text:
Roberta Vinci
La Roberta Vinci (Tàrant, 18 ad Favràr dal 1983, a s lèś [roˈbɛrta ˈvintʃi] in Itagliàn) l'è na tenìsta pugléśa prufesiunìsta da 'l 1999.
L'è élta 163 cm e la péśa 60 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs cun na maṅ sōla, da spés tajâ, un quèl dimóndi difìcil da védar in dal tènis dal fémni mudéran. L'è anc bòna ad śugàr i cōlp davśèṅ a la réda. L'è alenàda par Francesco Cinà e la stà a Palèrum in dua la fà anc gl'alenamènt.
Cun l'Itâglia l'à vins par tri vòlti la Fed Cup, na vòlta cun al Bélgi e par dū vòlti cun i Stat Unî.
Al 10 ad Luj dal 2013 l'è rivàda a èsar la nùm'r ùndas dal mónd in singulàr, mént'r in dópi, insém a la Sara Errani, l'è stada la nùmar òṅ da 'l déś ad Setémbar dal 2012. In dla sò caréra l'à mis in bisàca nóṿ tìtui WTA in singulàr, pardénd par sinc vòlti in finàl, una anc a gl'US Open dal 2015 cun la Flavia Pennetta. In bisàca la gh'à anc nóṿ tìtui ITF.
La Vinci l'à tacâ a śugàr a tènis quànd la gh'iva siē an ma l'è anc bòna ad śugàr bèṅ a balòṅ.
Caréra
La tarantìna, dòp avér mancâ la qualificasiòṅ a 'l turnèo WTA ad Róma, la vins in d'l Agóst dal 1999 al tìtul ITF ad Cùneo e in Setémbar qvél ad Lécce. In dal Luj dal 2000 la fà suo al turnèo in s'l èrba ad Felixstowe (Régn Unî), ITF da vintsìnc-mila dòlar. In dal 2001 la sa spòsta in Vietnam par śugàr un ITF e la riva incóra in finàl ma 'sta vòlta la la pèrd cun la cinéśa Na Li par 4-6 5-7. In Luj l'ardópia al tìtul a Felixstowe. In Agóst la n pasa briśa 'l qualificasiòṅ a Turònt (6-3 2-6 0-6 da la rusa Anastasija Myskina) tut al cuntràri a gl'US Open in dua però pò la céd a 'l prim tùran a la śluvàca Martina Suchá. In Setémbar la pòrta a cà la sò prima partìda in un turnèo WTA a Bali (2-6 6-1 6-0 a l'austragliàna Annabel Ellwood) e la sèra 'l an a la puśisiòṅ 172 dal mónd.
La vèra al 2002 mancànd al qualificasiòṅ in di prim quàtar turnèo WTA śugâ. A Doha la i pasa par pò cédar subìt a la Tathiana Garbin par 3-6 6-4 5-7. In Avrìl la bat la Sofia Arvidsson in dal sò prim incóntar ad Fed Cup. In Śugn la riva in semifinàl a Taškent in dua la pèrd 6-7 6-7 cun la Tat'jana Puček.
In dal Śnar dal 2003 la śōga in Sardéggna 'l ITF 'd Urtiśèi da sinquànta-mila dòlar. Lè l'è bòna ad bàtar la Flavia Pennetta 2-6 7-6 6-3 ma minga la Mara Santangelo ch'la la manda a cà a 'l tèrs tùran par 6-2 6-1. In Śugn la pasa 'l qualificasiòṅ a Birmingham e 'l prim tùran cun l'Alicia Molik par 6-2 3-6 6-3 prima ad far al valìś cun la Tamarine Tanasugarn. La fà secónd tùran anc a Palèrum, cun na partìda vinsa cun l'Iveta Benešová e una pardùda cun la Katarina Srebotnik. La stmana dòp la fà na figùra da ciòld in d'l ITF ad Mòdna da sinquànta-mila dòlar andànd fóra subìt. In Utóbar invéci la n śbàlia gnanc un cōlp in d'l ITF ad Latìna e la fà arbasàr la crésta anc a la Galina Voskoboeva in finàl par 6-3 6-4. La pugléśa la sprava ad vìnsar anc la finàl ad Poitiers ma la Karolina Šprem la gh mét i spróc in mèś a 'l ródi purtànd la partìda da la sò banda par 6-4 7-5.
L'inìsi dal 2004 l'è deludènt asè, sōl a Bùdapest la pasa 'l prim tùran ma pò la pèrd par 2-6 6-1 6-7 da la Jelena Janković. In Maǵ la pasa 'l qualificasiòṅ a 'l Roland Garros par pò cédar in dū sét a l'Elena Bovina. A Birmingham la riva in di utàṿ dand la paga a la Marija Kirilenko e a la Nathalie Dechy ma pò la n gh la cava minga a bàtar la nùmar 319 dal mónd, l'Anne Kremer. In Itâglia la tōś part a 'l WTA ad Palèrum (secónd tùran cun l'Anabel Medina Garrigues) e a 'l ITF ad Mòdna (quàrt cun la Kirsten Flipkens). In Istâ la sa spòsta in di Stat Unî par śugàr al qualificasiòṅ di US Open e la gh la cava a pasàr-i ma pò la và a cà subìt p'r òpra dla Patty Schnyder. La sèra 'l an pardénd subìt in d'l ITF ad Poitiers da la Nastas'sja Jakimava e acsè la rèsta a 'l 115śum pòst dla clasìfica WTA.
Al prim turnèo ch'la śōga in dal 2005 'l è qvél ad Tokyo. Lè l'è bòna ad bàtar l'Ai Sugiyama par 2-6 6-3 6-2 ma pò la vèṅ sćiancàda 0-6 2-6 da cl'atra giapunéśa, la Shinobu Asagoe. A Doha la và fóra subìt in tri sét par maṅ dla Conchita Martínez. Dòp avér mis in bisàca 'n àtar tìtul ITF in Frància a Dinan, la rénd ciàr ch'la fà pròpria fadìga a digerìr la Bovina parchè la gh pèrd incóra in dal secónd tùran dal turnèo ad Róma par 5-7 2-6. A gh và méj a Eastbourne cun di atri rusi, al fòrti Vera Zvonarëva e Anastasija Myskina, che lē la bat in dū sét par rivàr in semifinàl e pèrdar pò p'r un pēl cun la Vera Duševina par 6-2 6-7 3-6. A Wimbledon la céd a 'l tèrs tùran a la Kim Clijsters mént'r a Palèrum la s férma in di quàrt cun la Flavia Pennetta par 1-6 6-4 6-7. A la fiṅ 'd Agóst la pèrd subìt a gl'US Open cun la nùmar tri dal mónd, la francéśa Amélie Mauresmo. In Setémbar la riva in di quàrt a Pòrtrōś (5-7 6-7 da la Klára Zakopalová) e in Lussembûrgh (7-5 3-6 4-6 da la Dinara Safina). A Śurîg la pasa 'l qualificasiòṅ par pò cédar a la Francesca Schiavone 7-5 2-6 1-6. La pugléśa la finìs 'l an a la puśisiòṅ quarànt'òṅ.
I prim dū turnèo austragliàṅ dal 2006 a Gold Coast e a Canberra i vànan mâl, cun la pugléśa ch'la pèrd subìt cun la Na Li 4-6 0-6 e a 'l secónd tùran cun la giapunéśa Aiko Nakamura 5-7 0-6. A gl'Australian Open la dà prima un daśpiaśēr a cal grintèṅ dla Marion Bartoli, paràda via cun al puntéǵ ad 6-4 3-6 6-3, e pò la vèṅ sćiancàda par 1-6 2-6 da la Kim Clijsters, nùmar dū dal mónd. Dòp un prim tùran a Antwerp (3-6 3-6 da l'Ana Ivanović), la tōś part in Favràr a 'l turnèo dal Qatar. A Doha la bat subìt la tèsta ad série nùmar sèt dal tablòṅ, l'Elena Lichovceva, ma pò la gh'à da cédar a 'l tèrs tùran a l'Amélie Mauresmo par 4-6 0-6. Da Mars a Śugn la vins sōl 'n incóntar, la gh'à da spétar Palèrum par turnàr a śugàr bèṅ dabòṅ. In Sicìglia la bat una a drē a cl'atra la Kaia Kanepi par 7-5 6-4, la Klára Zakopalová par 6-2 7-6 e l'Aravane Rezaï par 6-3 5-7 6-1 ma pò la fà 'l valìś cun la carta salvàdga Tathiana Garbin par 2-6 2-6. In Lussembûrgh la cata n'atra itagliàna, la Francesca Schiavone, ch'la la manda a cà a 'l secónd tùran. Dòp tri ITF andâ mâl, la in śōga 'n àtar a Milàṅ a la fiṅ 'd Nuvémbar. Dòp avér fat al pēl e al còntarpēl a la Giulia Gatto-Monticone (6-0 6-0 al puntéǵ), la pugléśa la dà 'n daśpiaśēr anc a la Tathiana Garbin in semifinàl baténd-la 6-1 3-6 6-4 e pò la vins al tìtul avénd-ag la méj par 6-2 6-4 cóntar la giurgiàna Margalita Chakhnashvili. Anc cun cal turnèo chè in bisàca, la Vinci la và fóra listés da 'l primi sènt dal mónd.
'L inìsi dal 2007 par lē l'è pèś d'l an prima, cun tri prim tùran ad fila in Austràglia, cun la Vinci ch'la cróda śò a 'l 119śum pòst dal ranking. Pasànd p'r al qualificasiòṅ la pugléśa la riva in di quàrt a Tokyo (1-6 2-6 da l'Elena Dement'eva) e pò la vins al turnèo ad Bugutà amprufitànd-as dal bandòṅ in dal tèrs sét dla Tathiana Garbin quànd l'éra avànti 3-0. Invéci ad tōr al cuć par spinś'r-as più in élt, la Roberta la s indurménsa incóra in Primavéra quànd la mét in fila, da Indian Wells a Birmingham, siē scunfìti ad fila. A 'S-Hertogenbosch finalmènt la s fà 'n bcòṅ sōl dla Bovina (6-0 6-4) ma pò la céd a l'Al'ona Bondarenko par 6-7 3-6. Fra Wimbledon, Palèrum, Bad Gastein, Turònt, Forest Hills e US Open la Vinci la vins sōl dū incóntar pardénd-an siē, cun la Patty Schnyder, la Karin Knapp, l'Anna-Lena Grönefeld, la Svetlana Kuznecova, la Meilen Tu e la Marija Šarapova. La pugléśa la śgranfgna listés al 63śum pòst.
In dal primi déś stmani dal 2008 la śōga sōl un turnèo, al Gran Slam ad Melborne, e la gh pèrd subìt da la Virginia Ruano Pascual par 4-6 4-6. Cun i punt giapunéś e culumbiàṅ d'l an prima ch'i gh faṅ ciào, par la pugléśa i s vèr'n i us d'l Infèran dal sircùit ITF parchè in cal méntar l'éra śliciàda śò a 'l 218śum pòst. La prima śugadōra ch'la cata a Latìna l'è la canària Carla Suárez Navarro ch'la gh dà śò 'l péni par 6-3 6-1. Anc chi àtar ITF i vànan mâl asè, a part qvél ad Sant Malò in dua la bat l'Urszula Radwańska par pò cédar in di quàrt a la Renata Voráčová par 3-6 6-7. In Avrìl la và a śugàr al WTA ad Praga in dua la riva in di quàrt baténd 6-2 6-0 la carta salvàdga Kristýna Plíšková e 6-4 6-4 la Jill Craybas prima ad lasàr strada a la Vera Zvonarëva par 1-6 2-6. In tut al manéri, cun i ssanta punt mis in dal bisachèṅ, la Vinci la s tira sù ad trénta puśisiòṅ. A Róma i gh daṅ na carta salvàdga e lē la fà secónd tùran dand la paga a la Kaia Kanepi 6-4 4-6 6-0 ma finénd pò scunfìta da l'Agnieszka Radwańska in tri sét. Anc a Palèrum i gh dànan na carta salvàdga ma la pardénta furtunàda Anastasija Pavljučenkova la gh dà al bèṅsarvî 7-5 6-3. La pugléśa la và a catàr cunfòrt e punt (182) in di US Open parchè prima la pasa 'l qualificasiòṅ e pò la dà la paga a la francéśa Stéphanie Cohen-Aloro 6-1 6-4 prima ad chinàr al cupét cun la Dinara Safina par 4-6 3-6. In Setémbar la fà suo 'l ITF in sal dûr ad Shrewsbury e acsè la tórna in dal primi sènt dal mónd, finénd pò 'l an da nùmar utànta-tri.
In dal 2009 la vins al qualificasiòṅ a Brisbane e pò la fà secónd tùran faghénd sudàr l'Ana Ivanović ch'la la spunta 6-7 7-5 6-1. A gl'Australian Open la fà incóra na vòlta na figùra da ciòld cun la Carla Suárez Navarro andànd fóra in dal prim incóntar. In Mèsic la śōga a Acapûlc e a Monterrey faghénd sèmpar secónd tùran, stés quèl anc in sal cimènt 'd Indian Wells in dua la bat l'Ayumi Morita e la pèrd da la Sybille Bammer. La Vinci la śōga bèṅ in Avrìl in Spaggna faghénd i quàrt a Marbella (6-3 3-6 6-7 da la nùmar quàtar dal mónd, la Jelena Janković) e vinsénd al tìtul a Barcelóna baténd in dal sò parcōrs la Pauline Parmentier 6-4 7-6, la Flavia Pennetta 6-1 6-2, la Nastas'sja Jakimava 6-3 6-3, la Francesca Schiavone 0-6 7-6 6-4 e la Marija Kirilenko 6-0 6-4. A Fès però la Polona Hercog la gh fà 'l śgambét a 'l secónd tùran dòp avér-ag pardû par dū vòlti in dal 2008. In Maǵ la và fóra subìt a Róma da la Kateryna Bondarenko faghénd védar ch'la patìs dimóndi śugàr in dal turnèo ad cà. Da nùmar sinquànta-sinc dal mónd la śōga 'l qualificasiòṅ a Madrid pasànd-i ma pò la céd a 'l secónd tùran a la Vera Duševina par 6-4 1-6 4-6. A 'l Roland Garros la pésca subìt la Viktoryja Azaranka e la n gh'à mia scamp (6-4 6-2 al puntéǵ par la bielurùsa, nùmar nóṿ dal mónd). In s'l èrba la pòrta a cà i utàṿ a Birmingham (1-6 4-6 da la Yanina Wickmayer) e 'n tèrs tùran a Wimbledon (3-6 4-6 da la Serena Williams). A Palèrum, Pòrtrōś, Cincinnati e Turònt la riva a 'l secónd tùran, pèś a New Haven e a gl'US Open in dua la sparìs subìt, anc se cun di pès grôs cuma l'Agnieszka Radwańska e la Jelena Janković. A 'ndàr a la fiṅ d'l an la bat sōl la Flavia Pennetta (nùmar déś dal mónd) a Tokyo e la Kateryna Bondarenko in Lussembûrgh, srand la stagiòṅ a la puśisiòṅ ssanta-quàtar.
In dal 2010 la vèra 'l an śugànd a Brisbane. A 'l prim tùran la gh'à la méj su la Sara Errani par 6-4 2-6 6-2 ma pò la và a gambi a l'élta cun l'Anastasija Pavljučenkova par 6-1 4-6 1-6. La sa spòsta pò a Melbourne ma per lē gl'Austalian Open i finìsan a 'l tèrs tùran cun la Marija Kirilenko. In di Stat Unî (Indian Wells e Miami) la mét in fila incóra dū tèrs tùran, vgnénd batùda par la Yanina Wickmayer e la Venus Williams. La taca la stagiòṅ in sla tèra batùda in Spaggna dimóndi mâl a Marbella (prim tùran cun la Carla Suárez Navarro ch'la la bat 6-4 6-0) ma pò a Barcelóna l'è bòna ad rivàr in finàl (1-6 1-6 da la Francesca Schiavone). In sal rós la n diś pò piò la sua, catànd sù sōl di prim e secónd tùran. A 'S-Hertogenbosch e a Wimbledon la bat la Barbora Záhlavová-Strýcová e la Sybille Bammer pardénd invéci cun la Justine Henin e l'Anastasija Pavljučenkova. La taca la stagiòṅ in sal dûr a Cincinnati in dua la và fóra subìt cun la Dinara Safina e pò la pasa sōl un tùran a Montreal, batùda par 6-4 6-3 da la Bethanie Mattek-Sands. A New Haven la n pasa minga 'l qualificasiòṅ cun l'Elena Vesnina mént'r in di US Open la cata subìt la Venus Williams ch'la la spasa via par 6-4 6-1. In Setémbar la riva in di utàṿ a Tokyo (4-6 0-6 da la nùmar quàtar dal mónd, la Vera Zvonarëva). A Pechîn la manda a cà la Svetlana Kuznecova par 6-3 2-6 6-3 ma a 'l secónd tùran la fà 'l valìś cun la Vera Duševina. La finìs 'l an bèṅ, cun na semifinàl a Linz (3-6 5-7 da l'Ana Ivanović dòp avér batû in di quàrt la Sara Errani 5-7 6-3 6-4) e al tìtul dal turnèo dal Lussembûrg in dua la mét in riga la Sofia Arvidsson 6-4 7-6, la Barbora Záhlavová-Strýcová 7-6 4-6 7-6, la Kirsten Flipkens 7-6 6-1, l'Anne Keothavong 6-4 6-2 e la Julia Görges 6-3 6-4.
La Roberta la partìs in dal 2011 vinsénd cun la Christina McHale a Brisbane ma a 'l secónd tùran la s férma in dū sét cun la Dominika Cibulková. A Hobart la riva in di quàrt, mâl invéci a Melbourne in dua la và fóra subìt a òpra dla nùmar 134 dal mónd, l'austragliàna Alicia Molik, carta salvàdga. A Pattaya City la bat 7-5 6-3 l'Ana Ivanović in di quàrt ma pò la pèrd par 1-6 4-6 da la Sara Errani. A Dubai e a Doha la và fóra prèst, pardénd da 'l rusi Vera Zvonarëva e Nadia Petrova. A Indian Wells, Miami, Marbella e Stucàrda la pèrd subìt ma a Barcelóna la vins lē, 4-6 6-2 6-2 in finàl a la Lucie Hradecká. A Madrid la fà sudàr in di utàṿ la Na Li prima ad pèrdar sèg 6-2 2-6 1-6. A Róma la gh'à da bandunàr a 'l prim tùran cun la Sara Errani quànd l'éra sóta 2-6 0-1. A 'l Roland Garros la bèca a 'l tèrs tùran la ghignóśa Viktoryja Azaranka pardénd-ag 3-6 2-6. Dòp un prim tùran a Birmingham, in Śugn la fà suo al turnèo ad 'S-Hertogenbosch baténd via via la Polona Hercog 6-4 6-2, l'Alexandra Dulgheru 6-2 6-1, la Yanina Wickmayer 6-4 6-4, la Dominika Cibulková 7-5 6-1 e la Jelena Dokić 6-7 6-3 7-5. Cun cal sucès chè in sl'èrba, la tarantìna la gh la cava a vìnsar almànc un tìtul in tut al superfìsi. A Wimbledon la riva a 'l tèrs tùran pardénd da la nùmar òt dal mónd, la Petra Kvitová, par 3-6 3-6. In Luj a riva par lē 'n àtar tìtul a Bùdapest. In Ungherìa la bat la Zuzana Kučová in di quàrt par 4-6 7-6 6-3, la Klára Zakopalová in semifinàl par 6-4 6-4 e l'Irina-Camelia Begu in finàl par 6-4 1-6 6-4. A Palèrum la pèrd sèg invéci a 'l secónd tùran, cun la ruména ch'la gh'à la méj par 6-4 6-3. In Agóst a Turònt la mét in riga la Yanina Wickmayer 6-4 6-2, la nùmar òṅ dal mónd Caroline Wozniacki 6-4 7-5 e l'Ana Ivanović 7-6 6-2 par pò pèrdar da la Samantha Stosur 4-6 1-6. In di US Open la céd a 'l tèrs tùran a l'Andrea Petković par 4-6 0-6. La finìs 'l an cun un secónd tùran a Pechîn e dū prim tùran a Mósca e a Bali.
In d'l inìsi dal 2012 la Vinci la pòrta a cà pôc, un prim tùran a Sydney (5-7 2-6 da la Daniela Hantuchová) e dū secónd tùran a Auckland (3-6 4-6 da l'Elena Vesnina) e a Melbourne (4-6 2-6 da la Jie Zheng). A Parì a 'l quèrt la bat la Simona Halep par 6-4 6-4 e cla tèsta calda dla Bethanie Mattek-Sands par 6-3 1-6 6-3. In di quàrt però la lasa strada a la śugadōra ad cà Marion Bartoli che però la trìbula dimóndi par far suo 'l incóntar 4-6 6-4 7-6. A Acapûlc la tarantìna la céd in semifinàl a la Sara Errani 4-6 1-6, mént'r a Indian Wells e a Miami la pèrd da dū pès da nuànta cuma la Marija Šarapova e la Serena Williams, faghénd in tut al manéri utàṿ e tèrs tùran. A Barcelóna e a Stucàrda la fà secónd e prim tùran, ciapànd dal scòpli da la Simona Halep e da l'Angelique Kerber. A Esturìl la riva in semifinàl baténd la Nadia Petrova ma pò la céd a l'èstuna Kaia Kanepi par 2-6 5-7. A Madrid la pèrd in di utàṿ cun l'Agnieszka Radwańska 6-7 4-6 ma a Róma a riva incóra un prim tùran, 4-6 6-2 2-6 da la Karin Knapp, stès quèl anc a 'l Roland Garros p'r òpra dla Sofia Arvidsson (2-6 6-4 3-6 al puntéǵ). Dimóndi méj par lē la stagiòṅ in sl'èrba cun i quàrt a Birmingham (3-6 7-5 4-6 da la Jie Zheng) e a 'S-Hertogenbosch (4-6 6-7 da la Kirsten Flipkens) e gl'utàṿ a Wimbledon (2-6 2-6 da la Tamira Paszek). La tórna a śugàr mâl in sla tèra rósa a Palèrum e a Båstad (secónd e prim tùran). A gl'Ulimpìadi ad Lóndra la cata subìt la bélga Kim Clijsters e la fà ciào. In Agóst la tōś part a 'l turnèo ad Montreal e lè la bat la Yanina Wickmayer, l'Ana Ivanović e l'Angelique Kerber prima ad pèrdar in di quàrt da la Lucie Šafářová 2-6 2-6. Dòp un secónd tùran a Cincinnati, la vins al tìtul ad Dallas sćiancànd la Bojana Jovanovski in semifinàl par 6-0 6-0 e baténd la Jelena Janković in finàl par 7-5 6-3. Ch'la fus in fórma, la pugléśa la 'l fà védar anc in di US Open, turnèo in dua la dà la paga a l'Urszula Radwańska 6-1 6-1, a la Jaroslava Švedova 3-6 7-5 7-5, a la Dominika Cibulková 6-2 7-5 e a la nùmar dū dal mónd, l'Agnieszka Radwańska, 6-1 6-4. In di quàrt però la gh'à la pèś cun la sò cumpàgna ad dópi, la Sara Errani, par 2-6 4-6. A Tokyo la tarantìna la gh riva da nùmar sédas dal mónd e la s férma in di utàṿ a òpra dla Viktoryja Azaranka par 4-6 2-6. La Roberta la finìs 'l an rivànd in di quàrt in Lussembûrg (6-7 4-6 da la Venus Williams).
La tenìsta pugléśa la vèra al 2013 pardénd subìt a Brisbane da la Jarmila Gajdošová, carta salvàdga austragliàna, ma a Sydney l'è bòna ad far fóra la Nadia Petrova e la Jelena Janković prima ad cédar a l'Agnieszka Radwańska in di quàrt. A gl'Australian Open la buta a gl'urtìghi un match point cun l'Elena Vesnina e la céd acsè a la rusa par 6-4 6-7 4-6 a 'l tèrs tùran. A Parì a 'l quèrt la sćiànca la Simona Halep par 6-0 6-3 ma in di utàṿ la s férma 6-4 1-6 3-6 cun la Mona Barthel, pò vinsidōra dal turnèo. In Favràr in Dubai la manda a cà subìt la Svetlana Kuznecova par 6-3 6-2 e pò dū top déś cuma l'Angelique Kerber e la Samantha Stosur, sèmp'r in dū sét. In semifinàl però la pèrd incóra da la sò amìga Sara Errani par 3-6 3-6. A Miami la śōga un turnèo lung e fadigōś tacànd cun al bàtar, dòp un bye, l'americàna Christina McHale par 6-7 6-1 6-3 e pò la Carla Suárez Navarro par 5-7 6-4 6-4. In di utàṿ la gh la cava incóra a 'rbaltàr na partìda tacàda mâl cun l'Alizé Cornet, mandàda a cà par 2-6 6-4 6-4. In di quàrt però al miràcul al n gh vèṅ minga e la pugléśa la gh'à da cédar a la Jelena Janković par 4-6 7-6 3-6. In Avrìl la Roberta la tōś part a 'l turnèo nóṿ ad Katowice in Pulògna. In di quàrt la bat la Karolína Plíšková 6-1 6-0 e cun al stés puntéǵ anc l'Annika Beck in semifinàl. In finàl la cata la nùmar òt dal mónd, la céca Petra Kvitová, e la la bat par la prima vòlta in caréra par 7-6 6-1, vinsénd in cla manéra chè al tìtul e rivànd a èsar la nùmar dódas dal mónd. Dū stmani dòp la la bat incóra in dla semifiàl ad Fed Cup śugàda a Palèrum e la fà cumpàgn anc cun la Lucie Šafářová, dand acsè al punt deciśìṿ a l'Itâglia. A Stucàrda e a Madrid la paga la fadìga, andànd fóra subìt. A Róma invéci la riva a 'l tèrs tùran dand la paga a l'Elena Vesnina, tribulànd dimóndi, e a la Nastassja Burnett par pò lasàr strada a la rivelasiòṅ Simona Halep par 4-6 2-6. A 'l Roland Garros la Vinci la riva in di utàṿ, batùda par 1-6 3-6 da la Serena Williams. A 'S-Hertogenbosch la cata incóra la Halep ch'la la sćiànca 6-0 6-1 a 'l secónd tùran. In Śugn la riva in di utàṿ anc a Wimbledon, ciapànd però pò la paga da Na Li. In Luj la s pòrta a cà al turnèo ad cà ad Palèrum baténd in finàl la Sara Errani, dòp avér-ag pèrs par sinc vòlti ad fila, par 6-3 3-6 6-3. A la fiṅ 'd Luj la riva in di quàrt a Carlsbad baténd la Bethanie Mattek-Sands par 6-4 6-2 ma pò la gh'à da pigàs-'s a l'Ana Ivanović par 1-6 7-6 2-6. A Turònt la bat la Julia Görges e l'Ekaterina Makarova prima ad pèrdar cun la Dominika Cibulková par 3-6 6-7. A Cincinnati la riva in di quàrt (0-6 4-6 da la Jelena Janković) dòp i sò sucès cun la Bethanie Mattek-Sands, l'Andrea Petković e la Sara Errani. A gl'US Open la gh'à incóra l'ucaśiòṅ ad rivàr in dal primi déś dal mónd parchè la riva in di quàrt baténd la Tímea Babos, la Lucie Šafářová, la Karin Knapp e la Camila Giorgi, a gh cala sōl un sucès ma la pèrd da la Flavia Pennetta par 4-6 1-6. La Roberta la s pōl tiràr sù vinsénd a la fiṅ d'l an la Fed Cup cóntar la Rùsia vinsénd a fadìga 'l sò singulàr cun l'Aleksandra Panova par 5-7 7-5 8-6.
'L inìsi dal 2014 'l è 'n arbgàt par la Vinci ch'la pèrd siē pardìdi 'd fila cun l'Ana Konjuh, cun la Sara Errani, cun la Jie Zheng, cun l'Elina Svitolina, cun la Cvetana Pironkova e cun la Sorana Cîrstea. Quànd finalmènt la bat la Madison Keys a Indian Wells par 6-3 6-3, durànt l'intervìsta la s mét a piànśar ma la stagiòṅ la cuntìnua mâł par lē. A Esturìl la pèrd da l'Elena Vesnina in di quàrt par 6-7 6-4 5-7 pò a Madrid la riva a 'l tèrs tùran baténd la Caroline Wozniacki par 6-3 6-3 ma pardénd fàcil da l'Agnieszka Radwańska par 1-6 1-6. A Róma, a 'l Roland Garros, a Eastbourne e a Wimbledon i rìv'n àtar quàtar prim tùran. In Luj a Bùcarest la tórna a śugàr na finàl WTA ma la la pèrd par 1-6 3-6 cun la Simona Halep. La stmana dòp la sa spòsta in dal cimènt 'd Ìstanbul e anc chè la riva in finàl pardénd-la cun la Caroline Wozniacki par 1-6 1-6. La pugléśa la partìs pò par śugàr i turnèo dal Nòrd Amèrica a Turònt, a Cincinnati e a New Haven ma la mùcia sù sōl al briśi, tri prim tùran cun la Barbora Strýcová, cun la Sabine Lisicki e cun l'Ekaterina Makarova. A gl'US Open la riva a 'l tèrs tùran (4-6 3-6 da la Shuai Peng) e acsè la cróda śò in clasìfica a 'l 44śum pòst. Prima dla fiṅ d'l an la s fà nutàr a Pechîṅ in dua la bat la Jaroslava Švedova par 6-2 2-6 6-1, l'Agnieszka Radwańska par 6-4 6-4 e l'Ekaterina Makarova par 6-1 0-6 7-5 prima ad lasàr strada in di quàrt a la Petra Kvitová.
La pugléśa la vèra 'l 2015 pardénd subìt a Auckland da la Coco Vandeweghe e pò faghénd i quàrt a Hobart (6-7 2-6 da l'Heather Watson). Dòp soquànt prim e secónd tùran la riva in di utàṿ a Madrid in dua la céd in tri sét a la Lucie Šafářová. A Nurimbèrga la pèrd la finàl cun la Karin Knapp par 6-7 6-4 1-6 ma in séguit la fà quàtar prim tùr'n ad fila a 'l Roland Garros (6-4 4-6 1-6 da l'Alizé Cornet) e in di turnèo ingléś su l'èrba. A Bùcarest (utàṿ cun l'Aleksandra Krunić) e a Ìstanbul (quàrt cun la Magdaléna Rybáriková in dua la buta a gl'urtìghi un match point) la fà pèś d'l an pasâ e la cróda śò a 'l 58śum pòst in clasìfica. A Turònt però la Roberta la céd sōl in di quàrt a la Serena Williams par 4-6 3-6, pò la bat l'Eugenie Bouchard a New Haven par 6-1 6-0, dòp avér pardû al prim śōg d'l incóntar, mént'r a 'l secónd tùran la falìs tri match point cun la Caroline Wozniacki e la gh pèrd par 4-6 7-6 6-7. A gl'US Open la Vinci la dasfrùta un bèl tablòṅ par rivàr in di utàṿ baténd la Vania King par 6-4 6-4, la Denisa Allertová par 2-6 6-3 6-1 e la Mariana Duque Mariño par 6-1 5-7 6-2, pò l'Eugenie Bouchard la strabùca da par lē baténd la tèsta e la n è mia bòna 'd śugàr. La pugléśa la s cata acsè sénsa fadìga in di quàrt in dua la bat la Kristina Mladenovic par 6-3 5-7 6-4 ma in semifinàl la s cata la Serena Williams ch'in cà sua la vōl vìnsar al “Gran Slam” in na stagiòṅ in dua l'à pardû sōl dū vòlti, cun la Petra Kvitová a Madrid e cun la Belinda Bencic in dla Rogers Cup. Inóltar in di quàtar precedènt sèg la n à mai vins un sét in dua al màsim l'à fat sù quàtar śōg. Dòp és'r andàda avànti par 2-1 e servìsi, la pugléśa l'è custréta a cédar la prima partìda par 2-6 ma pò la gh dà dènt'r e la manda a cà la nùmar òṅ dal mónd par 2-6 6-4 6-4. In finàl però la Roberta la pèrd cun la Flavia Pennetta par 6-7 2-6 ma in tut al manéri la gh la cava a tùrnar in dal primi vint śugadōri a 'l mónd.
Sucès in dópi
In dópi la tenìsta pugléśa l'è stata bòna ad vìnsar vint-sinc tìtui, vint-a-dū insém a la sò amìga Sara Errani. Sèg l'à anc purtâ a cà anc al “Career Grand Slam” avénd vins fra 'l 2012 e 'l 2014 tut i tìtui Slam, sinc in tut.


c: text/html

text:
L'economia svizra ha tenor ils experts da la Confederaziun puspè fitgà pe. Cunzunt il commerzi cun l’exteriur contribueschia a quest trend. Ils experts quintan plinavant che l’economia sa revegnia a moda moderada en la zona da l’euro ed il rest dal mund.
Sut questas circumstanzas saja da quintar cun impuls positivs dal commerzi cun l'exteriur. Per il 2017 spetgan els vinavant cun in augment da 1,8%. Quai communitgescha il Secretariat da stadi per l’economia SECO.
Exportà dapli l'avust
Il mais passà han interpresas svizras exportà 7% dapli cumpareglià cun la medema perioda da l'onn avant. Cumpareglià cun il fanadaur èn ils exports dentant sa reducids per 0,8%.
Cumpareglià cun la medema perioda da l'onn passà èn ils imports s'augmentads l'avust 2016 per 8,4%. Quai communitgescha l'Administraziun federala da duana.
La raschun principala per la creschientscha èn danovamain stad products chemics farmazeutics.
RR novitads 08:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pellizzano
Pellizzano (Plician endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha 795 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 39 km² e 'na densità de popolasiù de 20 ab./km².. El cunfìna coi cümü de Rabbi, Peio, Mezzana, Vermiglio, Ossana, Pinsöl.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ils 22 d’uost vegn seregurdau sin gl’entir mund dallas unfrendas muort violenza ord motivs religius ni da cardientscha. Quest di internaziunal ei vegnius proclamaus per l’emprema gada ils 22 d’uost 2019 dall’UNO.
«En in mund nua che differentas fuormas d’ina tirannia moderna emprovan da sbassar la libertad religiusa, senza dretg da vuschar, sin ina subcultura. Nua che la religiun vegn surduvrada sco stgisa per odi e brutalitad eis ei necessari che aderents da diversas tradiziuns religiusas aulzan ensemen la vusch per la pasch, la toleranza, per la dignitad dil carstgaun, e pretendan respect per ils dretgs d’in e scadin.» Aschia di il papa Francestg!
Mo co eis ei vegniu tier quei di commemorativ, il qual tolerescha buca pli la violenza ord motivs religius? Atras ina iniziativa dils Stadis Uni, la quala ei beinspert era vegnida sustenida dad autras tiaras oravontut era da l‘Uniun Europea. Quella allianza internaziunala per la libertad religiusa ha giu effect che en Danemarc, Hollanda, Stadis Unis da l'America, Norvegia, Finlanda, Pologna, en la Gronda Britannia ed en la Germania eis ei vegniu elegiu in ambassadur per la libertad religiusa. Deplorablamein en Svizra tochen oz aunc buca.
Cheu setracta ei d’in svilup, il qual ei sederasaus dapi tschentaners cun ragischs che sebasan sin l’intoleranza, la discriminaziun e che sederasan tochen la persecuziun.
Malgrad tut quels sforzs laian ils resultats piarder empau l’euforia. Retschercas pretendan che dus tiarzas dalla populaziun mundiala vegn sin ina moda ni l‘autra en contact cun la violaziun dils dretgs dalla libertad religiusa. Entgins schizun en fuorma da persecuziun. En connex cul cristianissem vegn numnau la cefra da 200 milliuns cristians che vegnan persequitai sil mund. Sche nus focussein mo per exempel sin la China ed il Myanmar, nua ch’er il pievel dils Rohingya ed ils Uigurs vivan, savein nus dir che 30 milliuns muslims vegnan era persequitai.
Ei quei per nus ina surpresa? – Na propi buc, cheu setracta ei d’in svilup, il qual ei sederasaus dapi tschentaners cun ragischs che sebasan sin l’intoleranza, la discriminaziun e che sederasan tochen la persecuziun. Cun ina expertisa da 800 paginas analisescha l’organisaziun «Baselgia en miseria» en siu rapport sur dalla libertad religiusa en detagl la situaziun da 196 tiaras. Quei ei per interessents ina lectura cumplexa.


text:
In svilup allegraivel haja er dà durant l’ultim onn da gestiun 2017/18 tar il martgà chinais, scriva il cussegl administrativ da la Engiadina Mountains SA en ses rapport. La finamira saja vinavant d’augmentar il numer da skiunzs da la China.
Cas pendent project Signal
Ils plans per remplazzar l’access da Signal en la regiun da skis da San Murezzan vegnan puspè retardads. Quai causa in recurs pendent tar la dretgira administrativa federala. Tuttina vul la societad uss laschar elavurar il project en detagl. Uschè pudess cumenzar la realisaziun dal nov implant il 2020, uschia il president dal cussegl administrativ, Luis Wieser.
Novas prioritads
Causa il retard dal project Signal, han las pendicularas Engiadina San Murezzan Mountains priorisà autras investiziuns da total 10 milliuns francs per ils proxims dus onns. Gia questa stad datti in nov sistem da tracziun per la pendiculara da Marguns. En pli vegn il motor ed ils stgabels da la sutgera da Trais Fluors remplazzads per la stagiun 2019/2020. Cun la sanaziun cumpletta ed in ingrondiment dal restaurant Marguns vegn cumenzà la stad 2020. En il nov stabiliment èn previsas differentas partiziuns ed er novas localitads per la tgira d’uffants sur mezdi.
Fin per Lej da la Pêsch
Il restaurant Lej da la Pêsch na vegnia betg pli gestiunà en avegnir, ha communitgà il president dal cussegl administrativ da la Engiadina San Murezzan Mountains SA a la radunanza generala. Ins haja entant mess da la vart in import per pudair trair giu l’edifizi che sa chatta sin terren da la vischnanca da Samedan. In’opziun da vender il bajetg en la regiun da skis avess dà, dentant saja quella giu da maisa suenter difficultads giuridicas cun ils burgais da Samedan, uschia Luis Wieser.
Tractativas per nov hotel
Il project d’ina tschinta rudlanta che maness ils sportists dal parcadi fin tar la staziun da val da Marguns, saja vegnì sistì. Quai pervi da discurs che las pendicularas hajan actualmain cun la Viafier Retica e la vischnanca da Schlarigna a reguard plans per in nov hotel sin l’areal dal parcadi Marguns.
RR actualitad 17:10


text:
Quai mussa ina retschertga da la banca UBS. Uschia spetgan passa 70 pertschient da las 2'500 interpresas dumandadas ch'ellas fan en dus onns tuttina blera u perfin dapli svieuta che l'onn passà, avant la crisa. Era quai che pertutga ils collavuraturs èn las bleras interpresas da buna speranza. Bunamain 90 pertschient spetga d’avair tuttina blers u perfin dapli emploiads il 2022. Per l'auter onn quintan ils auturs da la retschertga dentant vinavant cun ina recessiun profunda.
Cuntinuar cun homeoffice
Ils resultats mussan era che quatter da tschintg interpresas che han durant il temp cun las restricziuns da viagiar lavurà cun homeoffice, vulan vinavant porscher quella pussaivladad. Plinavant veglian bleras interpresas investir dapli ella digitalisaziun ed augmentar lur reservas finanzialas.


text:
Carloman
Carlomàn (presapóch 715 – 17 de óst del 754), prim dei fiöi de Carlo Martel e de Rotrude de Treviri, l'è stat magiurdòm de palàs de Austrasia del 741 al 747.
Endèl 741 el g'ha ereditàt l'Austrasia, la Svevia e la Türingia, che 'l g'ha goernàt come sovrà ma sènsa ìga tìtol de rè. El g'ha ìt de sostègner batàie en cuntinuasiù cùtra l'Alamania, i pòpoi de l'Aquitania, i Bàvari e i Sàsoni, el riarà a otègner vitòrie cùtra de töcc.
L'è stat el prumutùr de 'na rifùrma ecleziàstica portàta 'n nacc de San Bonifacio. Endel 744 el g'ha cidìt el teretóre endel qual ch'è stat fat sö l'abasìa de Fulda, e 'l g'ha portàt en nacc, a cumincià del cuncìlio germànih del 742, 'na pulìtica ambisiùza de moralizasiù dei cöstöm dei òm de céza, per el respèt dei bé de la Céza e de le sédi episcopài, de spès en mà a dei làich.
Dòpo de nömerùs combatimèncc, el renönsia al potére per fas religiùs. L'encùntra el papa Zacarìa para domandàga de püdì ciapà la vèste e pò 'l se ritìra endèla abasìa de Montecassino endel 747, el lasarà isé a sò fiöl Pipino el Breve töcc i sò poesdimèncc.
Endel 753, l'è mandàt en Francia per 'na misiù de pàce, e 'l mör a Vienne endèl 754. L'è sotràt a Montecassino.


text:
Problems cun meds che pon far dependent na sajan betg sa megliurads e stagneschian sin in aut nivel. «Dependenza Svizra» crititgescha politica ed economia ch'els na fetschian betg avunda cunter quai. Las ultimas debattas tar il tema da dependenza hajan sulettamain communabel che la politica na veglia betg sa maschadar en quests martgads.
La politica acceptia la situaziun per defender ils interess da singuls acturs, declera Markus Meury, pledader da «Dependenza Svizra». L'industria e las lobis influenzeschian fermamain la debatta. Quai sa mussia tar la lescha da products da tubac. Questa lescha è vegnida returnada dal parlament al Cussegl federal pervi dal scumond da reclama che fiss stà cumpiglià.
In quart fima – la mesadad vuless chalar
In quart da la populaziun svizra fimia. Passa la mesadad less dentant chalar si, tenor il monitoring da l'Uffizi federal da sanadad publica dal 2015. Quai vegnia dentant engrevgià tras la reclama omnipreschenta da tubac, scriva «Dependenza Svizra». Els fan endament che radund 9'500 persunas sajan mortas pervi da las consequenzas dal fimar il 2012 en Svizra.
Er la lescha d'alcohol è ida da l'aua giu
La lescha d'alcohol è vegnida renviada al Cussegl federal perquai ch'ella avess cumpiglià ina taglia per ils destillaturs e per ils furniturs da puma. Plinavant avess questa lescha cumpiglià in scumond da vender alcohol la notg.
Tenor il monitoring da dependenza baivian 21% dals Svizzers alcohol a moda ristganta. 250'000 haja pers la controlla dal consum d'alcohol. 1'600 persunas moran mintg'onn pervi dal consum d'alcohol.
Protecziun da giugaders en la legislaziun davart gieus per daners
Da la regulaziun flaivla profiteschia dentant er il maun public. Quel gudagnia vid ils giugaders. Radund 75'000 persunas sajan dependentas da giugar en Svizra. Ils custs da la dependenza da giugar en Svizra vegnan schazegiads sin 551 enfin 648 milliuns francs l'onn.
La nova lescha duai proteger meglier da la dependenza da giugar e da manipulaziuns da scumessas. Il medem mument duain Casinos pudair porscher gieus per daners en l'internet. Gieus per daners en l'internet porschian spezialmain gronds ristgs damain. Quests gieus sajan accessibels di e notg e la protecziun da giuventetgna po vegnir guntgì fitg simpel.
RR novitads 12:00


text:
En absenza dal campiun olimpic, il Brit Tom Pidcock e l’Ollandais Mathieu van der Poel, han ils Svizzers sco spetgà demonstrà lur classa en la disciplina cross country. Gia en l’emprima runda ha Nino Schurter auzà la cadenza e dictà il tempo. Sin las davosas rundas ha sulet Mathias Flückiger pudì tegnair pitg cun il Grischun da 35 onns. Ils dus Svizzers han dominà la cursa e lavurà fitg bain ensemen. Grazia ad in grondius manever en ina da las davosas stortas ha Schurter pudì surpassar Flückiger. En il sprint final ha il mountainbiker oriund da Tersnaus battì il Bernais per duas secundas.
Per Nino Schurter èsi gia il 9avel titel da campiun mundial tar l’elita da cross country. Tranter il 2015 ed il 2019 aveva el schizunt triumfà tschintg giadas en seria. Flückiger da l’auter maun para d’avair abunà il segund plaz. Trais giadas en seria è uss daventà vice-campiun mundial. Plinavant ha el er gudagnà argient als gieus olimpics a Tokyo. Là aveva Schurter sco quart manchentà be per pauc ina medaglia.
Cumplettà il podest sco terz ed uschia gudagnà bronz a Val di Sole ha il Franzos Victor Koretzky. El ha dentant gia pers 1:08 minutas sin il duo svizzer. Ina buna prestaziun ha er Filippo Colombo mussà. Il Tessinais è vegnì 9avel cun in retard da 2:31 minuta. Cun Marcel Guerrini e Lars Forster han anc dus ulteriurs svizzers cuntanschì in plaz sut ils top 15, Guerrini è vegnì 13avel e Forster 14avel.
En in’emna suonda gia il proxim punct culminant per ils Svizzers. A Lai spetga la proxima cursa da la cuppa mundiala. Nino Schurter dastga uschia parter a sia cursa da chasa sco campiun mundial.


text:
Grossen che ha 48 onns sesa dapi il 2011 en il Cussegl naziunal ed è dapi il 2016 vice-president da la cumissiun dals Verd-liberals. El s'engascha cunzunt en la politica da traffic e d'energia.
L’idea verd-liberala hai jau gia adina purtà en mes cor.
Vi da la politica verd-liberala fascineschia el la moda e maniera differenziada da far politica e da tschertgar soluziuns persistentas tranter las partidas polarisantas. Quai scriva l'electroplanisader sin sia pagina d'internet.
Ils delegads dals Verd-liberals vegnan alura probabel ad eleger Jürg Grossen ils 26 d'avust.
RR novitads 15:00


text:
A la saira d’infurmaziun da mesemna saira ha il cussegliader da la fusiun Tino Zanetti preschentà ils detagl finanzials. Actualmain preparan las duas vischnancas en Val d'Alvra il contract da fusiun ed il messadi. Quels duessan esser pronts il schaner. Il favrer datti alura sairas d’infurmaziun a Bravuogn ed a Filisur. Sche la fusiun vegn approvada, duai la nova vischnanca Bergün Filisur ir en vigur il prim da schaner 2018. Il chantun sustegna la fusiun cun 8,8 milliuns francs.
RR actualitad 07:00


text:
Musica da Giuventüna
Engiadina Bassa
Actual
Radunanza generala Ils 3 Oct. las 20.15 ha lö la radunanza generala aint in sala cumünala a Scuol
Prüma prouva Ils 30 Oct. cumainza l'on da musica cun la prüma prouva da la MGEB
BSEW Ils 5 Dez. 2020 ha lö la concurrenza BSEW a cuoira
Sponsurs
GRAZCHA FICH PEL SUSTEGN !
Chi eschan nus ?
Nus eschan ca. 40 giuvenils tanter 10 e 25 ons chi fan jent insembel musica instrumentala (tip armonia : instrumaints da tola, da lain e percussiun). Nus sunain tocs cools e moderns e pigliain la sfida da far musica in üna fuormaziun plü gronda.
Sper il far musica giodain natüralmaing eir la cumpagnia ! Nus eschan ca. 40 giuvenils tanter 10 e 25 ons chi fan jent insembel musica instrumentala (tip armonia : instrumaints da tola, da lain e percussiun). Nus sunain tocs cools e moderns e pigliain la sfida da far musica in üna fuormaziun plü gronda.
Sper il far musica giodain natüralmaing eir la cumpagnia !t
Sper il far musica giodain natüralmaing eir la cumpagnia ! Nus eschan ca. 40 giuvenils tanter 10 e 25 ons chi fan jent insembel musica instrumentala (tip armonia : instrumaints da tola, da lain e percussiun). Nus sunain tocs cools e moderns e pigliain la sfida da far musica in üna fuormaziun plü gronda.
Sper il far musica giodain natüralmaing eir la cumpagnia !t
Eu vuless FAR MUSICA culla MGEB
Tü sunast ün instrumaint da tola, da lain obain percussiun o bass (electric) daspö almain duos ons e hast tanter 9 e 25 ons, lura poust tü gnir a sunar cun no !
Eu vuless SUSTGNAIR la MGEB
Cun quai cha la commembranza pels giuvenils es gratuita, eschna dependents da sponsurs, commembers passivs e donaziuns.


text:
cuntegn
Engiadina
-
Biblioteca sin in meter quadrat a Guarda
Il tema n'ha betg midà, pli baud communitgav'ins en las cabinas da telefon. Ussa è la cabina emplenida cun communicaziun en furma da cudeschs.
Autur:
Armon Schlegel / Georg Luzzi
Crimis, biografias, alpinissem, cuschinar, poesias, da tutta sort e per mintgin. Singuls cudeschs èn perfin deditgads a la cabina da cudeschs a Guarda.
L’idea
Ina veglia cabina da telefon è vegnida fabritgada enturn en ina pitschna biblioteca da quasi 1 meter quadrat. Guarda è ina vischnanca senza biblioteca. Cun questa nova purschida dastgan indigens e giasts manar, barattar o simplamain prender in cudesch ord la cabina da cudeschs.
L’inizianta è l’indigena Flurina Badel e ses marus, ensemen cun differentas amias ed amis che aman la litteratura.
Maletg
1 / 5
Legenda:
La cabina da cudeschs en vischinanza dal hotel Meisser cun vista sin las muntognas
RTR/Georg Luzzi
Maletg
2 / 5
Legenda:
Ils iniziants mainan ils cudeschs en la cabina da cudeschs
RTR/Georg Luzzi
Maletg
3 / 5
Legenda:
Crimis, biografias, alpinissem, cuschinar, poesias, da tutta sort e per mintgin
RTR/Georg Luzzi
Maletg
4 / 5
Legenda:
La cabina da telefon amez la vischnanca da Guarda
RTR/Georg Luzzi
Maletg
5 / 5
Legenda:
La cabina da telefon amez la vischnanca da Guarda
RTR/Georg Luzzi


text:
Durant l’emprim di dal grond eveniment en l’Engiadina n’han ins betg anc spetgà las grondas massas da glieud. Perquai èn ils dus parcadis er anc praticamain vids la damaun. Cunquai che las temperaturas èn stadas pli autas ils davos dis è la surfatscha dals prads cun naiv er plitost difficila per charrar cun autos senza 4x4.
La realitad è autra che sin palpiri
Cunquai ch'i vegn spetgà l’emprima gronda massa da glieud per la cursa da mardi sin il Munt da San Murezzan, han ils involvids er anc temp da curreger tschertas chaussa che na funcziuneschan betg en la pratica, ch'eran però previsas en il concept da traffic. Uschia han per exempel gì da vegnir spustadas las tualettas mobilas per ch’ils chauffeurs rivan insumma da manischar lur bus or da la sortida stretga dal parcadi.
Agid è pront
Per il cas ch’in dals autos na rivass betg pli davent dal parcadi causa la naiv, è pront in trax per dar agid. Per cletg è la battaria da quella maschina stada vida l’emprim di dals campiunadis mundials, che vala per ils blers anc sco prova generala.
RR actualitad 11:00


text:
Curta Confession ëd Fé dle Cese Arformà dël Piemont
(Confession ëd fé dij Valdèis)
Nojàutri i chërdoma
Artìcol 3. La Scritura Santa. Ch'a venta arsèive, coma nojàutri i l'arsevoma, costa Santa Scritura për divin-a e canònica, visadì për régola 'd nòstra fé, e ch'a l'é contenua ëd manera completa ant ij liber dël Vej e del Neuv Testament. Che ant ël Testament Vej a deuvo esse comprèis ij lìber che Dé a l'avìa fidà a la Cesa dij Giudé, da chila sèmper aprovà e arconossù për divin, visadì ij sinch liber ëd Mosé, Giosué, ij Giùdes, Ruth, 1 e 2 Samuel, 1 e 2 Rè, 1 e 2 Crònache, visadì Paralipomenon, ël prim d'Esdra, Neemia, Ester, Giòb, ij Salm, ij Proverbi 'd Salomon, Ecclesiàste, ël Càntich dij càntich, ij quatr grand profeta, ij dòdes profeta minor; e ant ël Neuv: ij quat Evangeli, j'At d'apòstoj, le litre 'd San Pàol: un-a ai Roman, doi ai Corint, un-a ai Gàlat, un-a a j'Efesin, un-a ai Filipèis, un-a ai Colossèis, doi ai Tessalonicèis, doi a Timòteo, un-a a Tito, un-a a Filèmon, la litra a j'Ebreo, una ëd San Giaco, doi ëd San Pé, tre ëd San Gioann, un-a ëd San Giuda, e l'Arvelassion.
Artìcol 4. La letura biblica. Che nojàutri i arconossoma la divinità 'd costi liber sant, non solament për la testimoniansa dla Cesa, ma dzurtut për l'eterna e indubitàbil vrità dla dotrin-a ch'a l'é contnùa, për l'ecelensa, sublimità e majestà dël tut divin-a ch'a mostra, e për l'operassion dl’Ëspirit Sant ch'an fà arsèive con reverensa la testimoniansa che la Cesa a-j rend, che an doerb j'euj për dëscheurve ij ragg dla lus dël cel ch'a splendo ant la Scritura, e che an coregg ël gust për podèj disserne costa noritura con sò savor divin.
Artìcol 5, La Creassion. Che Dé a l'ha fàit minca còsa dal gnente për soa volontà dël tut libera, e për la potensa infinìa ëd soa paròla.
Articol 6. La providensa. Che Chiel a guida e a goerna minca còsa për le providensa an adressand tut lòn ch'a capita, sensa che per lòn Chiel a sia nì l'autor nì la càusa dël mal che le creature a fan, o che Chiel a peussa o deubia esse imputà 'd lòn an quàich manera.
Artìcol 7. J'àngej. Che j'àngej, an essend stàit tuti creà pur e sant, a-i na jé ch'a son tombà ant na corussion e perdission ireparàbil, ma che j'àutri a l'han përseverà për l'efet dla bontà divin-a che a-j ha sostnù e confermà.
Artìcol 8. La croa d'Adam. Che l'òm, ch'a l'era stàit creà pur e sant a l'imàgine 'd Dé, a l'é privasse për soa culpa ëd col stat felice, quand ch'a l'ha dàit fiusa ai discors fàus dël Diavo.
Artìcol 10. Ël Pecà original. Che tuta la posterità d'Adam a l'é colpèivol an chiel ëd soa dzubidiensa, anfetà 'd soa corussion, e a l'é tombà ant la midema calamità, fin-a da le masnà ant ël vènter matern, dont a ven ël nòm ëd pecà original.
Artìcol 11. L'elession. Che Nosgnos a tira fòra da costa corussion e condan-a le person-e che Chiel a l'ha sernù già da prima dla fondassion dël mond, nen përché Chiel a prevëdèissa an lor na quàich bon-a disposission a la fé o a la santità, ma [mach] për soa misericòrdia an Gesù Crist, Sò Fieul, e a l'ha lassà j'àutri an cola condission conform a sò drit ch'as peul mai rimprocé e soa Libertà e Giustissia.
Artìcol 12. Gesù Crist. Che Gesù Crist, an essend stàit ordinà da Dé an sò decret etern për esse ël sol Salvator e Cap ëd sò corp, ch'a l'è la Cesa, a l'ha riscatala për sò sang ant ël compiment dij temp, e a-j ofrìss e comunica tuti ij sò benefissi për l'Evangeli.
Artìcol 13. Om genit e Dé genit. Ch'ai son doi nature an Gesù Crist, la divin-a e l'uman-a, për dabon unìe ant na sola person-a, sensa confusion, sensa division, sensa separassion, sensa cangiament, minca una ch'a goerna le soe proprietà separà, e che Gesù Crist a l'é Dé genit e òm genit tut ansema.
Artìcol 14. Mòrt për ij nòstr pecà. Che Nosgnor a l'ha tant vorsù bin al mond ch'a l'ha dàit Sò Fieul për salvene con ël moien ëd soa obediensa motobin përfeta, dzortut cola ch'a l'ha mostrane an seufrand la mòrt maledeta dla cros, e dle vitòrie ch'a l'ha vagnà an sël Diavo, sël pecà e sla mòrt.
Artìcol 15. Ël sacrifìssi dël Crist as peul nen arfesse. Che Gesù Crist an avend fàit l'espiassion antrega dij nòstri pecà con ël moien ëd Sò sacrifissi motobin përfèt ofert una vòlta për sèmper an sla cros, a peul nen nì a deuv nen esse arpetù sota un pretest qualsëssìa.
Artìcol 16. Reconciliassion con Dé. Che ël Signor Gesù an ha reconcilià ëd manera pien-a con Dé për ël sang ëd soa Cros. A l'é mach për sòn, e nen për nòstre euvre, che nojàutri i arsèivoma da Dé l'assolussion e la giustificassion.
Artìcol 17. Union con Crist. Che nojàutri i l'oma union con Gesù Crist e communion ai sò benefissi për la fé, ch'a l'é pogià an sle promësse ëd vita che sò Evangèli an fà.
Artìcol 18. La fé. Che costa fé a ven da l'operassion sicura e grassiosa dl’Ëspirit Sant, ch'a anlumina la nòstra ànima an portandla a pogesse an sla misericòrdia ëd Nosgnor che a-j aplica ij mérit ëd Gesù Crist.
Artìcol 19. Gesù Crist, sol Mediator. Che Gesù Crist a l'é nòstr genit e ùnich Mediator, nen mach dla Redension, ma ëdcò dl'intercession, e che për sò mérit e soa intercession, i l'oma l'intrada al Pare për podejlo invoché an avend la santa fiusa d'esse scutà da Chiel sensa che a sia necessari fé ricors a n'àut intercessor che Chiel.
Artìcol 20. Le bon-e euvre. Che coma Dio an promèt la regenerassion an Gesù Crist, coj ch'a son unì a Chiel con na fé viva a deuvo desse da fé e an efet as angàgio a fé 'd bon-e euvre.
Artìcol 21. La necessità dle bon-e euvre. Che le bon-e euvre a son tant necessarie ai fidej che lor a podo nen rivé al regn dij cel sensa che a-j féisso, an essend vera che Dé a l'ha preparaje për che nojàutri a-j fèissa. Për costa rason a venta che nojàutri i scapoma vìa dai vissi për angagesse an le virtù cristian-e an dovrand ij digiun e minca àutr moien ch'a peusso esse ùtil a na còsa tan santa.
Artìcol 22. Arcompensa dle euvre. Che combin que nòstre bon-e euvre a posso nen ganiène 'd mèrit (për nòstra salvëssa), ël Signor a chitrà nen ëd arcompensele dla vita eterna për na misericordiosa continuassion ëd soa grassia e për la virtù dla costansa invariàbil dle promësse ch'a n'ha fàit.
Artìcol 23. Ij sant. Che coj ch'a possedo la vita eterna për conseguensa dla fé e dle soe euvre bon-e, a deuvo esse considerà coma sant e glorificà, laudà për le soe virtù, imità an tute le bele assion ch'a l'han fàit ant soa vita, ma nen adorà nì invocà, përché as deuv preghé mach Nosgnor për Gesù Crist.
Artìcol 24. La Cesa e sò Cap. Che Nosgnor a l'ha cujìsse na Cesa ant ël mond për la salvëssa dj'òm, e che chila a l'ha mach un Cap e fondament, ch'a l'é Gesù Crist.
Artìcol 25. Definission dla Cesa. Che cola Cesa a l'é la companìa dij fidèj che, an essend stàit sernù da Dé prima dla fondassion dël mond, e ciamà da na santa vocassion, as unisso për andé dapress a la Paròla 'd Dé, an chërdend a lòn ch'a-j mostra, e a rendendje onor.
Artìcol 26. La cesa a peul nen esse anientà. Che cola Cesa a peul nen manché o esse anientà, ma che a deuv esse përpètua, sicoma ij Sernù, ognidun a sò temp, ciamà da Dé ant la comunion dij sant, a son tant sostnù e conservà ant la fé për la virtù de sò Sant Espìrit, che a-i përsisto e a oten-o la salvëssa eterna.
Artìcol 27. Necessità dla Cesa. Che tuti a-i deuvo giontesse (visadì a cola Cesa) e i tense an communion.
Artìcol 28. Ij sacrament. Che Nosgnor an instruìss nen mach con soa Paròla, ma che ëd pì Chiel a l'ha instituì ij sacrament për gionteje a cola Paròla, coma dij strument për gropene a Gesù Crist e për partessipé ai Sò benefissi, e che, sota al Testament Neuv, a-i na j'é mach doi ch'a sio comun a tuti ij mèmber dla Cesa, visadì ël Batésim e la Santa Sin-a.
Artìcol 29. Ël Batésim. Che Chiel a l'ha instituì col dël Batésim për na testimoniansa dla nòstra adossion, e che i-i soma lavà dai nòstri pecà ant ël sang de Gesù Crist e arnovà an santità 'd vita.
Artìcol 30. La Sin-a dël Signor. Che Chiel a l'ha instituì col dla Santa Sin-a o Eucaristìa për la noritura dla nòstra ànima, për che për na fé gènita e viva, për la virtù incomprensìbil dl’Ëspirit Sant, an mangiand ëd manera efetiva soa carn e an beivend sò sangh, e giontand-ne ëd manera motobìn strèita e inseparàbil a Crist, an Chiel e për Chiel, i l'avoma la vita spiritual e eterna.
E për che tuti a vëddo ëd manera ciàira nòstra chërdensa ans costa mira, i giontoma ij tèrmin medèsim che as trovo ant l'orassion ch' i foma prima dla comunion, an la Liturgìa o manera 'd celebré la Santa Sin-a, e ant ël nòstr catechìsim pùblich, ch'a son dij test ch'as podo trové daré nòstri Sàlmi. Ste-sì a son le paròle ëd nòstra orassion: Sicoma nòst Signor a l'ha na vira për sèmper ufrì Sò corp e Sò sangh për la remission dij nòstri pecà, ma a veul ëdcò comunichéje a nojàutri coma noritura 'd vita eterna; fane ëdcò costa grassia, che an sincerità gènita 'd cheur e con premura afoà, i arseivòma da Chiel un benefissi tan grand, visadì che con sicura fé, nojàutri i gode dë Sò corp e 'd Sò sangh, ansi, ëd Chiel tut antregh. Coste a son le paròle dla Liturgìa. Prima donque i chërdoma a le promësse che Gesù Crist, ch'a l'é vrità ch'a peul nen falì, a l'ha prononsià con soa boca, visadì che Chiel a veul che nojàutri dabon i partessipoma ëd Sò corp e 'd Sò sangh, për che i lo possedoma tut antregh për che Chiel a viva in nojàutri e nojàautri an Chiel. Cole 'd nòst Catechìsim a son le mideme dla Dominica 53.
Artìcol 31. Ij ministeri. Che a l'é necessari che la Cesa a l'abia dij pastor, giudicà bin adotrinà e 'd bon contegn da coj ch'an han ël drè, tant për prediché la Paròla 'd Nosgnor che për aministré ij sacrament e goerné l'ëstrop dë Gesù Crist, conform a le régola d'una bon-a e santa dissiplina, ansema coj Ansian e ij Diàcon, second la pràtica dla Cesa antica.
Artìcol 32. Autorità polìtiche. Che Nosgnor a l'ha stabilì ij Rè, ij Prinsi e ij Magistrà për goerné ij pòpoj, e che ij pòpoj a deuvo ess-ne soget e scotéje an virtù ëd costa ordinassion, nen mach për tëmma, ma 'dcò për la cossiensa, an tute le còse ch'a son conform a la Paròla 'd Nosgnor, ch'a l'é ël Rè dij rè e'l Signor dij signor.
Artìcol 33. Fòrmole 'd fé e d'orassion. A la fin, ch'a venta arsèive 'l Sìmbol dj'Apòstoj, l'Orassion dël Signor (ël Pàter) e 'l Decàlog (ij des Comandament) coma scrit fondamentaj ëd nòstra fé e devossion
E për na pì granda diciarassion ëd lòn ch'i chërdoma, i fortioma 'dcò ambelessì la protestassion che già i l'avio fàit stampé dal 1603, visadì che nojàutri i soma dël tut d'acòrdi con la santa dotrin-a 'd tute le Cese Arformà dla Fransa, dla Gran Bretagna, dij Pais Bass, dl'Almagna, Svissera, Boemia, Polònia, Ungherìa e d'àutre, coma ch'a l'é mostrà ant sòa Confession d'Augusta, conform a la diciarassion ch'a l'é dàita da sò autor. E nojàutri ii prometoma 'd përseveré an cola-lì con l'agiùt dla grassia 'd Nosgnor, ëd manera inviolàbil, ant la vita e ant la mòrt, an essend dispòst ëd sotoscrive costa vrità eterna 'd Dé con nòstr sangh midem, coma ch'a l'han fàit nòstri Vej (predecessor) fin dal temp dj'Apòstoj e an particolar an costi ùltim sècoj.
A l'é parèj che i pregoma con umiltà tute le Cese evangèliche e protestant ëd considerene, malgré nòstra povertà e citëssa, coma dij mèmber genit dël Corp mìstich ëd Gesù Crist, ch'a seufro për Sò Nom, e seguité a giutene con le soe orassion anvers al Signor e con tuti j'àutri bon ufissi dla soa carità, coma già i l'oma sperimentà con abondansa.
Për lòn i-j ringrassioma con tuta l'umiltà posibil, an suplicand ël Signor con tut ël cheur, che Chiel midem a-j dìa l'arcompensa, an spantiand semper ëd pì, ans lor, le pì pressiose benedission dla grassia e dla glòria, an costa vita e ant la vita ch'a vnirà. AMEN.
La Confessione di fede valdese in italiano ampiamente commentata


text:
Atgnamain èsi la segunda giada che deputadas e deputads han discutà l'iniziativa dal chatschader dal Partenz Christian Mathis e ses collegas. L'emprima giada – l'onn 2015 cura ch'il Cussegl grond ha declerà l'iniziativa sco nunvalaivla – era Christian Mathis anc deputà da la PPS. Questa giada ha el persequità sco giast sin tribuna la debatta davart finamiras e consequenzas da si'iniziativa che vul abolir la chatscha speziala.
Era sch'il resultat è stà cler: Plirs deputads han crititgà l'agir da la regenza, dals uffizis e la relaziun cun ils iniziants.
L'istorgia da l'iniziativa
- Avust 2013: Iniziants inoltreschan l'iniziativa cun 10’229 suttascripziuns valaivlas
- Avust 2014: Regenza propona da declerar nunvalaivla l’iniziativa
- Favrer 2015: Cussegl grond declera nunvalaivla l’iniziativa (79 cunter 36 vuschs)
- Mars 2016: Dretgira administrativa dal GR refusa il recurs dals iniziants
- November 2017: Tribunal federal accepta il recurs dals iniziants
- December 2018: Cussegl grond tracta ina segunda giada l'iniziativa
- 2019: Il suveran decida a l'urna
«Senza chatscha speziala na vai betg»
I dovria la chatscha speziala surtut per reducir il dumber da tschiervs, ha ina maioritad argumentà durant la debatta. Actualmain vivan circa 16'000 tschiervs en il Grischun. Blers dad els turnian dentant pir il november enavos en il Grischun en lur territoris d'enviern. Perquai saja pir lura pussaivel da sajettar els e reducir il dumber per uschia garantir ina populaziun sauna ed evitar donns en il guaud.
Senza la chatscha speziala duvrass quai ina chatscha da reschia. Quai vul dir ch'ils guardiaselvaschina sajettassan la selvaschina. Regenza e Cussegl grond n'han dentant pauca simpatia per quest'alternativa: Per ina chatscha da reschia duvrass il chantun ulteriuras resursas, pertge ils 60 guardiaselvaschina na pudessan betg surpigliar supplementarmain l’incumbensa da regular l’effectiv.
Lescha chantunala da chatscha
«Durant la chatscha speziala datti scenas eticamain inacceptablas»
Ils iniziants enturn Christian Mathis vulan abolir la chatscha speziala. I saja tuttavia pussaivel da regular il dumber da selvaschina durant la chatsch’auta. Persuenter duai quella vegnir prolungada per 4 dis (sin total 25 dis) ed avair lieu il settember e l’october (e betg be il settember sco actualmain).
Ils iniziants fan valair ch’i na saja ils ultims onns mai gartegià da cuntanscher ils effectivs durant la chatsch’auta e ch’i haja adina dà ina chatscha speziala. Quella saja dentant eticamain inacceptabla, cunquai ch'ils animals sa chattian gia en lur territoris d'enviern.
La chatscha grischuna
Il Grischun enconuscha la chatscha da patenta, quai vul dir: Il chantun surlascha sia incumbensa (prescritta entras la lescha federala) da regular il dumber da selvaschina a chatschadras e chatschaders. Per cuntanscher quest dumber datti in uschenumnà concept da dus stgalims, ch’è vegnì introducì l’onn 1986 e fixà l’onn 1989 en la lescha. Quai vul dir: Sche chatschadras e chatschaders n’han betg sajettà tanta selvaschina sco previs da la regenza, datti ina chatscha speziala.
Suenter mintga chatsch’auta decida il chantun sch’i dovra ina chatscha speziala ed en tge regiuns. Quest onn datti p.ex. ina chatscha speziala sin tschiervs - dentant betg sin chavriels.
Chatschaders e chatschadras pon s’annunziar per la chatscha speziala e lura decider definitivamain sch’els vulan far part. L’onn 2017 p.ex. èn passa 3’000 persunas s’annunziadas e la finala èn 1919 persunas idas per la patenta da 100 francs e cunquai era idas a chatscha speziala. Sco ch'igl è vegnì sajettà avunda selvaschina en ina regiun è la chatscha speziala a fin.
RR actualitad 18:00


text:
Scuol è quasi stà il Mecca dal snowboard – là ha cumenzà la scena da snowboard l’onn 1986 cun l'emprima scola da snowboard en Europa. Cun ils frars Fadri e Clà Mosca, omadus campiuns mundials, è alura tut daventà anc pli enconuschent.
Jau na sun betg ì cun l’aissa per daventar enconuschent, quai è simplamain sa dà.
La vita sco profi
Dal 1993 enfin il 1999, suenter il gimnasi, ha el vivì la vita da profi, viagià per tut il mund enturn e ramassà bleras experientschas. Gia da quel temp trenavan ins la bun’ura, lura tranteren ina fasa da recreaziun e lura era enavant la saira. E radund 50 dis avant la stagiun da skis cumenzavan ins a trenar sin la naiv – in temp enorm intensiv ma era fitg bel.
Il 1998 suenter ils gieus olimpics a Nagano (Giapun), nua ch’el è crudà ora, ha Fadri Mosca lura smess sco profi.
Oz è Fadri Mosca scolast da la scola secundara a Scuol, maridà ed ha dus uffants. Il sport stat anc oz en il center tar sia famiglia – ma far ina carriera da profi sco quai ch’el ha gì – quai stat liber, quai sto mintgin decider sasez.
RTR actualitad 07:00


text:
Gia in’ura avant ch’il gieu tranter la Svizra e la Spagna ha cumenzà, era massa glieud sa rimnada sin il plaz datiers dal «Obertor» ella citad veglia da Cuira. La televisiun era montada ed ils adherents da ballape pronts sin il gieu decisiv. Igl è stà cler ch’ils pli blers spetgavan sin ina victoria da l’equipa naziunala svizra. Uschia era ils dus giuvens e las trais giuvnas da Breil.
Els portian bain nagin tricot da la Svizra, ma tuttina sentan ins lur passiun per il ballape. Auter che la gruppa da Breil n’han fitg bleras aspectaturas ed aspectaturs betg chattà in plaz da seser:
Tranter ils blers tricots cotschen-alvs han ins era pudì chattà la bandiera cotschna e melna – la bandiera spagnola. E precis quels fans spagnols han spertamain gì motiv da sa legrar. Ella otgavla minuta ha Zakaria senza vulair manà il ball el gol da l’atgna equipa ed uschia purtau la victoria in zichel pli datiers. Era sch’il gol n’è betg stà fitg plaschaivels per ils fans svizzers n’han els betg dà si la speranza:
L’emprima mesadad è ida a fin senza in gol dal la vart dils Svizzers.
Quai duess dentant sa midar en la 68avla minuta. Xherdan Shaquiri sajetta il bal en il gol dal adversari e la legria para bunamain dad esser palpabla. La massa dals adherents svizzers giubilescha ed uschia era las giuvnas ed ils giuvens da Breil. Quell’euforia na cuzza dentant betg uschè ditg sco giavischà. La carta cotschna adressada a Remo Freuler fa surstar ils aspectaturs e las aspectaturas. Uschia che l’equipa naziunala sto giugar sulettamain en diesch vinavant. Davent da quest mument èn tut ils egls stai drizzà sin la televisiun plazzada amez il plaz:
La prolungaziun è stada dominada da bler applaus per il goli Yann Sommer. El ha impedì blers gols dals Spagnols. Era sche ils blers avessan giavischà in gol dals Svizzers en la prolungaziun èn els stà segirs: sch’i vegn enfin il sajettar penaltis è la chaussa clara:
Lura gudagnain nus segir – Yann Sommer tegn tut
La prolungaziun è ida a fin senz’in gol ed uschia vegn il gieu decidì en la runda da penaltis. La tensiun ha cuntanschì il punct culminant e blers dals aspectaturs e da las aspectaturas stattan sin pais sin las sutgas – in «hooopp schwiiiiz» resuna atras las massa. Tut quai gida dentant nagut. Dals emprims quatter svizzers ha sulet Mario Gavranovic tutgà il gol. Da la vart dals Spagnols han gist trais giugaders tutgà. Quai munta ch’il siemi è a fin ed il plaz sa svida plaunet. Ed uschia sa renda era la gruppa dals giuvenils da Breil a chasa cun massa impressiuns da la saira. Ed era sche la Svizra na betg cuntanschì il mezfinal vegn quai Campiunadi europeic adina a restar en buna memoria.


text:
Formazion del Fascia: Cincelli, Bernard, Trottner, Deflorian Gio., Drlje, Porcu, Pezzei (25’ s.t. Petrone), Piccoli, Bolgiani, Deluca, Deflorian Giu. (30’ s.t. Zanoner).
Doi vente su doi per l Fascia te la endesfides de la Veisc. Dò l trei a nia contra l Fiem, l’é ruà ence l trei a un contra la Dolomiti che à portà i ladins a set ponc e lascià la formazion da Pardac amò ceta a zero junfon la clasifica.
L’é stat na venta vadagnèda ma no sorida per l Fascia enceben che l scomenz dajea a pissèr a n domarena zenza cruzies. Defati, dò nience n menut Deluca à abù te anter i piesc l balon del vantanc trajan ampò na bala massa lijiera envers l’usc aversarie. No passa trop però che i ladins troa l vantac, de gra a na bela combinazion Drlje-Bolgiani con chest ultim (nef capitan ajache Debertol restarà fora per n azident muscolèr dut l’uton), che da vejin no dèsc redenzio al portier ghest. I pardacians somea dassen no esser te ciamp e per n chèrt de ora no i rua a passèr da l’autra pèrt del ciamp.
Fosc perché la partida somea massa sorida, i fascegn chèla gaissa e dinamism lascian coscì a la Dolomitica la scomenzadiva e dò pec menuc rua l gol de la parità de gra a na trata de Gabrielli che troa defendura e portier fascegn mingol fora de post.
L prum temp se sera sù zenza autra grana ocajions, aldelà de doi passajes, un per pèrt, che metea dedant usc Brigadoi e Deluca. L prum serà sù a na vida fosc ence mingol grovia da Trottner, l secondo ruà demò co la ponta del pé a tochèr l balon, ampò blocà dal portier aversarie.
I secondi carantacinch de jech no i é stac proprie sgalizenc ampò se l’éra na squadra che desmostrèa de voler venjer più de l’autra, chesta l’éra l Fascia che mai à padì la scomenzadives di atacanc pardacians, fosc zenza na gran condizion, e che più de n’outa à proà a jir en vantanc con trates de Porcu, Deflorian e Zanoner. Proprie chest ultim jiador, metù te ciamp a chinesc menuc da la fin, à mudà l’èjit de la endesfida, troan a la seconda ocajion, l gol del doi a un. Vantac giust aldò del jech metù te ciamp tel secondo temp e legitimà dal terzo gol de Matteo Piccoli, che dò aer ciapà bala da Deluca, à fat fora trei defensores e zenza prescia à trat l balon te sach.
Trei a un e duc a cèsa, o miec, a festejèr.
L calandèr pervedèa per chesta setemèna, na partida ence n jebia (Verla – Fascia). De chesta ve dajon cont la setemèna che vegn. Chesta domenia enveze, l Fascia jiarà indò sul ciamp de cèsa contra l Telve da mesa les cater.
L fin de setemèna passà l’é stat positif ence per la squadra mendres del Fascia co la Juniores che à vent 3a2 contra i Solteri (doi goi de Luca Rasom e un de Matteo Vian) e coi Arleves che à vent 3a0 contra l’Ortigaralefre (doi goi de Nicolas Toma e un de Gabriele Riz.
Doman, sabeda ai 26 de setember, la Juniores jia da les cinch a Vich contra l Primier e i Esordienc “A” e “B” scomenza l campionat contra Monti Pallidi e Dolomitica. Domenia da mesa les unesc, Arleves e Giovanissimi jia a Pardac e Madran contra Dolomitica e Oltrefersina.


text:
Premi SRG.R (pli baud premi CRR)
Las emprimas discussiuns
Il zercladur 1954 s'occupa la suprastanza per l'emprima giada da questa fatschenta. Ella discuta davart l'introducziun d'in premi da la CRR. D'in reglament cun criteris per adossar in premi desista la suprastanza. En la practica survegn la remuneraziun u il sustegn per lavurs spezialas dentant gia ils proxims onns il caracter d'ina renconuschientscha per lavur en favur da lingua e cultura rumantscha. Quella renconuschientscha u undrientscha obtegna bainprest senza conclus spezial la furma ed il caracter d'in premi.
Il premi vegn reguardà en ils statuts
A chaschun da la radunanza generala dals 19 d'october 1968 vegnan ils statuts da la CRR dals 28 da favrer 1953 remplazzads tras novs statuts. Quels van en vigur l'entschatta da schaner 1969 e prevesan per l'emprima giada la pussaivladada d'accordar in premi da radio e televisiun. La decisiun stat en la cumpetenza da la suprastanza. Cun chaschun da la revisiun totala dals 7 da zercladur 1980 vegn la formulaziun dals statuts da 1968 recepida en ils novs statuts senza midadas materialas, dentant cun l'agiunta ch'il premi saja mintgamai da surdar a chaschun da la radunanza generala.
Tenor ils statuts dals 9 da matg 1992 concluda il directori eventuals premis da radio e televisiun da la CRR. Il directori n'è consequentamain betg lià vid in ritmus annual.
Survista 1960-2019


text:
Un mistēr antîgh e nôbil. Còla dal marangòun l'é 'na profesiòun ch'la reşést e la se şvilópa int j ân in dó cambîen i materiêl e ch' la patés ânca lē al crîşi 'd la cunuméia mó ch' la vèd mâi al tramûnt. L'êrt 'd intajêr, ed muntêr e arfinîr al lègn l'é prubabilmèint ûn di lavōr cun pió fantaşìa 'd tót. A partîr da i tèimp préma 'd la stôria la lavurasiòun dal lègn l'é stêda òna dal prémi ativitê ed l' òm: da la clêva e dal lânci di prém tèimp ed la civiltê, al canòj scavêdi int i fóst 'd êlber, al piudèini druvêdi in agricultûra, a i şgabē a trèi gâmbi.Cun j ân a s'é pó pasê a druvêrel ânca per la costrusiòun dal cà e 'd la mubélia fîn al cumplichêdi impalcadûri 'd l'època modêrna. Bèle a partîr dal Medioēv l'ûş dal lègn l'ēra dimòndi cumûn e còsta l' à purtê a la tajêda dal forèsti, al lègn l'é dvintê un materiêl sèimper pió chêr e l'é per còst che al j indóstri 'd incō a drōven sèimper di pió di materiêl şmercê cme, per eşèimpi, al compensê, al truciolê e al cartounfébra, prodòt che 's imbêrchen mìa cun l'istèsa facilitê dal lègn naturêl e che dmânden mìa 'na stagiunadûra lònga e curêda.
Curiōşa e strâna l' as pōl dîr l'urégin dal nòm in dialèt ed còl ch' al lavôra al lègn: al "maragòun" perchè al nòm marangòun al sré còl 'd un uşèl, in italiân "marangone o cormorano" (Mergus menganser al só nòm sientéfich ), ch' al ciâpa i pès mèint al 's bóta int l'âcva.
Int la parlêda di marinêr cól nòm ché al gnîva dê a quî ch'es butêven in mêr a psêr al nêvi sòt al livèl 'd l'âcva. D'ed ché prubabilmèin è nasû la parôla italiana "marangone" cme mèister ed manarèin int j arsenêl e, pió in generêl, carpentēr. Int al grēch modêren la parôla "marankòs" a vōl dîr marangòun, acsé cme al tûrch "marangoz" a vōl dîr carpentēr.
'Na vôlta la tajêda 'd j êlber la gnîva fâta cun al marâs e rèşghi a dû mânegh, pó 's andêva avânti cun la şbrucadûra, a la divişiòun dal lègn per qualitê e psadûra e a la preparasiòun di ramâgn lighê. L'ēra dimòndi impurtânt an butêr via gnînt. Quând al lègn al rivêva al cà di cuntadèin, j òm a spachêven al sôchi, j ansiân e i ragâs impilêven bèin a mōten i pcòun ed lègna che gnîven druvê préma per i camèin pó, pió têrd, p'r al stóvi. In ògni faméja 'd cuntadèin a gh'ēra sèimper ûn cl'ēra bòun ed lavurêr al lègn che, dôp avèir sistemê al "frût dal bôsch", a 's metîva a fêr, ispirê da j ûş e dal necesitê, 'na sèria 'd bagâj che, sibèin a la bòuna, în rivê fîn a i noster dé guardê cun meravéja e incânt.
I pió spêlter tajêven i travòun per i còp dal cà e al j âsi per i lavōr da marangòun.
J uşvéj che druvêven an n'ēre mia mìa ed sicûr freşatrîş avtomâtichi, mâchini per squadrêr, mâchini per fêr i mâs'c, piagadōri o piâli elètrichi e sèighi circolêri mó sèighi a tlêr, piali e pialèt a mân, e scarpē per scavêr.
E cun chi pôch mèz lé, int al cōrs ed la stôria, i marangòun àn fât per tót al mònd pûnt per unîr al valêdi dal muntâgni e pasêr di fióm, câr per traspurtêrla rôba, pôrti, fnèstri, têvli, scrâni, môbil per mubiliêr al cà, castē e palâs ed rè, bânch, altêr e scultûri per dubêr cēşi e catedrêli.
La butèiga dal marangòun ed 'na vôlta l'ēra dèinter al grôsi pusiòun o int i bōregh cuntadèin, mia luntân da còla dal frâp, perchè in soquânt lavôr al dō ativitê a 's dêven 'na mân. Al marangòun 'd campâgna despès al druvêva l'ajót 'd un ragâs ed butèiga (faturèin, garşòun) ch' al gh'îva al cûmpit, in pió che pulîr, mèter a pôst, fêr traspôrt céch, fêr divêrsi cumisiòun, la responsabilitê dal bòun funsionamèint ed la stóva e dal cuntròl dal livèl ed l'âcva dal tigîn ed la côla druvêda int i lavōr ed muntâg.
Alōra al marangòun al duvîva èser brêv e bòun ed fêr tânt mistēr, int al sèins che al duvîva savèir fêr ed tót: i cuntadèin a n' în dmandêva l'intervèint per ògni lavōr. Al duvîva justêr al bòti, al tîni e 'd j êter bagâj fasê cun al fèr (butêr); al duvûva justêr i câr, i barôs e al bîghi e, s' l'ēra necesâri, fêri só (al caradōr); al duvîva pó savèir fêr i môbil, oséia savèir fêr e justêr i môbil a la bòuna che dubêven la cà di nôster cuntadèin: cherdèinsi, têvli, scrégn ed la farèin, tulēr . Al duvîva savèir fêr pôrti, purtòun, fnèstri, lêr, sèinsa scurdêres di mél êter bagâj che prîven servîr int 'na cà: l'âsa e i cavalèt per la bughêda, la tulirōla, justêr schêli, scalèt e via acsé. A 's pōl dîr che al sō cgnusèinsi e sovermân a duvîven èser dimòndi mó dimòndi.
Sōl per fêr 'n eşèimpi la costrusiòun di tlêr per i vēder dal cà 'd campâgna l'ēra un bèl buşèl: fnèstri mēl stablîdi, ed fōrmi mia regolêri, l'ēra bèin difécil catêr l'amzûra giósta.
Despès al marangòun l'ēra jutê da operâri che gh'îven l'incâregh ed tajêr j êlber, bèle cumprê in pē, oséia incòra da cavêr, diretamèint dal cuntadèin. Atèint e pîn ed malési cme l'ēra, al saîva che al piânti a duvîven èser tajêdi cun la lûna pîna, luntân dal giurnêdi cun al vèint o préma 'd un temporêl, còst per schivşêr, préma 'd tót p'r al piânti cun un lègn ed valōr cme la nōşa, un atâch préma dal tèimp di tarōl.
Sòt ed ló al gh'îva i şgantèin, ragâs ed butèiga che tajêven al j âsi cun al şgòun, a duvîven stêr ben atèinti 'd andêr adrē a la vèina dal lègn. L'algnâm al duvîva pó èser impilê per fêrel schêr bèin, per impidîr ch' al s' imbarchêres.
I lègn pió desdpès druvê ēren quî dal pôst cme l'ōlom, la piôpa, il mōr, al plâten,la srēşa, al pèir e la nōşa.
Dal mumèint che 'l marangòun al decidîva ed fabrichêr, al cumincêva a siēlier al j âsi giósti da 'na calâstra, al cunsidrêva, al caresêva, al stimêva i gróp, al fisûri, l' elasticitê 'd l' asòun, la stagiunadûra, cun al nuşèti al batîva insém a l'âsa per cuntrolêr che 'l lègn al gh'avés mia di destâch ed j anē, al cuntrolêva che la fébra dal lègn la sìa dréta e pêra. Cun st' al veréfichi l'ēra in grêd ed capîr se 'l j âsi a deşgnîven da 'n êlber butê zò al mumèint gióst (an duvîva mia èser trōp zóven e gnân trôp vèc), se 'l j âsi ērenstêdi sghêdi in manēra giósta e stagiunêdi in môd adât, se 'l lègn al tendiva a imbarchêres.
Mó la vèira bravitó dal marangòun la se mzurêva cun la costrusiòun dal câr agrécol. Al câr emiliân l'ēa fât da dimòndi pès e divêrs tra ' d lōr, ciaschidûn al gh'îva la só funsiòun ed fōrsa o 'd purtêda. Tót pès impurtânt però al pió difécil da fêr l'ēra la rōda perchè l'ēra cumplichêda, la duvîva èser rubósta, la duvîva durêr int al tèimp e, préma 'd tót, al j amzûri a duvîven èser perféti pôst che tót j elemèint, 'na vōlta muntê, a duvîven èser un pès ónich e al duvîva funsionêr sèinsa scavagnêres.
Per fêr al mòs a gnîva druvê la nōşa o l'ōlom, , a 's catêva un pès ed lègn sân sèinsa gróp e venadûri, stagiunê almēno sē ân, égh gnîva dê la fōrma cun al tōren. I râg, fât cun un lègn dr e rubóst cme la gaşéia, a gnîven lavurê e incastrê dû a dû int al gâvel, óna dal quâter pêrt dal gîr ed la rōda fât in nōşa o ōlom, a la fîn a 's utgnîven tânt lunôt che fisê al mòs centrêl êren l'usadûra 'd la rōda.
L'ûltma, mó la pió impurtânt, operasiòun l'ēra al fisâg dal serciòun, amzurê al gîr ed la rōda, a 's tirêven via dû centémeter, còla cla gnîva ciamêda la stréca. A gh'é da savèir che al serciòun, ch' al gnîva lavurê dal frâp, al gnîva scaldê in 'na fuşèina e quând l'ēra verghèint, per còst l'êra un pô şlarghê, al gnîva tôt só cun dal tnâj e sistemê 'd atôr'n al gâvel; mèinter al gnîva frèd al serciòun al turnêva 'd l' amzûra uriginêla, còst al strichêva int 'na bèla môrsa tót al tlêr ed la rōda.
Al muntâg dal serciòun ēren mumèint in dó tót j incarichê a duvîven èsere atèint e prnt a j ōrdin dal marangòun, ògni indecişiòun la príva cumprumèter in môd grêv al lavōr 'd intēri giurnêdi.
Mó al dé 'd incō cun al şvilóp ed la tètnica l'à rèiş, al marangòun bòun ed fêr tót, 'na figûra inótila.
La stôria dal lègn.
L'òm da sèimper la savû druvêr, cun tètnichi pió o mēno şvulupêdi, al lègn sia per fêr ed l'energéia sia cme materiêr ed partèinsa per fêr di bèin.
Al prém òm al druvêva al lègn per difèndres, p'r andêr a câsa, per tirêr só dal cà insém al gòci e per tirêr só dal j imperghêdid' atōr'n al la só cà.
Cun al pasêr dal tèimp a s'é cumincê a şvilupêr la navigasiòun insém a i fióm e l'é ché che j Egisiân pó, pió têrdi, i Grēc e i Rumân àn cumincê druvêr cól materiêl ché per costruîr al sō bêrchi.
Pó, l'é stêda lêrt int al medioēv e pó int al Rinasimèint a rènder al lègn un materiêl necesâri per fêr dfi môbi e per fêr dal scultûri stupèndi.
Incòra incō, sibèin ech sién ed j êter materiêl, al lè al cunténva a 'd èser druvê in grôsi quantitê int l'edilésia, per fêr di môbil e 'd j uşvéj ótil a l'òm, cme la chêrta e tót chiêter materiêl fât cun la celulōşa.
Al lègn int la stôria
400.000.000 p.C.: al piânti a gh'àn més miliòun 'd ân p'r ocupêr al tèri gnûdi fōra da l'âcva. Dop avèir més al raîşi int al trèin per tirêr só l'âcva e i sêl minerêl per sfamêres, a s' în fât al fóst per fêr pasêr al cióc e al fój per ciapêr l'energéia dal sōl.
2.000.000 p.C. (circa): l'arîva l' "Homo Habilis" al prém a fêr e druvê 'd j uşvéj cun dal lègn e dal prēdi.
1.600.000/ 200.000 p.C.:L' "Homo Erectus", grâsia al lègn l'invèinta 'l fōgh. Grâsia a dû bastunsèin ed lègn che, sferghê fôrt ûn insém a clêter, a brûşen.
20.000 p.C.: in cól peréiod ché al lègn al vîn druvê per fêr ed j êrch, frèci , lânci e guêrs.
3.500 p.C.: In Mesopotamia a vîn inventê la rōda. Al rōdi êren fâti in trî pîgh ed lègn lavurê in rutònd, unî da un âs ed travêrs (sèimper in lògn). Al prémi rōdi cun i râg a vînen inventêdi int al 2000 p.C. .
200 p.C.: per traspurtêr al delichêdi e frâgili brôchi a dû manegh in téra côta o vēder, i Rumân a druvêven cme imbalâg dal câsi ed lègn.
1800 d.C. / 2000: un particulêr insém al tâj di bôsch ch' al pōl fêr pinsê; int al gîr ed 30 ân è stê ruvinê cîrca la 63% di bôsch ed la Sardègna per fêr dal carbòun e di trêv p'r al şvilóp dal ferovéi e per fêr dal nêvi. Nisûn, purtôp, l'à mai pió turnê a piantêr j êlber là in dóv' în stê tajê.


text:
Wald (BE)
Modell:Other places3 Cuurdinàde: 46°53′N 7°28′E
Wald a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.3 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1175 abitant.
El cumün de Wald al se tröva a una altitüden de 840 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Belp, Kehrsatz, Köniz, Niedermuhlern, Oberbalm, Toffen.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Englisberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cantuu
Cantuu (nòmm ofizzial in italian: Cantù; Canturium in latin) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 39 930 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na superfis de 23,2 km² e 'na densitaa de 1 721 ab./km². L'è vun di comun pusse important de la provincia.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del nummer d'abitant del comun de Cantuu l'è mostraa in de la tabella chì de sòtta:
Abitant censüü
Citaa ingemelaaModifega
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L’emissiun sclerescha la situaziun e la rolla da la Svizra sco pitschen stadi neutral visavi l’evoluziun tar ils vischins gronds. Ils onns 30 chaschunan confruntaziuns tranter aderents militants da sanestra sco da dretga agitaziun e tensiuns era en Svizra. Il temp da la Segunda Guerra mundiala porta alura in clima da malsegirtad areguard in’eventuala attatga, il grad da preparaziun militar e las capacitads da provediment alimentar ed energetic. Cumpromiss delicats envers la Germania l’emprim ed envers ils Alliads pli tard vegnan nunevitabels, quai oravant tut areguard il commerzi cun bains essenzials ed in tschert traffic nord-sid sin binari ed en l’aria. Ina gronda sfida muntan era ils fugitivs ch’arrivan als cunfins svizzers. Enavos en l’atmosfera dal temp mainan nus las vuschs da Philipp Etter, Henri Guisan e Traugott Wahlen.
Participants: Alfons Maissen, Sep Item
Redacziun: Risch Cadonau, Giaronas Cadonau
Radioscola 14-6-1975
Numer d’archiv: 2161
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
100'000 francs mintg’onn sa lascha custar il lieu turistic il «tagliar pastg», ha ditg Jacky Duc, il responsabel per prender ora la malerva – en in'intervista cun televisiun da la Svizra franzosa RTS, entant ch'el mussava sin in mantun da talas plantas tar il lai «Etang de la Moubra».
La racolta dura en tut trais emnas di el: «Dapi tschintg fin sis onns prendain ora las plantas dal lai e qua duas giadas ad onn.» Dentant datti adina dapli plantas sut l’aua. El suppona ch'i savess esser pervi da las chalurs.
I sajan plirs lais en il chantun Vallais, che cumbattian cun la planta invasiva importada dal Canada. Per rumantsch vegn la planta numnada «elodea dal Canada».
È la plazza da golf la culpa?
Las plantas vegnan duvradas savens per aquaris. Ins suppona ch'igl è la plazza da golf dasper il lai che ha portà la planta en il Vallais – uschia la vicepresidenta dal Cussegl da vischnanca da Crans Montana, Nicole Bonvin Clivaz: «La plazza da golf ha midà ladim ed ussa as dovra ladim biologic. Ins emprova da dar adatg che nagut da quai va en il lai.»
Er ella suppona dentant in'influenza da la midada dal clima.
Pli chaud ch'igl è, dapli plantas ch'i dat
Era il biolog d'aua Pascal Mulattieri observa che la planta sa derasa adina pli spertamain en Svizra. La planta vegnia era avant in divers lieus en il lai da Genevra.
Dentant oravant tut pitschens lais en Svizra sajan pertutgads di il biolog d'aua: «Las plantas sut aua creschan la stad tar temperaturas da 15-20 grads. E sch'igl è pli chaud sco 20 grads han ins anc dapli plantas.» Ins stoppia survegnir sut controlla las plantas invasivas, uschiglio giaja a perder la biodiversitad e l'equiliber natiral en noss lais.
Ina soluziun radicala fiss da laschar ora l’aua ord il lai e da pulir davent las plantas che sa derasan. Ma quai custass 1 milliun francs. Quella varianta vulan las autoritads dal valais empruvar dad evitar.


text:
Ils represchentants da l’Uniun purila svizra han preschentà a Berna las pretensiuns dals purs da latg. Surtut en vista a la situaziun economica saja in pli aut pretsch per latg giustifitgà, ha ditg il president da l’Uniun purila svizra Markus Ritter.
Il mument pajan ils purs da latg sisur
Ils purs na survegnan per il pli char latg betg il pretsch previs da 65 raps per liter mabain pli pauc. En Svizra na dettia quai nagin problem cun il quantum da latg, lez sajan sa reducì en cumparegliaziun cun l’onn passà per 5%. En vista globala saja il pretsch per latg creschì. Tuttina na possian ils purs svizzers gia dapi mais betg pli producir rentablamain. «Ils custs totals per la producziun muntian per in manaschi en la Bassa tar almain 65 raps il liter, en las muntognas sajan ils custs pli auts, ha ditg il vicepresident Hans Frei.
L’organisaziun da branscha na po betg fixar in pretsch
La suprastanza da l’organisaziun da branscha aveva decis suenter lunga discussiun ch’il pretsch directiv na possian per ils mais da fanadur fin settember betg vegnir auzads. Surtut tema l’organisaziun che cun in pli aut pretsch cumprassan blers clients products importads ni giessan en l’exteriur a cumprar en.
RR novitads 14:00


text:
Il project muntia in privel mortal per l'alimentaziun e l'agricultura nigeriana ed africana. Scrivan 87 organisaziuns nunguvernamentalas en ina posiziun.
Swissaid per exempel rinfatscha a l'ETH da nizzegiar ora ils standards da sanadad pli bass che valian en l'Africa.
Cun il project da tecnica genetica vul la Scola politecnica federala schliar in problem da la cultivaziun da manioc, la vivonda da basa per blers africans.
La tschagula da la planta smarschescha svelt suenter la racolta, ils perscrutaders vulan ussa far che la ragisch tegnia pli ditg.
RR novitads 09:00


text:
Daspö passa desch ons, adüna da mai fin november, ha Rolf Hüsser lavurà mincha di in seis atelier a Ftan. L’anteriur pastizier e cuschinunz s’ha dedichà a la pittura naïva ed ha s-chaffi üna pruna d’ouvras da taimpra tuot speciala. Uossa, pac davo avair cumpli 80, sto’l renunzchar a la pittura, e quai per motivs da sandà.
Il cuolp da destin decisiv
«Cumanzà ha tuot cun quist disegn qua», quinta Rolf Hüsser e muossa üna skizza fatta cun craida da charbun. El tilla ha fatta amo a l’ospidal. Che d’eira capità? Da stà dal 2002 ha’l tschüf ün ferm infarct dal cour. La skizza illustrescha seis cumbat cunter la mort ch’el, cun agüd dals meidis e da sia ferma voluntà, ha vendschü. Rolf Hüsser manaja: «Eu n’ha tschüf regalà üna seguonda vita». In sia prüma vita ha’l lavurà illa gastronomia sco pastizier e cuschinunz e lura pro üna ditta indigena da reciclar. Davo il cuolp da destin s’ha’l orientà da nouv. Per furtüna as vaiva’l, dürant seis giarsunadi, laschà instruir illa pittura e’l disegn. Ed el ha dat man rispli e pinel.
L’ögl dret nu voul far bön
Rolf Hüsser s-chaffischa sias ouvras cun copchar fotografias e disegns e tils dar nouva vita. Il material es different e va da la platta da vaider sur la scorza da lain fin pro’l palperi. I’s tratta d’üna lavur fich fina e precisa. «I voul ün man quiet ed ün fich bun ögl per ir davo a las lingias e per culurir ils detagls», declera Rolf sia tecnica da lavur. Pro sias ouvras plü grondas toccan linternas. Ils vaiders culurits cun acril glüschan illa not s-chüra e paran da s-chodar las fraidas nots d’inviern. Duos gronds purtrets ha’l fat da Ftan e da Guarda: differentas parts dal cumün ha’l copchà e lura pitturà. Els han la fuorma da rombus respectiv da rinchs. Per Hüsser nun es be il purtret sco tal important: « Pro’l purtret voula eir il dret rom, perche be uschea vain el miss in evidenza sco chi tocca». Malavita però til lascha daspö alch temp l’ögl dret in imbarraz. «Eu nu vez plü bain avuonda per lavurar precis», disch el tuot trist. Perquai ha’l decis da rafüdar da disegnar in seis atelier e da til serrar a la fin d’october. Pitturar pitturarà’l eir inavant, però be a chasa.
Der Hobby- Künstler verabschiedet sich
Rolf Hüsser, in Stäfa aufgewachsen, hat Bäcker-Konditor, Confiseur und Koch gelernt. 30 Jahre lang hat er in der Gastronomie gearbeitet und dann in der Entsorgung von Sonderabfall. Im Jahre 2002 erlitt eir einen schweren Herzinfarkt. Als ideale Therapie zur Erholung erwies sich seine Leidenschaft für das Zeichnen und Malen, deren Technik er schon in der Lehre erlernt hatte. In den letzten 20 Jahren hat er zahlreiche Werke geschaffen, die man der naiven Kunst zuordnen kann. Diese Präzisionsarbeit bedingt eine ruhige Hand und ein scharfes Auge. Leider hat die Sehschärfe beim kürzlich 80 Jahre alt gewordenen Künstler dermassen gelitten, dass er sein Hobby nicht mehr in der gewohnten Form ausüben kann. Deshalb hat er sich entschlossen, sein Atelier in Ftan endgültig zu schliessen. Aber daheim wird er noch weiterhin malen.
Bis Ende Oktober können diverse Exponate zu günstigen Preisen erworben werden.


text:
Radund 60 persunas èn vegnidas per tadlar impuls legids «live» da las duas scripturas valladras Rut Plouda e Fadrina Hofmann, dal scriptur jauer Plinio Meyer e dal scriptur sursilvan Arnold Spescha. Las duas auturas ed ils dus auturs han scrit novs texts aposta per la lectura a Guarda che tractan dal lieu da la prelecziun: da l’iert.
Uschia ha Arnold Spescha delectà il public cun ses nov impuls «L’Onda Zia zerclunza». Ed era Plinio Meyer ha scrit dal zerclar ed ha legì sia poesia «Zarclin» che raquinta dad Uorschla e da ses um che fiss gugent in giabus. Fadrina Hofmann na zercla betg pli ed uschia tracta ses impuls «üert» da la nova moda da far iert: «lazy gardening». Perquai ch’in rosa è ina rosa e Guarda è Guarda ha Rut Plouda prelegì cun ses impuls liric «da rösas ed auters algords».
Plinavant è il turissem en Grischun e l'ir sez en viadi stà in tema dals impuls prelegids. La prelecziun è stada in viadi auditiv per il public ed ha manà da Guarda a Las Vegas fin a Cuba e puspè enavos là nua che las scripturas ed ils scripturs èn dachasa e perfin anc pli enavos, atras il temp, enfin tar lur regurdanzas d’uffanza.
Uschia ha il public pudì seser cun Fadrina Hofmann sin il sez da l’auto cotschen da ses tat e tschitschar caramellas, u rumir l’archiv enorm da cudeschs e palpiris da l’ami Paul dad Arnold Spescha, s’agitar cun Rut Plouda ch'il bindel da tatgar na tatga cur ch’el stuess però uschiglio adina. E Plinio Meyer ha declerà, cun ses tipic stil murdent-divertent, il dilemma dals umens dad oz, che duessan betg esser machos però n’er betg softies... E tenor l’applaus a la fin da la lectura e la lunga durada d'aperitiv, ha il public propi giudì tut quests impuls, che han evocà scuffel u las larmas orasum, impuls pensivs per s’introvertir u che sbrinzlan ed animeschan da discutar a tut pudair – impuls che tucan sin il viv!


text:
Preserp
Preserp (nom ufizial in italian: Proserpio) l'è on comun brianzoeu (situaa in la zòna de Erba) de la Provincia de Còmm che 'l cunta 926 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 2,4 km² e ona densità de 386 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Longon. Canz, Castelmart e Erba
El paes el gh'ha domà ona frazion, ciamada In Arca.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Preserp l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ils directurs mainan l’Hotel Saratz dapi il 2008. Suenter 10 onns s’haja il pèr decis da bandunar Puntraschigna, ha declerà il president dal cussegl d'administraziun, Gérard Jenni ad RTR. Ch’el saja gia intensivamain en tschertga da pussaivels successurs dal pèr Geiger. Ils hoteliers surpiglian questa stad la direcziun da la Aqua Spa Resorts cun 6 implants da wellness en tut la Svizra.
Nova era per l'hotel da tradiziun
Il cussegl d'administraziun deplorescha che Anuschka e Thierry Geiger bandunan l’Hotel Saratz. Dentant è Jenni er persvadì ch’i cumenza ina nova era per l’hotel da tradiziun a Puntraschigna. Dad ina vart maina il Saratz a partir da questa stad il center da congress Rondo per la vischnanca da Puntraschigna, da l’autra possia l’interpresa er sa sviluppar vinavant cun novas energias a la testa.
Nagina vendita prevesida
Ramurs ch’i dess plans da vender l’Hotel Saratz, refusescha il president dal cussegl administrativ cleramain. L’hotel che ha entant in’istorgia da passa 150 onns saja e restia er vinavant en possess da famiglia, uschè Gérard Jenni envers RTR.
RR novitads 17:00


text:
La vendita da mobiglias è a fin. La bilantscha: 80% dals 5000 artitgels ch'eran en vendita èn vendids.
Buna fatschenta per tuts
Quants daners ch'èn vegnids incassads per questas mobiglias n'è betg sta d’eruir. Ina part dals daners vegnia en in fond per scolar il persunal, l’autra part vegn simplamain duvrada per cumpar mobiglias novas, ha ditg Peter Schoch il directur dal hotel Waldhaus.
Americans senza cultura
Schoch na lascha betg valair la reproscha ch'ils novs possessurs americans vendian ora la cultura dal Hotel Waldhaus. Sco el di sajan propi las pli bellas chaussas vegnidas messas en salv en il museum dal hotel Waldhaus e betg vendidas.
Mobiglias per la Ucraina
20% da las mobiglias ch'èn restadas regala il Waldhaus a la plaiv catolica da Flem. Sco quai che Wally Bäby Reinalter, la presidenta da la plaiv, ha ditg ad RTR, regalian els vinavant a l'Ucraina surtut letgs. Da lezs èn vanzads blers en las varga 150 chombras. La plaiv ha organisà gidanters per rumir las chombras. La rauba ord il hotel vegn transportada ad interim en ina garascha a Flem. Il transport en l'Ucraina vegn lura organisà pli tard.
RR actualitad 07:00


text:
Cun la plattafurma per promover il pajais duain vegnir tgiradas las relaziuns bilateralas cun la Frantscha ed i vegn offrì activitads culturalas, uschia scriva Präsenz Schweiz, la partiziun per la communicaziun dal pajais aifer il Departement federal per affars exteriurs.
Il program cultural vegn creà dal festival da jazz da Montreux, dal festival da film da Locarno, dals Théâtres Vidy e Arsenic da Losanna, la festival Montreux-Comedy sco era dal Fond per l'art modern da la citad da Genevra.
E natiralmain vegnan er mussads ils gieus da ballape en il House of Switzerland a Paris.
RR novitads 15:00


text:
Interpretadas vegnan questas melodias dentant betg dad Alvaro Soler, dad Elton John, dals Furbaz, dad Abba ni da Tones and I, mabain dad enconuschentas musicas.
Hits e semperverds da pop
En l'instrumentala dad oz tadlain nus megahits da pop sco; La cintura – Crocodile Rock – Viver senza tei – S.O.S - Dance Monkey ed anc blers auters.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
La pandemia da corona ha er laschà fastizs marcants tar la Ems-Chemia. L'emprim mez onn dal 2020 èn sa reducids cleramain la svieuta ed il gudogn. Sco quai ch'il concern da chemia speziala ha communitgà, è la svieuta sa sminuida ils emprims sis mais da l'onn per 26,4% sin stgars 850 milliuns francs. Tuttina guardia ella cun optimissem en il futur, ha ditg la CEO Magdalena Martullo-Blocher envers las medias. «Jau hai ditg a mes collavuraturs: Corona è passà - uss stuain nus far fatschentas».
Pli paucs autos – pli pitschna svieuta
La raschun principala per la reducziun da la svieuta è la branscha d'autos ch'è pertutgada fermamain da la crisa da corona. L'industria globala dad autos è crudada ensemen per in terz durant l'emprim mez onn. «En l'Europa èn vegnids producids pli paucs autos che durant la crisa da finanzas», uschia Martullo. La fatschenta cun ils constructurs d'auto procura tar l'interpresa da Domat per radund 60% da la svieuta. En la China hajan las fabricas d'autos puspè avert sco avant la crisa ed en l'America avrian ellas puspè. «Be l'Europa n'è anc betg uschè lunsch, damai ch'igl è temp da vacanzas. Nus sperain dentant che quai sa normalisescha enfin l'atun.»
In'ulteriura raschun per la reducziun da la svieuta han ils curs da valutas. Cun resguardar en il quint la fermezza pli auta dal franc svizzer, fissan las venditas da la Ems-Chemia sa reducidas «be» per 21,6%.
Tuttina superà aspectativas dad analists
Novas fatschentas e programs d'effizienza hajan dentant procurà per autas marschas, scriva l'interpresa. Il gudogn da manaschi sin nivel EBIT è uschia er sa reducì per 27,6% sin 229 milliuns francs. La marscha correspundenta è dentant sa reducida per be 0,5 puncts procentuals sin anc adina fitg auts 26,9%.
Tut en tut ha la Ems pudì superar las aspectativas dals analists da finanzas. Uschia aveva AWP spetgà ina svieuta dad 830 milliuns francs ed in gudogn da manaschi (EBIT) da 217 milliuns francs. La EMS Chemie Holding SA saja fitg stabila, perquai ch'ella haja nagin indebitament ed in agen chapital da 76%, explitgescha Martullo-Blocher.
Per l'entir onn 2019 aveva la Ems-Chemia realisà ina svieuta da 2,15 milliardas francs ed in gudogn da manaschi (EBIT) da 624 milliuns francs.
Paja cumplaina empè da lavur curta
«Fitg baud avain nus gia prendì mesiras, reducì custs ed augmentà l'effizienza», uschia Martullo-Blocher. Ins saja stà fitg precaut cun engaschar novas persunas. Era haja il model cun il temp da lavur flexibel gì in effect positiv. «Uschia avain nus pudì cumpensar, spargnar custs e la glieud ha tuttina retschavì la paja cumplaina.» Damai ch'ils collavuraturs e las collavuraturas sajan stads fitg flexibels durant quest temp, retschaivan els ina premia da 350 francs. Vinavant na dettia en Svizra naginas relaschadas.


text:
Holziken
Holziken (Houzike in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 1 244 abitant e una süperfiss de 2.86 km², e al se tröva a una altitüden de 443 meter sura al livel del mar.
El cumün de Holziken a l'è tacaa ai cumün de Hirschthal, Kölliken, Muhen, Schöftland, Uerkheim.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Holziken l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1306 as Helzinkon.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Holziken l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ligam de föra[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Holziken in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Foeu de sgioeugh (folball)
El foeu de sgioeugh a l'è una posizzion in del sgioeugh del folball indova che un sgiugador el se troeuva se gh'è no almen du sgiugador aversari prima de lu. A l'è minga, deperluu, un'infrazzion, ma se 'n sgiugador che l'è foeura de sgioeugh el ciapa part ativa in d'un azzion un tir liber indiret a l'è dad a la squadra aversaria.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su fuorigioco


text:
Dapi passa 20 onns s’engascha la Svizra cun la Swisscoy en il Cosovo. Ed uss po l’armada augmentar sia preschientscha – d’actualmain 165 sin 195 schuldads.
La maioritad da la chombra pitschna è stada da l’avis che l'engaschi da la Swisscoy en il Cosovo saja en l'interess da la Svizra. Vuschs cunter hai dà or da las retschas da la Partida populara e dals Verds. Avant aveva er il Cussegl naziunal ditg gea a las adattaziuns da l’engaschi.
In engaschi da diversas naziuns
Dapi l'october 1999 è la Swisscoy preschenta en il Cosovo – sco part da la KFOR, la truppa militara multinaziunala sut la direcziun da la Nato. La finamira da la KFOR è da gidar a sviluppar in Cosovo stabil e democratic – che lubescha a plirs pievels da viver ensemen. L'engaschi svizzer custa ad onn radund 41 milliuns francs. Ils daners vegnan ord la cassa da l’armada.


text:
Il Cussegl dals chantuns vul che firmas cun dapli che 100 collavuraturas e collavuraturs ston laschar analisar las pajas dad in post extern.
Cun quai ha il Cussegl dals chantuns approvà ina versiun pli lucca per il midament da la lescha d'egualitad sco quai ch'il Cussegl federal aveva proponì. Il Cussegl federal vuleva laschar analisar firmas cun 50 e passa collavuraturas e collavuraturs. Sco proxim debattescha il Cussegl naziunal davart il midament da la lescha d'egualitad.
La segunda emprova
Anc en la sessiun da primavaira aveva il Cussegl renvià la proposta a la cumissiun. Quella ha stuì examinar alternativas. Ella è dentant sa decidida da restar tar sia proposta.
En la constituziun exista l'egualitad
Dapi l'onn 1981 è l'egualitad tranter umens e dunnas scritta en la Constituziun federala - uschia era l'egualitad da pajas.
Ina part da l’inegualitad da las pajas po vegnir declerada cun la vegliadetgna, cun la scolaziun e cun ils onns da lavur. Sche la differenza è però pli gronda che 7,4 % na datti nagins arguments objectivs. Quai mussa in studi da l'Uffizi federal da statistica. En media gudogna ina dunna en in onn 7'000 francs pli pauc ch'in um. Tenor Simonetta Sommaruga è quai ina discriminaziun da las dunnas.
RR novitads 12:00


text:
Ils ZSC Lions è il sulet team, cunter il qual Tavau n'ha mai gudagnà.
Malgrà questa terrada è il HCD tuttina in zic in victur da la runda. Il club dal Grischun ha mo 5 puncts pli pauc ch'il club che è a la testa, e quai malgrà ch'il HCD ha giugà dus, respectiv quatter gieus pli pauc ch'ils clubs davant el.
A la testa da la tabella è Zug avant ils ZSC Lions e Genevra Servette.
La proxima partida dal HCD è damaun cunter Berna.
Ils resultads da las ulteriuras partidas
- Ambri Piotta – SCL Tigers 4:2
- SC Berna – Genevra 3:4
- Bienna – Zug 0:1
- Lausanne – Friburg 1 a 3
La tabella actuala
Hockey tabella liga naziunala A
RTR novitads 20:00+


text:
Amiga
L'Amiga a l'è stada 'na familia di personal computer venduda de la Commodore dal 1985 ma desviluppaa da la Amiga Corporation dal 1982. L'è staa in commercc finna al 1994.
Anca se venduu e pubblicizzaa comé personal computer professional l'ha avuu el sò success 'me home computer.
Computer famos de la serie Amiga hinn staa l'Amiga 1000, l'Amiga 500, l'Amiga 4000 e l'Amiga 1200.
Caratteristich[Modifega | modifica 'l sorgent]
Fondaa in sul Motorola 68k el gh'aveva di sistema grafich giontiv per accelerà la grafica e i sòn, cont on sistema bon de doperà el multitasking preemptiv. 'Sti caratteristich han menaa l'Amiga a vess el computer di artista, bon de fà girà ben software de grafica e de musega.


text:
Il project «Panas-ch» fa part da las mesiras ecologicas ch'èn necessarias en connex cun la construcziun da la «GKI» – l'ovra electrica communabla En. La revitalisaziun da la regiun Panas-ch custa tenor schazetgs bun 1 milliun francs. Finanzià vegn il project da la ovra electrica planisada, il fondo naturmade star, las ovras electricas da la Bregaglia ed il chantun Grischun.
Las lavurs cumenzan l'onn che vegn. En in emprim pass vegnan runcads tut ils pumers che n'èn betg tipics per la regiun umida. Suenter vegnan eliminadas las inslas inactivas ed il letg da l'aua vegn auzà.
Las lavurs duain esser a fin il 2021.
GKI
L'ovra electrica communabla En vegn realisada en la regiun da cunfin da la Svizra cun l'Austria – e duai esser per la gronda part sutterran da Martina (Valsot) tras 7 vischnancas da la val da l'En fin en il Tirol.
RR novitads 16:00


text:
Elefanc
I Elefanc toca pro le dominium di eucarioc y pro le rëgn di tiers tla familia de mamifers proboscidá[1] di Elephantidae (Gray, 1921) che tol ite trëi sortes viëntes; l’elefant asiatich (Elephas maximus), l'elefant african dla savana (Loxodonta africana) y l'elefant africano de bosch (Loxodonta cyclotis).
I elefanc pó vire normalmënter cina a 70 agn, mo al é documenté che n elefant á vit 82 agn [2]. I elefanc é adöm cun i rinozeronc y i ipopotams i tiers plü gragn dla tera. N pice elefant nasc do 21 mëisc y apësa impormó nasciü ca. 150 kg. Le Mammut alda pro i antenac dles sortes viëntes dla familia di Elephantidae. Les carateristiches prinzipales dl elefant é la proboscida y döes zanes d’avore, n material dër prezius por chël che al ti é gnü dé la ciacia por sechi y che é sëgn proibida.
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ D.E. Wilson y D.M. Reeder, Elephantidae, the Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference, 3. ed., Johns Hopkins University Press, 2005, ISBN 0-8018-8221-4
- ↑ Elephants, Animal Corner


text:
En connex cun las reglas d’asil da l’Uniun europeica na datti naginas excepziuns. Er betg per motivs umanitars u pervi da grondas fullas da fugitivs. Quai ha decis il tribunal europeic. Ils derschaders a Brüssel han giuditgà dus cas, nua che fugitivs eran viagiads tras la Croazia, ma ch’han vulì dumandar per asil en l’Austria u la Slovenia. Omadus stadis eran da l’avis che la Croazia saja responsabla per la procedura d’asil. Il tribunal europeic ha cun sia sentenzia dà raschun a l’Austria ed a la Slovenia. La Croazia aveva avert ses cunfins il 2015 e 2016 pervi da las fullas da fugitivs e laschà traversar els.
Sch’in pajais lubeschia pervi da raschuns umanitaras a persunas d’entrar u traversar il pajais, lura na delibereschia quai betg il pajais da sia incumbensa d’examinar las dumondas per asil, uschia l’argumentaziun dal tribunal. Traversar ils cunfins saja era en quels cas da valitar sco illegal. Ils derschaders da Luxemburg n’han uschia betg seguì ils arguments da l’advocata generala dal tribunal europeic. Quella aveva pervia da las circumstanzas extraordinarias tegnì in agir cunter las reglas da Dublin per legitim.
RR novitads 15:00