Vescuàt (nòm uficiàl en Italià: Vescovato) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Cremùna. El 3 918 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), con de 'na superfìce de 17,4 km² e 'na densità de popolasiù de 225 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Sigugnòl, Gadesch, Gruntart, Malagnin, Pescaròl, Pief San Giacum e Suspir.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Vescuàt l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Karl Friedrich May
- Sonda, 25.2.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 25.2.2017, 8:40, RTR
Oz pudess il scrivent tudestg Karl May festivar ses 175avel anniversari. Propi enconuschent è May vegnì entras l'istorgia da Winnetou.
Karl May è naschì il 1842 ad Ernstthal en il Sachsen. Gia durant la scolaziun – ed era pli tard en il seminari da scolasts a Waldenburg – è May adina puspè crudà si entras acts criminals. El ha schizunt stuì finir la scolaziun da scolast en in auter seminari. Pliras giadas è Karl May era stà en praschun.
Cun bun 30 onns ha May cumenzà a dar scola e publitgar texts. Suenter ses engaschis sco redactur tar differents magazins e gasettas en Germania ha May survegnì il 1891 la schanza da publitgar intginas da sias istorgias. Sia istorgia la pli enconuschenta è quella da Winnetou. Ils raquints da l'indian e ses ami Old Shatterhand en il Wild West èn enconuschents sin l'entir mund.


text:
Nova scola superiura d'economia per il Grischun
- Mardi, 25.2.2014, 14:01
Davent da questa stad datti ina nova scola superiura d'economia a Cuira. Quella è vegnida fundada l'emna passada da Marcel Brändli, Martin Bundi, Petra Margadant e Ruedi Patt. Mardi han els preschentà la scola a las medias.
Tge è auter ch'en autras scolas? La nova scola porscha perfecziunaments e scolaziuns sin il champ da l'economia. La finamira saja da cumplettar la spierta ch'i dettia gia a Cuira, ha Marcel Brändli declerà envers il Radio Rumantsch. En differenza tar la ibW u era la HTW saja quai uschia ch'ils students da la nova scola possian metter ensemen sez lur studis. Els pon damai decider sez tgenins moduls ch'els vulan visitar. Finamiras ambiziusas Las emprimas scolaziuns cumenzan quest avust. Gia en in onn vulessan ils fundaturs lura avair 80 students. Quels dovran els numnadamain era per scriver ina nulla naira e per pudair sviluppar enavant la scola. Ina part dals docents hajan els gia pudì recrutar. Quels vegnian surtut or da la pratica e fetschian la lavur da docent daspera, uschia Marcel Brändli. Tranter 60 e 70% da la spierta pon ils 4 fundaturs da la scola en pli occupar sez cun lur experientscha sco docents. (rtr/mü)