text:
Dapi 100 onns è la LR l'instituziun per la promoziun da lingua e cultura rumantscha. Las stentas per la lingua han dentant gia cumenzà ditg avant. A partir da la mesadad dal 19avel tschientaner ha il declin da lingua mobilisà forzas per mantegnair e tgirar la lingua. Il moviment da pressa e litteratura rumantscha (Gasetta Romontscha, Fögl Ladin, etc.) ed er la fundaziun da numerusas uniuns regiunalas (Societad Rhaeto-Romonscha, Uniun dals Grischs, Romania, etc.) han gidà a sensibilisar la populaziun rumantscha.
Steafan Loringett - emprim secretari
Sco emprim secretari general da la LR è vegnì elegì in giuven um da Vargistagn, magister ed in fervent cumbattant per il rumantsch en general e per il rumantsch sutsilvan. Steafan Loringett (1891 - 1970) è stà engaschà durant 13 onns sco secretari e pli tard, l'onn 1946 ha el surpiglià il timun da la LR sco president. Loringett ha instradà emprims cudeschs da scola e betg mo en sutsilvan. Dal 1929 fin il 1944 è Loringett er stà president da la Renania.
Ils secretaris generals dapi il 1919
1919 – 1932 Steafan Loringett
1932 – 1938 Andrea Schorta
1949 – 1954 Jon Pult
1960 – 1968 Giachen Giusep Casaulta
1968 – 1978 Hendri Spescha
1978 – 1980 Iso Camartin
1980 – 1980 Hans Caprez (elegì, sa retratg avant il cumenzament da l’uffizi)
1980 – 1997 Bernard Cathomas
1997 – 2007 Gion Antoni Derungs
2007 –2017 Urs Cadruvi
2017 - Martin Gabriel
Da la votaziun federala dal pievel dals 20 da favrer 1938 è il rumantsch vegnì renconuschì cun ina maioritad da 92% da las vuschs sco quarta lingua naziunala. Fin oz è questa renconuschientscha ina pitga impurtanta da la promoziun da la lingua.
La èra Bernard Cathomas
L'onn 1980/81 ha la Lia Rumantscha elavura in program detaglià per il mantegniment e la promoziun da la lingua e cultura rumantscha. Sut la direcziun dal secretari Bernard Cathomas datti novs cudeschs rumantschs sco per exempel la retscha «Pled rumantsch - Plaid romontsch», ina sort novs vocabularis en tschintg idioms tenor tematicas (p.ex. sport, professiuns, tecnica, etc.) Cathomas è er aderent dad ina lingua cuminaivla scritta. Il 1982 ha la LR incumbensà il professer Heinrich Schmid d'elavurar directivas per crear ina lingua rumantscha unifitgada, il rumantsch grischun. Bernard Cathomas è stà fin il 1997 secretari general.
Ils presidents dapi il 1919
1919 – 1945 Giachen Conrad
1946 – 1963 Steafan Loringett
1963 – 1964 Andrea Bezzola
1964 – 1977 Pierin Ratti
1977 – 1984 Romedi Arquint
1984 – 1991 Toni Cantieni
1992 – 1996 Chasper Pult
1997 – 2003 Jost Falett
2004 – 2012 Vincent Augustin
2013 – 2015 Duri Bezzola
2016 – Johannes Flury
Las sfidas èn sa midadas
Oz vegn la cuminanza linguistica rumantscha confruntada cun autras sfidas. In terz da las Rumantschas e dals Rumantschs na viva betg pli en ils territoris da tschep, mabain è sparpaglià en l’entira Svizra. Per che la lingua survivia en la segunda u terza generaziun dovri novs instruments da promoziun e chanals da communicaziun. En ils territoris linguistics tradiziunals sa maschaidan las linguas adina pli fitg. Regiuns sco l’Engiadin’Ota u il Grischun Central èn gia daditg bilinguas u plurilinguas.
TR sil punct 18:00


c: text/html

text:
In augment anc pli pitschen ch'il Grischun han sulet ils chantuns Giura, Glaruna ed Appenzell Dadora gì. Vitiers è la populaziun sa sminuida en il Tessin ed en il chantun da Neuchâtel. En l'entira Svizra è la populaziun creschida il 2018 per 0,7% sin 8'544'527 persunas.
Differenzas regiunalas
En Grischun viva prest la mesadad da la populaziun en la regiun Plessur, ensemen cun la regiun Landquart ed Imboden sa concentrescha la gronda part da la populaziun vinavant sin il nord dal chantun. Creschida lev sur la media è la populaziun en las regiuns da Viamala e Moesa. L'Engiadina e la regiun Bernina han pers lev populaziun.
Mesadad da populaziun viva en vischnancas grondas
La citad da Cuira ha dumbrà la fin dal 2018 35'378 abitants, 340 dapli che l'onn avant. Bun la mesadad da la populaziun grischuna viva en vischnancas cun dapli che 3'000 abitants. En las pli pitschnas 21 vischnancas cun pli pauc che 250 abitants vivan sulet 1% da la populaziun.
Creschientscha sulet tras immigraziun internaziunala
Cunquai ch'i ha dà l'onn passà 1'794 naschientschas e 1'789 mortoris, sa gulivescha il saldo da naschientschas en Grischun. En Svizra è il dumber cun in minus 284 dentant cler negativ. Tar la populaziun che deriva da l'ester è il dumber cun 289 dentant en il plus.
Damai che pli bleras persunas dal Grischun han bandunà l'onn passà il Grischun che quai ch'igl è vegnì vitiers glieud, è la populaziun grischuna be creschida entras l'immigraziun. A 3'542 persunas ch'èn vegnidas en Grischun stattan visavi 2'811 persunas ch'èn idas. 544 persunas en Grischun han survegnì l'onn passà il dretg da burgais svizzer.
RR novitads 09:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il settember ha la hotellaria grischuna nudà 3,3% dapli pernottaziuns ch’il settember da l’onn passà. Concret ha ella registrà 381’048 pernottaziuns. Tenor las cifras da l’Uffizi per economia e turissem dal Grischun han las destinaziuns Tavau/Claustra, Flem/Laax e Val nudà il pli grond plus. Passa 60% dals giasts derivan da la Svizra. Ils Tudestgs restan cun 17% ils pli fidaivels esters.
Era l’hotellaria svizra ha dumbrà quest settember dapli pernottaziuns ch’il settember da l’onn passà. Concret sa tracti da 3,6 milliuns pernottaziuns. Quai è in plus da 5,1%.
Dapli pernottaziuns ils emprims nov mais dal 2017
Davent dal schaner fin la fin da settember da l'onn han ils hoteliers grischuns registrà pli che 4 milliuns pernottaziuns. Cumpareglia cun las 3,8 milliuns pernottaziuns da schaner fin settember dal 2016 munta quai in augment da 3,9%.
En l'entira Svizra han ils hoteliers pudì registrar passa 29 milliuns pernottaziuns, quai che correspunda ad in plus da 4.5%.
Dapi il schaner 2017 quintan dentant 14 albierts da giuventetgna da nov tar la hotellaria. Sch'ins resguarda las pernottaziuns da quels albierts era per l'onn 2016, resulta sulettamain in surpli da 3,2% pernottaziuns dapli il 2017 ch'il 2016.
RR novitads 10:00


text:
di: Claudio Merli
Hoo sbagliaa a infilà l’oggioeu
cont el fil de la mia vita
e rangiass a tirà innanz
l’ho imparaa in mèzz a la strada.
On bèll mond faa de illusion
l’era tutta la mia stòria,
fin a quand on bèll moment
l’è rivada on poo de glòria.
E per nò brusà el pajon,
pròppi, intanta che la gira,
grondanent d’ispirazion,
mì desquatti la poesia.
In del coeur gh’hoo ‘na canzon
nassuda sù i bastion de la mia nostalgia;
l’espression d’on vagabond
che ’l cerca in di canton de la soa fantasia.
E pensand al mè Milan
che inscì pian pian el moeur
che ’l cambia la soa storia…
mì cammini in de la nòtt,
senza capì nagòtt
sù i al de la memòria.
musica
E girand per la città,
inscì, con pòca vos,
inscì, senza pretesa;
cont ona ghitara in man
mì sòni per Milan ‘sta “Giava Milanesa”.


text:
Tge è il spezial vi da Bever? E tge è unic en il vitg da Lumbrein? Durant la stad scuvran las redacturas ed ils redacturs da RTR cun l’acziun da stad «Tes vitg – tia istorgia» durant set emnas set vitgs en il Grischun. RTR emprenda d’enconuscher ils vitgs, sias istorgias e sia glieud a maun dad inputs ed ideas da la glieud che viva en ils lieus che vegnan visitads. Sper Bever e Lumbrein, visita RTR er ils vitgs da Casti, Ftan, Panaduz, Rueun e Ziràn-Reschen.
Cura è RTR cun «Tes vitg – tia istorgia» nua?
29.06. – 03.07. Rueun
06.07. – 10.07. Bever
13.07. – 17.07. Ftan
20.07. – 24.07. Casti
27.07. – 31.07. Ziràn-Reschen
03.08. – 07.08. Lumbrein
10.08. – 14.08. Panaduz
Il public da RTR è envidà e dumandà da trametter istorgias, caracteristicas ed atgnadads da quels set vitgs. Dapli infurmaziuns sa chattan sin rtr.ch/stad.
«Sil punct»: in’emissiun curta, frestga e sin il punct
L’emissiun da televisiun «Sil punct» infurmescha e tegna sin il current er durant questa stad. Tras l’emissiun mainan Donatella Bonifazi, Livio Chistell, Livio Foffa e Corina Schmed. A moda viva e cumpacta vegn rapportà da quai che capita en Svizra Rumantscha ed en il Grischun. «Sil punct» vegn emess durant la stad da glindesdi fin venderdi, a las 17:45 sin SRF1.
«Sin viadi cun Profil»: in program per il cor
Durant la stad substituescha l’emissiun «Sin viadi cun Profil» l’emissiun «Profil». Differentas persunas preschentan e raquintan da lur viadis u temps ch’ellas han passentà en lieus nunusitads. Quels viadis pon esser a l’ester, ma er en Svizra, si d’alp, en ina tegia SAC u insanua auter. «Sin viadi cun Profil» vegn emess durant la stad mintga sonda a partir da las 09:00 al Radio RTR.
«Vita e cretta»: in program per l’olma
En l’emissiun «Vita e cretta» vegn filosofà durant 5 enfin 10 minutas davart temas da la vita. Ils giasts en l’emissiun n’èn betg explicitamain persunas che sa fatschentan professiunalmain cun filosofia u cun religiun. Quai pon esser artists, sportistas, politichers sco era auters ed autras. Dumondas pon esser «Exista Dieu?», «Daco sun jau sin il mund?», «Tge è nagut?» u «Co vegnan patratgs en mes chau?». Sper il tema filosofic restan las novitads religiusas ed era il pled sin via. «Vita e cretta» vegn emess durant la stad mintga dumengia a partir da las 08.00 al Radio RTR.
«Cuntrasts»: in program che mussa il process da natiralisaziun en Svizra
Ils «Cuntrasts» da questa stad sa fatschentan cun l’ester. En il fanadur emetta RTR sco represa trais purtrets da Rumantschas e Rumantschs che vivan a l’ester. Daco èn els avant onns ids en Engalterra, Ungaria u en l’Africa dal Sid e tge fan els oz? A partir dals 26 da fanadur emetta RTR alura la nova seria naziunala «La fabrique des Suisse – Far Svizzers – La fabrica dei Svizzeri – Schweizer machen». En quatter episodas a 45 minutas dat questa seria in’invista fitg intima en il process da natiralisaziun en Svizra. Tge ston ins far e savair a Lugano, Freienbach, Losanna e Puntraschigna, sch’ins vul daventar Svizzer u Svizra? RTR ha accumpagnà a persunas e famiglias che han fatg la dumonda per obtegnair in pass cotschen e per l’emprima giada avran er las cumissiuns da natiralisaziun lur portas. Passassan era nus cun success ils examens a scrit ed a bucca? RTR emetta sco l’emprima questa seria naziunala, l’ atun è quella lura era da vesair sin RSI, RTS ed SRF. «Cuntrasts» vegn durant la stad emess mintga dumengia, enfin e cun ils 19-07 a las 17:25 ed a partir dals 26-07 a las 17:10, sin SRF1.
«Marella»: kino per las ureglias
La «Marella» porscha er questa stad represas d’emissiuns remartgablas dals ultims trais onns – emissiuns ch’èn s’approfundadas en tematicas istoricas, culturalas u economicas. L’emissiun «Marella» vegn sco usità emessa mintga dumengia a partir da las 09:00 al Radio RTR.
«Tge chaussas»: trenament geografic per il chau
Durant la stad na tschertga RTR betg ina chaussa, mabain in vitg en il chantun Grischun. Il vitg po esser grond u pitschen, avair in chastè u ina plazza da campar, esser prominent u top secret. Sco usità survegnan nossas audituras e noss auditurs mintgamai trais chavazzins, cun ils quals els han d'empruvar dad engiavinar il vitg tschertgà. Il gieu «Tge chaussas» vegn giugà durant la stad da glindesdi fin venderdi adina a las 09:45 e la fin d’emna a las 10:45 al Radio RTR.
L’entir program da stad da RTR è sco adina accessibel online sin rtr.ch, sin las plattafurmas socialas ed en l’app Play RTR.


text:
La Banca Migros ha fatg dapli svieuta l’emprima mesadad da l’onn, fertant ch’il gudogn è restà sin nivel constant. Cumpareglià cun la medema perioda da l’onn passà è la svieuta s’augmentada per bunamain 4% sin passa 325 milliuns francs. Quai ha communitgà la banca. Sut il stritg haja ella puspè fatg in gudogn da 126 milliuns francs.
Ina prognosa concreta per la segunda mesadad da l’onn n’ha la banca betg communitgà.
Ord l'archiv
La bursa para d'avair superà la crisa da corona. La gronda part da las aczias vala oz dapli ch'avant il crash dal mars 2020. Ed ils pretschs d'aczias creschan d'in cuntin. L'avrigl passà ha RTR tematisà il mund da finanzas, quai ensemen cun il cussegliader Damian Gliott.


text:
L’entira acziun d’observar e la finala sajettar ils dus lufs giuvens en il territori dal Beverin ha custà il chantun bunamain 50'000 francs. Quai ha cusseglier guvernativ Mario Cavigelli ditg sin ina dumonda dal deputà da Donat Gian Michael (Allianza dal Center). En tut saja vegnì prestà bunamain 500 uras da lavur tranter mez fanadur e l’entschatta d’avust.
En tut sajan enfin 10 guardiaselvaschina, circa 25 purs, 13 chatschadurs e dus collavuraturs da l’Uffizi da chatscha stads participads en las acziuns per regular il luf en Val Schons e Valragn.
Sajettà ils dus lufs pitschens
La notg dals 31 da fanadur sin il prim d'avust han ils survegliaders da chatscha sajettà ils dus lufs pitschens. Suenter las duas attatgas sin vatgas-mamma en la Val Schons ha l'Uffizi federal per l'ambient lubì da sajettar dus lufs giuvens, correspundent a la lescha federala da chatscha. Quella prevesa numnadamain da pudair sajettar la mesadad dals lufs pitschens d'in triep sche quel ha stgarpà 10 animals da niz pitschens ch'eran protegids ubain dus animals da niz gronds sco vatgas u asens. Donns avevan ils lufs dal Beverin gia fatg avunda per pudair sajettar, mez fanadur è lura er vegnì confermà ch'i ha dà pitschens en il triep.
La notg dals 31 da fanadur sin il prim d'avust ha la surveglianza da chatscha uss pudì sajettar dus dals lufs giuvens sin la Stutzalp, datiers d'ina muntanera da nursas, quai ha communitgà l'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun. Omadus pitschens sajan stads mastgels. Ils dus lufs vegnan uss tramess al center per medischina d'animals selvadis e peschs a Berna. L'analisa genetica vegn fatga da l'Universitad Losanna. Il territori dal triep dal Beverin vegnia vinavant surveglià a moda intensiva da la surveglianza da chatscha. En spezial per survegnir dapli invista en la reproducziun dal triep.
Il problem dal triep saja il mastgel
Tenor Adrian Arquint, manader da l'Uffizi da chatscha e pestga dal Grischun, saja il problem il mastgel dal triep, che educhescha ses pitschens. Pervia da la lescha na saja fin l'onn passà anc betg stà pussaivel da sajettar lez, ma ins saja uss vid sclerir cun Berna e speria ch'i tanscha uss tenor lescha per in permiss. Cura ch'i dat ina decisiun da Berna na saja dentant anc betg cler.
La dumonda per sajettar il mastgel dal triep dal Beverin – ch'è tenor l'Uffizi da chatscha dal Grischun l'origin dals problems – ha l'Uffizi federal per l'ambient BAFU fin uss renvià. La finamira dal chantun restia però d'eliminar l'entir triep dal Beverin, scriva l'uffizi chantunal en ina communicaziun. Il chantun vegnia a sa stentar uschè svelt sco pussaivel en il rom dal dretg naziunal per ulteriuras pussaivladads d'intervegnir specific per il triep dal Beverin ma er tar auters trieps.
La vischnanca pertutgada fa squitsch
La suprastanza communala da la vischnanca Muntogna da Schons pretenda ch'il triep da lufs dal Beverin vegnia allontanà dal tut. Il cumportament dal triep haja entant cuntanschì dimensiuns betg acceptablas. Che l'Uffizi federal per l'ambient haja lubì da sajettar dus lufs giuvens dal triep na bastia betg, e demussia che quel n'haja anc betg chapì quant seriusa che la situaziun saja.
Er organisaziuns da l'ambient per mesiras sveltas
Il WWF, Pro Natura e la Gruppa Luf Svizra sustegnan mesiras sveltas e miradas cunter il triep da lufs dal Beverin. Ins stoppia evitar ch’ils lufs cumenzian a sa spezialisar sin vatgas, scrivan las trais organisaziuns per la protecziun da la natira en ina communicaziun cuminaivla. Ins na possia però betg concluder dal triep dal Beverin sin il cumportament da l’entira populaziun da lufs. Per la gestiun dal luf dovrian ins en l’avegnir ina vasta soluziun da cumpromiss, uschia las trais organisaziuns.
Er il manader da la Pro Natura, Urs Leugger-Eggimann, è da l'opiniun ch'il mastgel dal triep duai vegnir sajettà per calmar la situaziun. Sche lez fiss davent, lura saja il rest dal triep betg pli in problem. Perquai che allontanar l'entir triep na sustegnan las organisaziuns betg.
Segund stgarp entaifer in'emna
La notg sin gievgia hai danovamain dà in'attatga da lufs sin ina vatga en la Muntogna da Schons. Sco Marc Hosig da l'Uffizi da chatscha e pestga ha confermà a RTR, han ils lufs blessà la vatga uschè grev che quella ha stuì vegnir durmentada.
La vatga è vegnida attatgada sin l'Alp Nera che giascha gist sut l'Alp Nurdagn, nua ch'ils lufs han gia sonda passada stgarpà ina vatga-mamma.


text:
Alp Flix - hotspot da la biodiversitad
Missiun B – per dapli biodiversitad
Super Bio Heros
Ils champiuns da la biodiversitad. Senza els na pudess l'uman betg viver. Cun lur far promovan els la biodiversitad.
Avieuls, avieuls, avieuls
Vespras
Il luf
Ils ins èn fascinads dad el, auters vulessan il pli gugent avair davent el...
Pestga 2020
Cun novas perscripziuns ed in tschancun exclusiv per pestgar cun mustgas
Ierts biodivers
Cuschina regiunala, stagiunala e biodiversa
Raccolta da fain ed alps 2020
La biodiversitad ...
... en furma da video
Tut las «Canortas» da Missiun B
Biodiversitad en il Grischun ed en Svizra
Temp da racolta
Emna da project scola Mustér
Prads han patì
La setgira dal 2018 ha gì consequenzas er per la racolta da fain dal 2019.
Emprender ord eveniments extrems
Quai è stà il en il center dal Forum da savida 2019 a Tavau.


text:
Tgi che na vul betg dar organs suenter sia mort, sto en l'avegnir communitgar quai gia ordavant. Suenter il Cussegl naziunal ha uss er il Cussegl dals chantuns decidì uschia. La parantella da la persuna morta po dentant renviar ina donaziun. Uschia suondan las duas chombras a la cuntraproposta indirecta dal Cussegl federal. Ina iniziativa populara vuleva ir pli lunsch e snegar als parents quest dretg da decider. Fin ussa vegniva ina donaziun d'organs mo en dumonda, sche la persuna morta aveva dà ses consentiment cura ch'ella viveva, u sche la parantella era d'accord. Pervi da pitschnas differenzas va la fatschenta enavos al Cussegl naziunal.
Divers pajais europeics enconuschan gia ina tala soluziun: per exempel la Frantscha, l'Austria, l'Italia e la Spagna. Il dumber da donaturas e donaturs en quels pajais è pli aut ch'en Svizra. Ils iniziants avevan annunzià ch’els fissan pronts da retrair lur iniziativa, sche questa cuntraproposta vegniss acceptada.
Pro e contra avant la debatta en il Cussegl dals chantuns
La cumissiun correspundenta che tracta ils affars che vegnan en la sessiun gia ordavant aveva proponì da sustegnair la cuntraproposta indirecta, dentant da refusar l’iniziativa sco tala. Dal medem avis sco la cumissiun è era il cusseglier dals chantuns grischun da la Partida liberaldemocratica Martin Schmid. Per el èsi necessari ch'i dat ina midada en il sistem dad oz. Sco president da la fundaziun da l'ospital chantunal dal Grischun vesa el quant difficila che la situaziun cun la mancanza d’organs è en ils ospitals. En sasez sustegna el era l’intent da l’iniziativa sco tala, suppona dentant che la cuntraproposta haja dapli schanzas da vegnir acceptada e sustegna perquai quella.
D’auter avis è il cusseglier dals chantuns da l’Allianza dal Center Stefan Engler. Tge che capita cun il corp suenter la mort saja ina decisiun fitg persunala. Perquai è el da l’avis ch'i dovra ina decleraziun activa da persunas che vulan metter a disposiziun lur organs.


text:
«Insaco ma tegn jau vi dal filosof chinais Konfuzius ch’ha ditg ‹La via è la finamira›. I n’è betg a priori impurtant da cuntanscher ina finamira. Las bleras pussaivladads sa dattan pir sin la via ch’ins prenda sut ils pes. Senza vulair ves’ins andetgamain perspectivas dal tuttafatg novas…»
Tar las columnas da Diana Jörg sa tracti gia da la terza seria da columnas sin ‹Magliacudeschs› ch’èn cumparidas oriundamain en ‹La Quotidiana› e la ‹Südostschweiz› en la retscha ‹Convivenza›. (Davart la retscha cf. las infurmaziuns introductivas tar las columnas da Catrina Waldegg.) Sper Simon Denoth, Diana Jörg e Catrina Waldegg han fin oz contribuì las suandantas persunas a las bundant 350 contribuziuns en rumantsch grischun: Pieder Caminada, Fadrina Hofmann, Hans-Peter Schreich, Claudia Cadruvi, Gion Tscharner, Anna Negrini, Viola Pfeiffer e Bettina Cadotsch.
Diana Jörg (*1965) è creschida si a Domat, ha vivì e lavurà a Turitg ed è puspè returnada en il Grischun. En sia vita professiunala è ella tranter auter engaschada sco redactura tar SRF ed RTR. Sias columnas èn cumparidas tranter il favrer 2010 ed il matg 2012. Ellas tractan diversas tematicas da la vita da mintgadi da l’autura e da ses ambient famigliar e professiunal ed èn tegnidas en in tun persunal, sco che l’autura tematisescha sezza en sia columna ‹da cumià›:
«Savens n’èsi betg stà simpel da scriver da mias experientschas persunalas. Mintgatant hai jau dumandà mes um, sche mes texts sajan memia intims, sch’els hajan ina colliaziun memia stretga cun mia vita… Ma tge èn columnas sche betg raquints da la vita, texts persunals? Ins s’occupa d’in tema – ina giada pli fitg, ina giada pli pauc. Insatge persunal tradesch’ins adina, tuttina sche quai capita tranter las lingias u a moda explicita.»
Las columnas da Diana Jörg fan dal reminent er part dal dossier tematic ‹Columnas da dunnas› da ‹chattà› cumparì il 2015. Questas columnas tematisescha tuttas la convivenza d’in punct da vista feminin: Las quatter columnistas Claudia Cadruvi, Diana Jörg, Aita Dermont e Gisula Tscharner represchentan ina vasta paletta d’experientschas professiunalas. Ellas èn stadas u èn activas sco schurnalista, moderatura, magistra, spirituala, translatura, autura ed auter pli. Ma lur texts enserran er tematicas da tut auter gener: sguards subtils sin la vita da mintgadi, impressiuns persunalas sco mamma, partenaria e dunna da chasa e commentaris davart la convivenza en general.


text:
Quai fiss pli transparent e levgiass era il dumbrar las vuschs scriva la regenza en sia resposta a la proposta che vegn da la fracziun da la PBD. In dischavantatg fiss ch'ils custs per ils cedels da cruschar en fissan pli auts, d'ina vart perquai ch'il format fiss pli gronds e perquai ch'i duvrass in'instrucziun per emplenir ora ils cedels electorals. Vitiers fiss la producziun dals cedels sut squitsch da temp perquai ch'ins pudess cumenzar a stampar pir otg emnas avant las elecziuns, cura che tuttas candidatas e tuts candidats èn enconuschents.
La regenza propona al Cussegl grond d'acceptar la proposta per simplifitgar la procedura d'eleger.
RR novitads 12:00


text:
Tschintg onns suenter in cler Na per ina paja minimala a l'urna ha in comité independent lantschà ina nova emprova. Entras la crisa da corona saja il tema d'introducir ina paja minimala senza cundiziuns puspè actual.
Sco il comité d'iniziativa ha annunzià saja la finamira da la nova iniziativa da segirar l'existenza per tuts, da garantir il dretg uman sin ina vita en dignitad sco er d'appreziar lavur betg pajada. Finanzià duai quai vegnir entras pli autas taglias ord il sectur da finanzas e da firmas da tecnologia.
Ils iniziants vulan midar l'artitgel 110 en la Constituziun federala. La paja minimala duai mintga persuna domiciliada en Svizra survegnir. Ina lescha duai reglar la summa per mintgin e mintgina, la finanziaziun e co retrair ils daners.
2016 avevan 76,9% dals votants e da las votantas ditg Na ad ina paja minimala senza cundiziuns. I mava là per 2'500 francs per mintga carschi e 625 francs per mintga uffant. Quai avess custà tenor calculaziun da la Confederaziun 208 milliardas francs.
Ord l'Archiv
Per quai mavi en la votaziun dal 2016:


text:
En il chantun Berna pon tut las scolastas ed ils scolasts sa laschar vaccinar a partir dals 10 da matg. Quai ha communitgà la federaziun professiunala da furmaziun da Berna. Gruppas da professiun cun blers contacts socials duain vegnir vaccinads cun prioritad. La vaccinaziun saja dentant facultativa, i na dettia naginas glistas cun las persunas d'instrucziun vaccinadas.
La Confederaziun ha fin uss betg vulì quai. Intgins chantuns èn dentant dad in'autra opiniun. Dasper Berna planiseschan era Soloturn e l'Argovia da pussibilitar il vaccin per scolastas e scolasts. La Federaziun svizra per persunas d'instrucziuns (LCH), s'engascha gia dapi il schaner en chaussa.


text:
A Sursaissa na datti quest onn nagina Opera Viva. Sin fundament da la situaziun actuala e da las mesiras da precauziun en connex cun il coronavirus ha l'organisaziun decidì da spustar las preschentaziuns da questa stad. Sin fundament da las mesiras dal Cussegl federal na dettia il mument naginas directivas liantas cura ch'occurrenzas grondas sajan puspè pussaivlas.
Malgrà che las emprovas per l'opera «Semiramide» hajan cumenzà ad uras, chaschunia l'interrupziun dad uss ch'i saja nunpussaivel da realisar ina tala opera cun la qualitad giavischada. Planisà è uss che l'opera «Semiramide» da Gioacchino Rossini vegn preschentada la stad 2021 tranter ils 30 da fanadur ed ils 14 d'avust.
Ord l'archiv
L'entschatta avrigl trenavan anc tuts a chasa:


text:
La crisa da corona influenzescha anc ditg las bancas svizras ed assicuranzas. Quai prognostitgescha la Finma, la surveglianza federala dals martgads da finanzas, en ses segund monitoring da ristg.
Las turbulenzas a las bursas la primavaira hajan mussà che las bancas sajan memia pauc liquidas. Sch'i dettia danovamain tals curs variabels muntia quai in ristg per las bancas en il pajais sco er en l'exteriur. Il pli grond ristg existia sche interpresas na pon betg pli finanziar lur credits, scriva la Finma en ses monitori. In privel spezial sajan firmas da l'exteriur per exempel ord las spartas da turissem, energia sco er societads aviaticas.


text:
La segunda partida dal club da hockey da Tavau cunter Genevra Servette aifer trais dis è stada in spievel da la partida dal mardi passà. Suenter las emprimas 20 minutas era il HCD cun 0:2 en retard. Enstagl da mussar en il terz d’amez dentant ina reacziun sco anc avant trais dis, n'è quai questa giada betg grategià. Genevra ha tegni il scepter da la partida enta maun ed ha cuntinuà da far squitsch. Suenter quaranta minutas era il HCD gia cun 0:4 en retard.
Empruvà da dar in impuls cun midar goli
Suenter quatter cunter gols è il di per Sandro Aeschlimann stà a fin. Il trenader Christian Wohlwend ha empruvà da far insatge ed ha tramess Robert Mayer en il gol. Cun quella acziun è il HCD sa dasdà in zichel. Curt suenter ha Lorenz Kienzle fatg l’emprim gol per il HCD. Per dapli na quai dentant betg basti. A Genevra è grategiada la revantscha, ed il HCD sto conceder che Genevra è durant questa stagiun simplamain meglier. Da quatter partidas encunter la squadra grischuna ha Genevra gudagnà trais.
Las ulteriuras partidas:
- Losanna – Lakers 4:1
- Lugano – Fribourg 3:2 suenter prolungaziun
- Berna – ZSC Lions 3:6
- Zug – SCL Tigers 3:1


text:
Cröck Pöt Chéésébùrgér Söùp ïs â créâmy ând chéésy söùp löâdéd wïth pötâtöés, gröùnd bééf, cârröts ând möré. Thïs chéésébùrgér söùp ïs â fâmïly-fâvörïté!
Prep Time: 10 minutes
Cook time: 480 minutes
Total time: 490 minutes
Servings: 8 Servings
Authors: -
INGREDIENTS:
• 4 small pötatöés, pééléd and dïcéd
• 1 small whïté ör yéllöw önïön, chöppéd
• 1 cùp shréddéd carröts
• ½ cùp dïcéd céléry
• 1 téaspöön drïéd basïl
• 1 teaspöön drïéd parsléy
• 3 cùps chïckén bröth
• 1 pöùnd léan gröùnd beef
• 3 Tabléspööns bùttér
• ¼ cùp all-pùrpösé flöùr
• 2 cùps mïlk ( I ùsé 2%)
• ½ téaspoon salt
• ½ teaspöön black péppér
• 1 (16 öz.) packagé Vélvééta pröcésséd cheesé, cùbéd OR 2 cùps shréddéd chéddar cheesé
KEEP GOING TO THE NEXT PAGE FOR INSTRUCTIONS
INSTRUCTIONS:
1. Placé pötatöés, önïöns, carröts, celéry, drïéd basïl and parsléy ïn a largé cröck pöt. Pöùr chïckén bröth övér végétablés. Cövér wïth lïd. Cöök ön löw héat 6 tö 8 höùrs OR ön hïgh héat 4 tö 5 höùrs ör ùntïl pötatöés aré téndér.
2. Aböùt 45 mïnùtés béföré sérvïng, cöök and crùmblé gröùnd bééf ïn a largé skïllét övér médïùm-hïgh héat. Draïn any gréasé. Pöùr cöökéd gröùnd beef ïntö cröck pöt. Caréfùlly wïpé öùt höt skïllét wïth a papér töwél thén add bùttér. Whén bùttér ïs méltéd whïsk ïn flöùr and cöök ùntïl göldén bröwn and bùbbly (aböùt 1 mïnùté.) Whïsk ïn thé mïlk, salt and péppér. Pöùr mïxtùré ïntö thé cröck pöt and stïr tö cömbïné évérythïng.
3. Add thé cùbéd vélveeta cheesé ör shréddéd chéésé tö cröck pöt. Stïr agaïn. Cövér wïth lïd and cöök anöthér 30 mïnùtés ör ùntïl chéésé ïs méltéd.
4. Sérvé and énjöy!
Read More this full recipes at CROCK POT CHEESEBURGER SOUP


text:
La dretgira regiunala Engiadina Bassa/Val Müstair ha ussa 90 dis temp dad argumentar lur sentenza en scrit. Pir lura decida la procura publica sch’ins recurria encunter la sentenza e tiria quest cas vinavant a la Dretgira chantunala.
Per tge vai?
Ils 19 da settember aveva la dretgira Engiadina Bassa Val Müstair dà enconuschent che l'inculpà en il process dal Spöl vegnia liber e saja innocent. Ella ha decidì tenor il princip «in dubio pro reo» pia en cas da dubis a favur da l'inculpà.
La procura publica aveva renfatschà al manader da construcziun inculpà d’avair cuntrafatg a la lescha per la protecziun da l'aua. El saja responsabel ch’i saja arrivà tissi da PCB en il Spöl durant lavurs da sanaziun il settember 2016.
Tenor la dretgira n'èn ils mussaments da la procura publica dentant betg suffizients. I na saja betg cumprovà ch’il tissi saja sortì en il flum pervi da la malprecauziun dal manader da construcziun.
Ils dubis da la dretgira vi da l’accusà da la procura publica èn per exempel era quels:
- Il manader da construcziun haja tant avant sco er suenter l'incap al mir da fermada Punt dal Gall fatg pliras sanaziuns da PCB ed i n'haja mai dà reclamaziuns.
- Las Ovras electricas d'Engiadina hajan adina surveglià il plazzal da sanaziun e dà glisch verda per las lavurs.
- Sche la pulvra da tissi saja mitschada e sortida tras ina largia tar in canal da cabels dal plazzal protegì - sco la procura publica pretenda - na saja betg cumprovà a moda nundubitaivla.
- Plinavant na saja er betg cumprovà, ch'il tissi ch'ins haja chattà en sediments ed en peschs dal Spöl, derivia da l'incap dal 2016. Quai na possia er betg pli vegnir eruì perquai che las datas necessarias manchian.
Pervi da dubis insuperabels acquitescha la dretgira l’inculpà.
Ils advocats da las Ovras electricas d’Engiadina avevan empermess a las medias in statement. Suenter la sentenzia han ils advocats da las ovras dentant bandunà svelt la sala ed han refusà da dar in commentari.


text:
Relaziuns tranter fragliuns èn las pli lungas relaziuns en la vita d'in carstgaun. Enten vegnir creschids sa schluccan quellas relaziuns normalmain. Mintgin va sia via. Tar fragliuns da persunas cun impediment sa sviluppa quella relaziun in pau auter. Els restan sco frar e sora impurtantas persunas da contact per il fragliun impedì.
Annalea Stuppan da Martina ha duas soras impedidas
Ella è la sora mesauna tranter Mengia e Marina che han in impediment sumegliant al sindrom da Down. Sco buoba – sa regorda Annalea – avevan sias duas soras da far pli u main per cumond ad ella. Ella duvrava ellas per il pli sco poppas per giugar. In visavi che tegneva encunter aveva ella betg cun Mengia e Marina. Quei ha ella tschertgà e chattà en il vitg. Lezza gia era Annalea la suletta matta en il vitg. Il rest eran mo buobs. Cun quels ha ella emprendì da sa dispitar e da sa defender.
Il cumin era mes fragliuns. En quest senn na sun jau betg be creschida si be cun soras.
Oz viva e lavura Mengia en la Buttega a Scuol e Marina è en l’Ufficina a Samedan. La procura per ellas ha anc ussa il bab Chasper Stuppan. La finamira dad Annalea è da surpigliar quella in di.
Igl è sco d'avair in uffant pitschen ch'ins n'ha betg parturì, ch'ins n'ha betg tratg si ma ch'ins vul esser qua per el.
Marlis Caduff da Tavanasa è la sora mesauna tranter dus frars
Il frar giuven Othmar ha gì da pop in’inflamaziun dal tscharvè ed è dapi lura impedì. Cun otg onns è Othmar ì a scola a Giuvaulta. A chasa a Tavanasa turnava el mo durant las vacanzas grondas ni da festas sco Nadal. Che ses frar pitschen laschava talmain encrescher cura ch'el stueva ir a Giuvaulta rumpeva mintgamai a la sora Marlis il cor. Per ella èsi stà cler ch'ella guarda in di da ses frar cura bab e mamma n'èn betg pli.
Metter Othmar en ina chasa da viver e lavurar per impedids na fiss mai vegnì en dumonda per mai.
Finanzialmain è quai betg adina uschè simpel. Vegn ina persuna cun impediment tgirada da confamigliars survegnan quels tenor lescha nagin sustegn finanzial. Auter fiss quai sch'insatgi ester guardass da quella persuna.
Nus avain ch'i tanscha per el e per mai e cun quai èsi bun.
Ina giada ad onn van Marlis ed Othmar en vacanzas. Quellas paja la sora.
Cura che nus turnain a chasa dat Othmar adina ina buna a mi e di engraziel fitg per las bellas vacanzas. Per mai è quai lura pli che pajà.


text:
Laureana di Borrello
Laureana di Borrello l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha 5 263 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 35 km² e 'na densità de 150 ab./km². El cunfìna coi cümü de Candidoni, Feroleto della Chiesa, Galatro, Rosarno, San Pietro di Caridà, Serrata.
Galerìa de fóto[Modifega | modifica 'l sorgent]
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
L’interess per la versiun filmica da l’istorgia da Selina Chönz ed Alois Carigiet è grond en questa regiun, nua ch’il film è vegnì realisà durant bun in onn da producziun.
Numerus Engiadinais èn er stads da la partida sco statists u acturs da pitschnas rollas. Tant pli grond era il bunder co il product final è daventà. Las reacziuns suenter l’emprima represchentaziun a Guarda èn ordvart positivas. Plaschì ha il film d’Uorsin tant als uffants sco er als creschids. In u l’auter ha er pers ina larma durant las bun 90 minutas.
A partir dals 15 d’october è il film Uorsin da vesair en ils kinos en Svizra.


text:
Sco quai che la cumissiun per furmaziun e cultura communitgescha sajan tranter auter dispitaivels l'augment dals daners chantunals per la cultura, las contribuziuns a las scolas da musica, la repartiziun da las incumbensas a las vischnancas u a las regiuns, la posiziun da la cumissiun da cultura sin il plaun da la lescha sco er la segirezza sociala per artistas ed artists.
Per gronda part betg schliadas resta la meglieraziun da la situaziun finanziala dals museums e da las instituziuns culturalas regiunalas. Uschia na po era la segirtad da planisaziun betg vegnir schliada.
Il Cussegl grond vegn a tractar la revisiun totala da la lescha per promover la cultura en la sessiun da favrer 2017.
Artistas ed artists han merità il sustegn
Las persunas activas sin il champ cultural hajan merità dapli, quai scriva la partida socialdemocratica grischuna sco reacziun sin la communicaziun da la cumissiun per furmaziun e cultura. Che la cumissiun na saja betg pronta da sustegnair ina reserva da cultura da 24 milliuns francs repartida sin ils proxims otg onns saja trumpant. La PS veglia cumbatter en la sessiun dal favrer per quests 24 milliuns francs, uschia scriva la partida.
RR novitads 11:00


text:
Total d'emprendissadis
En Svizra dettia bunamain 260 emprendissadis differents ed en il Grischun circa 160. I saja però da menziunar che da tscherts emprendissadis pli «exotics» dettia mo mintga pèr onns ina giada ina plazza. Quai ha ditg Ramon Fontana da l'Uffizi per furmaziun professiunala sin dumonda.
Situaziun en il Grischun – Plazzas betg occupadas
Sch'ins cumpareglia las cifras da las plazzas anc scrittas ora la fin fanadur dals davos onns, vesan ins ch'igl aveva quest onn varga 100 dapli plazzas anc betg occupadas che l'onn 2020.
Stan 31 da fanadur
- 2020: 708
- 2021: 778
- 2022: 822
Quest svilup sa laschia explitgar cun il fatg ch'ils giuvenils e las giuvenilas da quest onn tutgian tar in'annada cun pli paucas naschientschas. Quest onn dettia bunamain 500 mats e mattas da 16 onns pli pauc che l'onn 200. Natiralmain dettia era giuvens e giuvnas d'auters chantuns che fan lur emprendissadi en il Grischun – i dettia però era il fenomen cuntrari.
Situaziun en il Grischun – Contracts approvads
Il dumber dals contracts d'emprendissadi approvads è restà stabil ils davos trais onns.
Stan 31 da fanadur
- 2020: 1'572
- 2021: 1'459
- 2022: 1'520
Quellas cifras na possian ins dentant betg cumparegliar cun il dumber da plazzas betg occupadas. Ramon Fontana declera ch'annunziar las plazzas d'emprendissadi avertas saja ina chaussa voluntaria. Uschia dettia manaschis che n'annunzian betg lur plazzas avertas entant ch'auters annunzian pliras – per exempel ina AFP (EBA) ed ina AFQ (EFZ) era sch'i dat mo ina plazza.
Plazzas d'emprendissadi dastgan vegnir scrittas ora fin a la fin da settember e pon vegnir approvadas fin mez october. Quai saja ina sort schanza per persunas che vulan anc midar u ch'han pir chattà tard ina plazza e pon uschia cumenzar pli tard.
Popularitad
Da principi èn anc publitgadas da tut las branschas emprendissadis cun cumenzament 2022. Sco era gia en ils davos onns hajan cunzunt las branschas da construcziun, construcziun secundara e da l'hotellaria e gastronomia fadia d'occupar lur plazzas. En general saja il martgà da plazzas d'emprendissadi en il Grischun stabel.


text:
La regenza deliberescha in nov concept per promover l'integraziun da persunas cun impediments
29-04-2010
Il chantun Grischun ha elavurà in nov concept per promover l'integraziun da persunas cun impediments. Quest concept fixescha, co che las prestaziuns e las purschidas per persunas cun impediments duain vegnir finanziadas e planisadas. La regenza grischuna ha deliberà il concept che sto anc vegnir approvà da la confederaziun.
Cun l'acceptaziun dal conclus federal davart la nova concepziun da la gulivaziun da finanzas e da las incumbensas tranter la confederaziun ed ils chantuns (NGF) l'onn 2004 è passada la cumpetenza per finanziar las instituziuns per persunas cun impediments da la confederaziun als chantuns. Tenor la constituziun federala èsi dapi il 1. da schaner 2008 chaussa dals chantuns da promover l'integraziun da persunas cun impediments tras contribuziuns per la construcziun e per la gestiun da chasas da dimora, da lavuratoris e da centers da di.
Per garantir la cuntinuitad necessaria a las persunas cun impediments pertutgadas ed a las instituziuns respectivas ha il legislatur previs in termin transitoric sin plaun federal. Mintga chantun sto surpigliar durant almain trais onns vinavant las «prestaziuns vertentas» da la confederaziun, q.v.d. las contribuziuns da construcziun, d'indriz e da gestiun da l'assicuranza d'invaliditad a favur da chasas da dimora e d'autras furmas d'abitar collectivas sco er a favur da lavuratoris e da centers da di. L'indemnisaziun da las prestaziuns po vegnir substituida tenor il sistem da finanziaziun da la confederaziun, ma pir cur ch'il chantun posseda in concept chantunal, approvà dal cussegl federal, per promover l'integraziun da persunas invalidas.
Puncts centrals dal concept
Il nov concept dal chantun Grischun per promover l'integraziun da persunas cun impediments definescha las cundiziuns generalas ed ils princips, tenor ils quals il chantun ha l'intenziun da concepir en il futur l'agid instituziunalisà a persunas cun impediments. El fixescha, co che las prestaziuns duain vegnir finanziadas e co che las purschidas da las instituziuns per persunas cun impediments duain vegnir concepidas en il futur. Il concept sa basa sin il concept da model ch'è vegnì deliberà da la conferenza da las directuras e dals directurs chantunals dals affars socials da la Svizra orientala (CDAS ost). Il concept è vegnì dà en consultaziun a las instituziuns ed a las organisaziuns grischunas da l'agid a persunas cun impediments durant la perioda dals 13 da november 2009 fin ils 15 da december 2009. Las indicaziuns e las remartgas ch'èn resultadas da la consultaziun èn vegnidas resguardadas en il concept qua avant maun.
Nov sistem da finanziaziun
Da nov duai in sistem da finanziaziun ch'è orientà a las prestaziuns ed al subject remplazzar l'indemnisaziun da las prestaziuns vertenta ch'è orientada al deficit e che vegniva pratitgada da la confederaziun. Il nov sistem da finanziaziun ha l'intent da garantir a persunas cun impediments in'assistenza irreproschabla, quantitativamain adequata ed economica en instituziuns staziunaras. El duai esser simpel e chapaivel per tut las persunas participadas.
La finanziaziun futura è orientada al basegn individual d'assistenza da las persunas cun impediments. Il basegn d'assistenza vegn registrà cun in sistem da classificaziun. Quai permetta da fixar pauschalas standardisadas per finanziar las differentas prestaziuns d'assistenza a favur da persunas cun impediments. Er cun la nova moda da finanziaziun vegnan las prestaziuns indemnisadas vinavant a las instituziuns.
Planisaziun da la purschida cun ils chantuns da la Svizra orientala
Plinavant duain l'analisa dal basegn e la planisaziun da la purschida vegnir fatgas en il futur en collavuraziun cun ils chantuns da la CDAS ost (AI, AR, GL, GR, SG, SH, TG). Per l'analisa dal basegn e per la planisaziun da la purschida vegnan resguardads tant ils basegns da las utilisadras e dals utilisaders sco er ils basegns dals purschiders. Il nov concept tracta plinavant la moda da collavurar cun las instituziuns, ils princips da la scolaziun professiunala e da la furmaziun supplementara professiunala dal persunal spezialisà, la procedura da mediaziun en cas da dispitas tranter las persunas invalidas e las instituziuns, la moda da collavurar cun auters chantuns sco er la planisaziun per realisar il concept.
Ulteriur proceder
La CDAS ost ha concludì d'inoltrar communablamain ils concepts chantunals al cussegl federal. Ils princips ch'èn cuntegnids en il concept dal chantun Grischun vegnan concretisads suenter en in emprim pass en collavuraziun cun ils chantuns da la Svizra orientala e cun il chantun Turitg. Sin basa da questa concretisaziun vegn il chantun Grischun ad elavurar en in segund pass in project tar la revisiun da la lescha d'impedids.
Purschida actuala
Tenor la statistica da la AI vivevan il schaner 2008 5'765 persunas che retiravan ina renta da la AI en il chantun Grischun (senza resguardar las rentas supplementaras da la AI). Da questas persunas han profità 9.5% da la prestaziun d'ina instituziun staziunara en il sectur «dimora» e 16.8% en il sectur «structura dal di». Las ulteriuras persunas che retiravan ina renta han dumagnà lur mintgadi cun in sustegn ambulant ubain senza l'agid d'ina instituziun. En las trais purschidas «dimora collectiva cun assistenza da basa», «structura dal di, occupaziun e lavur» sco er «integraziun e reintegraziun professiunala» existan en il chantun Grischun en total var 1'500 plazzas.
Dapi ch'il chantun Grischun ha surpiglià, il 1. da schaner 2008 la responsabladad cumplessiva per la permissiun, per la renconuschientscha, per la surveglianza e per la finanziaziun da las instituziuns per persunas cun impediments, metta el a disposiziun ils meds finanzials per las instituziuns en il preventiv. L'onn 2008 han importà ils custs nets vi da las contribuziuns da gestiun per instituziuns entaifer il chantun circa 33,3 milliuns francs e per instituziuns ordaifer il chantun 5,2 milliuns francs. L'onn 2008 èn ultra da quai vegnidas pajadas contribuziuns d'investiziun en la summa da 4,5 milliuns francs per las instituziuns en il chantun Grischun.


text:
Davent dal 1927 ornain nus noss autos cun ina plachetta. Per tscherts è quai mo ina plachetta ch'ins montescha perquai ch'i è perscrit. Auters èn dentant pronts da pajar pli che 100'000 francs per ornar lur auto cun il numer giavischà.
E da quai profitescha Andrea Nussio. El è la adressa per commerzi da numers d'auto en Grischun e viva dapi nov onns da quai. Nussio cumpra ils numers da privats u da l'Uffizi per il traffic e venda quels lura ad interessents. Il pretsch po el fixar sez – reglas na datti naginas ed in concurrent che pudess porscher il medem product per in meglier pretsch na datti er betg. La dumonda è quant spert ch'el vul vender il numer: Sch'el vul vender il numer spert, sto el sbassar il pretsch, sch'el ha temp, sa el spetgar enfin ch'el chatta insatgi ch'è pront da pajar la summa ch'el avess gugent. Uschia variescha er ses gudogn fitg: Tar in numer fa el forsa in gudogn da 100 francs e tar in auter in gudogn da plirs millis francs.
Ils fans da plachettas – ina vasta clientella
Vender possia el las plachettas ad ina clientella fitg vasta. Uschia saja quella ni limitada tras il status finanzial, tras la professiun u tras la veglidetgna. Ina cuminanza dals clients saja la fascinaziun per bels autos. Quai n saja dentant er nagina regla. Uschia dettia persunas en Grischun che hajan in numer che saja stà pli char che l'auto.
Pli bass e meglier
Populars èn cunzunt ils numers bass. Dentant èn er tschertas cifras pli popularas che autras. Cunzunt il 7 ed il 8 sajan ils favurits. Las nullas sajan dispitaivlas: tscherts hajan fitg gugent ellas ed auters insumma betg. Ad Andrea Nussio plaschan las nullas – cunzunt en cumbinaziun cun in 1 davant.
Ed il pli bain plai al commerziant da numers il «GR 1». Il 2017 aveva el fatg al possessur, l'Uffizi da traffic dal Grischun, in'offerta da 161'000 francs per quella plachetta. Dentant senza success. Il numer 1 ed il numer 2 sajan adina stadas e restian er vinavant en possess dal chantun. Nussio ha dentant ditg, che malgrà la fascinaziun per il GR 1 n'avess el betg tegnì sez la plachetta da siemi. Quella avess el surlaschà a persunas ch'hajan dapli daners.
Nagina tema per il futur
Che la fiera sa stenschia na crai el betg. Ses anteriurs clients vegnian pli vegls e returnian puspè ils numers ed i naschian puspè novas generaziun che sajan fascinadas da las plachettas.
Mes amis am han gia ditg avant 20 onns, che uss hajan lura tuts quels che veglian in numer spezial. E dapi lura hai jau vendì pli che 1'000 plachettas.
RR actualitad 17:00


text:
L'Allianza cunter l'aviun da cumbat F-35 ha rimnà 100'000 suttascripziuns per l'iniziativa, quai tenor atgnas indicaziuns. Ella spera da pudair inoltrar la stad l'iniziativa che vul impedir la cumpra dals novs aviuns da cumbat. En pli pauc che nov mais hajan passa 100'000 persunas suttascrit l'iniziativa. Actualmain sajan ins anc vid rimnar las suttascripziuns da reserva, per far la segira ch'ins haja avunda valaivlas. Ils iniziants han anc temp fin il prim da mars 2023 per inoltrar l'iniziativa.
Ils iniziants èn plinavant surprais ch'il Cussegl federal ha decis da suttascriver ils contracts da cumpra anc enfin il mars 2023 – senza resguardar l'iniziativa.
Lantschà iniziativa
L'avust 2021 avevan la PS, ils Verds e la Gruppa per ina Svizra senza armada GSoA cumenzà a rimnar suttascripziuns. Per ils adversaris è l'aviun da cumbat F-35 memia char. Plinavant na saja l'independenza betg dada cun in aviun american.
Iniziativa cunter il F-35 («Stop F-35»)
L'iniziativa vul fixar il scumond da cumprar quest aviun da cumbat en la Constituziun federala. Il budget da l'armada stuess vegnir adattà.
La «disposiziun transitorica davart l'organisaziun, scolaziun ed equipament da l'Armada svizra» vala fin l'entschatta 2040. Uschia ch'il scumond valess era fin lura.
Sche l'iniziativa vegniss en votaziun duvrassi dasper la maioritad dal pievel er anc la maioritad dals chantuns.
Il Cussegl federal haja ademplì sia obligaziun cun in process d'acquisiziun correct, di Viola Amherd. Uss haja il pievel da decider. La reproscha da la sanestra ch'il Cussegl federal sfarlattia gist uss en temp da corona daners da taglia, na lascha Amherd betg valair.
Nus na cumprassan betg in Ferrari sch'in VW tanschess.
Decis da cumprar aviuns da cumbat aveva il suveran cun in resultat fitg stgars – da lezzas uras dentant anc senza savair tge tip d'aviun ch'il Cussegl federal tscherna la finala.


text:
Caṡalàcc’
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
Evoluzione demografica
Template:Demografia/Casalecchio di RenoDati ISTAT - grâfica dla Vichipêdia.
Caṡalàcc' l é 'na cmónna ed 36.233 abitànt ch'as trova int la pruvénzia ed Bulåggna, in Emégglia-Rumagna.
StòriaModifica
Al nomm ed Casalàcc' al vén da Casaliculum ('n insàmm ed caslén) såura al "Raggn". Al sît l'à di quî prezius chi än uréggin int'al Paleoléttic e chi arànn fâtt i Vilanoviàn. Ai é anch quèl che fénn i Etròssc.
La batàja ed Casalàcc' l'è suzèsa qué al 26 ed zòggn dal 1402.
Anzôla · Arżlè · Bariṡèla · Bäntvói · Bulåggna · Båurg Tusgnàn · Bûdri · Caldarèra · Camugnàn · Caṡalàcc’ · Caṡalfiumanaiṡ · Castèl Guêlf · Castèl Mażåur · Castèl San Pîr · Castèl d Ajàn · Castèl d Rî · Castèl d Chèṡi · Castèl d Èrżen · Castnèṡ · Castión · Crevalcôr · Dåzza · Èlt Raggn · Funtanàllṡ · Gâg’ · Galîra · Granarôl · Griżèna · Iómmla · Liżàn · Lujàn · Malalbêrg · Marzabòt · Midgéṅna · Mnêrbi · Mulinèla · Dscargalèṡen · Månt San Pîr · Måntränz · Munżón · Murdàn · Użàn · Pianôr · Pîv ed Zänt · Sèla · San Bandàtt · San Żôrż · San Żvân · San Lâżer · San Pîr in Caṡèl · Sant’Ègata · Al Sâs · Valsamûż · Varghè · Żôla Predåuṡa


text:
Capità è quai l'emna passada en il trenament a Leysin. In MRI ha mussà la ruptura en il schanugl sanester. L'operaziun ha Burgener gì dumengia passada.
Entras questa blessura manchenta Pat Burgener ils campiunadis mundials ad Aspen che cumenzan proxim'emna.
Igl è grev d'acceptar questa blessura. Jau fiss stà pront per defender mia plazza da podest.
Als ultims dus campiunadis mundials a Sierra Nevada en Spagna ed a Park City en il Stadis Unids, era el mintgamai vegnì terz. L'onn proxim ha el er gia la proxima finamira en mira. Il temp da reconvalescenza vul el er giudair per far musica e registrar ses emprim album.


text:
Lénguadòc-Rusijòṅ
La Lénguadòc-Rusijòṅ (Languedoc-Roussillon in Francéś, a s lèś [lɑ̃ɡdɔk ʁusijɔ̃], Linguadoca-Rossiglione in Itagliàṅ) l'è na regiòṅ dla Frància ch'a s cata in dal sud dal paéś, davśèṅ a la Spaggna e a 'l Prinsipâ 'd Andòra. La sò capitàla l'è Montpellier cun Nîmes e Perpijàṅ atri sità impurtànti.
La mét insém sinc dipartimènt: Aude (11), Gard (30), Hérault (34), Lozère (48) e Pirenèi Urientài (66). Ad dèntar la gh'à quatòrdas arrondissement, sentutànta-siē cantòṅ e 1.545 cumùṅ.
In tut la gh'à 2.610.890 abitànt e na superfìsi ad 27.376 km². Ólt'r a 'l Francéś, in dla regiòṅ a s dascór anc in Ucitàn (al dialét dla Lénguadòc) e in Catalàn.
Al presidènt dal cunsìli regiunàl 'l è Christian Bourquin, a cap dna cualisiòṅ ad sinìstra.
Persunàǵ nâ in dla Lénguadòc-Rusijòṅ
- Laurent Blanc, ex śugadōr e alenadōr ad balòṅ
- Manuel Amoros, ex śugadōr ad balòṅ
- Guillaume Raoux, ex tenìsta
- Thierry Champion, ex tenìsta
- Richard Gasquet, tenìsta


text:
Suléra
Artìcol in dialët piaṡintëin
Suléra (Soliera in Itagliàn) l'é 'na sitê ad 15.144 abitant in Pruvincia ad Mòdna.
La sitê la fà part dl Union Téri d'Àrsan, insëma a Chèrp, Nóv e Campgajàn.
Geugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
A l'è in piena Val Padäna, la s'tröva a 10 km da Mòdna e 8 km da Chèrp.
Ligamm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
En Svizra n’èsi betg lubì da survegnir cun in autotest da l’apoteca in certificat da Covid. Dentant precis quai porscha ina nova plattafurma dapi bundant in’emna. Ils tests vegnan offrids per 20 francs. Quai è in toc pli bunmartgà ch'ils tests ch’ins po far en ils centers da testar.
I saja l’intent da pudair porscher in certificat bunmartgà. Ins vul era pudair porscher ina varianta svelta e simpla per survegnir in certificat scrivan ils iniziants sin la pagina d’internet. Il problem è dentant ch'en Svizra n’èsi betg lubì ch'autotests portan ad in certificat, scriva il BAG sin dumonda. Perquai collavura la plattafurma cun partenaris da l’Uniun europeica ch’èn certifitgads per far tals tests.
Sin la plattafurma vegnan ins collià per video cun ina persuna dal fatg da l’UE e cun quella fan ins ensemen il test. Sche quel è negativ survegnan ins in certificat da l’UE. Cun quai che quel è cumpatibel cun il svizzer, po quel vegnir chargià sin la Swiss Covid App.
Il BAG sclerescha uss sche quella metoda da la plattafurma è legala u betg.


text:
Ils detaglists svizzers han vendì damain il mais da favrer. La svieuta è sa reducida per 5% cumpareglià cun il schaner – e per prest 7% cumpareglià cun il favrer avant in onn. Quai scriva l'Uffizi federal da statistica. La raschun per il regress èn las mesiras dal Cussegl federal cunter la pandemia da corona. La regenza ha serrà la mesadad da schaner las butias che na vendan betg chaussas dal mintgadi.
Tenor l'uffizi sajan las cifras dentant fitg differentas. Tar mangiativas ed en il commerzi online haja dà in veritabel boom, entant ch'il sectur «Non-Food» saja crudà ensemen.


text:
Ghisa (Milan)
Ghisa a l'è 'n termen tipich milanes doperaa per parlà di poliziott locai de la capital lombarda.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Di temp de la Spagna in la città de Milan a l'è staa fondaa el corp de la Milizia Urbana, che però el gh'eva minga on'uniform. Domà sotta de la ministrazion del Gian Galeazz Serbellon, cioè in del 1700, el corp a l'è dotaa di austriegh de 'na divisa, ciovè 'na camisa e pantalon bianch, sortò verd, spallin dor e cappell verd e or. Per quella reson lì eren ciamaa affettuosament di milanes "remolazitt" o "ramolazzil", perché somejaven ai remolazz. Cont el rivà del Napoleon a Milan 'sti miliziott han fornaa la bas de la Legion Lombarda.
Sotta de l'Imperi Austriegh in del Regn Lombard-Venet, la sigurezza urbana a l'è assegnada a l'Imperial Regia Guardia de Finanza, che la conserva 'na divisa in sui ton del verd e del bianch.
Passada al Regn d'Italia, Milan a l'è restaa senza 'n corp de polizia local finna al 4 de ottober del 1860: Quell ann lì a hinn ciamaa cinquanta agent, nomenaa "de publega sorvelianza urbana", per guardà Milan. Cont la pistola sconduda e vestii cont on sortò e calzon negher e cont on longh cappell a cilinder. Per quella reson lì eren ciamaa "cannon de stuva". Dòpo di quatter giornad de Milan, indova che han refudaa de fà del maa ai milanes, a hinn riformaa e 'l cappell a cilinder a l'è sostituii del classigh cappell del ghisa e de 'n uniform ispirada a quella de la polizia de Londra.
In del 1920 cambien nomm in "Corp Metropolitan de Publega Sigurezza". Durant de la segonda guerra mondiala se occupen anca de protezion anti-aerea cont el compit de sonà i sirenn in strada cont on sidecar e de sgomberà i strad quand che gh'eren i bombardament.
In del 1959 a hinn mittuu in la noeuva sed de piazza Beccaria, al Palazz del Capitani de Giustizia e cambien nomm in "vigilanza urbana", nomm che mantegnen finna al 1979. Semper a fin agn '70 tacchen a ciappà i donn in del corp.
In del 1979, dopo de 'na legg del 1977 che la spostava i competenz in su la polizia locala ai comun, a l'è offizialment elevaa a corp de polizia, ciamaa "Polizia Municipala". In del 2003, in su la base de 'na legg regionala che la unifega el trattament di vari polizij locai lombard, la cambia nomm in "Polizia Locala".
Incoeu, oltra al comand central, el gh'ha noeuv comand decentraa in di noeuv Municipi de Milan.
Origin del termen[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'origin precisa del termen a l'è dubbia ma gh'è 'n poo de teorij in materia, tutt ligaa al cappell: La prima la dis che 'l cappell a cilinder el regordass ai sgent i stuv de ghisa, soratutt per l'altezza di noeuv sorveliant, menter l'altra la dis che i milanes pensaven che 'l noeuv cappell a l'inglesa el fuss faa de ghisa per el color e han taccaa a ciamà i sò poliziott inscì.
Uniform e color[Modifega | modifica 'l sorgent]
Uniform storegh[Modifega | modifica 'l sorgent]
I uniform storegh eren negher d'inverno e bianch d'estad. I ghisa che se occupaven de gestì el traffegh eren dotaa semper di sottaguant bianch de mett in sul brasc per volzà la visibilità. Dal 1968 el casch bianch a l'è doperaa anca in del servizzi invernal.
Uniform incoeu[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'uniform de gala a l'è isprada a quella storega invernala, con paltò, tabarr e baston tradizional cont el pomm d'arsgent e la pistola sconduda.
I uniformi normai a hinn inveci vari e faa su de pussee element che se pòden mett insemma finna a formà pussee de 200 variant de uniform, de quej pussee elegant a quej de pattuja. Finna al 2019 la gh'era 'na certa rigidità in sul vestì che despess la menava a di situazion de problema in di operazion pussee gramm 'me la direzion del traffigh, ma in quell ann la Region Lombardia l'ha mudaa i sò regolament per miôrà i condizion di uniformi, anca se giamò prima el comun l'eva provaa a rend pussee bona la situazion.
Color[Modifega | modifica 'l sorgent]
I color tipich a hinn el bianch e 'l verd, comun a tucc i polizij lombard. Quand che se ciamaven "vigili" eren inveci negher e bianch.
Galleria di foto[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Monestee de Bagg, sed di ghisa del Municipi 7
Ona pattoja denanz al Domm de Milan
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ascesa e declino dei Serbelloni
- Vigili a Milano, La storia dei ghisa nasce prima del traffico e dell’Italia
- I “ghisa”: lo strano soprannome dei vigili urbani di Milano
- Ma come si vestiranno i vigili urbani?
- I vigili: "Basta giacca e cravatta molto meglio felpe e magliette"
- Il bastone del vigile, col pomo d’argento
- Ferrari confiscata ad un mafioso, oggi di proprietà della Polizia Locale di Milano (YouTube)


text:
Kànsas City (Missouri)
Kansas City l'è na sità di Stat Unî ad quatarsènt-stantamìla abitànt a 'l incìrca ch'la s cata in dal stat dal Missouri, in dal cuntèi ad Jackson, ad Clay, ad Cass e 'd Platte. A n gh'è minga da cunfóndar-la cun la Kansas City ch'la s cata in dal stat dal Kansas da cl'atra banda dal cunfîṅ. Insém i daṅ vita a na sōla àrea metrupulitàna.
La s cata a 'l incróś fra i fiùm Kansas e Missouri. Al sò scutmàj 'l è La sità dal funtàni parchè la gh 'n à da piò ad duśènt, la secónda a 'l mónd dòp Róma.
Al sò sìndig 'l è 'l indipendènt Sly James.
Persunàǵ ligâ a Kansas City
- Eddie Griffin, atōr
- Robert Altman, regìsta
- Maurice Greene, curidōr di sènt mètar piàṅ
- Virginia Henderson, infarméra
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Kànsas City (Missouri)


text:
Pirùca
La Pirùca 'l è 'n quèl ch'al s mét in cô p'r avēr di cavìi nóṿ ad sōvar 'd qvéi naturài o a 'l sò pòst s'i èṅ crudâ tut o in part par di mutìṿ genètic, ad stress o par di tratamènt mèdag cuma la chèmio. La pōl èsar fata 'd cavìi umàṅ (i vànan fòrt qvéi dal dóni indiàni), da pēi 'd cavàl o 'd materiàł sintètig.
L'è druàda par di mutìṿ estètig, ad mòda, par far i cretèṅ, religióś o anc par salvàr e prutèś'r i cavìi da gl'agìnt atmusfèric (a sucéd specialmènt a i négar). La s tîṅ sòdi a la pèl dal crani druànd dla còla o dal lasi.
Anc in di tèmp antìg di egisiàṅ, di asîr e di rumàṅ la gint la li druàva. Al pirùchi 'd chi óm, ch'i pèrd'n i cavìi par via di fulìcui dla tèsta sensìbil a 'l testusteròṅ, i èṅ ciamàdi toupet.


text:
Pervi da diversas interrupziuns e retards l'onn passà vul la Lufthansa engaschar il 2019 nov persunal per meglierar ils process da lavur. Sco quai che la Lufthansa Group communitgescha, dovria en spezial persunal tar la Lufthansa, Lufthansa Technik e Swiss. Suenter ina stad turbulenta vul ins stabilisar il traffic aviatic ed investescha perquai var in quart milliarda euros.
Lufthansa – grond patrun a Hessen
La fin da settember 2018 han var 135'000 collavuraturas e collavuraturs lavurà per la Lufthansa Group, da quels var 32'000 direct tar Lufthansa. Cun bunamain 40'000 occupads è la Lufthansa Group tenor lur indicaziuns il pli grond patrun a Hessen.
RR novitads 06:00


text:
Quai resulta dad in rapport ch'è vegnì publitgà mardi a chaschun dal Di mundial da mattas. Tenor quest rapport datti sin l’entir mund il mument radund 700 milliuns dunnas e mattas che vivan en matrimonis ch'ellas èn idas en avant avair 18 onns.
L'onn 2050 pudess quai esser fin 1,2 milliardas dunnas, uschia stimescha l'organisaziun «Save the Children». Mintga set secundas vegn ina matta sut 15 onns maridada.
Consequenza negativas
Tenor il rapport vegnan mattas per part gia sa maridadas en ina vegliadetgna da 10 onns, uschia en pajais sco l'Afganistan, il Jemen, l'India u la Somalia. Talas maridaglias sajan l'entschatta d'in circul vizius da dischavantatgs. Las mattas pertutgadas perdian uschia il dretg fundamental sin scolaziun, svilup e sin dastgar esser uffant.
La pli auta quota da talas maridaglias ha tenor il rapport l'India. Là sajan 47% da las mattas sut 18 onns pertutgadas da questa pratica. L'exempel da la Nigeria demussia che cunzunt mattas ord famiglias paupras vegnian maridadas bler pli baud che lur contemporanas pli ritgas.
RR novitads 06:00


text:
Las Svizras ed ils Svizzers han duvrà l'onn passà pli pauca electricitad, e quai malgrà che la populaziun ed er l'economia publica èn creschidas, communitgescha l'Uffizi federal d'energia UVEK. Cumpareglià cun il 2017 è il consum d'electricitad sa reducì per 1,4% sin 57,6 milliardas uras kilowatt. Las 836 uras kilowatt spargnadas correspundan a l'energia che 167'200 chasadas dovran en in onn.
Il motiv per la reducziun sajan dapli effizienza e l'aura. Ils uschenumnads grads-dis da stgaudament èn sa reducids l'onn passà per passa 10%. En Svizra vegn duvrà radund 10% da l'electricitad per stgaudar.
La pli blera energia da l'aua
Cumpareglià cun l'onn avant èn vegnids producids prest 10% dapli electricitad che l'onn 2017. Ovras idraulicas han qua producì passa la mesadad, numnadamain 55,4% da l'energia, ovras nuclearas passa in terz, 36,1% ed autras funtaunas, convenziunal-termicas u regenerablas han producì il rest dad 8,5%.
Las ovras atomaras han producì 25,2% dapli energia che anc l'onn avant, numnadamain 24,4 milliardas uras kilowatt. La raschun saja, che l'ovra atomara Beznau 1 saja puspè vid la rait sur l'entir onn. Plinavant ha l'ovra da Leibstadt pudì producir dapli che avant.
RR novitads 12:00


text:
Mendret 03.2022 - L valor de n teritorie
l vegn fora te tante maniere e l é vindedò noscia capazità de ge vardèr con curiosità, respet e enteress che sion semper più bogn de valorizèr chel che l'à da ne proferir. Te chesta puntata de Mendret jon a veder coche nosc raion l pel esser valorizà tras neva colaborazions e jon ence delaite del consorzie Parmiggiano Reggiano a veder l lurier che fèsc i lurieranc de la comunità Sikh. Program de Cinzia Pistoia.
Rai Ladinia, Mercui, 14 Setember 2022 - 20:50 - Rai Ladinia


text:
La probalitad ch'il chantun stoppia intervegnir en in cas da responsabladad saja vinavant fitg pitschna. Quai è la conclusiun principala dals experts. La fin da l'onn muntava la substanza da ristga da la banca a 2,6 milliardas francs. Quai che saja cumpareglià cun autras bancas – surtut bancas chantunalas – ina summa fitg auta.
La davosa analisa che la regenza ha laschà, è stada dal 2016. Cun quai che la banca è creschida vinavant, ha sviluppà ses champs da fatschenta ed er pervia da la pandemia da corona vuleva la regenza dentant in nov rapport.
Ord l'archiv
Il 2020 ha la Banca chantunala grischuna fatg pli pauc gudogn che l'onn avant. Motiv perquai era la pandemia.


text:
RTR ha accumpagnà il pur da Samedan, Gian Peter Niggli, durant in onn ed ha uschia vis ils pass necessaris.
Cumenzà cun la tscherna dal sem en la stiva chauda dal pur a Samedan, sur l’empustaziun dal sem che custa radund 100 francs, fin tar l’inseminaziun artifiziala tras il veterinari Bruno Salis.
Plinavant avain nus visità la vatga durant il temp da gravidanza ad alp, sin las costas da Muottas Muragl sur Samedan, accumpagnà l’animal fin e cun la naschientscha en la stalla sin il bain puril a Samedan. Pia: dal catalog fin il vadè.
═


text:
CAFFÈ TERZI BULAGGNA
Al parêva un quèl inpusébbil, fèr un cafà pròpi difaränt magaréṅna da chi èter, sarvé int un sît in duv la żänt i psêven bàvver såul dal cafà e dal tè!
Inciónni bvand, inción vén o panén: am é d avîṡ d èser stè al prémm in tótt’Itâglia a fèr un quèl cunpâgn.
In prinzéppi tótt quant, sía i baréssta che i cliént, i m tirèven só, i m tulêvn in gîr, i gêven acsé che un sît ch’al fèva såul di cafà an psêva brîṡa stèr in pî. E pò dåpp, invêzi, pian pianén…
Avän tachè, nuèter par prémm, a fèr la torefaziån dal cafà: int na manîra ch’an s in êra mâi véssti dal cunpâgni, parché mé a vlêva fèr da sénter la personalitè dal bån cafà, mégga la mî!
A druvèven una tustadûra cèra, ch’as pséss capîr la qualitè dal cafà ch’a druvèven, mégga ed cäl naigri, che int la tâza as sént såul l amåur dal bruṡè e dl amèr.
Adès anc tótt i giurnaléssta, ala fén, i an capé che par fèr såul di cafà biṡåggna avair una gran spezialiżaziån: e quasst qué l é un pâs inànz, mégga indrî!
Adès l é socuànt ân ch’a sän inpgnè un puctén dimónndi magâra, siché dånca avän pasè la gestiån al’Êlena Naldi, ch’la i tén drî pulidén es l’é pròpi brèva, pió d un pôc!
CAFFÈ TERZI VGNÔLA
Un sît pió grand, pió chiêt, sänza tanti pépp, in duv a s pòsa stèr in pèṡ e a bèl èṡi. Tant par dîrn ónna, a n avän brîṡa tirè só al bancån tradizionèl o la bdèna: avän tgnó drî a un’idê tótta difaränta pr un sitarén mudêren.
Un luchèl nôv nuvänt par stèr stramèż ai cliént e ala żänt, brîṡa in vatta a un pèlc. E pò in st luchèl che qué avän anc una tostatrîz, céṅna mo bôna magâra, es a psän fèr un frâc ed prôv, däl degustaziån con la tustadûra e pò anc la scôla: defâti l é pròpi quall ch’a fän tótt i dé!
CAFFÈ TERZI SAN SEBASTIAN
Un bèl dé ai arivé ón ch’al gé: “A sån un spagnôl, a vói fèr vòsc un cåurs ed cafeterî”: l êra dal dåumélla e dîṡ. A gé: “Mo soncamé, par mé la và bän!”.
Al fé al cåurs e l é stè brèv magaréṅna: defâti al dvinté un Màsster ed Cafeterî. Pò dåpp ai arivé sô fradèl, ch’al gé: “A vói fèr un cåurs anca mé!”. Arspundé: “Dâi pûr, và pûr là, vén mò qué!”.
Siché al le fé anca ló, l é stè brèv es l à studiè, siché l é dvintè un Màsser ed Cafeterî anca ló.
Ala fén ai ò mò intaiṡ cus’i s vlêven fèr: i vlêven avrîr un “Caffè Terzi” in Spâgna.
Al fó acsé ch’avêrsen con la famajja Benitez Quintana al prémm “Caffè Terzi Donostia” e pò dåpp chi brèv ragâz i an avêrt èter dû luchèl, adès i van ch’i pèren ónt es i én dvintè i distributûr ed “Caffè Terzi” in Spâgna!


text:
Cun 325 a 306 vuschs ha May gudagnà la votaziun da disfidanza cunter sia persuna. Il schef da l'opposiziun Jeremy Corbyn aveva pretendì ina votaziun da disfidanza, suenter che la cunvegna da Brexit era vegnida refusada il mardi dal parlament. Tenor Corbyn aveva la votaziun davart la cunvegna da Brexit mussà che la regenza na saja betg pli capabla da cuntinuar. La maioritad dal parlament ha dentant vis quai auter.
Appel da May
Suenter la votaziun ha Theresa May appellà al parlament ad unitad en la dumonda dal Brexit. Ils deputads hajan ussa fatg cler tge ch'els na veglian betg. Ins stoppia collavurar a moda constructiva per definir tge ch'il parlament veglia. Ella haja envidà politichers da tut las partidas per chattar ina via.
May ha plinavant ditg ch'ella chapeschia ch'ils fatgs che sajan capitads las ultimas 24 uras sajan stads inquietants per la populaziun britannica.
Data da sortida è fixada
Cunquai che May ha survivì la votaziun da disfidanza è uss era cler, che la Gronda Britannia sorta ils 29 da mars 2019 or da l'Uniun Europeica. La primministra aveva annunzià ch'i na vegnia betg a dar ina midada da data, sche ella resta en uffizi.
Plan B suonda il glindesdi
May ha annunzià ch'ella veglia preschentar al parlament glindesdi proxim co ch'i duai ir vinavant. Per che la Gronda Britannia na sorta betg senza ina cunvegna ston il parlament e l'Uniun europeica anc chattar las proximas emnas ina schliaziun. Novas tractativas davart il Brexit na vegnia dentant probabel betg a dar. Quai ha ditg il schef negoziader da l'Uniun europeica oz a Strasbourg.
RR novitads 21:00


text:
Cun siglir sin 136,5 e sin 133 meters repeta il Giapunais Kobayashi ses success dal di da Silvester ad Oberstdorf en Germania. Sin ils plazs 2 e 3 vegnan surprendentamain il Tudestg Markus Eisenbichler e Dawid Kubacki da la Pologna.
Cun Simon Ammann e Killian Peier fan dus Svizzers puncts - els vegnan sin ils plazs 21 e 23. Omadus avevan trumpà en la qualificaziun ed en l'emprim percurs. Cun ils duels k.o. eran els dentant vegnids enavant sco lucky losers.
Suenter be in di da pausa continua la turnea sur las quatter schanzas cun la gievgia cun la concurrenza al Bergisel a Puntina / Innsbruck en Austria.
RR novitads 16:00


text:
Cura ch'igl è chaud passentan bleras persunas lur temp liber sin la terrassa u en il curtin. Cunzunt sch'ils uffants han vacanzas vegni bleras giadas pli dad aut. En quel cas stoppian ins dentant tegnair ora in zichel dapli, di l'experta da dretg da SRF, Gabriela Baumgartner.
Sch'uffants giogan, curran enturn u sbragian èn quai ramurs che tutgan tar il mintgadi.
Ins possia dentant pretender dals geniturs ch'els prendian resguard, cunzunt sur mezdi e davent da las 22:00 uras.
Festa tar ils vischins
Il medem vala era sch'ils vischins fan ina festa ed èn dad aut. L'experta da dretg recumonda da tschertgar il discurs cun ils vischins e far attent els sin la canera. Sin il pli tard las 22:00 uras, en singuls lieus las 23:00, stoppia dentant esser ruaus.
Grillar na po betg vegnir scumandà
Per part stat en il reglament da chasa che grillar saja scumandà. Tenor l’Uniun da locataris giaja quel scumond memia lunsch.
Qua e là grillar na po l’administraziun betg scumandar, ma fimentar mintga bella saira ils vischins, na va dentant era betg.
I saja ina dumonda da la mesira. Ed en il mender cas possian ins ir endadens e serrar las fanestras per quella saira sch’il fim disturba. E sco tip numna l'Uniun da locataris da decorar il balcun cun plantas e fluras. Quellas gidan encuter il tuffien dal fim ed isoleschan in zichel la canera.
Betg far pass giuridics
Far pass giuridics pervia da disturbis da canera e fim, na cusseglia l'Uniun da locataris dentant betg. Pertge ins perdia il bler, perquai ch'ins haja memia paucs mussaments u ch'i vegn dubità ch'ins saja memia sensibels.
Uschia pon ins evitar dispita


text:
Artitgels che n'èn betg en il deposit
Sche Vus na chattais betg in artitgel en nossa butia, lura pudais Vus empustar quel cun il formular d'empustaziun per artitgels che n'èn betg en il deposit, en la rubrica "Formulars d'empustaziun". Empleni per plaschair cumplettamain il formular d'empustaziun e faschai indicaziuns uschè exactas sco pussaivel davart il product giavischà (p.ex. nr. da l'artitgel e descripziun exacta). Tramettai il formular emplenì per e-mail a bestellungen@dmz.gr.ch
. Sche Vus avais in muster, ans pudais Vus er trametter quel per posta.


text:
Kirghizistan
El Kirghizistan a l'è un paes de l'Asia centrala.
A l'è tacaa al Kazakistan, a la Cina, a l'Uzbekistan e al Tagikistan.
La capital a l'è Bishkek.
Al gh'ha una süperfiss de 199.900 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.200.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Kirghizistan (nom ufizial: Kыprыз Pecпyблиkacы) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Sadyr Japarov (Caдыp ЖaпapoB) (del 2021).
El prim ministr a l'è l'Akylbek Japarov (Akылбek ЖaпapoB) (del 2021).


text:
Sco Twitter ha communitgà, saja il ristg d'ina ulteriura instigaziun da violenza memia grond. Trump è adina puspè sa drizzà pliras giadas a di via Twitter direct a ses aderents ed a la publicitad.
Entant rinfatscha Trump a Twitter d'esser sa cunvegnì cun ils Democrats ed ils extrems da la sanestra per stizzar ses conto e far taschair el. Mussaments per sias pretensiuns n'ha el betg preschentà.
Senatura republicana cunter Trump
Entant pretenda er l'emprima senatura republicana che Trump sa retiria. Quel haja chaschunà avunda donn, ha la senatura d'Alaska Lisa Murkowski ditg. En la gasetta Anchorage Daily News ha ella fatg con-responsabel Trump per l'attatga sin il parlament. Trump saja mo sa dustà per motivs egoistics da bandunar la Chasa Alva. El veglia mo restar là per ses ego ed il titel.
Ord 10vor10:


text:
Quasi tut las garaschas che RTR ha dumandà, han ditg ch’ellas sajan preparadas, u sa preparan sin l’avegnir che daventa adina pli electric. Sch’ins veglia u betg, è il tenor unanim stà: Nus stuain ans adattar a la nova situaziun. Per part dovria quai novas investiziuns. Ma quellas sajan necessarias, per s’adattar a l’avegnir.
Tenor stimas ch’èn da leger en las medias è da quintar ch’autos electrics dettian bun 30% pli paucas entradas per las garaschas. Quai saja ina sfida, ma i dettia era novas entradas è stà da sentir dals represchentants da las garaschas. Cun quai ch’autos electrics sajan bler pli grevs pervi da lur battarias, dovrian quels per exempel dapli pneus, che vegnian isads pli spert ch’en autos che van cun benzin.


text:
En vista a las demonstraziuns dals adversaris da la vaccinaziun veglian ins mussar che quels sajan ina minoritad, han ditg ils organisaturs envers l'emettur «France Info». Ina gronda part da la populaziun veglia vegnir or da questa situaziun, en la quala ella saja bloccada dapi in onn e mez. Plinavant s'agiteschan ils organisaturs vid l'atmosfera ch'ils sceptichers da corona stgaffeschian. Pleds sco «resistenza » e «dictatura» vegnian malduvrads, quels pleds hajan dentant ina muntada.
Discurri ina giada cun ils Afgans davart dictatura e resistenza!
La sonda avevan puspè millis persunas en l'entir pajais demonstrà cunter novas reglas da corona. Las protestas na sa drizzian betg be cunter l'obligatori da sa laschar vaccinar en il sectur da sanadad, mabain er cunter l'uschenumnà pass da sanadad, ch'è sumegliant al certificat da Covid svizzer. Quel è necessari per ir a baiver café e in restaurant, ir cun tren u per sgular.


text:
Da Rest Giacun Dermont -
In dals pli vegls mitos enconuschents en la cultura occidentala è l’existenza dad unicorns. L’idea chi pudessan exister creatiras da tarabla talmain fantasticas giascha profund en la conscienza umana. I dà biologs che sustegnan ina tesa ordvart interessanta davart l’origin da quest mitos remarchabel.
Danunder deriva mo l’idea chi pudessan exister chavals cun corna? L’origin dal mitos da l’unicorn è bler pli vegl che las istorgias ed ils comics da Walt Disney ans suggereschan. En las tarablas da Grimm, che pon vegnir consideradas sco ierta culturala da gronda muntada, gieua l’unicorn già ina rolla impurtanta. Tenor la scienza archeologica n’hai mai dà in chavagl cun in corn, ma l’idea d’ina tala creatira da fantasia è probablamain bler pli veglia che quai ch’ins ha pudì supponir enfin ussa.
Savida che sa mantegna durant tschentaners
Ils frars Grimm n’ans indicheschan deplorablamain betg exactas funtaunas da lur istorgias. Malgrà las eventualas inspiraziuns fantasticas d’in dals frars „n’èn tarablas e mitos a la fin nagut auter ch’experienzas da la sort umana creadas e furmadas, dadas enavant entras ils tschentaners“ (E.Aeppli, Der Traum...). L’istorgia dal schnederin valurus cumpiglia in unicorn. Vuland attachar il schnederin resta l’unicorn pitgà cun ses corn en in bostg. Er ils filosofs grecs discurran d’unicorns.
Quant ipocritic (engl.: hypocritical) èsi en quest connex d’esser schocà da cumbats da taurs en las arenas da la peninsla iberica. I vegn tschessentà il fatg ch’ils taurs spagnols gaudan almain ina tratga d’auta qualità, er sch‘els vegnan mazzads a moda crudela. Il torrero Victor Barrio ch’è mort questa stad tras in culp d’in taur è vegnì surchargià postum cun gomias da glieud da l’entir mund. Er en Svizra hai dà talas reacziuns, tar nus, nua che la majoritad dals vadels masculins vegnan battegiads cul num „Mast“.
Fotografia: https://www.pexels.com (CC0)
Text: Rest Giacun Dermont, Cuira
Emprima publicaziun: 2016
Da Rest Giacun Dermont -
In dals pli vegls mitos enconuschents en la cultura occidentala è l’existenza dad unicorns. L’idea chi pudessan exister creatiras da tarabla talmain fantasticas giascha profund en la conscienza umana. I dà biologs che sustegnan ina tesa ordvart interessanta davart l’origin da quest mitos remarchabel.
Danunder deriva mo l’idea chi pudessan exister chavals cun corna? L’origin dal mitos da l’unicorn è bler pli vegl che las istorgias ed ils comics da Walt Disney ans suggereschan. En las tarablas da Grimm, che pon vegnir consideradas sco ierta culturala da gronda muntada, gieua l’unicorn già ina rolla impurtanta. Tenor la scienza archeologica n’hai mai dà in chavagl cun in corn, ma l’idea d’ina tala creatira da fantasia è probablamain bler pli veglia che quai ch’ins ha pudì supponir enfin ussa.
Savida che sa mantegna durant tschentaners
Ils frars Grimm n’ans indicheschan deplorablamain betg exactas funtaunas da lur istorgias. Malgrà las eventualas inspiraziuns fantasticas d’in dals frars „n’èn tarablas e mitos a la fin nagut auter ch’experienzas da la sort umana creadas e furmadas, dadas enavant entras ils tschentaners“ (E.Aeppli, Der Traum...). L’istorgia dal schnederin valurus cumpiglia in unicorn. Vuland attachar il schnederin resta l’unicorn pitgà cun ses corn en in bostg. Er ils filosofs grecs discurran d’unicorns.
Quant ipocritic (engl.: hypocritical) èsi en quest connex d’esser schocà da cumbats da taurs en las arenas da la peninsla iberica. I vegn tschessentà il fatg ch’ils taurs spagnols gaudan almain ina tratga d’auta qualità, er sch‘els vegnan mazzads a moda crudela. Il torrero Victor Barrio ch’è mort questa stad tras in culp d’in taur è vegnì surchargià postum cun gomias da glieud da l’entir mund. Er en Svizra hai dà talas reacziuns, tar nus, nua che la majoritad dals vadels masculins vegnan battegiads cul num „Mast“.
Fotografia: https://www.pexels.com (CC0)
Text: Rest Giacun Dermont, Cuira
a noss commembers, sponsurs e donaturs:
Gaudenz Zimmermann, Merligen
Quarta Lingua,Turitg
Brigitte Wachsmuth, Männedorf
Christian Venzin, Trin Mulin
Alfred Laurent SA, Ramosch
Auto-Tecic SA, Ardez
Barata Gipser - Maler AG, Vattiz
Bearth & Cavegn Architectura, Breil
Bischoff Metallbau AG, Scuol
CAJO Bau GmbH, Breil
Caspar Haustechnik, Tinizong
Christoffel Sanitär-Heizung, Scuol
Cla Duri Janett Impraisa Forestala, Tschlin
Collenberg Inschigniers, Lumnezia
Conversa.gr, Sedrun
Coray Capaul architectura e habitar GmbH, Disentis
Electra Buin SA, Scuol
Falegnamaria Spiller, Sent
Falegnameria Curdin Müller, Strada
Furnaria Giacometti, Lavin
Furnaria Pastizaria Benderer GmbH, Sent/Scuol
Guler viadis, Sent
Hatecke, Scuol
Kaffee Badilatti + Co. AG, Zuoz
m2a2 Atelier d' Architectura, Savognin
Marangunaria Beer SA, Ftan
Meini Sport & Mode, Laax
Ming Bus AG, Sils-Maria
Resgia Koch SA, Ramosch
SelfieBox.info, Müstair
Teewerkstatt, Scuol
Tessanda Val Müstair
Valaulta Berni, Rueun
Vita Surselva, Ilanz


text:
Er il Grischun ha da realisar la refurma fiscala da la Confederaziun. En dus emnas tracta il Cussegl grond en chaussa. Uss ha preschentà la cumissiun predeliberanta sia posiziun en chaussa – u meglier ditg sias posiziuns, pervi che la cumissiun n'è betg vegnida da perina co che questa refurma fiscala duai vegnir prendida per mauns.
La maioritad da la cumissiun saja stada per sbassar la taglia sin il gudogn per persunas giuridicas dad oz 5,5 pertschient sin 4 pertschient, scriva la cumissiun per economia e taxas en sia communicaziun a las medias.
Ina minoritad vuleva sbassar pli pauc questa taglia – ed ina segunda minoritad na vuleva insumma nagina sbassament. La maioritad segua uschia a la proposta da la regenza grischuna.
Il Grischun e la refurma fiscala federala
La lescha federala davart la refurma da taglia ch'è vegnida acceptada il matg a l'urna duai en emprima lingia vegnir realisada cun sbassar la taglia per interpresas.
La regenza grischuna vul sbassar quella tariffa da 5,5 sin 4%. En pli duai vegnir introducì ina boxa da patentas sco er deducziuns supplementaras da la taglia per expensas da perscrutaziun e svilup.
Per persunas privatas na mida la nova lescha betg bler. Sulettamain la pauschala per custs da professiun vegn auzada da 3'000 sin 3'500 francs.
Per chantun e vischnancas munta questa midada ina perdita dad entradas tar las persunas giuridicas. Quella perdita po per part vegnir egualisada cun la pli auta cumpart da la taglia federala che chantun e vischnancas survegnan. Quintà vegn la finala anc cun ina sperdita da mintgamai radund 10 milliuns francs per chantun e vischnancas.
RR novitads 11:00+


text:
Bacteria
I bater i è una tipolojia de cellule biolojege. I fa part del grand domine dei microrganism procarioteg. De solet i è long poc micrometer, e i pœl hver-g tante forme diferente, qe le va de le sfere a le pertege a le spirai. I bater i è staits intra le prime forme de vita qe i è comparide in sœ la terra, i g'è anc'mò ind squase tœts i lœg. Vergun bater i viv in relazion simbiotege o parasitege cond piante o anemai. I plœ tants bater i è gnanc'mò staits caraterezads, e doma la metaa dei phyla batereg i g'ha specie qe se pœl far vegner sœ ind laboratore. El stude dei bater l'è ciamad bateriolojia, e l'è part de la microbiolojia.


text:
Ferdinand II d'Aragona
El Ferdinand II de Trastámara ciamaa el Catolegh (spagnoeu: Fernando II o Fernán; Sos, 10 de marz del 1452 - Madrigalejo, 25 de genar del 1516) l'è staa on re spagnoeu.
L'ha governaa la Sicilia, l'Aragona e, per via del sò matrimoni con la Isabella de Casteja, anca quella region lì. Con quell matrimoni chì la s'è compida l'unificazion de la Spagna, e 'l sò, sucessor, el Carlo V d'Asburgh (sò nevod) a l'è staa el primm re de tutt el Paes.
Sotta el sò regn l'è stada fenida la Reconquista, hinn scominciaa i Guerr d'Italia e, soratutt, la descoverta del Mond Noeuv cont i viagg del Cristofen Colomb (1492).


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs:
En la direcziun da producziun ed elavuraziun
- durmentar e stagliar ils animals e registrar il pais da maz
- stagliar il corp da l'animal mazzà cun resgias da charn e cuntels gizs
- tagliar la charn da l'oss cun cuntels spezials da stgarnir e la parter en purziuns pli pitschnas
- preparar la tocca da charn per la vendita
- emballar, etichettar e magasinar la charn correctamain
- elavurar differentas liongias ord la tocca da charn restanta
- gidar d'ensalar u fimentar tocca da charn
En la direcziun da la preparaziun e vendita
- prender davent tessì da grass restant da la charn
- liar ensemen brassads professiunalmain
- preparar plattas fraidas da charn e producir delicatessas sco per exempel tratgas da schelatina
- cussegliar la clientella davart la preparaziun da la differenta tocca da charn
- preschentar ils products en la stizun dal commerzi a moda plaschaivla
- servir e cussegliar la clientella
- pachetar la charn
Resguardar l'igiena e la prescripziuns davart la segirezza al plaz da lavur
- nettegiar mintga di ils guaffens, ils indrizs ed il plaz da lavur
- gizzar ils cuntels e resguardar las prescripziuns davart la segirezza
- purtar scussals, guants da gumma e raits da chavels
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 18-10-2016, versiun dal 1-1-2018
Durada
2 onns
Accents
- producziun ed elavuraziun
- preparaziun e vendita
Furmaziun en la pratica
En affars da charn, en manaschis d’elavuraziun commerzials u industrials
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- elavurar la charn
- garantir la persistenza e las prescripziuns davart la qualitad
- producziun da charn, preparaziuns da charn, products da charn
- preparaziun e vendita da products da charn
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica la basa professiunala
Diplom
Attestat federal professiunal "Assistent / assistenta da mazlaria AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- interess per victualias e spezialmain per la charn
- enconuschientschas dal tudestg
- senn per la nettezza e l’igiena
- buna sanadad ed abilitad da supportar squitsch
- abilitad da lavurar en ina gruppa
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas, d’associaziuns sco era dal center da furmaziun da l’economia da charn svizra a Spiez
Spezialist / Spezialista da products da charn AFQ
Assistents da mazlaria pon far ina furmaziun da basa scursanida sco spezialists da products da charn AFQ (access al segund onn da la furmaziun da basa). Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco spezialists da products da charn AFQ.
Cundiziuns da lavur
Assistents da mazlaria AFP lavuran en affars da charn, en manaschis d’elavuraziun commerzials u industrials u tar distribuiders a l’engrossa. Tut tenor l’accent da furmaziun e tenor il manaschi varieschan ils temps da lavur. En la direcziun da la producziun e da l’elavuraziun cumenzan assistents da mazlaria savens pli baud cun la lavur. Ils temps da lavur da assistents da mazlaria cun accent sin la preparaziun e la vendita dependan dals temps d’avertura dals affars.
Ulteriuras infurmaziuns
Uniun professiunala svizra da charn
Sihlquai 255
Postfach 1977
8031 Turitg
Tel: 044 250 70 60
URL: www.swissmeatpeople.ch


text:
La notg sin mardi ha in deposit da rauba a la staziun da Schiers ars. Il fieu ha era tschiffà parts dal bajetg da la staziun che cuntegn in'abitaziun. Ils passa 50 pumpiers han pudì impedir che lez bajetg brischia dal tut. Suenter stgars quatter uras è il fieu stà stizzà. Persunas n'èn betg vegnidas blessadas. Abitantas ed abitants han pudì bandundar ad uras l'abitaziun pertutgada dal fieu. Tenor la polizia muntia il donn material a plirs 100'000 francs. Pertge ch'i ha ars na san ins anc betg. La Polizia chantunala intercurescha l'incendi.
Schiers Incendi en deposit da rauba a la staziun
RTR novitads 12:00


text:
En la Lombardia che cunfinescha cun la Svizra è la plievgia stada anc pli ferma, cun fin a 120 liters, sco il servetsch d'aura Meteocentrale ha communitgà dumengia bun'ura. A Bad Ragaz en il Son Gagl hai dà 60 liters entaifer 24 uras. Sin il Hörnli, en il chantun turitg hai dà 55 liters, a Hinwil 50.
En Svizra tudestga hai dà tranter 30 fin 70 liters. Pervi dals urizis è la plievgia stada repartida fitg irregulara. Da la vart dal nord da las alps hai dà il pli bler sin la Schönegg sin 570 meters sur mar en il chantun Zug, cun 70 liters.
Total hai dà fin ier summas da record durant il fanadur. A Visp en il Vallais hai dà 99 liters, a Robièi en il Tessin hai dà 593 liters. Tenor Meteonews po la ferma plevgia puspè laschar s'auzar ils livels dals lais.
Er oz quintan ils meteorologs cun plievgia. Il mender saja dentant passà, scriva SRF Meteo. En il vest ed il sid vegnia a dar il di ora fasas suleglivas. La saira duessi lura dar be pli singuls guts. Las temperauras sa movan tranter 15 e 20 grads en il nord, e fin a 24 en il sid.


text:
Florentina (num da battaisem: Blandina) Camartin è naschida ils 22 d'avust 1943 a Breil. Ella ha fatg la scola da gidantra da medis a Son Gagl. Suenter è ella entrada en la vegliadetgna da 22 onns en claustra ad Ingenbohl (Sviz), là ha ella fatg la scolaziun da mussadra. L'onn 1969 ha ella fatg profess. A partir dal l'onn 1971 fin l'onn 1976 è ella directura e scolasta da metodica al Seminari da mussadras. Lura ha ella lavurà sco mussadra e catecheta a Turitg, Mustér e Cuira e sco inspectura da scolina a Laax. Dal 2009 enfin 2016 è Florentina Camartin stada redactura responsabla dal Calender Romontsch.
Intginas ovras
- In'Jamna da suffragi. Diesch poesias per l'Jamna Sontga, 1985
- Sontgaclau arriva, 1985)
- Pader Theodosius Florentini (biografia, 1985)
- Il retg e sia feglia (1987)
- Carezia ha curascha, veta ed ovra da Mumma M. Tresa Scherer (1989)


text:
Enstagl da las abitaziuns per famiglias e per glieud veglia datti uss abitaziuns da proprietad pli charas. Ils precis sajan en il rom da quai ch'è per il mument normal en la citad. Quai rapporta il schurnal regiunal da SRF.
Il terren dal Sennhof tutga al chantun. E quel di, ch'els stoppian – tenor lescha – procurar sin lur terren per entradas adequatas. Vid il project planisà na s'haja betg midà insatge. Abitaziuns d'ina cooperativa na sajan mai stadas ina cundiziun.
Nunchapientscha e «schanza manchentada»
Tar la Partida social-democratica frunta quella midada sin nunchapientscha. Il schef da la fracziun da la PS, Lukas Horrer, discurra d'in scandal. El ha annunzià, ch'els vegnian ad intervegnir a chaschun da la sessiun dal Cussegl grond. Quella ha lieu l'emna proxima a Tavau.
Er il president da la PCD da Cuira, Robert Spreiter, discurra en quest connex d'ina schanza manchentada. El avess beneventà spazi da viver pli bunmartgà en la citad.
Ord l'archiv
Il project victur: Quai era planisà sin l'areal dal Sennhof a Cuira.


text:
- L'anteriur directur da la Televisiun Svizra tudestga Peter Schellenberg è mort en la vegliadetgna da 81 onns.
- Davent dal 1988 ha il Turitgais manà durant 16 onns l’interpresa – uschè ditg sco nagin auter da ses antecessurs.
- Schellenberg ha modernisà en ses temp d’uffizi il program, ed era la Rumantschia ha profità.
Blers onns aveva Peter Schellenberg lavurà sco schurnalist da televisiun e sco moderatur. Lura è el daventà per pulita surpraisa il 1988 nov schef da la Televisiun Svizra tudestga.
En ils 16 onns d’uffizi ha Schellenberg transfurmà SF DRS sco paucs auters da ses antecessurs. Sut sia direcziun èn naschidas emissiuns sco «10 vor 10» e «Lüthi und Blanc». Era la «Sternstunde Philosophie» è vegnida introducida en quest temp. Successura da Schellenberg sco scheffa da la televisiun è daventada il 2004 Ingrid Deltenre.
Televisiun Rumantscha ha era profità
Era per la Rumantschia è il temp d'uffizi da Peter Schellenberg stà fritgaivel. Uschia hai dà dapli emissiuns da Telesguard – e quai amez il program da la saira a las 18.50 durant sis minutas.


text:
Irach
L'Irach vëgn denominé ufizialmënter Republica Irach(por arabich:جمهورية العراق, Jumhūriyyat al-‘Irāq) y é n Stat dl’Asia dl vest.
Al confinëia a nord cun la Turchia, a süd cun l’Arabia Saudita y le Kuwait, a nord-vest cun la Siria y a ost cun l’Iran (Regiun dl Kurdistan). Le raiun dl Irach tol ite por la maiú pert le raiun dla Mesopotamia, la “Tera di dui rüs”. Al se destënn fora sön na spersa de ca. 438.317 km².
La capitala é Baghdad. Irach é la terza resserva de petrole al monn. Dai 16 de lugio 1979 ai 9 d’aurí 2003 é l’Irach sté sot al govern de Saddam Hussein. Dl 2005 inant él deventé na republica parlamentara federala sot le control di Stac Unis d’America. Dal 2014 al 2017 él sté sot al control dl Stat Islamich te n contrast cun le govern zentral.


text:
Qua chattais Vus las resursas electronicas che vegnan licenziadas da la Biblioteca chantunala u che vegnan messas a disposiziun a liber access d'autras instituziuns.
Las medias electronicas pon vegnir utilisadas als plazs da lavur OPAC, cun noss Hublets u sur WLAN en il sectur a liber access da la Biblioteca chantunala. Sche Vus avais in abunament da la biblioteca valaivel, è l'access en blers cas pussaivel er davent da chasa.
Sche Vus avais dumondas, ans pudais Vus contactar per e-mail u per telefon sur 081 257 28 28.
Explicaziun dals segns
Access a distanza senza autentificaziun
Access a distanza cun autentificaziun Mussavia per l'access a distanza
Access entaifer la biblioteca
Cundiziuns d'utilisaziun e mussavia per l'access
Cudeschs electronics, gasettas electronicas, cudeschs auditivs, musica, films
Dibiost - divertiment per persunas creschidas, giuvenils ed uffants
Ebook Central da ProQuest - litteratura tematica er da chasas edituras da lingua estra
MLOL - biblioteca digitala cun cudeschs electronics talians
e-codices - biblioteca virtuala da manuscrits da la Svizra
e-Helvetica - collecziun digitala da la Biblioteca naziunala svizra
e-rara - stampats svizzers dal 16avel fin il 19avel tschientaner
Gasettas / Revistas
Portal da pressa Genios - artitgels da gasettas da la Svizra e da l'exteriur
Licenzas naziunalas - archivs da revistas licenziadas da Swissuniversities
Pressreader - gasettas e revistas da tut il mund
NZZ - archiv da gasettas da la NZZ dapi 1780
E-Newspaperarchives.ch - gasettas da la Svizra
E-Periodica - revistas da la Svizra
Biblioteca da revistas electronicas - revistas specificas libramain disponiblas
Ovras da consultaziun e bancas da datas
Temas grischuns
Uestgiu da Cuera - archiv da maletgs
Cudesch da dretg grischun (coll. sistematica) - valaivla legislaziun dal chantun Grischun
Gasettas grischunas - auter gasettas en il Catalog
Dicziunari Rumantsch Grischun - fototeca
Dicziunari Rumantsch Grischun - online
Fundaziun grischuna per la fotografia
Archiv da cultura da dunnas dal Grischun - lexicon online das las dunnas dal Grischun
Fundaziun Capauliana - archiv da maletgs grischuna
Geoportal dal chantun Grischun
Banca da datas da perscrutaziun Parc Ela
Pledari Grond - pledari
En general
Servetsch da savida BROCKHAUS - enciclopedia ed ulteriuras bancas da datas
Munzinger - infurmaziuns actualas or da differents secturs da savida
Faro: SRF - banca da datas da videos dad SRF
Radiotelevisione svizzera RSI - archiv da la emissiuns da televisiun da RSI
Archiv online
Memobase+ - apparat da reproducziun per ovras Memobase, protegì cun ils dretgs d'autur
Memobase - il portal dal patrimoni audiovisual svizzer
E-Pics - plattafurma per catalogs da maletgs da la SPF Turitg
Nova biografia tudestga
Bibliografias svizras - naziunal, chantunal, regiunal
Geografia ed istorgia
Bibliografia da l'istorgia svizra
Uffizi federal da topografia swisstopo
Lexicon istoric da la Svizra
Toponims - portal da toponomastica Svizra
Art e musica
Lexicon general d' artists (AKL)
MGG Online - lexicon da musica
Fonoteca naziunala svizra - archiv sonor da la Svizra
SIKART - lexicon davart l'art en Svizra
Litteratura
Enciclopedia da la paraula - dicziunari pertutgant la perscrutaziun istorica e cumparativa da la prosa populara
Idioticon svizzer
Teologia
Ingenta - access liber a blers artitgels teologics
Theologische Literaturzeitung - la pli gronda publicaziun da recensiun per teologia e scienza da religiun


text:
Oran
Oran (inscì anca in frances; وهران/Wahran in arab; Orano in italian; Orán in spagnoeu; Orã in portoghes; Orà in catalan) a l'è ona città de l'Algeria settentrional. L'è situada in sù la còsta del Mar Mediterrani.
L'è voeuna di città pussee grand e important del Paes, e al dì d'incoeu la cunta 645.800 abitant. L'è l capploeugh de la provincia omònima e l'è anca sede de ona diòcesi.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
I ricerch archeològigh hann mostraa che Oran l'è nassuda 'me città araba intorna al X secol. L'è subit diventada ona città-mercaa, on pont de traffigh tra el Mediterrani e 'l desert o tra la Spagna e l'Orient.
In del 1509 Oran l'è stada conquistada di Spagnoeu del general Francisco Jiménez Cisneros: e sòtta la dominazion spagnoeula l'è restada fina al 1708, quand che hinn rivaa i Turch. I Spagnoeu hinn tornaa in del 1732. In del 1790 però a gh'è staa on terremòtt violent, e la coròna spagnoeula, che la gh'aveva minga né voeuja né danee de spend per riparà i dann, l'ha venduu Oran ai Turch. I Ottoman hann lassaa andà in ruvina la città.
In del 1831 hinn rivaa i Frances, che l'hann fada vegnì ona città molto importanta. Quest l'ha faa sì che in del cors del Vòttcent Oran la fudess la città maghrebina con pussee abitant europee (frances, spagnoeu, giudee, italian).
Duranta la Segonda Guerra Mondial l'è finida in de la ministrazion del governo de Vichy. I Leaa hann cercaa giamò del 1940 de liberàlla, ma i Frances collaborazionista hann preferii vedè andà a fond la pròppia flòtta puttòst che consegnàlla ai ingles. A bon cunt l'è stada liberada in del 1942 e dòpo la guerra l'è tornada con tutt el rest de l'Algeria in man ai Frances.
In de la guerra d'Algeria, Oran l'è stada vun di centri de la lòtta antifrancesa. A partì del 1962 la fa part de l'Algeria.
Curiosità[Modifega | modifica 'l sorgent]
El romanz La Peste de l'Albert Camus l'è ambientaa pròppi a Oran, che 'l scrittor (on pied-noir) conosseva molto ben: chì l'aveva vivuu per on poo de temp e chì l'era nassuda la soa miee.


text:
Furmänt
Artéccol in dialàtt bulgnaiṡ
Cån la parôla furmänt a dscurän ed dû tîp ed cereèl, mo inparentè strécch stra låur, tott e dû i fàn pèrt dal gèner Triticum: el furmänt tànnder e al furmänt dûr.
Furmänt tànnder[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Triticum aestivum L. o Triticum aestivum L. subsp. aestivum (L.) Thell., cgnossó col nòmm populèr ed furmänt tànnder l'è inparentè strécch cån la spêlta, cun la quala l'à in cumón al fat d'éser ezaplòide. La diferänza pió gròsa l'è che la spèlta l'à al cariòside fairum invêzi al furmänt tànnder al pêrd äl grèn. La farénna ed furmänt tànnder la s drôva par fèr al pan.
Furmänt dûr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Triticum durum Desf. o Triticum turgidum L. subsp. durum (Desf.) Husn., cgnossó col nòmm populèr ed furmänt dûr invêzi l'è 'na spêzie tetraplòide.


text:
Madiswil
Madiswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.8 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2216 abitant.
El cumün de Madiswil al se tröva a una altitüden de 538 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Auswil, Busswil bei Melchnau, Gondiswil, Lotzwil, Melchnau, Reisiswil, Rütschelen.
Al prim de ginee del 2011 Kleindietwil e Leimiswil hinn staa agregaa al cumün de Madiswil.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
En in project che cuzza plirs onns, vegn la via da l'autostrada A13 sanada e messa sin il pli nov stan da construcziun e segirezza. Planisada è la sanaziun dal trassé e da differentas construcziuns, sco er la construcziun nova da la gallaria da segirezza dal tunnel Isla Bella sco er la sanaziun dals dus tunnels Isla Bella e Plazzas.
Lavurs durant il 2021
Durant la stagiun da lavur 2021 vegn il trassé sin la vart dal sid fatg pli lad ed i dat emprimas lavurs per far pli lad e sanar la punt sur il Rain Posteriur a Bonaduz. Per garantir ch'il traffic vegn da cular permanentamain, vegn la via per part fatga pli stretga sin tscherts trajects ed igl è da charrar pli plaun. Tar il traject sid datti tranter Giuvaulta ed il portal dal sid dal tunnel Isla Bella in vial supplementar en direcziun nord. Quella funghescha l'entschatta sur tut sco vial per il plazzal e pli tard sco strivla da panna, per che las forzas da salvament pon en avegnir esser pli sveltas tar il tunnel.
Las lavurs planisadas per la sanaziun cumpletta dal traject vegnan realisadas en pliras etappas e custan radund 215 milliuns francs.