text:
Plata Internet dal Comun de Badia
Comunicać dla Proteziun Zivila sura la Rô de Badia
Comunicat 14/02/2013 Comité Comitê Aiüt Rô Badia
Osc sostëgn por i debojëgns dles families tocades dala gran roa de Badia dl 2012. De cör giulan a düć y che Dî s’al paies!
Le Comitê Aiüt Rô Badia 2012 à bele ciafè tröp sostëgn da pert de döta la popolaziun dla Val Badia y de Süditrol, che à desmostrè na gran solidarieté ti confrunć dles families de Badia tocades dala desgrazia dla roa. Ćina ai 12 de forà 2013 él gnü abiné adöm spënores por 283.429,18 euro. Le Comitê rengraziëia porchël düć chi che à daidé y à dè na spënora: de cör giulan y che Dî s’al paies!
Le Comitè Aiüt Rô Badia 2012 lascia inće alsavëi che la racoiüda de spënores y ofertes và inant ćina la fin d’aurì 2013. Na comisciun independënta de diesc porsones laurarà fora i critêrs por partì sö les spënores, che ti gnarà surandades ofizialmënter anter la fin de mà 2013 a dötes les porsones y families tocades dala desgrazia.
A düć chi che ô ćiamò dè na „buna man“ por sostignì la racoiüda de spënores ti dijunse bele danperfora n gran giulan por le sostëgn.
Por daidé les families tocades dala rô él gnü daurì de plü cunć corënć:
Intestaziun:
„AIÜT RO BADIA 2012“
CASSA RAIFFEISEN: IT 15 O 08010 58180 000302016133 – BIC/SWIFT: RZSBIT21208
CASSA DI RISPARMIO: IT 21 U 06045 58181 000005000544 - BIC/SWIFT: CRBZIT2B077
BANCA POPOLARE: IT 05 J 05856 58180 019571249849 - BIC/SWIFT: BPAAIT2B019
Banca di Trento e Bolzano: IT 92 J 03240 58180 100000000193 – BIC/SWIFT: BATBIT2T
Poste Italiane Spa: IT 76 H 07601 11600 001010155032 – BIC/SWIFT: BPPIITRRXXX
Le Comitê AIÜT RÔ BADIA 2012
Str. Pedraces 40
39036 BADIA (BZ)
Codes fiscal 92043940219
Comunicat 11/02/2013 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Comunicato stampa
del Comune di Badia dell’11 febbraio 2013
Il Centro operativo comunale di protezione civile del Comune di Badia si è riunito il giorno 8 febbraio 2013 presso il municipio per fare il punto della situazione riguardo alla frana che ha colpito alcune frazioni del paese di Badia il dicembre scorso e per valutare lavori e interventi necessari. Si è discusso inoltre della possibilità per le famiglie evacuate di rientrare nelle proprie abitazioni di Sotrù, Larcenëi e Martara.
I geologo provinciale Volkmar Mair ha confermato che la situazione della frana a Badia è stabile da oltre un mese, in base alle misurazioni fatte sul posto e ai dati risultanti dai controlli effettuati quotidianamente mediante sistemi di misurazione elettronici. Nel frattempo sono stati ultimati anche i lavori per la messa in sicurezza della frazione di Sotrù, nonché delle case a Larcenëi e Martara, mentre si continua a lavorare per togliere gli alberi piegati e trascinati verso valle dalla frana. Secondo Mair sono quindi state create tutte le premesse necessarie per revocare l’ordinanza d’evacuazione e far rientrare le famiglie evacuate nelle proprie case. Di conseguenza è stato tolto lo stato d’emergenza e le famiglie coinvolte potranno tornare alla propria abitazione quanto prima.
Il versante franato continuerà ad essere monitorato giorno per giorno, con controlli regolari effettuati sul posto da parte dei geologi provinciali e degli addetti dell’Ufficio bacini montani, che continueranno i lavori di sistemazione e ripristino fino all’estate prossima. Rimarranno perciò chiuse le passeggiate e i sentieri che portano verso la frana, così come anche la strada lungo il torrente Gàdera, onde evitare rischi derivanti dai mezzi d’opera impiegati nell’area franata. L’intera zona sarà perciò accessibile soltanto agli addetti ai lavori.
Si procederà alla sistemazione delle centrali elettriche coinvolte e delle diverse condutture (energia elettrica, gas, ecc.), mentre verso metà marzo avranno inizio i lavori di sistemazione del torrente Gàdera; si ricostruirà quindi anche il ponte demolito nella zona di Adan. Si prevede di riciclare le macerie delle quattro case distrutte per utilizzarle sul posto come fondo per la ricostruzione della strada d’accesso alle frazioni di Oies e Larcenëi, che verrà realizzata possibilmente seguendo la traccia della strada precedente, mentre i rifiuti verranno recuperati e smaltiti in accordo con l’Ufficio gestione rifiuti della Provincia.
L’estate prossima si cercherà di individuare tutte le sorgenti e i corsi d’acqua presenti sul versante, in modo da poter incanalare l’acqua in esubero, evitando così ulteriori ed eccessive infiltrazioni che destabilizzano il terreno. Contemporaneamente si completerà l’elaborazione dei piani di pericolo e di rischio fondamentali per pianificare tempestivamente gli interventi necessari e ottenere sovvenzioni da parte delle amministrazioni pubbliche provinciali, statali ed europee. Affinché i piani di pericolo e di rischio siano più completi possibile, si è deciso di istituire un apposito registro in cui verranno riportate tutte le segnalazioni riguardo ai movimenti del terreno da parte dei cittadini. I lavori di spianamento e sistemazione del terreno sul versante franato, invece, saranno terminati presumibilmente entro l’autunno prossimo.
Nel frattempo il sindaco Giacomo Frenademetz si impegnerà personalmente affinché venga istituito a livello provinciale un “fondo per catastrofi naturali”. Se riuscisse nell’intento, ci sarebbero già fondi a disposizione per poter intervenire con tempestività, nel caso si verificassero altrove calamità naturali simili a quella che ha colpito il comune di Badia. Si adotterebbe così il modello svizzero che si è rivelato ottimo in diverse occasioni.
Comunicat 02/01/2013 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 02/01/2013 dales 8:00 à le Zënter operatif comunal de proteziun zivila tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun dla gran roa, i laûrs da fà y les poscibilitês che les families evacuades à da jì zoruch tles ćiases.
L’ombolt Iaco Frenademetz salüda i presënć y ti passa spo la parora ai esperć dl Zënter operatif. Le geologh dla provinzia Volkmar Mair lascia alsavëi ch’al n’é nia de gran novitês y che la roa è praticamënter chîta bele da tröc dis incà. Vigni dé él gnü mosoré do sides cun le sistem de control eletronich co inće a man cun le meter. Roland Moling dla Verda forestala confermëia che la roa ne s’à nia plü spostè. Inće i ros metüs jö por lascè passè tres l’ega dla Gran Ega é apost y n’à nia albü dagns.
Paolo Anvidalfarei dla Crusc Blanćia lascia alsavëi che intratan s’à inće chi che à messü fora de ćiasa n pü’ calmè y che l’incuntada di 29/12/2012 cun le psicologh y cun le geologh dla provinzia è stada positiva, deache vignun à podü damanè ći ch’al orô savëi y à inće ciafè les respostes ch’al orô avëi. En ocajiun de chëst’incuntada él inće gnü baié dla poscibilité por les families evacuades da jìzoruch te ćiasa, mo oramai düć à dit de orëi impormò jì zoruch da d’aisciöda canch’an podarà dì che
les ćiases é definitivamënter al sigü.
Le geologh Volkmar Mair che à dagnora ćiarè do i movimënć dla roa, controlan dé por dé les mosoraziuns che é gnüdes fates, é dla minunga che les families evacuades po zënz’ater mëte man de condüje zoruch te ćiasa i mebli, tan inant che ares é a öna. Inće i tiers po gnì condüć zoruch te stala sö Sotrù. Ai 7 de jenà 2013 metaràn spo man de ćiavè sura Sotrù por „rovëne“ l’ultima porziun de grunt che podess gaujè val’ problem jö tl canal dla roa. Dedô messass la fraziun ester daldöt al sigü.
Intratan vëgnel trat zoruch l’ordinanza de evacuaziun di 13 de dezëmber 2012 y incö nen vëgnel fat na nöia, aladô de chëra che i proprietars de Sotrù, Larcenëi y Martara pò jì ite te ćiasa ia por le dé, por portè zoruch i mebli y l’ater patüc.
Por ći che reverda les ćiases jüdes en roa vëgnel dötaorela ćiamò chirì na ćianoa y n garage, olach’al messass ester atrezatöres y mascinns laìte; i dui locai é restà invalgó amesa i cënć milesc de metri cubich de material menè jö dala roa. I esperć dl Zënter operatif é a öna ch’an vais inant cun le laûr, mo dagnora cun la presënza de n injinier statich che ćiara sura y controlëia che döt vëgnes fat ćiaran dla segurëza di lauranć.
I trus da jì a pé che condüj pormez ala roa resta inant stlüć y cun l’aiüt dles assoziaziuns turistiches, di hoteliers y di afitaćiamenes messaràn ćiarè de informè i sciori.
Por rové pormez ales fraziuns de Adan y Peslalz él gnü slarié la strada da Altin fora y fat sö na sì nöia por la segurëza de chi che passa cun l’auto.
La plaza da parchè de Sponata (dala pert sot strada) gnarà tignida stlüta ćina ai 7 de jenà 2013 por ti lascè lerch al cantier di mesi che vëgn adorà da fà i laûrs ćiamò nezesciars söla roa y jö dal’ega; la lerch podess gnì adorada dantadöt sc’al ess da novëi y ch’an messass spo passè cun cadrëies.
Le geologh Volkmar Mair comunichëia che an jarà inant cun les mosoraziuns dla roa por controlè sce valch se möi o no: por n pez saràl ćiamò le geom. Rinaldo Crepaz che mosorarà do vigni dé cun le sistem eletronich; implü saràl la Verda forestala che mosorarà do vigni dui dis a man i punć sura Sotrù.
L’edema do i 7 de jenà gnaràl fat jori de control y de recogniziun cun l’elicoter sura la roa, por odëi sciöche la situaziun se svilupëia. Al n’é porchël nia da s’alarmè, deache al é ma jori de control.
Sön proposta dl ombolt vëgnel fat fora de fà n control implü di ros che condüj l’ega dal tunel da La Crusc ćina ite a Castalta. Le Comun se surantôl de organisé i laûrs inćiarian na dita spezialisada che messarà fà controi vigni döes edemes. Important él da savëi che i ultimi dui agn él dagnora gnü ćiarè do regolarmënter che döt foss apost y i dać che reverda les cuantitês d’ega che gnô abinades te tunel y rovenüdes inant ćina Castalta é dagnora gnüs tignis sot a control, inće da Balsan infora.
Roland Moling dla Verda forestala comunichëia ch’an é tl laûr de chirì n sistem por laurè sö i lëgns menà jö dala roa; le lignan podess gnì partì sö aladô dles parzeles de bosch gnüdes jö. Intratan él la Verda forestala che se crüzia de abiné adöm preventifs da plü dites y canch’an sarà tan inant gnaràl cherdè ite na reuniun cun i proprietars dl bosch jü en roa.
Le Comun de Badia, tres l’Ofize urbanistica, mët intratan bele man de cuantifiché i dagns gaujà dala gran roa, tignin inće cunt dl cost de düć i laûrs da mëte apost ći che é gnü roviné. Chi che à albü n dann po porchël le dè dant tl Ofize urbanistica dl Comun che cöi adöm les informaziuns, ejaminëia i dagns y dà inće informaziuns sura les poscibilitês de ciafè paié zoruch valch dala Proteziun zivila.
La proscima reuniun dl Zënter operatif comunal de proteziun zivila gnarà cherdada ite canch’al sarà debojëgn.
Comunicat 28/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 28/12/2012 dales 8:00 à le Zënter operatif comunal de proteziun zivila tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun dla gran roa y i laûrs da fà.
L’ombolt Iaco Frenademetz salüda i presënć y ti passa spo la parora ai esperć dl Zënter operatif. Le geologh dla provinzia Volkmar Mair dij che sura les festes àl dagnora tignì sot edl la situaziun, ti ćiaran avisa ales mosoraziuns che le geom. Rinaldo Crepaz ti à menè dé por dé. An à odü che la roa se möi ma te n valgügn punć de 1 o 2 zentimetri al dé y por le plü tla direziun ch’an s’aspetâ. Porchël pon dì che la situaziun é stabila. Sura Sotrù n’él plü stè degügn spostamënć ti ultimi 10 dis, ći che vëgn inće confermè dala Verda forestala.
Sëgn se tratera de odëi co jì inant cun i controi. Le geologh Volkmar Mair arata ch’al bastess da mosoré vigni dui dis, mo al vëgn impò fat fora che le geom. Rinaldo Crepaz dess ćiarè do vigni dé sce valch se möi, a na manira che düć pois se stè plü saurì y inće por garantì la mascima segurëza di lifć che passa dailò dlungia. Sc’al ess da ester val’ de particolar, spo gnaràl atira cherdè en sorvisc döt le personal spezialisé, aladô dla nezescité.
Al vëgn portè dant la proposta da tó sö na dita spezialisada por ćiarè do olache les eghes va sot te tera, por podëi eventualmënter fà n intervënt y les rovëne, mo le geologh Volkmar Mair arata ch’al sides damì da aspetè a da d’aisciöda por de plü rajuns. Imprömadedöt ne funzionëia i sistems da chirì ega nia tan bun d’invern canche le grunt é dlacè, porchël podéss na te’ operaziun ester por nia. Implü aràtel ch’al sides damì da fà impröma n’analisa avisa de sciöche la roa s’à moiü, por podëi jì a chirì l’ega olach’al é plü probabl che ara sides.
Sandro Gius dl Ofize por la sistemaziun di rüs de munt lascia alsavëi ch’al orarà ester zacotan de dis por fà i laûrs preodüs sura Sotrù; bunamënter metaràn impormò man do i 7 de jenà 2013 da ćiavè le canal de chël ch’al é bele gnü dit plü gonot, por rovëne damì le material dla roa.
Le comandant di Stödafüch de Badia Egon Ploner lascia alsavëi che i stödafüch à rové so intervënt do 14 dis de laûr y che ai resta a desposiziun sc’al é debojëgn. Da incö inant él spo i lauranć de comun che tëgn sot a control la situaziun jö dala Gran Ega.
I Carabinieri comunichëia ch’ai à bele fat tröc intervënć sö Sotrù por ćiarè do ch’al ne gniss nia rot ite tles ćiases, mo al é vigni iade gnü constatè ch’al ê ma zacai dles families evacuades che jô ite te ćiasa a se tó valch. An arata ch’al bastes sce i Carabinieri passa vigni tant a dè n’odlada, inće deache les ćiases é completamënter ötes.
La Polizia de comun arata ch’al sides debojëgn da ti recordè inant ai sciori che al é proibì da jì a pé do i trus che condüj pormez ala roa o sura la roa ia. Chëstes informaziuns dess gnì dades inće da pert dles assoziaziuns turistiches y di ostis o afitaćiamenes. Chi che ne respetëia nia l’ordinanza de proibiziun da passè dl ombolt, messarà paié na straufunga de 80,00 euro.
Le geologh Volkmar Mair dij spo ch’an dess bel plan mëte man de ponsè co fà por che les families evacuades pois jì zoruch te ćiasa a Sotrù. Ël arata che sce la situaziun dla roa resta stabila inant, spo po les families evacuades zënz’ater condüje zoruch te ćiasa i mebli y sües cosses; i paurs podess condüje zoruch i tiers te stala. Por ći che reverda les ćiases evacuades a Larcenëi y la ćiasa Martara, aràtel che le prigo sides passè y che sc’al ne sozéd nia d’ater, spo podesson odëi sce les families ô indô jì zoruch te süa ćiasa. Denant co retrà l’ordinanza de evacuaziun por les ćiases de Larcenëi y la ćiasa Martara gnaràl damanè na certificaziun tecnica che les ćiases é apost dal punt d’odüda dla statica.
Al vëgn spo fat fora de ćiarè ći ch’al sozéd ti proscimi dis y de tó na dezijiun ai 02/01/2013. Indoman, ai 29/12/2012, s’incuntarà les families evacuades cun le psicologh da Bornech y le geologh Volkmar Mair tolarà inće pert ala incuntada. Al sarà inće da odëi tan inant che les families à prescia da jì zoruch te ćiasa o sce ares aspeta plü ion ćina da d’aisciöda por ester plü sigüsc che döt sta chît.
Al vëgn fat fora de tó na dezijiun en ocajiun dla proscima incuntada dl Zënter operatif comunal de poteziun zivila che sarà ai 2 de jenà 2013, dales 8:00.
Comunicat 27/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 27/12/2012 dales 8:00 à le Zënter operatif comunal de proteziun zivila tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun y odëi co jì inant cun i laûrs tl raiun tochè dala gran roa.
L’ombolt Iaco Frenademetz salüda i presënć y ti passa spo la parora ai esperć dl Zënter
operatif. Roland Moling dla Verda forestala lascia alsavëi che inće tles ultimes 24 ores é i
movimënć dl terac sta minimai, chël ô dì che te n valgügn punć de mosoraziun él gnü constatè
n spostamënt ćina a 2 zentimetri. Sciöch’al é bele gnü dit plü iadi te chisc ultimi dis, podess
chësc spostamënt tan pice inće ma ester n fal de mosoraziun.
Moling dij spo che inier él jü deboriada cun la geologa Verena Larcher a fà na roda de
ispeziun de döt le raiun dla roa, controlan dantadöt la situaziun jö dala Gran Ega, olache l’ega
passa śëgn tres ros. Trami i esperć à podü constatè che la situaziun é stabila.
Le dr. Sandro Gius dl Ofize por la sistemaziun di rüs de munt comunichëia che le budget por
intervënć urgënć é tanco rové, porchël mëssel gnì valuté avisa ciügn che é i laûrs plü urgënć
da fà ćiamò dan la fin dl ann. Al messarà gnì controlè la roa da trames les perts por odëi
olache l’ega va, mo dal momënt che döt é chît arata Gius che an ais n pü’ de tëmp da organisé
damì i laûrs y inće da damanè plü dites da fà preventifs. Insciö vara inće da tignì i cosć sot a
control. A vigni manira gnaràl fat i laûrs nezesciars al plü tosc.
I stödafüch volontars lascia alsavëi che ai à tignì inant sot a control la situaziun jö dala Gran
Ega y incër les fraziuns de Sotrù y Larcenëi. Deache la situaziun é stabila vëgnel fat fora che
cun insnöt se röia le sorvisc de control da pert di stödafüch; ia por le dé saràl i lauranć de
comun che ćiara do vigni 3 o 4 ores sce valch s’à moiü jö dala Gran Ega. Sc’al ess da mudé
valch, tolarà i stödafüch indô sö sò sorvisc.
Da insnöt inant vëgnel inće tut demez l’iluminaziun dla ćiasa Martara y al restarà ma plü
l’iluminaziun dles condütes jö dala Gran Ega y dl cantier dles mascinns tla plaza da parchè de
Sponata. La strada che va ia Adan resta stlüta por rajuns de segurëza; l’azès resta chël da
Altin fora, olach’al gnarà ćiamò incö fat laûrs por sistemè damì la strada.
Franz Dapoz dla Polizia de comun comunichëia ch’al é tres manco coriusc che s’archita inće
sön strada a ti ćiarè ala roa, mo che söi trus da jì a pé él tres indô jënt che passa. Al é porchël
important che les assoziaziuns turistiches, i ostis y chi che afita ćiamenes ti lasces alsavëi
a sü sciori ch’an ne po nia passè söi trus che va pormez ala roa o sura la roa ia. Aladô
dla lege gnaràl fat straufunghes de 80,00 euro a chi che ne se tëgn nia ala ordinanza de
proibiziun dl ombolt.
Al vëgn baié dla poscibilité de condüje zoruch i tiers te stala sö Sotrù. I esperć é a öna de
lascè condüje zoruch i tiers canche i laûrs preodüs sura Sotrù sarà rovà y i geologs provinziai
dijarà che an pò le fà.
Le Zënter operatif comunal de proteziun zivila é a öna cun la proposta de chirì amesa la roa
les ćianôs dles ćiases tomades adöm. Chëstes é bunamënter restades frëmes te tera olach’ares
ê, deperpo che les ćiases gnò romenades fora y jö dala roa. Tles ćianôs él deplü mesi de laûr
(mascinns da sié, freses da desparè, n „quad“, na vespa y i.i.). Incö gnaràl porchël cherdè
adalerch l’inj. Franz Miribung (statich) y döt le personal spezialisé ch’al ô ester por recuperé i
ogeć ćiaran dla segurëza di lauranć y di stödafüch impegnà da fà le laûr.
Incö domisdé dales 14:30 vëgnel tignì la videoconferënza di esperć dl Zënter operatif
comunal y dla Proteziun zivila.
La proscima reuniun dl Zënter operatif comunal sarà indoman dales 8:00.
Punc mosoraziun dla rô
Comunicat 26/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 26/12/2012 dales 8:00 à le Zënter operatif comunal de proteziun zivila tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun atuala dla gran roa de Badia.
L’ombolt Iaco Frenademetz salüda i presënć y ti passa spo la parora ai esperć dl Zënter operatif. Roland Moling dla Verda forestala dij che sura Sotrù é la situaziun stabila: pro 6 punć de mosoraziun sön 11 él gnü constatè n spostamënt de zirca 1 cm tles ultimes 24 ores, mo al n’é nia relevant, dal momënt ch’al podess inće ma se tratè de n fal de mosoraziun. Le geometer Rinaldo Crepaz metarà sö danü zacotan de sensurs eletronics por che le sistem de mosoraziun da jöinsom la roa demez funzionëies inant indortöra.
Porvia ch’al é indô gnü fora n gran mest cun chël che les temperatöres é jüdes sö, se temôn che la roa sborless inant jö dala Gran Ega, drucan insciö söi gragn ros che é gnüs metüs jö, tres chi che döta l’ega dl rü passa al momënt. Inier incër misdé é spo i stödafüch jüs a fà na roda de control sura döt le tòch adöm cun la geologa provinziala Verena Larcher, mo an n’à odü nia de particolar.
Inće i tröc lëgns rosedà dala roa à indô metü man de gracè y chi che vir tles fraziuns püch dalunc dala roa se temô che la roa piess indô ia, mo an à ćiarè do y an à odü che i lëgns gracia porvia dl pëis dla nëi tömia che i fracia y dla gran umidité.
L’ombolt dij che les families che vir tla vila d’Anvì se crüzia dër, deache ai à l’impresciun che döt se möies inće ailò. Tles ćiases plü vedles él bele gnü ćiarè do y aladô di geologs se tratera de de mëndri spostamënć dl grunt independënć dala roa; i stödafüch y la verda forestala jarà incö a ćiarè do por controlè, por savëi da ti splighé damì la situaziun ai geologs dla provinzia che tolarà indô sö so sorvisc indoman ai 27/12/2012.
Al vëgn spo ćiarè ales previjiuns dl tëmp, che podess inće condizionè la roa. I proscimi dis messéssel gnì plü frëit y novëi jö ćina a 1.200 metri. Cuntra le fin dl’edema déssel gnì plü ćialt, ći che ne büta nia por la roa, mo an odarà dé por dé les novitês y ćiararà de organisé i intervënć aladô.
Al vëgn dit ch’al é gnü metü sö dlunch tòfles che proibësc da jì a pé do i trus che röia pormez ala roa y al pê che l’informaziun ti sides inće gnüda dada ai sciori; an à constatè ch’al n’é plü feter degügn che va a spazier por i trus che va pormez y/o passa inće ia la roa.
La proscima reuniun dl Zënter operatif comunal de proteziun zivila sarà indoman dales 8:00.
Ordinanza Comun 25/12/2012
Comunicat 25/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 25/12/2012 dales 8:00 à le Zënter operatif comunal de proteziun zivila tignì la reuniun
te salf de Comun por valuté la situaziun atuala dla roa y i laûrs che vëgn fać sura les
festes.
L’ombolt Iaco Frenademetz salüda i presënć, ti aôda a düć n bun Nadè y ti passa spo la parora
ai esperć dl Zënter operatif. Roland Moling dla Verda forestala confermëia ch’al é indô
gnü mosoré do diretamënter söl post i 11 punć stabilìs sura Sotrù y che döt é restè chît.
Te n valgügn punć plü en ite, olache la roa ê piada jö dan da 12 dis él gnü mosoré te un n punt
n spostamënt de 4 cm; pro düć i atri punć de mosoraziun él spostamënć minims de 1 ćina 2
cm tles 24 ores. Sciöche dagnora vëgn i dać menà inant ai geologs da Balsan che é insciö
tresfora informà sön la situaziun y po atira fà inant sc’al ess da ester valch fora dla normalité.
Sc’al ess da novëi dassënn o sce le ćiarü rovess jö albas, podéssel ester che le sistem
eletronich da mosoré i spostamënć dla roa ne funzionëies nia indortöra. Roland Moling dij
che sce chësc ess da sozéde, spo saràl la Verda forestala che se cruziarà de controlè do
diretamënter söl post.
I stödafüch volontars tignarà inant sot a control la situaziun jö dala Gran Ega tl tòch olache la
roa é gnüda jö. Por le momënt él döt apost y al n’é nia debojëgn de d’atri intervënć.
Al vëgn dit che do ch’al é gnü daurì la strada d’azès nöia ales fraziuns da Sotrù, Oies, Rainé y
Cianacëi él de plü che va ite tles ćiases evacuades, bunamënter a se tó valch y/o a ćiarè che
döt sides apost. Al vëgn dit che l’ordinanza de evacuaziun é dötaurela varënta, mo che al é
dessigü dërt che i evacuà pois jì ite te ćiasa, dal momënt che la roa é chîta sura Sotrù. Plü co
ater fóssel da avisé i stödafüch sce zacai va ite de nöt, por evité n intervënt di carabinieri che
tëgn a vigni manira sot a control la fraziun da Sotrù y les atres ćiases evacuades.
Amesa la roa messéssel ester ćiamò na bot dal’ega da 20.000 litri che ê gnüda metüda jö por
la fraziun da Sotrù y na bot dal gas. I stödafüch ćiararà do sce ai é bugn dla ciafè, spo podarà
les bots inće gnì ćiavades fora y metüdes al sigü.
Al vëgn lascè alsavëi che les maestres dla scora elementara y dla ćiasa di pici é a desposiziun
chisc dis, sce val’ familia che à messü fora de ćiasa ess debojëgn de lascè n momënt i mituns
por se fà ia laûr y por destachè n momënt.
Franz Dapoz dla Polizia de comun lascia alsavëi che al é bele gnü metü sö na pert dles tòfles
de indicaziun provisores che informëia sura la viabilité nöia, mo che al é dessigü debojëgn de
informaziuns laprò. Por rové a Fistì, Craciurara, Larcenëi, Reslada y Castalta mësson gnì da
La Ila fora; por jì sö Sotrù, Oies, Rainé, Cianacëi él sëgn la strada nöia, inće sc’al é gnü fat na
ordinanza dl ombolt che proibësc da passè cun bus sura 25 posć. Al vëgn invié les
Assoziaziuns turistiches y chi che à sciori te ćiasa da informè sü ghesć sura la situaziun atuala
dla viabilité y di trus da jì a pé.
La proscima reuniun dl Zënter operatif comunal de proteziun zivila sarà indoman dales 8:00.
Comunicat 24/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 24/12/2012 dales 8:00 à le Zënter operatif comunal de proteziun zivila tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun dla roa y laûrs eventuai che mëss gnì fać.
L’ombolt Iaco Frenademetz salüda y rengraziëia i presënć y ti passa spo la parora ai esperć dl Zënter operatif. I colauradus dla Verda forestala confermëia che les mosoraziuns tres sensors, che po gnì controlà dala valada infora, funzionëia dër bun. En pert vëgnel inće controlè diretamënter söl post, dantadöt sura Sotrù y ti posć olache i sensors ne büta nia plü co intant, deache an ne i vëiga nia da sotsö. A vigni manira pòn dì che la roa é chîta, dal momënt che le spostamënt é de alplü 1 o 2 cm al dé.
Al vëgn confermè che la strada alternativa da jì sö Sotrù, Oies, Rainé y Cianacëi é gnüda daverta y an ćiararà de arjigné tan tosc che ara va les tòfles d’indicaziun provisores. An messarà inće ciafè alplütosc tòfles aposta por evité ch’al vais sö corieres sura 25 posć, sciöch’al ê bele gnü fat fora inier. Por che i tröc pelegrins pois impò jì a val’ manira sö Oies gnaràl valuté les poscibilitês da fà plazes aposta por les corieres olache la strada pëia sö. Incö (24/12/2012) él l’ombolt che fej na ordinanza che ti proibësc ales gran corieres da jì sö Oies, chësc por na chestiun de segurëza.
La Polizia de comun lascia alsavëi che tröc sciori va tres ćiamò söi trus da jì a pé olach’al é proibì da passè: les tòfles de proibiziun ne basta nia. Al vëgn dit che an ne po nia evité che singui turisć passes, mo al é important ch’al sides dlunch les tòfles y che i sciori vëgnes informà dal’Assoziaziun turistica y inće ti hotì olach’ai sta a dormì, ch’an ne po nia passè söi trus che condüj pormez ala roa. Inće i lauranć che mëss spostè les transenes por passè cui mesi de laûr dess s’ausé da les mëte indô apost, a na manira ch’ares ne restes nia spostades sön na pert.
Al vëgn confermè che la plaza da parchè de Sponata (sot strada) resta inant resservada ai mesi de laûr: dailò déssel restè le cantier por i laûrs che mëss gnì fać söla roa.
Al vëgn fat fora de desparè n tru sura strada fora danter La Ila y la Ütia Paraciora y spo jö inant jö dala sarenara da Sompunt, por che i tröc foresć, mo inće chi dl post che ne pò nia fà amanco de jì a ti ćiarè ala roa y che vëgn al momënt do strada jö, risćian de provochè inzidënć, pois passè zënza risch.
Paolo Anvidalfarei dla Crusc Blanćia recorda ćiamò che ai 29/12/2012 saràl indô n psicologh a desposiziun tla ćiasa Runcher por düć chi che é gnüs tocà da chësta burta situaziun y che à debojëgn de aiüt.
Le marescial di Carabinieri dij che inier da sëra ài messè fà n control tla fraziun da Sotrù, deache al ê löms che s’impiâ y se destodâ dlungia les ćiases. Al é gnü fora che sciori che ê stà sö Oies a cëna ê dedô ćiamò jüs a ti ćiarè ala roa. Al foss important che düć i ostis ti dijess a sü sciori che ai ne dess nia jì pormez ala roa, por süa segurëza.
I Stödafüch controlëia inant dé y nöt la situaziun jö dala Gran Ega y por intant él döt apost.
La videoconferënza danter i geologs y i esperć por fà le punt dla situaziun vëgn tignida incö dales 15:00.
La proscima reuniun dl Zënter operatif comunal de proteziun zivila sarà indoman dales 8:00.
Comunicat 23/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 23/12/2012 dales 8:00 à la Zentrala operativa comunala de proteziun zivila (chësta é
la denominaziun ofiziala) tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun da
roa al momënt y i laûrs urgënć da fà.
Do n salüt en cört da pert dl ombolt Iaco Frenademetz ti vëgnel passè la parora ala Verda
forestala che confermëia che la roa é chîta, chël ô dì che jö dlungia la Gran Ega àn mosoré n
spostamënt de 1 cm y bel söinsom, olach’ara ê piada jö dan da n’edema, movimënć danter 2 y
3 cm tles ultimes 24 ores. I esperć dla Verda forestala dij che chisc spostamënć n’é nia
relevanć. A vigni manira ti vëgn i datesc menà inant ai geologs da Balsan che fajarà sües
valutaziuns.
Intratan él gnü arjigné ca le tru da jì sö cun i „scavatori“ sö dala roa sura Sotrù. Do Nadè jaràn
inant cun i laûrs söla roa de chi ch’al é bele nü baié plü iadi chisc ultimi dis.
Gottlieb Moling dla Verda forestala à spo lascè alsavëi la strada da jì sö Sotrù y Oies é gnüda
rovada bele por inier da sëra. An à constatè che le grunt é dër da arjila y porchël àn messè
adorè tröpa giara y material da l’arjigné ca, mo intratan éra tanco rovada. Ma la ôta söinsom
messarà ćiamò gnì slariada y te n valgügn punć messaràn ćiamò jì do cun n pü’ de giara, mo
la strada po gnì daurida ofizialmënter da incö inant. Por chestiuns de segurëza vëgnel impò fat
fora che al é damì da ne lascè nia sö de gran corieres sura 25 posć, dal momënt ch’al n’é
degun guard-rail y al podess ester problems da se despassè ia, scebëgn che la strada é 3,5
metri leria. Al gnarà porchël metü sö tòfles aposta ch’al é proibì da passè por de gran corieres
da San Linert inant, amanco ćina da d’aisciöda, canche la strada gnarà miorada y arjignada ca
aladô.
I dis sura Nadè gnarà la situaziun jö dala Gran Ega inant tignida sot a control dai stödafüch
volontars de paîsc desvalis dla Val Badia che se baratarà jö da fà chësc sorvisc.
Franz Dapoz dla Polizia de Comun comunichëia che i trus da jì a pé che röia pormez ala roa
resta inant n problem, deache al é tres ćiamò coriusc che passa ia les tòfles de proibiziun y les
transenes por jì a ti ćiarè ala roa. Inće les transenes o grates metüdes dant por evité che jënt
passes vëgn tres indô spostades sön na pert y nia plü stlütes.
Al é porchël important da mëte ćiamò plü segnai por evité che jënt passes söi trus da jì a pé
che röia pormez ala roa. Al foss inće da tó jö les tofles de indicaziun che mostra chisc trus, a
na manira che dantadöt i foresti ne vais nia plü a spazier tl raiun tochè dala roa. Düć i trus
resta ofizialmënter stlüć aladô dl’ordinanza dl ombolt di 17/12/2012.
An ćiararà de fà i laûrs nezesciars söles strades d’azès secondares ales fraziuns de Adan,
Peslalz, Larcenëi, Reslada y Castalta, por garantì na majera segurëza. Les strades mëss gnì
mantignides le miù ch’ara va.
Paolo Anvidalfarei dla Crusc Blanćia lascia alsavëi che sides les families evacuades, dides
chëres che vir ti raiuns püch dalunc dala roa, se calma bel plan. Inće le laûr che é gnü fat da
pert dl Zënter operatif comunal de proteziun zivila à daidé de chësc vers.
Al vëgn spo dit da plü perts che da canch’al é sozedü la desgrazia él da n gröm de perts gnü
desmostrè na gran solidarieté y chësc dëida inće moralmënter chi che é gnüs tocà, mo inće
döta la jënt che é restada dassënn imprescionada da ći che é sozedü.
Dales 11:00 vëgnel tignì la incuntada dl Zënter operatif comunal de proteziun zivila cun la
popolaziun por informè düć canć diretamënter sön la situaziun atuala. Al vëgn fat spo fora de
tignì la videoconferënza danter i esperć y grups de laûr incö domisdé dales 14:40.
Le Zënter operatif comunal de proteziun zivila s’abinarà indô indoman dales 8:00.
Comunicat 22/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 21/12/2012 dales 15:00 y ai 22/12/2012 dales 8:00 à la Comisciun de proteziun zivila
tignì les reuniunns te salf de Comun por fà n bilanz di laûrs fać y por odëi ći che resta
ćiamò da fà.
Le geologh Volkmar Mair lascia alsavëi che an é jorà danü sura döta la zona dla roa, adöm
cun le geologh Sandro Gius y les verdes forestales, y an à odü che döt s’à stabilisé. Inće aladô
dles mosoraziuns che é gnüdes fates dal geometer Rinaldo Crepaz resultëiel che la roa é
praticamënter chîta. Al é gnü mosoré spostamënć minims de zirca 2 cm te 24 ores, mo chisc
podess inće ma ester n fal tla mosoraziun che é ria da fà avisa söl zentimeter.
Inće sura Sotrù él döt frëm. Tres le jore d’ispeziun fat ai 21/12/2012 dales 9:00 danmisdé àn
podü constatè che i laûrs ch’an à miné de fà söla roa sura Sotrù é impotanć. Ćiavan n canal
porvaràn de rovëne döt le material che n’é nia ćiamò gnü jö tl gran canal dla roa, insciö
da avëi döt ćiamò plü sot a control. An à bele metü man de realisé le tru da rové pormez
cun les mascinns. La strada d’azès ala roa sura Sotrù vëgn rovada por incö, ai 22/12/2012.
An jarà spo sö cun un o dui „scavatori“ y an metarà spo man i laûrs do les festes da Nadé, ai
27/12/2012. La fraziun da Sotrù ne vëgn da insnöt inant nia plü iluminada, deache al n’é
nia plü debojëgn, porvia che la roa surassö é daldöt frëma. I dis che vëgn ćiararàn inće de
fà canai por rovëne les eghes defora dala roa, dala pert cuntra Anvì.
Al vëgn confermè da pert dla Verda forestala che la strada d’azès ales fraziuns de Sotrù,
Oies, Rainé y Cianacëi gnarà bunamënter bele rovada por insnöt (22/12/2012) y an
ćiararà de fà a na manira che an pois sö cun i auti da indoman (23/12/2012) inant. Al gnarà
ćiamò metü jö les stanges dala nëi, a na manira ch’an pois jì a desparè la strada zënza
problems tl caje ch’al ess da novëi. Chi d’Adan y Peslalz messarà inant jì a ćiasa passan por
Altin.
Olache les ćiases é tomades adöm àn intratan inće ciafè les döes cisternes dal gasöre che
manćiâ y ares é bele gnüdes condütes demez.
Jö apé dla roa àn ćiamò menè demez cotan de material, a na manira ch’al ne sides nia
problems sce la roa ess da menè inant. I ros tla Gran Ega é gnüs metüs jö y la condüta tres le
tòch tochè dala roa é sot a control; de nöt vëgn la Gran Ega iluminada y tignida sot a control:
vigni 4 ores vëgnel fat n’ispeziun por ćiarè che döt sides apost. Al momënt él döt chît y le
deflùs dl’ega ne presënta degügn problems.
Intratan àn ciafè dötes les autorisaziuns por che i camions y i mesi de laûr pois zircolè sön
strada inće tratan i dis da festa. Sc’al foss problems gnaràl contatè la zentrala di Carabinieri da
La Ila.
Al vëgn fat fora che la plaza da parchè dl lift de Sponata resta inant resservada por chi che
mëss fà i laûrs pro la roa y la Gran Ega. Al vëgn metü sö tòfles aposta por che degügn ater co
les porsones autorisades ne vais pormez. Tla plaza da parchè sura strada vëgnel inće resservè
na pert dla plaza por i stödafüch y na pert po gnì adorada por i auti di sciori.
Al é gnü metü tòfles ch’al é proibì da passè sön düć i trus che röia pormez ala roa, por evité
che coriusc vais pormez se meton tl prigo. Al vëgn controlè regolarmënter les tofles y les
transenes, por che degügn ne passes söi trus stlüć por rajuns de segurëza.
Por ći che reverda l’assistënza da pert dla Crusc Blanćia vëgnel confermè che düć i evacuà à
ciafè na sistemaziun che ti va bun. Bunamënter savaràn spo impormò d’aisciöda tan dî ch’ara
dorarà ćina che les families podarà indô jì zoruch te süa ćiasa.
La Verda forestala lascia ćiamò alsavëi ch’al n’é al momënt degönes atres zones de
prigo; al é gnü fat controi sön döt le raiun dales perts dla roa che é gnüda jö, da
Armentara ćina ite a Ćiampidel, y ch’an n’à inió ciafè sfessöres prigoroses o odü
movimënć che podess fà ponsè a n prigo de val’ sort. Porchël po düć se trancuilisé.
La proscima reuniun dl Comité de proteziun zivila sarà indoman dales 8:00. Indoman ai
23/12/2012 gnaràl tignì na incuntada cun la popolaziun, dales 11:00 tla Ćiasa J.B.
Runcher a San Linert, por che düć ais la poscibilité de ciafè na dërta informaziun sura la
situaziun atuala. Düć é dër bel invià da gnì!
Comunicat 21/12/2012 Comité de Proteziun Zivila; rô Badia
Ai 21/12/2012 dales 8:00 à la Comisciun de proteziun zivila indô tignì la reuniun te salf de Comun por valuté la situaziun dl momënt y odëi ći laûrs che mëss gnì fać incö tratan le dé y i dis che vëgn.
L’ombolt Iaco Frenademetz deura la reuniun recordan che avisa incö él n’edema da canche la roa à metü man de se möie. Al ti vëgn spo passè la parora ai esperć.
Le geologh dla provinzia dr. Volkmar Mair lascia alsavëi che sura Sotrù él al momënt döt che stà chît: ailò s’à la roa archité. Dala pert daìte, sot Pasciantadù, olache la roa ê piada jö dan da n’edema s’ara insëra de nöt ćiamò moiü de 4 cm, mo chisc spostamënc é minimai. An po dì che la roa é sot a control y la cossa plü importanta al momënt é che döt s’à archité sura Sotrù. Vigni movimënt eventual vëgn sëgn registré dal sistem de control che é gnü arjigné ca meton jö zacotan de sensors ti posć chirìs fora dai geologs y dala verda forestala.
Le dr. Sandro Gius dl Ofize por la sistemaziun di rüs de munt lascia alsavëi che i ros dal’ega che ê gnüs metüs jö impröma tla Gran Ega y che é gnüs fracià dala roa é intratan gnüs mudà fora cun de nüs y plü resistënć, ti lascian n pü’ de lerch incëia, a na manira ch’al ne sides nia plü problems sce la roa ess ćiamò da sborlé. Chi dai rüs messass rové sü laûrs por insnöt; dedô gnaràl metü a desposiziun na lista de posones che podarà gnì cherdades de dé y de nöt ćina ai 31.12.2012.
Le dr. Gottlieb Moling dla verda forestala lascia alsavëi che mesa la trassa dla strada nöia che va sö Sotrù y Oies é bele gnüda ingiarada ite; al orarà ester ćiamò val’ dé por rové definitivamënter i laûrs a na manira che i auti pois sö. Zacotan de laûrs pro la strada gnarà spo ćiamò fać da d’aisciöda. Al lascia ćiamò alsavëi che sura Nadè saràl inće na lista de porsones dla forestala a desposiziun che podarà gnì cherdades te vigni momënt, sc’al é debojëgn.
I stödafüch de profesciun da Balsan resta inće a desposiziun; söl post lasciarài les mascinns y les atrezatöres che vëgn ćiamò adorades. Le comandant di stödafüch de Badia Egon Ploner lascia alsavëi che les ćiases desdrütes dala roa é gnüdes trates jö tanco definitivamënter y che al n’é plü degun prigo che zacai röies sotìte; i laûrs gnarà rovà definitivamënter por incö domisdé. L’inj. Franz Miribung confermëia che les ćiases é gnüdes trates jö y che intratan àn ciafè öna na cisterna dal gasöre da 1000 litri che é bele gnüda ćiavada fora y menada demez. Les atres döes cisternes gnarà chirides inant y an mina dles ciafè ćiamò incö. Sura les festes ne gnaràl nia plü laurè tla zona dles ćiases desdrütes.
L’implant por l’iluminaziun de nöt é intratan gnü tachè ite tla linea dla forza eletrica y al n’é nia plü debojëgn de agregać. Porchël saràl da indoman inant ma plü debojëgn de 2 stödafüch che controlëia sura nöt che al ne sides nia problems jö dal’ega y söla roa, chësc cina ai 31.12.2012.
Le capitan di Carabinieri lascia alsavëi che da insnöt inant ne gnaràl nia plü fat le sorvisc de nöt, inće deache al n’é nia plü debojëgn. Al gnarà indere metü plü carabinieri y verdes dla Finanza a fà sorvisc sön strada ia por le dé, inće porvia che i proscimi dis rovaràl adalerch tl comun de Badia passa 20.000 ghesć a passè les festes. Al vëgn inće recordè ch’al é important che i camions y i mesi che trasportëia materiai poi inće zircolè le fin dl’edema y sura les festes, por che i laûrs pois jì inant.
En cajo ch’al sozedess valch sura les festes gnaràl cherdè ite düć i grups de laûrs, i geologs y i esperć cun i piepseri che vignun à a desposiziun.
Al vëgn lascè alsavëi ch’al é gnü ciafè le sistem por passè ia la roa cun les linies dla forza eletrica zënza fà danns al sistem de mosoraziun di spostamënć dla roa, mo i berć interessà mëss instësc se cruzié y surantó les spëises.


c: text/html

text:
La Banda dei Jovegn da Fodom l é stada metuda su de fauré del 2005 per enteresciament den valgugn apascionèi de mujica, e co l sosten de le fameie, che recugnësc a chësta l gran valour che l’ á per la socialisazion, l divertiment , la cultura e l turismo de la val.
Ncuoi la banda la tòl ite 32 jovegn musicànc, tosac e tosate dai 8 agn nsu, che dute le sabede davòmesdì i frecuenta la scòla de mujica e le prove de banda dal meis de setembre fin de jugn, a la fin de la scòla d’obligo. La scòla de mujica l é gestida da la "Nuova Didattica Musicale " de l'Accademia Giocachino Rossini " de Belum che provede a l'ensegnament con cater profescionisc de mujica per banda : la maestra de ance Laura Zallot, la maestra de flauti Luisa Nalato , l maestro Andrea d'Incà per i ottoni ( trombe, trombons, flicorgn, corgn e basc) e l maestro de oboe Davide Mori. La mujica da Fodom l é diretta, bele da siech agn da la Prof.ssa Laura Argenta. Sostitut diretor l é Giuliano Federa , en joven da Fodom che à fat en corso de diretor organisé da la region del Friaul. L'ensegnament de la teoria a chi pichi l é dé su a la brava cornista Eleonora Demattia.
La banda ades la s'à slargé fora. L é nasciuda ence na "Minibanda" direta da Giuliano Federa che tòl ite i pichi aspirànc sonadous da la tèrza elementar nsu. Davànt puoch l é stè metù su , per nteresciament dei maestri Andrea D'Incà e Laura Zallot l grop mujical '"Ics Wind Ensemble ", en otet co nen flauto, trei clarinec, en sax contralt, en sax tenor, en corn e n trombon. Sto grop l à tout pèrt an concors nazional de strumenc a flé che l é sté tegnù a Bertiolo en provinzia de Udine ite per Auril, ulache l'à otegnù l tèrzo pòsto en graduatòria.
La banda l'è mpegnada a fè prove per la registrazion del prum CD /DVD che vignarà fàra via per l'auton 2011.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1959
AvenimeentModifega
29 09 - el Baix Camp: Aquada (o Aiguada) de Sant Miquel.
08 01 - Francja: elengjüü Charles de Gaulle presideent de la quinta Repüblica.
08 01 - l'Havana (Cuba): la trionfa la Revolüzziun Cubana con l'entrada a la citaa di trüpp de Fidel Castro.
10 03 - el Tibet: dopu 10 ann d'ocüpazziun Cinesa la comenza una revolta che la costarà la vita a centinée de miliée de citaditt e che la portarà a l'esili el dalai-lama Tenzin Gyatso.
09 06 - i Staa Ünii: a varan el George Washington, el primm sübmarin con míssil balístich.
01 12 - Washington (i Staa Ünii): dódas Staa a signan el Trataa Antàrtich, par gestiuná l'ocüpazziun de l'Antàrtida.
NassimeentModifega
NecrulogiModifega
17 01 - Barcelona: Joan Amades, el püssée graant folklorista Catalan.
03 03 - Los Angeles (Califòrnia, SÜA): Louis Francis Cristillo, cognossüü coma Lou Costello, atuur de cínema Noort-american (n. 1906).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Victimas da violenza a chasa u stalking duain vegnir protegidas meglier – quai l'intent dal parlament. Savens cumenzan cas da violenza cun esser schiglius, la vusch vegn auzada e tuttenina glischna ora il maun ed en il cas pli mal datti morts. Las cifras da violenza a chasa sajan alarmantas, ha punctuà il Cussegl naziunal il mardi da dretga enfin sanestra. L'onn passà èn vegnids registrads passa 17’000 delicts da quest gener – quai èn 46 annunzias al di. 74 cas èn stads emprovas da mazzar la partenaria e 21 da quests cas èn ids a finir cun la mort.
Victimas sut squitsch
En futur duessan victimas per consequenza vegnir protegidas meglier. Da sistir sin in'annunzia duai vegnir pli grev. La raschun è, che actualmain fin a 92% da tut las annunzias da tals delicts vegnan retratgas pli tard. Ins suppona che quai capita en blers cas sut squitsch. Perquai duai la procura publica examinar correctamain mintga cas che vegn retratg e pudair decider sche quai è pussaivel u betg. Cunquai vul il parlament prender davent il squitsch da las victimas
Tracking cunter stalking
La finamira da la revisiun n'è betg sulettamain da pudair reagir pli svelt ed effectiv, cura ch'ils flatgs blaus èn visibels u la psica patescha. I duai er pudair vegnir agì avant ch'in delict capita. Ina da las mesiras centralas da prevenziun, èn trackers da gps. Quels duain pudair vegnir duvrads plitost en cas da stalking. Uschia han las victimas era cumprovas davant dretgira.
Per schliar differenzas tranter las duas chombras va uss la fatschenta enavos en il Cussegl dals chantuns.
RR actualitad 12:00


text:
Fiorà
Fiorà (Fiorano al Serio in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Seriana a 20 km de la sità e 396 a méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 3 000 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 1,1 km² e 'na densità de popolasiù de 2 727 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Casnìch, Scé, Gagianiga e Èrfa.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fiorà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
10.08.2015 Femi Kuti – Oyimbo – Nigeria
Femi Kuti, naschì l’onn 1962 a Londra, è il prim figl dal famus musicist nigerian Fela Kuti, il maister dal afrobeat. Creschì si è Femi a Lagos, la chapitala nigeriana, in lieu marcà da violenza, malperinadad e corrupziun. Cun 15 onns ha el cumenzà a sunar saxofon, curt sisur è el entrà en la gruppa da ses bab, substituind quel durant ses temp da praschun. E malgrà che Femi ha lura fundà il 1985 sia atgna, detg populara band «The Positive Force», malgrà ch’el ha sviluppà ses agens accents, pon ins dir ch’el maina vinavant la tradiziun da ses bab. Uschia cumbatta il figl er el en sias chanzuns las cundiziuns desastrusas da l’Africa, la paupradad, las malsognas, la colonialisaziun. Sco ses bab chanta el per englais patua, per cuntanscher uschè blera glieud sco pussaivel. Be ils vizis famus da Fela Kuti emprova Femi dad evitar – il consum e la glorificaziun da drogas, il sexissem virulent. Dal reminent – dacurt ha Femi concertà – per l’emprima giada insumma – ensemen cun ses frar pli giuven Seun Kuti.
11.08.2015 Nneka - Viva Africa - Nigeria
Nneka Egbuna è ses num cumplet. Naschida ils 24 da december 1980 a Warri, ina citad nigeriana, e creschida là, sco figlia d’in bab nigerian ed ina mamma tudestga. Cun 18 lura la emigraziun en Germania, nua che la giuvna abitescha l'emprim en ina WG a Hamburg-Altona. Ils coabitants rappegian, Nneka secundescha cun chant. Ed ella sviluppa ses agen stil, collocà insanua tranter hiphop, soul e reggae. Preprograms da Sean Paul e Seeed portan arbajas temprivas, avunda laud survegnan er ses emprims albums. Las chanzuns rapportan – per la gronda part per englais - da las cundiziuns desastrusas en la veglia patria, corrupziun, colonisaziun moderna, euv. L'onn 2009 ina emprima turnea en las USA, in onn pli tard contribuescha Nneka cun «viva Africa» ina chanzun al campiunadi da ballape en il Sidafrica. Dus onns pli tard suonda ina turnea africana! E la paletta musicala da la nigeriana tudestga daventa adina pli varianta e cumplexa ...
12.08.2015 Amar Sundy - Camel Shuffle - Algeria
L'ultim temp han gruppas da rock dals Tuareg fatg furore cun lur blues desertic, sco ils Tinariwen ubain ils Tamikrest. Ma in vegl bluesunz tuareghin è il Amar Sundy, naschì insacura en ils onns 60, en il desert algerin. En in emprim viadi è el finì ils onns 80 a Paris, nua ch'el ha fatg ditg musica da strada e da metropolitana. Giond lura pli tard en ils USA, ha Sundy gì divers entaups cun ils gronds bluesunz da là vi, Albert Collins, B.B.King, James Cotton u Albert King, cun il qual el ha schizunt fatg duas turneas. Turnà en Frantscha ha Amar Sundy lura sviluppà ses fitg agen blues, cumbinond quel american cun musica tradiziunala franzosa e cun tuns da la Sahara, creond quai che la revista Blues Sur Seine ha ina giada numnà «in dals pli bels success da la implantaziun musicala ed ina nova senda per il blues».
13.08.2015 Songhoy Blues – Irganda – Mali
Il quartet Songhoy blues vegn dal Mali, in pajais cun bleras pievels ed etnias, e la convivenza n’è betg adina simpla. Ils Songhoy, 7% da la populaziun, vegnan dal nord, da la regiun da Timbuktu e Gao, ed els vivan in pau a l’ur, pertge il pajais vegn dominà dals Bambara che vivan èn il dis. Il pli grond problem en la patria dals Songhoy èn però ils Islamists, che han scumandà da far musica,per ils musicists Nathanel Dembelé e per Aliou, Garba ed Oumar Touré in scumond che tutga lur existenza. Lur reacziun: els fan enavant musica e cumbattan uschia cunter ils Islamists ed els vulessan er unir ils differents pievels cun lur musica. Songhoy blues cun «irganda», ritmus africans cun ghitarras electricas e bler schlantsch ed energia.
14.08.2015 Serge Beynaud – Talehi – Cote d’Ivoire
La chanzun che nus preschentain oz en nossa seria da musica africana n’è betg in semperverd, per quai è el bler memia frestg. Enfin uss avain nus udi gronds semperverds da l’Africa, tocs impurtants dal jazz e hits dals ultims onns ch’èn rivads fin tar nus en ils radios, sco «7 seconds», «alene» ubain «Ye ke ye ke». I dat però er ina scena actuala e moderna che segua ils fastizs da la musica da l’Europa e dals Stadis Unids da l’America, il pop, il hip hop ed r’n’b. In da quels exempels actuals e «talehi» dal chantadur, arranschader e cumponist Serge Beynaud, naschi il 1987 à Daloa, a la costa d’ivur en l’Africa dal vest. Sia carriera ha cumenza il 2009, e gia suenter paucs onns ha el gì ina lingia da hits dal pop african da la generaziun nova e moderna. Ina generaziun musicala che vegn subsummada sut il nov stil numnà «coupé-décalé», dal qual Beynaud è in dals protagonists principals.
15.08.2015 Melissa Nkonda – Africa - Camerun/Frantscha
Naschida ils 6 da november 1990 en Frantscha sco figlia da mamma algerina e bab camerunais è Mélissa Nkonda daventada enconuschenta sco participanta a la show da casting franzosa Nouvelle Star, l’onn 2009. Sgulada or vers il finale, ha la chantanta crititgà vehement l’emissiun, ch’ella “servia mo a smardegliar ils artists davant il public”. Perencunter ha ella gudagnà ina concurrenza dal label AZ, publitgond lura bainspert ses emprim album “Nouveaux Horizons”, che cuntegna in duet cun il rappunz franzos Soprano, plus la chanzun “Africa” – preschentada qua sco semperverd.
16.08.2015 Velile Mchunu – Sondela – Africa dal Sid
Velile Mchunu, enconuschenta er mo sut il num Velile, ha fatg carriera surtut cun la chanzun «Helele» (in remake da la chanzun A.I.E. Mwana dal 1975), registrada a chaschun dal campiunadi mundial da ballape 2010, en collavuraziun cun il Safri Duo danais. Naschida è Velile l’onn 1973 a KwaMashu en il natal da ‘Africa dal Sid, creschida si en ina Township sper Durban e frequentà la scola da teater a Johannesburg. Dapi intgins onns gioga ella a Hamburg la schamana Rafiki en il musical il Retg dals Liuns. 2010 ha Velile publitgà ses emprim album «Tales From Africa», che cuntegna tranter auter er la chanzun preschentada qua.
Hits e semperverds africans Hits africans – otgavl'emna
10.08. fin ils 16.08.2015
RTR


text:
Per sia quarta victoria en seria en la cuppa mundiala ha il grond favurit Nino Schurter dentant stuì cumbatter fin sin ils davos meters. La finala ha il mattadur local triumfà cun in avantatg da be trais secundas sin il campiun olimpic dal 2012 a Londra, il Tschec Jaroslav Kulhavy. Cumplettà il podest sco terz cun in retard da 14 secundas ha il Russ Anton Sintsov. Sin il quart plaz suonda il Franzos Maxime Marotte, 5avel è vegnì il Spagnol David Valero Serrano e 6avel in ulteriur Franzos, numnadamain Jordan Sarrou.
Schurter sulet svizzer en ils top 10
Dals ulteriurs svizzers n’ha nagin pudì cuntanscher in plaz en ils top 10. Lukas Flückiger ha pers passa duas minutas sin Schurter ed è vegnì 12avel, ses frar Mathias Flückiger 15avel. Ina buna prestaziun ha Andri Frischknecht mussà. Il figl dal schef d’equipa da Nino Schurter, la legenda Thomas Frischknecht, è vegnì 21avel. Plinavant è Florian Vogel classà sco 23avel e Reto Indergand sco 24avel.
Nino Schurter resta sa chapescha suveran a la testa dal classament general da la cuppa mundiala cun il maximum da puncts. La meglra equipa fin ussa è medemamain l’equipa da Schurter, il Scott-Sram MTB Racing Team.
Emprova generala
La cursa da la cuppa mundiala a Lai è er gist stada l’emprova generala per il punct culminant da la proxima stagiun. Il 2018 organisescha Lai ils campiunadis mundials da mountainbike al pè dal Rothorn.
Jolanda Neff manchenta podest
Tar las dunnas ha la Svizra Jolanda Neff manchentà il podest a sia cursa da chasa. Neff è vegnida quarta a Lai cun in retard da 1:03 minutas sin la victura Annie Last. Per la sportista da la Gronda Bretagna èsi stà l’emprima victoria insumma en la cuppa mundiala. Annie Last ha triumfà a Lai cun in avantatg da 13 secundas sin la rutinada Norvegiaisa Gunn-Rita Dahle Flesjaa e 27 secundas avant Yana Belomoina da l’Ucraina. Belomoina maina il classament general suenter las emprimas quatter cursas da la cuppa mundiala en questa stagiun.
Cun Linda Indergand ha anc ina segunda svizra cuntanschì in plaz en las top 10. La ciclista dal chantun Uri è vegnida 9avla cun in retard da bun duas minutas. Alessandra Keller è vegnida 12avla.
La Grischuna Corina Gantenbein ha terminà la cursa sco 34avla cun in retard da bunamain 9 minutas ed è stada classada gist avant sias duas cumpatriotas Katrin Leumann ed Esther Süss.
Vital Albin ha persvadì a chasa
Il mountainbiker da Tersnaus, Vital Albin, ha fatg ina buna figura en la cursa da la cuppa mundiala dals U23 a Lai. Avant ils fans da chasa è Albin vegnì 22avel.
Vital Albin che parta quest onn l’emprima gia en la categoria dals U23 ha pers 4:21 minutas sin il victur Martins Blums ch’ha festivà ina premiera. Igl è l’emprima victoria insumma per il mountainbiker da la Lettonia en la cuppa mundiala. Per in plaz sut ils top 20, la finamira da Vital Albin, han sulet paucas secundas mancà. Il giuven sursilvan è stà il segund meglier svizzer davos Joris Ryf ch’è vegnì 15avel.
Manchentà be per pauc in plaz sut ils 50 ha Andrin Beeli da Sagogn. El è vegnì 51avel cun in retard da 8:35 minutas. Ina cursa disgraziada èsi stà per Ursin Spescha. Il giuven da Sevgein ha stuì terminar la cursa suenter tschintg da set rundas.
RR novitads 14:00+


text:
Suris
Suris (Soris in Piemuntes, prunünciaa cume 'l nom lumbard; Soriso in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 780 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,3 km² e ona densità de popolaziun de 124 ab./km².
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Vercej (cumün de Valdügia).
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Suris l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Chattar il dret pled?
L’ultima ediziun dal Dicziunari vallader, sco cudesch, sarà desch ons veglia. Però quai es insè bun per üna versiun stampada. Actuala, bod di per di, es percunter la versiun digitala sülla pagina-web udg.ch/dicziunari. Il redacter Gion Tscharner actualisescha davoman ed amplifichescha uschè d’incuntin il dicziunari. Üna lavur ch’el fa daspö ons per ün grazcha fich e minchatant per damain!
Pro’l dicziunari online as poja tscherchar la traducziun valladra d’ün pled tudais-ch (normal) o da plüs (a l’intern) – e viceversa. E scha quel nun es amo indatà? Lura as driva üna fanestra per dumandar davo directamaing. Sar Gion respuonda per regla svelt! E pac plü tard es lura eir il dicziunari actualisà. Dal rest chattais davo mincha verb sia conjugaziun! O eir üna grammatica valladra per s-chargiar! Tuot enorm pratic.
Daspera daja üna via sur Cuoira. La Lia Rumantscha chüra il pledarigrond.ch. Quel es bainschi per rg, ma suvent dà quai ün’idea co far. Üna da las sportas da la partiziun linguistica da la LR.
Quist format cuort nu basta per descriver tuot la sporta da las paginas-web manzunadas. Provai!
Scriver correctamaing…
… es minchatant üna sfida! E be cun chattar ils singuls pleds, eir verbs conjugats, nun esa fat. Quant cumadaivel füssa da laschar correger al computer directamaing. I’s po müdar la lingua sün Rätoromanisch ed i dà propcha üna correctura rg. Cha rg nun es vallader, es però eir evidaint.
Ed uossa – scha nus lain eir per vallader staina far svess? Sco pro’l proget sün common voice e sco pro – adüna darcheu. Na quista jada brich:
Sülla pagina-web dal dicziunari online udg.ch/dicziunari chattais l’adressa dad e-mail dal redacter. Pro el, sar Gion, pudais retrar ün program da correctura vallader (o eir puter). E cun quel esa bod uschè cumadaivel da scriver vallader sco tschellas linguas grondas.
Dimena: ingünas s-chüsas plü!
«Ich kann es nicht gut genug schreiben!»
Davon ist oft die Rede, wenn es darum geht, Romanisch doch mehr zu nutzen, vor allem auch öffentlich. Nun, da kann geholfen werden. Denn Online-Versionen unserer aktuellen Wörterbücher begleiten uns Rätoromanen bald zwei Jahrzehnte.
Einerseits das pledarigrond.ch der Lia Rumantscha. Aber Rumantsch Grischun ist hier im Alltag nicht so sehr gebräuchlich.
Auf der Webseite udg.ch/dicziunari findet man aber das dicziunari vallader. Und Gion Tscharner ist als Redaktor für die Korrekturen und das Einpflegen neuer Wörter verantwortlich. Ehrenamtlich!
Auf derselben Seite finden sich auch Informationen, wie man der Rechtschreibkorrektur im gebräuchlichsten Textverarbeitungsprogramm Vallader beibringen kann.
Also: Keine Ausflüchte mehr!
Linard Martinelli, promotur regiunal da la Lia Rumantscha in Engiadina Bassa e Val Müstair


text:
La carta dil di dalla vischnaunca ei ina purschida dalla vischnaunca. Tala cuosta frs. 45.-- e Vus saveis duvrar ella per viagiar cun quasi tut ils mieds da traffic publics en Svizra (tren, auto da posta, tram, bastiment).
La vischnaunca da Breil ei en possess dad 1 carta dil di per la secunda classa. Ina midada da classa ei pusseivla, igl alzament sto denton vegnir pagaus al spurtegl dalla staziun.
Empustar la carta dil di san ins gia in temps ordavon.
Per tarmetter la carta cun posta vegn quintau frs. 5.-- spesas.
Cartas empustadas san buca vegnir returnadas e ston vegnir indemnisadas.
Nus engraziein per Vossa capientscha.


text:
Il zercladur duai la pendiculara sin il Säntis puspè funcziunar. Sin lura vegn reparada la pitga ch'è vegnida donnegiada il schaner entras ina lavina, communitgeschan las pendicularas Säntis. I saja sulet ina schliaziun transitorica. La pitga da la pendiculara duai vegnir remplazzada pli tard.
Er tar l'hotel Säntis sin la Schwägalp èn las lavurs da reparatura en acziun. Er il hotel è vegnì donnegià fermamain entras ina lavina il schaner. Ils donns entras las lavinas muntan a passa in milliun francs.
RR novitads 11:00


text:
Stan Wawrinka ha battì il Franzos en dus sets cun 6:1 e 6:2. En il quartfinal frunta Wawrinka uschia sin il Spagnol Rafael Nadal che ha battì l'Austriac Dominic Thiem cun 7:5 e 6:3. Rafael Nadal gudagnà il trunier da Monte Carlo l'onn 2014.
Medemamain en il quartfinal da Monte Carlo è Roger Federer, quai suenter ina victoira da 6:2 e 6:4 cunter il Spagnol Roberto Bautista Agut. Federer frunta en la proxima runda sin il victur da la partida tranter ils dus Franzos Joe Wilfried Tsonga e Lucas Pouille.
RR novitads 17:00


text:
En il decurs da l’onn As purschain nus numerusas occurrenzas las pli differentas.
Ils referats Naturama as drizzan ad in vast public che s’interessa en general per temas da la natira. A chaschun dal kino sut tschiel avert che vegn mintgamai organisà in la segonda part da fanadur vai en emprima lingia per giudair e sentir l’atmosfera unica en la curt dal chastè Planta-Wildenberg.
Ulteriuras infurmaziuns actualas davart questas ed autras occurrenzas chattais Vus mintgamai en nossa rubrica occurenzas


text:
Vinavant scrivan els, ch'els na fundeschan betg ina firma ensemen cun ses acziunari grond da l’Arabia Saudita «Sabic». Els sajan sa cunvegnids dad interrumper ils discurs per il mument. Quai en vista a la situaziun al martgà actuala.
CEO banduna Clariant
Schon ier è vegnì enconuschent, ch'il CEO da Clariant Ernesto Occhiello banduna il concern per immediat. El è mo stà 9 mais a la testa. Ochiello è vegnì proponì dal nov acziunari grond «Sabic».
Ad interim surpiglia il president dal cussegl d’administraziun ed anteriur CEO Hariolf Kottmann las fatschentas. La collavuraziun cun «Sabic» duess cuntinuar.
RR novitads 10:00


text:
Il dumber da las unfrendas è vegnì curregì da 119 sin almain 213. Passa 200 ulteriuras èn vegnidas blessadas cura ch’in camiun cun ina chargia da material explosiv e detunà en il district da butias Karrada. Ils attentaders han attatgà las vias da Bagdad gest en quel mument cura ch’il mais da giginar tradiziunal , il ramadan è ì a fin. Perquai eran bleras persunas sin las vias vid il festegiar.
L’attentat vala sco il pli grev ch’è succedì quest onn a Bagdad. Dapi il favrer èn mortas 587 persunas tar 8 attatgas da suicidi, rapporta l'emettur BBC.
Ravgia sin la regenza
Tar sia visita al lieu d'attentat ha il primminister Haider Al-Abadi empermess da punir ils responsabels per l’attatga. Ils abitants èn dentant ravgentads da la regenza che na saja betg capabla d'impedir talas attatgas.
Stadi islamic è sa declerà responsabel
La milissa da terror Stadi islamic è sa declerada responsabla en la rait tar in dals 2 attentats. Ils ultims mais ha la gruppa stuì prender encunter sconfittas en l’Irac ed en Siria. Independent da quai controllescha il Stadi islamic inavant vastas parts dal pajais. La segund-gronda citad iracaisa, Mossul è anc adina en ils mauns dals dschihadists.
RR novitads 11:00


text:
Ch’el è pront per il titel da campiun europeic, ha Enrico Netzer demonstrà gia il venderdi. In sbratg or dal profund ha el dà cura ch’el ha taglià davent spert e precis ils 30 roms dal bist extra preparà per questa concurrenza. Ses contrahent ch’aveva cumenzà il medem mument sco el a sromar la planta speziala, aveva pir taglià davent la mesadad dals fists, cura ch’Enrico Netzer aveva gia finì da tagliar.
Mo esser spert, na vala nagut
Il temp na saja dentant betg exnum il criteri decisiv en questa disciplina, dat il giuven Surmiran da prest 22 onns d'entellir: «Mo esser spert na vala da principi nagut. Ti stoss era guardar d’esser uschè exact sco pussibel. Pertge mintga sbagl dat in chasti tar ils puncts.» Sbagls n’ha el quella giada fatg nagins, uschia ch’el è ton pli levgià da sia buna prestaziun tar sia emprima ed ultima disciplina da quest di.
Trenar, trenar ed anc ina giada trenar
Natiralmain sa chapescha quella buna prestaziun betg da sasez. Bain dependi era in zic dal di e da la furma en quest mument. Dentant per pudair insumma esser uschè spert e precis, stoppian ins cunzunt far ina chaussa: trenar, trenar ed anc ina giada trenar. E quai haja el era fatg, malgrà ch’el na saja betg pli uschè savens en il guaud sco student d’inschigner forestal. Sper il trenament corporal ed il survegnir in sentiment per la resgia a motor, na dastgian ins era betg tralaschar il trenament mental – in factur decisiv, tut tenor disciplina ed il squitsch ch’ins haja en tschertas situaziuns. En il team svizzer datti perquai era in trenader mental.
Mussar tge ch'ins sa e sperar
Per las quatter disciplinas che suondan anc la sonda, vul Enrico Netzer empruvar da betg vulair far memia bler, mabain da simplamain mussar tge ch’el sa e sperar che tut giaja bain. Avantatgs en la professiun na crai el betg da survegnir cun in titel da campiun europeic. Natiralmain dependi qua adina era dal patrun e co el valiteschia quai. Per ins sez crai el ch’in titel da campiun europeic, fetschia en mintga cas bain.
European championship in forestry skills (ECFS)
Il campiunadi europeic d’abilitads forestalas è in campiunadi tranter scolas forestalas da prest 20 pajais da l’Europa. Da mintga pajais sa participescha ina scola cun quatter students. Tge scolas che dastgan sa participar, vegn decidì en concurrenzas naziunalas. Il 16avel campiunadi europeic da ECFS , il link avra en ina nova fanestraè per l’emprima giada en Svizra. En tut cumbattan duas dunnas e 70 umens or da 18 differentas naziuns en tschintg differentas disciplinas per daventar campiuns europeics.
Las tschintg disciplinas:
- Tagl da pinar: Ina planta duai vegnir pinada aifer 90 secundas uschè datiers sco pussibel d’ina direcziun definida en ina distanza da 15 meters. I sa tracta qua be d’in bloc e betg d’ina planta entira.
- Midar chadaina: Tar ina resgia a motor vegna prendida davent la garnitura da tagl, vulvì la rodaglia e midà la chadaina uschia ch’ins po duvrar la resgia a motor per las duas disciplinas che suondan senza stuair midar insatge vid la resgia.
- Tagl cumbinà: Da dus bists da plantas vegnan tagliadas davent duas rudellas da lain. Quellas dastgan esser tranter 30 ed 80 mm. Qua ston ins l’emprim resgiar fin entamez il bist da sutensi e lura tagliar atras da surengiu. Pli exacts ch’ins è e pli blers puncts ch’ins survegn.
- Tagl da precisiun: Da dus bists da plantas vegnan tagliadas davent duas rudellas da lain. Quellas dastgan esser tranter 30 ed 80 mm. La finamira è da tagliar atras il lain da surengiu senza che la platta da lain sin la quala ils bists schain, vegnan donnegiads da la resgia a motor.
- Sromar: 30 lains pitgads viaden sco roma d’ina planta en in bist ston vegnir sromads cun la resgia a motor uschè spert sco pussibel senza ch’i varga ora anc in toc dal rom or dal bist.
RR actualitad 08:00


text:
Ils placats oranschs pendan vi da las portas da las ustarias e per part era endadens. Dapertut datti meds da dischinfectar e per tegnair en la distanza datti en mintga ustaria atgnas soluziuns. Cler è per tut ils ustiers dumandads, ch'il pass tar la mascra è in pitschen, congualà cun las mesiras ch'existivan gia.
Ils concepts da segirezza valan vinavant, nov è simplamain la mascra. E vi da quella ans stuain ussa oramai sa disar.
I saja natiralmain pli pauc persunal da servir cun mascra, era quai din ils ustiers. Ma sche quai gidia d'evitar mesiras anc pli rigurusas, na dettia quai nagut auter che da sa tegnair londervi.
Naginas discussiuns
L'emprima fin d'emna cun mascra saja stada ina cun paucas discussiuns. Dentant cun intginas annullaziuns da reservaziuns.
Ad intgins giasts avain stuì declerar ch'i valia uss in obligatori da purtar mascra. Discussiuns n'hai dentant betg dà.
Andri Meyer fa quint ch'i dovra duas emnas fin che l'acceptanza per questa mesira è dada. Fin lura dettia quai segir da quels che na giajan betg en l'ustaria.
Il mument da l'introducziun
Entaifer las proximas emnas va a fin la stagiun da stad, per bleras ustarias en l'Engiadin'Ota, i cumenza la stagiun morta. Vul dir, bleras ustarias serran lur portas enfin il cumenzament da december.
Nus testain uss quai cun la mascra dus dis e giain lura en nossas vacanzas. E guardain lura il december co la situaziun è.
Il mument da l'introducziun è damai per ils ustiers da l'Engiadin'Ota in bun. En blers chantuns van las vacanzas d'atun a fin ed i cumenza in temp pli quiet.


text:
Quatter dals tschintg militars ch'hajan occupà il radio statal en la chapitala sajan vegnids arrestads. Il tschintgavel saja fugì. Quai ha annunzià in pledader da la regenza envers l'agentura da novitads AFP. 300 persunas eran sa rimnadas avant la chasa dal radio statal per sustegnair il putsch. Forzas da segirezza avevan duvrà gas lacrimogen per stgatschar quels.
Emprova da putsch
Ordavant avevan ils militars annunzià ch'in cussegl da restauraziun naziunal surpiglia las fatschentas dal stadi. Durant ch'ils militars avevan occupà il radio statal hajan ins pudì udir sajets enturn il bajetg. Plinavant hajan panzers bloccà la via, quai tenor in reporter da l'agentura da novitads Reuters.
Bass pretschs d'ieli han chaschunà ina crisa economica en il pajais en l'Africa dal Vest. Malgrà grondas reservas d'ieli viva la maioritad da la populaziun en paupradad.
Famiglia Bongo dapi 50 onns a la testa
Il pajais a la costa da l'Atlantic vegn regì dapi 50 onns da la famiglia Bongo. Il president Ali Bongo na sa chatta actualmain betg en il pajais. El è en il Maroc per laschar tractar da medis suenter ch'el ha gì in culp.
RR novitads 11:00


text:
Cumpareglià cun la media dals ultims tschintg è il dumber da giasts per 10,9% pli autas, cumpareglià cun la media da 10 onns 6,9%.
La svieuta da transport è s’augmentada per bunamain 8%. Questas cifras èn er sur la media dals ultims tschintg onns. Quai scrivan las Pendicularas. Il motiv per quest svilup positiv saja en spezial la bel'aura cun bler sulegl ed er las relaziuns da naiv excellentas.
Euforia è deplazzada
L'experientscha mussia che la fatschenta da las pendicularas saja volatila e fitg dependenta da l'aura. Fatg giu quint vegnia la fin da la stagiun, scrivan las pendicularas. Fin ussa saja la stagiun d'enviern da la branscha fitg positiva, euforia fiss dentant deplazzada.
Il monitoring da l’organisaziun professiunala cumpiglia 23 interpresas, quai èn 90% da tut las pendicularas grischunas.
RR novitads 15:00


text:
Cura ch’ils prads vegnan verds en la val e la naiv cuverna anc la cuntrada fin tar il cunfin dal guaud, sa repeta il fenomen dals capricorns adina puspè da primavaira. «Il retg da las Alps» sco l’animal vegn er adina puspè numnà, riva durant quel temp (per regla la fin d’avrigl fin cumenzament da zercladur) giu da la muntogna fin a l’ur da la vischnanca da Puntraschigna. Quai per chattar nutriment en furma dad erva frestga.
La stiva dals capricorns
Ina da las pli grondas colonias da capricorns en las Alps sa chatta al Piz Albris sin 3’166 meters sur mar, gist sper Puntraschigna. Tranter 30-50 animals sajan per il mument mintgamai da vesair. Tut dependent da l’aura e da la luna dals animals. Per gronda part èn quai bucs, causa che las chauras e lur ansiels restan sin distanza, pli ensi. Ch’ins na possia betg dir ch’ils capricorns sajan adina da las medemas uras al medem lieu, precisescha il guardiaselvaschina chantunal, Daniel Godli.
Restar sin las sendas
Impurtant saja che la glieud sa tegnia vid las reglas che la vischnanca publitgescha sin tavlas a l’ur da la via. En emprima lingia saja da respectar la sfera privata da l’animal e betg empruvar da s’avischinar il pli datiers pussaivel als capricorns. Ultra da quai duessan ils visitaders restar sin las vias e sendas.
I na sa tracta betg d’in zoo per charezzar bestgas.
Publicitad turistica
Dapi intgins onns fa la vischnanca da Puntraschigna reclama cun la preschientscha dals capricorns. Surtut sin ils chanals socials vegn rendì attent sin il fenomen dals animals cun las cornas imposantas. Quai conferma il directur da Puntraschigna Turissem, Jan Steiner. Per el èn ils capricorns cleramain ina purschida turistica bain vesida, surtut durant il temp da stagiun morta. Dentant vesa Steiner er la problematica cura che passa 100 persunas sa radunan il medem mument enturn in triep da capricorns, munidas cun apparats da fotografar e cameras.
RR actualitad 07:00


text:
Da la vart dal stadi sajan da deplorar 13 morts e 20 blessads sco in pledader da la regenza da la provinza fa a savair. L'offensiva era vegnida lantschada la notg sin dumengia per chatschar enavos ils talibans ord il conturn da la chapitala da la provinza Urusgan.
La chapitala da la provinza pertutgada è bloccada dapi mais. Tar in' attatga dals talibans la gievgia passada eran blers civilists fugids.
Ils talibans schlargian pil mument lur offensiva da stad encunter las autoritads afganas. L'armada da l'Afganistan ha surpiglià la responsabladad da segirtad cumplettamain da las truppas internaziunalas l'entschatta dal 2015. Per il mument sa chattan anc 13'000 schuldada da la Nato, ils blers dals Stadis Unids, en l'Afganistan. Quels èn en funcziun sur tut per scolar e cussegliar il persunal afgan.
RR novitads 09:00


text:
Criters y modalités
Publicaziun di documënc cun chi che al vëgn fat fora i criters y les modalités a chi les aministraziuns mëss se tigní por la conzesciun de sovenziuns, contribuc, sostëgns y aiüc finanziars y por l'atribuziun de vantaji economics de bel anfat ci sort a porsones y ënc publics y privac:
- Deliberaziuns dla Junta provinziala
- Decrec dl Presidënt dla Provinzia y di componënc dla Junta provinziala, sciöche ince di direturs dles strotöres organisatives provinziales
Criters por l'atribuziun di vantaji economics:
Les normatives, les ordinanzes y i criters d'aplicaziun é da ciafé tles descriziuns di sorvisc dl’aministraziun provinziala:
Conzesciuns de sovenziuns, contribuc, sostëgns y aiüc finanziars tl cheder di finanziamënc dl’Uniun Europeica:


text:
Duas giadas han nunenconuschents demolì infrastructura publica e quai adina la fin d’emna. La vischnanca da Scuol ha perquai annunzià ils cas tar la Polizia chantunala.
Bancs da seser, saivs ed oravant tut las pitschnas chamonas, vul dir las tualettas per lung la senda da chaminar da Scuol en direcziun Nairs èn pertutgads.
Donns da sprayer
Ils pli gronds donns èn quels vid las fatschadas da las tualettas. Quellas èn vegnidas coluradas cun vapurisaders. L’autezza dal donn è anc nunenconuschent, la vischnanca è vidlonder d'analisar la situaziun.
Cun l’annunzia tar la Polizia chantunala spera la vischnanca da vegnir in pass enavant e da chattar ils delinquents.


text:
Il mars avevan anc 54% dals dumandads e da las dumandadas inditgà ch'els veglian sa laschar vaccinar u hajan gia survegnì ina vaccinaziun. Fin l'entschatta da fanadur è quest dumber creschì sin 63%. En total èn gia 60% dals dumandads vaccinads almain ina giada. Quai vul dentant er dir, che sulettamain 3% dals dumandads èn anc pronts da sa laschar vaccinar immediat. Ulteriurs 12% han inditgà ch'els veglian anc spetgar. Per in quart dals dumandads na vegn ina virola betg en dumonda. Quest dumber è dapi l'entschatta da la retschertga constant.
La retschertga da Sotomo mussa plinavant che las differenzas tranter las regiuns linguisticas èn sa diminuidas – differenzas datti cunzunt tranter las citads e las regiuns champestras. En las citads grondas è la prontadad da sa laschar vaccinar pli gronda.
La differenza tranter las schlattainas è percunter scumparida – dentant betg quella tranter las generaziuns. En general sa mussa: pli vegl e pli gronda che la prontadad è – pli giuven e pli pauc ch'ins vul sa laschar vaccinar. Tar las persunas sur 75 onns na vulan per exempel sulettamain 10% insumma betg sa laschar vaccinar. Tar la gruppa tranter 15 e 24 onns na vulan 30% betg sa laschar vaccinar.
Facturs socio-economics e politics
Pli bler ch'insatgi gudogna e pli pronta che questa persuna è da sa laschar vaccinar. Interessant è dentant – la paja ha in pli grond effect sin la prontadad che la scolaziun. Las differenzas sa mussan dentant er tar las differentas branschas. Persunas che lavuran en ina sparta scientifica, mussan ina gronda prontadad per la vaccinaziun – tut auter è la situaziun en il sectur agricul, dentant er en spartas nua che las persunas han bler contact cun autras persunas, sco per exempel en il sport, la gastronomia u la vendita.
Grondas differenzas datti era tranter las partidas politicas. Cunzunt ils aderents e las aderentas da la PPS crodan en egl. Passa la mesadad na vul insumma betg sa laschar vaccinar. Qua gioga cunzunt la sceptica envers la scienzia in'impurtanta rolla. Er tar ils Verds è la sceptica in zic pli gronda. Ils 15% che na vulan dentant betg sa laschar vaccinar na stattan betg en cumparegliaziun cun ils 51% da la PPS. En cumparegliaziun cun l'ultima retschertga dal mars è la prontadad dentant creschida tar omaduas gruppaziuns.
Maioritad per il certificat da Covid
Il certificat da Covid duai cumprovar ina vaccinaziun, in test u ch'ins è gia guarids suenter ina infecziun cun il coronavirus. Avant curt è vegnì lantschà il referendum cunter la nova lescha da Covid-19 – quai cunzunt pervi da quest certificat. Actualmain sa mussa quai dentant, che 61% da la populaziun è per il certificat – 35% cunter il certificat.
Er qua sa mussan grondas differenzas tranter las partidas. La pli gronda resistenza datti da la PPS – quai cun 62% dals dumandads. Il pli grond sustegn datti dad aderents da la PS ed ils Verd-liberals. L'argument il pli frequent cunter il certificat è, ch'el duai represchentar ina sort obligatori da sa laschar vaccinar. Quai dian 43% dals dumandads.
Er en avegnir far vacanzas en Svizra
Ord la retschertga resulta er che la crisa da corona ha in'influenza sin las vacanzas dals Svizzers e las Svizras. 35% dals dumandads han inditgà ch'els vulan er en l'avegnir far pli savens vacanzas en Svizra. E var 40% dals dumandads vulan ir pli pauc en vacanzas en l'exteriur.
La retschertga
L'institut demoscopic Sotomo ha fatg la retschertga per incumbensa da la SRG SSR. En tut han 23'337 persunas respundì las dumondas publitgadas online tar RTR, SRF, RSI, RTS e Swissinfo.
Questa 8avla retschertga davart la crisa da corona è vegnida fatga tranter il 1. ed ils 5 da fanadur 2021. La quota da sbagls munta a +/- 1,3 punct procentual.


text:
Àder
Àder (en Italià: Adro), l'è 'n cümü de 7 086 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla regiù geogràfica de la Franciacürta a 25 km a èst de la cità de Brèsa e a 6 del Lach d'Izé.
El teretóre de Àder l'è sitüàt endèna zòna ondulàda en pàrt custitüìda de le culìne moréniche del Lach d'Izé, ai pè del Mut Àlt.
De vocasiù contadìna per tradisiù, el g'ha svilüpàt n'importànte specializasiù endèla cültüra de la icc, al pónt che apò a 'l stèma del paés el g'ha resprezentàt la A de l'inisiàl con entùren de le bèle gràte de ùa. I teré de prudusiù de la icc de la zòna i rièntra endèl consòrse del Franciacürta D.O.C.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cun egls averts atras la vita van ils surds. Ma tge savais vus insumma da quel mund? Quest’emna en il Minisguard prendain nus cun vus en quel mund. E quel e vast: i dat per exempel 200 differentas linguas da segns sin il mund ed anc bler dapli da scuvrir. En Svizra discurran ils var 10'000 surds la lingua da segns tudestga, francesa u taliana e quai en var 12 dialects.
E nus accumpagnain ina scolasta che lavura en ina scola per persunas senza u cun fitg pauca udida: Lorena Müller da Domat è sezza surda e dat a nus ina invista en il mintgadi senza udida. Ella declera tge sfidas ch'il mintgadi porscha e sco ch'ella communitgescha cun persunas che na san betg la lingua da segns.
La lingua da segns è oz sonda er en il focus da SRF 1. L'entir di datti là emissiuns da televisiun, nua ch'il mund dals surds stà en il center.
RR Minisguard 17:40


text:
La Pro Grigioni Italiano (PGI) aveva fatg lobbing avant quatter onns. Ella avevia scrit brevs a tut ils deputads ed a tut las deputadas dal Cussegl grond, sa regorda Paolo Fontana, collavuratur scientific da la PGI.
Ins haja regurdà ils deputads, ch’i sa tractia d’ina dumonda da respect visavi a la minoritad e visavi al stadi da dretg dad avair in derschader talian a la Dretgira chantunala.
Accusà sa defenda – derschader na chapescha nagut
Pudair discurrer l’atgna lingua avant dretgira – quest dretg hajan las minoritads chantunalas, pia ils Talians e Rumantschs, di Paolo Fontana. Ed ellas hajan era il dretg dad esser chapidas.
I saja numnadamain capità en plirs cas, ch’in accusà da lingua taliana haja empruvà da sa defender ed il derschader na chapivia nagut. Tut quai ha la PGI explitgà en sia campagna ch’ella ha fatg avant quatter onns era en las medias.
Il settember 2016 ha il Cussegl grond elegì il giurist talian Davide Pedrotti sco nov derschader. Ina pintga sensaziun – pertge la cumissiun da giustia aveva proponì in auter candidat.
Nus avevan insistì gia decennis a l’impurtanza d’avair in derschader da lingua taliana.
Cun insister e turnar ad insister ha la PGI la finala cuntanschì ina represchentanza taliana a la Dretgira chantunala – sa chapescha era perquai che Davide Pedrotti possediva tuttas qualificaziuns necessarias per il post.
Uss, quatter onns pli tard, spera Paolo Fontana ch’il Cussegl grond tegnia vinavant quint al dretg da las minoritads d’avair lur derschaders. L’avust elegia u reelegia il Cussegl grond ils derschaders da la dretgira chantunala. La lescha prescrivia che las minoritads sajan represchentadas a moda adequata.
Adequat na po betg esser nulla
Quai signifitgeschia ch’ina represchentanza stoppia esser garantida. Ina represchentanza adequata na possia mai signifitgar ch’i na dettia nagin derschader talian pli.
Adequat na signifitga mai nulla.


text:
Engadina
L'Engadina (Engiadina in rumanc, Engadin in tudesch) l'è üna val che la se troeuva in Svizzera, in del Cantùn di Grisùn. 'Stu sitt chì, lungh circa 80 chilometer, l'è üna dij val abitadi pussee vôlti d'Europa. In 'sta val chì ghè la prima part del fiüm Inn (Engadina in rumanc voeur propi dì "giardìn de l'Inn") e l'è partida in düü setùr cumpletament diferent, separaj da la "Punt'Ota" ("Punt Vôlt"), ciamadi Engiadin'Ota ("Vôlta Engadina") ed Engiadina Bassa ("Bassa Engadina").
El sitt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vôlta Engadina[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Vôlta Engadina l'è caraterizada da üna granda piana verda, cunt la presenza de quater lach, furmàa dal fiüm Inn: i lach de Sils, Silvaplana, Champfèr e Sankt Moritz. In pü gh'hin ün frach de busch de cèmber e làris e de giazzaj in sü i muntàgn. L'altezza de la val l'è tra i 1.600 e i 1.800 meter.
'Sta part chì de l'Engadina l'è culegada cunt la Val Bregaglia dal Pass del Maloja e cunt la Val Pusc'ciâf dal Pass del Bernina.
In de la Vôlta Engadina, a cumincià da la part süd, gh'hin i cumün de Sils im Engadin/Segl, Silvaplana, Sankt Moritz, Celerina/Schlarigna, Pontresina, Samedan, Bever, La Punt-Chamues-ch, Madulain, Zuoz e S-chanf.
Bassa Engadina[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Bassa Engadina l'è ün frach diferent da quèla Vôlta: la gh'ha üna pendenza pussee forta (tra i 1.610 e i 1.019 meter), l'è pussee strèta e l'Inn el va in mèzz ai rocc e a dij guli. 'Sta val chì la finìss al cunfin cunt l'Austria.
In de la Bassa Engadina gh'hin i cumün de Zernez, Susch, Lavin, Guarda, Ardez, Ftan, Scuol, Tarasp, Sent, Ramosch, Tschlin e Strada.
Piant, animaj e mineraj[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de l'Engadina gh'hin ün frach de busch: in de la part nord gh'hin piant de pin fin a la quota de 1.800 meter, in de la part süd piant de làris fin ai 2.100 meter. L'è anca ün sitt in duvè vègnen sü i fiùr dij Alp.
In dij busch viven animaj cumè i cerf e i cavrioeuj, in dij zoni de muntagna gh'hin camusc' e stambecch, in dij val lateraj svulàzen aquij e avultoeuj.
Dent in del terèn gh'hin mineraj cumè el zinch, el piumb e'l ram.
El 1 agust 1914 in de la Bassa Engadina l'è stàa inaugüràa el Parch Naziunàal Svizzer, in dij cumün de Zernez, S-chanf, Scuol, Valchava e Lavin, grand 172,4 chilometer quadràa.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Vôlta Engadina la gh'aveva el sò propi cunt. In del 1139 el cunt Dedalrich l'ha vendüü el sò teritori al vescuv de Coira. In de la Bassa Engadina gh'eren ün frach de lotti tra i diferent signur de la val per el sò pussess.
Dürant la guèra de la Valtelina (ciamada anca "Macell Sant") l'Engadina l'è stada devastada daj Austriach, ch'in del 1622 gh'han ocupàa la val. Dumà l'ann dopu l'Engadina l'è turnada ai Grisùn; l'ultim paes restàa a l'Austria l'è stàa Tarasp, turnàa ai Grisùn in del 1815.
Parladi[Modifega | modifica 'l sorgent]
La parlada pussee impurtant in de l'Engadina l'è'l rumanc, in particulàar in düü variànt, pütost simil tra de lùr: el puter (parlàa in de la Vôlta Engadina) e'l vallader (parlàa in de la Bassa Engadina). L'insèmm de 'sti düü parladi chì, ch'i gh'hann üna propia furma scritta e parlada, l'è ciamàa Rumantsch ladin, che l'è del tücc diferent cunt el ladìn parlàa in dij val de l'Italia nord-urientàal.
Cunt el passar del temp el rumanc el gh'ha però lasàa spazi al tudesch, in particulàar in de la Vôlta Engadina; 'stu fat chì le dovüü al türism e a la cunseguent migraziùn de gent da la Svizra tudesca ch'i naven a laurà in dij sitt türistich cumè Sankt Moritz. In de la Bassa Engadina el rumanc l'è anca amò la parlada materna de la pussee granda part de la pupulaziùn.
Ecunumia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'ecunumia de l'Engadina l'è basada specialment in sül türism: in del XIX secul l'è stada scuverta üna funt termàal a Sankt Moritz e in del 1831 l'è stàa fà sü el prim stabiliment termàal. Dopu l'è iniziàa anca el türism invernàal, grazi anca a la custruziùn dij funiculari e dij olter impiant de risalida ch'i nàven fin a in duvè ghè la nef: la prima funiculàar fada sü l'è stada quèla de Mottas Muragl, arent Celerina/Schlarigna e Pontresina, inaugürada el 9 agust 1907.
Stradi e feruvij[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'arivi dij türist l'è facilitàa da la presenza d'impurtant vij de cumunicaziùn che gh'hin in tütta l'Engadina.
Stradi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ghè ün'ünica strada, furmada dij Stradi Naziunaj 3 (fin a Silvaplana) e 27, che la traversa tütta l'Engadina da Maloja (e de cunseguenza dal cunfìn italiàn de Castasegna in de la Val Bregaglia) fin al cunfìn austriach dopu Martina, fraziùn de Tschlin.
Olter stradi impurtant hin:
- la Strada Naziunàal 29 (del Pass del Bernina), che d'arent Celerina/Schlarigna la va fin al cunfin cunt l'Italia in de la Val Pusc'ciâf (arent a Tiràn);
- la Strada Naziunàal 3 (del Pass del Güglia), che la va da Silvaplana fin a Coira;
- la strada del Pass de l'Alvra, che la va da La Punt-Chamues-ch fin a Thusis;
- la strada del Pass del Flüela, che la va da Susch a Davos;
- la Strada Naziunàal 28, che la va da Zernez fin a la Val Venosta.
Feruvij[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tücc i feruvij ch'i travèrsen l'Engadina hin a scartament piscinìn e hin gestidi da la Feruvia Retica.
La staziùn pussee impurtant de la val l'è quèla de Sankt Moritz, pünt de partenza dij tren ch'i vànn fin a Tiràn, Coira, Davos e Scuol; 'st'ultima feruvia chì la traversa tütta la part centràl de l'Engadina.
In del 1999 l'è stada inaugürada la galleria de la Vereina, che'l va da Lavin e Susch fin a Klosters. 'Sta galeria chì, che l'è la pussee lunga del mund per vess üna feruvia a scartament piscinin (19.042 meter), l'è ün frach impurtant per l'ecunumia engadines: la culega l'Engadina al Prättigau e a la val del Renu e l'è vèrta anca in dij mes invernaj, quand i pass alpìn hin saraj per la nef.


text:
En l'ospital d’uffants a Turitg fan ils medis e las medias mintga di tut per ch’ils uffants vegnan puspè sauns. Tranter els è era il directur da la chirurgia d’uffants Martin Meuli. Dapi il 1987 deditgescha l’um ch’è oriund da Cuira sia vita als uffants malsauns. Gia baud en sia carriera ha el savì, ch’el veglia lavurar cun uffants.
Ina vita per ils uffants
Schegea ch’el ha publitgà varga 100 lavurs scientificas sajan adina ils uffants stads en il center. Da vesair co l’uffant ch’ha patì po puspè rir suenter in’operaziun gartegiada saja mintga giada stà in’experientscha nundescrivibla. Adina sajan ils uffants stads fitg engraziaivels ed hajan mussà quai – per exempel cun in maletg u ina fotografia.
Pionier en il rom d'operaziuns fetalas
Durant sia carriera è Martin Meuli sa focussà sin chirurgia fetala e sin brischaments grevs. En quels roms vala Martin Meuli sco pionier. El è numnadamain in dals paucs medis ch’ha operà la spina dal dies d’in fetus. Tranter auter è el era stà in dals emprims medis ch’ha remplazzà pel arsa cun pel ch’è vegnida fatga en in labor. Quai success ha purtà ad el grond renum sin l'entir mund. Uschia ch’el ha schizunt gì in’audienza tar il papa Benedetg XVI.
Mia pensiun duai vesair ora sco in matg fluras. In mix colurà da bleras activitads.
En la pensiun veglia el sa focussar puspè dapli sin hobbis ed activitads ch'èn idas en emblidanza durant sia carriera. Per exempel veglia el ir puspè dapli en la natira u s'engaschar per projects culturals.


text:
Piev de la Gera d'Adda
La piev de la Gera d'Adda l'era vuna di piev religios e ministrativ del Milanes, che la gh'eva 'me capopiev el comun bergamasch de Carevasg.
Al contrari de la pupart di piev, in del cas de la Gera d'Adda l'aspett ministrativ e civil l'era ben pussee important de quell religios: quell chì l'eva dovuu anca a la posizzion de la piev, al confin con la Republica de Venezzia; inoltra, tanti comun de la piev partegniven a la Diocesi de Cremona. Foeura del territori de la piev la restava la città de Trevij, che l'era ministrada direttament del governa central milanes.
La piev la confinava a ovest cont i piev de Cornean e de Pontiroeu, a nord e a est con la Diocesi de Bergom e a sud con la Diocesi de Cremona.
La comprendeva i comun de Calonega, Castell Rozzon, Pontiroeu, Fara, Badalasca, Pagazzan, Carevasg, Brignan, Misan, Carvenzan, Rivoeulta, Arzagh, Casiraa, Gnidell, Pandin, Vailaa, Dovera, Roncadell, Torm, Cort Palasi e Boffalora.
Varda anca[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Isabelle Chassot dirigia l’Uffizi federal da cultura dapi il 1. da november 2013.
Suenter ses studi da giurisprudenza a l’Universitad da Friburg (licenziat biling) ha Isabelle Chassot obtegnì l’onn 1992 la patenta d’advocata ed ha lavurà en questa professiun fin l’onn 1995. Alura è ella entrada en l’administraziun federala sco collavuratura scientifica e l’onn 1997 è ella daventada collavuratura persunala dal cusseglier federal Arnold Koller e da la cussegliera federala Ruth Metzler. Durant quest temp ha ella medemamain fatg part dal Cussegl grond dal chantun Friburg e da differentas cumissiuns, associaziuns e fundaziuns. L’onn 2001 è Isabelle Chassot vegnida elegida en il Cussegl dal Stadi dal chantun Friburg ed ha manà da l’onn 2002 fin la fin d’october 2013 la Direcziun da l’educaziun, da la cultura e dal sport. L’onn 2006 e l’onn 2011 è ella vegnida reelegida e l’onn 2007 ha ella presidià la Regenza friburgaisa. Ultra da quai è ella stada da l’onn 2006 fin la fin d’october 2013 presidenta da la Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l’educaziun publica (CDEP).
Il matg 2013 ha il Cussegl federal elegì Isabelle Chassot sco nova directura da l’Uffizi federal per cultura.
Ultima midada 25.11.2016


text:
Il EHC San Murezzan ha gudagnà cleramain a chasa cunter l'SC Küsnacht. En ils emprims dus terz ha San Murezzan pudì marcar trais gols. Ils ulteriurs quatter gols èn crudads en il terz terz.
Il CdH Engiadina ha pers a chasa cunter il EHC Dürnten Vikings cleramain. Gia suenter in terz eri 1:4 per Dürnten. Alura n'ha Engiadina betg pudì reagir ed ha cun chastis da puniziun fatg anc pli grev da reagir. Engiadina è sin plazza 8 da la tabella. San Murezzan sin plazza 3.
Resultats 2. liga
RR novitads 23:00+


text:
Cura che nus avain fraid, emprovia il corp da sa concentrar sin il pli impurtant: il cor ed il tscharvè. Per che lezs hajan avunda sang e chaud. Uschia sa train las avainas en ils mauns, pais e fatscha ensemen, vegnan alvs e nus navain là nagin sentiment pli, declera la media da chasa Edith Oechslin.
Tips encunter schelar e quant malsegir ch'il fraid po esser
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
La Bibia piemontèisa/Testament Neuv/Pero/1Pero 2
1 Pero[modifiché]
2[modifiché]
1Për costa rason, donca, dësvestive ëd minca na forma ‘d malissia, d’angann, d’ipocrisìa, d’anvidia e 'd maldicensa. 2Susté, coma 'd masnà nassùe mach adess, ëd làit spiritual e pur, për ch’i chërse për sò mojen fin-a a la salvëssa, 3s’i l’eve gustà, contut, coma ch’ël Signor a l’é bon.
Na pera viva - un pòpol sernù[modifiché]
4Ansì, an avzinand-ve a chiel, ch’a l’é la pera viva, arfudà da j’òm, ma sernùa e pressiosa a j’euj ‘d Nosgnor, 5ëdcò vojàutri, coma ‘d pere vive, i seve edificà ‘mè na ca spiritual, për esse un sacerdòssi ch’a l’é sant e për ësmon-e dij sacrifissi spirituaj ch’a son agreàbij a Nosgnor për ël mojen ëd Gesù Crist. 6A l’é për lòn ch’i treuve 'nt la Scritura: “Vardé-sì, mi i pòso an Sion na pera, na pera ëd canton sernùa e pressiosa, e col ch’a chërdrà an chiel a sarà mai dësvërgognà”. 7A l’é donca pressiosa për vojàutri ch’i chërde, ma për coj ch’a chërdo nen, la pera che ij murador a l’han arfudà a l’é dventà la pera ‘d canton 8e na pera d’antrap, na pera ch’a-j fà mach antrapé. A-i s’antrapo përchè a scoto nen la paròla, e për lòn a l’ero ‘dcò destinaje. 9Ma vojàutri i seve na gent sernùa[1], un sacerdossi regal, na nassion santa, un pòpol riscatà, për ch’i nunsie le virtù ‘d col ch’a l’ha ciamave a seurte fòra dal top për esse anluminà da sò ciàir maravijos.
10Na vòlta vojàutri i j’ere nen un pòpol, ma adèss i seve ‘l pòpol ëd Nosgnor; voi ch’i l'avìe nen otnù misericòrdia, ma ch’i l’eve adess otnù misericòrdia.
11Mè car amis, ìv esòrto coma forësté e esilià, dë sté lontan dai desideri carnaj ch’a fan la guèra contra l’ànima, 12e ‘d manten-e na bon-a condòta antrames a coj ch’a son nen ëd cristian[2] parèj che, combin ch’a diso mal ëd vojàutri coma s’i fusse 'd malfator, a vëddo vòstre bon-e euvre e, ant ël dì dla visitassion, as anandio a dé glòria a Nosgnor.
Sotmission a j’autorità[modifiché]
13Sie donca sogetà a minca n’institussion uman-a për amor ëd Nosgnor, sia al rè, coma col ch’a stà dzora j’àutri, 14sia a coj ch’a goerno[3] e a coj ch’a son mandà da soa part për castighé ij malfator e për onoré la gent da bin; 15përchè Nosgnor a veul che an fasend lòn ch’a l’é giust[4] i sare la boca a l'ignoransa ‘d coj ch’a vivo sensa ‘d criteri[5]. 16Vive com ëd gent lìbera, ma nen coma coj ch’a na profito për giustifiché soa malissia[6], ma coma dij servitor ëd Nosgnor.
17Porté rispet a tuti; vorèj bin a vòsti frej; avèj tëmma ‘d Nosgnor; onoré ‘l rè.
18Servidor, sogeteve ai vòsti padron, nen mach a coj ch’a son bon e giust, ma ‘dcò a coj ch’a son gram, 19A l’é na còsa ch’a l’é agreàbil a Nosgnor esse dispòst a soporté, për motiv ëd cossiensa vers Nosgnor, dj’aflission e dij patiment ingiust. 20Sëdnò, che onor é-lo ch’i n’avreve se, an ciapand dë s-giaflon për avèj fàit mal, i lo seufre con passiensa? Ma se, an fasend ël bin i arsèive tutun ëd legnà, e ch’i lo soporte, a l’é propi ‘d lòn che Nosgnor a n’ha piasì. 21Përchè i seve ciamà ‘dcò a lòn, da già che ‘l Crist a l’ha patì për vojàutri e a l’ha lassàve n'esempi parèj ch’i séguite soe pianà. 22Chiel a l’ha nen comëttù ‘d pecà e an soa boca a l’é nen trovasse ‘d tromparìe. 23Quand ch’a l’ofendìo con d’ingiurie, a-j na rendìa nen, e quand ch’a-j fasìo ‘d mal chiel a mnassava nen d'arvangia, ma as butava 'nt le man ëd col ch'a giùdica con giustissia, 24Chiel medésim a l'ha portà ij nòsti pecà an sò còrp an sla cros parèj che nojàutri is dësbarasséisso dal pecà e i vivéisso na vita ëd giustissia. Për soe blëssure i seve stàit varì. 25Përchè i j’ere com ëd feje sbardlà, ma adess i seve artornà al bërgé e guardian[7] dle vòstre ànime.


text:
Il Museum Engiadinais è stà fin la fin dal 2017 chaussa dal Circul d’Engiadin’Ota e cun quai – tenor statuts – il landamma actual er a la testa dal museum. Suenter l’aboliziun dal circul è vegnida fundada la Fundaziun Museum Engiadinais.
Bun mument per midada
Per Gian Duri Ratti, ch'è stà president ils ultims set onns, saja uss il dretg mument per far il pass e dar il timun en novs mauns. Thomas Nievergelt era gia fin uss commember dal cussegl da fundaziun e sappia da tge ch’i sa tractia, uschia Ratti. Durant ses temp en uffizi è il Museum Engiadinais er vegnì sanà intensivamain ed equipà cun ina nova inscenaziun da glisch.
En tut ha la regiun investì 6 milliuns francs en il Museum a San Murezzan.
Nova furma da responsabladad
Cun la midada en il cussegl da fundaziun, che consista da fin tschintg commembers, dettia uss er la pussaivladad che la Regiun Malögia elegia in represchentant en il gremi. Dapi quest onn survegn il Museum Engiadinais numnadamain ils 250’000 francs sustegn l’onn en furma da cunvegna da prestaziun cun la Regiun Malögia. Il consentiment per quella ha da dar mintga singula vischnanca.
La surdada da presidi dal cussegl da fundaziun han Gian Duri Ratti e Thomas Nievergelt fatg en la miraglia dal Museum Engiadinais a San Murezzan il venderdi saira cun in act uffizial.
RR novitads 21:00


text:
La primministra dal Danemarc, Helle Thorning-Schmidt ha ditg ch'els insistian sin la libertad e guardan in da l'auter. Ella ha punctuà, ch’ils Danais duain returnar en lur vita quotidiana. Il directur da la communitad gidieua, Dan Rosenberg ha appellà a Muslims e Gidieus da sa tegnair ensemen. L’extremissem saja lur sfida communabla.
Polizia fa controllas sistematicas
Entant han policists fatg controllas sistematicas en in quartier d'abitar a Copenhagen, rapporta in radio danais. En quest quartier duai avair vivì l'attentader che ha sajettà giu dus persunas las sonda a Copenhagen. La polizia ha confermà ch'in um saja scappà dals investigaders.


text:
Qua ina morsa d'in burger, là forsa in cugn d'ina pizza ubain tuttina anc ina pitschna rolla da primavaira ubain ina culla falafel per empruvar? A l'uschénumnà «Streetfood-festival» han artists da cuschina preparà pasts da l'entir mund per ils passants. Pasts enconuschents dentant er main enconuschents – sco per exempel il tartuffel tornado u ils «Bitterballen» ollandais. Questa giada dura il festival dals pasts sin via quatter dis: A partir da venderdi sur tut la fin d'emna da Tschuncaisma – e quai mintgamai da las 11:00 enfin las 23:00.
Viadi culinaric enturn il mund
Tar mintga stan duai dar pitschnas purziuns per che las visitadras ed ils visitaders possian sagiar differents pasts internaziunals. Tar 30 differents stans datti purschidas cun cuschinas regiunalas, asiaticas, veganas, americanas ed europeicas. La finamira dals organisaturs: Ils pretschs duajan esser fairs e restar tranter 7 e 15 francs. Sper ils stans da spezialitads datti er duas bars ed ina tribuna nua ch'i vegn sunà mintg'ura musica live.
In buffet da desserts en il curtin da la Viafier retica
Tut ils stans èn en la vischinanza da la via da la staziun. Nov è, ch' ils stans cun dultscharias èn en il curtin da la chasa da la Viafier retica.
Organisaturs èn fitg cuntents
Tar la segunda ediziun dal festival han ils organisaturs spetgà almain tants visitaders sco l'onn avant – numnadamain radund 18'000. Sco ils organisaturs han infurmà sajan els fitg cuntents cun l'eveniment e fetschian quint che schizunt dapli persunas che spetgà hajan visità il festival culinaric. La cifra exacta sappian els però communitgar pir il mardi.
Cuntents sajan ils organisaturs era, ch'i haja funcziunà quest onn meglier cun il rument. L'onn passà avevi dà critica pervia dal sistem da rument al festival.
RR actualitad 17:10


text:
La raschun per quest trend sajan pretschs pli auts da las materias primas e surcapacitads en la branscha. Quai communitgescha il concern svizzer. Sut il stritg ha ABB tuttina gudagnà dapli. Il gudogn net è s’augmentà per 29% sin 525 milliuns dollars. Dentant saja quest augment mo d’attribuir a custs da restructuraziun pli bass. Analists avevan quintà cun in gudogn net da radund 580 milliuns dollars.
Prognosas per il rest da l'onn
A curta vista na sajan las prognosas betg uschè positivas. La conjunctura ed il svilup geopolitic procurian vinavant per in ambient malsegir. ABB discurra en connex cun il 2017 dad in onn da transiziun. Ulteriuras mesiras da spargn vegnian cuntinuadas, uschia ABB vinavant.
RR novitads 08:00