text:
Nicole Minetti
Nicole Minetti l'è na pulìtica, balarìna e show-girl itagliàna, nada a Rèmin 'l 11 ad Mars dal 1985.
Biugrafìa
Nicole Minetti la tóś al diplòma clàsic in dla sò sità e la stùddia par dèś an i balét in dla scóla ad sò màdar e pò la sa stablìs a Milàn par tór na specialiśasiòṅ a 'l uśdàl San Raffaele ad Don Verzè in pulidùra ad dènt. La gh la cava in dal Nuvémbar dal 2009 cun i vōt più élt e l'è anc brava a druàr al léngui, specialmènt 'l ingléś p'r al fat che sò màdar la daśvéggna da 'l Régn Unî, ma dal vòlti la sa śbàlia anca lē cuma cla vòlta in dua l'iva scrit ad catàr-'s a Miami Bitch (ch'a vōl dir Putàna) invéci ch'a Miami Beach (ch'a vōl dir Spiàgia)[2].
In cal mèntar, sèmpar in dal 2009, la fà un pruvèṅ p'r al casting dla traśmisiòṅ televiśìva Colorado Cafè e la vèṅ tòlta par far soquànt balét cuma Hit Models. L'à laurâ anc a Rai 2 in dal prugràma Scorie in du la fava, cavàda śò, la baghéta dla plinga.
Dòp soquànt méś la vèṅ duciàda par Silvio Berlusconi mèntar la fava 'l hòstess in dal stand ad Publitalia e la dvènta la sò pulidóra di dènt e, a dita ad lē, anc sò amìga.
Durànt gl'elesiòṅ regiunàli dal 2010 la viṅ misa in dal listòṅ (blindâ parchè l'éra in di prim òt pòst) ad Roberto Formigoni, candidâ a dvintàr al presidènt dla regiòṅ Lunbardî p'r al Pòpul dla Libertà. La sópia al pòst a Patricia Kieran, quéla ch'l'iva invintâ l'Oasi dal Parpaji. Al 21 'd Avrìl dal 2010 la dvènta acsè cunsiliéra regiunàla e la riva diretamènt al Pirelòṅ sénsa far dla gavéta.
Al sò ślógan 'l è: La pulìtica in mèś a la gint.
Al 27 ad Maǵ dal 2010, mandàda da Silvio Berlusconi, la và in questùra a tōr in afidamènt Ruby Rubacuori na baghéta maruchìna ad 17 an ch'l'éra stada farmàda p'r un furt. Al presidènt dal cunsìli al s éra tòlt a cōr al caś parchè al la cgnusìva e par telefòn 'l iva fat inténdar ch'i gh'ìvan dit che Ruby l'éra l'anvōda dal presidènt egisiàṅ Hosni Mubarak.
In dal Śnar dal 2011 la sò culéga ad partî Sara Giudice la decìd ad catàr sù dal firmi par dmandàr-ag ad lasàr libra la sò scrana ma al presidènt Formigoni a n è mia 'd acòrd e al diś ch'i prucès i n fànan minga in si giurnài.
Al 30 ad Śnar dal 2011 la vèṅ scultàda par tri óri da i magistrâ pùblic Ilda Boccassini, Pietro Forno e Antonio Sangermano in d'l àmbit dal caś Rubygate in du la gh à da difénd'r-as dl'acùśa ad dar 'n apòǵ a la prustitusiòṅ.
Al 27 ad Setémbar dal 2011, subìt dòp ch'al sò cumpagn ad partî e sìndic ad Róma Gianni Alemanno al la bèca dgénd «Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài»[3], lē la và tuta śgualsìda a 'l matrimòni ad sò surèla dgénd «A la fag mè la Pippa», pinsànd a la Pippa Middleton[4].
Dòp ch'al segretàri dal sò partî Angelino Alfano al gh'iva dmandâ ad dimét'r-as da cunsiliéra regiunàla[5], lē la diś invéci ad vlér andàr avànti listés[6].
In cal mèntar la fà savér 'd èsar puta e ch'l'à pasâ na nòt a Madrìd insém a Cristiano Ronaldo ma che chi lò 'l è stâ 'n flop. Adès la spéra ad mét'r-as insém a 'n napuletàṅ[7].
Culegamènt estéran
- (IT) Artìcul dal giurnàl Corriere della Sera ch'al dascór dal dè in dua la Minetti la tóś in afidamènt Ruby
- (IT) La paǵna uficiàla di cunsiliér lumbàrd in du a gh'è anc la Minetti
- (IT) La sò paǵna in dal sit dal pòpul dla libertà di cunsiliér regiunài lumbàrd
Nòti
- ↑ La Nicole Minetti a “Dméndga da 'l viṿ”: «Par far pulìtica a n gh'è minga da èsar preparâ» huffingtonpost.it, 7 'd Utóbar dal 2012
- ↑ La Minetti a Miami BITCH? Èpic. Al l'à scrit al sò subconscio libero-news.it, 28 ad Dicémbar dal 2012
- ↑ Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài ilfattoquotidiano.it, 25 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Dà n'uciàda a la Nicole in versiòṅ testimòni spurcaciòna libero-news.it, 27 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Alfano: la Minetti la daga al dimisiòṅ ilsole24ore.com.it, 15 ad Luj dal 2012
- ↑ Fiṅ dal turmintòṅ dl'Istâ: la Nicole Minetti la n mòla briśa la sò scrana gazzetta.it, 4 ad Setémbar dal 2012
- ↑ Ronaldo, flop a lèt cun la Minetti. Diva e Donna la fà savér: Nicole delùśa da CR7 messaggero.it, 27 ad Dicémbar dal 2012


c: text/html

text:
Trumpada per Selina Gasparin
- Sonda, 12.12.2015, 19:12
La biatleta Selina Gasparin n'ha betg pudì repeter ses bun resultat en il sprint a Hochfilzen en l'Austria, nua ch'ella è vegnida 11avla. En la cursa da persecuziun sur 10 kilometers ha Gasparin fatg 6 sbagls da sajettar ed uschia crudada enavos sin il 32avel plaz.
Las Tudestgas han cun Laura Dahlmeier e Maren Hammerschmidt procurà per ina victoria dubla.
Tar ils umens ha Benjamin Weger pudì far in pass enavant. Il Vallesan e partì sco 40avel e la finala terminà la cursa da persecuziun sur 15 kilometers sin il plaz 24. Triumfà ha il grond favurit e dominatur, il Franzos Martin Fourcade.
RR novitads 14:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Thuja occidentalis
La Thuja occidentalis, tüia ‘n Lumbàrt, l’è öna spéce de la famèa di Cupressaceae che la è da l’America e dal Canadà e l’è stacia portada ‘n Eüròpa ‘n del méla e òt (1.800) de dovrà per ornamét ‘n di giardì.
La Tüia l’è ü sempervért, la crès da i 10 a i 15 méter e de sólet la ciapa öna bèla furma a còno che la tènt a pèrt quando l’è ‘nacc co i agn.
La fòia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fòie i è piccinine piccinine, facie a scaia, strécie strécie al brochèl/ramelì, metide ‘n quàter file töt intùren; i è bèle érde sura e zaldine sóta, i è piö gròse de chèle de la Thuja orientalis e a sfregale i lasa ‘ndà ü bèl pröföm de póm. I ram i è per lo piö metìcc ‘n pià a diferènsa de la Thuja orientalis che la ghi à per lo piö metìcc per impé.
Ol fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Thuja l’è öna pianta monòica, cioè öna pianta che la gh’à i ‘nfiurescènse maschii e feminii sö la stèsa pianta. Per ès piö precìs la tüia l’a gh’à di infiurescense dóma feminìi e di ‘nfiuresènse dóma maschii: i prime i è di còni zalcc - marù, chèi maschii i è pò a lur di còni de culùr zaldàstr sfömacc de rós che i se dèrf ‘n Avrìl e che i se tróa só la pónta di ramelì.
Ol fröt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol fröt l’è ü strobilo che l’ gh’à la forma d’ün öf fai sö da 10 iscaie con d’öna bèla pónta redónda/tunda. I fröcc de sólèt i è mai desperlür, ma i se fà sö a ròs, i diènta marù e i se dèrf fò a rosèta per lasà ‘ndà la somèsa.
Come dovrala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La tüia la è buna per ornamét, piantada desperlé o suertöt in fila per fà di sése, desà che la sopórta bé ol tai; la preferés ès metida al sul e ès pinatada ‘n d’ü teré bel frèsch e ömet. La Thuja occidentalis la sopórta mèi ‘l frècc de chèla orientalis.
De mia confónt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Thuja occidentalis l’è mia de confónt con la Thuja orientalis che pör la ghe sömèa e con la Thuja plicata.


text:
L Südtirol Pass, l EuregioFamilyPass Südtirol, l Südtirol Pass abo+ y l Südtirol Pass 65+ cun servijes de njonta a paiamënt possa nce unì adurvei per duta la linies de curiera per la nuet tlassifichedes sciche “Nightliner”.
Cun n “Check In” scëmpl vëniel trat ju per un n viac la soma che curespuend a na cherta de viac singula, chël uel dì 3,00 euro.
Tl cajo che n furnea plu iedesc te na nuet ie la soma mascima trata ju automaticamënter chëla de na cherta de nuet de 5 euro.
Tl account persunel (sot al pont dl menù „Zusatzpakete“ o “Pacchetti extra”) iel puscibl cumpré na cherta pachetl "Nightliner per 10 nuetes" al priesc de 30 euro. La spëisa dl pachetl “Nightliner” unirà trata ju diretamënter dal Südtirol Pass.
I viages sun i "Nightliner" NE nfluenzea NIA l stat di kilometri, chël uel dì che l ne vën nia acumulà kilometri.


text:
775: fundaziun da la
claustra Son Jon
La perscrutaziun archeologica cumprova la tradiziun legendara
Sco che la legenda rapporta, è la claustra Son Jon a Müstair vegnida fundada da Carl il Grond. Suenter sia incurunaziun sco retg dals Langobards è el vegnì sur il Pass da l'Umbrail tranter Buorm e Santa Maria. El è scappà saun e salv d'ina burasca terribla. Sco engraziament ha el empermess da fundar ina claustra. Las perscrutaziuns archeologicas sustegnan il cuntegn essenzial da la legenda: La laina da construcziun en ils mirs originals da la baselgia è vegnida terrada l'onn 775, in onn suenter l'incurunaziun da Carl il Grond sco retg dals Langobards.
Müstair sco basa e center da la cretta
Müstair era ina basa impurtanta per la politica d'expansiun dal regent dals Francs. Ma Carl il Grond n'ha fundà la claustra betg be pervi da ponderaziuns strategicas. El ha er vulì vivifitgar l'art e la cultura sco er la vita religiusa en ses reginam.
La claustra Son Jon era in center da la cretta ed in model per ina vita monastica suenter la regla da Son Benedetg. En pli deva la claustra albiert als viandants sur ils pass vi en la Vuclina, il Tirol e l'Engiadina. Ella serviva er a l'uvestg da Cuira sco segunda residenza al sid da las Alps e sco center administrativ da sia pussanza seculara.
Dapi passa 1200 onns respiran ils mirs claustrals il spiert benedictin
Tenor in manuscrit da Son Gagl dumbrava la claustra vers la mesadad dal 9-avel tschientaner 45 muntgs. Ma bainbaud era il convent daventà pli pitschen. E vers la mesadad dal 12-avel tschientaner remplazzan mungias ils muntgs. Quels eran probablamain entrads en la claustra Mariamunt en il Vnuost vischin. Dapi quella giada vegn la claustra a Müstair abitada da mungias benedictinas. Il "ora et labora" benedictin vegn gia passa 1200 onns vivì di per di en la claustra Son Jon.


text:
Daniel Yule uschè bun sco anc mai
- Mesemna, 6.1.2016, 14:35
Il Vallesan Daniel Yule è vegnì 6avel en il slalom a Santa Caterina. Gudagnà ha l'Austriac Marcel Hirscher avant Henrik Kristoffersen da la Norvegia ed il Russ Alexander Choroschilow.
Cun quest resultat ha Yule realisà il meglier resultat da sia carriera. Avant dus onns aveva el cuntanschì il 7avel plaz a Kitzbühel.
Per l'emprima giada hai er dà puncts per Marc Rochat ch'è vegnì 27avel. Per el è quai pir stà la segunda cursa sin stgalim aut. Rochat fa part al cader B. Il Vallesan era partì en il slalom cun il numer 62. En l'emprim percurs ha el fatg il pass sin posiziun 23 e la finala ha i tanschì per il 27avel plaz.
Luca Aerni ha gì discletg. El aveva ina buna posiziun da partenza sco 11avel suenter l'emprim percurs. En il segund percurs è el crudà or. Marc Gini e Bernhard Niederberger n'èn betg sa qualifitgads per il segund percurs.


text:
Sigefredo o Sigfrido, natîv ed la Cuntèia ed Lóca, l’é cunsidrê al prém ed la faméja di Canòsa; fōra ed quî dal frê Donizone, în pôch i documèint che dân infurmasiòun insém a sté persunâg. Fōrsi al fêva pêrt ed ‘na faméja fevdatâri ‘d urégin longobêrda ch’ l’ îva dimustrê fedeltê al rè Ugo ed Provenza e che al rè l’à paghê cun tèri e privilèg ind la pianûra padâna, quând l’ à ‘vû la Mêrca ed Tuscâna ind j ân 931 – 936.
Al rè al gh’ îva difâti la necesitê de spustêr di dipendèint fedêl al marcheşê ed Tuscâna ind al zôni ‘d impurtânsa stratègica tra l‘Apenèin e la pianûra emiliâna, per controlêr ed mèj al dèbel règn ed l' Itâlia.
Sigefredo l’à ‘vû quâter fiō Prangarda, Adalberto Atto, (còl cl’ à cuntinvê la râsa) Sigefredo e Gerardo, da dóve a deşvînen i râm pramzân di Guiberti o Gibertini e di Baratti.
Adalberto Atto, ind la secònda metê dal X sècol, l’à més insèm un sistêma ed fònd e possiòun unî e stratègich, atravêrs la cûmpra e la vèndita acôrta ed tânti pussiòun; da la mujêra Ildegarda, ed faméja nôbil, al gh’ à ‘vû quâter fiō: Gotifredo (cl’è dvintê vèschev ed Brèsa), Rodolfo, Prangarda e Tedaldo, còl ch’ l’ à tôt al só pôst.
Tedaldo, che prubabilmèint l’é stê al mònd tr’ al 955 e al 1013, la şlarghê al proprietê ed la faméja cun Ferēra e Brèsa; dal matrimòni cun la mujêra Guilla în nasû: Bonifacio (futûr pêder ed Matilde), Tedaldo e Corrado.
Bonifacio, nasû vêrs al 985, l’é stê ‘na fugûra inpurtânta ind la vèta polética ed l’XI sècol: bòun ‘d inviêr aleânsi cun j imperadōr tedèsch, l’ à şlarghê al patrimòni dal pêder cun di matrimòni studiê, cun di rubamèint ed bèin ed la Cēşa e ‘d j êter aquést pió o mēno lècit.
Tr’ al 1010 e al 1015, l’à fât un matrimòni cunveniĵnt cun la nôbil dòna Richilde fiōla dal “comes palatii” (Cûnt Palatèin) e Cûnt ed Bêrgam, ch’ la gh’îva ‘na dôta fâta da dimòndi sît ind i teritôri ed Brèsa, Mântva, Ferēra, Rèz, Cremòuna e Veròuna.
Bonifacio al dvèinta ûn ch’ al fà e al và a drê a la polética ed Corrado II ed Franconia (990 – 1039) andê al trôno int al 1024, 'ch al gh’à dê, cme prèmi, l’impurtânta mêrca ed Tuscâna, pôst nevrâlgich per mantgnîr al contròl ed l’Itâlia.
Dōp la môrt ed Rachilde, al spōşa in secònd matrimòni Beatrice ed Lorena (1017 – 1076), pricipèsa imparintêda stréch cun la faméja imperiêla (l'é anvōda ed l'imperadōr Corrado II) e ‘d la ‘stèsa râsa ‘d óna dal faméj pió impurtânti dal Fiândri. Al matrimòni fr’ al marchèiş, bèle ansiân e la zōvna Beatrice, l’é stê ânca un bòun matrimòni sòt a l’aspèt patrimoniêl: Beatrice la purtêva in dôta dimòndi bèin in fèdev e dimòdi bèin ed só proprietê, fra quisché un lêregh teritôri in Lorena e dal j êter pussiòun in Lussemburgo e in Belgio. Dal matrimòni è nasû trî fiō: Beatrice, Federico e Matilde.
Bonifacio al vîn masê int al 1052 mèinter l’ êra a câsa a Sân Martèin ed l’Êrşen int al Mantvân. Soquânt a pèinsen ch’ a ‘gh centrés ânca l’imperadōr Enrico III ( 1017 – 1056) e Goffredo il Barbuto (997 – 1069), al vîn suplî int la cēşa ed Sân Michêl a Mântva, la sitê che ló l’îva siēlt cme cèinter dal só teritôri ed fèdev.
Môrt Bonifâcio, Beatrice la se spōşa int al 1054 cun Goffredo il Barbuto; turnêda armâgner vèdva int al 1069, dōp avèir gvernê per dimòndi tèimp per cûnt ed la fiōla Matélda la mōr int al 1076 e la vîn suplîda a Pisa, dóve incòra incō a ‘s câta la só tòmba.
Matélda ed Canòsa, gueriêra, polética, óna ‘ch la sà tânti léngui, figûra ed prém piân in Eurôpa e persunâg pió cgnusû ed la só râsa, l’é la têrsa di fiō dal marchèiş Bonifacio ed Canòsa e ‘d Beatrice ed Lorena, la nâs int al peréiod fr’ al 1045 e al 1046. prubabilmèin a Mântva; a l’època dal matrimòni ed Beatrice cun Goffredo il Barbuto, l’ é stêda perşunêra cun la mêdra ed l’imperadōr Enrico III, che int al 1055 l’à purtê al dō dòni in Germâgna. A vînen liberêdi tóti dō l’ân dôp e dôp un pô ed tèimp pasê in Lorena, dóve Matélda la vîn prumésa in spōşa a Goffredo al Gôb, fiōl dal Barbuto, a tōrnen in Itâlia.
Int al 1069 a vîn fât al matrimòni, cumbinê da tèimp, tra Matélda e Goffredo al Gôb, matrimòni rifiutê cun fôrsa da Matélda, in tóti al manēri l’é stêda custrèta a cêder; in sègvit, cûntra la volontê dal marî, la cuntèsa la tōrna in Itâlia, sibèin che l’uniòun la fós incòra vâlida.
Goffredo al Gôb l’é stê masê mèinter a ‘s preparêva a dêr batâlia insém a la Schelda (fióm in Olanda); l’é stê vétma ed ‘n imbuschêda ind al sō tèri atâch a ‘d Anversa: ind la nôt a gh’é gnû bişògn ‘d andêr al cèso, ‘n asasîn, ch’ al stêva in pôsta (fōrsi mandê da Roberto I e per di êter da Matélda), al gh’à fichê ‘na spêda tr’ al ciâp e al gh' à ânca lasê la lâma dèinter. Scampê a fadîga, ‘na smâna dôp, al 27 ed fervêr dal 1076, l’é môrt.
Cun Goffredo al Gôb Matélda la gh’ à ‘v sōl ‘na fiōla, Beatrice, la putîna la nâs int al 1071 e la mōr dôp pôch dé (cm' a sucedîva despès a l’època, masmamèint al prém pêrt).
Mó la cuntèsa la gh’ à ‘vû ‘n êter fiōl, int al 1099 l’à tôt in cà un ragâs ch’ l’ îva gnû al batèş: al cûnt Guido Guerra ed Firèinsa; Matélda, alōra, la gh’ îva 54 ân e Guido, fōrsi, mēno ed la metê . Guido al gh’ é stê a tâch fîn quêşi al mumèint ed la môrt, mó a partîr dal 1108 e ind i documèint scrét dōp an figûra pió cme só fiōl.
Int al 1073 a cumîncia un peréiod ed crîşi dimòndi fôrta ind i rapôrt fra la Cēşa, cun a câp al pêpa Gregorio VII (1020 cîrca – 1085), e l’ Impêr, cun a câp al zōven imperadōr Enrico IV (1050 – 1106). Ind al quêder de sté grôs grôs cuntrâst, l'asiòun ed Matélda a ‘s preşèinta cme un ât polétich ed grôsa impurtânsa: la difèişa dal pêpa riformadōr la vîn sostgnûda in Itâlia da la Cuntèsa, ch’ la lôta cûntra só cuşèin l’imperadōr e la fà da mediatōr tra i dû ind la vicènda ed Canòsa dal 1077. Dōp al fât, Enrico IV, l’à tentê ed dumêr la reşistèinsa ed Matélda e ‘d casêr vìa al Pêpa; int al 1081 al rè l’é andê a Lóca dóve a ‘s pèinsa l’âbia prununcê al bând cûntra la marchèişa ed Tuscâna, dóve al la dichiarêva scadûda dal gvêren ed tót i fèdev.
Int al 1085 in eşéli a Salerno a murîva pêpa Gregorio VII.
Int al 1088 a cumînca la secònda e infelîs speriĵnsa matrimoniêla ed la Cuntèsa cun Guelfo ed Baviera (1073 – 1120), ch’ l’ é falîda, sìa per mutîv polétich sia fōrsi per la grōsa diferèinsa d’ etê fra Guelfo 19 ân e Matélda 42.


text:
Mont Roeusa
El Mont Roeusa (in italian e in tutt i lengov europei: Monte Rosa; frances: Mont Rose; töitschu: de Gletscher; titzschu: der Gourner) l'è 'l massiv pussee gross e largh de tutt i Alp.
Cont i sò 4.634 meter sora el nivell del mar, a l'è la segonda montagna pussee volta di tutt i Alp, e la prima de la Svizzera.
El se troeuva in di Alp Peninn e a l'è al confin in tra la Svizzera (Canton Vales) e l'Italia (Piemont e Val d'Aosta).
El pizz pussee volt l'è la Ponta Dufour: in su la Ponta Gnifetti inveci a gh'è 'l refusg pussee volt de tutta l'Europa, cioè la Gabana Margherita.
Intorna ai fianch del Mont Roeusa s'hinn desveluppaa i paes e i coltur di Walser.


text:
Pomarance
Pomarance l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Toscana, en Pruvìncia de Pisa. El g'ha presapóch 6.309 abitàncc, 'na superfìce de 227 km² e 'na densità de 28 ab./km². I sò quartèr i'è Larderello, Libbiano, Lustignano, Micciano, Montecerboli, Montegemoli, San Dalmazio, Serrazzano[1]
El cunfìna coi cümü de Casole d'Elsa (SI), Castelnuovo di Val di Cecina, Montecatini Val di Cecina, Monterotondo Marittimo (GR), Monteverdi Marittimo, Radicondoli (SI), Volterra.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statuto comunale di Pomarance, Art. 4.


text:
28 05
Ol dé 28 de magio l'è 'l 148 ( 149 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 218 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de magio al è ul dí da pòost 148 ( 149 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 218 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1814 - Barcelona, se retira i tröpe Fransese, ch'i l'ha ocüpada in de la guèra nomenada Guèra del Franses.
1974 - Brèsa: s·ciòpa 'na bomba 'n Piàsa de la Lòza, entàt che gh'è 'n córs 'na manifestasiù dei sindacàcc. El bilàncio l'è de 8 mórcc e 101 ferìcc. La stràge (ciamàda stràge de Piàsa de la Lòza) l'è rivendicàda de l'organizasiù neofasista Ordine Nuovo.
2004 - Santiago (Sile): la Cort d'Apèl de Santiago la següra la imünità giüdissiala a Augusto Pinochet per le sò responsabilità in de l'Operassiú Còndor.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1311 - Mallorca: Jaume II, rei de Mallorca e cunt del Rosselló e la Cerdanya e segnor de Montpelher.
2003 - Jinotega (Nicaragua): José María Moncada, zeneral nicaragüench e president del paes de 1929 a 1932.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala de Prullans, a la comarca de la Cerdanya
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La cultura ladina depend de trueps versc da la cultura dominanta, chela todescia te Südtirol y chela taliana tl Trentin y tl Veneto. La prescion di gran lingac vejins sun l ladin ne é nia demé n fat natural, ala vegn renforzeda cotant da les infrastrutures publiches y privates de sostegn a la cultura. Les infrastrutures determineia dassen nosc gusti, nostes simpaties, nosta mentalité, nost lingaz. Les infrastrutures deida, ma ales pò ence deventé na ciaveza sce ales é te mans forestes; chest é da vedei dret cler te Südtirol, cis tl ciamp dla cultura popolara. Les mujighes, i cors y i grups de bal popolar ladins ne fej nia demé pert de n “Südtiroler Landesverband” ma sia mujiga se desferenzieia puech y nia, dal punt de veduda dl stil y dla pratica musicala, da la “alpenländische Volksmusik”. N forest che scouta pro ne auda fora praticamenter deguna desferenzia anter n grup ladin y n grup tiroleis todesch, a pert, poester, l lingaz. I “Ladiner”, per ejempl, à de ladin demé l inom (per todesch), sies cianties, ence cheles pueces ladines che ai cianta, é dutes modeledes aldò dles carateristiches dla “volkstümliche Musik”. Sce an ti ciala a les plates web di “Landesverbände” veiden che les informazions y finamai i inoms ofiziai é demé per todesch, ence sce ai à n grum de membri ladins. Perdret ne él nia normal che assoziazions che god de contribuc importanc da pert dla provinzia comunicheie demé per todesch, ma cie che fej ciamò deplù demarevueia é che i membri ladins ne veid chilò deguna descriminazion. Rejoné todesch é deventé normal te trueps ciamps, ence tl mond dl’economia. Nosc bacans, che vegn laudés sciche i garanc dl’autentizité linguistica ladina, rejona encuei de “Gülle” empede de “boacia” o “ega de stala”, o de “Grossvieheinheiten” empede de “unités de gran armenc”, avisa coche al ti vegn conté dant dai raprejentanc dl Bauernbund.
La cultura ladina moderna é dessegur plu independenta, creativa y daverta a les inovazions che la cultura popolara ma ence ela à debujegn de n sostegn finaziar y organisatif, donca de na infrastrutura, ma a condizion che ala ne vegne nia nuzeda sciche na ciaveza ideologica da chi che pita l aiut. Per podei crié operes originales y fé conesce sies creazions adora nosc artisć, scritours y musizisć joegn lies, istituzions y provedimenc che se cruzie dantaldut de siei enteresc y bujegns y no de chi di autri o de chi di dla politica. Con d’autres paroles: la cultura ladina à debujegn de autonomia y autodeterminazion. I joegn ne vuel nia se scluje ite te n vilin autartich; la varieté, l barat de idees, la sperimentazion y la colaborazion de vigni vers é la linfa dla cultura moderna. I ladins mess podei ei enstesc dezidé olà chirì ispirazion, tla tradizion o tl “global village”; ai mess ei enstesc podei dezidé da olà tò siei modei y programs, zenza messei se lascé dé dant da d’autri cie che ai à da fé; ai mess ei enstesc podei dezidé con chi che ai vuel colaboré; ai mess ei enstesc podei dezidé co spene i scioldi che vegn metus a disposizion da la man publica. Autodeterminazion culturala vuel ence dì podei rejoné ladin con les assoziazions che i reverda. Autodterminazion vuel ence dì podei dì publicamenter la sia zenza messei temei che al vegne taié i contribuc o bloché la cariera.
Al é na gran desferenzia sce na lia o na istituzion ladina depend da n assessour todesch o talian o sce ala pò se manajé ela enstessa L’istituzion de n assessorat a la cultura ladina y de na intendenza ladina a Bulsan é sté n gran vare inant y a dé de bogn fruc: l ensegnament dl lingaz ladin s´à mioré de truep, la scola ladina à encuei la poscibelté de crié material didatich y programs de formazion plu originai, plu ric y plu damprò dai bujegns dla popolazion. Ma sia autonomia é parziala: ala reverda demé i ladins de Südtirol y lascia tles mans dl assessorat todesch – al é rie da capì ciuldì - setours emportanc sciche les scoles de mujiga y l Museum ladin. L assessorat y la scola ladina porta emplù la merscia dla despartizion, sciche duta la Ladinia. I confins aministratifs arfera la cooperazion anter les valedes y deida pro a la formazion de realtés autonomes a livel de valeda; chestes ne renforza nia l’autonomia ma plutost la despartizion dla Ladinia. Nos on scoles ladines ma nia na scola ladina, nos on trei idioms adorés sciche “lingac” te scola y tl’aministrazion, ma nia n lingaz scrit unitar per duta la Ladinia. I ladins ne à nia debujegn de miniautonomies o de normes desvalives per vigni valeda y ciampanil, ma de unité linguistica, culturala y politica y chesta mess vegnì garantida alalongia da n statut de autonomia per la mendranza ladina entiera, unfat te ciun contest istituzional, Provinzia, Region o Euregio. La cultura ladina pò ester autonoma demé sce l’autonomia é panladina y ne depend nia da istanzes forestes, per nia dì dal partit de maioranza al govern a Bulsan, Trent o Belluno.


text:
Durant circa 1 mais emprendan ils uffants da programmar e quai cun il program XLogo. Cun quai program scriva l’utilisader ina seria da simpels cumonds per ina «tartaruga digitala», che sa mova sin il visur dal computer ni dal laptop. Cun sa mover malegia la tartaruga ina lingia ed uschia san ils uffants, tut tenor la cumbinaziun da cumonds, malegiar differentas chaussas. Davent da simpels objects geometrics sco in quadrangul enfin objects cumplitgads cun lingias da differentas lunghezzas e differents anguls.
Far gust da programmar
Tenor il manader da quai project Pascal Lütscher, docent a la scol'auta da pedagogia dal Grischun, è la finamira principala da dar als uffants in'idea tge che programmar vul dir. En la vita quotidiana daventia l’informatica adina pli impurtanta. Era objects sco p.ex. ina maschina da café hajan adina dapli computers per controllar il funcziunament, e quels computers stoppian vegnir mantegnids e reparads. En il futur dovria dapli informatichers e tras quai curs sa decidian forsa intgins uffants d’emprender quai mastergn.
Project interdisciplinar
Sper la chapientscha per geometria e matematica sustegnia il project era il svilup d’ulteriuras cumpetenzas dals uffants. Lavurar en team, analisar pass per pass ina furma, avair ina buna imaginaziun ed era la chapientscha da leger sajan cumpetenzas fitg impurtantas per savair programmar cun success la tartaruga digitala.
E buc sco davos hajan ils uffants simplamain plaschair da scriver curts programs e lura guardar, sche la tartaruga dissegnia propi quai ch’ella stuess.
RR actualitad 08:00


text:
Marcall cont el Cason
Marcall cont el Cason (pronuncia local: [ma'rkal 'kunt əl ka'zoɳ]; Marcallo con Casone) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 6 240 abitant. Marcall la se troeuva a òvest de Milan, vers el fiumm Tisin e donca vers el Piemont.
Marcall l'è gemellaa cont el comun frances de Bubry e con quell irlandes de Macroom.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El comun l'è compòst de quatter center:
- Marcall: i testimonianz stòrich sora i origin de Marcall hinn pròppi pòcch. Trai document pussee vegg in di quai troeuvom on riferiment precis a Marcall, regòrdom on diplòma de l'Enrich III del 1054 e 'l Liber Notitiæ Sanctorum Mediolanensis de Goffred de Busser (1280), indove l'è citada la gesa de Marcall. El 15 dicember 1651 Marcall l'è vegnuda indipendent, con l'avè pagaa 1890 lir milanes a la Camera Real per liberàss del vassallagg; ma on secol pussee tard el paes l'ha lassaa perd la soa libertà e l'è diventaa on feud del Ludovich Vitai. A partì del XIX secol fina a l'unidà italiana, Marcall la gaseva part de la Provincia de Pavia.
- Menedragh: comun fina al XIX secol, la comprendeva i sitt ciamaa Cason, Barch, Asmont e Cassina Noeuva. In de l'epoca napoleòniga Menedragh la faseva part del dipartiment de l'Olòna. In del 1859 l'ha ciappaa el nòmm de Cason. Al dì d'incoeu l'è voeuna di dò frazion reconossuu del comun de Marcall.
- Barch: l'è on borgh de origin longobarda. Al center la gh'è ona gesetta del XIII secol dedicada a San Michel Arcangiol, protettor di Longobard. 'Sto borgh piscinin l'ha viduu nass on illuster prelaa: el 18 april 1874 gh'è nassuu Monsignor Paolo Castiglioni, che l'è staa, duranta la soa carrera, president del Tribunal Ecclesiastich, vescov titolar de Famagosta e ausiliar de la diòcesi ambrosiana. L'ha participaa anca al conclave che l'ha vist elegg el Pio XII. Quand che l'è mòrt, el 19 marz 1943, l'ha voruu vess interraa pròppi a Barch, paes cont el qual l'ha semper tegnuu di legamm fòrt.
- la Marchesina ([marki'zina])
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Marcall cont el Cason l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
La Delegaziun da surveglianza da la NEAT DSN
Commembers
Person List Display Template
Champs d‘activitad
La Delegaziun da surveglianza da la NEAT (DSN) surpiglia la surveglianza suprema parlamentara da la realisaziun da la Nova lingia da viafier tras las Alps (NEAT) (art. 20 dal dretg federal davart la construcziun d'in transit tras las Alps). Ella sa cumpona da dudesch commembers. Mintgamai dus vegnan delegads da las Cumissiuns da finanzas, da las Cumissiuns da gestiun e da las Cumissiuns per traffic e telecommunicaziun dal Cussegl naziunal e dal Cussegl dals chantuns.
Per ademplir ses mandat dispona la Delegaziun da surveglianza da la NEAT dals medems dretgs (art. 51,
154 e 155 LPar) sco la Delegaziun da las Cumissiuns da gestiun (DCG) e la Delegaziun da finanzas (DelFin).
Ils mandats da la Delegaziun da surveglianza da la NEAT cumpiglian en spezial:
- la controlla parlamentara da l'administraziun e la surveglianza suprema accumpagnanta e posteriura da la realisaziun da la NEAT;
- la controlla cuntinuada sche e co che tut las partidas cumpigliadas resguardan las basas legalas, las prestaziuns, ils custs, ils termins ed ils credits;
- la verificaziun da las structuras d'organisaziun dals projects e da la surveglianza sco era la controlla da l'execuziun da las funcziuns da surveglianza e da gestiun da vart da las autoritads da surveglianza.
Secretariat da la delegaziun


text:
Limbiaa
Limbiaa (nom ufizial in italian: Limbiate) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, in del territòri de la veggia Piev de Seves.
El paes el cunta 35 279 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 12,4 km² e ona densità de 2 845 ab./km². El se troeuva al confin con la Provincia de Milan (Paderna Dugnan, Senagh, Solee).
El gh'ha vari frazion, trai quai troeuvom Ceresoeu, Mombell, Pinzan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Limbiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Giovann Teodòr de Wittelsbach
El Giovann Teodòr de Wittelsbach, ò mej de Baviera (todesch: Johann Theodor von Bayern; frances: Jean-Théodore de Bavière; olandes: Johan Theodoor van Beieren; vallon: Djihan-Teyodore di Bavire; Münegh, 3 settember 1703 - Liegi, 27 genar 1763) l'è staa on nòbil, on vescov e on cardinal todesch.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Giovann Teodòr l'era fioeu del princip elettor Massimilian II Emanuel de Baviera e de la Teresa Cunegonda Sobieska, tosa del re polacch Giovann III. Vista la soa condizion de fradell cadett, l'è staa subit destinaa a ona carrera de òmm de gesa. Giamò a desdòtt ann, el 12 marz 1719, l'è staa nominaa vescov de Frisinga al pòst del fradell Clement August.
In del 1727 l'ha ciappaa anca el vescovaa de Ratisbona. Con quij duu vescovaa chì l'ha tegnuu ona posizion favorevol sia a la Francia che al fradell Carl Albert, sostegnuu in la soa ascensa al tròn imperial anca de la monarchia francesa. El Luis XV de Francia l'ha anca propòst el Giovann Teodòr come Grand Maester de l'Ordin Teutònich, carega che però l'è stada tòlta del fradell de quell lì, el Clement August.
In del 1744 el Giovann Teodòr l'è 'gnuu anca Princip-vescov de Liegi (l'utlim de la soa famiglia a coprì 'sta carega), in Belgi, e in quell ann chì l'è staa anca nominaa del papa Bendett XIV cardinal. In del 1761 el papa però l'ha respingiuu la propòsta de nominàll arcivescov de Colònia perchè 'l gh'aveva di dubbi in su la soa moralità.
De fatt, el vescov l'è staa on gran casciador e on patròn de la musica (ghe piaseva anca sonà 'l violoncell) e del teater, el gh'ha avuu ona cort splendida e di relazion con tanti dònn, a dispett de la soa condizion de prelaa.
A bon cunt, l'è staa molto amaa di abitant del principaa, indove l'è mòrt desnoeuv ann dòpo el sò insediament.
I sò caregh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vescov de Ratisbona (1719-1763), succeduu del Clement Venceslaa de Wettin.
- Vescov de Frisinga (1727-1763), succeduu del Clement Venceslaa de Wettin.
- Princip-Vescov de Liegi (1744-1763), succeduu del Charles Nicolas d'Outremont.
- Cardinal presbiter de San Lorenzo in Panisperna (1746-1759), succeduu del Lorenzo Galganelli.
- Cardinal presbiter de Santa Maria in Ara Coeli (1759-1761), succeduu de l'Innocenzo Conti.
- Prevòst de Altötting (1759-1763).
- Cardinal presbiter de San Lorenzo in Lucina (1761-1763), succeduu del Giacomo Oddi.


text:
«In bajetg avert e legher»
- Venderdi, 27.3.2015, 12:28, actualisà a las 18:59
Enfin uss eran las gasettas, il radio, la televisiun e la redacziun d'online da la Somedia sparpagliads en differents lieus a Cuira ed a Panaduz. Ussa chattan las redacziuns in suttetg, numnadamain en la chasa da medias Somedia a Cuira. Sonda festivescha la chasa da medias l'avertura.
Dentant, renda quai dad investir 30 milliuns francs en in tal bajetg, en temps che medias vegnan pli e pli fitg sut squitsch? Gea, di Silvio Lebrument, manader da fatschenta medias da la Somedia. I saja stà ina necessitad da bajegiar la chasa da medias per unir las redacziuns e per uschia daventar pli simpel ed effizient.
In ristg
In tschert ristg è ina tala chasa da medias schon. Gasettas vegnan sut squitsch, ediziuns vegnan pli pitschnas, entradas da reclama sa sminueschan. La crisa da medias sentia era la Somedia, di Lebrument. La nova chasa saja dentant part da la soluziun. Els veglian reagir cun novs products.
Descripziun dal bajetg
La chasa da medias è in bajetg da betun, cun ina sort stgala a spirala che collia las redacziuns e las partiziuns, mintga auzada è quasi in biro grond. Ideal per lavurar ensemen, di Lebrument. El sa sentia da chasa, en questa atmosfera averta e legra. Il bajetg croda en egl, gist sper l'autostrada. Che la chasa da medias na saja betg en il center, na saja nagin problem. Cun la vischinanza dal quartier City West sa movia il quartier en lur direcziun.


text:
Na manera come n'autra për voghe la vita
A mi a l'han sempre dame gena coj che a passo sò temp a scrive poesìe, romans, litre, artìcoj ansima ai temp andré; ansima a tute le còse veje; ansima a come ch’a j'ero giovo da giovo; e ansima a come che a fiocava na vòlta e che adess a fiòca pì nan (bele che st'invern passà i l'oma gavasse la veuja dla fiòca!).
Pì che tut, lòn ch'am dà fastudi a l'é costa aria ëd pioresse a còl che a l'ha tanta gent, un brut rapòrt con ël temp che a vivo ancheuj, përché a son sempre an camin a pensé e parlé ëd "na vòlta".
Cheidun a podrìa di: "Pròpi ti, Batista, ch’i të scrive an piemontèis, che it vaj an gir col carton e ij Cartoné, che it son-e le mùsiche tradissionaj dël Piemont it dise na ròba parej?"
Esse dj'apassionà ëd tradission a veul nen dì esse nostàlgich dij temp andré: la vita dla nòstra società a deuv seguité a 'ndé anans. Le nòstre basi culturale a son coste, e grassie a coste l'oma un sënté, na stra da 'ndeje d’apress; la mia ideja ansima le lenghe regionale e la cultura local a l'é che a servo come fòrsa d'agregassion, che a deuv deje camin a na cossiensa social ëd colaborassion, ëd travaj comunitari, ëd na politica lenghìstica identitaria che a serv a fé arconosse a la gent l’amportansa d’avèj na rèis, un such piantà ant la tèra. Sòn përchè gnun-e piante a peulo chërse sensa che le rèis a sio ben ancreuse ant la tèra.
Peuj i soma tuti che, për tanti vers, l'oma përdù na patela 'd ròbe anteressante che i favo 50 òpura100 agn fà, e che l'oma barataje con dle ròbe che an prinsipi a lusivo bonben, ma che a la fin a l'han dimostrasse sensa sust; però i podima nen feje gnente.
Anlora? Pioroma përché da sì a chèich agn una dle ultime cassin-e vere, tradissionale, sincere come cola dla Patëira a sarà ancaminà vers la fin? Un museo tradissional e natural dla vita agrìcola che a riva dal Medioevo a va versa la fin, pròpi përché un bel dì Paola e Franco a andaran an pension, òpura përchè ij padron dla sità d’Alba a l’han decidù che tuta la tèra dij camp a deuv diventé fabricàbil për fé tanti bej cabanon ant ij camp? Ma da l'autra part a-i son dle bon-e possibilità che pian pian a-i rivo dj'arlev.
I cavajer ambassador dl’alegrìa
Nojautri i perderoma nen nòstra tradission, nòstre ròbe bele, nòstra campagna e dzoratut nòstra lenga: a-i son Bruna e Maurizio che a parlo mach piemontèis a sue masnà, che a son bon a fé ij salam dla arseta 'd Franco; a-i é Pejo che a pòrta ij Testa Cauda e cò canté j'euv an gir për le colin-e ; a-i son Gnòmo e Franco a Corgnan che a canto e son-o an piemontèis an gir për lo mond; a-i é Bandiera a Castagnì che a peul taché doj, quatr, ses, eut cavaj a un tamagnon sensa tramblé, a-i son Delo e Batista a la Granera a Castlinald; la banda djë Scarsi a Canal con sue pive e sue fise: na resistensa anciarmà!
I saroma nen vàire, ma coj pòchi a l'han tanta veuja, corage e tanta gòj e dzoratut l'angredient principal: a l'han veuja 'd grigné, ëd fé festa, e dë sté ansem. Con costi angredient i podima sté sicur che a gnente a sarà perdù, e che "për ij còrn ò për la coa" i porteroma anans nòstr cit mond anvers l'avnì, bele antra pòchi.
E anlora, basta pioré e basta con le gnògne che na vòta a j'era tut mej che adess: foma tuti cheicòs përché doman matin a sia mej che jér, e vogroma un sol sempre pì bel a la matin, a spetene col mor ch’a grigna!
Sensa lese as peul nen savèj scrive
Leture an piemontèis: come già dit al mèis passà, podeve comensé a caté un bel lìber che as ciama “Ël cit prinsi” (Il piccolo principe), a la libreria “la Tòr” an piassa dij Brichèt (piassa Pertinace, ‘dcò piassa San Gioan) a Nalba. A l’é bel ‘d lese e a costa nen car.
Tanta alegrìa a tuti!
Batista ‘d Cornaja
domenica 19 aprile 2009
Vardé anans, prima che andré.
Na manera come n'autra për voghe la vita


text:
Londra festivescha la Queen
- Sonda, 11.6.2016, 15:09
Cun ina gronda parada militara a Londra ha la Gronda Britannia festivà il 90avel anniversari da la regina Elisabeth. Pliras 10’000 persunas han giubilà cura che la regina e ses um prinzi Philip èn charradscun ina charrotscha averta tras la citad.
Pli tard è la famiglia roiala sa mussada sin il balcun dal palaz da Buckingham. Aviuns militars èn sgulads sur il palaz ed han colurà il tschiel cun las colurs dal pajais blau-alv-cotschen.
La parada marchescha l’anniversari uffizial da la Queen. Ella ha bain gia pudì festivar ils 21 d’avrigl ses 90avel. Perquai ch’i è lura savens trid’ura vegn ses anniversari però festivà tradiziunalmain il zercladur. La tradiziun dal «Trooping the Colour» va enavos sin il 17avel tschientaner.
RR novitads 15:00


text:
Karl Graf von Spreti
Ol cónte Karl Graf von Spreti, nasìt ol 21 de Mas del 1907 in del castèl de Kapfing di bande de Landshut in Baviera da öna famèa de nòbei e mórt asasinàt ol 5 de Avrìl del 1970 a Sità del Guatemala, l’è stacc ün òm pulìtech todèsch de méla e nöf (1900).
Ol sò ‘mpègn pulìtech[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’ s’è laüreàt ‘n architetüra e ‘nsèma al sò mestér de architèt l’ s’è, fin de zùen, impegnàt in pulìtica in del Partìt Popular Bavarés fina a quando i Nazisti i l’ là mia vietàt.
Al tép de la Segónda Guèra Mondiàl l’è stacc arestàt e i Nazisti i l' l'à metìt in galéra; finìda la guèra l’è stacc ü di fondadùr del la CSU, ‘l partìt Cristiàn Sociàl de la Baviera, aleàt de la CDU, e l’è dientàt depütàt del Bundestag dal 1949 al 1965.
De l’è ‘n pòi l’è stacc ambasciadùr de la Repüblica Federàla Todèsca in del Lüsenbürgh dal 1956 al 1960, a Cüba dal 1960 al 1963, ‘n Giurdania dal 1963 al 1966 e in Guatemala dal 1966 al 1970.
Ol rapimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pròpe in Guatemala l’è stai rapìt ol lönedé 31 de Mars del 1970 sö l’Avenida de las Amèrica, in del cör de la capitàl del Guatemala, Cità del Guatemala, da sés òmegn di Far, Fuerzas armadas revolucionarias che i combàtia cóntra la ditatüra di militàr.
Gnà l’intervènt del mons Girolamo Pigione, nùnsio apostòlech, gnà ‘l l’iniviàt del ministér di èsteri de Bonn, Herr Hoppe i gh’è riàcc a salvàga la pèl e ‘l sò còrp con d'öna balòtola ‘n del có l’è stacc troàt in d’öna capàna sö la stràda che da la capitàl la mèna a la sità de San Pedro Ayampuc.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol giurnalésta polàch Ryszard Kapuściński l’à scricc ü lìber söl rapimènt del cónte Karl Graf von Spreti öna quach mis dòpo che l’è stai copàt intitulàt Perché l’è mórt Karl von Spreti – Guatemala 1970.


text:
Bubendorf
Bubendorf a l'è un cumün svizzer del distret de Liestal, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.81 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 4359 abitant.
El cumün de Bubendorf al se tröva a una altitüden de 471 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arboldswil, Hölstein, Lampenberg, Lausen, Liestal, Lupsingen, Niederdorf, Ramlinsburg, Seltisberg, Ziefen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bubendorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Peder Verri
El Peder Verri (Milan, 1728 - Ornagh, 1797) l'è staa on scrittor e òmm polìtich italian. In del 1764 l'ha fondaa a Milan cont i intelletuai illuminista de la Academia di pugn el giornal reformador Il caffè. L'ann prima l'aveva faa on progett de reforma aministrativa, e in del 1765 l'è staa ciamaa a fà part del Consej Suprem de Economia publega. In tra el 1780 e el 1786 l'è staa president del Consej Cameral.
La soa oeuvra pussee importanta l'è Meditazion in su l'economia politega del 1771, indove el Verri el ciappa idei del Cesar Beccaria e del filòsof scozzes Henry Lloyd. Òlter oeuver famos hinn staa Osservazion in su la tortura del 1776 e ona Istòria de Milan del 1783.


text:
Exposiziun annuala extraordinaria dal Museum d'art dal Grischun
- Glindesdi, 5.12.2016, 7:30
Suenter dus onns pausa datti finalmain puspè in’exposiziun annuala dals artist e da las artistas grischunas en il Museum d’art a Cuira. L’exposiziun tradiziunala è dentant quest onn in zic differenta.
Grazia al bajetg d’engrondiment ha il museum uss dapli plaz. Uschia èn intginas ovras ch’èn vegnidas creadas a posta per il museum era daventadas pli grondas.
In da chasa per ils artists
Ils artist e las artistas èn ils emprims che han dastgà scuvrir il nov museum, per l’ina per crear ovras per l’exposiziun, per l’autra per che quai daventia lur museum, lur da chasa, ha ditg il directur Stephan Kunz.
Giubileum 80 onns visarte.grischun
Per festivar da rudent il giubileum da visarte.grischun èn ils responsabels sa decidids dad excepziunalmain eleger in tema per l’exposiziun annuala, numnadamain archiv. Per in archiv stoppian ins rimnar impressiuns, rauba, ideas, e lura far urden cun tut, reordinar, perscrutar e mantegnair tut, ha ditg Lynn Kost, curatur e vicedirectur dal museum. Ils artists giajan là, nua che las ideas, ils concepts, la creativitad neschian.
Gronda variaziun
114 artists ed artistas èn s’annunziads cun in dossier: 55 han la fin finala dastgà sa participar a l’exposiziun. Malgrà che l’exposiziun è restrenschida entras il tema èn las ovras multifaras. Il tema saja avunda avert, manegia Stephan Kunz. L’exposiziun duai svegliar regurdientschas, animar da patratgar e dar ina survista sur da l’activitad artistica en il chantun grischun.


text:
par Marino ViganĂ²
Il "rivellino" dal chastè da Locarno è ina bastiun pentagonala che sa cumpona da duas fatschas, dus flancs ed ina gula. Ils mirs, circa 18 meters auts, dals quals ins vesa oz mo pli var 10 meters, èn inclinads per 9/10 da la spunda. Sulettamain la part sisum dal parapet è construida verticalmain e las duas parts èn separadas tras in cordun. En ils mirs sa chattan en tut quatter balestreras. Sur mintga balestrera è in chamin per trair giu il fim da pulvra.
Las retschertgas extendidas en ils archivs permettan da datar pli precisamain il temp da construcziun da questa bastiun. Il rivellino è vegnî bajegià sut l'occupaziun franzosa da Locarno (1499-1513), numnadamain l'onn 1507. L'incumbensader è stà Charles II d'Amboise, statalter dal retg franzos Louis XII. Il chastè da Locarno è influenzà da l'art da construir fortezzas da l'Italia centrala, en spezial da la scola da Francesco di Giorgio Martini.
Numerus indizis laschan supponer che Leonardo da Vinci haja fatg il sboz per il rivellino da Locarno, pertge ch'era el è stà in scolar da Giorgio Martini. Il 1506 ha Charles II d'Amboise clamà el a Milaun, nua ch'el ha lavurà il 1507 sco inschigner da fortezzas per il retg. Il medem onn ha Leonardo fatg ina skizza per ina fortificaziun che sto tenor ils spezialists sa chattar damanaivel dal cunfin svizzer. Il plan orizontal da la bastiun skizzada è fitg sumegliant a quel dal chastè da Locarno.
Translaziun: Lia rumantscha, Cuira/Chur
, Marino : Das Rivellino der Burg von Locarno (1507): Leonardo da Vinci im Tessin?
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 5. Jahrgang 2000, Heft 1, 33 - 41.


text:
I vegn stgir tar Lü stailas
- Venderdi, 21.4.2017, 11:47, actualisà a las 12:14
Sch'i na dat ina miracla sin la fin da quest mais sto l'Alpine Astrovillage Lü Stailas serrar sias portas. La vischnanca smanatscha cun la scussiun sche l'observatori na paja betg enavos ils daners empristads.
Il 2009 han Vaclav e Jitka Ourednik avert a Lü l'observatori Alpine Astrovillage Lü Stailas. Ussa pudessi esser ch'els bandunan la Val Müstair perquai che la vischnanca pretenda enavos l'emprest da 266'000 francs sin la fin d'avrigl. Quai rapporta la gasetta Südostschweiz.
Avant otg onns ha l'anteriura vischnanca Lü dà questa garanzia per ch'ils conjugals Ourednik han insumma pudì prender en funcziun l'observatori.
Dapi l'entschatta ha l'observatori dentant gì da sbatter cun problems finanzials.
Tenor ils Ouredniks na possia l'observatori betg vegnir manà a moda economica. Entradas da 150'000 francs na bastian betg per far amortisaziuns annualas da 57'000 francs. Avant duas onns hai dà l'emprima scussiun da la vischnanca.
Il president communal da la Val Müstair Rico Lamprecht di ch'i haja dà ina proposta che la vischnanca avess surpiglià il stabiliment. Quella n'haja ins dentant betg pudì realisar. Ussa stoppian ils Ouredniks pajar las ratas tenor contract uschiglio stoppia Lü Stailas declerar il concurs. Ils Ouredniks sez na vesan betg pli ina soluziun a temp util. Quai han els confermà envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha RTR.
RR actualitad 12:00


text:
15 de merz: di mundiel di/dla cunsumadëures
L prim iede àn festejà l di mundiel di cunsumadëures ai 15 de merz dl 1983. Ucajion a chësta festa ova dat l presidënt american John F. Kennedy ai 15 de merz dl 1962 te na si rujeneda te chëla che l ova formulà i dërc de basa di cunsumadëures. Un de chisc dërc de basa fova per ël l dërt ala segurëza y a giapé prudoc segures y nfurmazions amples, ma nce l dërt de pudëi crì ora y l dërt de unì audii.
Chisc dërc de basa ie unic deliberei dala reunion generela dla Nazions Unifiedes cun la „Guidelines for Consumer Protection“ dl 1985 (mo n iede atualisedes n l ann 1999) y slargei ora al dërt dla persones de pudëi sodesfé si bujëns de basa, l dërt d’unì ndenisei, l dërt d’educazion al cunsum, l dërt de n ambient nia dezipà y l dërt de na reprejentanza de nteresc tla politica.
Da ntlëuta nuza l’assoziazions di cunsumadëures chësc di per fé l pont dla situazion a na maniera critica y per ti comuniché si netresc y ativiteies al publich. La lia cë nternaziunela dla urganisazions di cunsumadëures „Consumers International“ à chëst ann dedicà l di mundiel di/dla cunsumadëures ala tematica „Consumers for fair financial services“ cun d’autra paroles „cunsumadëures per servijes finanzieres giusć“.
Compra de imubilies: l zertificat energetich ie inò d’ublianza
Da porta ora y da vier ite – nsci pudëssen descrì n curt la situazion n cont dla ublianza dl zertificat energetich tl ciamp dla compra de imubilies. Tl 2008 ova l legislatëur talian tëut jù la ublianza de junté pra duta la transazions de imubilies n „zertificat energetich“ y abulì la straufonghes curespundëntes. Nianca trëi ani do iel śën unit fat n var dl auter viers; ala fin de merz ie defati jita n forza la lege sun l’energies renuivables (realisazion dla diretiva europea 2009/28/EG sun l sustenimënt dl’adurvanza de funtanes de energia renuvables) che vëij danora che chësta ublianza vënie inò a valëi. La ublianza ie nce unida slargeda ora ala uniteies d’abitazion singules. I detai ie da liejer a plata www.verbraucherzentrale.it. Mo zeche de nuef dal decret sun l’energies renuvables ie che dai prim de jené dl 2012 muessel te uni nserzion de publizità per la transazion debant de imubilies o abitazions unì dat sëura l indesc dl rendimënt energetich aldò dl zertificat.
Mprësć fundieres: vantajes per cunsumadëures
Cunsumadëures che tòl su nmprëst fundier à danter auter chisc vantajes:
- l giaudënt dl mprëst possa se damandé la reduzion dla ipoteca scrita ite canche l debit che resta devënta mënder;
- la spëises dl notar per l cuntrat dl mprëst possa unì smendrides dl mez – ma chësc ne reverda nia i cosć dl notar. Per ejëmpl monta pra n valor dl mprëst (la ipoteca scrita ite) de 280.000 euro la spëises per n mprëst ipetecher a 1.496 euro, chëles de n mprëst similer alincontra a 1.074 euro (funtana: www.notai.bz.it).
- la puscibltà ududa danora dala lege (Art. 40, coma 1 dla lege dla unitarietà dla banches) de stlù ju canchemei l mprëst n pert o defin;
- plu larghëza de mania tl cajo dl paiamënt tardif de rates (Art. 20, coma 2 dla lege dla unitarietà dla banches);
- y ala fin ne iel nia plu debujën de n at notariel per cancelé la ipoteca de n mprëst fundier ntan che n muessa paië per la cancelazion de na ipoteca de n mprëst ipotecher (cialëde nosc comunicac stampa dl 19 de jené 2011 y dl 21 de merz 2011 sun la plata dla Zentrela Cunsumadëures www.verbraucherzentrale.it ).
Ferates dla DB y ÖBB
N cont dla ntraunides suzedudes ntëur la pruibizion defermeda (che ie ntant unida abolida per n tëmp nia determinà) per zughes nternaziunei dla ferates tudësces (DB), dla ferates austriaches (ÖBB) y Le Nord à tla ultima enes nce la Zentrela Cunsumadëures dit la sia a Bruxelles: n defendura dla persones che se nuza dla ferates y tl nteres dl prinzip de liberalisazion tl setor dla ferates. Dan n valgun dis à la Cumiscion europeica respundù per scrit ala dumanda dla Zentrela Cunsumadëures.
Tla resposta stal scrit che “la Cumiscion se à damandà spligazions da pert dl’autoriteies talianes y verificà la cumpatibltà de chësta dezijions (chëles dla zentrela de regulamënt dla ferates talianes URSF n cont dla pruibizion per la sozieteies dla ferates numinedes dessëura de lascé senté ite y unì ora passajires tla stazions de passaja tla Talia, ndr) cun la normativa comunitera y dantaldut cun l regulamënt 2007/58/CE per la giaurida dl trafich sun scines sëura i cunfins ora”.
Marketing telefonich: servisc nuef dla ZCS
Cun la iscrizion tl „register dla oposizions“ ne daussa n numer de telefonn nia plu unì cherdà su per rejons de marketing.
Tlo mo n iede la pusciblteies de se scrì ite te chësc register (la registrazion ie a uni moda debant):
- formuler eletronich sun la plata www.registrodelleopposizioni.it;
- e-mail al’adres abbonati.rpo@fub.it, fajan aldò dla ndicazions dates sëura sun la plata web;
- cherdeda al numer de telefonn vërt 800.265.265;
- recumandeda al’adres: “GESTORE DEL REGISTRO PUBBLICO DELLE OPPOSIZIONI–ABBONATI” UFFICIO ROMA NOMENTANO CASELLA POSTALE 7211 00162 ROMA RM”; junté la copia de na documënt de recunescimënt;
- fax al numer 06.54224822; junté la copia de n documënt de recunescimënt.
Chi che ëssa deficulteies a se scrì ite possa se lascé judé uni mierculdi danmesdi dala 9 ala 12 pra la ZCS tla streda Zwölfmalgreien 2 a Bulsan.
N cuntrat da se namuré?
Ëis’a nce Vo pensà de cuntaté n’agenzia de matrimone per ancunté vosta ana jumblina? La ZCS Ve cunsiëia de pensé sëura bën sce ulëis bën l fé, davia che l Die dl amor ne ti à nia for simpatia ai/ala cunsumadëures.
Bele da ani possen tla Zentrela Cunsumadëures Europeica (ZCE) a Bulsan giapé nfurmazions n cont de cuntrac che vën stipulei cun agenzies de matrimone. Ultimamënter iel stat deplù cunsumadëures – povester pervia dl scumenciamënt dl’ansciuda – che à damandà do pra la ZCE de Bulsan sce l ie puscibl se retré da n tel cuntrat.
N dërt de rezes debant tl tëmp de 10 dis de lëur ie mé puscibl sce l cuntrat ie unit sotscrit te n bar, sun na plaza da parché i auti o n generel deora de n local cumerziel. Sce l cuntrat ie unit stlut ju te n local cumerziel o te n’agenzia possen bën se retré dal cuntrat, ma nia debant: l ie te chësc cajo da paië spëises de storno bendebò saledes, aldò dl lëur che l’agenzia à bele fat.
D’autra nfurmazions plu detaliedes y cunsëies de utl n cont de chisc cuntrac ie da liejer sun la plata internet dla ZCE de Bulsan
www.euroconsumatori.org.
Marcià dla lectrisc: la cunvenienza per i/la cunsumadëures ne recunëscen nia mé dal priesc
Coche n possa udëi dal cunfront dla tarifes dla lectrisc atueles dla ZCS ie la ufiertes dla Sel-trade per n valguna situazions de cunsum tlermënter la miëures. Sambën ie l priesc n critere de mpurtanza pra la dezijions per o contra n furnidëur, ma la defendura di/dla cunsumadëures ie deplù. L ie da n pez che ti damandon sibe ala Seltrade sibe al’Azienda
Energetica/Etschwerke de ativé pruzedures de cunziliazion paritetiches. De tel pruzedures de cunziliazion ie bele unides njiniedes ite dan de plu ani cun i furnidëures naziunei (Enel, Edison, Eni, Sorgenia…) y les ie per i tlienc y la tlientes na puscibltà de utl y gën nuzeda per ressolver cuestions de stritoz aslune y debant. Ma i furnidëures locai à for respundù negativamënter ala dumandes dla ZCS.
Coche defensëures di/dla cunsumadëures nes desplejel che da una na pert vën nosc inuem y nosc lëur nunzià tla publizità de chisc furnidëures (cialëde tla campania atuela dla Seltrade) y che da l’autra pert ne ueli nia njinië ite la pruzedures de cunziliazion che nëus se damandon da d’ëi. La ZCS à śën mo n iede mandà si ghiranzes te na lëtra davierta al’autoriteies dla Seltrade y dl’Azienda Energetica/Etschwerke.
N cont di cunfronc di priejes sotrisserons tl daunì a uni moda nce coche fator de cualità sce l’aziendes pieta na pruzedura de cunziliazion: ajache vester daujin ai/ala cunsumadëures ne uel nia mé dì avëi i priejes basc.
Penzin: auzei i lims de toleranza di njins de mesurazion
L Ministere per l svilup economich à auzà i lims de toleranza di njins de mesurazion pra cuntroi a cajo de licuic che ne ie nia l’ega (y pra chisc toca nce l penzin). I lims de toleranza pra i prim cuntroi pra la pompes de distribuzion y pra i cuntroi periodics ne ie nia unic mudei, ma chëi pra i cuntroi zënza preavis ie unic auzei da 5 a 7,5 promiles (Art. 5, decret MISE n. 32 di 18 de jené 2011). Dit cun d’autra paroles: cun la vedla toleranza pudovela sun 20 litri de penzin sbalië de al plu 0,1 litri (calculà te euro fossa chël pra n priesc de 1,55 €/ al liter 15,5 cent); cun l lim de toleranza nuef vën chësc lim auzà a 0,15 litri (o 23,25 cent). Prai 6-7 milions de litri al ann (na gran stazion dal penzin) se portel tlo pro de bela somes. L decret vëij nce danora che i cuntroi posse tl daunì nce unì fac da firmes privates. Cie che l decret ne vëij alincontra nia danora ie regules per i lims de toleranza: chësta mancianza tla lege pudëssa vester n desvantaje per i/la cunsumadëures. La ZCS se damanda perchël che l vënie fat zeche contra chësta mancianza y che l vënie nce udù danora straufonghes curespundëntes.
Sce n pënsa che de gra al prugres tecnich ne fossel degun problems n chësc cont, pudëssen bën pensé de arbassé i lims de toleranza mpede i auzé y i cuntroi dassëssa mé pudëi unì fac dala istituzions aposta. Sce no iel l pericul che i/la cunsumadëures devënte vitimes di speculanc.


text:
Sandet
Ota qualited da viver, buna spüerta sül sectur da sandet
Zuoz spordscha düraunt tuot l'an ün'ota qualited da viver - cun fich bger sulagl ed üna bella vista süllas muntagnas sainza tschiera. Ün muond, inua cha miraculs pitschens e grands da la natüra creeschan üna culissa paradisica per sport, cultura, travasch e quietezza. La sanited publica in Engiadin'Ota garantescha ün provedimaint da medicinic fich ot. La spüerta dad ospidels, asils da vegls e da chüra, meidis independents scu eir apotecas es fich vasta.
Meidi a Zuoz
Duonna dr.
Franziska Barta
Chesa Crasta
7524 Zuoz
Tel. 081/854 25 25
Ospidel Engiadin'Ota, Samedan
L'ospidel dal circul per tuot l'Engiadin'Ota as rechatta a Samedan e spordscha il provedimaint da basa schlargio. L'ospidel es respunsabel pel provedimaint da basa da la regiun Engiadin'Ota scu eir per las incumbenzas surregiunelas attribuidas dal chantun per l'Engiadina Bassa, Val Müstair, Puschlev e Bergiaglia. L'ospidel procura pel provedimaint acut staziunari da la populaziun scu eir pel provedimaint staziunari dals paziaints da la chirurgia. L'ospidel spordscha eir prestaziuns sül sectur da la ginecologia e da l'agüd da paglioulaintas. Impü spordscha l'ospidel eir funcziuns specialisedas per oters ospidels (impustüt illa radiologia).
Clinica Gut, San Murezzan
Cun la clinica Gut dispuona San Murezzan d'üna clinica privata. La clinica posseda indrizs da sterilisaziun modernischems ed üna tecnica da localiteds sterilas fich sensibla. Que sun premissas decisivas per cundiziuns d'operer sterilas. La clinica modernischma cun duos selas d'operaziuns, egen MRI e plazza d'atterrer per l'elicopter posseda melgrô il confort modern ün scharm "famiglier" predscho da paziaints indigens ed esters.
Spitex Engiadin'Ota
Grazcha al servezzan da la spitex paun persunas pertuchedas da restricziuns persunelas, chaschunedas da malatias, accidaints, impedimaint, vegldüm, maternited u simil, rester a chesa in lur ambiaint üsito u ir a chesa pü bod zieva ün sogiuorn staziunari. Il böt da la spitex es da mantegner e da promouver l'independenza dals cliaints. Lotiers prouvan ils lavuraints da la spitex d'involver scha pussibel l'ambiaint persunel dals pertuchos i'l agüd e la chüra.
Asil da vegls e da chüra Promulins, Samedan
L'asil da vegls e da chüra Promulins es üna dmura da dret public per glieud attempeda u glieud chi ho bsögn da chüra. L'asil chüra a persunas da l'Engiadin'Ota e cuntuorns. "Promulins" s'inclegia scu lö d'inscunter, promouva scu instituziun publica il contact e collia la dmura e la societed.


text:
Millis demonstreschan a Seoul cunter la presidenta Park Geun Hye
- Sonda, 5.12.2015, 15:47
Pliras milli persunas han demonstrà a Seoul cunter la presidenta sidcoreana Park Geun Hye.
Radund 30'000 demonstrants pretendan che lur presidenta Park Geun Hye demissiuneschia. La polizia aveva oriundamain scumandà la demonstraziun. In tribunal administrativa aveva però dà raschun als organisaturs da las demonstraziuns.
Ils protests sa drizzan en emprima lingia cunter las refurmas instradadas. Tenor ils demonstrants van questas sin donn e cust da purs pitschens e lavurers pli vegls. Il sindicat KCTU ha annunzià ina chauma generala per ils 16 da december.
RR novitads 16:00


text:
Participaziun vi da firmas d’armaziun
- Dumengia, 6.9.2015, 9:50
La Banca naziunala svizra BNS investescha vinavant en firmas d'armaziun che produceschan minas da persunas, malgrà ch'ella aveva empermess il 2013 da sortir da talas fatschentas.
Quai rapporta la «NZZ am Sonntag». Sulettamain en ils Stadis Unids saja ella sa participada cun passa ina mesa milliarda francs vi da talas firmas. In pledader da la Banca è sa giustifitgà che la BNS incumbenseschia instituziuns spezialisadas cun examinar ils criteris d'investiziuns.
RR novitads 10:00


text:
Podolsk
Podolsk (in rus: Пoдóлbck) l'è na sità industriàla dla Rusia in dla regiòṅ ad Mósca, ch'la s cata a 43 km a sud dla capitàla. L'è bagnàda dal fiùm Pachra e la gh'à a 'l incìrca 180.000 abitànt (dat dal 2007).
Stòria
Podolsk la s è svilupàda a partìr dal vilaǵ ad Podol (Пoдoл in rus), fundâ in dal 1627. La zarina Catarìna II la gh'à pò dat al stat ad sità in dal 1791.
Bèṅ prima dla Rivulusiòṅ 'd Utóbar, Podolsk l'éra prima ad tut un sèntar industriàl, specialiśâ in dal cumpàrt mecànic, ròba ch'l'à mantgnû anc in di an dl'Uniòṅ Suviètica, quand la sità l'éra òṅ di pòi industriàl dla regiòṅ ad Mósca. In di ùtim an però l'à patî un cal ad gint (30.000 abitànt da méno rispèt al 1989).
La famìja Oulianov la vivéva a Podolsk e anc Vladimir Lenin al gh gniva da spés parchè al gh'iva na vila chè.
In dal 1971, Podolsk la gh'à abû al prèmi d'l Órdan dla bandéra rósa dal lavór.
Podolsk l'è al sèntar in dua al Ministér dla Diféśa Rusa al gh'à al sò Archìvi Sentràl.
In dal Setémbar dal 2007 l'à uspitâ i campiunàt ad pugilâ dal fémni e in dal 2018 la sarà òṅ di pòst in dua i s śugarànan al partìdi dal mundiàl ad balòṅ.


text:
Tremenegh
Tremenegh o Tromenegh[1] (nom ufizial in italian Tremenico) l'è on comun de la Provincia de Lecch, situaa in la Val Varron. El paes, in del qual viven 167 abitant (dato del Dicember 2015[2]), cont ona süperfis de 8,9 km² e ona densità de 19 ab./km², el gh'ha avuu ona storia diferenta rispett al rest di comun de la vall (Intròzz, Suej e Vestren).
L'è tacaa ai comun de Casargh, Còlegh, Derf, Dòr, Intròzz, Pagnoeune e Vendrogn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Tremenech l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ valvaron.it
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Apri gli occhi
Apri gli occhi (Vèra i òć) 'l è 'n film fantàstic dal 1997 'd Alejandro Amenábar, vinsidōr dal prèmi p'r al film mijór a 'l Fèstival ad Tokyo. Al gh'à anc abû sèt candidadùri a i Prèmi Goya spagnōi.
In dal 2001 i americàṅ i aṅ arfàt cal film chè cun al tìtul ad Vanilla Sky cun Tom Cruise, la Cameron Diaz e la Penélope Cruz ch'la gh fà un rōl cumpàgn.
Sunt
“Vèra i òć”, la diś la vóś dla śvéglia ch'la déśda César (Eduardo Noriega), un ragàs ad vint-sinc an ad Madrid, bèl, pîṅ ad bèsi e ad sucès ch'al s cata in parśòṅ in dla sesiòṅ par malâ ad mènt parchè i pènsan ch'l àppia masâ na parsòna. La sò fàcia l'è quaciàda par na mascra parchè l'è sfiguràda e in part spaplàda. Chi lò al cònta a 'n picòlug qvél ch'l è sucès dabòṅ.
La sira dal sò cumpleàn 'l iva cgnusû, par mèrit dal sò amìg Pelayo (Fele Martínez) na dóna dimóndi bèla, la Sofia (Penélope Cruz), ch'la gh'iva fat pèrdar la tèsta. Al dè dòp però la sò ex muróśa Nuria (Najwa Nimri), ch'la n l'iva minga tòlta tant bèṅ, la gh'iva śibî ad dar-'g un pasàǵ in màchina cun na scuśa par pò far ad prupòśit 'n incidènt in dua lē la mōr méntar lò al rèsta sfigurâ in dal grugn. Quànd César al s mét in cuntàt cun la Sofia, lē la s in và parchè la n s pōl briśa cumpatìr al sò aspèt. Al dè dòp però lē la tórna indrē par dir-ag ch'la gh vōl bèṅ.
In séguit César al s fà far 'n intervènt par mét'r a pòst la sò fàcia e l'uperasiòṅ la gh'à sucès e lò al tórna cumpàgn a prima, cun la Sofia sèg. Dòp na nòt 'd amōr, quànd al s déśda a la matìna, la n la cata piò ma a 'l sò pòst in dal lèt a gh'è la Nuria. 'L óm al n pōl mia crédar a i sò òć e al gh dà dū marùc in sal grugn par pò ligàr-la e ciamàr la pulisìa, pinsànd che la Nuria l'àppia fat finta ad murìr par pò far sparìr cl'atra par far-ag dal mâl in dla mènt.
Tut i créd'n invéci che César al sia dvintâ mat, anc Pelayo ch'al gh diś che la Nuria l'è mòrta dabòṅ. Ma lò al cuntìnua a véd'r-la ógni tant, scambiànd-la cun la Sofia. Na nòt, mént'r al fà na ciuladìna sèg, cardénd-la cl'atra, al la masa miténd-ag un cusèṅ in fàcia.


text:
Tranter auter rinfatscha la procura als umens tranter 29 e 34 onns d'avair preparà in'attatga terroristica suenter ch'els sajan vegnids en la Svizra. Ulteriurs puncts d'accusaziun èn la preschentaziun repetida da violenza, sco era la dimora illegala en Svizra.
L’accusà principal è in Iracais da 30 onns ch’è vegnì en Svizra cun grevas blessuras da guerra e che viva sco fugitiv renconuschì en il chantun Schaffusa. El duai avair empruvà da far entrar clandestinamain in terrorist.
L’inquisiziun penala era vegnida messa en moviment il mars 2014 tras infurmaziuns dal servetsch d’infurmaziun da la confederaziun, ch’aveva dà vinavant quellas a la polizia criminala federala.
RR novitads 15:00


text:
Per il president dal comité d'organisaziun da l’agrischa 2016 Curdin Foppa es i grond cletg, che l'Uniun purila Surselva festivescha gest quest onn il giubileum da 100 onns. Sper las purschidas usitadas tractan differents puncts en il program da l’exposiziun agricula quai giubileum.
Sairas da films ed in cudesch
Gia avant la festa d'avertura entschaiva il program cun duas sairas da film el Cinema sil plaz a Glion. Ina saira vegnan mussads differents films vegls sur da l'agricultura ord il fundus dal museum regiunal Surselva. La secunda saira vegn preschentà in film documentar da Valentin Thurn. Il film tematisescha il futur da l'agricultura e co l’umanitad sa vegnir nutrida l’onn 2050.
La saira d’avertura vegn plinavant preschentà in cudesch sur da la istorgia da l’Uniun purila Surselva. L’istoricher Simon Bundi ha repassà differents documents ord l’archiv da l’uniun e rimnà fatgs interessants.
La agrischa ha lieu a Glion ils 23 e 24 d’avrigl 2016.


text:
Plirs cadavers da vulps ch'ins haja laschà intercurir da l'institut patalogic cumprovian la malsogna. Quai ha l'uffizi chantunal da chatscha confermà envers l'agentura da novitads rumantscha. La malsogna è però er vegnida observada tar auters animals sco il tais e la fiergna.
L'entschatta da l'onn avevì dà emprims cas da la pesta en la Val dal Rain da Cuira, la Mesolcina ed a Tavau. Als possessurs da chauns vegn recumandà da laschar virolar encunter la pesta da chauns , ina malsogna ch'è fitg contagiusa.
RR novitads 16:00


text:
Il Tour de France ha carmalà millis e millis da fans a Berna. Sulet en la citad han persequità a l’ur da la via passa 100’000 fans co il Slovac Peter Sagan ha triumfà en la 16avla etappa cun arrivada dasper il Stade de Suisse.
Betg sulet a l’ur da la via glieud tut a dubel, er las ustarias èn emplenidas fin il davos plaz. Chattar in plaz sin ina terrassa è strusch pussibel, oravant tut betg enturn la plazza federala nua ch’i regia durant trais dis ina gronda festa da velo.
In grond victur dal Tour de France a Berna è senza dubi la gastronomia. Bleras ustarias servan quels dis er in menu spezial en connex cun il Tour de France. La brassaria Chez Edy al Bärenplatz ha per exempel in menu da conchiglias, preschentà sin il taglier sco in velo.
RR actualitad 11:00


text:
Caj
Caj (nom ufizial in italian: Caglio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de 451 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 6,5 km² e 'na densità de 69 ab./km².
El se troeuva in de la Valassina, de la qual l'ha condidividuu tucc i avveniment stòrich. Fina al 1947 Caj el faseva part del comun de Santa Valeria, insema aj paes de Rezzagh e Sorman. I abitant del paes hinn ciamaa gòss.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Caj l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Śōg dal bucìni
Al Śōg dal bucìni (ciamèdi anca védri, in itagliàṅ gioco delle biglie) 'l è 'n śōg ch'a gh' piêś fèr ai ragasō quand i s càt'n insèm ind un curtîl, e-śvèin a dal canalèti, atàc a dla tèra o anca in sìm'a dla sàbia.
Difât a s pōl sèimp'r imaginèr-es che 'l bucìni i fàgh'n al gîr 'd Fransa, dend-egh di crìc per cucèr-i 'd lung ai sintēr bèle sistemê prìma; a s pól anc śughèr a purtèr vìa 'l bucìni a chi èter śugadōr cavènd-egh-la ed fer-eg sàinter còuntra, con al crìc giùst adôs a la tó bucìna.
In di schêv dl'archiulugìa a s è catê soquànti buśèini cìchi druèdi per śughèr a bucìni anca in dla Ròma antìga, mèinter che i putèin egisiàn i druèven dal bucìni anca ed gèmi, mo s'a s eśvinòm più arèint a nuèter, i putèin i in fèven colesiòun 'd quìli in tèracóta, in vēder e in metâl: el dimensiòun dal bucìni urdinàrî egl'ìn eśvèini a 'l sentìmet'r e mêś ed diàmeter, mo 'gh'n è anca 'd quìli più gròsi e apèina più cichìni.
Manéri 'd dìr
(CARPŚ) Gh'ê-'t al védri?[1], (IT) Hai con te le biglie?
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (IT) D'indû al deśvìn al só nòm in sìm' a etimo.it.
- (IT) La vóś in sìm' a la Treccani in dla réda.


text:
Svizra
-
Turitg sustegna in uvestgieu da Turitg
La regenza da Turitg n'ha naginas objecziuns cunter in uvestgieu da Turitg. Quai scriva la regenza turitgaisa en sia resposta a la dumonda da l'uvestg da Cuira. Tenor l'avis da la regenza fiss in tal uvestgieu nizzaivel ad ina buna relaziun tranter baselgia e stadi en il chantun Turitg.
L'entschatta mars ha l'uvestg Vitus Huonder lantschà in'enquista davart in eventual uvestgieu da Turitg. La regenza grischuna ed era ils chantuns da la Svizra centrala, Uri, Sviz e Sutsilvania èn cunter in uvestgieu da Turitg.
RR novitads 18:00


text:
Las premissas sajan severas, ha Berset accentuà. L'onn passà aveva il pievel svizzer approvà ina midada da la constituziun che stgaffescha las premissas per la diagnostica da preimplantaziun. Uss vai per ina midada davart la lescha medicinala da reproducziun. Il cussegl federal ed il parlament vulan abolir quest scumond.
Parlament va pli lunsch
Oriundamain leva il cussegl federal be lubir la diagnostica a pèrs ch’èn purtaders da grevas malsognas ertaivlas, che na pon betg survegnir uffants senza la fructificaziun artifiziala.
Il parlament è però ì pli lunsch: La diagnostica duai er esser pussaivla per pèrs che na pon betg survegnir uffants senza la fructificaziun artifiziala. Tar quests pèr pon embrios vegnir intercurids sin cumponentas geneticas. Quest schlargiament saja ord vista dal cussegl federal absolutamain acceptabel, uschia Berset avant las medias.
RR novitads 12:00


text:
L'emprim d'avust 2013 ha Jann Gruber surpiglià il post dal directur da las scolas da Cuira. Ussa banduna el quel post. Quai surprendentamain e quasi per immediat. Sco quai che Cuira communitgescha banduna Gruber la direcziun cun ils 22 da december – tenor la citad en enclegientscha vicendaivla. Las raschuns sajan differentas ideas davart la cultura da manar e las prioritads en las fatschentas operativas.
Era il vicedirectur Reto Thöny banduna la direcziun da las scolas da Cuira. Il favrer 2018 va el en pensiun suenter 40 onns lavur en las scolas da la citad en differentas funcziuns – dapi il 2005 sco vice-directur.
Actualmain marschan pli gronds projects a Cuira. D'ina vart marscha l'introducziun dal plan d'instrucziun 21, da l'autra vart èsi dad integrar la structura dal di per uffants e la lavur sociala sco partiziuns separadas en la direcziun da scola. Quai aveva il cussegl communal decis il zercladur passà e la cumissiun da furmaziun planisà.
RR novitads 06:00


text:
Fogliano Redipuglia
Fogliano Redipuglia (en bisiach: Foian-Ridipuja; en furlà: Foian; en todèsch: Radepolach; en slovéno: Sredipolje) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Friuli-Venesia Giulia, en Pruvìncia de Gorisia. El g'ha presapóch 2.694 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 385 ab./km². El cunfìna coi cümü de Doberdò del Lago, Gradisca d'Isonzo, Ronchi dei Legionari, Sagrado, San Pier d'Isonzo, Villesse.
Redipuglia l'è cunusìda suratöt per el sò Sacràre Militàr, che l'è 'n cimitéro endóche gh'è sotràt 100 mila soldàcc italià mórcc endèle batàie söl Cars de la Prima Guèra Mondial.


text:
Liechtenstein
El Liechtenstein a l'è un paes piscinin de l'Europa.
El cunfina cun la Svizzera e l'Austria.
La capital a l'è Vaduz.
El gh'ha una süperfiss de 160,40 km² e una pupulaziun de pressapoch 35.000 abitant.
Cuntegnüü
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endel sècol XVII la famìa dei Liechtestein, uriginària de la Bàsa Austria, l'ìa dré a sercà la maniéra de ìga 'n pòst endela Dieta Imperiala (Reichstag), ma i pòscc i éra reservàcc apéna ai nòbii che gh'ìa posedimèncc diretamènt sóta 'l tròno imperiàl, sènsa personàgi feudài intermediàre, e nisü dei posedimèncc de la famìa a chèl tép là i respetàa chèsto requizìt.
Endel 1699 la famìa la g'ha ìt l'ocaziù de crumpà de la famìa dei Hohenems la Signurìa de Schellenberg, e quach agn dòpo, endel 1712 la contèa de Vaduz, du teretóre picinì ma che gh'ìa le caraterìstiche che i Liechtestein i sercàa, cioè ìga nisü óter signùr feudàl che l'emperadùr stès.
Endel més de zenér del 1719, dòpo che töte le trafìle per el pasàgi de proprietà i éra stàde completàde, l'emperadùr Carlo VI, el g'ha decretàt l'üniù de Vaduz e Schellenberg, e l'inalsamènt de chèsto teretóre al rànch de Principàt (Fürstentum) col nòm de "Liechtenstein" en unùr al sò fidàt servidùr, Anton Florian del Liechtenstein". L'è alùra che el Liechtenstein l'è deentàt en stat sovrà mèmber del Sàcro Romàno Impéro. A testemognànsa del fat che töta la vicènda l'ìa apéna 'n espediènt pulìtich, el Prìncipe del Liechtenstein el g'ha mìa mitìt pè endel sò nöf teretóre per piö de 120 agn.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Principaa del Liechtenstein (nom ufizial: Fürstentum Liechtenstein) a l'è una munarchia custitüziunala.
El princip a l'è Hans-Adam II (Giuan Adam II) del 1989.
El Prim Minister a l'è 'l Adrian Hasler (del 2013).
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una part granda de l'ecunumia del Liechtenstein la vegn del sò sistema bancari.
Muneda[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Liechtenstein al gh'ha minga una sua muneda e'l dupra el franch svizzer.


text:
Curt e concis
- Dapi in onn investighescha la procura publica federala encunter Ousman Sonko.
- A l'anteriur minister da l'intern da la Gambia vegn renfatschà tortura e violenza sexuala.
- Tenor retschertgas da la «Rundschau» datti in process en Svizra.
Sco las retschertgas da la «Rundschau» mussan, resta il cas da l'anteriur minister da l'intern Ousman Sonko da la Gambia en Svizra. Il ministeri da giustia da la Gambia ha declerà ch'il pajais na veglia betg sa maschadar en la procedura svizra.
Dapi in onn sesa Sonko en arrest d'inquisiziun, e là vegn el per entant a restar. Avant in'emna è vegnida approvada ina prolungaziun da l'arrest d'inquisiziun per ulteriurs sis mais. Quai è stà la quarta prolungaziun. La davosa prolungaziun era scadida ils 25 da schaner. En la proxima fasa d'inquisiziun vulan ins interrogar ulteriuras perditgas. Ils custs per l'advocat e la dretgira vegn Sonko a surpigliar sez.
Accusà da crims cunter l'umanitad
A Sonko vegn renfatschà ch'el saja en la Gambia stà involvì en acts da tortura e violenza sexuala ed arrestaziuns senza argumentaziun. Pertutgadas sajan cunzunt stadas persunas ch'eran suttamessas ad el durant ses temp en uffizi (1996-2017).
Il 2016 era l'accusà fugì en Svizra ed aveva dumandà asil. Curt suenter aveva la polizia al arrestà pervia da suspect da crims cunter l'umanitad.
RR novitads 11:00


text:
La tur vegn a star per radund in mez onn sin il Pass dal Güglia. Sco quai che Origen scriva en ina communicaziun, è la tur esser mo l’entschatta. L’onn proxim planisescha Origen, da construir sin il Pass dal Güglia in bajetg da teater, che po vegnir duvrà durant l’entir onn.
Grischun Central Il pass dal Güglia è uss 18 meters pli aut — culturalmain
Il festival cultural Origen ha avert sin il Pass dal Güglia la «Torre Melancolia». La tur da 18 meters autezza è accessibla. Ella raquinta dals emigrants Grischuns, ch’èn emigrads ora en il mund.


text:
Gasetta Romontscha dils 23 da december 1977
Teater a Rueras
(Correspondenza) Ei vegn aunc bein bugen criticau la giuventetgna dad ozildi, ch'ei hagien intress da nuot pli e veglien nuota s'engaschar per enzatgei. Aschi generalmein astg'ins segir buca giudicar sur da nossa giuventetgna. Ei maunca era ozildi buca giuvens e giuvnas cun ideal e promtadad per il bien.
Quella impressiun hai jeu era glu ussen dumengia-sera duront il teater a Rueras. «Nossadunna dils sbittai» secloma il drama che l'uniun da giuventetgna da Rueras ha presentau. Varga 20 giuvens e giuvnas, senza quintar tut quels che han luvrau davos las culissas, han giu da cooperar en quei toc. Biars da quels che ein s'engaschai lavuran ni ein egl emprendissadi ordeifer ed han aschia stuiu unfrir lur temps liber dalla sonda e dumengia per emprender lur rolla. Quei ei admirabel. Quel e tschel dad els ei passaus per l'emprema ga sin tribuna.
Els ein era en quei grau emprendists, mo emprendists che han fatg cun lur capavel regissur Duri Battesta Venzin tut lur pusseivei, per ch'ei gartegi.
Sur dil cuntegn da quei drama fuss ei bia da raquintar. Igl ei in toc che regorda vid ils pasturs da Betlehem ni era vid ils paupers dad ozildi als urs da bia marcaus. Glieud sbittada, paupra, cun pintga cultura e pauca cardientscha, mo cun ferms pugns. E tonaton enqneran ei e braman per glisch e spindrament.
Ins pudess mo giavischar che bia aspectaturs van da s. Stiafen suentermiezdi ni la sera a Rueras per mirar quei drama en 5 acts che sur Carli Fry ha translatau ord il franzos. Ins tuorna enrihius, a casa. E franc fa ei era bein alla giuventetgna, sch'ella senta engraziament per quei ch'ella presta.
In aspectatur


text:
Cumenzà ha tut sco hobi. L’onn 2009 ha Daniel Käslin fat per l’emprima giada biera. Quai a chasa en cuschina. Sis onns pli tard ha el uss ina bieraria che po producir var 2'500 buttiglias biera per di.
L’engrondiment professiunalisescha
En la bieraria veglia era tut magari pitschen - differents pass da lavur han ins stuì far quasi al medem lieu. Uss è tut pli grond e duas maschinas surpiglian lavurs impurtantas. Ina maschina embuttigliescha e l’autra tatga si las etichettas. Il rest da las lavurs restan lavurs a maun.
La bieraria la pli auta da la Svizra
Era scha la bieraria è en cumparegliaziun cun las autras anc magari pitschna – ella ha sias spezialitads. Ella è la pli auta da l’entira Svizra. L’aua che vegn duvrada è da Puntraschigna e quella saja ina da las meglras.
La schelta è vasta
L’emprima biera era la Bernina – fin il di dad oz producescha la bieraria Engiadina sis differentas bieras, da cleras enfin stgiras. Per il producent da biera Daniel Käslin èsi impurtant ch’els possian reagir sin giavischs e gusts dals consuments.


text:
fat enghe chesc. ajache l tm me sa specialmente bel, me ei lascià specilizzare 😉
do 4 dis de dezember cun boniscima condizions, ons chisc 4 dis enghe mo feter urtei: na blota grupa, bel temp, neif da tm y a luesc mo na beliscima tola. cunesciù nuef fuoripista y de blota hities ulache n maia bon.
dlongia la tecnica y n minimo de didattica, foa l succo dl curs for mo chesc:
lit y llm
plu che l papier che dij che son sen ënghe maestra de tm (gran rabieusa de nsenië tm ne son’a nia), me sa che per me ei mparà truep. a scumencé me mpue nscì da autodidatta se tanen it fai dal scumenciament che ie pona rie inò to ora. almanco sei sen ciche feji fauz y coche tuchessi da fe 😉
l proscimo ied mpò belau miec scumencè cun n curs. po se sparanien dessegur n valgun fai bel da prima, che pona se an usà it a fe. ënghe sce muessi di de gra ala moni che me à ben mpue affiancato cialan de me correggere cer muvimenc che ne garatova nia coche i tucoa.
massa debota ie passei chisc 4 dis, finan via cun l ejam, n valgun apertivi, n 3 vives cun i cumpanies de avventura y n beliscimo nvit a marenda cun seguito per l gran finale …


text:
Quai èn 5 milliuns tonnas pli pauc che l'onn da basa 1990 e 3,9 milliuns tonnas pjli pauc che l'onn 2013. Las emissiuns da gas da serra varieschan fitg, tut tenor il temp da stgaudar. Anc avert è sche las finamiras da reducir las emissiuns fin il 2020 pon vegnir cuntanschidas.
Tenor il BAFU stoppia cuntinuar la reducziun per che la Svizra cuntanschia las finamiras da reducziun internaziunalas. Tenor la lescha da CO2 ston las emissiun da gas da serra en Svizra vegnir sbassadas per 20% cumpareglià cun il 1990.
RR novitads 12:00


text:
Trais grondas naziuns europeicas sa contestan la colonisaziun dal nov continent. Sper ils Franzos en il nord ed ils Spagnols en il sid accelereschan ils Brits entamez la fundaziun da colonias e provinzas. La fundaziun dals Stadis Unids da l’America cumenza 1766 cun la decleraziun d’independenza e sis onns da guerra encunter la naziun-mamma britannica.
Redacziun: Augustin Maissen
Radioscola 4-10-1972
Numer d'archiv: 2110
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Ils dus politichers visitan differents lieus istorics dad ina da las pli disfamadas battaglias da la prima guerra mundiala. Tranter auter vegn inaugurà in monument che regorda vi dals uffants ch'eran vegnids mazzads.
Commemoraziun en plievgia a tschiel rut
La visita ha cumenzà sin il santeri da schuldads tudestgs Consenvoye en il nord da Verdun. La plievgia intensiva ha dentant fatg dischurden en il protocoll. Ils dus helicopters cun Merkel et Hollande n’han betg savì sa platgar da strusch dal pitschen lieu. Ina colonna dad autos ha transportà els al lieu da la commemoraziun.
Mess ils cors en pasch
A Consenvoye sa chattan Merkel e Hollande sin ils fastizs da lur antecessurs Helmut Kohl et François Mitterand. Els avevan declerà gia il 1984 ch’ils Tudestgs ed ils Franzos hajan fatg pasch e sajan daventads amis. Anc il 1966 na giavischa il president franzos Charles de Gaulle nagin represchentant da l’anteriur inimi da la guerra tar la commemoraziun da 50 onns suenter la battaglia a Verdun.
En la citad en il nord-ost da la Frantscha avevan truppas tudestgas e franzosas cumbattì passa 10 mais en ina battaglia sgarschaivla senza valur strategica.
RR novitads 12:00


text:
Contribuì ina gronda part a quest coup ha il giugader da la naziunala svizra Rodriguez. Il defensur ha fatg il prim gol en la 18avla minuta. 7 minutas pli tard ha Arnold lura procurà per il resultat final.
En la segunda partida han Paris St-Germain e Manchester Citiy giugà in pari da 2:2. Fin tar il prim gol en la 38avla minuta han ils fans stuì avair pazienza. De Bruyne ha sajettà il prim gol per ils giasts. Anc avant la pausa ha Ibrahimovic lura pudì egualisar sin il 1:1. Il Svedais n’aveva betg tutgà in penalti en la 14avla minuta.
RR novitads 06:00


text:
Remirava con tutta devozion
vuna de sti mattinn in l’Ospedaa
el ritratt de Monteggia e l’iscrizion
che dis con pocch paroll tanc veritaa;
quand on tricch e tritracch sott al porton
el me presenta on asen mezz spellaa
ch’el fava on vòlt real cont el firon
per rampà sora in cort on ammalaa.
A sto pont tutt l’amor per la virtù
ch’el me ispirava quell dottor de sass
l’è andaa in fond di calcagn lu de per lu.
E hoo vist infin che i sciori no gh’han tort
quand se disen tra lor per confortass
che var pù on asen viv che on dottor mort.


text:
Ammerswil
Ammerswil a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 684 abitant e una süperfiss de 3.19 km², e al se tröva a una altitüden de 452 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ammerswil a l'è tacaa ai cumün de Dintikon, Egliswil, Hendschiken, Lenzburg.
Cuntegnüü
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ammerswil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La zona per bajetgs publics sco ella è existenta en il plan d'areal, avess duvrà mo il consentiment da la direcziun da la vischnanca ed il consentiment da la regenza grischuna ed ins avess pudì bajegiar. La nova zona che sto anc vegnir creada sto vegnir en in plan da zonas e quel vegn l’emprim avant il pievel. Per ils investiders ina chaussa pli cumplitgada. I vala da persvader il pievel e betg mo las instanzas.
Fin che quella midada da zona vegn approvada e la dumonda da bajegiar po vegnir tschentada, quinta Marco Caminada il manader da l’ uffizi da bajegiar da Glion ch’i vegnia l’auter onn.
Tuts vulan realisar enavant quest project
La soras dominicanas che vendan il prà e la claustra veglia che vegn integrada en quest project, han sincerà da persequitar vinavant quest project. Medemamain è era l’investider principal la Nocasa SA da Norbert e Flurin Candinas, vinavant da la partida, quai malgrà che l'entira procedura vegn pli lunga. Davart da la vischnanca da Glion ha Marco Caminada ditg ch’era els vegnian a promover quest project da la residenza da seniors.
RR actualitad 12:00


text:
martedì 29 settembre 2015
CAMPIONATO DI SERIE "D" 2015/ 2016 "Il Pagéli di Crozè in djalètt Pramzàn" Mezolära - Pärma Calcio 1913 - 0-0 Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 29 settembre 2015.
Zommers sénsa vót : donca putén, mi e ti bizòggna ch' a strolgämma cuél da dir, parchè con ch' l’ andiamo chi it' faràn déz tir in porta arivär ala fén dal campionät e mi cò dìghia tutt il fésti ? metèmma in mòt la fantazia sionò la vén lónga un bél pò
Mesén'na séz : t’é zughè un po’ a l’arvérsa, al prìmm témp che còj là i provävon dìll riparténsi ( 'na volta a se dzäva “contropiede” mo adésa as' fa la figura ädj’antìgh ) at' stäv ält a pistär i pè a Melandri, al second témp che lor j’ àn arciamè tutt in trincea a né t' si pù andè su o mólt meno che in-t-al prìmm ! é véra o no ?
Caciól sètt : un stopper ( anca chi adésa al calcio modäron al diz “centräl” ) cme da chi indrè; i prìmm tri balón j’én un zbutón, 'na strénga e n’ätor zbutón o n’ätra strénga a second äd có sarìvìssa, e pò dòpa la cura p'r otanta minud dal tò pärti a né s' fa pù vèddor nisón ! a so anca mi che con Lucarélì av' si catè sùbbit, tì at' si vón ch' a né gh' vól mìga insgnè njént.
Lucarélì séz : oh Capitàn, un séz stirasè ahn ? l’éra mìga la giornäda con cóll campàs lì e tutt al rést, tra ti e Corapi a sì stè i dù nùmmor déz dal Mezolära, j assist méno pericolóz par la diféza dal Pärma ; e cóll gol li al fèmma o no ? dai domenica al gnirìss còmod con ch’ il tésti cuädri là
Ricci séz : sprechè da tarsén , fòrsi anca da zugadór äd balón, al gh' à 'na ghìggna ch’ al podriss andär a fär chi telefilm americàn tipo Beverly Hills ; Gigi chilù al gh' à da zugär in-t-un ról e basta : l’òmm adòs a ch’ j ätor
Corapi séz : la pù brutta partìda da l’inìssi äd l’an', sarà parchè par vón ch' a fa cantär la bala cme ti, al camp brutt l’é un sincuanta par sént in méno, sarà parchè t’é saltè un gióron d’alenamént p'r andär a Napoli dal barbér d’ Insigne, mo jerdlà a né t' fäv che pärdor di balón e anca pericolóz ! dai che domenica l’Ennio l’é lìss cme un biljärd e t’ artórn al solit regìssta da déz
Giorgén séz : pòchi zugädi, sia davanti che dardè, anca par ti a väl al discors fat p'r al tò zmél, sperèmma che andär avanti cuand as' zuga fóra ca' a né gh' véna mìga in mént a tutt la tatica d’arär al camp cuand arìva al Pärma; mo di al sät che a guardärot bén at' somìlli a me nòna Elvira con cól cucù lì ?
Melandri òt : al pù bón dal Pärma. técnica trancuilamént da sèrja B cme mìnnim, dribblingh da Garrincha, cross da Claudio Sala, purtrop sul second päl par do volti as' gh’é catè Sereni ch' l’é ält cme un can sedù e a né gh' l’ à mìga caväda a butär déntor ch’ il do piturädi ch' at' gh’é mìss; a tutt il manéri Macio l’é bón bombén, a l’ ò béle batzè
Baraye séz : un séz ch’ al sarìss stè ( in compagnia col Capitan ) al prìmm sìncov ädla stagjón, mo cme s’ fa ? però tato, dato ch’ at' gh’é di nùmmor, fìzich e técnich da la madònna, l’é un pchè che tutt il volti ch' at' riva al balón o at' tir dil balonädi sénsa conisjón o a t' intestardìss in dribbling in méza a sìnch avarsäri : zuga par e con la scuädra e at' vedrè ch' a té t' stuf äd sgnär di gol e färia sgnär
Sereni séz : mälmadur bombén; bravén mo at' si trop tìmmid : magna dal cavàl pìsst e dal cór äd león che in sèrja D i ’n stan mìga tant lì, i zbròcon e basta e si vèddon ch' a t' si timidén bón’na nota sonadór
Longobärdi sètt : ecco, l’ezat conträri, ciòmma da león, bärba da codìggn e lotär su tutt i balón dal prìmm a l’ùltim minud ; äd caràtor, centratàch che prìmma äd buscär al dà via, par la categorìa un top player e in camp as' capìssa al parchè
Apolón séz : Gigi, la partìda äd jerdlà l’éra la tipica partìda ch' at' l’arìss poduda vénsor ti e basta con un maghègg' dala panchén'na, parchè in camp l’éra dura, tropa dura, con nóv avarsèri intanè in area; purtrop njénta, a ’n t’é gnanca gnù l’idéa äd fär 'na telefonäda a mez’ ora dala fén a Max, che lu äd diletant al s' n’inténda un bél po’ e magàra la drìtta at' la däva lu in diréta, e ala fén ädla féra la scuädra l’é restäda piàta e scontäda, par färla curta, da òmm a òmm, se p'r il prìmmi cuàtor partìdi at' si stè semplicemént parfét, la cuinta té m' si mìga piazù, tant al so che ti at' si mìga cme un cuälchidón ch' a gh’éra j’ an' pasè ch’ al s’ ofendäva par cualùnncue stupidäda, ti té t' fè su il manghi e zò a lavorär(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Seniadures
"Seniadures" ie i numeri di libri che identifichea tlermënter uniun de nosc libri. I libri vën cuncei su te magasin aldò de chësc numer prugressif y spartiì su aldò di formac.
Ejëmpli de seniadures
Prëibel metëde verda pra vosta apustedes de dé sëura for duta la pertes dla seniadura y de no desmincë l pont dl mile!
Lueges spezieles
Sala de letura
I libri tla sala de letura ie iló per na cunsultazion asvelta y ne daussa nia unì purtei ora dla biblioteca. Ma l ie puscibl fé fotocopies.
Brosciüra Salf de letöra Biblioteca Provinziala
Magasin destacà
Na pert dl patrimone de zaites y l patrimonedi libri vedli vën tenì su tl magasin dedora y ie a despusizion sun dumanda pra la purtina de mprëst doi iedesc al'ena.
Sce la dumandes vën dates ju nchin n lunesc dala set da sëira, ie la zaites damandedes a despusizion da merdi do la 14.00 inant; pra la dumandes che vën ite nchin n juebia dala set da sëira ie la zaites da giapé da vënerdi do la 14.00 inant.
Microformes
Microformes ie suporc de dac che pieta nfurmazions, nia te na forma stampeda, ma sun na pelicula (microfilm) o sun microfiches.
Cun l aiut de njins da liejer y da cupië speziei (readerprinter) possen ti cialé a chisc media tla sala da liejer di microfilms dl Archif provinziel (sun prenutazion). A paiamënt possi nce unì cupiei.
Acuisizions nueves
Nosta acuisizions de libri nueves vën metudes ora uni ena tl raion de ntrada.
De regula resta chisc libri n'ena ala longia iló dan che i ruva te magasin. Publicazions nueves de y sun Südtirol ie prejentedes a pert te nosta rubrica Tirolensia
Cianton dla revistes
Sun la curones d'espusizion a purtela per la revistes giatëis l'edizions atueles de na pert de nosta revistes spezialisedes. Per si gran atualità ne vën chësta revistes nia mprestedes ora. Ma l ie puscibl fé fotocopies..
Prëibel tenide cont che pudon mé cuncé ora na pitla pert de nosta revistes y zaites tla sala de letura. Edizions plu vedles possa unì apustedes cun la ndicazion dla seniadura, dl ann de publicazion y dl numer dla revista.
Pusciblteies de fé fotocopies
Pra la doi mascins da stampé a blanch y fosch tl raion de ntreda pudëis cupië zënza scioldi cuntanc y cun na cherta valor per la copies. Pudëis cumpré chertes defrëntes aldò dl bujën:
Scanner:
Pra l scanner possel unì fat y metù sun na tlé-USB scanscions te chisc formac: jpeg, pdf single page, pdf multipage, tiff single page, tiff multipage.
I cosć per la stampes curespuend ala spëises nunziedes de sëura.


text:
La pausa da cumbat en la Siria è rumpaivla, e Staffan De Mistura ha danovamain appellà da respectar quella. Cun l'armistizi possian ins dar paus e curaschi a la populaziun en la Siria, ha el ditg.
Las tractativas cumenzan cun discurs cun l'opposiziun en la Siria. La delegaziun da la regenza siriana arriva il venderdi per las tractativas a Genevra, quai pervi da las elecziuns parlamentaras en la Siria.
Durant las ultimas duas rundas da discurs da pasch n’era quai betg reussì a las partidas da conflict da s’avischinar. En il focus dals proxims discurs stattan la furmaziun d’ina regenza transitorica e l’elavuraziun d’ina nova constituziun.
RR novitads 06:00


text:
Ils servetschs secrets europeics vulan crear en l'emprima mesadad da quest onn ina plattafurma per simplifitgar e render pli spert il barat d'infurmaziuns. Quai han il president dal Uffizi federal da defensiun da la constituziun tudestg ed il schef dal servetsch secret ollandais communitgà oz a Berlin.
La gruppa d'anti-terror CTG (Counter Terrorism Group) creescha questa plattafurma. La CTG era vegnida fundada sco consequenza da las attatgas dals 11 settember dal 2001. Ella è in'allianza informala da 30 servetschs secrets - tranter quels era il svizzer.
RR novitads 14:00


text:
Tar la mort èsi vegnì tar in acziun da la polizia regiunala da Chablais cura che dus policists sin patruglia èn ids suenter ad in'annunzia d'irrupziun. L'um ester da 28 onns haja lura era suenter supplitga da star enavos betg fatg per cumond ed uschia ha in policist sajettà.
Sco che la polizia chantunala da Vad declera haja il policist sajettà repetidamain en direcziun da l'um. Suenter ha la patruglia clamà immediatamain il salvament ed han empruvà da reanimar l'um senza schientscha
Encunter tuttas mesiras da salvament è l'um da 27 onns murì al lieu. Il policist è entant vegnì interrogà da la procura publica vadaisa.


text:
Il chantun Vallais e Swiss Olympic vulan suttascriver communablamain cun la citad da Sion in contract da ospitant per il gieus olimpics da l’enviern 2026.
Tar in deficit surpigliass la Confederaziun 215 milliuns francs ed ina assicuranza 300 milliuns francs.
Il budget operaziunal per manar atras ils gieus olimpics prevesa expensas da 1,7 milliardas francs. Na vegnan quels custs betg cuvrids cun entradas ed entras sponsurs, surpigliass la Confederaziun ed in’assicuranza ina part dal deficit.
RR novitads 21:00


text:
Vérossaz
Vérossaz a l'è un cumün svizzer del distret de Saint-Maurice, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.3 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 612 abitant.
El cumün de Vérossaz al se tröva a una altitüden de 811 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Massongex, Mex, Monthey, Saint-Maurice, Troistorrents, Val-d'Illiez.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)


text:
Il directori da la partida è sa perstgisà en in document uffizialmain tar in concurrent da Hillary Clinton, Bernie Sanders pervi da l'affera dad e-mails. La raschun èn e-mails ch'èn vegnids a la glisch che laschan supponer ch'il directori ha preferì da la bell'entschatta Hillary Clinton envers Sanders en las preelecziuns per il presidi american.
Beneventà cun l'applaus da millis da delegads ha Sanders appellà d'eleger Hillary Clinton. Il politicher da 74 onns ha drizzà il focus sin l'inimi cuminaivel Donald Trump. Il republican saja il candidat il pli terribel ch'ils Stadis Unids hajan gì en lur istorgia moderna.
Era sche Bernie Sanders ha appellà al congress da sustegnair Hillary Clinton è ina part dals passa 4'700 delegads anc adina vilada. Quai malgrà che la secretaria generala da la partida democratica Debbie Wasserman Schultz, il link avra en ina nova fanestra è sa retratga en consequenza da l'affera.
FBI investighescha
La polizia federala FBI ha annunzià d’intercurir il cas. Parts da la partida democratica fan responsabels hackers russ per l’attatga da cyber. Il venderdi passà aveva la plattafurma da scuverta Wikileaks publitgà passa 20’000 e-mails da commembers da la suprastanza dals democrats.
RR novitads 06:00


text:
Tenor FORS ha la PPS mobilisà ses electurs meglier che tut las autras partidas. Quai mussa il studi dad elecziun «Selects». Plinavant haja la partida profità che lur temas centrals sco migraziun, asil e fugitivs sajan vegnids valitads sco ils problems ils pli impurtants da ses electurs.
La PLD ch'è la segunda victura sper la PPS valia sco partida che s’occupeschia il pli fitg da la politica economica e saja er la pli cumpetenta en chaussa. Tenor FORS haja la PLD savì schlargiar massivamain sia basa da votantas e votants potenzials.
RR novitads 10:00


text:
Trezzon
Trezzon (nom ufizial in italian: Trezzone) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 239 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,0 km² e ona densità de 60 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Gera, Montemezz, Vercana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Trezzon l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Derby da Rît
In Dumënia ai 29 de Aurí él gnü sughé le secundo Derby da Rît dl campionat 2011/2012 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada jö Al Plan. Chësta partida ê bel danfora dër importanta por La Val, deache al ê na oportunité da gní fora bun dala crisa y jí insciö plö convinti tla semifinala de Copa in Mercui cuntra Aicha.
Bel avisa insciö era ince stada. La Val se porta indô le Derby da Rît a ciasa cun en bel 0 a 3. Insciö vëiga indô La Val en pü de lüm fora dl tunel ulache ai é bel da trëi partides. Tles ultimes trëi partides se ai tres ciafè 3 goi, mo cuntra le Mareo esi vëi stá bugn da nun fá trëi.
Bel da mëter man dla partida an udü che La Val urô davagné. De beles aziuns danter Ivan Tschaffert (che á sughé por le prüm iade terzino) y Daniel Frenes á metü in dificulté le Mareo. Insciö el ince gnü fora le gol. Ivan á lancé in profondité Daniel che fesc spo en bel cros ite a mesa l'area. En defensur dl Mareo é ma plü bun da spizuré la pala, che röia bel avisa sön le cé de Franzi, che mëss ma plü apogé te porta. Insciö se porta La Val bel adora sön le 0 a 1. Püch dedô él Micky che fesc prësc en beliscimo gol, sön en cros röia Micky sön la pala, cun en bel esterno al volo fejel en gran tiro che röia bel avisa sön la traversa, na gran descfortüna por La Val.
Ince sce La Val dominëia la partida tl mëter man é le Mareo che ne mola nia. Insciö esi bugn a mesa le prüm tëmp da se trá fora en rigore. Mo Sepl é bun cun na gran parada da salvé süa porta. Chësta gran parada ti dá ćiamò plü gran grinta ai sogadusc da La Val. Dan che le prüm tëmp se stlüsc jö el ćiamó Florian che é bun da ti tó la pala a en defensur y jí cuntra le portier, spo röia adalerch indô le defensur y le falcia da dô ite, insciö mëss l'arbiter fischié indô le rigore. Florian se prejënta y fesc gol, insce sce Julian á azeché le angolo, mo al ne é nia stè bun da parè. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 0 a 2 por La Val.
Tl secundo tëmp é La Val che controlëia la partida. Le Mareo ne é cuaji mai prigorusc, al röia en per de crosc ite a mez, mo degügn di atacanć dl Mareo é pronti da le spizuré te porta. En bel tiro fora dl area dl Mareo vëgn parè da Sepl. A mesa le secundo tëmp é spo La Val che stlüsc jö la partida. Alex Elz. é bun da recuperé en bel pal, che le defensur urô acompagné fora. Spo tirel ite a mez la pala. Al é en per de rimpalli, ala fin á Florian la pala, al vá ite te area, mo denant che al poi trá é le defensur dl Mareo che le sbürla jö porter, ince en rigore netto. Florian che á trat fora düć dui i rigori se prejënta indô sön le 11 y fesc gol. Insciö se stlüsc jö le Derby da Rît cun na bela vitoria dl US La Val por 0 a 3.
Cun chisc trëi punć davagná se porta La Val al 9° post, cun na partida ćiamò da recuperé cuntra Mühlwald.
La formaziun titolara: Kantioler Sepl, Ivan Tschaffert, Alton Alex, Tavella Jordan, Tavella Thomas, Frenes Daniel, Verginer Franzi, Sottara Stefan, Rubatscher Romeo, Frenes Micky y Elzenbaumer Alex.
Sostituziuns:
Nagler Max por Sottara Stefan
Valentin Elmar por Tavella Thomas
Elzenbaumer Alex por Frenes Micky
Castlunger Marco por Frenes Daniel
Por udëi i atri resultać drüca (ince di atri campionać ulache sogadusc da La Val süga para) drüca: resultać