text:
La Germania controllescha era il cunfin cun la Svizra e la Frantscha. La Svizra perencunter spetga giu. Il mument saja la situaziun sin il cunfin en la Svizra da l’ost ruassaivla. I dettia in zic dapli migrants ch'uschiglio, communitgescha l'Administraziun federala da duana.
Blers dumondan asil
Bler dapli migrants dettia en la Svizra dal sid, la situaziun saja dentant sut controlla. Dal schaner fin l'avust han las guardias da cunfin registrà en l'entira Svizra passa 16'000 persunas ch'èn vegnidas sur cunfin senza visum u senza pass. Quai èn gia ussa 2'000 dapli che durant l'entir onn 2014. La gronda part da quellas persunas dumonda lura asil.
La Svizra anc senza controllas
Il mument na dettia nagin motiv d'introducir puspè las controllas da cunfin, scriva la confederaziun. Tenor la cunvegna da Schengen possian ins far gliez mo sche l'urden public saja disturbà grevamain. Gliez na saja betg il cas.
Controllas a la duana dettia vinavant sco gia avant la cunvegna da Schengen, ed en connex cun talas dettia era controllas da persunas.
Iniziativa per reintroducir controllas
La PPS giuvna Svizra ha communitgà il glindesdi, da vulair lantschar in'iniziativa dal pievel per reintroducir las controllas da cunfin. Ella vul far quai ensemen cun l’Acziun per ina Svizra independenta e neutrala AUNS e cun l’organisaziun «sifa – segirezza per tuts!».


c: text/html

text:
Montan e Luscin
Montan (nom ufizial in italian: Montano Lucino) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 5 149 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,2 km² e ona densità de 990 ab./km².
I duu paes principai s'hinn unii insemma in del 1928.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Montan (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aurora Station
- Gievgia, 12.4.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 12.4.2018, 8:40, RTR
La firma Orion Span vul avrir dal 2022 l'emprim hotel en l'orbit. Per 9 milliuns francs pon ins far dudesch dis vacanzas sin 320 kilometers autezza.
Il hotel duess porscher plazza per quatter turists e dus astronauts professiunals, che accumpognan els. Bunamain 40 meters quadrat grond è l'Aurora Station. Ils «Space-Tourists» pon mirar mintga di sedesch giadas, sco ch'il sulegl va, leva e tramunta. Uschiglio porscha la cabina era WLAN ed ins po far part a divers tests. Els testan per exempel, co ch'ins po cultivar il meglier plantas en il cosmos.
Schon quest onn che vegn vul Orion Span cumenzar a construir l'hotel. En singuls pass transportan rachetas il material en l'orbit. Enfin che tut ils tocs èn si là, deponan els il material tar l'ISS, la staziun spaziala internaziunala. A partir dal 2022 duessan lura ir ils emprims passagiers en l'orbit.


text:
Alan Sorrenti: «Tu sei l’unica donna per me»
- Mardi, 10.4.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 10.4.2018, 9:30, RTR
Alan Sorrenti registrescha il 1979 «Tu sei l'unica donna per me». Cun quella chanzun gudogna el il concurs da chant prestigius «Festivalbar» a Verona. Ses concurrents eran tranter auters Toto Cutugno, Angelo Branduardi, I Pooh, Nada e Loredana Bertè.
I vegn pero anc meglier. La chanzun d'amur vaira dultscha è il hit da stad en Italia, e cur che las vacanzas èn a fin conquista ella er anc las paradas al nord da las Alps. En Germania be numer 13, pero per la paja durant 39 emnas en la parada, ed en Austria numer 2 e 14 emnas. Il public svizzer, quel ha reagì il meglier: «Tu sei l'unica donna per me» riva sin l'emprima plazza – e resta là durant 9 emnas.


text:
Luzern – Swiss Open Contest 2017
- Dumengia, 1.10.2017, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 1.10.2017, 14:03, RTR
RTR a la concurrenza svizra da musicas da sturs.
En il rom dal World Band Festival Luzern ha gì lieu la sonda dals 23 da settember la concurrenza da musicas da sturs, il 28avel Swiss Open Contest. 10 brass bands (13 Etoiles, Berner Oberland, Bürgermusik Luzern, Fribourg, Luzern-Land, Oberaargauer BB, Liberty BB Ostschweiz, Wallberg Band, Ensemble de Cuivres Mélodia und Valaisan) han sunà per il titel «Besson Swiss Open Champion 2017». L'Artg porta impressiuns da quest cumbat musical en il KKL. Nus tadlain discurs cun participants ed auditurs e sa chapescha tocs da patg e da pensum sco era insaquants marschs.


text:
N cont de nëus
Dal 1996 iel tla Provinzia Autonoma de Bulsan - Südtirol n servisc meteorologich autonom. Dl prim ti univel pità a tlienc privac i publics n iede al dì ntan l’ena nfurmazions sun l tëmp y na previjion per i proscimi trëi, cater dis. Da n valgun ani sons n team meteorologich metù adum da trëi meteorologs. A chësta moda pudons śën pité nfurmazions meteorologiches per bën 365 dis al ann.
Sce ulessais ve mëter n cuntat cun nëus pervia de nfurmazions o prodoc speziei, pudëis nes arjonjer tres e-mail sota meteo@provinzia.bz.it.
Oradechël nes fejel plajëi giapé nfurmazions y prupostes da pert de nosc tlienc y son for davierc per uni sort de critica costrutiva.
Team atuel dl servisc meteorologich provinziel
Meteorologs: Günther Geier, Dieter Peterlin, Philipp Tartarotti y Lukas Rastner.
Tecnich radar: Mauro Tollardo


text:
Manchester United aveva gudagnà l’emprim gieu ordaifer cun 1:0 ed uschia mess la bass per sa qualifitgar per il final. Avant ils fans da chasa han ils Englais dentant stuì tremblar fin la fin per questa qualificaziun.
Ajax Amsterdam ha pers il gieu da return ordaifer cunter Lyon cun 1:3. Ma grazia a la meglra differenza da gols èn ils Ollandais tuttina en il final. L’emprim gieu aveva Ajax gudagnà a chasa cun 4:1.
Il final da l’Europa League è ils 24 da matg a Stockholm en Svezia. Il victur sa qualifitgescha automaticamain per la fasa da gruppa da la Champions League.
RR actualitad 06:00


text:
La legenda dal prà Barnagn
- Glindesdi, 30.7.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 30.7.2018, 8:40, RTR
Nua ch'il lai Barnagn è oz, era pli baud in prà. Quest prà tutgeva ad in pur che aveva bajegià ina stalla.
Suenter plirs process giuridics, aveva in derschader decidì ch'il pur na possia betg tegnair la stalla. Cun quai ch'ils process avevan custà ina massa raps, ha il pur stuì ingiantar la stalla ed er il prà. Il pur era silsuenter uschè grit, ch'el ès ì tar il diavel per agid. El vuleva che nagin auter na possia profitar dal prà. Quel agid ha el er survegnì. Cura ch'igl è stà temp da far fain, hai dà in urizi e tut il fain è daventà schlet. Ed er tut ils onns suenter n'han ins betg pudì duvrar il fain.


text:
Il club da hockey da San Murezzan è parti stupent en la nova stagiun da la segunda liga. La pli ferma equipa da hockey engiadinaisa è dapi il principi dal nov campiunadi a la testa da la tabella. San Murezzan ha gudagnà tut ils gieus. Entant era l’equipa partida cun quitads tar la defensiun en la nova stagiun. San Murezzan n’aveva betg ina defensiun stabila. Quai problem è per il mument schlià. San Murezzan ha laschà tiers ils pli paucs gols da l’entira liga.
Il success n'è betg ina casualitad. Nus avain segir ina fitg buna equipa ch'ha fatg anc in pass enavant.
La partenza en la stagiun da giubileum e pelvair gartegiada. San Murezzan festivescha quest enviern il giubileum da 100 onns. Il plaschair da quest anniversari sa mussa per il mument en las bunas prestaziuns da l'equipa. Uss vali dentant da confermar la buna entschatta. Ils proxims gieus gioga San Murezzan ordaifer. Quai ch'è adina pli difficil.
RR actualitad 17:00


text:
Waldemar Bonsels
- Venderdi, 9.9.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 9.9.2016, 8:40, RTR
Waldemar Bonsels ha scrit il cudesch «Die Biene Maja und ihre Abenteuer» l'onn 1912. Il cudesch è vegni translatà en 40 differentas linguas e ha procurà per renum mundial.
Sco missiunar è Waldemar Bonsels stà per in onn en l'ost da l'India. La lavur dals missiunars na plascheva betg ad el ed el era fitg critic e ha scrit quai en ina brev averta. Suenter era el reporter en l'emprima guerra mundiala.
Waldemar Bonsels era maridà duas giadas e cun mintga dunna aveva el dus figls. Pli tard ha el gì ina amia e cun quella anc in figl. Vivì ha Bonsels adina en Germania, cun interrupziun da l'onn sco missiunari, cura ch'el ha vivì en l'ost da l'India. Però el è viagià fitg bler enturn il mund per preleger ses cudeschs. Pel pli en Europa ed en America.
L'autur da la «Biene Maja» era enconuschents sco antisemit ed aderent dals naziunalsocialists. Durant la segunda guerra mundiala ha el era scrit per la gasetta da propaganda dals naziunalsocialists «Münchner Feldposthefte». Suenter la segunda guerra mundiala è la litteratura da Bonsels vegnida scumandada en las zonas d'occupaziun dals americans ed ils englais.
L'onn 1952 è Bonsels mort en la vegliadetgna da 72 onns.


text:
Sco quai ch’il cussegl d’administraziun communitgescha s’allegran las Pendicualaras Scuol SA d’avair chattà ina persuna indigena per quest post. Era saja quai d'aventatg che Poo enconuscha bain la regiun e ch'el è tras e tras entusiast per il sport da naiv, scrivan las pendicularas da Scuol.
Poo abita a Sent, è inschigner da construcziun e guid da muntogna, ha 43 onns ed era durant plirs onns en la direcziun da la «Swiss Snowsports Association». El succeda uschia ad Egon Scheiwiller che banduna las pendicularas suenter 15 onns sco directur.
RR novitads 12:00


text:
Curt e concis:
- Suenter l'eclat enturn Pierin Vincenz sa retira il president dal cussegl d'administraziun da la gruppa Raiffeisen, Johannes Rüegg-Stürm per immediat da ses uffizi.
- Il professur da la HSG da 57 onns ha presidià il cussegl d'administraziun en in pensum da 50% dapi il 2011. Commember dal cussegl d'administraziun ès el dapi il 2008.
- Pascal Gantenbein vegn ad interim a manar il cussegl d'administraziun.
Quai saja in impurtant pass per mantegnair la credibilitad da la Raiffeisen Svizra suenter l'ultim svilup en chaussa Pierin Vincenz, scriva la banca en ina communicaziun a las medias. Er la procedura currenta da la Finma vegn numnada sco raschun per quest pass.
Il professur da Basilea Pascal Gantenbein surpiglia uss sco nov vicepresident da manar il gremi. El è vegnì elegì il 2017 sco cusseglier d'administraziun independent.
RR novitads 20:00


text:
Ils petiziunaris pretendan da la regenza grischuna ch'ella erueschia conscienziusamain sche firmas fictivas han comess delicts penals relevants en la regiun. La regenza grischuna sincerescha ch'ella observeschia la situaziun en la regiun Moesa e ch'ella prendia fitg serius la chaussa. La regenza na tolereschia nagin maldiever. Perquai vegnian novas firmas u societads controlladas a moda severa.
Las autoritads chantunalas nizzegian tuttas pussaivladads a lur disposiziun ed hajan dapi l'onn 2016 era gia realisà mesiras. Per exempel saja la collavuraziun tranter ils differents uffizis chantunals e la polizia vegnida intensivada e coordinada pli ferm. Uschia per exempel la collavuraziun tranter il register da commerzi, l'Uffizi per industria, mastergn e lavur, l'Uffizi da migraziun e dretg civil sco era la polizia chantunala.
Controllas per firmas da la Moesa
Firmas da la Moesa che vulan s'inscriver en il register da commerzi vegnan observadas spezialamain. La Polizia chantunala ha cumenzà ad examinar ordavant las firmas. Sch'i dat in suspect dad irregularitads sche datti tut tenor mesiras penalas. L'Uffizi d'industria, mastergn e lavur controllescha sche firmas che han emploiads tegnan en las leschas per vegnir cun lavurers da l'exteriur en il pajais. Sche quels survegnan lura nungiustifitgadamain in permiss da dimora po l'Uffizi da migraziun e dretg civil examinar sch'i vulan puspè prender davent quai permiss.
Spazi d'agir dal chantun è limità
Il chantun na vegnia betg a tolerar irregularitads e vegnia a far attent sin abus en connex cun la fundaziun da firmas fictivas. Tuttina saja il spazi d’agir da l’administraziun limità, surtut pervi da dretg surordinà da la Confederaziun.
Firma fictiva (Briefkastenfirma)
Ina societad «da chaschas da brev» è en sasez legala. Il dretg federal regla tge premissas che ston esser ademplidas per ina fundaziun ed ina registraziun en il register da commerzi. Il chantun sto sa mover entaifer quest rom. Il chantun è er avisà sin la collavuraziun da las vischnancas.
Perquai ch'il chantun è avisà sin l'agid da las vischnancas èn represchentants da las vischnancas e collavuraturs dal chantun sesids ensemen ed èn sa discussiunads davart ils problems e las soluziuns pussaivlas. Els vulan vinavant sa spruvar da rinforzar la collavuraziun e coordinaziun per pudair cuntrafar a las firmas fictivas en la regiun Moesa. Cun quai saja dà suatientscha a la petiziun.
RR novitads 14:00


text:
La cursa populara da velo «Alpen Challenge» cun partenza ed arrivada en l’Arena da biatlon a Lantsch sto vegnir scursanida. Pervia d'ina bova en la Val San Giacomo è il Pass dal Spleia serrà parzialmain. Uschia datti quest onn mo la varianta curta da l’«Alpen Challenge» sur 116 kilometers sur ils Pass Alvra e Güglia, communitgeschan ils organisaturs.
La varianta lunga sur il Spleia croda
Pervia da la bova sur la claustra da Gallivaggio en la Val San Giacomo han las autoritads talianas serrà questa part da la via dal Spleia, respectiv ella è averta mo mintgamai per curts muments. Malgrà ch’ina gronda part dal grip betg stabil è gia crudà a val, quintan ins cun ulteriuras bovas ed il ristg da passar il tschancun cun velo è tenor las autoritads memia grond. Uschia croda la varianta lunga da l’«Alpen Challenge» da 190 kilometers sur ils Pass da l’Alvra, Malögia e Spleia e las ciclistas ed ils ciclists ston uschia era desister tranter auter da passar la Bregaglia e la Viamala.
1’500 ciclists da hobi sin via tras il Grischun
La «Alpen Challenge» è ina da las grondas cursas popularas da velo sur divers pass dal Grischun. Sco lieu da partenza e d’arrivada nizzegian ils organisaturs dapi intgins onns l’infrastructura da l’Arena da biatlon a Lantsch. Avant partevan las radund 1’500 ciclistas e ciclists amez il vitg da Lantsch.


text:
Maestral
El maestral a l'è el vent ch'al bufa de Nord-Ovest. Chela direziun chì la ven figürada in la Rösa di vencc.
A gh'è do pussibil etimulugij de chest nom, in bas al cunsiderà l'abitüden rumana de piazzà giò la rösa di vencc in del senter del Mediteraneo, o inscambi chela medieval che la mett in l'isula de Zant, in Grecia. In tücc dü i cas la direziun nord-ucidental la punta a la cità püssee impurtanta per chi ch'al gh'ha daa el nomm al vent: in del prim cas Roma, Magistra Mundi, upür Venezia, la via maestra del port de urigen.


text:
Bob Marley
El Robert Nesta Marley, mej cognossuu 'me Bob Marley (Nine Mile, ses de febrar del 1945 - Miami, vundes de magg del 1981) l'è staa on cantant e musicista giamaican.
Fioeu d'on marinar ingles e de ona donna giamaicana, el Marley l'ha scominciaa a moeuves in del mond de la musega in del 1961. Musicista e filosef, l'è la figura central de la storia de la musega reggae, che con lu l'è deventada anca on stil de vita e ona vision religiosa del mond. L'è consideraa vun di cantant pussee influent de la storia de la musega del XX secol.


text:
Las suspensiuns cunter il anteriur president da la FIFA Joseph Blatter ed il president da l’UEFA Michel Platini èn vegnidas reducidas da la cumissiun da recurs da la FIFA sin 6 onns. La dumonda da Blatter dad annullar la suspensiun nun ha la cumissiun da recurs betg acceptà En l’emprima instanza aveva la cumissiun etica serra ils dus funcziunaris per 8 onns. Suenter che Blatter e Platini èn vegnids interrogads ha la cumissiun da recurs constatà che plirs puncts na sajan betg vegnids resguardads da la cumissiun etica.
Blatter e Platini betg a las elecziuns dal president nov
Blatter e Plattini na vegnan betg a pudair sa participar al congress d'elecziun da la FIFA da proxim venderdi. Là vegn elegì il successur da Blatter senza cabinas d’elecziun transparentas. Il Tribunal federal da sport ha renvià questa proposta sco er da spustar las elecziuns. L’anteriur vicepresident da la FIFA e candidat per il post da president prinzi Ali bin al-Hussein da la Jordania aveva fatg questa proposta.
RR novitads 20:00


text:
Quest project è vegnì necessari suenter che Trin e Flem avevan decis da metter ensemen lur manaschis forestals sin l'onn che vegn. Il suveran ha dà in cler gea al project da bajegiar enturn ed engrondir il lavuratori forestal a Trin Porclis. Il credit da 4 milliuns francs è approvà.
Quintà vegn ch'il chantun sustegnia il project cun 1,9 milliuns francs, uschia che Trin ha sut il stritg d'investir 2,1 milliuns. La vischnanca da Flem na sa participescha betg al project da construcziun. Funs e localitads èn en possess da la vischnanca da Trin, ed il lavuratori da Flem vegn a pajar tschains da locaziun.
Ultra da quai ha la radunanza communala da Trin approvà in credit da 50'000 francs per in parc da moviment per grond e pitschen.
RR novitads 06:00


text:
As engaschai per in ferm service public
La SSR è francada ferm en la societad svizra. Ella è numnadamain in'uniun ch'è averta per tuts. Ils commembers da l'uniun SSR gidan a furmar il futur medial da la Svizra e rinforzan la SSR cun lur engaschament.
Var 24 000 persunas en Svizra èn commembras da l'uniun SSR. Ellas francheschan la SSR e ses programs en la populaziun. Ils commembers da l'uniun promovan il dialog public davart il futur audiovisual da la Svizra e s'engaschan per in ferm service public medial da medias independentas. Lur interess multifars visavi la SSR fan els valair directamain. Uschia pon els gidar a sviluppar l'interpresa da la SSR e ses programs. Ils commembers da l'uniun SSR èn infurmads cumplessivamain davart temas medials ed han ultra da quai access ad occurrenzas exclusivas.
Influenzar il program
Las societads regiunalas gidan a concepir la qualitad e l'orientaziun dals programs. Pertge che mintga societad regiunala ha in cussegl dal public consultativ che sustegna directamain ils emetturs da sia regiun a concepir il program. Reclamaziuns dal public en connex cun il program cuntanschan medemamain via las societads regiunalas ils emetturs. In servetsch da mediaziun s'exprima davart las reclamaziuns e formulescha recumandaziuns per las redacziuns.


text:
En il rom d'ina uschènumnada procedura dad «enforcement» constatescha la Finma en ses rapport, il link avra en ina nova fanestra che la Raiffeisen haja
- lavurà manglus tar tractar cunflicts d'interess e
- il cussegl d'administraziun haja negligì la controlla.
Instradà la procedura ha la Finma il 2016 pervi da suspect da cunflicts d'interess, suenter che la Raiffeisen aveva cumprà participaziuns pli grondas da pliras firmas. Uschia sajan pliras rollas ed uffizis cumulads sin singulas persunas e chaschunà cunflicts d'interess. Tenor la Finma sajan ils ristgs era vegnids negligids tar surdar credits a persunas participadas en questas transacziuns.
Procedura «Enforcement»
Sche scleriments informals dattan avunda indizis, decida la Finma da far talas proceduras dad «enforcement»., il link avra en ina nova fanestra Mintg'onn fa la Finma bleras talas proceduras cunter firmas, lur possessurs e collavuraturs che fan part al martgà da finanzas. Quests vegnan infurmads da las inquisiziuns e pon pigliar posiziun vers eventualas renfatschas. La Finma po ordinar mesiras cunter firmas e persunas ch'èn sa cumportadas illegalmain. Mesiras pussaivlas van dad ordinar da sistir ina pratica fin tar la liquidaziun.
Cussegl d'administraziun haja controllà manglus
Il cussegl d'administraziun haja lavurà manglus sco organ ch'avess da controllar, survegliar e manar pliers secturs da la banca e la direcziun – quai surtut il temp dal 2012 al 2015. Tras quai haja il cussegl creà la situaziun ch'ins pudessia potenzialmain malduvrar la posiziun.
Sut la marella: Il CEO Pierin Vincenz
Il cas concret che la Finma ha intercurrì è stà la participaziun da la Raiffeisen vid las firmas Investnet, KMU Capital ed Investnet Holding – cun focus spezial sin la rolla dal CEO da lezzas uras Pierin Vincenz. Lez era persunalmain era acziunari minoritar da la Investnet Holding.
Las mesiras ordinadas
La Finma ha decretà da curriger la situaziun. Il cussegl d'administraziun da la Raiffeisen Svizra sto vegnir renovà ed amplifitgà cun cumpetenzas dal fatg. Almain 2 commembers stuessian avair experientschas en il sectur da bancas. Ultra da quai sto la Raiffeisen examinar sin incumbensa da la Finma, ils avantatgs e dischavantatgs da transformar la banca en ina societad anonima.
Procedura cunter Vincenz sistida il 2017
La procedura che la Finma aveva instradà encunter la persuna da Pierin Vincenz, aveva la Finma sistì il december 2017. Quai suenter che Vincenz era sa retratg da plirs mandats ed aveva declerà da betg pli lavurar en la branscha da finanzas, declera la Finma. Cuort suenter era la procura publica da Turitg vegnida activa, sin basa dad annunzias da la societad da carta da credit Aduno e da la Raiffeisen sezza. Quai aveva manà ad interrogaziuns ed arrest d'inquisiziun per Pierin Vincenz. Mesemna è Vincenz vegnì liber suenter radund 100 dis d'arrest d'inquisiziun.
Raiffeisen Svizra accepta disposiziun
Entant ha la banca Raiffeisen Svizra reagì ed accepta la disposiziun da la Finma. Pliras mesiras da correctura sajan instradadas e per part gia en vigur dapi 2 onns, communitgescha la Raiffeisen., il link avra en ina nova fanestra Ils ultims mais ha Raiffeisen instradà examinaziuns independentas internas davart tut las participaziuns da la banca ad autras firmas – participaziuns cumpradas durant il temp cun Vincenz sco directur.
RR novitads 08:00


text:
Arno Jehli (68) è musicist, cumponist e dirigent e suna dapi 50 onns sin ils palcs en tut il mund. El vaglia dapi 50 onns sco garant per musica tradiziunala grischuna, scriva il comité da la clav da violina d'aur en sia communicaziun.
Fundatur da la chapella Oberalp
Dal 1968 ha Arno Jehli fundà la chapella Oberalp. Ensemen cun ella vala el sco icona da la musica populara. Ils musicants han fatg diversas turas da concerts en tut ils pajais dal mund. Vinavant han els adina puspè cumbinà la musica grischuna cun auters stils – uschia èn da chattar tar la chapella Oberalp per exempel sper chanzuns classicas musica populara dal Peru.
En 50 onns fatg passa 50 portatuns
Sper radund 150 concerts ad onn ha la furmaziun dad Arno Jehli er fatg bleras registraziuns. En 50 onns ha ella producì dapli che 50 portatuns, quatter da quels han perfin survegnì aur. Ils 15 discs cumpacts cun «Lumpeliedli» ch'Arno Jehli ha edì ensemen cun Carlo Brunner valan oz sco classichers.
«Sch'in musicant è sur uschè lung temp activ, sche lura haja el en mintga cas merità il premi» ha ditg il comité dal premi durant sia radunanza generala. La surdada dal premi ad Arno Jehli è ils 13 d'october 2018.
«Oscar da la musica populara»
La clav da violina d'aur è il premi il pli impurtant tar la musica populara. Dal 1979 è vegnida fundada l'uniun che surdà il premi. La mira è d'undrar persunas ch'èn fitg activas tar la musica populara, musica instrumentala u tar chors da jodladers. Ils premiads na survegnan nagins raps, per la paja in diplom ed ina gluvetta.
Tranter ils premiads sa chattan er Dani Häusler (2017), Carlo Brunner (2012) e – sco emprim Grischun onurà – Domenic Janett (1991).
RR Novitads 18:00


text:
Jöri Luzi, l'iniziant da l'iniziativa per be in linguatg ester en scola sa fa quitads: Tge capita uss, suenter che l'iniziativa ha fatg naufragi, cun ils uffants che han propi difficultads cun dus linguatgs esters en scola? Johannes Flury, president da la Lia Rumantscha, adversari da l'iniziativa ed anteriur rectur da la Scol'auta da pedagogia dal Grischun dat resposta: «En il Grischun datti la pussaivladad da laschar dispensar relativamain simpel uffants da l'instrucziun d'in linguatg ester u d'in auter rom nua ch'els èn surdumandads».
Las pli bleras dispensaziuns dal rom matematica
Er il minister d'educaziun partent, cusseglier guvernativ Martin Jäger fa attent sin questas pussaivladads ch'existian gia. Avant la dispensaziun datti però er anc la pussaivladad d'adattar la finamiras d'emprender. Quai vul dir ch'in uffant che ha difficultads na sto betg cuntanscher il medem sco la gronda part da la classa en in rom. En in linguatg fiss quai lura p. ex. emprender pli paucs pleds u betg far tants chapitels da grammatica. Martin Jäger agiunta qua però er anc ch'il pli savens na vegnian uffants betg dispensads da linguas mabain dal rom matematica. E tuttina nagin che veglia stritgar matematica or da l'urari.
RR actualitad 07:00


text:
Inhalt
Grischun Central
-
A13 ruta dal San Bernardino è puspè avert
Sin l'autostrada A13 hai dà oz saira in accident en il tunnel da Cassanawald. Il tunnel, tranter Nufenen e Valragn, curt avant il tunnel dal San Bernardino, è stà serrà en omaduas direcziuns. Sco la polizia chantunala ha confermà ad RTR hai dà pliras persunas blessadas.
Autur:
SDA / Yvonne Simmen
Tenor Roman Rüegg, il pledader da la polizia chantunala dal Grischun, sajan trais autos collidads oz suentermezdi en il tunnel. Il tunnel da Cassanawald è vegnì serrà suenter l'accident en omaduas direcziuns. Pervia dal accident durant il temp da vacanzas, ha è dà in impediment dal traffic durant pliras uras. Il tunnel è dentant puspè avert.
RR novitads 17:00


text:
La bandiera da la Federaziun internaziunala da skis FIS è surdada als organisaturs dals proxims Campiunadis mundials ad Are en Svezia l'onn 2019. Il president dals Campiunadis mundials a San Murezzan Hugo Wetzel ha terminà ils campiunadis en Engiadina cun la constataziun che quai sajan stads campiunadis grondius.
Ils campiunadis mundials a San Murezzan èn stads grondius.
Wetzel ha surtut engrazià al public per celebrar ina festa da skis a San Murezzan. Il cusseglier federal Ueli Maurer ha ludà San Murezzan per ina offensiva da scharm che fetschia gust a la glieud da vegnir en Engiadina ed insumma en Svizra.
Emoziuns grischunas
Il president dal Cussegl grond e suprastant da San Mruezzan Michael Pfäffli ha ditg envers RTR ch'el saja stà plain emoziuns durant las duas emnas dals campiunadis mundials da skis. Ils organisaturs hajan preschentà in eveniment perfetg.
San Murezzan haja demonstrà dad avair il know how per organisar in tal eveniment mundial. Per l'avegnir sa giavischa il president dal Cussegl grond dapli eveniments da questa categoria. Pfäffli è persvadì che San Murezzan possia puspè organisar campiunadis mundials da skis, ma per exempel in lieu sco Lai era campiunadis mundials da biatlon. Quai saja impurtant per l'avegnir turistic dal chantun.
Medaglia d'aur dal president communal
Il president communal da San Murezzan Sigi Asprion ha ditg envers RTR ch'ils campiunadis mundials e l'organisaziun hajan merità ina medaglia d'aur. El speria che quest eveniment ed il spiert che regnia sin las giassas da San Murezzan possia dar schlantsch a l'Engiadina ed al turissem.
Quitads ha Sigi Asprion dentant tuttina: Suenter il na a gieus olimpics en il Grischun e suenter ils campiunadis mundials na vesa el betg propi ina occurenza che pudess succeder sin quest livel en l'Engiadina. Il siemi da Sigi Asprion è - quai ha el ditg envers RTR - da pudair organisar ina festa da lutga federala a San Murezzan.
RR actualitad 17:00


text:
Les Bains des Paquis a Genevra
- Dumengia, 13.3.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 13.3.2016, 12:45, RTR
A Genevra exista dapi il 1872 in vaira fenomen social chha num les Bains des Paquis.
Quests bogns fan part da la citad u pli precis dal quartier tar il lai chha num les Paquis. Els èn averts lentir onn. Da stad vesins ina massa glieud e famiglias che vegnan per far il bogn u per dar tutta sorts activitads. Denviern vegnan in pèr curaschus a nudar, era sche l'aua ha be 2 o 4 grads. Dasper il plaschair dir a nudar po mintgin far divers curs ed activitads, sco massaschas, sauna, hammam, taï-chi ed uschè vinavant. In hit èsi da mangiar in fondue, durant lenviern. I para che quai saja il meglier da Genevra. Sche vus vegnis giu Genevra, na betg emblidar vossas chautschas da bogn u voss bikinis! Dapli da nossa correspundenta Donata Vallino.


text:
Charlotte
Charlotte (a s lèś /ˈʃɑrlət/ in Ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad 751.087 abitànt ch'la s cata in dal stat dla Carulìna dal Nòrd, in dla cuntèa ad Mecklenburg. I prim abitànt i èṅ vgnû a stablìr-as chè da l'Europa in dal 1750.
La gh'à na superfìsi ad 629 km² e al sìndic 'l è al demucràtic Anthony Foxx. La sò sità śmèla in Frància l'è Limoges.
In dla sità, ch'la fà part dla regiòṅ dal Piedmont, a s tira avànti prinsipalmènt faghénd di cumèrs e tgnénd a drē a i lavōr finansiàri (secónd sèntar p'r impurtànsa dal paéś dòp New York).
Persunàǵ ligâ a Charlotte
- Berlinda Tolbert, atōra
- Chyler Leigh, atōra


text:
Formula per un delitto
Formula per un delitto (Fórmula p'r un delìt) 'l è 'n thriller americàṅ dal 2002 ad Barbet Schroeder ch'al tōś ispirasiòṅ, acsè cuma 'l pelìculi Nodo alla gola e Frenesia del delitto, da 'n fat ad crònaca négra sucès dabòṅ, al masamènt 'd un putèṅ fat in dal 1924 par Nathan Freudenthal Leopold Jr. e Richard A. Loeb, dū śóvan fnòć ch'i stàv'n insém. Chi lōr dū i 'l ìvan fat sōl p'r al gust ad far-al, sarnénd la vitma a caś.
Al film, preśentâ fóra cuncōrs a 'l 55śum Fèstival ad Cannes, 'l à fat sù da piò ad sinquànta-siē migliòṅ ad dòlar dòp ès'r-an custâ sinquànta.
Sunt
Justin Pendleton (Michael Pitt) e Richard Haywood (Ryan Gosling) i èṅ dū studènt śōvan dimóndi amìg a 'l ùlt'm an dal culéǵ. Al prim 'l è piutòst un sulitàri, fiōl ad genitōr separâ, ch'a gh piàś dimóndi la filuśufìa 'd Friedrich Nietzsche, al secónd 'l è 'n visiâ śgarbâ e pîṅ 'd bèsi ch'a gh cata gust in dal cmandàr-al. Un dè i decìd'n ad cupàr na dóna sarnìda a caś, l’Olivia Lake (Krista Carpenter), sōl p'r al gust ad far-al, par far védar ch'i èṅ ad sōvra da 'l règhli e da la léǵ e p'r infnuciàr la pulisìa cun dal próvi falsi stramnàdi in gir p'r inciuldàr a 'l sò pòst un bidèl ch'al vindìva dla dròga a scōla, Ray Feathers (Chris Penn).
A indagàr su 'l caś l'è numinàda l'agìnta Cassie Mayweather (Sandra Bullock), na dóna che da ragàsa l'éra andàda in a risć 'd èsar vitma a sò vòlta 'd un femnisìdi. In dgl'indàśin la s fà jutàr par 'l investigadōr Sam Kennedy (Ben Chaplin), 'n óm ch'la s pòrta anc a lèt ma che pò al para via par via di sò prubléma cun chi masć ch'la gh'à 'd in alóra.
Quànd Richard al spara a Ray par far créd'r a tut ch'al s sia tòlt la vita par la vargóggna dal delìt, la pulisìa e Sam i èṅ sicûr 'd avér risòlt al caś ma la Cassie la sènt ch'a gh'è quèl ch'a traśa e la spedìs a analiśàr a sò spéśi dal gòmit catâ par tèra in dal sit in du 'l è stâ lasâ 'l cadàvar vgnénd acsè a savēr ch'l è 'd Justin.


text:
Aminuacid
I aminuacid a hinn mulecul urganigh che gh'hann un grüp carbussiligh e un grüp aminigh. In biuchimiga se parla püssee di L-a-aminuacid, cun furmula generiga NH2CHRCOOH e che gh'hann el grüp carbussiligh e quel aminigh a hinn ligaa a l'istess atum de carboni, ciamaa dunca carboni a, cun cunfigüraziun L (asca la glicina che l'è achirala perchè R=-H).
El röl di aminuacid in di esser vivent a l'è quel de furmà i pruteinn.
I aminuacid principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I aminuacid che gh'hinn in di pruteinn de tücc i esser vivent a hinn 20 (anca se di stüdi disen che pudarien vess 23) e la sò presenza in d'una pruteina a l'è cudifegada in del DNA. A l'è pussibil truà di aminuacid, püssee rar, ciamaa "ucasiunaj" che vegnen prudot per mudifegh chimigh dopu de la biosintesi de la pruteina.
Una manera de classifegà i aminuacid a l'è in bas a la pularità e a la carega, prupietà che dipenden tüt e dü di carateristigh del grüp R:


text:
Actualmain na dastgan umens omosexuals betg dar sang pervi dal privel da dar vinavant malsognas, sch'els han gì suenter il 1977 inagiada sex cun in um. L'organisaziun d'omosexuals, Pink Cross vesa quai sco discriminant. Els vegnian taxads pauschalmain sco ristg per la segirezza, uschia Pink Cross. A lunga vista duai sex cun in um betg pli esser in argument per sclauder persunas dal dar sang.
Malgrà ch'il sang da donaziun vegn testà sin malsognas sco HIV u Hepatitis datti per ils pazients in ristg restant da vegnir infectà entras ina transfusiun.
RR novitads 12:00


text:
En nov da las 17 vischnancas che han da decider davart il Parc Adula vegn la votaziun fatga a l’urna e quai dumengia, ils 27 da november. Las ulteriuras otg vischnancas na decidan betg a l’urna mabain ad ina radunanza communala, las qualas han normalmain lieu il venderdis, pia gia ils 25 da november.
Votar venderdi, communitgar dumengia
Sulettamain la vischnanca Rossa entadim la Val Calanca ha decidì da spustar la radunanza communala sin dumengia, ils 27 da november. Las autras set vischnancas han planisà da manar tras la radunanza communala il venderdi.
La communicaziun dals resultats vegn dentant fatga a moda differenta. En intginas vischnancas vegn la suprastanza a proponer ina votaziun a l’urna e lura dumbrar las vuschs pir la dumengia.
Autras vegnan a far la votaziun a maun liber sco usità, dentant pir communitgar publicamain il resultat la dumengia. Sulet Val vegn a midar nagut vid la communicaziun e publitgar ils resultats gist suenter la radunanza communala.
Giavisch dal Parc Adula
Il directur dal project Parc Adula, Martin Hilfiker, ha confermà a RTR che quai saja stà in giavisch dal Parc Adula ch’ils resultats da las votaziuns dal venderdi vegnian pir communitgads la dumengia. Quai per na betg influenzar las votaziuns da la dumengia.
Co e cura ch’i vegn votà e cura ch’ils resultats vegnan communitgads decidan la finala tuttina las vischnancas. Ellas pon resguardar il giavisch dal Parc Adula, intginas han fatga quai, na ston dentant betg. Ed era Martin Hilfiker è conscient ch'il giavisch na vegnia probablamain betg resguardà dapertut. Sche resultats da las votaziuns dal venderdi vegnian publitgads avant dumengia, na saja quai betg tragic ed era betg in problem.
RR actualitad 12:00


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Groppenfasnacht – Tschaiver da rambots
Descripziun
La «Groppenfasnacht» – il Tschaiver da rambots (ina spezia da peschs) – è in usit che cumbinescha la pestga, la primavaira ed il tschaiver e che ha lieu sco ultima occurrenza da tschaiver en Svizra trais emnas avant Pasca. Il punct culminant è il cortegi da rambots che ha lieu mintga trais onns. Var 1200 persunas participadas tiran tras las vias e delecteschan 15'000 aspectaturas ed aspectaturs. Manà vegn il cortegi d'ina reproducziun surdimensiunada d'in rambot. Alura suondan gruppas tradiziunalas da pestgaders, motivs da primavaira, figuras da paraulas, gruppas e musicas da tschaiver. Durant il cortegi vegnan repartids als visitaders baccunets da pesch e vin alv da la regiun. Il cortegi fa part d'ina festa populara da plirs dis cun ina sairada da tschaiver dal vitg, cun in tschaiver d'ustarias e cun in bal da lumpas.
Pliras legendas curseschan oz davart la naschientscha da questa occurrenza. La pli probabla para dad esser quella ch'il Tschaiver da rambots deriva d'ina festa da primavaira dals pestgaders dad Ermatingen. Ermatingen ha ina tradiziun da pestgaders che tanscha lunsch enavos – sco strusch in auter vitg en Svizra. Impurtanta era cunzunt la pestga da bondellins. Las raits da pestga e las bartgas nairas a funs plat vegnivan designadas sco «Segi», ed ils pestgaders vegnivan numnads «Segimanne». Questa pestga tradiziunala è dentant svanida ad Ermatingen.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Ferdinand Bolt: Die Ermatinger Groppenfasnacht. In: Thurgauer Jahresmappe. Arbon, 1967, p. 16-17
Thomas Vaterlaus, Monika Schiess: Der See, das Dorf und sein Fest. Ermatingen und der grosse Groppenumzug. Zürich, 2004
Wie entstand die Groppenfasnacht? In: Ermatinger Geschäftsblatt. 9. Ermatingen, 1949
- Dossier
- Groppenfasnacht
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 04.06.2018
Dimensiun: 294 kb
Tip: PDF
- Groppenfasnacht


text:
La regenza da la citad da Berna deplorescha profundamain l'escalaziun tar las demonstraziuns dals davos dis. Ella appellescha da manar in dialog e da desister sin tutta violenza. Demonstraziuns sajan in'impurtanta part dal process democratic. Ils cravals n'ajan dentant nagut da far cun pretensiuns politicas legitimas, scriva la regenza da Berna. Ella è era levgiada co la polizia ha procurà ch'ils acts violents n'han betg cuntinuà en auters quartiers.
Ils cravals han gì lieu pervi d'ina rumida d'ina chasa
Dus dis suenter la rumida d'ina chasa occpuada a Berna hai dà venderdi saira ina charplina tranter demonstrants e la polizia. Las charplinas tranter demonstrants e la polizia haja quai dà en la «Schützenmatte», en la vischinanza dal center da cultura «Reithalle». Tenor la polizia han pliras persunas ch'eran per part sa mascradas bittà crappa e fieus artificials sin ils policists.
La polizia ha evità la demonstraziun betg lubida cun chanuns d'aua. Tar las controllas èn vegnidas arrestadas 12 persunas per ulteriurs scleriments. 11 persunas èn vegnidas blessadas.
RR novitads 18:00


text:
L’Hotelleriesuisse sustegnia la Strategia d’energia 2050. Quella na saja betg la meglra soluziun, l’uniun d’hoteliers sustegnia però il vast cumpromiss. En il cas ch’il project vegniss renvià ils 21 matg a l’urna, na sminuiss la grevezza finanziala per ils hotels – betg uss ed era betg en futur.
A curta vista saja da far quint cun ina grevezza finanziala supplementara pervia da l’augment temporar dal supplement da la rait. A vista mesauna e lunga vegnia la strategia d'energia 2050 dentant a sa pajar, è Hotelleriesuisse persvadì.
RR novitads 12:00


text:
La Manufactura Grischun SA ch’è vegnida fundada il 2012, ha gia elavurà differents projects, sco per exempel la producziun ed elavuraziun da peschs, tartuffels, ovs ed ervas. Ord motivs finanzials hajan ins enfin oz dentant anc pudì realisar nagut, ha ditg Andri Devonas, il president dal cussegl d’administraziun da la Manufactura Grischun SA.
Tge project ch’ins possia realisar il proxim temp n'è betg anc enconuschent. El spera sin ina collavuraziun cun la firma turitgaisa Swiss Alpine Fish SA, che ponderescha da laschar fimentar salmuns ad Alvaschagn.


text:
L’autura cuntinuescha a descriver las cundiziuns da viver, las tradiziuns e disas da la populaziun da Nikki, il lieu nua ch’ella viva. Ses contacts e sia lavur èn drizzads en emprima lingia vers las dunnas. En inscunters regulars en gruppas vegnan tractads temas sco economia da chasa, cultivaziun da verdura, nutriment ed igiena. Reflexiuns davart la durabilitad da ses engaschi accumpognan la partenza suenter dus onns.
Participant: Domenic Signorell
Redacziun: Emerita Rusca
Radioscola 30-1-1974
Numer d'archiv: 2134
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Gia tar sia emprima participaziun al campiunadi mundial dal 1998 en Frantscha era el part da l’equipa naziunala taliana. Quasi 20 onns pli tard è el anc adina il numer in en il gol da la squadra «Azzurra».
En la vegliadetgna da 38 onns vul Gianluigi Buffon anc ina giada avair success. Suenter il titel da campiun mundial l’onn 2006 vul el uss il titel da campiun d’Europa. Gianlugi Buffon gioga dapi il 2001 tar Juventus Torino. Cun Juventus ha el gudagnà 7 giadas il campiunadi talian e 6 giadas La Coppa d'Italia.
RR Actualitad 07:00


text:
Plaun plaunet va la situaziun sin il viv. Quai manegia Curdin Capeder, il president da l’uniun purila Surselva. Sco blers auters purs en la Surselva è era sia prada brina e patescha gia dapi emnas da la setgira. Ils proxims dis duvrass quai tenor el ina perioda cun plievgia pli intensiva per almain salvar la racolta d’atun.
Sin plievgia dretga spetgan era ils purs da la Val Müstair. Dentant pon els gia dapi onns far diever d’in sistem da sauar. Per ina regiun sco la Val Müstair ch'è enconuschenta per esser sitga è in tal sistem existenzial, manegia Armin Andri, president da la societad agricula Val Müstair.
Quai che funcziuna en la Val Müstair e blers auters lieus en il Grischun n’è per la Surselva dentant anc betg in tema.
TR «sil punct» 17:50


text:
Nicole Schneider ha 26 onns e lavura dapi trais onns sco logopeda en Surselva. Ella surpiglia la direcziun dal servetsch a partir da l'emprim d'avust 2018.
La manadra partenta, Lucia Lechmann Carigiet è leda ch'igl è reussi da chattar ina soluziun interna per sia successiun. Nicole Schneider enconuschia bain il servetsch e sias structuras sco era las circumstanzas e cundiziuns da lavur e l'entir team da la regiun, uschia Lucia Lechmann Carigiet. Cun sia savida dal fatg, sco persunalitad communicativa che saja s'integrada fitg bain en Surselva e cun ses talent d'organisar adempleschia ella fitg bain las premissas per manar il servetsch logopedic.
Lucia Lechmann Carigiet ch'è engaschada dapi il 2000 sco logopeda ha manà il Servetsch logopedic Surselva (SLS) dapi il 2008. A partir dal nov onn da scola vegn ella a sa deditgar cumplainamain a la lavur terapeutica e resta uschia vinavant fidaivla al SLS sco logopeda.
RR novitads 10:00


text:
Questa delegaziun è il pendant da la gruppa d'amicizia presidiada da Marion Lenne
da l'assamblea naziunala franzosa e da la gruppa d'amicizia
dal senat franzos presidiada da Ronan Le Gleut. Ella vul tgirar in contact cuntinuant cun noss stadi vischin, stabilir e mantegnair ina rait da relaziuns che duai cunzunt sa manifestar en situaziuns da crisa. Plinavant vul ins porscher prontezza al discurs e svegliar la chapientscha per process entaifer il parlament. I han lieu regularmain inscunters cuminaivels.
Commembers
Secretariat da la delegaziun


text:
Mazler saja quai che plaschia ad el il meglier, di il bab da dus uffants ch'è vegnì cun 17 onns en Svizra. Gia ses bab, il tat, la tatta, basat e basatta sajan stads mazlers. Ma igl è stà ina lunga via a l'atgna mazlaria en Svizra.
Suenter che sia mamma aveva fatg il pass en Svizra pervi da las meglras circumstanzas da viver, era Bruno Aguilar sulet cun sia sora e la tatta en il Portugal, e senza la mamma n'hajan els betg vulì star.
Hotel, pizzaria ed installaziuns sanitaras ...
Al cumenzament ha Bruno Agilar lavurà intgins onns en hotels a San Murezzan e Puntraschigna. Suenter ha el emprendì d'enconuscher ses cumpogn Luigino Maffei, è vegnì ad abitar en il Surses ed ha lavurà plirs onns en la pizzaria da ses cumpogn.
En Surses è el restà, la val plascha a l'um da 36 onns. Ma igl ha er dà temps pli dirs. Cura ch'i na deva betg pli lavur en la pizzaria, haja el stuì prender quai ch'el haja survegnì. Il mazler è sa tschentà tar ils installaturs sanitars.
Ma el ha spert constatà che la lavur plaschia fitg bain ad el. Er per montar spievels, lavabos e far chavas dovrian ins in maun per lavurs finas. Qua saja el en ses element. Uschia ha Bruno Agilar lura er construì bler sez a chasa u en mazlaria a Savognin: regals, decoraziuns, stgaffas u er l'indriz da musica per la stizun.
L'atgna mazlaria a Savognin
Suenter prest 11 onns en Surses èn las vias dals dus cumpogns da la pizzaria, Luigino Maffei e Bruno Aguilar puspè sa cruschadas tar la lavur. Els han gì e prendì la chaschun dad avrir communablamain ina mazlaria gist sper via principala a Savognin.
L'atgna stizun haja er gidà fitg dad emprender d'enconuscher anc meglier ils da Surses, di Bruno Aguilar. Perquai ch'ils indigens sajan fitg serrads cumpareglià cun ils Portugais. Fin ch'els n'enconuschian betg fitg bain insatgi auter u ester, n'hajan els betg la confidenza.
Chattà in bun dachasa
Uss marschia la fatschenta però bain, er cun products dal Portugal, p. ex. salamis fatgs tenor recepts da sia patria – e tant el sco sia dunna e ses dus uffants sa sentian propi da chasa a Savognin.
Bruno Aguilar vesa sulettamain dus pitschens dischavantatgs: Ils parents dal Portugal manchian magari, e cunquai ch'ils uffants sajan creschids si en Svizra, saja lur cultura quella da qua. Els sappian bain portugais, ma dar vinavant la cultura saja grev cun mo in'emna vacanzas a Portugal ad onn.
RR actualitad 12:00


text:
Johnny Clegg and Savuka: «Scatterlings of Africa»
- Mardi, 24.10.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 24.10.2017, 9:30, RTR
L'Africa dal Sid è stà fin la fin dals onns 80 il pajais da l'apartheid, la separaziun da las razzas. In ch'è s'engaschà per ils dretgs dals nairs è stà Johnny Clegg, oriundamain in brittanic ed ina figura impurtanta da la musica da l'Africa dal Sid. El ha fundà las bands Juluka e Savuka, bands cun musicists nairs ed alvs che fusiunavan la musica tradiziunala dals Zulus cun musica da pop e rock. Ed er ils texts engaschads e politics eran en la lingua indigena e per englais. L'emprim success han els gì il 1987 cun lur emprim disc «Third World Child» e cun la chanzun «Scatterlings of Africa». Quella tematisescha il fatg, ch'ils emprims umans eran da chasa sin quel continent e ch'els èn lura sa derasads sin tut il mund. En quel senn èn tut ils umans fugitivs e descendents da quels ch'han bandunà lur patria. Il disc e la chanzun ha chattà attenziun en l'Europa e la musica da l'Africa dal Sid cun sias vuschs e ses ritems extraordinaris è arrivada fin tar nus.


text:
Il cudesch «Istorgia da Glion / Foppa» è il prim cudesch scientific che tracta la istorgia da la citad da Glion. Sin basa da quest cudesch ha la curatura dal Museum Regiunal Surselva, Marianne Fischbacher, concipì ina exposiziun che mussa il svilup da la regiun da Glion davent la gronda bova da Flem (avant rodund 9’500 onns) enfin il temps dad oz.
Cunquai che il Museum Regiunal Surselva na posseda betg objects per cuvrir tut quest temps, ha Marianne Fischbacher dumandà differents museums ed archivs dal Grischun per agid. Quai è gartegià ed uschia èn da vesair plirs objects da gronda valur istorica. Tranter auter copias da munaida dal stgazi chattà en la ruina dal chastè da Carniec.
Istorgia da Glion resta tema per 3 onns
L'exposiziun actuala che mussa il passà è mo l'emprima da duas exposiziuns. En in onn e mez vul Marianne Fischbacher crear ina secunda exposiziun sur dal futur da Glion. Suenter la fusiun da la vischnanca da Glion cun las vischnancas vischinas l’entschatta dal 2014, na existia la vischnanca preschentada en l’exposiziun actuala betg pli. Quella midada saja in bun mument, per far ina curta pausa, mirar enavos e studegiar sur dal futur. La secunda exposiziun duess lura era restar averta per in onn e mez.


text:
Vers las 3:00 è il fieu vegnì constattà. Tenor la polizia da la citad saja grategià da stizzar il fieu avant ch'il traffic da pendularis ha cumenzà. La polizia suppona in incendi intenziunà.
Davent las dudesch duai il traject Oerlikon - Glattbrugg esser en funcziun puspè. La lingia enfin l'eroport resta anc interrutta pli ditg. Per cuntanscher l'eroport ston ils viagiaturs far il detur sur Winterhur u Effretikon u viagiar cun il tram, lingia 10 u 12.
Il traffic da sgol na sajan però betg pertutgà, uschia ha fatg a savair il pledader da l'eroport. Malgrà ch'i saja anc adina grev da cuntanscher l'eroport na dettia naginas colonnas als terminals. Era ils sgols na sa retardian betg.
RR novitads 08:00


text:
Per il Club da velo Surselva è Pasca stà quest onn sco Nadal. Ils commembers dal Club han survegnì novs tricots da velo. Ils novs tricots èn per gronda part blaus cun in zic nair ed oransch. Il spezial vid quests tricots sa chatta dentant sin il dies: ina suttascripziun dal campiun mundial e campiun olimpic Nino Schurter.
A chaschun d’ina festa a Glion han intgins commembers dal Club da Velo Surselva preschentà lur novs tricots. Igl è l’otgavel tricot dal Club ch’è vegnì fundà il 1980. Cun il davos tricot èn ils commembers ids durant quatter onns a la partenza. A partir da questa stagiun sa preschentan ils mountainbikers sursilvans pia en novas colurs.
Trenament cun il grond idol
A la preschentaziun dals novs tricots ha il Club er envidà Nino Schurter ch’ha mess la basa per sia carriera tar il Club da velo Surselva. Schurter ch’è per in e scadin commember dal club il grond idol ha durant bun in’ura trenà cun ils uffants dal Club da velo Surselva. Silsuenter è el stà a disposiziun per autograms e fotografias. Era sch’il temp manchia savens fetschia el adina puspè gugent ina visita a ses Club da chasa a Glion, uschia Nino Schurter. Ed el saja sa chapescha losch da sia suttascripziun, ses autogram sin mintga tricot dal Club.
RR sportissimo 17:00


text:
Tranter ils tschintg policists ch'èn vegnids arretads en connex cun la revolta da praschuniers en la venezuela, ch'ha gì per consequenza 68 morts, è er il schef da la polizia dal stadi federativ Carabobo.
Morts vid tissientada da fim ed arsentadas
La mesemna èn 68 persunas mortas pervia d'ina revolta da praschuniers. Tenor emprimas examinaziuns hajan ils praschuniers brischà matrazas per sfurzar dad avrir las cellas. Las unfrendas èn sinaquai mortas vid ina tissientada da fim ed arsentadas.
L'autoritad per dretgs umans da las Naziuns Unidas aveva sinaquai pretendì ch'ils responsabels sin il revier da polizia vegnian numnads e purtads davant dretgira. Las cundiziuns d'arrest en il pajais stoppian finalmain sa meglierar.
Revoltas en Venezuela
I sa tracta da la segund gronda revolta en la Venezuela. Il 1994 eran 108 persunas mortas en la regiun Zulia.
RR novitads 18:00


text:
Engiadina - Grond interess per l’avertura da la «Bever Lodge»
L’interess ed il plaschair davart la «Bever Lodge» era grond a Bever. Numerusas persunas da l’Engiadina ed utrò èn vegnids al di da las portas avertas. In di d’allegrezza tant per ils iniziants sco era per la vischnanca da Bever, che spetga nova vita e novs impuls.
La Bever Lodge è l’emprim hotel da modular en Svizra. Las 42 chombras ed ils 5 ulteriurs moduls sco il center da fitness èn vegnids bajegiads da l’interpraisa Uffer a Savognin ed alura transportà a Bever.


text:
Il sguard sin l'emna
- Sonda, 12.12.2015, 12:30
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 12.12.2015, 12:30, RTR
Uss ha la Partida populara svizra ses segund sez: Guy Parmelin è il nov cusseglier federal. Il Grischun duai candidar per ils gieus olimpics 2026 - quai vegn er sustegnì d'ina buna part dal Cussegl grond. 43 commembers dal medem Cussegl grond - la gronda part da la partida liberaldemocrata - pretendan ch'il chantun dettia ora 50 milliuns francs damain ad onn ils proxims onns, en spezial duai vegnir spargnà en il socialesser. Quai èn intgins dals temas che Gian Ramming e Bernard Bearth discutan en il Palaver da quest'emna.


text:
Inhalt
Engiadina
-
Mecca da triatlon en Engiadin’Ota
Represchentants da sport e turissem a San Murezzan han fundà la societad “Home of Thriathlon St.Moritz Engadin”. Quai cun la finamira da porscher las meglras cundiziuns per triatlets da tut il mund. President da la societad è Reto Hug, anteriur atlet d'elita, um e trenader da Nicola Spirig.
Turissem e sport collavuran
Part da la societad fan hoteliers, offeriders d’infrastructura da sport per il trenament, persunas che sustegnan il sport en Engiadina e turistichers.
Enavant hajan ins buns partenaris cun la Clinica Gut, la vischnanca ni Suvretta Sports, hai num èn la communicaziun da la societad.
RR novitads 12:00


text:
La suprastanza communala ha preschentà durant la radunanza communala da glindesdi saira ils trais secturs nua ch’ella vesa il potenzial e surtut las fermezzas da Bever.
Vischnanca da generaziuns
Bever duai porscher abitaziuns e chasas per famiglias giuvnas. Er persunas pli veglias duain dentant avair bunas structuras per viver a Bever. Per cuntanscher quai vul Bever reveder la lescha da fabrica e promover la fabrica da primas abitaziuns.
Lieu da furmaziun ed IT
En avegnir vul Bever rinforzar la scola a reguard novas tecnologias digitalas. Uschia poss’ins duvrar las localitads da la scola da Bever er per novas furmas da champs. La tecnologia cun fibra da vaider duai en pli gidar a crear plazzas da lavur innovativas.
Turissem da sport e natira
Bever saja ina vischnanca predestinada per activitads en il liber. La suprastanza vul era metter in accent tar l’infrastructura per giudair la natira. La zona revitalisada enturn l’En è in punct impurtant per questa finamira.
RR novitads 11:00


text:
Las clinicas psichiatricas duain en l'avegnir era quintar cun tariffas unifitgadas. Tenor la decisiun dal Cussegl federal èsi previs da differenziar tenor malsogna, pazient ed in uschènumnà pretsch da basa.
22 gruppas per differenziar pli fitg
Il pretsch da basa n'è betg fixà e vegn contrahà tranter las differentas clinicas psichiatricas e las assicuranzas. Sper quest pretsch da basa datti lura las prestaziuns ch'èn en 22 gruppas da custs – categorisadas tenor malsogna e pazient:
- diagnosa principala,
- vegliadetgna,
- grevezza da la malsogna
- e diagnosa laterala.
Introducziun «loma» aifer 2 onns
A partir dal schaner che vegn, cura ch'il sistem TARPSY va en vigur, èsi era previs in sistem da monitoring – pia in sistem da controlla e d'accumpagnament. Sin basa da quel èn era eventualas correcturas necessarias previsas. Questas duain gidar ad introducir il sistem senza custs supplementars aifer ils proxims 2 onns.
RR novitads 12:00


text:
Bucks Fizz: «Making your mind up»
- Mesemna, 27.9.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 27.9.2017, 9:30, RTR
A posta per gudagnar il Eurovision Song Contest èn ils Bucks Fizz vegnì mess ensemen. E quai tenor tut las reglas che parevan da lez temp da garantir il success. Mo tar ina chaussa n'eran els betg perina – tge rassa trair en. Ina da las duas chantaduras vuleva ina rassa lunga e l'autra in mini. La finala han ellas lura chattà in bun cumpromiss: purtar omaduas rassas, ina suren e l'autra suten.


text:
Barysaŭ
Barysaŭ (Бapыcaў in abecee ciriligh; БopиcoB/Borisov in rüss; Barysavas in litüan) l'è una cità de la Bielurüssia cunt una pupulaziun de 150.700 personn.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Borisov la se tröva in del nord del paes (in mezz tra Minsk e Orša), lungh el fiüm Beresina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è stada fundada in del 1102 dal princip Boris Vseslavovič de Polack. In di dü secul sücessiv l'è stada brüsada e recustrüida un poo püssee a süd. L'ha faa part del Grandücaa de Litüania (e dunca pö dopu in de l'Üniun Pulacu-Litüana) fina al 1793, quand che l'è entrada a fà part de l'Imperu Rüss. In del 1812 l'è stada cumbatüda chichinscì la bataja de la Beresina, che l'ha vist i Rüss bat l'imperadur frances Napuleun I.
Ai temp de l'ucupaziun nazista (1941-1944) 33.000 personn hin staa cupaa in di ses lager che se truvaven föra de la cità.


text:
Il pli grond utschè da las alps era durant quest'acziun vi dal cuar in ov. Ils dus corvs gronds n'hajan mussà nagina tema u respect envers il pèrin da tschess barbet durant lur acziun.
Ussa basta!
Finalmain hajan ils dus tschess barbet scurrentà ils dus corvs per betg periclitar vinavant lur cuaditsch. Tenor il ornitolog e guardia-parc Claudio Irniger, demussan precis da questas situaziuns l’intelligenza dals utschels nairs. Na per nagut vegnian quels adina puspè avant en parablas.
Naiv plascha als ornitologs
Per ir en tschertga d’utschels e lur chant saja l’aura actuala en l'Engiadina en sasez optimal, di l'ornitolog Claudio Irniger. Grazia a la naiv, fetschian ils utschels migrants savens ina pausa en val, avant che cuntinuar lur sgol e viadi vers il nord.
Tut ils utschels indigens en in’egliada
RR actualitad 11:00


text:
14 parcs naziunals, 40 parcs regiunals, passa 230 territoris da protecziun sur 100 hectaras e pli che 20 autras zonas da protecziun pli grondas furman ina rait da passa 300 territoris da protecziun en las Alps. Els possedan ina cuntrada natirala singulara ed ina ritga ierta culturala. En il rom da la rait da reservats alpins han els la pussaivladad da barattar ideas ed experientschas.
La rait da reservats alpins Alparc è in’applicaziun directa da la Convenziun da las Alps. Ina gruppa da coordinaziun plurilingua retschertga en favur da la rait ils basegns communabels dals reservats, derasa infurmaziuns, promova la communicaziun e coordinescha programs da barat.


text:
Quai na schess ins dentant betg sch’ins dumonda la segunda secundara da Laax. La maioritad da las scolaras e dals scolars lavura la stad en in kiosc, en ina tegia dal SAC, en in’ustaria, en in hotel u tar vischins. Els vulan uschia gudagnar daners e rimnar experientschas per la vita da lavur.
Betg tuts vulan lavurar
I dat dentant era scolars e scolaras che dian sapientivamain: «Na, jau na vi betg lavurar durant mias vacanzas.» Intgins fan fufragnadis, auters lessan giudair e far nagut. La fin finala è il temp liber custaivel, e dis da vacanzas passan per regla pli spert che dis da scola.
RR actualitad


text:
Cun in'identitad digitala ch’è renconuschida dal stadi duessi esser pussaivel d’esser activ en la rait a moda segira. Latiers vul il Cussegl federal relaschar reglas cleras, ha declerà la cussegliera federala Simonetta Sommaruga ad ina conferenza da medias il venderdi a Berna.
I vegnia er fatg adina dapli fatschentas sur l’internet. Per garantir in commerzi segir vegnia quai adina pli impurtant da pudair s’identifitgar cler en la rait. Il Cussegl federal ha approvà la missiva per mauns dal parlament.
RR novitads 14:00


text:
L'Associaziun grischuna da vischnancas burgaisas spetga cun calma las tractativas dal Cussegl grond per reveder la lescha davart il dretg burgais. Tenor il president da l'associaziun grischuna Theo Haas èn ins cuntent cun ils detagls, sco per exempel cun la proposta che insatgi sto viver 5 onns en ina vischnanca avant che pudair dumandar il dretg da burgais. L'Associaziun ha punctuà durant sia radunanza generala a Scuol che las vischnancas burgaisas hajan era en avegnir ina funcziun impurtanta. Per exempel cun sustegnair projects ch'ina vischnanca politica na possia betg sustegnair.
Admoniziun da la regenza
La presidenta da la regenza grischuna Barbara Janom Steiner ha ditg en ses pled durant la radunanza da las vischnancas burgaisas che quellas stoppian esser prontas da respunder dumondas fundamentalas. Per exempel la dumonda tgenina plivalur ch'ina vischnanca burgaisa possia avair. U era la dumonda co tractar en avegnir la facultad da las vischnancas burgaisas. I na saja betg gist da reagir cun critica sin talas dumondas, ins stoppia discutar questas dumondas sin basa da fatgs.
RR actualitad 17:00


text:
Femtuchimica
La femtuchimica a l'è el broch de la chímica física che 'l stüdia quel che süced in d'una reaziun chimica in toch de temp de l'urdin di femtusegund (10–15 segund). Grazie ai prim speriment in del camp de la femtuchìmica, l'Ahmed H. Zewail l'ha vingiüü el premi Nobel per la chímica in del 1999.
La tecnica del Zewail la dupra i laser che cascien föra impüls che van inanz dumà per poch femtusegund, el temp che'l ghe vör per i reaziun chìmich (che a hinn la rutüra e la furmaziun di ligam chimich). In d'un temp inscì cürt el diventa pusibil:
- vidè in manera sperimental el mecanism d'una reaziun chìmica;
- stagh adree ai prucess catalitich.


text:
L'onn 2018 vegn ad esser in onn da midadas per la banca Raiffeisen Surselva. Per ina vegn decidì sur da la fusiun cun la banca Raiffeisen Tumpiv. Ina fusiun ch'auzass la summa da bilantscha per 100 milliuns francs. Ed il dumber da commembers creschiss per bunamain 900 commembras e commembers sin circa 8'500 persunas.
Sche la fusiun vegn realisada, la Raiffeisen Tumpiv ha gia detg gea, daventa il president actual da la Raiffeisen Tumpiv, Maurus Cathomas, commember dal cussegl d'administraziun da la Raiffeisen Surselva. A lunga vista duai il cussegl dentant vegnir reducì da tschintg sin trais persunas. Perquai èsi previs da betg remplazzar Carmelia Maissen ed Armin Spescha che han abditgà.
RR novitads 10:00


text:
Anavon Ski SA saja la simbiosa da Grischun e Kaizen. Swiss Made a Mustér, uschia scrivan ils iniziants da la societad nova en ina communicaziun a las medias. L’avrigl cumenza la manufactura a producir e vender skis dad auta qualitad. Il manader da fatschenta è Simon Jacomet, l’anteriur fundatur da Zai.
Auta qualitad pajabla
Previs èsi da crescher cun il temp e cun ils clients – far il pass tenor la comba. Uschia producescha la manufactura al cumenzament cun 3 collavuraturs, sco quai che Simon Jacomet ha ditg. La finamira è da producir skis d'auta qualitad per in pretsch pajabel. Cun pajabel manegia la «Anavon Ski SA» skis per 1500 fin 2000 francs.
Surpigliar la filosofia da «Kaizen»
La manufactura nova vegn a lavurar tenor la filosofia giapunaisa da «Kaizen» (Kai = midada, zen = al meglier). Il principi è da midar e meglierar cuntinuadamain il product. Gruppas pitschnas furman circuls da qualitad per analisar, discutar ed optimar regularmain ils process.
5 umens han il timun
A la testa da Anavon Ski SA stattan 5 umens:
- Simon Jacomet è responsabel per sviluppar, dissegnar e producir il ski nov ensemen cun il team. La finamira è da producir skis da auta qualitad per in pretsch giustifitgà.
- Kurt Schär è il president dal cussegl d’administraziun tar la Anavon Ski SA ed è responsabel per il marketing e la vendita. Schär è interprendider en il chantun Berna, anteriur CEO e collavuratur da la Biketec AG (che ha producì il Flyer e-bike) e far era part ad auters cussegls d'administraziuns en differentas branschas ed è engaschà en plirs secturs dal turissem en Svizra. Il moto da «mit Lächeln bergauf fahren» dal e-bike vul el transferir per il ski tar «mit Lächeln bergab fahren».
- Urs Wullschleger è spezialisà sin la producziun tenor la filosofia da Kaizen. El è interprendider en il chantun Schwyz.
- Mauro Lardi è advocat e notar a Cuira è responsabel per dumondas giuridicas.
- Andreas Egli posseda la Andreas Egli Gmbh a Razén, ina firma ch'è spezialisada sin construcziun da models tecnics e tecnica da mesirar.
Novas era da «ZAI»: I restan en il Grischun
Sco quai ch'il CEO da l'anteriura manufactura da Simon Jacomet «ZAI» ha fatg a savair, produceschian els ils skis da nov en Bregaliga. Quai rapporta la Südost-schweiz. La firma saja vegnida restructurada ils ultims mais ed ins haja fundà ina interpresa communabla cun la firma da skis taliana «Blossom».
RR novitads 06:00


text:
Quai communitgescha la regenza grischuna. Dapi il matg datti proporziunal blers requirents d’asil che vegnan surdads da la confederaziun al chantun Grischun. Quai sajan surtut persunas che vegnan da l’Eritrea e che vegnan a restar in pli lung temp en Svizra, scriva la regenza grischuna.
Ils implants militars Plankis èn gia vegnids nizzegiads davent da l’october 2014 enfin il mars 2015 sco dimora per requirents d’asil. Tenor il cusseglier guvernativ Christian Rathgeb assegna la confederaziun al Grischun mintga mais tranter 50 ed 80 requirents d’asil. L’onn passà ha il Grischun surpiglià 607 requirents d’asil da la confederaziun. Quest onn quintan ins cun passa 800 persunas.


text:
Gronds moviments n'èn vegnids registrads nagins. In pitschen confiert per ils abitants da Bondo. La blera naiv ha però engrevgià las mesiraziuns. Perquai èn ulteriuras mesiraziuns durant la primavaira/stad fitg impurtantas per congualar cun las mesiraziuns da l'onn 2017.
La Val Bondasca resta zona da privel
La vischnanca da Bondo ha decis da scumandar l’access en la val Bondasca e quai segir enfin la fin dal 2018. La situaziun malsegira al piz Cengalo ed era la massa da crappa e terra falombra che sa chattia entasum la val èn stads ils arguments.
Ils abitants da Bondo èn era vegnids infurmads sur da las mesiras da segirezza tras il vitg. Qua datti pliras variantas che ston anc vegnir concretisadas e discutadas en detagl.
RR actualitad 12:00


text:
Umens omosexuals na pon vinavant betg dar sang sch'els han gì sex cun umens entaifer l'ultim onn. Il cussegl dals chantuns ha vuschà cun 22 cunter 17 vuschs da refusar ina moziun da la BDP. La moziun saja vegnida inoltrada en in temp, cura che umens omosexuals na pudevan insumma betg dar sang. Quai na saja uss betg pli il cas, ha argumentà Konrad Graber da la PCD da Lucerna.
Dapi il fanadur da quest onn dastgan umens omosexuals dar sang, sch'els han ils ultims 12 mais betg gì relaziuns sexualas cun umens. Decisiv saja il sa cuntegnair da ristg e betg l'orientaziun sexuala. Era las dumondas che vegnan fatgas avant il dar sang na sajan betg discriminantas, ha declerà Graber.
Umens en partenadis registrads na pon betg dar sang
Crititgà vegn surtut che er umens en in partenadi registrà na pon betg dar sang. Quai era sch'els sa chattan en ina relaziun stabila. Per Liliane Maury Pasquier da la PS da Genevra na possian ins tar umens en relaziuns stabilas betg discurrer dad in sa cuntegnair da risico. Da quest avis è er Claude Janiak da la PS da Basilea-Champagna che viva sez en in partenadi registrà.
Il Cussegl federal era s'exprimì cunter la moziun. Tenor il minister da sanadad Alain Berset sustegna il cussegl dentant da schluccar la pratica, entant che la segirtad dals retschaviders è garantida.
RR novitads 12:00


text:
La primministra britannica, Theresa May vul cumenzar sco planisà ils 19 da zercladur cun las tractativas per bandunar l'UE. Ella vegnia a furmar uss ina nova regenza, ha ella ditg venderdi a Londra suenter ina audiziun tar la regina Elisabeth la segunda.
Quella regenza vegn a purtar a nus tschertezza ed a manar nus tras las tractativas dal Brexit.
Per furmar ina nova regenza sto la partida da May ussa sa metter ensemen cun in'autra partida ed uschia survegnir in pli absolut. Sco favurit vala la partida da l'Irlanda dal nord, DUP. Tenor May sappian be la DUP ed ils conservativs porscher la segirezza necessaria al pajais.
Nus vegnin vinavant a lavurar ensemen fitg stretg cun noss partenaris, sur tut cun la DUP.
May na vul sco i para betg sa retrair. Quai rapportan differents meds da massa. Suenter las elecziuns en Gronda Britannia resta la partida conservativa bain la pli ferma partida, la maioritad absoluta ha ella dentant pers, rapportan las agenturas da novitads. Pretendì che May sa retira aveva il schef da la partida socialdemocratica da Labour, Jeremy Corbyn.
La primministra fa quest pass perquai che che sia partida conservativa ha pers la maioritad absoluta en il parlament. Ils Tories han actualmain 318 dals total 650 sezs – il resultat d'ina regiun manca anc.
Resultat è in debachel per la primministra May
Il venderdi a bun'ura è resultà da l'elecziun, ch'avess stuì rinforzar la partida conservativa da la primministra, in veritabel debachel. En las elecziuns da parlament anticipadas ha la partida conservativa pers cleramain la maioritad absoluta.
Labour ha gudagnà marcantamain
Gudagnà marcantamain sezs ha percunter la partida socialdemocratica da Labour. Suenter ch'ils emprims resultads eran vegnids enconuschents il venderdi a bun'ura aveva il sche da la partida socialdemocratica Jeremy Corbyn pretendì, che la primministra sa retiria.
RR novitads 12:00


text:
Oscar Peer: Neisa, i’s disch (cha) bler
s’haja jertà, e bler es i aint
cur cha tü d’eirasch uffant. Il muond intuorn tai, quai chi’d es contuorn, la mamma, i la suldüm dal lö, i eu suppuon cha forsa
üna part
da quella suldüm es entrada aint in mai sco ün clima da la vita per uschè dir. Eu craj
cha quai, quai po avair gnü ün’influenza sün meis, sün meis, eh, temperamaint.
Moderator: Hai. E davo eir sün tia litteratura per consequenza logica .
Oscar Peer: Ma, la litteratura es in fuond adüna ün’expressiun da la persuna, na? I la persuna es ün resultat da la ierta i da l’infanzia, da l’educaziun e da tuot insembel. [...]
Lösungswort: 'Einfluss' auf Romanisch (das Wort kommt im Text vor)


text:
L'Infra Mundaus SA stat er per l' avegnir da la regiun turistica da Sursaissa Mundaun Lumnezia e Glion.
Il Parlament da Glion ha deliberà in credit da 1,4 milliuns ed ina garanzia da 3,5 milliuns per la Infra Mundaun SA, ina societad che sto anc vegnir fundada.
Il suveran da la vischnanca da la Lumnezia ha approvà in credit da 2,4 milliuns francs ed ina garanzia da vischnanca da 6 milliuns. Medemamain ha era la vischnanca da Sursaissa/ Mundaun approvà ils medems credits per la medema chaussa.
Sulettamain ils da Sursaissa han approvà definitivamain quels credits, la Lumnezia ed il parlament da la vischnanca da Glion han be deliberà quels credits per mauns da l’urna ils 26 da november. La Infra Mundaun SA duai daventar la societad purtadra che finanziescha l'indriz da far naiv sco era las investiziuns en il turissem da stad enturn il Mundaun.
RR novitads 06:00


text:
Discussion ant sla Wikipedia:Criteri për la coression ortogràfica
Pàgina për le discussion e ij sugeriment ansima a la definission ëd Koiné
Ch'a gionta pura ambelessì sota lòn ch'a l'ha da dì, ën sgnacand-ie dzora a la marca Modìfica, ò pura +. Për piasì, ch'as visa dë firmé, che ij coment anònim a saran scancelà. Mersì
Valsesian[modifiché la sorgiss]
Bondì, për fissé ij criteri dla grafìa valsesian-a mi i dirìa d'adoté la grafìa stòrica piemontèisa. A bastërìa mach gionté ij segn 'dg' e 'tc' për ij doi son ch'a esisto nen an piemontèis comun.--Cireseu 12:27, 27 Ste 2008 (UTC)
- Ciào! ma a-i j'é-lo chèich-cos ëd publicà? Na gramàtica, 'n dissionari... a l'é sempe pì belfé dije a la gent che a-i é 'n lìber ch'a peulo vardé, e che i soma nen nojàutri a anventesse le còse. --Bèrto 'd Sèra 13:00, 27 Ste 2008 (UTC)
Ciàu, nò, fin-a adess a-i é pa gnente 'd publicà. A-i sarìa un dissionari ch'a 'rmonta a la fin dël sécol XIX, ma la grafìa adotà a l'é cola italian-a. Ij poeta valsesian a dovro minca un soa grafìa con ü,ö e via fòrt. Për mi, s'i voroma buté la variant valsesian-a an sla wikipedia piemontèisa, a venta adoté la grafia unificà, an manera che tuti a peusso lese e capì, bele s'a son nen nassù ai pé dël Ròsa. Ant ij cors ch'i foma an Valsesia i l'oma ancaminà a mostré la grafìa piemontèisa e donca la gent a comensa a dovrela o almanch a savèila lese.--Cireseu 21:26, 27 Ste 2008 (UTC)
I vorìa dì anco' na còsa. I la treuvo na gran bela ideja cola 'd buté le tradussion ant le varietà locaj. Për lòn ch'a rësguarda la realtà valsesian-a, andoa l'alfabetisassion an piemontèis a l'é motobin bassa, i penso ch'a peussa esse në stìmol për amprende a scrive bin.--Cireseu 21:39, 27 Ste 2008 (UTC)
- Se a son ij cors che as fan ant jë scòle dë stat, i podoma dì che i foma arferiment ai test dë scòla. Am ësmija la solussion pì bela, a la fin dle fin. I chërdo 'cò mi che avej le variant locaj a peula giuté. Tut sùbit i l'hai pensà che a servissa dzortut a gavé dle ruse, ma adess am ësmija che se i l'avèisso nen fait parej i l'avrìo mai podù avej na documentassion ëd tante variant locaj che la fòrsa d'avej soa wiki a 'l l'avran mai, për fòrsa 'd còse. Nopà che parej as peul tachesse a fé dij cit ëspassi che col temp a chërso, e che antant a men-o ansà ël gust dla varietà lenghìstica che 'l piemontèis a l'ha andrinta. --Bèrto 'd Sèra 22:25, 27 Ste 2008 (UTC)
Gramatica piemontèisa 'n sla Ragnà[modifiché la sorgiss]
An sla Ragnà a-i é 'n sit andoa ch'as treuva na gramatica piemontèisa ch'a më smija pròpi fàita bin. A l'é scrivùa an piemontèis, italian e ënglèis. Mi i sugerisso 'd deje n'uciada. A-i é 'dcò 'n baron ëd espression idiomàtiche e manere 'd dì che magara an parland sempe an italian i l'oma dësmentiaje. Ël sit a l'é dël Dr. Carlo Demichelis ëd Turin, che mi i sai nen chi ch'a sìa. A-i é fin-a la stòria dël piemont, ëd soa literatura e quàich articol ëd fìsica, tut an piemontèis. Tut ël material a l'é liber.
http://digilander.libero.it/dotor43/index.html
Për mi i podrio fin-a pijela come gramàtica 'd riferiment, che costa a costa pròpi gnente! S'a-i é 'd diferense con cola 'd Milo Bré a bastërìa mach segnaleje che tuti a lo sàpio. --Cit vësco 01:42, 29 Ste 2009 (UTC)
- Costa gramàtica a l'é bin-ëvnùa, ma mi i dirìa ëd pijé gnun test tanme arferiment ofissial che a peulo sempe essie dj'eror o dle mancanse o (pì 'd soens) a peulo esse atestà dle forme pa tant genite. Pitòst i podrìo pronté da chèich part, për esempi ambelessì la lista ëd tute le gramàtiche, dissionari, lìber për mostré la lenga (su carta o an sla ragnà) ch'i conossoma. Parèj i l'oma nen mach un ma un bel foson ëd test d'arferiment. --Borichèt 12:04, 29 Ste 2009 (UTC)
Dissionari 'd Piemontèis dl'Avallardi[modifiché la sorgiss]
Mi i giontriss ëdcò 'l dissionari 'd Piemontèis dl'Avallardi, a cura 'd Camillo Brero, lìber ch'a l'é còmod econòmich e pitòst bin fait! --Emanuele regano (ciaciarade) 00:53, 25 gen 2014 (UTC)
- É, costa pàgina a sarìa d'anrichì. Borichèt (ciaciarade) 09:04, 25 gen 2014 (UTC)


text:
La polizia ha serrà pliras uras las vias en quest quartier. Persunas blessadas n’hai betg dà. En il quartier Exarchia randaleschan autonoms da sanestra bunamain mintga fin d’emna.
Plirs turists han persequità da lontan il spectacul, quai han perditgas ditg vers l'agentura da novitads dpa.
La segirezza publica n'è betg pli garantida. Igl è in no-go-areal.
Intgins visitaders èn da l'avis che quai è allegher da guardar dal lontan l'acziun. Per ils abitants munta quai dentant caos. E quai sa repetia bunamain mintga fin d'emna.
Exarchia center principal da la scena da sanestra
Questa part da la citad è il center principal da la scena da sanestra ad Athen. In commember dal cussegl da la citad dad Athen ha ditg, ch’igl è sco ch’il quartier na fiss betg ina part da la Grezia. Ils ultims onns han la posta e pliras bancas serrà lur filialas en Exarchia.
RR novitads 14:00


text:
Caltaniseta
Caltaniseta (Caltanissetta 'n italià; Nissa o Cartanissetta 'n lèngua siciliana) l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa. La se tróa sö öna culina in de la Al del Salso.
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm Nissa l'è de època pre gréca e quando i è riàcc i Arabi i à ciamàt la sità Qalat-an-Nissa che l' völ dì Castèl de la dòna desà che 'n arabo Nissa l' völ dì dòna/fómna. La ciapàt a ciamàs compàgn de adès dóma quando i è riaàcc i Normani quando sóta Rügér I de Sicilia i l' là ciamada Calatanesat, pò cambiàt in Caltanixettum.
La Setimana Santa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Particolarmènt importàncc e sentide i è i manifestasiù de la Setimana Santa.


text:
Historia e svilup
Lag Grond ca. 1940
Casas patrizianas bein mantenidas dattan perdetga dalla beinstonza dils habitonts. Ina impurtonta fasa da baghegiar entscheiva entuorn ils 1850 e vegn accelerada tras il barschament igl onn 1874 che ha intschendrau sis casas e treis clavaus.
Sco quei ch’igl ei stau il cass en biaras autras vischnauncas alpinas han ils da Laax, fagend il pur, luvrond da manual e vid lenna, durmiu ditg e bein la sien dils gests. Naven da 1962 ei denton tut semidau: Cun l’avertura dil Crap Sogn Gion ei il svilup turistic buca pli staus da frenar.
La regiun da Laax ei geologicamein fetg veglia. Il territori dalla vischnaunca tonscha naven dalla Platta Pussenta, digl Uaul Grond e dall’imposanta cavorgia da Laax entochen si tier il sparta-auas dils cuolms grischuns e glarunes. Ils nums Lavanuz e Nagiens sin territori da Laax vegnan considerai sco preromans. Menziunau vegn il territori da Laax per l’emprema ga igl onn 765 el testament digl uestg Tello da Cuera.
Entrada dil vitg sut zercladur 1947
Laax 1949
Marcau October 1950
15000 a.Cr. La bova dil Crap da Flem – la pli gronda bova prehistorica dall’Europa – dat alla regiun sia fuorma hodierna.
765 Igl uestg Tello da Cuera regala alla claustra benedictina da Mustér siu possess spatitschaus denter Flem e Trun. Il testament menziunescha il territori e nums da funs sigl intschess da Laax.
1290 Il vitg da Laax vegn numnaus per l’emprema ga en in rodel dalla catedrala da Cuera.
1428 Per 300 ducatas d’aur secumpran ils da Laax libers dil domini dil cont Rudolf VII. de Werdenberg-Sargans.
1654 e 1657 La dertgira criminala da Laax-Sevgein sentenziescha silmeins duas dunnas alla mort: Urschla Delbin da Schluein ed Anna Donau da Laax. Ellas vegnan inculpadas d’esser strias.
1677 Udalrich de Mont, uestg da Cuera, consecrescha la nova baselgia als patruns s. Gagl ed s. Otmar.
1871 Il poet e scribent romontsch Flurin Camathias nescha a Laax.
1873 Emprem biro da posta per propi ella Posta Veglia.
1880 Il Seehof, igl emprem hotel, vegn eregius a Laax.
1903 A Cuera cumpara «Die Freien von Laax», la lavur da dissertaziun da Pieder Tuor, posteriur professer da dretg a Friburg, Genevra e Berna.
1904 Laax ei l’emprema vischnaunca sursilvana cun glisch electrica.
1928 Fiasta commemorativa dils «Libers da Laax» a Marcau.
1956–1967 La vischnaunca stat sut curatel.
1962 Avertura dil Crap Sogn Gion per il turissem.
1966 Scaffiziun d’in post cumplein per in secretari turistic.
1968 Avertura dalla pendiculara Murschetg–Crap Sogn Gion.
1969 Elecziun d’in scarvon communal en plazza cumpleina.
1972 Scaffiziun d’ina squadra per lavur communala.
1974 Ils 28 da zercladur ha la radunonza da vischnaunca decidiu la fundaziun ed approbau il statut dalla Fundaziun Pro Laax.
1976 L’administraziun da vischnaunca mida localitads si el niev Center Communal.
Per l’emprema ga vegn ina dunna elegida en suprastonza communala.
1977 Avertura dil stan da tir Giratsch.
1978 Ils «Libers da Laax» commemoreschan ils «550 onns brev da libertad» cun in teater el liber «La glisch della libertad» da Donat Cadruvi, cun in til festiv e differentas occurrenzas culturalas.
Avertura dil glatscher dil Vorab pil sport d’unviern.
1980 Avertura dil museum local e dalla casa da scola Grava.
1982 Avertura dil bogn cuvretg Grava, dil luvratori e dil local da pumpiers a Pardanal.
1983 Inauguraziun dalla plazza da sport «Lag Sec».
1984 Avertura dalla «Sentupada» cun localitads per las uniuns dil vitg.
1988 50 onns dapi ch’il romontsch ei vegnius acceptaus sco lungatg naziunal.
Teater el liber «Romeo e Julia».
Avertura dil Center la Cauma.
1991 3. «Scuntrada romontscha» a Laax.
1993 Avertura dalla nova sauna el bogn cuvretg Grava.
1995 Cumpra da terren per la construcziun da stabiliments publics a Cons.
1996 Fusiun dallas pendicularas da Laax e Flem.
1997 Avertura dalla Casa de Mont e dalla biblioteca communala.
Fusiun dallas uniuns turisticas da Flem, Laax e Falera.
1998 Teater el liber «Anatevka».
Construcziun d’ina tschaffada d’aua Fops/Manul cun in’explotaziun d’aua optimala per la vischnaunca da Laax.
1999 Engrondiment dil museum local.
2000 Dissoluziun dallas uniuns turisticas.
Illuminaziun entuorn il lag ed illuminaziun da Nadal.
Reducziun dalla suprastonza communala sin tschun commembers.
2001 Nova punt Val Vau.
Cumpra da terren a Grava per mantener il runal d’affons.
Decisiun per la meglieraziun generala dil funs.
2002 Stanza da fitness e ruschnera el bogn cuvretg.
2004 Engrondaziun dalla plazza da giugs.
2005 Publicaziun dil maletg empalont per la vischnaunca da Laax.
Entschatta dalla meglieraziun generala.
2006 Fiasta finala dalla sessiun «extra muros» dil parlament federal.
2007 Retratga dallas habitaziuns a Sontga Clau.
2008 Fusiun dils pumpiers Laax e Falera.
2009 Construcziun ovra hidraulica pintga per aua da beiber.
Teater el liber «In siemi dalla notg sogn Gion».
2011 Inauguraziun dalla nova casa pervenda.
Revisiun totala planisaziun locala.
2012 Realisaziun zona da baghegiar per indigens Cons.
Ils pumpiers da Laax/Falera collaboreschen el futur era cun quels da Sagogn e Schluein.
Inauguraziun Villa Alpina renovada e Casa Alpina nova.
2013 Il Chor mischedau ed il Chor viril da Laax han envidau ils chors dalla Surselva alla Fiasta da cant ceciliana.
2014 Naven digl onn da scola 2014/15 ha la vischnaunca da Laax ensemen cun la vischnaunca da Falera fundau il consorzi da scoletta e scola primara SCOLAVIVA. Medemamein ei vegniu fundau il niev consorzi da scola superiura SCOLAVIVA cun las vischnauncas da Laax, Falera, Sagogn e Schluein. Inauguraziun novas localitads en Casa da scola Grava.
2015 Avertura dalla pli gronda halfpipe dil mund sil Crap s. Gion.
Inauguraziun surpassadi Staderas.
2017 Construcziun dalla rundella a Marcau.
Avertura luvratori forestal e tegia d’uaul Salums Sura.


text:
Inhalt
Svizra
-
Pascal Koradi nov schef da la Banca chantunala da l'Argovia
Il schef da finanzas da la Posta svizra Pascal Koradi daventa il nov CEO da la Banca chantunala da l'Argovia. Tenor la Banca succeda el a partir dal terz quartal da quest onn a Rudolf Dellenbach. Koradi è actualmain era commember da la direcziun da la posta.
Atgnamain avess l'ex-schef da la banca Coop Andreas Waespi duì daventar il nov schef da la banca chantunala d'Argovia. El ha ussa però in scumond da lavur da 3 onns pervi da manipulaziuns dals curs.
RR novitads 12:00


text:
L’avrigl 1536 èn avat Martin Winkler (oriund dal Scanvetg) e trais paders sa decidids da daventar refurmads. Sin quai han els stuì bandunar la claustra da Mustér. Ils trais paders han surprendì plaivs refurmadas, tranter auter quella da Trin e quella da Tavau.
Cuntrafatg al celibat, stuì maridar e convertir
L'avat Martin Winkler ha gì tut atgnas raschuns per far quel pass. Ses motiv saja stà ch’el haja cuntrafatg al celibat, raquinta Iso Müller sa basond sin il cronist Bundi. Ils parents da la dunna hajan sfurzà l’avat da maridar ella e da midar confessiun. L’avat Winkler ha fatg quai. El haja survegnì ina pensiun e saja ì a star sin in bain puril a Glion.
Fundà la lingia da Mustér
Entant che quest avat è sa rendì da Mustér a Glion, è in auter ì da Glion a Mustér: Hans Christian de Castelberg. El ha fundà la lingia da Mustér, perquai ch’el ha bandunà Glion, cura che questa citad è daventada refurmada. Ils de Castelberg han fatg carriera en la Cadi sco chau-lia, mastrals, avats ubain uffiziers en servetsch ester.
RR actualitad 11:00


text:
L’autoritad per l’ambient suspectescha ch’il concern d’autos Fiat Chrysler haja manipulà las valurs da svapur e cunquai cuntrafatg a la lescha per il mantegniment da l’aria pura. Probabel sa tractia quai da software manipulada per la controlla da las emissiuns da svapur. Ils autos produceschian dapli substanzas nuschaivlas che lubì. Fiat Chrysler refusa las reproschas.
Controllas a l'engronda
Suenter il scandal da svapur tar il concern d’autos Volkswagen han ils Stadis Unids cumenzà ad examinar era auters autos. La consequenza da questa examinaziun èn ussa las reproschas cunter Fiat Chrysler. I va per 104'000 vehichels champesters da Chrysler ch’èn vegnids vendids dapi l’onn 2014. Tenor interpretaziun da las autoritads n’ha il concern betg annunzià questa tecnologia.
RR novitads 08:00


text:
Tenor ün stüdi da la cited da Turich nu do que in üngün oter lö dadour il chantun Grischun uschè bgers Rumauntschs scu illa cited da Turich. Var 1000 abitants da la cited sun Rumauntschs. Uschè nun es que neir na üna granda surpraisa cha eir glieud da la Bassa vuless imprender la quarta lingua naziunela. Valeria Badilatti da Zuoz es eir üna da quists 1000 Rumauntschs a Turich. Insembel cun Bettina Vital d’Ardez vulessan ellas cun lur scoula da Rumauntsch «Sfranzinella» der inavaunt la lingua rumauntscha.
Noviteds da la Rumantschia
Turich, Weinbergstrasse 18, ils 29 gün: Trais scolars sun tschantos intuorn la maisa da lain. Els discuorran il Puter e sun già fich avanzos. Sülla maisa ho minchün d’els ün dicziunari puter ed il cudeschin da verbs puters. La lecziun cumainza cun noviteds da la Rumantschia. «Martin Gabriel es il nouv secretari generel da la Lia Rumantscha. Flavio Bundi il nouv schefredacter da RTR», disch la magistra Badilatti per fer ün po conversaziun cun sieus scolars. Ils trais scolars da Rumauntsch sun Esther Bertschinger, Jürg Eberle e Dieter Laetsch, per part già pensiunos. Scu mezs d’instrucziun drouva Badilatti differents cudeschs, poesias e chanzuns. «Que vain adüna pü greiv da chatter literatura nouva in puter», disch Valeria Badilatti.
«Al cumanzamaint d’he eau imprais il Rumauntsch cun cudeschins per iffaunts», quinta Esther Bertschinger. A las noviteds da la Rumantschia segua la poesia «Las fluors da Sulagl» da Jessica Zuan. Esther Bertschinger legia la poesia fich curraintamaing. Zieva declarer ün pêr dumandas da pledari discutan il scolars sur da l’«eau liric». Zieva taidlan els la nouva chanzun «Lat da chavra» da Curdin Nicolay. La chanzun es scritta in vallader, la lezcha per Bertschinger, Eberle e Laetsch es da tradür ils pleds valladers in puter. «ischnà voul dir uschigliö, güdar es in puter güder e quia es cò», dischan isl trais sainza problems. Per trener il pledari stöglian Bertschinger, Eberle e Laetsch eir adüna darcho tschercher sinonims o il cuntrari per tscherts pleds da la chanzun.
Preschantaziuns impreschiunantas
La lezcha per quista lecziun d’eira da preparer üna pitschna preschantaziun sur da lur pajais predilet. Jürg Eberle cumainza: «La dumanda chenün pajais ch’d es mieu pajais predilet es greiv da respuonder. A me es dalum gnieu adimaint la dumanda: Pajais predilet per viager o per viver?». Eberle preschainta sia vita scu veterinari e sudo in differents pajais sün tuot il muond. Bertschinger quinta in sia preschantaziun da sia affecziun da viager e da vzair pajais incunchaints e culturas differentas. «Mieu pajais predilet per vivier es pèro aunch’ adüna la Svizra. Cò am saint’eau sgüra», disch Bertschinger. Dieter Laetsch ho preparo la preschantaziun sur da sieu pajais predilet, la Finlanda. «Eau d’eir già la prüma vouta inchanto da la natüra e da la luntanaunza dal pajais», disch il pensiuno chi fo ün viedi illa Finlanda minch’ oter an. Düraunt las preschantaziuns scriva la magistra sü pleds incuntschaints. Zieva mincha preschantaziun vain discuto il pledari.
Parantella, amis ed algordanzas
Il motiv dad imprender Rumauntsch d’eira tar tuots trais ün oter. «Mia Mamma es da Samedan. Eau d’he bgers paraints in Engiadina», disch Laetsch chi faiva già adüna suvenz vacanzas in Engiadin’Ota. Zieva sieu pensiun ho’l alura decis dad imprender il Rumauntsch. Il prüm cun ün cuors da sted illa Chesa Planta a Samedan avaunt quatter ans. «Zieva l’eivna illa Chesa Planta vulaivi cuntinuer ad imprender il Rumauntsch ed uschè sun eau gnieu sül cuors da Valeria Badilatti», disch Laetsch chi fo aunch’adüna mincha sted ün cuors da Rumauntsch illa chesa Planta.
Jürg Eberle vaiva amis engiadinais düraunt il stüdi a Berna. «A me plaschaiva il Rumauntsch già adüna, zieva mia pensiun d’he eau lura decis dad imprender il Rumauntsch», cumanzo ho Eberle cun ün cuors da duos eivnas illa Chesa Planta. «Eau vulaiv imprender uschè bger scu pussibel. Eau d’he fat ün cuors da duos eivnas e quel d’eira in puter», disch Eberle. El d’eira eir illa «Migros Clubschule» a Berna, lo ho’l fat il cuors per principiants. In tschercha d’ ün cuors per avanzos ho’l lura chatto la scoula da Rumauntsch «Sfranzinella».
Esther Bertschinger ho passo bger temp in Engiadina scu giuvenila. «Eau d’eira già adüna impreschiuneda dal tun da la lingua rumauntscha», disch Bertschinger sur da la motivaziun per imprender il Rumauntsch. Ella ho cumanzo dad imprender il Rumauntsch suletta, stuvaiva però svelt badair cha que nun es uschè simpel. Daspö tschinch ans es ella uossa scolara da Valeria Badilatti. «Eau vaiv già bgers differents conscolars e mezs d’instrucziun, que d’eira adüna ün temp fich interessant », disch Bertschinger sur da sieu temp illa scoula da rumauntsch.
Bertschinger, Eberle e Laetsch vaun daperüna cha que nun es simpel da chatter glieud rumauntscha per fer ün po conversaziun illa vita da minchadi. «Eir in Engaidina nu discuorran pü bgers rumauntsch. Que nu’s po bod inüngür puster in rumauntsch illa usteria perche cha las camerieras nun inclegian», dischan Laetsch ed Eberle. Scriver texts vo per tuots trais già bainischem. La conversaziun fo minchataunt auch’ün po problems ma tuots trais sun sgürs ch’els vulessan cuntinuer cun lur lecziuns da rumauntsch ed imprender inavaunt la quarta lingua naziunela.


text:
Livio enconuscha la rulotta il meglier da tuts. Durant quatter festivals fa el emissiun da radio, live or da la rulotta. Uschia è ella ses studio da radio ed il lieu per far intervistas cun ils stars. La rulotta n'è dentant betg mo averta per ils promis, mintgin dastga vegnir sperasvi.
In ch'ha era visità nossa rulotta era Pascal Gamboni. Livio ha discurrì cun el sur l'Open Air Lumnzia da oz e pli baud ed el era tut surstà che Gamboni ha era bajegià si tenda.
In auter giast sin il bellezza canapé era Sergio Loretz, quai è la persuna che cudeschescha las bands per l'OAL. En l'emissiun da Semperverds ha el raquintà intginas anecdotas da backstage.
Turna da festivals 2018
La turnea da festivals è gia cumenzà il zercladur. Cun nossa #rulotta, il link avra en ina nova fanestra avain visità l'Arcas Rock a Cuira ed era l’Open Air Sur l’Aua en la Bregaglia. Sche vus avais marveglias chattais tut las contribuziuns sin rtr.ch/festivals


text:
Atmosfera da stad
-
Glindesdi, 11.6.2018, 19:00
S'imaginai: igl è stad e Vus avais vacanzas, i fa bell'aura...
Legenda da maletgs:
Atmosfera da stad
Pixabay
L'ura dad oz è emplenida cun melodias che fan gust sin sulegl riva da mar u simplamain giudair in bel di or en la natira. Nus cumenzain nossa Stailalva cun il titel «Der Sommer steht vor der Tür» dals Burggräfler Buam. Er da la partida èn die Jungen Zillertaler, la Yasmine-Mélanie, die Stoakogler, Marc Pircher cun sia nova single «Comme ci, comme ca» ed anc blera buna musica...
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Christa Soliva


text:
Schneider-Ammann surpiglia l’uffizi da Simonetta Sommaruga. Per il 2016 ha el en general 3 finamiras, sco el ha ditg en la Samstagsrundschau da Radio SRF.
1. La relaziun cun l’UE
Primo veglia el sclerir la relaziun cun l’Uniun europeica. L’UE saja il segund impurtant partenari da commerzi da la Svizra, uschia il futur president da la Confederaziun. Schneider-Ammann veglia in’occupaziun cumplaina.
2. Il ferm franc
Secundo definescha Schneider-Ammann il ferm franc sco sfida essenziala, la quala quai munta da cumbatter. La Svizra na dastgia betg sa deindustrialisar plaunamain. Quai saja ses pli grond quità. Las consequenzas da quai haja el vis en auters pajais. I sa tractia d’in process irreversibel cun la consequenza da dischoccupaziun.
3. La politica da fugitivs
Il terz grond tema dal 2016 è per Schneider-Ammann la migraziun e la politica d’asil e da fugitivs. Fin uss n’haja l’unda da fugitivs betg cuntanschì la Svizra. Quai saja dentant in dumonda dal temp. Perquai saja quai impurtant d’avair recepts per dumagnar la problematica da fugitivs. Schneider-Ammann è sa mussà plain fidanza, ch’il Cussegl federal ed ils chantuns pon chattar ensemen ina soluziun a moda constructiva.
«Jau na pos betg far naiver»
Plinavant è il president da la Confederaziun tranter auter s’exprimì davart il turissem. La Confederaziun na possia betg schliar ils problems actuals da la branscha da turissem, ha el ditg.
«Jau na pos betg far naiver», uschia Schneider-Ammann. El ha appellà a la branscha da reclama ed a las associaziuns turisticas. La Svizra possia porscher bleras rutas da viagiar ed autras attracziuns en citads e champagna. Reclama sistematica en ils pajais da mira è il chavazzin per Schneider-Ammann.
RR novitads 14:00


text:
Alex Miescher haja dumandà al president central da la federaziun Peter Gilliéron da dispensar el da ses uffizi, communitgescha la Federaziun svizra da ballape. Suenter il campiunadi mundial da ballape en Russia era Alex Miescher vegnì crititgà fermamain. El aveva manegià che la Svizra stoppia sa dumandar, sch’ella veglia en il futur anc burgais dubels en la squadra naziunala. Quai avev'el ditg al «Tages-Anzeiger».
Las ultimas emnas cun malchapientschas e sbagls en la communicaziun turblian in pau ses adia, declera Alex Miescher en la communicaziun. El è stà ils davos nov onns secretari general da la Federaziun svizra da ballape.
RR novitads 16:00


text:
Carbuidraa
I Carbuidraa (o sacarid o glücid) a hinn la class de biumulecul püssee abundanta intra i quater class principaj. I gh'hann impurtant röl in di rop che viven, cume el mügiaa sü e traspurtà in gir l'energia (per esempi 'me amid o glicogen) o'l fa di cumpunent strütüraj (la celulusa di piant e la chitina in di besti). I carbuidraa e i sò derivaa a hinn anca un röl in di prucess del sistema imünitari, in de la fertilizaziun, in de la patogenesi e in de la coagülaziun del sanch.[1]
I carbuidraa a hinn cumpost urganigh semplis: a hinn aldeid o chetun cunt un bel poo de grüp idrossiligh, de solet vün per atum de carboni che'l fa minga part del grüp aldeidigh o chetonigh. I carbuidraa de bas a hinn i monosacarid 'mè la glücosa, la galatosa e la frütosa. La furmula de bas d'un monosacarid senza mudifigaziun a l'è(C·H2O)n, induè che "n" a l'è 3 o püssee. A bun cünt, gh'è di carbuidraa che gh'hann minga quela furmula chì, mè l'acid uronigh.
I monosacarid se poden ligà intra de lur per furmà i polisacarid (o oligosacarid se hinn poch) che hinn di pulimer. Un frach de carbuidraa gh'hann dent vün o püssee ünità de monosacarid cun vün o püssee grüp müdaa o destacaa via.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall, 52–59. ISBN 0-13-981176-1.


text:
El veglia avair il temp per contestar la decisiun dal Comité olimpic internaziunal IOC, d'al excluder per vita duranta dals Gieus olimpics. Quai ha Mutko ditg a chaschun d'ina conferenza da medias. El vul dentant vinavant survegliar l'organisaziun dal campiunadi mundial da ballape da la stad che vegn en Russia.
IOC fa pressiun
L'anteriur minister da sport Mutko vala sco persuna-clav dal sistem da doping che la Russia ha tgirà sur onns. Ils 5 da december aveva il Comité olimpic internaziunal sclaus Mutko da tut ils Gieus olimpics futurs, pervi da sia rolla en il scandal da doping organisà dal stadi. Quel fatschenta la Russia dapi trais onns.
RR novitads 20:00


text:
«Eroxs èn er mo carstgauns», di il psicolog surmiran Gion Duno Simeon en la «Revista digl noss Sulom». Quella decleraziun vegn confermada en diversas contribuziuns da la novissima «Revista digl noss Sulom».
Eroxs èn il sportist ch’ha gudagnà ina medaglia d'aur sco era la dunna giuvna che dat in dachasa als uffants da la via. Era Benedetg Fontana na manca betg. Rafael Müller è suandà ils fastizs da Fontana da Cuira enfin a la riva da la Chalavaina.
Ma erox n'èn betg adina bainvegnids, sco ch’i sa mussa en la contribuziun da Dominique Dosch davart Giuseppe Gangale. El ch’è s’engaschà per il rumantsch ed en spezial per il sutsilvan.
Gronda schelta d'artitgels
Sper il tema principal «eroxAs» cuntegna la «Revista digl noss Sulom» era ina vasta schelta da contribuziuns. Benedetto Vigne maina il lectur cun ses text litterar en il mund da la musica taliana dals onns 50 e 60. En cuschina descriva Rina Steier la moda e maniera da nutriment e mangiar per il poppin en tgina enfin tar il muribund.
Da temps passads raquinta Romano Plaz cun las aventuras dals chavrers da Beiva, e Linard Candreia sa regorda a chaschun dal giubileum da 100 onns John Fitzgerald Kennedy da sia atgna uffanza e da l’assassinat dal president american.
Sin la dretga via
La redacziun cun Pia Plaz, Dominique Dosch e Rafael Müller haja per la nova «Revista digl noss Sulom» resguardà ils interess da tut ils lecturs – giuven e vegl – ed empruvà da mantegnair il bun mix da contribuziuns. Ils resuns dals lecturs e da las lecturas sin las davosas revistas cumparidas hajan mussà, ch'ins saja sin la dretga via, scriva la redacziun.
RR actualitad 08:00


text:
La radunanza communala da Luzein ha approvà il venderdi saira ina revisiun parziala da la lescha da construcziun. Cun quai pass ha ella dà glisch verda per ina ovra solara sur St. Antönien. Las ovras electricas dal chantun Turitg EWZ pon uschia installar panels solars tranter ils rempars da lavinas. L’emprim project vuleva anc installar ils panels directamain vid ils rempars. Quai era vegnì refusà avant dus onns. L'implant al Chüenihorn duai producir fin 3 uras gigavatt electricitad ad onn. Quai corespunda al consum da passa 650 chasadas.
Participaziun a l'ovra idraulica Schanielabach
Plinavant sa participescha la vischnanca da Luzein cun 1 milliun francs a l’ovra idraulica Schanielabach. La radunanza communala ha approvà cun 73 : 0 vuschs unanimamain il credit correspundent – mintgamai 500’000.- francs per segnar aczias e per in emprest. Suenter il terz onn da gestiun quinta la vischnanca cun ina rendita monetara da 140’000.- francs per onn ord quest project.
Ultra da quai ha la radunanza da Luzein discutà ina dumonda da reducir las taxas da cura. En la votaziun consultativa a ina vusch fatg la differenza per in'adattaziun da las taxas da cura.
RR novitads 12.00


text:
Il Tavulin litterar
- Dumengia, 27.12.2015, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 27.12.2015, 9:03, RTR
Al Tavulin litterar sa scuntran questa giada Bettina Vital, romanista ed amatura da cudeschs, e Claudia Knapp, dunna da cultura e cuntadina d'ulivas.
En il center da l'emissiun stat litteratura actuala: «Vesals Vermächtnis» da Alexandra Lavizzari e «Die Nonne tanzt» da la giuvna autura grischuna Lea Gafner, dus cudeschs che ans portan en il mund dal temp medieval cun ses scumbigls politics e religius.
Redacziun e moderaziun: Esther Krättli


text:
En la segunda liga da hockey gudogna San Murezzan encunter Kreuzlingen-Konstanz cun 4:3. Suenter il resultat da 3:3 suenter il temp regular da 60 minutas ha la finala Marc Wolf fatg il gol da victoria en la 65avla minuta.
Tuttina croda San Murezzan sut il stritg, cunquai che Wallisellen ha gudagnà cunter Dielsdorf-Niederhasli cun 6:4. Uschia è San Murezzan sut il stritg; 1 punct davos Wallisellen.
Las partidas da la vardad per San Murezzan
Las partidas encunter Rapperswil la fin d’emna passada, il gieu da la sonda encunter Kreuzlingen ed il gieu da la proxima emna encunter Dielsdorf èn perquai «partidas da la vardad» per San Murezzan - sch'i daventa verdad da s'allontanar dil stritg.
Autra stagiun - autra squadra
Numerus giugaders da la stagiun passada n'èn betg pli en il cader da San Murezzan. Era perquai ha la nova stagiun cumenzà magari stentus. Suenter il gieu encunter Partenz-Signuradi era l’equipa schizunt sut il stritg.
RR novitads 21:00


text:
Stìgmate
I stìgmate (dal latì stigma a sò ólta dal gréch antìch σtίYua che 'l völ dì sègn) i è i ferìde che i à segnàt ol còrp de Nòst Signùr in de la sò Pasiù segónt chèl che gh'è scrìcc in di Vangéi.
I sègn de la Pasiù de Nòst Signùr i s'è però mostràcc in di sécoi ach söl còrp d'öna quach sancc e beàcc; piö o méno 'n 250 i à riceìt i stìgmate segónt la Céza Catòlega che i a consìdera ü dóno del Signùr e la dis che i è 'l sègn de la partecipasiù al mal patìt da Gezü Crést.
I stìgmate i pöl vès vizìbel e mia vizìbel (ma dolorùz compàgn di ótre), insanguanàt e mia insanguanàt, i pöl dürà per sèmper o adóma per impó de tép.
I stìgmate i è fàce da chèste sich ferìde:
- ferìde 'n di la mà o 'n di póls, che i sömèa a chèle lasàde da i ciócc,
- ferìde 'n di pé, che i sömèa a chèle lasàde da i ciócc,
- ferìde söl có, che i sömèa a chèle lasàde da la curùna de spì,
- ferìde 'n de la spàla, che i sömèa a chèle lasàde da la frösta de la flagelasiù,
- ferìda 'n di còste, che la sömèa a chèla lasàda da la pónta de la lància.
Tra i sàncc e i beàcc che se regóda ès istài segnàcc da i stìgmate i gh'è ol San Francèsch de Asìzi, la Santa Rita da Cascia, la Santa Caterina da Siena, la Gemma Galgani, ol Padre Pio de Pietrelcina.


text:
Per l'ina dovri carburant supplementar sch'il traffic na cula betg, lura datti custs pervi da la perdita da temp ed a la fin dals quints datti er custs pervi da donns da l'ambient e pervi da consequenzas entras accidents. Quai communitgescha la Confederaziun. L'onn 1995 eran ils custs anc tar 1,1 milliarda francs.
Ils custs da colonnas chaschunadas entras il traffic da camiuns pesants eran l'onn 2010 tar 378 milliuns francs. L'onn 2014 eran quests custs s'augmentads sin 421 milliuns francs.
RR novitads 14:00