c: text/html

text:
Il politicher austriac Sebastian Kurz giauda anc adina il ferm sustegn da sia partida, la conservativa ÖVP, er suenter ch'el è sa retratg sco chancelier. Commembers e commembras dal parlament da la ÖVP han elegì unanimamain Sebastian Kurz sco nov schef da la fracziun en il cussegl naziunal, annunzia la partida. Il schef da fracziun d'enfin uss August Wöginger è vegnì elegì unanimamain sco vice-schef.
Nus vegnin a lavurar communabel, cun tutta forza per ils carstgauns en Austria.
Sebastian Kurz era sa retratg sonda saira da ses uffizi sco chancelier. La procura publica investighescha cunter el pervia da malfidaivladad, corrupziun e corruptibladad. Sebastian Kurz refusa tut las inculpaziuns. Dapi ier da mezdi maina Alexander Schallenberg la coaliziun da ÖVP e Verds.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Svizra resta in magnet per persunas da l’exteriur che penduleschan a lavurar en Svizra. Uschia è il dumber dals pendularis s’augmentà il 2016 per radund 11’000 persunas sin bunamain 320’000.
Radund la mesadad dals pendularis vegn tenor statistica da la Frantscha, in quart da l’Italia ed in tschintgavel da la Germania. Ils pli blers pendularis en Svizra dumbra il chantun Tessin. Là munta il dumber a radund 27% da tut ils lavurants.
Cumpareglià cun il 2011 è il dumber da pendularis s’augmentà per 26,6%. Entaifer quest temp è però er il dumber da tut ils lavurants s’augmentà per 8% en Svizra.
RR novitads 15:00


text:
Valtelina
La Valtelina (Valtelina e Valtulina in valtelines, Valtellina in talian, Veltlin in tudesch, Vuclina in rumanc; Valteline in frances; Valtoline in frances e ingles storegh) l'è na valada de la Lumbardia, ins el cunfin cun la Svizra.
Al dì d'incö l'è cugnussüü per i so piste de sci, i so aqui termal, i so furmag (suratüt el Bit, ciamaa insì per via del turent Bit) e el so vin.
'Na völta l'era un passag impurtant tra l'Italia e la Germania, e gh'è staa tanta guer per el cuntrol de 'sta val chì.
I cumün de la Valtelina[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Abriga, Albaree, Andel, Arden, Bema, Berben, Bianzun, Büj, Burmi, Busagia, Caiö, Caspögg, Castel, Castiun, Cedrasch, Cercin, Cin, Ciür, Civ, Cös, Culurina, Dasc, Delebi, Dübin, Faed, Furcula, Füsinn, Geröla, Gesa, Gros, Grosut, Lanzada, Livign, Luver, Mantel, Masc, Mel, Muntagna, Murbegn, Pedesina, Pendulasch, Piantee, Piateda, Punt, Pustales, Resüra, Rugul, Sern, Spriana, Sundel, Sundri, Talamona, Tarten, Tej, Tiran, Traona, Tresiv, la Tur, Tuv, Val de Dent, Val de Sot, Val Masen, Valfürva, Verv, Vila de Tiran.


text:
Adattada è questa cifra vegnida, suenter che la SSR ha planisà en detagl las mesiras da spargn. Quai ha ditg ina pledadra da la SSR a l’agentura da novitads Keystone-SDA, ed uschia confermà in rapport da la televisiun romanda RTS.
Gia suenter ch’il suveran svizzer aveva sbittà l’iniziativa No-Billag il mars da quest onn, aveva la SSR annunzià da vulair spargnar enturn 100 milliuns francs. Il zercladur lura hai dà emprims detagls da las mesiras da spargn, tranter auter che RTR ha da spargnar in milliun francs. Il cussegl d’administraziun da la SSR ha inditgà sco ina raschun, la decisiun dal Cussegl federal da plafonar las entradas entras taxas. Sco segunda raschun valan las entradas da reclama che sa reduceschan adina pli fitg.
RR actualitad 16:00


text:
La colliaziun traversala tranter Zizers e Vaz Sut sto urgentamain vegnir sanada. Il stabiliment ord ils onns 70 saja en in schlet stan e la capacitad da chargia na tanschia betg pli. Las lavurs per ina nova punt han gia cumenzà l'avust passà. Entant èn quellas avanzadas uschè enavant ch'il plazzal influenzescha il traffic spert sin la A13 e perquai è il tempo sin l'autostrada vegnì limità sin quest tschancun ad 80 km per ura.
Coc dal project per ina nova colliaziun tranter Zizers e Vaz Sut è la punt che vegn bajegiada parallel tar la punt existenta. Ella vegn ad esser 16 meters lada e cunquai bunamain dubel uschè lada sco la punt dad oz. Per la nova colliaziun vegn quintà cun custs da var 34 milliuns francs e la realisaziun dal project duess vegnir terminada il 2022.
RR novitads 17:00


text:
La populista da la dretga, Marine Le Pen vegn sin bun 33,94%. Quai annunzia il ministeri da l'intern franzos. Cun 20,8 milliuns vuschs ha Macron bunamain il dubel da las vuschs da Le Pen. Cun la terrada dala populista a dretga è il privel che la Frantscha extreschia da l'Uniun europeica stgatschà. Macron vegn ad esser il pli giuven president en l'istorgia da la Frantscha. El ha 39 onns.
Reacziuns sin l'elecziun da Macron
Entant ha Le Pen concedì sia terrada, telefonà a Macron e gratulà ad el per sia victoria. L'Uniun europeica ha reagì cun levgiament sin il resultat da l'elecziun. Il president da la cumissiun da l'UE, Jean Claude Juncker, ha declerà ch'el saja cuntent ch'ils Franzos hajan elegì in futur europeic cun Macron. Entant ha era il president russ Wladimir Putin reagì sin las elecziuns en Frantscha. El ha appellà ad Emmanuel Macron da surventscher la disfidanza vicendaivla. Sulet uschia saja da cuntanscher stabilitad e segirezza internaziunala ha scrit Putin en in telegram da gratulaziun. Sco quai ch'il Kreml communitgescha saja Putin pront da collavurar a moda constructiva. Durant il cumbat electoral aveva Moscau mussà simpatias per Marine Le Pen. Politichers russ quintan cun ina relaziun bilaterala difficila sut Macron.
Doris Leuthard e l’economia svizra èn cuntents
La presidenta da la Confederaziun, Doris Leuthard ha gratulà ad Emmanuel Macron per si'elecziun. La Svizra e la Frantscha sajan colliadas entras las medemas valurs: libertad e democrazia. Ella saja persvadida ch'i dettia uschia ina basa stabila per ina buna cuntinuaziun da la collavuraziun, ha ditg Leuthard. Insumma regia levgiament tar l’economia e la plazza da finanzas en Svizra. Cunquai saja in ulteriur factur da malsegirezza nagin tema pli. Analists da bancas e perscrutaders da conjunctura partan l’avis che la Banca naziunala svizra stoppia ussa intervegnir damain sin ils martgads da devisas. La banca na vegnia betg pli a star uschè ferm sut squitsch per tegnair il curs dal franc tar in 1.07 envers l'euro.
Suenter l'elecziun è avant l'elecziun
Sin il nov president spetga gia in proxim cumbat electoral. En bun in mais elegian ils Franzos lur assamblea naziunala. Da las elecziuns dals 11 e 18 da zercladur dependa, schebain il nov schef dal stadi ha ina maioritad dals parlamentaris u betg. Sche quai n'è betg il cas restrenscha quai fermamain ses spazi d'agir.
4,2 milliuns cedels vits e nunvalaivels
Tenor l'institut Ipsos han 4,2 milliuns Franzos mess in cedel vit u nunvalaivel en l'urna. Quai èn prest 9% da tut las persunas cun dretg d'eleger e tant sco anc mai en Frantscha. La participaziun a l'elecziun è stada cun 74,3% uschè bassa sco mai pli dapi il 1969.
RR novitads 21:00/6:00


text:
Essert-sous-Champvent
Essert-sous-Champvent a l'è staa infina a la fin del 2011 un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.23 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 151 abitant.
Dal prim de ginee del 2012 el cumün de Essert-sous-Champvent l'è minga pü un cumün desperlü ma l'è devegnü — insema anca al cumün de Villars-sous-Champvent — part del cumün de Champvent[1].
L'abitaa de Essert-sous-Champvent al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü l'eva tacaa ai cumün de Champvent, Montagny-près-Yverdon, Valeyres-sous-Montagny, Villars-sous-Champvent e Vuiteboeuf.


text:
Uschia avessi da dar novas per tut quellas e quels che dovran Google Maps per charrar. En futur duess l'app er mussar la ruta pli ecologica per arrivar dad A a B, pia la ruta nua che l'auto dovra il pli pauc carburant. Ultra da quai duessa la app lura er selecziunar la ruta pli segira, vul dir quella via, nua ch'i dat ils pli paucs puncts neuralgics d'accidents.
Quant frequentà e in plaz u ina ustaria?
Sper quai vul Google Maps en futur er porscher dapli infurmaziuns en tschertas citads. Uschia pon ins guardar cun la funcziun «Live View» quant frequentada che per exempel ina via ubain ina ustaria è. Quai pudess esser gist en temp da pandemia in agid. Enfin uss testa Google Maps questas funcziuns gia en 50 grondas citads sin quest mund.


text:
I saja ussa temp da far suandar fatgs ils pleds. Uschia la regenza da la citad da Losanna a chaschun da la preschentaziun dal plan per il clima. E sco emprim duai la mobilitad daventar pli ecologica, di Grégoire Junod, il president da la citad.
«Ademplir las pretensiuns da la cunvegna da Paris pretenda oz da decider mesiras strictas e quai è era l'idea dal plan per il clima che nus preschentain. E igl è cler che quai succeda era tras reducir la mobilitad individuala. In tema che fatschenta tut las citads da l’Europa.»
Dapli traffic public e velos
In sguard sin las cifras mussa ch'il traffic motorisà individual a Losanna è responsabels per 1/4 da tut las emissiuns da CO2. Enfin en diesch onns duai quella part pia svanir. Per cuntanscher la finamira vul la regenza augmentar l'attractivitad dal traffic public ed era reducir ils pretschs dals bigliets ed abunaments. Sper quai vul ella engrondir las zonas da peduns e promover il traffic da velos.
Mo quels plans fruntan era sin resistenza. Per exempel da Xavier de Haller da la secziun vadaisa da l’Automobil Club da la Svizra.
«Tenor noss manegiar n’èsi betg pussaivel da realisar quai scumond perquai che la citad n’ha gnanc las cumpetenzas da scumandar l'access a tscherts tips da vehichels ch’èn lubids e correspundan a las perscripziuns federalas.»
Che quai saja uschia conferma la regenza da la citad. Els veglian dentant far squitsch tar la Confederaziun per che las citads survegnian en quella chaussa dapli cumpetenzas. Mo quai dovri ses temp.
Plan na cuntenta betg la giuventetgna dal clima
Memia bler temp crititgescha il moviment da la giuventetgna dal clima. Anc l'onn passà haja la regenza municipala annunzià da reducir gia il 2030 tut las emissiuns da CO2 sin nulla, ussa pir 20 onns pli tard. Els sajan perquai tuts manzasers, di il pledader dal moviment, Steven Tamburini.
«Tuttas mesiras che vegnan proponidas, cunzunt era quellas a lunga vista na tanschan betg e na resguardan betg la dimensiun da la sfida cun la quala nus essan confruntads. Nus n’essan betg qua per dir ‘Gea, engraziel'. Ussa stuain nus far in sigl enavant, cumenzar a currer, uschiglio è tut pers.»
Mesiras nunrealisticas per ils ins, pass memia temelitgs per ils auters. Cler è ch’il plan per il clima pretenda investiziuns da pliras milliardas mo che quel pudess far da Losanna l’emprima citad svizra senza traffic da vehichels a motor privats che dovran benzin ni diesel. Mo la fin finala ston ils abitants decider en chaussa e quai probabel el decurs da l’auter onn.


text:
Ill Baccaiäd
Al viaśś a Londra / Baccaiäda specialediscion (di Pietro “Pedar” Rebecchi)
Quand in agust m’é stä prupost d’andä a Londra par fä un spetacul in piaśintein mé vegn’ un balurdon, mia tant parché gäva d’andä ancura in sl’avion, ma ho pinsä sübit ca sariss astä bein cumplicä par lur capì quälcosa, i fan fadiga a dì “ciao” figųrumas a capì ‘l noss dialëtt. Intant ca vadiva śà ‘l pųbblich c’al ma tiräva di tumätis e di pum da tèrra al Mario Perétti al ma spiegä ca sarisma andä a recitä par la comünitä di piaśintein emigrä lamò da tant’ann. Bon, in un ditt e fatt g’ho ditt ad sì e śà ‘l mé urgolli al muntäva par la felicitä e la respunsabilitä ad rapresentä la mé cittä e pudì regalä un surris a chi s’è mia dasmingä ill sò urigin e la sò “lingua madre”.
An g’ho avì ‘d bisogn’ da sarcä ‘l parmèss a mé muier,la m’avriss mäi ditt ad no ma s’éra bein cunvint d’una roba : l’ann passä par veins la pagüra ‘d vulä gh’é vurì una trasférta dal me Piace, ist’ann ho fatt al bis par la mé passion dal dialëtt, la terśa vota sarà un bell lavur ca ciapa l’avion par purtäla da quälca pärt, se no risc’ una taragnä in sal cuppein e cittu parché la gavriss tütt ill ragion dal mond
Stavota cun i’hostess sum astä fortųnä, sia in dl’andä che in dal vegn’ ieran propi dill bell fiulein, quand i parlävan in dal microfun as capiva una marianassa ad gn’int però i surridivn’abota e i’han cuntrullä che tųtt ill valiś i fissan bein sarä sura la tésta di passeger. A vëdia mé vegn’da rìid parché sa vulass sù l’aereuplan m’intarèssa bein abota da fäm vegn’ una sinocla parché ciap una valiśä in sla tésta e peins mia c’al farà un inciudäda par tampunä mia o c’la sbüsa una gumma in cürva.
Al vul l’è andä via lissi cmé l’oli, addritüra dopa spetacul dill muntagn’ ancura sprüssä ‘d név am sum indurmintä e dasdä giųst in teimp par vëd l’atraversameint ad la Manica, di man in man ca sa sbasämma am sintiva śà cui pé a möia feint ca m’è sųggerì ca dai teimp ad Fred Flingstone al prugrèss l’è andä inans un brisinein e difatti s’è sintì ‘l rumur dal caréll e ill söl di mé scärp ian tirä un suspir ad sulliev.
Dopa gh’è vurì un’ura e meśś pr’andä all’albergh, tant cmé sa fisma atterä a Bulogna pr’andä a Piaseinza a doram, d’ätra pärt sum rųglä in dla cittä pö granda d’Europa, appéna ‘l teimp da dascargä ill valiś e sum andä a mangiä in dal circul in dua,la sira dopa, gh’era da recitä. La fam la gh’era e menu mäl che lamò i sen mia dasmingä cm’as fa’ una pastasüta e che in sla tävla d’impruvis ian pugiä quälca butteglia ad Gutturnio. L’impurtasion di prudutt chemò la fünsiona bein. Finì la seina la mé ünica preocüpaśion l’era culla da sarcä un pub par bév una birëtta bèlla frësca e vadiva, con una ponta ad delüsion, chi cuminciävan a mëtt i scrann in si täul. Ma che minera, a Londra gh’è custi e gh’è cullà, i’ingles i bevan cmé di camèi da lüssu e un’ura prima dla meśanott i säran sö baracca e bürattein ? Ma däi là ! Menu mäl che almenu gh’éra vért al bar dl’albergh , anca s’as na sum datt dopa un päri ad buccäl, fein a un mumeint prima pinsämma da iess “atacca” mia “deintar”, all’albergh.
Pr’andä in camra ho bravä par la prima vota cun l’ascensore par via ca cun la folla che tütt i schissan al button quand i van deintar lé la memuriśśa ‘l viaś da fä e allura pr’andä al terś pian prima l’ha fatt una tappa al second,dopa l’è andä all’ültim, po’ l’è turnä al prim e finalmeint al mé pian, menu mäl c’am sum farmä a du birr se no so mia sa riessiva a purtäia in camra….tri minüd par fä tri pian, ho vist vöin cul caplein e la trumbëtta ad l’ültm ad l’ann che finalmeint l’era stä bon d’andä a fä un pisul.
G’ho in a meint che lamò i’han mia capì bein al sistema par vér una porta seinśa duì par forsa vérna un’ätra ma prima at gh’è da girät sarä la prima e sperä che intant un’ätar al sérna mia propi cul mumeint lé par vegn’ utar se no va po’ föra atsoi.
Al Sabat ho girä cmé una pirla, seimpar a fä ballä la parpélla quand gh’era da travarsä la strä, eh si, i van in gir al cunträri e di fatti la prima rutonda cl’ha fatt al pulman vanardé ho ciapä un stramlon c’äva śà mandä un vucäl a mé muier cul testameint. L’è pür an bèlla Londra, un po’ ‘d rüd in gir e quälca dasbüdlä ma bèlla.Par vistis i’ngles i surteggian, ma mia sultant i culur,anca ‘l rest, se no vöin al pöl mia andä in gir in piumino e infradito o sciälpa,scüffia e braghein cürt. Däi là. Mé päral,scriv e peins in piasintein, prima ad tütt, e in italian. Cun l’ingles sum un po’ pössé inans che “The pen is on tha table”, ma mia ‘d bota, pinsäva quindi da capì quälcosa. Macché. G’nan ill virgul. Lur i pärlan a una velucitä c’agh vuriss la “Var” e is mangian una müccia ad parol. Sò anca mé chi bevn’abota, i garan seimpar una séed da vulä via. Quand i vëdan c’at capiss mia però it guärdan in d’iocc’, i mövan pössé la bucca e i fan andä i brass. Mé ga dśiva : “ Could you speak more slowly” (pärla pössé pian Diu ‘t maladissa) e “ My english is very poor” ( Al mé ingles l’è dasprä cmé ‘l purton dal tribünäl) ma gn’inta, e ricuminciäva la lotta tra la leingua, ‘l palät e ill tunsill.
Vuriva vëd al Bigben ma ien a dré a mëttal alla via e l’era faśśä sö tant cme un faraon, propi adèssa can dal tò mond ? A Trafalgarsquer ho visitä ‘l museo Nascionalgalleri, una müccia ad quädar chi finivan mäi ! Mé sum mia un intenditur e in mira anca a un caplavur sum bon da farmäm dudas second, gh’era di parsunagg’ ch’is sidivan in sla tumana pö o menu ‘l medesi teimp che ‘l pittur al ga miss pr’imbrattä la tela. Appéna dein ho vist un eleganton c’la smicciäva un quädar d’una fiuleina cla guardäva un fiur in un giardein, quand sum vegn’ föra l’era ancura lé, ho mia capì s’al séra invaghì dla fiuleina, sa l’era un giardiner o sl’era mort.
La giurnä l’é vulä e giüst al teimp d’arrivä in hotel, un quärt d’ura d’ascenscore pr’andä in camra, doccia al vul e un ätar quärt d’ura pr’andä śù as sum inviä al salon dal circul “Pallotti” e, strach mort, um cuminciä i preparativ. Pian pianein la säla la sé limpì e noi, dietro le quinte, as guardämma in fassia seinśa savì ad precis cus’aspettäs ma cunteint da pudì finalmeint mëtt all’opra ‘l lavur ad quaranta dé ad noi attur e d’un ann ad chi ha urganiśśä. Fein da sübit sé capì che ‘l pübblich l’era cäd cmé una stüa al dé ad Nadäl e noi um ciapä una cärga ca t’al digh mé. Quattar “atti unici”, quälca puesia declamä dal Mario, un ciuccameint ad man ca pariva da iess a Uemblei e alla fein…stendingovescion, tütt in pé, dal pälch l’ho vist par la prima vota. Una bèlla sudisfaśion. Finì spettacul cuppa, salam, pancëtta e vein russ par tütt e forsi cullé l’è stä ‘l mumeint pössé bèll e cl’ha dat al vér valur a cul prugètt ché. Ho vist una sciura cun i’occ’ lüstar, un umon al m’ha brassä sö e al m’ha ringraśiä par iess andä lamò, una sciura uriginäria ad San Niculò con un gran surris in si labar la m’ha ditt : “istasira m’i fatt aslrgä ‘l cör”. E śá, i piaśintein ienn atsé, quand ien a cà i rangognan e i barbottan ma quand ien custrëtt a stä luntan, allura si, chi portan Piaseinza in dal cör e basta seint parlä pr’un päri d’ur la “lingua madre” par sugnä da pudì turnä a baccaiä in dal post chi seintarann seimpar tant cmé cà sua, anca dopa sinquant’ann. Noi sum ché, vadum da rangugnä menu e vurì pössé bein alla nossa cittä, mia aspettä da iess dall’ätra pärt dal mond che dopa par mé l’adveinta impegnativ vegn’ in tütt i spigh in avion par tiräv sö ‘l muräl.
In ültim vuriss mandä un ringraśiameint particulär al mé amis assesur Zandunélla (ricordat la fotu…), all’alma dl’avventüra Perétti e ai me cumpagn’ ad viaśś. Un basein a mé fiöla, g’ho regalä la trasférta pr’al cumpleann e am la sum gudì tütta par mé par tri dé.
Pietro “Pedar” Rebecchi


text:
L’aviun saja curda sin ina plazza da fiera bain populada. Almain 30 persunas sajan mortas e blera blessadas, rapporta l'agentura da novitads Reuters. Las gronda part da las unfrendas sajan civilists.
Aviun crudà suenter bittar bumba
Tenor perditgas saja l’aviun sgulà fitg bass. Avant la crudada haja l’aviun bittà ina bumba sin la plazza da fiera. Sco il post sirian per ils dretgs umans rapporta na saja l’aviun betg vegnì sajettà giu.
L’armada siriana n’ha betg prendì posiziun en chaussa. Dapi il matg vegn la citad Ariha controllada da l’opposiziun siriana.
RR novitads 15:00


text:
Avant trais onns aveva quai dà grevas protestas cunter quest project. Almain set persunas eran mortas durant las protestas. Pliras tschient persunas avevan protestà ed empruvà d'evitar ch'i vegnia pinà plantas en il parc. Il parc da Gezi è amez la metropola Istanbul. La finala aveva ina dretgira franà il project ad interim.
Ussa tuttina
Il president tirc Recep Tayyip Erdogan ha ussa confermà sia finamira en in'emissiun da televisiun. «Nus stuain esser curaschus en quest connex» ha Erdogan sincerà. El veglia laschar reconstruir ina caserna dal temp dal Imperi osmanic ed eriger ina moschea en il parc. L'onn 2013, cura ch'il president aveva preschentà per l'emprima giada quests plans aveva el tranter auter er discurrì d'in center da cumpra. Quel n'ha el dentant betg menziunà en ses pled da televisiun da la sonda.
RR novitads 6:00


text:
L’uniun cuminanza d’interess per in Tavau avert ha lantschà quest project che sustegn requirents d’asil e fugitivs a schliar problems dal mintgadi. Era ha questa uniun organisà passa 70 occurrenzas interculturalas sco er in post da contact cun ils indigens. Tras l'engaschament da l'uniun regia uss ina tenuta generalmain positiva envers fugitivs en la regiun. En tut eran vegnids inoltrads passa 100 projects d’integraziun or da tut las regiuns da l'Arge Alp.
Grischun al timun
Per l'onn 2018 ha uss il Grischun tenor turnus il timun da l'Arge Alp. En il center duai star la forza idraulica. Il Grischun vul cunzunt mussar l'impurtanza economica e las schanzas che la forza idraulica porta a las regiuns da las alps. Quai duai capitar cun in simposi durant l'onn da timun grischun e duas resoluziuns per il zercladur 2018 che duain far attent sin l'impurtanza da la forza idraulica ed ulteriurs basegns sco p. ex. la politica da furmaziun en las regiuns alpinas.
Ulteriurs projects grischuns èn la Arge-Alp èn: In campus online per il spazi alpin che duai far attent sin la purschida da furmaziun e perscrutaziun en las regiuns alpinas. In segund project è Arge Alp Sport. In project che gira dapi 10 onns e promova ina vita sanadaivla e cun moviment. L'onn passà èn bunamain 1830 sportistas e sportists sa participads a nov eveniments da sport en l'entir intschess da l'Arge Alp.
RR novitads 15:00
Tge è la Arge Alp?
L'Arge Alp è ina cuminanza da lavur tranter las regiuns da las alps en la Germania, Italia, Austria e Svizra. Las suandantas regiuns cun bun 26 milliuns abitants lavuran ensemen:
- Baviera
- Grischun
- Lumbardia
- Salzburg
- Son Gagl
- Tirol dal Sid
- Tessin
- Tirol
- Trient
- Vorarlberg


text:
Segunda è Bernadette Schild ch'aveva manà suenter l'emprim percurs. La Svedaisa Frida Hansdotter è terza.
Meglra Svizra è Denise Feierabend sco 11avla
Wendy Holdener è gia crudada ora suenter l'emprim percurs. Era Mélanie Meillard ch'era tar mez temp anc 5avla n'è betg vegnida a l'arrivada tar il segund percurs. Uschia è Denise Feierabend meglra Svizra: En il segund percurs è ella sa megliurada dal 20avel sin il 11avel plaz.
Il podest
- 1. Mikaela Shiffrin (USA) 1:50,86
- 2. Bernadette Schild (AUT) 0,94
- 3. Frida Hansdotter (SWE) 1,43
RR novitads 22:00


text:
En ils videos sura avain nus pudì emprender d’enconuscher il standard da jazz «Someday my prince will come» ed ils instruments en ina pussaivla constellaziun da quartet dal jazz. Mo tge è il jazz insumma? En tge chantun pon ins posiziunar quai stil da musica che vegn savens menziunà, forsa senza ch’ins sa da tge ch’i sa tracta exact.
Il jazz è sco ina schuppa da giutta
Jazz maschaida ed integrescha differents elements sco blues, gospel, swing, worksongs, etc....Ils americans cumpareglian il jazz cun ina schuppa da gumbo – tar nus fiss quai pia in zic sco la schuppa da giutta.
Il swing – in dals pli impurtants elements
Il swing è l’element ritmic en il jazz. El è quel ch’animescha da sautar e sa muventar. Quai sentiment survegnan ins perquai che las fridas 2 e 4 survegnan la paisa en il swing. En emprima lingia è la battaria responsabla per quai feeling.
Co pon ins chattar ina structura en il jazz?
Tar la musica da pop è quai fig simpel da survegnir il sentiment structurà. Suenter in’introducziun vegn la strofa, suandada dal refrain. Il refrain è simpels e manglass ir spert en l’ureglia uschè ch’ins po chantar u tschivlar cun.
Quai n’è era betg bler auter tar il jazz. I dat ina introducziun e silsuenter ina melodia centrala. Quella na vegn dentant savens betg chantada, mabain è sulettamain instrumentala. Silsuenter suondan ils solos dals differents instruments.
Daco sunan adina tut ils instruments solos en il jazz?
Il jazz è da cumparegliar cun ina plazza da gieu. I dat massa tramagls, e sch’il musicist è averts e creativs po el giugar cun tut ils elements che la musica porscha e mussa uschia lur virtuosadad ed abiltads.
Tge èn quels tuns spezials ch’ils chantadurs da jazz fan savens en il jazz?
Quai numnan ins il «scat». Il chantadur prenda singulas silbas e ritmisescha quellas. La lingua tuna uschè quasi sco in linguatg d’uffants che n’exista atgnamain betg. Il senn davostiers è ch’il chantadur imitescha uschia cun sia vusch in instrument.
Era il «riff» vegn duvrà savens e po gidar da chapir
Il riff è ina frasa che va fitg spert en l’ureglia e che vegn repetida durant l’entira chanzun. Il riff nascha l’emprim e l’entira chanzun vegn cumponida enturn quella idea dal riff. Entras quai element repetitiv po l’auditur s’orientar meglier. En il jazz schabegia tant bler entaifer curt temp, quai che po magari spert surdumandar, uschia che quai element simpel e cler è in bun instrument per dar sustegn.
Cun tge stil dal jazz poss jau m’avischinar il pli simpel?
Ils vegls standards da jazz dattan il pli simpel access al jazz. Els han veglias e simplas melodias che derivan da l’entschatta dal 20avel tschientaner. Melodias ord musicals sco pli tard era ord films da Hollywood. Quellas chanzuns eran da lez temp la musica da pop.
Smooth jazz
Quai è il stil da jazz ch’è il pli savens enturn nus, e quai tgunsch senza che nus remartgain insumma quai. Quai è la musica che nus udin en l’ascensur, en la lounge da l’hotel, durant far cumissiuns u era al telefon durant spetgar fin ch’ins vegn collià cun la persuna giavischada. Quella musica vegn duvrada explicit en tals lieus, perquai ch’ella è ruassaivla, betg dominanta, mabain animescha da cumprar u quietar.
RR actualitad 11:00


text:
Resultats Swiss Epic 2020:
Giusep Alig che va en in onn en pensiun è sa participà al Swiss Epic ensemen cun Reto Caviezel, oriund da Vrin. Sut il num «Lumnezia Capricorns» han els dumagnà las tschintg etappas cun total bunamain 350 kilometers e passa 12’000 meters differenza d’autezza en exact 28 uras.
Mintga di vegnan ins pli e pli stanchel ed il davos fa simplamain tut mo pli mal.
Giusep Alig ha cumenzà pir cun 39 onns a far sport. Oz è quai dentant daventà ina gronda passiun. E malgrà ch’i saja stà dir a quest Swiss Epic, la satisfacziun saja stada gronda ina giada ch’els hajan gì cuntanschì l’arrivada, ha ditg Giusep Alig. Ma ins stoppia morder di per di. Sch’el saja en in onn puspè a la partenza, gliez na possia el anc betg dir.


text:
La decisiun en il classament da disciplina è crudada en la davosa cursa. Quai en favur da l'Austriaca Eva-Maria Brem ch'è vegnida quarta a San Murezzan. Quest resultat ha tanschì per batter Viktoria Rebensburg per mo dus puncts.
La Svizra Lara Gut ha cuntanschì in'ulteriura plazza da podest. Ella è vegnida terza davos la Tudestga Viktoria Rebensburg e la Franzosa Taina Barioz. Per Gut è quai stà il 13avel plaz da podest en questa stagiun.
Nagins puncts en la davosa cursa hai dà per las ulteriuras Svizras. Wendy Holdener è vegnida 22avla, Jasmina Suter 23avla.
RR novitads 14:00


text:
Lavur cumina a Mireia
Per sonda, ils 9 d'avrel ha la suprastonza dalla secziun Vallatscha clamau ad in di da lavur cumina.
21 persunas han dau suatientscha a quell'invitaziun. Igl ei vegniu fatg differentas lavurs.
Secapescha che la bellezi'aura ha fatg luvrar in bien ton pli tgunsch. Tgi ei stau vid cavar per la lingia d'aua, tgi ha giu da humusar, tgi ha fatg da miradur, tgi ha plazzau il begl avon tegia, tgi ei stau en tegia vid far lavurs da lennari e scrinari, auters han preparau las schibas. Ina gruppa da scrinaris ha entschiet a preparar las mobilias dalla cuschina. Tut che ha giu da far ina massa. Da miezdi ei vegniu surviu in stupent gentar da catschadurs (engraziel fetg alla Carla). Entochen la sera ei vegniu fatg massa buna lavur e tgei ch'ei stau bellezia: la sera curreva l’aua ed ha empleniu il begl larisch avon tegia.
Engraziel fetg a tut tgi ch'ei segidau.


text:
L'onn 1980 ha Kipp cumprà l'hotel da tschintg stailas Tschuggen Grand Hotel ad Arosa. Ultra da quai ha el mess en urden il Sporthotel «Valsana». L'onn 1989 ha el lura cumprà l'Eden Roc ad Ascona cun medemamain tschintg stailas. En quests ed ulteriurs hotels en Svizra ha l'um da fatschenta investì aifer var 35 onns passa 300 milliuns francs.
Kipp amava la Svizra
Oriund era Karl-Heinz Kipp da la Germania, el era burgais d'onur da sia citad natala Alzey en Rheinland-Pfalz. Ils onns 60 fin 80 ha el gì grond success cun butias grondas. Silsuenter ha el laschà vi ils bajetgs da las butias al concern Metro da Zug per in bi daner. Karl-Heinz Kipp e sia dunna Hannelore eran burgais dad Arosa ed avevan uschia er il pass svizzer.
RR novitads 10:00


text:
La populaziun svizra duai vegnir protegida meglier da radiaziuns nunionisantas. La cumissiun da sanadad dal Cussegl dals chantuns vul perquai fixar en la lescha che er il possess da punctaders da laser saja scumandà.
En Svizra èsi gia oz scumandà da vender tals punctaders. Cun la nova lescha pudess il Confederaziun er punir il possess da quests. Il medem mument vul la cumissiun ch'i vegnia controllà en l'avegnir, schebain persunas che van en il solarium èn infurmadas avunda davart privels eventuals.
RR novitads 14:00


text:
Tant Nino Schurter sco er Jolanda Neff èn pronts per il punct culminant da la stagiun. Omadus han gudagnà quest onn pliras cursas da la cuppa mundiala e la finala er il classament general. Omadus èn uschia er en la rolla da favurit a Lai.
Punct sin igl i
Nino Schurter ha gia gudagnà tut quai ch’i dat da gudagnar en il sport da mountainbike. Sper il titel da campiun olimpic è Schurter er gia vegnì sis giadas campiun mundial, in record. In 7avel titel tar ses campiunadi mundial da chasa fiss dentant franc in dals puncts culminants da sia carriera.
Nino Schurter è sa preparà optimal sin questa pli impurtanta cursa da l’onn. El enconuscha la cursa a Lai sco nagin auter, ha pudì sa climatisar durant duas emnas en questa autezza e cun la medaglia dad aur en il Team Relay ha el gia demonstrà a l’emprim di che la furma constat.
Program sonda, ils 8 da settember 2018
12:30 – 14:00 cursa d’elita da las dunnas cun Jolanda Neff
15:30 – 17:00 cursa d’elita dals umens cun Nino Schurter
Il Radio Rumantsch rapporta live da questas cursas da cross-country.
Dapli dal tema:
RR actualitad 17:00


text:
Tschains d'aua restan enfin 2030 sin livel dad oz
Per ils tschains d'aua vala actualmain il suandant: Ils concerns d'energia ston pajar als chantuns ed a las vischnancas concessiunarias per dastgar duvrar l'aua mintg'onn maximal 110 francs per kilowatt prestaziun brutta da lur ovras idraulicas. Per il Grischun munta quai entradas annualas da passa 120 milliuns francs.
Sanar hotels vegls
Hoteliers en regiuns da muntogna duain survegnir in sustegn finanzial da la Confederaziun – quai sch’els vulan sanar lur manaschis a moda energetica. Il parlament ha incumbensà il Cussegl federal dad elavurar in tal program.
Milliarda da coesiun cula
La Svizra po pajar l'import da coesiun pendent dad 1,3 milliardas francs a l’Uniun europeica. Suenter il Cussegl dals chantuns ha er il Cussegl naziunal ditg Gea – e quai senza cundiziuns. L'Uniun Europeica pretenda questa contribuziun sco cumpensaziun, perquai che la Svizra ha per part access al martgà naziunal da l'UE. En connex cun il vi e nà pervida la cunvegna da basa cun l'UE aveva il parlament bloccà las 1,3 milliardas francs.
Debatta davart AVS cuntinua
Auter ch'il Cussegl naziunal vul il Cussegl dals chantuns sustegnair pli fitg las dunnas ch'èn pertutgadas il pli ferm da la refurma da l'AVS e ston lura lavurar fin 65 onns. El vul er impunder dapli daners per quellas annadas transitoricas.
Export dad armas
Suenter il Cussegl dals chantuns ha era il Cussegl naziunal decidì da stritgar ina clausula d’excepziun per il Cussegl federal pertutgant l’export dad armas. Cun quai ademplescha il parlament per gronda part la pretaisa da l’iniziativa cunter l'export d’armas en pajais da guerra civila.
Dapli da la politica federala – davant e davos las culissas pudais vus tadlar en il podcast «Café federal».
Il podcast politic. In sguard davant e davos las culissas da la politica naziunala.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Lavurs
Survegliaders e survegliadras da bartgas èn responsabels per il mantegniment da vehichels da l’aua sco bartgas a motor, navs a vela e bartgas da remblar. Els repareschan las paraids da la cuppa da la bartga e da la cumposiziun e dattan si in frestg vernisch u in vernisch da protecziun. Silsuenter vegnan las surfatschas pulidas e sigilladas e las bartgas vegnan equipadas cun nova ferradira ed autra tocca annexa.
Cun agid da las instrucziuns da diever repareschan e mantegnan survegliaders da bartgas ils motors, integreschan installaziuns electricas, monteschan instruments e mantegnan ils indrizs sanitars. Els surpiglian er lavurs da mantegniment vi da l’apparatura nautica che consista da las pitgas, las velas e las sugas.
Per tschertas lavurs da mantegniment e da reparatura ston las bartgas vegnir transportadas en il chantier e savens vegnan ellas er manadas sin la terra. Per transportar questas grondas chargias manevreschan survegliaders da bartgas a moda segira ils sistems da transport e d‘auzar. Cunquai ch’els possedan in permiss d’ir cun bartgas a motor ed a vela, pon els gist navigar las bartgas da lur plazza stabla.
Survegliaders da bartgas preparan las bartgas per la controlla uffiziala e guardan ch’els survegnian l’immatriculaziun necessaria. Ultra da quai èn els responsabels per il deposit d’enviern da las bartgas.
Tut tenor plazza da lavur surpiglian survegliaders da bartgas er autras lavurs. Per exempel emprestan e vendan els bartgas, dattan a fit plazzas stablas e deposits d’enviern u vendan carburants ed accessoris da bartgas.
Tar tut lur lavurs resguardan els las prescripziuns da protecziun da l’ambient e da la sanadad e sa tegnan vi da las mesiras da segirtad da lavur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 6-8-2015 (versiun dals 1-1-2018)
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
en chantiers
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala a Zofingen, Morges u Bellinzona
Roms professiunals
- exequir lavurs da mantegniment e da modificaziun dals indrizs tecnics da bartgas
- elavurar materials
- manevrar bartgas e manischar cun sistems da transport e d‘auzar
- exequir lavurs da planisaziun, da controlla e da mantegniment
Permiss dad ir cun bartga
Tar la scolaziun da basa tutga er l’acquist dal permiss d’ir cun bartga categoria A (bartgas a motor) e categoria D (navs a vela). Il manaschi da scolaziun surpiglia ils custs per mintgamai 10 lecziuns per l’instrucziun pratica.
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal professiunal "survegliader / survegliadra da bartgas AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- inschign manual
- enclegientscha tecnica
- movibilitad corporala
- buna sanadad e constituziun robusta
- plaschair vi dal sport d’aua
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l’Associaziun svizra dals constructurs da bartgas tar divers temas sco electrotecnica, cussegliaziun da clientella e vendita etc.
Furmaziun da basa scursanida
construider / construidra da bartgas AFQ
Examen professiunal superiur (EPS)
maister constructur da bartgas / maistra constructura da bartgas
A l’exteriur
cun scolaziun correspundenta vegnan purschids studis da las scolas autas spezialisadas en la Germania ed en l’Engalterra, p.ex. studi da Bachelor en construcziun da bartgas u tecnica da mar a las scolas autas spezialisadas da Bremen e da Kiel
Cundiziuns da lavur
Survegliaders da bartgas lavuran en chantiers pitschens u mesauns. Er la polizia da mar/lai e l’autoritad da duana dovran survegliaders da bartgas. Ulteriuras lavurs èn: scolast d’ir cun bartga a motor u a vela u ina funcziun sco expert dal donn tar ina assicuranza.
Tut tenor stagiun variescha il temp da lavur. Per regla lavuran construiders da bartgas il pli ditg la primavaira e l’atun.
Schegea che la branscha da construcziun da bartgas e survesaivla, datti per interessads avunda plazzas d’emprendissadi.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweiz. Bootbauer-Verband
Bündtengasse 2
4800 Zofingen
Tel: 062 751 91 88
URL: www.traumberuf-bootbauer.ch
Revistas professiunalas:
URL: www.marina-online.ch


text:
La musica populara en Engiadina è differenta da quella d’autras regiuns grischunas. La mesadad dal 19avel tschientaner han las emprimas chapellas cumenzà a sviluppar in agen stil, che ha er influenzas da l’Italia. Quai cumprova il disc nov da la Chapella Erni cun sauts che derivan dal sid, e quel disc vegn er accumpagnà d’in cudesch che descriva detagliadamain svilup ed influenzas.
L’emprim tut senza notas
Fin il 1853 era scumandà da far musica da bal en il Grischun. Però suenter hai dà in bel svilup da la musica populara. Quasi tut las vischnancas avevan ina chapella e quellas sunavan per bleras occasiuns: nozzas, festas popularas ed isanzas ed er be per star da cumpagnia. Ils musicants n’eran betg scolads e sunavan tenor l’udida – ed ils sauts vegnivan dà vinavant d’in musicant a l’auter, pir pli tard èn vegnids nudads ils emprims tocs.
In stgazi cun blers sauts populars, enconuschents e main enconuschents
Blers da quels ha chatta Jachen Erni en il relasch da ses bab, Anton Erni, e cun sa fatschentar pli profundamain cun quels sauts ha el constatà che divers da quels han lur origin en l’Italia. Els derivan da la Toscana, da la regiun da Siena, e quai ha er da far cun ils emigrants engiadinais, ch’eran pastiziers, negoziants ed hoteliers in Italia.
Rinaldo Franci e Cla Genua
Ina rolla particulara ha il violinist e cumponist Rinaldo Franci da Siena (1852–1907). Da sia collecziun da sauts èn rivads divers fin en Engiadina, probablamain er pervi da Cla Genua. Il randulin da Sent, in musicant da vaglia, ha passenta bler temp en sia patria ed ha prendì cun sai las melodias da Franci. Cun quai ch’el era in musicant bainvis ed activ èn quellas lura sa derasadas e bleras chapellas han suna ses sauts, per part er cun tut auters titels.
Il cudesch «Las melodias dals randulins»
Tut questas scuvertas datti er da leger en in cudesch che Jachen Erni ha scrit ensemen cun l’autura Anna Miller e cun Markus Brühlmeier. Il text è per rumantsch e tudestg e cuntegn er bleras illustraziuns e fotografias da temps passads. Ina part è deditgada ad Anton Erni e sia passiun per la musica, ina segunda raquinta dal svilup da la musica populara en Engiadina e las influenzas da l’Italia ed ina terza cuntegn curtas biografias da musicants impurtants, da Steivan Brunies fin Barnabà Fontana.
Jachen Erni preschenta resultas istorics novs e fascinants però raquinta era istorgias ed anecdotas divertentas dals temps passats, dals temps dals bals e dals pioniers da la musica populara engiadinaisa.
Ils tocs da l'emissiun
La musica populara dal Grischun e da la Svizra chatta ses lieu en questa emissiun.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
A Sumvitg è vegnì fundà ina nova gruppa da teater. Questa sa preschenta per l’emprima giada e quai cun la cumedia «Tut mo teater» da l’autur Arno Boas. En il toc vai per ina gruppa da teater che po festivar il giubileum da 10 onns e vul per quai intent preschentar in toc. Quel è dentant i a perder, uschia che las turbulenzas cumenzan. Era suenter avair chattà in toc, na datti betg pli paucas turbulenzas.
Mintga dus onns teater
L’idea da fundar ina gruppa da teater a Sumvitg è naschida entras il teater che l’Uniun da dunnas ha mussà avant trais onns. Las persunas cumpigliadas lezza giada han gì gust e tschaffen da far vinavant teater ed uschè è vegnì fundà in'uniun, declera il president Flurin Candinas. La gruppa dumbra 25 commembras e commembers da differentas vegliadetgnas. Tenor el ha la gruppa anc potenzial da crescher, interessents sajan bainvegnids. Tenor Flurin Candinas èsi previs da far mintg’auter onn teater e quai il pli probabel cumedias.
Producziuns en halla a Sumvitg
- venderdi, 24.3.2017, 20:00
- sonda, 25.3.2017, 20:00
- dumengia, 26.3.2017, 14:00
- venderdi, 31.3.2017, 20:00
- sonda, 1.4.2017, 20:00


text:
America
L'Amèrica l'è vün di countinent, costituìi de vüna part al Nord, vüna al Sud, e un tuchel al cènter, che l'è en pratica un istmo.
La se estend da la latitùden del 82° parallel N (en Groenlandia) fin al el 56° S (Cap Horn, ent la Terra del Foeg, Patagonia); en loungitùden inves la va dal meridian 29° W (un'isouleta che la fa part del Brasil) al 178° E (la püüsse ucidentala de le ìsule Aleutine, che se tröven per un toc ent l'emisfer est del mont). La so superfis l'è de 42.224.000 km².
Territori[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sia la part a nord, che quella a sud èn caracterisad de l'aveir-g le mountagne a oucident (le Mountagne Rouçouse ent el nord e la Courdeyeira de le Ande ent el sud) e una pyanura (ou magara, coum ent el nort, un aultopyan che el se sbassa un grizinin a la voelta man-a-man che se va envers oul mar) a ourient.
L'Amèrica Centrala l'è faita de una part countinentala (cyamada ìstmica) e de una part in mez al Mar dy Caraibi; la part countinentala l'è per la part pu granda mountagnousa, e ent un quay pouint l'è ensì strença che l'è stà poussìbel tayar-g dénter un canal (canal de Panamá) che el met en coumunicazioun l'Oucean Atlàntic e l'Oucean Pacìfic. En Amèrica, vist y grand spazi, gh'èn dy fyum ch'èn y pusseir impourtant del mount, sia coum loungheza, sia per la superfix del baxin imbrìfer, sia per la pourtada; y dou pusseir gross èn oul Mississippi ent el Nord e oul Riou de le Amàzune ent el sud, ma ghe n'èn anca dy àulter un poc mein spectacoular ma sèmper de una certa dimensioun coum oul Colorado, oul Yukon, oul Mackenzie, oul Riou Grand, oul Sant Lourenz, oul Missouri ent l'Amèrica del Nord e l'Orinoco, oul Tocantins, oul São Francisco, oul Uruguay e oul Paranà ent l'Amèrica del Sud.
Clima[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Amèrica, vist y so dimensioun, la tegn dénter tuit y varietad de clima che gh'è al mount, de quel poular ent l'Àrctic, quel temperad freid ent le doue zone subàrctiche (Patagonia e Canada central e septentriounal), quel temperad (latitùden medie, sia a N che a S), quy subtroupical (Pampa argentina e Stad Unid meridiounay), poe man-a-man che se va envers l'Ecuador coumpàren y clima troupicay e enfin quel equatourial ent l'Amazonia.
Poupulazioun[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Amèrica la g'ha coumpleissivament pusseir de 800 milioun de abitant; oul gross de la so poupulazioun l'è fait de trei grup ètnic: y nativ american, y discendent dy euroupei ch'èn andad a coulounisar-la ent y sègoul passad (angleis, spagnoey, pourtugheis, italian, touïsc, scandìnav) e y discendent dy african transpourtad ent el countinent coum scyav.
Tuita sta varietad de gent la se reflect anca en su le lengoue, ch'èn per la majour part de ourìgen euroupeia (angleis al Nord e spagnoel al Centro-Sud), anca se souravìven anca al dì d'encoe le lengoue indìgene (per exempy oul quechua, l'aymarà, oul guaranì).
Per un pù pusseir de detay, varda:


text:
Lönesdé
El lündesdí (u anca Lünedí, Lünadí, Lündí ) l' è 'l prim dí de la setemana e 'l vegn despö de la dumènega e inans de'l mardí; el nom el vegn de'l latin lunae dies, che'l vör dì "dí de la Lüna".
Anch int i lenguv germanegh el se dis "dí de la Lüna": Montag (Tudesch), Monday (Ingles), Maandag (Ulandes).
In Asia, divèrs lengov le ciàma 'l lündesdí« el prim dé ». En cinés per esèmpi, l'è ciamàt xingqi yi, che völ di « el dé 1 de la setemàna ».
Int i Stáa Üníi (e per la Gesa catòlega) a l'è minga 'l prim, ma 'l segund dí de la setemana. Per chela resun chí, in vargüna lengua, par esempi (arab, gregh, ebràich e portughes) el nom el vör dì "segund dí".


text:
Niobio
El niòbio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Nb. El g'ha nömer atòmich 41, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de niòbio el g'ha 41 prutù. En natüra se 'l tróa sóta fùrma de 'n izòtopo apéna: 93Nb.
L'è 'n metal gris, löster che ciàpa 'na sfömadüra che tìra al blö quan che 'l rèsta a contàt co l'ària a temperadüra ambient per en pó de tép. Le proprietà chìmiche del niòbio le se 'nsomèa fés a chèle del tantalio.
El sò nòm el l'ha ciapàt de Niobe, figüra de la mitulugìa gréca, fiöla de Tantalo. L'è stat scuprìt del chìmich inglés Charles Hatchett endel 1801, che però en prensépe el l'ìa batezàt columbio perchè el l'ìa troàt enden mineràl che se ciàma columbite. Endel 1809, el chìmich inglés William Hyde Wollaston l'ìa però riàt a la cuncluziù che 'l columbio e 'l tantalio i éra 'l stès laùr e per tat tép l'è mìa stat pusìbol de distìnguer i du elemèncc. L'è stat el chìmich todèsch Heinrich Rose a determinà endel 1846 endei minerài che cuntiognìa tantalio gh'ìa dét apò a 'n óter elemènt, che lü el g'ha ciamàt niobio e quach agn piö tàrde, 'ntra el 1864 e 1865, dei óter stüde i g'ha stabilìt che chèsto l'ìa nient'óter che 'l colombio che 'l gh'ìa troàt Hatchet al prensépe del sècol.


text:
Dapi emnas surrian candidatas e candidats giu da placats en l'entir Grischun. Questa dumengia va il cumbat electoral a la fin – il Grischun elegia ina nova regenza ed in nov parlament.
Da set sin sis – e da sis sin set
Igl è stà in cumbat electoral turbulent. Las investigaziun da la cumissiun da concurrenza Weko han maschadà da nov las cartas. Il candidat da la PBD Andreas Felix è vegnì fermamain sut squitsch ed è la finala sa retratg en la cursa per in sez en la regenza. Igl è dentant betg restà tar ils sis candidats Mario Cavigelli (PCD), Jon Domenic Parolini (PBD), Christian Rathgeb (PLD), Marcus Caduff (PCD), Peter Peyer (PS) e Walter Schlegel (PPS). Il chantautur da Scharans Linard Bardill (independent) è sa decidì da candidar ed ha uschia purtà colur en il cumbat electoral grischun. Uschia ha il pievel grischun la schelta tranter set candidats.
Roschada en il Cussegl grond
Circa in terz da las deputadas ed ils deputads dal parlament grischun demissiunescha, uschia che novas fatschas emprovan da recaltgar in sez. En tut han bunamain 170 persunas interess vid in mandat en il Cussegl grond. La PBD sto remplazzar la mesadad da lur candidats. Era tar las duas grondas fracziuns en il Cussegl grond datti midadas. Mintgamai 10 deputadas e deputads dattan giu lur mandat.
RR novitads 06:00


text:
E d’obligar tschertas gruppas da la populaziun da sa laschar vaccinar cunter covid-19, per exempel il persunal da tgira – da quai scusseglia la cumissiun naziunala d'etica en il sectur da la medischina umana.
Il mument saja mo mussà si ch’il vaccin gidia da proteger las persunas tractadas. D’ordinar ina tala protecziun da sasez per tschertgas gruppas da persunas fiss tenor la cumissiun paternalistic e betg da giustifitgar.
Privilegiar sut circumstanzas
Percunter è la cumissiun da l’avis ch’i saja sut circumstanzas giustifitgà – da tractar persunas betg vaccinadas a moda differenta. Uschia saja pussaivel, che persunas vaccinadas giaudian tscherts avantatgs envers persunas betg vaccinadas. Quai dentant mo lura, sch’i saja cumprovà ch’ina vaccinaziun protegia er da dar vinavant il virus. Actualmain na saja quai dentant anc betg cler.
Parter il vaccin
En sia communicaziun pretenda la cumissiun naziunala d’etica da la Svizra, da desister da 20 pertschient dal vaccin previs per l’atgna populaziun – en favur da l’iniziativa globala Covax. Pajais pli povers sajan dischavantagiads sur mesira cura ch’i va per reparter ils vaccins. Ed in engaschament pli ferm da la Svizra serva era als interess politics ed economics legitims.


text:
A partir da la fin da matg duain ils chantuns pudair lubir occurrenzas grondas, ch'han lieu a partir dal zercladur. Far part possian maximalmain 3'000 persunas a quellas occurrenzas. Tenor il Cussegl federal possian mo persunas cun in test negativ, persunas vaccinadas u persunas puspè guaridas (maximalmain trais mais suenter ina infecziun cun il coronavirus) esser da la partida. Vinavant valan concepts da protecziun stricts. A partir dal settember duain occurrenzas cun fin 10'000 persunas esser pussaivlas.
Il minister da sanadad, Alain Berset, fa dentant attent, ch'il Cussegl federal na possia betg garantir, ch'occurrenzas grondas han lieu a partir dal zercladur. Sut tge circumstanzas che las occurrenzas possian avair lieu, stoppia il Cussegl federal anc decider.
Fasa da test: Trais occurrenzas pro chantun
Per empruvar ora ils concepts da segirezza propona il Cussegl federal da far ina fasa da test. Ils chantuns duain durant il zercladur lubir trais occurrenzas da pilot cun tranter 300 e 600 persunas. Durant quellas occurrenzas duain ils chantuns evaluar, co els pon controllar ils tests respectivamain ils cudeschets da vaccinar a las persunas. Er tests tar l'entrada d'ina occurrenza duain vegnir empruvads or.
Sustegn finanzial per organisaturs
Sch'ina occurrenza lubida na po betg vegnir manada atras pervi da la situaziun epidemiologica, duain ils organisaturs survegnir sustegn finanzial. Perquai stoppian ils organisaturs dentant mussar si, ch'els avessan gì almain 1'000 visitadras e visitaders al di. Ils organisaturs stoppian lura surpigliar 30'000 francs dals custs sez. Dal rest stoppian els pajar 20%. Chantun e Confederaziun na surpiglian quai che resta – dentant betg dapli che tschintg milliuns francs pro occurrenza.
Il sustegn decidì sa basa sin la lescha da Covid-19 da la Confederaziun. Quella vegn tar las votaziuns federalas il zercladur a l'urna.
Consultaziun fin ils 10 da matg
Ils chantuns e las organisaziuns da la branscha han uss fin ils 10 da matg temp da prender posiziun davart las mesiras, ch'il Cussegl federal propona.
Regenza grischuna beneventa schluccadas
La regenza grischuna beneventa ils plans da la Confederaziun che vul puspè lubir dapli persunas ad occurrenzas. Il chantun veglia era empruvar da manar tras occurrenzas pli grondas sco pilot, ha ditg il minister da sanadad Peter Peyer. I dettia gia diversas dumondas per occurrenzas pli grondas, sco per exempel il festival da Jazz a San Murezzan. Definitiv na saja il mument però anc nagut. Ch’il cussegl federal vul pussibilitar privilegis per persunas ch’èn viroladas vesa il cusseglier guvernativ però sco sfida, quai saja ina gronda intervenziun en las libertads dad in e mintgina.


text:
Las andas che sa nodan en il lai da Laax procuran en emprima lingia per plaschair. Cunzunt per ils uffants pitschens èn las andas sco in magnet. Per ils giasts che fan bogn en il lai sa la preschientscha da las andas u meglier ditg dals pileschs d’andas avair consequenzas negativas. Ils parasits che vivan sin las andas pon sa platgar sin la pel da carstgauns. La morsa dals pitschens verms procura per in morder sin la pel. Uschiglio na datti nagin privel.
Situaziun è enconuschenta
Las emprimas annunzias pervi dals pileschs ha la vischnanca da Laax obtegnì gia l’onn passà. Las temperaturas chaudas han uss augmentà il problem. Uschia ha il medi da chasa da Laax gì ils davos dis visita da dapli che 10 persunas ch'han laschà tractar las morsas. La vischnanca lascha examinar en in studi tge pussaivladads ch’ella ha per eliminar il problem.
Las andas restan
Cun eliminar las andas fiss era il problem cun ils pileschs en il lai schlià. Quella varianta na vegn però betg en dumonda sco il president da Laax, Franz Gschwend ha ditg. Per il mument na datti nagut auter che da far la duscha e sa lavar bain suenter il bogn en il lai da Laax. Alura n'avess il pilesch d’andas betg da procurar per morsas da la pel.


text:
Regenza dal chantun Grischun
Tenuta da la regenza
La regenza dal chantun Grischun sa legra d'astgar esser er quest onn l'ospitant dal world economic forum (WEF). Tar la dieta annuala dal WEF a Tavau sa tracti d'ina plattafurma preziusa per la politica exteriura da la Svizra e d'ina da las occurrenzas economicas e sociopoliticas las pli impurtantas en Svizra. La regenza dal chantun Grischun fa tut per garantir ch'il world economic forum vegnia realisà a moda ordinada. En il rom da sias pussaivladads vuless la regenza ultra da quai crear las premissas per che las criticras ed ils critichers dal world economic forum e da la globalisaziun possian intermediar en in rom adequat ed a moda paschaivla lur interess a la publicitad sco er a las represchentantas ed als represchentants da l'economia e da la politica.
Cun lur tenuta per realisar il congress a Tavau expriman la regenza e las autoritads da la confederaziun e da la vischnanca da Tavau la voluntad da pussibilitar a Tavau per tuts la libertad d'exprimer l'opiniun. Latiers tutga – en il rom da las pussaivladads – da permetter ina demonstraziun a Tavau u en in auter lieu en il Grischun.
Segirezza e libertad durant il WEF
Er per las dietas annualas dal WEF dattan las autoritads dal chantun Grischun e dal circul da Tavau pais a l'avertura. A medem temp attribueschan ellas dentant – sco durant ils ultims onns – ina impurtanza fitg gronda a la segirezza da las participantas e dals participants dal congress dal WEF sco er a la segirezza da la populaziun e dals giasts da Tavau. Els tuts – las participantas ed ils participants dals congress, la populaziun indigena ed ils giasts – duain pudair sa sentir bain er durant la dieta annuala dal WEF a Tavau. La vita da mintgadi duai pudair ir a Tavau ina via ordinada er durant questa occurrenza impurtanta. Per pudair ademplir las obligaziuns da protecziun tenor il dretg internaziunal e per pudair garantir a tuts il dretg da segirezza èsi necessari da far controllas polizialas.
A Tavau duain er circuls ch'èn critics vers la globalisaziun survegnir il pled. Però pretendain nus dad els ch'els exprimian lur protesta cunter ils effects negativs da la globalisaziun a moda paschaivla.
Tuttina na po betg vegnir exclus – ni a Tavau ni en in auter lieu dal Grischun – ch'ina minoritad da demonstrantas e da demonstrants cun intenziuns violentas saja pronta da chaschunar acts da violenza e donns. Cunter quai sa preparan las forzas da segirezza minuziusamain. La finamira sto dentant esser quella ch'i na dat insumma betg tals acts. Per quest intent èsi dentant indispensabel da sa respectar vicendaivlamain e d'observar ils dretgs da libertad, dals quals i vegn fatg diever.
Tar la preparaziun conscienziusa tutga il giudicament cuntinuà da la situaziun da segirezza. Ensemen cun las instanzas da la confederaziun e dals auters chantuns duain las ristgas pudair vegnir eruidas e giuditgadas a temp.


text:
I n'haja betg duvrà ils chastis da 20'000 francs, ma avis da las vischnancas e da guardiaselvaschinas n'hajan en singulas cas betg gidà. Il chantun haja lura simplamain mess a quint la lavur a las persunas pertutgadas. Tenor Adrian Arquint vegn il chantun a tegnair en egl vinavant la situaziun e sch'i stoppia esser era denuziar persunas. En general saja la collavuraziun da la glieud en las regiuns pertutgadas dentant buna.
Las pli bleras sancziuns en Partenz
Ch'i haja duvrà en il Partenz ils pli gronds sforzs da vart dal chantun haja segir er da far cun il fatg che la tradiziun da pavlar saja pli ferma là ch'en autras regiuns, uschia Adrian Arquint. Er sajan ils bains purils en il Partenz savens lunsch davent dals vitgs. El è però persvadi ch'il scumond che vala actualmain en connex cun la tuberculosa gidia a sesibilisar la glieud er per il scumond general che vegn a partir dal matg.
Pli grev da persvader la glieud d'in scumond general
Sch'i giaja per prevegnir malsognas lura saja la prontadad da la glieud bler pli gronda da sa tegnair vid il scumond, di l'inspectur da chatscha Georg Brosi. L'Uffizi da chatscha e pestga emprova numnadamain ensemen cun organisaziuns da l'ambient da sensibilisar la glieud en vista al scumond general che vala a partir dal matg.
I saja in segn uman sch'ins veglia gidar la selvaschina cun in zic pavel u er cun laschar ina giada in zic cumpost avert durant in enviern cun blera naiv. Quai saja però il fallà pavel per la selvaschina e disturbia il ruaus d'enviern natiral, uschia Georg Brosi. I saja dentant bler pli grev da persvader la glieud cun arguments biologics.
Er ils turists èn da sensibilisar
Quai di Armando Janett, il guardiaselvaschina dal Surses. En il Surses n'hajan els fin uss betg pli gronds problems cun il pavlar selvaschina. La glieud indigena ed er ils chatschaders hajan vis en ch'igl è cuntraproductiv da pavlar la selvaschina. El è dentant da l'avis ch'i dovria anc vinavant lavur da sesibilisaziun cunzun er tar ils giasts da vacanzas che vegnian en la regiun ed hajan natiralmain plaschair sche la selvaschina vegnia datiers da las chasas.
RR actualitad 11:00
Scumond da pavlar als cunfins
Actualmain vala in scumond da pavlar la selvaschina dapi l'emprim da settember 2016 als cunfins cun l'Austria. Quel vegn survigilà da l'Uffizi per la sanadad d'animals en collavuraziun cun l'Uffizi da chatscha. Motiv: Prevegnir che la tuberculosa da la selvaschina austriaca sa derasia sur la selvaschina en il Grischun er tar muvels da vatgas.
Scumond da pavlar general
A partir dal matg vala in scumond da pavlar la selvaschina en l'entir chantun. Quel ha il Cussegl grond decidì cun la revisiun da la lescha da chatscha. Tar quest scumond vai er ma betg mo per la prevenziun da malsognas. Igl è numnadamain en general meglier per la selvaschina sch'ella na vegn betg pavlada.


text:
«Nus na pudain betg schliar la chaussa cun ils urs problematics persuls en Svizra. I sto dar ina soluziun internaziunala per l'entir territori da las Alps», ha Schnidrig ditg en ina intervista cun il Tages Anzeiger. I stoppia esser en l'interess dals pajais da las Alps, d'allontanar ils paucs urs problematics ad uras. Mo uschia possia ins crear en la populaziun pertutgada in'acceptanza per ils urs.
Il return da l'urs en GR «I sto dar ina soluziun internaziunala per urs problematics»
La regenza grischuna vul che urs problematics vegnian gia sajettads giu en l'Italia avant ch'els arrivian en il Grischun. L'inspectur da chatscha federal, Reinhard Schnidrig, ha tutta chapientscha per quest giavisch.


text:
Bethanie Mattek-Sands
La Bethanie Lynn Mattek-Sands (Rochester, 23 ad Mars dal 1985) l'è na tenìsta americàna, prufesiunìsta da 'l 1999. L'è élta 168 cm e la péśa 66 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è anc ciamàda la Lady Gaga dal tènis par la sò manéra mata ad vistìr-as[1]. 'L à vins sinc tìtui ITF in tut.
La stà a Miami (Flòrida) insém a sò marè Justin Sands, spuśâ in dal 2008, e a 'l sò cagnàs Ruger[2] ma la fà gl'alenamènt a Phoenix (Ariśòna). A gh piàś dimóndi far dal còmpri, tgnir a drē a la mòda, balàr e guardàr al partìdi ad futból americàṅ. Da pìcula al sò tenìsti preferìdi i éran la Steffi Graf e la Monica Seles.
In dla sò caréra l'è rivàda a èsar la nùmar trénta dal mónd 'l 11 ad Luj dal 2011 e la nùmar sinc in dópi, in dua l'à vins sédas tìtui WTA, in mèś a i quài a gh'è anc dū Ślam purtâ a cà in dal 2015 insém a la céca Lucie Šafářová. A s trata di turnèo di Australian Open (6-4 7-6 a la Yung-Jan Chan e a la Jie Zheng) e dal Roland Garros (3-6 6-4 6-2 a la Casey Dellacqua e a la Jaroslava Švedova).
'D arcurdàr anc al tìtul ad qvél misć purtâ a cà a gl'Australian Open dal 2012 insém a Horia Tecău cóntar la còpia Elena Vesnina/Leander Paes, finàla vinsa c'n al puntéǵ ad 6-3 5-7 [10-3].
Caréra
La taca a śugàr da prufesiunìsta in dal Nuvémbar dal 1999, mancànd la qualificasiòṅ in dal turnèo WTA ad Philadelphia p'r òpra dla giapunéśa Nana Smith. In dal 2000 la i và a śugàr anc a Miami e a gl'US Open ma al riśultâ 'l è cumpagn.
In dal 2001 la próa a qualificàr-as p'r al turnèo WTA americàṅ ad Miami ma la và fóra a 'l secónd tùran. A Amelia Island i gh dànan na carta salvàdga ma lē la n pasa briśa 'l prim tùran pardénd in tri sét da la Jill Craybas. La tōś part anc a gl'US Open ma anca lè la và a cà subìt p'r òpra dl'austragliàna Alicia Molik ch'la vins sèg 4-6 6-2 6-4.
In dal 2002 la riva in di quàrt di turnèo ITF ad Fullerton e 'd Allentown. In Agóst la śōga al qualificasiòṅ (da nùmar 401 dal mónd) di US Open e la i pasa ma al prim tùran la Jennifer Capriati la gh dà na lesiòṅ ch'la farà fadìga a daśmindgàr-as baténd-la par 6-0 6-0. Almànc la pòrta a cà di punt bòṅ par rivàr a la puśisiòṅ 279 dal ranking dal fémni. In d'l ITF ad Pittsburgh in Nuvémbar la cata in dal prim tùran dal qualificasiòṅ na śōvra Marija Šarapova ch'la gh'à la méj sèg par 6-0 6-3. La Mattek-Sands la finìs 'l an cun na finàla pardùda a Boynton beach.
La vèra al 2003 a la granda vinsénd 'l ITF ad Fullerton baténd in finàl l'ulandéśa Seda Noorlander par 6-4 3-6 6-4 e prima incóra al tèsti ad série nùmar tri Mashona Washington e nùmar siē, l'itagliàna Maria Elena Camerin. In Mars la tōś part a i turnèo 'd Indian Wells e Miami dasfrutànd na carta salvàdga ma la và fóra subìt sóta i cólp dla Flavia Pennetta e dla Meilen Tu. A Charleston la pasa al qualificasiòṅ ma la fà incóra prim tùran (2-6 2-6 da la Laura Granville). In Luj la bat l'Alberta Brianti, la Jelena Janković e la Ansley Cargill in d'l ITF 'd Oyster Bay ma pò la céd in finàl a l'Anna-Lena Groenefeld. In Agóst la pèrd in tri sét a 'l inìsi di US Open da la francéśa Nathalie Dechy.
In dal 2004 la pasa i prim méś a pruàr a pasàr al qualificasiòṅ in soquànt turnèo WTA ma la n gh la cava mai. A la fiṅ 'd Śugn a pâr ch'la sia la vòlta bòna a Wimbledon dòp la partìta vinsa 6-2 6-2 cun la Melanie South ma a n è briśa acsè parchè l'è l'Eva Birnerová a métar fiṅ a i sò sógn in tri sét. In Luj la tōś par a 'l turnèo ITF ad Schenectady in di Stat Unî e la 'l pòrta a cà in finàl cun la Maureen Drake par 6-3 6-1. Finàlmènt la pōl śugàr dū turnèo WTA canadéś a Montreal e a Vancouver e in tut i dū i caś la riva a 'l secónd tùran, pardénd prima da la nùmar quatórdas dal mónd Vera Zvonarëva par 2-6 6-7 e pò da la Laura Granville par 3-6 6-7. A gl'US Open, da carta salvàdga, la céd a 'l prim tùran a l'Iveta Benešová, nùmar quarànta-tri dal mónd, par 4-6 6-3 3-6. In Setémbar la s fà strada in d'l ITF ad Troy rivànd in semifinàl e pardénd da la Shenay Perry par 4-6 6-3 1-6. La finìs 'l an a 'l 166śum pòst dal ranking.
In dal 2005 la s fà nutàr a Cincinnati in dua, pasànd p'r al qualificasiòṅ, la bat subìt la Marion Bartoli 1-6 6-4 7-6 (lasànd-la a śèr in dal tie-break), la Camille Pin 6-3 2-0 bandòṅ e la Jelena Janković par 6-1 0-6 6-2, prima ad cédar in semifinàl a la śvisra Patty Schnyder par 4-6 1-6. In Agóst la śōga al qualificasiòṅ a Los Angeles ma la pèrd in d'l ùltim tùran da l'itagliàna Tathiana Garbin par 7-6 5-7 1-6. La śōga listés in dal tablòṅ prinsipàl cuma pardénta furtunàda ma pò la pésca incóra la Garbin ch'la la mét in riga in na manéra incóra più ciàra: 6-4 6-2. A la fiṅ dal méś, cun na carta salvàdga in bisàca, la tōś part a gl'US Open ma la gh pèrd subìt cun la Mariana Díaz-Oliva par 4-6 3-6. A la fiṅ d'l an la pòrta a cà al tìtul ITF ad Palm Beach Gardens baténd in finàl l'ungheréśa Melinda Czink 4-6 6-4 6-4.
In dal 2006 la próa a pasàr al qualificasiòṅ a Tokyo e a Pattaya City ma la n gh la cava minga. In Favràr la riva invéci in di quàrt a Bugutà ma la ciàpa la paga da la Flavia Pennetta 3-6 1-6. A Indian Wells la bat in d'l ùltim tùran dal qualificasiòṅ la Viktoryja Azaranka e pò la pasa anc un tùran cun la Nicole Pratt prima ad pèrdar da l'indiàna Sania Mirza 2-6 6-3 5-7. A 'l Roland Garros la patìs incóra un 3-6 1-6 da la Flavia Pennetta a 'l prim tùran. A Birmingham la pórta via 'n sét a la Marion Bartoli a 'l secónd tùran ma a Wimbledon la vèṅ asfaltàda subìt da la Venus Williams 1-6 0-6. A Cincinnati la pasa 'n tùran ma pò la sa stablìs atàc a la Serena Williams. A Los Angeles la Bethanie la s tōś l'arvìnsida cun la Pennetta baténd-la 6-4 2-6 7-5 e pò la riva in di quàrt pardénd 6-4 1-6 1-6 da l'Elena Dement'eva. A la fiṅ 'd Agóst la śōga gl'US Open ma la và fóra subìt p'r òpra dla Daniela Hantuchová. In Utóbar la pèrd la finàl d'l ITF ad Houston. La finìs 'l an da nùmar 104 dal mónd.
La vèra al 2007 śugànd al qualificasiòṅ a gl'Australian Open ma la n i pasa minga parchè la Stéphanie Cohen-Aloro la s mét in mèś a 'l tèrs tùran, avénd la méj sèg par 2-6 7-6 6-1. La gh và méj a Tokyo: faghénd fóra par 6-4 1-6 6-3 la Meilen Tu la finìs in dal main draw dal turnèo giapunéś ma pò la ciàpa la paga da la cinéśa Jie Zheng par 2-6 1-6. A Memphis la pèrd in di quàrt da la Shahar Peer par 0-6 3-6 mént'r a Indian Welles la gh'à da pigàr-as a 'l secónd tùran a la nùmar déś dal mónd, la Nicole Vaidišová, par 4-6 1-6. In Mars e Avrìl la śōga al qualificasiòṅ a Miami, Amelia Island e Charleston ma la n i pasa briśa. In Maǵ la vins 'l ITF 'd Indian Harbour Beach baténd in finàl l'Ol'ga Govorcova 7-5 1-6 6-1. La pèrd pò in dū sét in di secónd tùran a Wimbledon (da la Svetlana Kuznecova par 6-7 4-6) e a gl'US Open (incóra da la Shahar Peer). In d'l ITF ad Pittsbourgh la bat a 'l prim tùran la cruàta Petra Martić ma pò la céd a la Ol'ga Pučkova. La sèra 'l an a 'l 112śum pòst.
Al 2008 al taca mâl par lē ch'la mùcia sù sōl di prim e di secónd tùran. A Bugutà la và a cà subìt pardénd da la qualificàda Carla Suárez Navarro par 5-7 2-6 mént'r a Memphis l'è la Julia Görges a dar-'g un daśpiaśēr dòp ch'l'americàna l'iva fat fóra la nùmar trédas dal mónd, la francéśa Tatiana Golovin. In Avrìl la Bethanie la tōś part a i turnèo 'd Amelia Island e ad Charleston. In dal prim la fà 'l valìś cun la Sorana Cîrstea par 3-6 6-2 4-6 mént'r in sla tèra vérda, dòp avér batû in tri sét la cinéśa Meng Yuan, la vèṅ sćiancàda literalmènt da la Marija Šarapova 0-6 0-6. La stmana dòp però l'americàna l'è bòna ad vìnsar al tìtul ITF ad Dothan cóntar la Varvara Lepchenko par 6-2 7-6. La n s ripét minga a Indian Harbour Beach parchè la céd in finàl 4-6 6-7 a la bélga Yanina Wickmayer. L'ucaśiòṅ par far-gh-la pagàr a la Marija Šarapova la s preśénta a 'l secónd tùran dal Roland Garros. La nùmar òṅ dal mónd però la s la cava p'r al śbrag dla scùffia 6-2 3-6 6-2. Par la Mattek-Sands a pâr finalmènt ch'la mòla la sia scrucàda. La riva acsè in semifinàl a Birmingham, in dua la pèrd incóra da la Yanina Wickmayer par 5-7 6-7, e a 'l quàrt tùran ad Wimbledon in dua la lasa strada a la Serena Williams 3-6 3-6 dòp però avér batû la Marion Bartoli 6-4 6-1. Anc a Los Angeles l'è 'n òs dimóndi dûr par chi atri, sōl la Flavia Pennetta la gh la cava a bat'r-la a fadìga 3-6 6-2 7-5. A gl'US Open la pasa sōl un tùran prima ad pèrdar da l'Alizé Cornet par 6-7 1-6. La Bethanie la sèra 'l an cun la finàl a Quebec City, pardùda 6-4 4-6 1-6 da la Nadia Petrova, e cun al 39śum pòst dla clasìfica in bisàca.
In dal 2009 la taca a śugàr tard (in Mars) e la n è più bòna ad far i riśultâ d'l an prima. La pèrd sèmp'r in di prim o in di secónd tùran, catànd par strada dal bruti ghigni cuma la Daniela Hantuchová (6-3 7-5 a Ponte Vedra Beach), la Caroline Wozniacki (6-1 7-5 a Róma), l'Elena Dement'eva (6-4 6-1 a Madrid), la Venus Williams (6-1 4-6 6-2 a 'l Roland Garros), la Samantha Stosur (6-4 6-7 6-2 a Wimbledon), la Nadia Petrova (6-3 3-6 6-3 a Stanford) e incóra la Venus Williams (6-4 6-2 a gl'US Open). In Avrìl la pèrd anc i sò dū singulàr ad Fed Cup cun al céchi Petra Kvitová e Lucie Šafářová. La pasa dū tùran sōl a Quebec City (cun la Varvara Lepchenko e cun la Vania King) ma la Lucie Šafářová la la manda pò a cà 3-6 4-6. L'americàna la ślìcia śò a 'l 152śum pòst.
Anc al 2010 al tōś na bruta piga. L'americàna la n pasa minga 'l qualificasiòṅ a gl'Australian Open parchè la céd a l'Yvonne Meusburger 6-3 5-7 4-6. A Memphis la patìs na scòpla a 'l secónd tùran da la Marija Šarapova, 6-1 6-1 al puntéǵ par la siberiàna. A Indian Wells la bat la Jaroslava Švedova 7-5 7-5 ma pò la gh'à da pigàr-as a la Shahar Peer 2-6 3-6. A Ponte Vedra Beach la pasa 'l qualificasiòṅ (baténd l'Andrea Hlaváčková 6-2 6-2, la Mónica Puig 2-6 6-2 6-1 e la Varvara Lepchenko 6-4 6-1) e la riva pò a 'l secónd tùran in dua la lòta ma la pèrd da l'Anastasija Pavljučenkova par 6-7 6-4 2-6. A Róma la s qualìfica incóra ma la céd in tri sét a la Jelena Janković a 'l secónd tùran. A Birmingham la bat subìt la parmśàna Alberta Brianti par 4-6 6-4 6-2 ma pò la n pōl far gnint cóntar la Marija Šarapova. A Wimbledon la sprava ad far méj ma la Karolina Šprem la n éra briśa 'd acòrd sèg. A Montreal l'è custréta incóra a far al qualificasiòṅ e lē la i pasa (baténd anc la Roberta Vinci 6-4 6-3) ma pò a 'l secónd tùran la nùmar quàtar dal mónd Kim Clijsters la la mét in riga cun al puntéǵ ad 4-6 6-4 6-3. A Quebec City, turnèo ch'a gh piàś dimóndi stand a i riśultâ, la riva in finàl ma a n è incóra par lē al mumènt ad vìnsar al sò prim tìtul WTA, difàti la qualificàda Tamira Paszek la gh al pòrta via baténd-la p'r un pēl 7-6 2-6 7-5. La finìs 'l an śugànd in cà la finàl dla Fed Cup cóntar l'Itâglia ma la pèrd al sò sìngulàr 6-7 2-6 dand al punt dal 2-0 a la Flavia Pennetta che pò la bat anc la Coco Vandeweghe 6-1 6-2 srand i cònt 3-1 e dand al secónd tìtul cunsecutìṿ a 'l sò paéś.
Al prim turnèo che la Mattek-Sands la śōga in dal 2011 'l è qvél 'd Hobart e a riva n'atra finàl par lē cun i scalp dl'Anastasija Pavljučenkova e dl'Angelique Kerber. In sal più bèl però la pardòna ad cà Jarmila Gajdošová la la bat 6-4 6-3. A gl'Australian Open però la pèrd mâl da la nùmar 139 dal mónd, l'Arantxa Rus, par 1-6 6-3 5-7. Dòp avér pardû i sò dū singulàr ad Fed Cup in Bélgi cun la Yanina Wickmayer e la Kim Clijsters, la riva a Parì e la fà la vóś grôsa mandànd a cà via via la Carla Suárez Navarro 6-0 6-3, la Stéphanie Cohen-Aloro 7-5 6-3 e l'Andrea Petković 7-6 2-6 6-3 ma pò la céd nét in semifinàl a la Petra Kvitová par 2-6 0-6. In Mars e Avrìl la śōga i turnèo americàṅ 'd Indian Wells, ad Miami e ad Charleston andànd sèmpar fóra a 'l secónd tùran śóta i cólp dla Shahar Peer, dla Caroline Wozniacki e dl'Elena Vesnina. La fà méj a Madrid in dua la s fà nutàr dimóndi baténd l'ex nùmar òṅ dal mónd l'Ana Ivanović e la nùmar quàtar dal mónd Francesca Schiavone. Sōl la Na Li l'è bòna ad bat'r-la a fadìga par 6-4 3-6 6-4. A Róma l'è la Flavia Pennetta a 'ndàr fóra sóta i sò cōlp. La Bethanie la riva a i tèrs tùran a 'l Roland Garros (pardénd da la Jelena Janković) e a Cupenàghen (la Mona Barthel l'arbàlta la situasiòṅ 1-6 6-3 6-4) par pò śugàr sōl a Wimbledon e a gl'US Open (dū prim tùran).
In dal 2012 la tórna a śugàr in dal sircùit a Hobart ma la céd a la Sorana Cîrstea a 'l secónd tùran par 6-2 3-6 5-7. In di tri turnèo a vgnir (Australian Open, Parì e Indian Wells) la vins sōl na partìda pardénd invéci da l'Agnieszka Radwańska 7-6 4-6 2-6, da la Roberta Vinci 3-6 6-1 3-6 e da l'Ekaterina Makarova 2-6 3-6. Dòp avér mancâ soquànti qualificasiòṅ (pardénd a Madrid da l'Anna Čakvetadze, a Róma da la Sloane Stephens e a Bruxelles da la Paula Ormaechea), la bat par 6-4 6-3 la Sabine Lisicki (nùmar trédas dal mónd) a 'l prim tùran dal Roland Garros ma pò la Sloane Stephens la l'asfàlta 6-1 6-1. Dòp a n avér śugâ briśa in Śugn, la Mattek-Sands la taca a pistàr incóra i camp dal sircùit ITF in Luj ma la n cata sù gnint. Dòp dū prim tùran a Montreal (2-6 2-6 da la Anastasija Rodionova) e a Cincinnati (3-6 5-7 da l'Andrea Hlaváčková), l'americàna la fà dal figùri da ciòld anc a New Haven e gl'US Open in dua la pèrd subìt in dū sét da la Sara Errani e da la Venus Williams. A Linz la riva in di quàrt pasànd p'r al qualificasiòṅ e baténd anc la Tamira Paszek e la Carla Suárez Navarro ma lasànd pò strada a l'Irina-Camelia Begu par 4-6 6-1 2-6. La finìs 'l an pardénd a 'l secónd tùran d'l ITF ad Phoenix da la Madison Keys par 3-6 5-7 finénd acsè dimóndi śò in clasìfica, a 'l 173śum pòst dal ranking dal fémni.
'L inìsi dal 2013 par lē 'l è da daśmindgàr. La n pasa briśa al qualificasiòṅ a Brisbane e a Melbourne. A Pattaya City e a Doha invéci la i pasa ma pò la và fóra subìt, pardénd da la Sorana Cîrstea 1-6 3-6 e da la Svetlana Kuznecova 6-7 4-6. In Dubai la céd a l'Elena Vesnina par 5-7 3-6 sénsa psér acsè śugàr in dal tablòṅ prinsipàl. In Favràr invéci l'è bòna ad far-as strada a Kuala Lumpur faghénd fóra in semifinàl l'Anastasija Pavljučenkova par 6-4 6-1 ma in finàl, incóra na vòlta, la gh'à d'inchinàr-as, lasànd al tìtul a la Karolína Plíšková par 6-1 5-7 3-6. In Avrìl la śōga a Charleston e chè la sćiànca 6-2 6-0 la Sloane Stephens a 'l secónd tùran ma pò la céd a cl'atra americàna, la Madison Keys, par 6-7 4-6. La sa spòsta in Germâgna, sèmpar piò daspatnàda e cun i cavìi mèś vióla e méś griś tgnû sù cun un gróp e na fasa, par śugàr al qualificasiòṅ ad Stucàrda e la i pasa cun un pôc ad fadìga. A 'l prim tùran l'asfàlta la Yanina Wickmayer e pò la dà la paga anc a la nùmar siē dal mónd Sara Errani tulénd-la a palàdi par tut 'l incóntar e mandànd-la a cà 6-0 4-6 6-1[3]. In di quàrt la fà fóra anc la padróna ad cà, la Sabine Lisicki, par 6-4 6-2 ma pò la pèrd in semifinàl da la Na Li par 4-6 3-6. La pasa 'l qualificasiòṅ anc a Madrid (baténd facilmènt prima l'Andrea Petković e pò la Madison Keys) ma pò la vèṅ batùda a 'l prim tùran da l'Ana Ivanović 6-7 6-3 6-2. A la fiṅ 'd Maǵ la tōś part a 'l Roland Garros e dòp avér batû la Lourdes Domínguez Lino 6-4 6-1, la manda a cà la Na Li 5-7 6-3 6-2. La riva in di utàṿ baténd 4-6 6-1 6-3 l'argentìna Paula Ormaechea ma lè la patìs un 5-7 4-6 da la Marija Kirilenko dòp ch'l'éra stada avànti 3-0 in dal prim sét. In sal 5-4 par lē l'è stada custréta a ciamàr al dutōr parchè la n éra minga tant in bóla. P'r al turnèo ad Wimbledon la ś mét 'd acòrd cun qvéi ad Google par mét'r-as i sò uciài da sōl ciamâ Google Glass ch'i parmétan ad tiràr śò qvél che òṅ al véd[4]. Par l'ucaśiòṅ l'americàna la s tinś i cavìi ad śal e ad vérd ma chi culōr lè i n gh pòrtan minga tant furtùna, difàti la pèrd subìt da l'Angelique Kerber par 3-6 4-6. La Mattek-Sands la tórna a śugàr un méś dòp in dal turnèo ad Carlsbad e la 'l fà baténd 2-6 6-1 6-2 la Mónica Puig. In dal secónd tùran la cata la pugléśa Roberta Vinci ch'la la mét in riga par 6-4 6-2 sénsa mai pèrd'r al servìsi sèg e lasànd-ag sōl na bucìna break in tuta la partìda. In Agóst la s imprufìta dla scanśladùra dla Laura Robson da 'l turnèo ad Turònt par śugàr a 'l sò pòst, da pardénta furtunàda, cóntar la Yanina Wickmayer. Cun la bélga la s pòrta avànti par 4-6 6-2 3-1 prima ad cédar sèg 4-6 a 'l tèrs sét. La stmana dòp la Mattek-Sands la tōś part a 'l turnèo ad Cincinnati, cun na carta salvàdga in bisàca. A 'l prim tùran la pésc' incóra la Roberta Vinci e la gh dà batàja par dū óri e vint prima ad cédar listés cun al puntéǵ ad 4-6 7-5 3-6.
In dal 2014 la pasa 'l qualificasiòṅ a Sydney, pò la bat l'Eugenie Bouchard par 6-4 6-3 e l'Agnieszka Radwańska, nùmar sinc dal mónd, par 7-5 6-2 ma pò la gh'à da bandunàr in di quàrt cun la Madison Keys quànd la vinsìva 3-2 in dal prim sét. In Favràr a Doha la dà incóra la paga a la Bouchard par 7-5 6-1 ma pò la pèrd cun la Monica Niculescu par 1-6 6-3 3-6. La śōga pò a Indian Wells e a Miami ma la n stà minga bèṅ e la và fóra subìt cun la Caroline Garcia e cun l'Elina Svitolina, dònca la decìd ad far-'s uperàr a i galòṅ[5]. L'americàna la tórna a śugàr sōl in setémbar ma in cal méntar l'è crudàda śò in clasìfica pardénd da piò ad sènt-sinquànta pòst. La finìs 'l an a da nùmar 175 dal mónd, un pôc méj dal 213 'd al turnèo ad Pechîṅ in dua l'iva pardû a 'l prim tùran da la Mona Barthel par 6-4 1-6 4-6.
In dal 2015 la riva a 'l tèrs tùran di Australian Open baténd la Kristina Mladenovic par 7-6 7-6 ma pò l'incróśa la nùmar tri dal mónd, la Simona Halep, e la gh pèrd par 4-6 5-7. A Monterrey la céd subìt a la carta salvàdga Francesca Schiavone par 6-3 6-7 4-6 e la fà cumpàgn anc in di turnèo 'd cà 'd Indian Wells e ad Charleston in dua la pèrd, sèmp'r in tri sét, da gl'americàni ad culōr Taylor Townsend e Sloane Stephens. A Stucàrda la s qualìfica baténd l'Alberta Brianti ma la n pasa gnanc chè al prim tùran parchè la gh'à da lasàr strada a l'Ekaterina Makarova. La Mattek-Sands la n è bòna 'd vìnsar gnanc 'n incóntar in sla tèra batùda parchè la fà 'l valìś subìt anc a Madrid (6-3 1-6 4-6 da la Sloane Stephens), a Nurimbèrga (6-4 3-6 2-6 in dal qualificasiòṅ da l'Arantxa Rus) e a 'l Roland Garros (4-6 6-7 da la Irina-Camelia Begu). La tórna a śugàr un méś dòp a Wimbledon in dua l'è custréta a pasàr p'r al qualificasiòṅ. La riva a 'l tèrs tùran baténd l'Alison Van Uytvanck par 6-3 6-2 e l'Ana Ivanović par 6-3 6-4 ma pò la céd a la śvisra Belinda Bencic par 5-7 5-7.
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Al balét dla Lady Gaga Tennis Best, 30 ad Maǵ dal 2013
- ↑ La rockstar dal tènis americàṅ: la Bethanie Mattek-Sands la dascór dal 2011 e 'd Indian Wells Tennis Now, 1 ad Mars dal 2011
- ↑ Wta ad Stucàrda: l'Errani la n reśìst briśa a l'arlìa dla Mattek Tennis Teen, 26 'd Avrìl dal 2013
- ↑ La Mattek Sands a Wimbledon c'n i Google Glass! Tennis World, 21 ad Śugn dal 2013
- ↑ La Bethanie Mattek-Sands la s è uperàda a i galòṅ Ubitennis, 1 ad Maǵ dal 2014


text:
L'e-mail, ciamada anca posta eletronega o mail, a l'è un servizi internet per mandà e ricef dij messacc. A l'è l'aplicaziun Internet che incö a l'è chela püssee cugnussüda e duprada. A l'è stada inventada in del 1972, quand che el Ray Tomlinson l'aveva istalaa in sül ARPANET un sistema per scambià messacc intra dij üniversità, anca se l'era staa el Jon Postel a definii el sò funziunament.
Un esempi de adress email a l'è nom@postaeletroniga.com, che nom a l'è el nom o'l suranom de quel che'l dupra la mail, e postaeletroniga.com a l'è el sit del servizi email.
La mail de spess che la gh'ha dent messacc che se vören nò, de solit de reclam, a l'è ciamada in ingles spam. Per furtüna a gh'hinn dij prugrama che lauren 'me filter per blucà in manera utumatega la spam.


text:
Bélgi
Artéccol in dialètt mudnés
Al Bélgi (in francés Belgique, in olandéś België, in tedèsc Belgien), ufficialmeint Regno dal Bèlgi (in francès Royaume de Belgique, in olandès Koninkrijk België, in tedèsc Königreich Belgien), l'è un estèe ed l'Europa occidental ch'al cunfina a nord cun i Paes Bàs, a est cun la Germania e con al Lüssembûrgh, a sud e sud-ovest cun la Franza e a nord-ovest al tòca al Mar dal Nord.
As es tròva al confin tra l'Europa tedèsca e rumanza, e l'è divis in tri regiouni. A nord al Fiandri, ch'i parlen l'olandès, ch'la gh'a al 58% d'la popolazioun; a sud la Vallonia, in du's descàr en francès, cun el 32% della popolazioun naziunela. In dal mèz as tròva la regioun d'la zitèe ed Bruxelles, Bruxelles-Capital, ch'le uffcialmeint bilèngui (anch's'as descàar ed piò en francès) in du a gh'è al 10% ed la popolazioun. Ed piò, ai confin con la Germâgna, in Vallonia, la gh'è la Comunitèe tedèsca dal Belgi, furmeda dai commun pèrs da la Germania in dal 1918.
Al Belgi l'en un tra i fundandor d'la Unioun europea e en la sò capitel, Bruxelles, i gh'ein divèrsi istituziuoni comuniteri.
Albania
Andorra
Armenia
Austria
Belgio
Bielorussia
Bosnia-Ezegovina
Bulgaria
Cipro
Croazia
Danimarca
Estonia Finlandia Francia Germania Grecia Irlanda Islanda Italia Lettonia (manca)
Lituania Lussemburgo Macedonia Malta Moldavia Monaco Montenegro Norvegia Polonia Portogallo
Regno Unito Repubblica ceca Romania Russia San Marino Serbia Slovacchia Slovenia Spagna
Svezia Svizzera Turchia Ucraina Olanda Ungheria Città del Vaticano


text:
Wikipedia:Editathon/WikiStrade 2021
El mes de avost 2021 a l'è dedicad a scriver e a fà pussee belle i vos dedicade ai strade che passen per la Lombardofonia, anca quei di cità.
Link util[modifica 'l sorgent]
- Mudel:Editathon/WikiStrade2021 (de sgiontà in di ciciarade)
- Categoria:Strad statai de la Lombardia
- Strade principai svizzere
Robe de scriver[modifica 'l sorgent]
I hem fade tute :)
Partecipant[modifica 'l sorgent]
- --Sciking (dìmm tuscòss)
- --Gat lombart (dìmm tuscòss)
- --Lacky77 (ciciarade)
Vos scrivude[modifica 'l sorgent]
- Autostrada A53 (Italia)
- Autostrada A1 (Italia)
- Autostrada A50 (Italia)
- Autostrada A51 (Italia)
- Autostrada A52 (Italia)
- Autostrada A54 (Italia)
- Strada provincial 40 Binasch-Melegnan
- Autostrada A58 (Italia)
- Autostrada A60 (Italia)
- Strada provincial 57 de La Selvagna
- Autostrada A59 (Italia)
- Tangenzial Nord e Est de Pavia
- Strada statal 703 Tangenzial Est de Noara
- Strada statal 32 Tesinesa
- Strada Vigentina
- Strada provincial 35 Berghem-Nember-Albin
- Strada statal 142 Biellesa
- Via Pandina
- Strada provincial 11 per Piazzoeul
- Strada statal 337 de la Vall Vigezz
- Confin de Stat de Pont Ribellasca
- Noeuva Strada ANAS 40
- Strada provincial 103 Cassanesa
- Strada provincial 14 Rivoltana
- Strada statal 34 del Lagh Magior
- Strada provincial 65 Cornoeuva-Perled
- Strada provincial 51 de la Santa
- Strada statal 229 del Lagh d'Orta
- Viadot di Parch
- Strada principal 405
- Strada statal 631 de Vall Cannobina
- Strada principal 567
- Strada provincial 166 de la Vall d'Ossola
- Strada statal 239 de Campij
- Strada statal 240 de Lopi e de la Vall de Leder
- Strada statal 249 Gardesana Oriental
- Strada statal 421 di Lagh de Molven e Tenn
- Via Priula
- Noeuva Strada ANAS 424
- Noeuva Strada ANAS 357
- Rodovia BR-486
- Strada agro-silvo-pastoral Coll de la Madalena-Vall d'Infern
- Strada provincial 91 bis de la Val Calepi
- Strada provincial 66 di Saline
- Strada principal 394
- Tangenzial Sud de Bergom
- Tangenzial Nord de Mantoa
- Tangenzial Sud de Mantoa
- Tangenzial Ovest de Bressa
- Via Cerca (provincia de Milan)
- Sistema tangenzial de Cremona
- Strada provincial 91 de la Vall Calepi
- Strada statal 299 de Alagna
- Strada statal 549 de Macugnaga
- Strada statal 659 de Vall Antigori e Val Formazza
- Strada principal 406
Vos fade pussee belle[modifica 'l sorgent]
- Strada statal 35 di Giov
- Strada statal 37 del Maloja
- Strada statal 42 del Tonal e de la Mendola
- Strada statal 671 de la Val Seriana
- Strada statal 415 de Paù
- Strada statal 342 Briantea
- Strada statal 712 Tangenzial Est de Vares
- Strada statal 234 Codognesa
- Strada statal 12 de l'Abeton e del Brener
- Strada statal 10 Padana de Sota
- Strada statal 11 Padana de Sora
- Strada statal 36 dir del Lagh de Com e del Spluga
- Strada statal 336 del Reoport de la Malpensa
- Strada statal 341 Gallaratesa
- Strada statal 498 Soncinesa
- Strada statal 211 de la Lomelina
- Strada statal 36 racc Racord Lech-Valsassna
- Strada statal 412 de la Val Tidon
- Strada statal 9 Via Emilia
- Strada statal 345 di Trè Vall
- Strada statal 235 de Orznoeuv
- Strada statal 233 Varesina
- Strada statal 550 de Vila de Tiran
- Strada statal 707 Racord Gaggiava-Vares
- Strada statal 583 Lariana
- Strada statal 431 de Velad
- Strada statal 38 dir/B del Stelvi
- Strada statal 358 de Castelnoeuv
- Strada statal 420 Sabbionetana
- Strada statal 33 del Sempion
- Strada statal 301 de Foscagn
- Strada statal 394 del Verban Oriental
- Strada statal 300 del Pass de Gavia
- Strada statal 237 del Cafar
- Strada statal 294 de la Val di Scalv
- Strada statal 236 Goitesa
- Strada statal 510 Sebina Oriental
- Strada statal 413 Romana
- Strada statal 469 Sebina Ocidental
- Strada statal 527 Bustesa
- Strada statal 526 de l'Estisin
- Strada statal 591 Cremasca
- Strada statal 708 Rarcod de Brogeda
- Strada statal 567 del Benach
- Strada statal 573 Ojesa
- Strada statal 572 de Salò
- Strada statal 629 del Lagh de Monad
- Strada statal 617 Bronesa
- Strada statal 668 Lenesa
- Autostrada A8 (Italia)
- Strada statal 39 del Pass de l'Abriga
- Strada statal 402 Valeriana
- Strada statal 404 de Val Masin
- Strada principal 2
- Autostrada A21 (Italia)
- Strada statal 472 Bergamina
- Strada statal 45 ter Gardesana Ocidental
- Strada statal 470 de la Val Brembana
- Strada statal 496 Virgiliana
- Strada statal 482 Alt Polesana
- Strada statal 36 del Lagh de Com e del Spluga


text:
L’hotellaria en il Grischun ha nudà l’avust 718'368 pernottaziuns. Quai èn 14,8% dapli che l’avust avant in onn, scriva l’Uffizi per economia e turissem dal Grischun. Cumpareglià cun la media da tschintg onns, hai schizunt dà en Grischun 23,7% dapli pernottaziuns.
Il dumber da giasts svizzers è s'augmentà per 7,5% e cumpareglià cun la media da tschintg onns per 41,5%. Er guardà sur l'entir onn, da schaner fin avust 2021 è il dumber da pernottaziuns s'augmentà, per prest in mez milliun, u 21,3%.
26,8% dapli pernottaziuns en Svizra
Er vis sur l’entira Svizra hai dà quest onn dapli pernottaziuns cumpareglià cun l’onn passà, sco las cifras provisoricas da l’Uffizi federal da statistica mussan. Total hai dà en l'entira Svizra 4,2 milliuns pernottaziuns. Da quellas èn 1,6 milliuns idas sin il conto dad esters e 2,6 milliuns èn stadas pernottaziuns da Svizzers e Svizras. Cumpareglià cun l'onn passà da pandemia èn quai 56,4% dapli pernottaziuns dad esters.
Il fanadur da quest onn, avevi anc dà tant en il Grischun sco er en Svizra damain pernottaziuns che l’onn passà.
Schaner fin avust 2021
En Svizra ha la hotellaria nudà dal schaner fin il fanadur 2021 totalmain 16,6 milliuns pernottaziuns. Quai è in plus da 15,1% u 2,5 milliuns pernottaziuns cumpareglià cun la medema perioda da l'onn avant. Totalmain eran quai 4,9 milliuns pernottaziuns da giasts da l'exteriur (–16,7% / –979'000) e 14,3 milliuns giasts da la Svizra (+32,3% / +3,5 milliuns).


text:
En Svizra han il glindesdi radund 10'500 giuvenils cumenzà la scola da recruta – tranter quels era 160 dunnas. Radund 200 recruts vegnan ad absolver lur servetsch a moda cuntinuada. Per l'emprima giada vegn durant quest recruta manà tras in curs da pilot en il sectur «cyber». Quai ha communitgà il Departament federal da defensiun, protecziun da la populaziun e sport.
50 persunas èn vegnidas sclausas gia avant il cumenzament da la recruta. Quai pervi dad eveniments succedids suenter la mustra. L'armada vul cun questas mesiras evitar che persunas che pudessan periclitar sasez ubain lur ambient social, absolvian la recruta.
RR novitads 15:00


text:
La Spagna terminescha la fasa da gruppas sin l'emprim plaz. Als Spagnols ha tanschì in 2:2 cunter il Maroc. Ils Marocans han duas giadas manà la partida. Pir en il temp supplementar han ils Spagnols pudì egualisar la partida. En l'otgavelfinal frunta la «Furia Roja» sin la gruppa ospitanta da la Russia. La partida è dumengia.
Er Portugal cun pari
Il Portugal e l'Iran han dà pari 1:1. Uschia termineschan ils Lusitans la fasa da gruppas sin il segund plaz. Curt avant la pausa han ils Portugais sajettà igl 1:0. Ils Iranais han pudì egualisar la partida en il temp supplementar grazia ad in penalti. Uschia frunta il Portugal sonda sin l'Uruguai.
Uruguai emprim en gruppa A
L’Uruguai batta la Russia cun 3:0 e sa qualifitgescha uschia sco emprim da la gruppa A per ils otgavelfinals. Sco segund qualifitgà en la gruppa è la Russia. Per la squadra da l'Uruguai è quai stà il terz gieu al campiunadi mundial senza cuntergol.
Ils gols per la squadra sidamericana han tratg Luis Suárez en la 10avla minuta, Denis Tscheryschew cun in autogol en la 28avla minuta ed Edinson Cavani en la 90avla minuta.
L'Arabia Saudita gudogna cunter l'Egipta
En l'ulteriur gieu da la gruppa A, ha l'Arabia Saudita gudagnà cunter l'Egipta cun 2:1, grazia ad in gol en il temp supplementar. Mohamed Salah ha sajettà per l'Egipta l'emprim gol. Ils gols per l'Arabia Saudita Salman Al-Faradsch en la 45avla minuta cun in penalti e Salem Al-Dawsari en la 90avla minuta.
RR novitads 18:00


text:
Biev
Biev (ciamaa anca la Biev[1][2]; Blevio in Italian; Blef in Insubregh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 187 abitant (dato del Dicember 2015[3]), 'na süperfis de 5,9 km² e 'na densità de 201 ab./km².. Biev l'è situada in sul Lagh de Còmm e l'è taccada al sò capploeugh.
L'è famosa per vess stada la cà de cantant comè l'Ivana Spagna o la Milva, e anca del giugador de ballon ucrain Andrij Ševčenko quand che el giugava anmò al Milan.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Biev l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Dante Olivieri, Dizionario di toponomastica lombarda, Milan, Famiglia Meneghina, 1931.
- ↑ T. Capello, C. Tagliavini, Dizionario degli etnici e dei toponimi italiani, Pàtron ed. Bulógna, 1981
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Las intenziuns da votar èn tar omaduas fatschentas idas en direcziun da la posiziun dal Cussegl federal e dal parlament.
Lescha davart gieus per daners
58% da las votantas e dals votants èn il mument segir u plitost per approvar la lescha davart ils gieus per daners. Tar l'emprima enquista da trend levan 52% approvar la lescha. 37% dals dumandads èn cunter la lescha e 5% èn anc indecis.
En Svizra tudestga prenda la sceptica envers la lescha davart gieus per daners giu. En cumparegliaziun cun l'emprima enquista èn uss dapli persunas per la lescha. Era en las regiuns ruralas s'augmenta il consentiment. L'enquista da la Societad svizra da retschertgas socialas (GfS) mussa, ch'i dat in tschert conflict da generaziuns. Cunzunt persunas tranter 18 e 29 onns èn cunter la lescha. Persunas pli veglias èn plitost persuenter. Era persunas ch'èn independentas d'ina partida paran da dir Gea a la lescha.
L'iniziativa per il daner cumplain
La segunda enquista da trend mussa la furmaziun d'opiniun negativa envers l'iniziativa per il daner cumplain. 54% da las votantas e dals votants avessan trais emnas avant la votaziun ditg Na u plitost Na a l'iniziativa. 34% din Gea u plitost Gea. En cumparegliaziun cun l'emprima enquista è la cumpart da Na creschida per 6%. Il GfS fa quint che l'iniziativa vegn refusada cleramain.
Las pli grondas differenzas sa mussan tar las intenziuns da votar da las partidas. Uschia vegn l'iniziativa sustegnida da la sanestra. Las partidas amez e da la dretga sco er persunas independentas da partida refusan dentant l'iniziativa. Tenor ils experts dal Gfs saja remartgabel, ch'er circuls critics envers la regenza voteschian uss plitost Na – quai cuntrari a l'emprima enquista da trend. Plinavant saja per ils 10 da zercladur 2018 mo in scenari pussaivel, numnadamain che l'iniziativa giaja da l'aua giu.
Per tge vai insumma?
Gieus da daners: Cun la nova lescha èn casinos online da l'exteriur bloccads en Svizra.
Daner cumplain: Tgi duai avair la pussanza da noss daners? Duai quai da nov esser mo la Banca naziunala svizra (BNS) u sco fin uss la BNS e las bancas privatas?
Enquista dal GfS sin incumbensa da la SRG SSR
L’enquista ha la Societad svizra da retschertgas socialas praticas (GfS) fatg sin incumbensa da la SRG SSR. Per l’enquista han ins dumandà 1'411 votants represchentativs, quai tranter ils 15 e 23 da matg 2018. La quota d’errur è tar +/- 2,7%, quai tar ina probabilitad da 95%. Plinavant fan ils auturs da l'enquista attent, che quels resultats mussan la situaziun mumentana da 15 enfin 20 dis avant la votaziun federala.
RR novitads 06:00


text:
Ram (element chimich)
El ram l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Cu (de la paròla latìna "Cuprum" che la indicàa el ram che vignìa de l'ìzola de Cipro). El g'ha nömer atòmich 29, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de ram el g'ha vintinöf prutù.
El ram l'è 'n metàl che g'ha 'n culùr che tìra al ròza o al rós. El g'ha 'na cunducibiltà elètrica alta fés, süperàda apéna de chèpla de l'arzènt; el patés mìa tat la curuziù (per vìa de 'na pàtina che se fùrma sö la sò superfìce, prìma de culùr maròn scür e dòpo vérda o vérda-celèsta). L'è mìa magnétich e 'l favorés mìa la difuziù de batéri sö la sò superfìce. El g'ha du izòtopi stàbii: 63Cu e 65Cu: töcc i óter i è mìa stàbii e 'n grant radioatìf.
Mes•ciàt al stagn el fùrma 'na léga ciamàda bróns che l'è 'n materiàl metàlich che g'ha ìt 'na grant emportànsa endèla stória de l'evulusiù tecnològica de l'òm, zamò ai albùr de la stória: artefàcc de ram e bróns i è stacc troàcc en siti archeològich de cità sumére del 3000 prìma del Signùr e piö o méno contemporànee del Egìto. Endel muzèo statàl de Berlìno gh'è conservàt el prim tübo de ram cunusìt, che l'è stat ddatàt entùren a 2750 agn prìma del Signur.
L'üzo del bróns, el s'ìa difundìt isé tat endèla stória che 'l g'ha dat el nòm a töt en stàde de l'evulüsiù de la civiltà de l'òm: l'età del bróns. El perìot de tranzisiù 'ntra el perìot prìma (neolìtich) e l'età del bróns l'è ciamàt calcolìtich e l'è caraterizàt de la prezènsa ensèma de atrès en préda e atrès en ram.
'Ntra i tacc compòscc che 'l ram el pöl furmà, giü dei piö cunusìcc l'è el solfat de ram, ciamàt apò "sùlfer" o "ram" che vé dopràt come fungicìda endèla cultiasiù de la ìcc.


text:
La notg sin mesemna n'hai betg pli pluvì e navì en il Grischun. Perquai è la situaziun sin las vias en il Grischun per gronda part sa normalisada.
La situaziun sin las vias
- En il Partenz èn Valzeina e S. Antönia cuntanschibels.
- La fracziun Ascharina è puspè cuntanschibla.
- Serrada resta anc la via da S. Antönia ad Aschüel.
- Samignun è entant puspè cuntanschibel sur l'Austria. La via tranter Martina ed Acla da Fans resta però anc serrada.
- La via da Martina fin tar il cunfin cun l'Austria resta anc serrada.
- La Val Müstair è sulet accessibla via il Tirol dal Sid. ll chantun vul valitar la situaziun dal pass dal Fuorn proxim venderdi a las nov.
- Er la via tranter Malögia e Segl è dapi mardi a las 19:00 averta.
- Serrada è anc la via dal Lucmagn.
- La via da Sumvitg a Mustér è averta a dapi mardi las 07:00.
- La via da Versomi en Stussavgia è puspè averta.
- Plinavant èn diversas vias localas vinavant serradas pervia dal privel da lavinas. Survista en detagl., il link avra en ina nova fanestra
L'Institut da naiv e lavinas a Tavau annunzia in privel da lavinas considerabel per l'entir Grischun. Quai munta che lavinas pon ir giu surtut da spundas stippas ch'èn inditgadas en il bulletin da lavinas. Er lavinas spontanas èn anc pussaivlas.
Viafier retica ha pudì avrir las lingias
La Viafier retica ha pudì avrir mardi en damaun pliras lingias ch'èn stadas interruttas. Actualmain èn tut las lingias da tren da la Viafier retica puspè avertas.
- Trens tranter Glion e Mustér van dapi mardi a las 12:00 puspè.
- Dapi mardi a las 14.30 è il traject tranter Scuol e Cinuos-chel puspè avert.
Situaziun precara da glindesdi è passada
Las navaglias da glindesdi han bloccà pliras vischnancas en il Grischun. Adina dapli naiv e la situaziun da lavinas fitg precara han sfurzà da serrar diversas vias e colliaziuns en il Grischun. Pertutgadas eran oravant tut la Surselva, il Partenz, Tavau, l'Engiadina Bassa, la Val Müstair ed il Samignun.
Zermatt è puspè cuntanschibel sin rodas
A partir da mesemna saira a las tschintg circuleschan puspè trens sin il traject tranter Zermatt e Täsch. Tranter Visp e Täsch circuleschan però vinavant bus da remplazzament. Quai pervi da crudada da crappa. Il traject resta serrà almain enfin damaun da mezdi. Quai ha communitgà la Viafier Matterhorn-Gottard.
Er en ils chantuns Berna e Soloturn è il traffic da trens per part anc adina impedì.
La situaziun d'aua gronda vegn pli ruassaivla
La situaziun tendida d'aua gronda en Svizra lascha plaunsieu suenter. En il decurs dal di duain ils livels da flums ed auals puspè ir enavos, scriva SRF Meteo. Ils davos dis avevan la blera naiv e la ferma plievgia laschà crescher las auas en bleras regiuns da la Svizra. Cun resguardar l'entir schaner discurra SRF Meteo gia da novs records da plievgia e naiv uschia a Tavau ed en plirs lieus en il Vallais.
RR novitads 06:00


text:
Sco l'Uffizi federal da statistica quinta, vegnan ils tegnairchasa era a crescher ils proxims decennis rasant, surtut tegnairchasa pitschens. Uschia quinta l’uffizi cun scenaris tranter il 2017 ed il 2045 d'in augment dals tegnairchasa privats da 3,7 sin 4,6 milliuns persunas.
Ils tegnairchasa gronds na creschan betg marcant
Ils tegnairchasa cun trais e dapli persunas vegnan sulet a s’augmentar per in dieschavel, scriva l’uffizi. Uschia duajan quels crescher dad oz 1,2 milliuns fin il 2045 sin 1,3 milliuns tegnairchasas pli gronds, scriva l’uffizi.
Different svilup en las regiuns
Il dumber da tegnairchasa crescha surtut là nua che la populaziun crescha. Uschia quinta l’uffizi surtut per ils chantuns Friburg, Turgovia, Vad e Vallais fin il 2045 cun in plus da 30 fin 40%. Per chantuns sco la Sutsilvania, Basilea Citad, Appenzell Dadens ni er per il chantun Uri cun in carschen relativ dals tegnairchasa fin il 2045 per 5 fin 10%.
Migraziun è motiv principal
La migraziun è il motiv principal per quest boom dals tegnairchasas, ed en general per l’augment da la populaziun en Svizra, scriva l’Uffizi federal da statistica. Ch’adina dapli persunas vivan en in tegnairchasa pitschen, saja surtut d’attribuir a pli paucas naschientschas ed al carschen da l'aspectativa da vita. Uschia datti adina damain uffants per tegnairchasa, ed adina dapli persunas betg maridadas.
RR novitads 16:00


text:
En Svizra èn be 0,8% da las mammas sut 20 onns, en l’Uniun Europeica è la media tar stgars 4%. Quai mussan las novas cifras da l'Uffizi da statistica europeic Eurostat.
En ils differents pajais datti dentant grondas differenzas: Las pli bleras mammas sut 20 onns datti cun 12% en la Bulgaria e la Rumenia. Percunter en quai en Danemarc be anc 1%.
En Spagna datti las pli bleras mammas sur 40
92% da las mammas en l’Uniun Europeica eran il 2017 tar la naschientscha da lur emprim uffant tranter 20 e 39 onns, 4% eran sut 20 e 4% sur 40. Surproporziunal bleras mammas sur 40 onns datti en la Spagna cun 8,8% e l’Italia 8,6%. I suonda la Grezia cun 6,6%, Luxemburg e l'Irlanda cun 5,9%. Per la Svizra inditgescha Eurostat ina rata da 4,8%, quai ch'è levet sur la media da l'Uniun Europeica.
Ord l'archiv:
RR novitads 12:00


text:
Pierre Maudet, il cusseglier da stadi dal chantun Genevra, accepta sia exclusiun da la partida chantunala da la PLD. El na vegnia betg a far recurs cunter la decisiun da la suprastanza chantunala da l'entschatta fanadur. Quai ha ditg Maudet en in'intervista cun la gasetta gratuita emnila da la svizra franzosa GHI.
Maudet vegn perquai a far part da la regenza dal chantun Genevra senza sustegn da partida. El saja vegnì elegì dal pievel avant dus onns e veglia restar en uffizi sco commember independent da la regenza chantunala genevrina, ha declerà Maudet.
L'affera Maudet fatschenta la politica da Genevra dapi dus onns. Cunter el è vegnì investigà, perquai ch'el duai avair prendì encunter sco commember da la regenza differents regals – tranter auter in viadi da luxus ad Abu Dhabi. La procura publica ha annunzià il mais passà da vulair metter Maudet davant dretgira.


text:
Te chesta sezion publicon i video fac endèna l’Aisciuda ladina 2015 – Festival del lengaz.
Video promozionèi e di video fac endèna i evenc en program.
Aisciuda ladina l program
Promo Bonderes
Promo Cor Enrosadira
Promo Quartet Gaudio Musicale
Promo Cor di Joegn Soraga
Promo Coro SS Pietro e Paolo Soraga
Promo Ciantarine de Soraga
ENDèNA L’EVENT
Video “Tant bel sona nosc ladin”
Debatit “Lengaz e musega moderna olà vèla pa noscia musega?”
Sera coi Bonderes (1 pèrt)
Sera coi Bonderes (2 pèrt)
Sera coi Bonderes (3 pèrt)
Sera coi Bonderes (4 pèrt)
Cendrejina (1 pèrt)
Cendrejina (2 pèrt)
Inn ladin coi “Bandins de Fascia e Fiem”
Scolines e scoles: rua Bertol
Teenagers en conzert (1 pèrt)
Teenagers en conzert (2 pèrt)
Devozion, musega e identità, cor di joegn da Soraga
Devozion, musega e identità, cores de gejia
Devozion, musega e identità Cor Valfassa
Devozion, musega e identità: cor di bec da Poza