text:
Per l’on 2021 prevezza il cumün da Valsot pro sortidas da bundant 10,3 milliuns francs ed entradas da s-chars 11,4 milliuns francs ün suravanz d’entradas da bundant ün milliun francs. La radunanza cumünala ha approvà il preventiv unanimamaing. Plünavant han las 31 votantas e votants preschaints acceptà dumondas da credit per divers progets. Ils gronds imports sun bundant 1,1 milliun francs per l’infrastructura da la zona industriala Plan da Muglins, 200 000 francs pella progettaziun da l’ingrondimaint da la chasa da scoula a Strada, 20 000 francs pel provedimaint da stüder fö ill’Acla da Fans ed amo üna jada 20 000 francs pella sanaziun dal sviamaint via da god Clisot. Implü ha la radunanza acceptà la süertà per l’import da 150 000 francs pella Società cooperativa Alp Tea Tschlin ed approvà ils contrats da dret da fabrica culla Società da biatlon Sclamischot e per ses chamonnas. Ils preschaints han approvà eir las revisiuns parzialas da la ledscha d’impostas cumünala e da la ledscha da pumpiers. Il pè d’impostas per l’on 2021 hana fixà sün 95 pertschient da l’imposta simpla chantunala.
Text: fmr/fa


c: text/html

text:
Recumandaziuns da cumportament urizis
Recumandaziuns da cumportament avant in urizi
Perquai ch'ils urizis sa furman savens spontanamain, andetgamain e svelt e cunquai ch'igl è difficil da predir la via ch'els prendan, resta eventualmain mo pauc temp per far preparativas. Perquai èsi da far quint cun precipitaziuns andetgas e fermas (plievgia u granella) sco er cun bufs e cun chametgs.
Las consequenzas pussaivlas ed ils nivels da privel d'urizis chattais Vus qua.
Recumandaziuns da cumportament avant in urizi:
Observar il svilup local da l'aura.
Desister da turas en muntogna u da spassegiadas en il guaud u en il terren avert.
Fixar e proteger plantas da vaschs, parasols, storas da sulegl, sutgas levas da plastic e.u.v. ch'èn al liber (donns da granella e da vent).
Sche pussaivel metter l'auto en ina garascha (donns da granella).
Proteger plantas sensiblas cunter granella.
Distatgar apparats electrics (p.ex. televisiun, computer) da la rait electrica.
Recumandaziuns da cumportament durant in urizi
Sch'i chamegia e tuna, è l'urizi savens datiers avunda per periclitar persunas al liber. Pli pauc temp che passa tranter il chametg ed il tun, e pli datiers che l'urizi è.
Regla generala: Il dumber da secundas tranter il chametg ed il tun dividì cun 3 dat la distanza tar l'urizi.
Recumandaziuns da cumportament curt avant u durant ina situaziun d'urizi:
Observar il svilup local da l'aura.
Tegnair distanza da crests exponids a chametgs, da bostga exponida, da gruppas da bostga, da pitgas u da turs.
Tschertgar protecziun: en in edifizi / en l'auto.
Sch'ins na chatta nagin'autra protecziun: Ir en la posiziun a garnugl.
Evitar auas.
Tegnair distanza da trajects inundads, da letgs d'auals e da zonas fitg spundivas.
En mintga cas suandar las instrucziuns da las autoritads.
Recumandaziuns da cumportament suenter in urizi
Cur che l'urizi è passà, n'exista pli nagin privel direct. Cun mesiras immediatas intenziunadas, sco lavurs da rumida e da nettegiament, pudais Vus ussa impedir ulteriurs donns.
Resguardai per plaschair plinavant ils suandants puncts:
Restar emprim agid u alarmar il clom d'urgenza, sch'insatgi è vegnì blessà.
Bandunar edifizis donnegiads.
Clamar ils pumpiers, per che quels possian eliminar privels u serrar areals.
Betg tutgar cabels ch'èn crudads giu per terra.
Attenziun da roms che crodan giu.
Attenziun dad auas ch'èn idas suror las rivas.
Per evitar donns en l'avegnir vegn recumandà il suandant cumportament resp. proceder:
Controllar sch'igl ha dà donns da stemprà vi da la chasa u vi da l'abitaziun
Annunziar in eventual donn a l'assicuranza d'edifizis.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Admissiun da vehichels
Attest d'assicuranza electronic
In vehichel na dastga betg vegnir mess en circulaziun sin vias publicas senza assicuranza da responsabladad. L'assicuranza cuvra la responsabladad da la possessura u dal possessur dal vehichel sco er da las persunas, per las qualas ella u el è responsabel tenor lescha – almain en quels stadis, nua ch'il numer d'immatriculaziun svizzer vala sco attest d'assicuranza.
In attest d'assicuranza electronic è obligatoric per tut ils vehichels a motor sco er per tut ils chars annexs che servan al transport da persunas e da rauba privlusa. L'attest d'assicuranza electronic è il mussament che Vus sajas assicurà en la dimensiun necessaria tar ina societad d'assicuranza cunter las ristgas da responsabladad.
Displaschaivlamain na dastgain nus betg acceptar attests d'assicuranza, sche la data dal cumenzament da lur valaivladad è pli veglia che 30 dis il mument da l'immatriculaziun.
L'attest d'assicuranza sto esser emess sin il num da la possessura u dal possessur dal vehichel. En il document dal vehichel sto vegnir inscritta la medema persuna sco sin l'attest d'assicuranza electronic.
Immatricular in vehichel
Sche Vus vulessas immatricular in vehichel en il chantun Grischun, pudais Vus far quai per posta u a noss spurtegl.
Per quest intent duvrain nus ils suandants documents:
- In attest d'assicuranza electronic che Vus survegnis da Vossa societad d'assicuranza.
- Sche Vus vulais immatricular dus vehichels per il medem numer d'immatriculaziun (numer transferibel), dovri dus attests d'assicuranza electronics.
- Sch'il vehichel è resch nov, duvrain nus plinavant il formular "Rapport da controlla 13.20A". Quel vegn surdà da la garascha, cur che Vus cumprais il vehichel.
- En cas d'in vehichel d'occasiun duvrain nus il document dal vehichel da la possessura veglia u dal possessur vegl. Sch'il vehichel è vegnì vendì "directamain suenter la controlla", duvrain nus plinavant il rapport da controlla correspundent.
- Sche Vus immatriculais per l'emprima giada in vehichel, stuais Vus er anc preschentar ina quittanza dals documents deponids da la controlla d'abitantas e d'abitants. Firmas ston preschentar in extract dal register da commerzi.
Midada da vehichel (remplazzar il vehichel)
Vulais Vus immatricular in auter vehichel empè da quel che Vus avais gì fin ussa?
En quest cas duvrain nus ils suandants documents:
- In attest d'assicuranza electronic che Vus survegnis da Vossa societad d'assicuranza.
- Sche Vus vulais immatricular dus vehichels per il medem numer d'immatriculaziun (numer transferibel), dovri dus attests d'assicuranza electronics.
- Sch'il vehichel è resch nov, duvrain nus plinavant il formular "Rapport da controlla 13.20A". Quel vegn surdà, cur che Vus cumprais il vehichel.
- En cas d'in vehichel d'occasiun duvrain nus il document dal vehichel da la possessura veglia u dal possessur vegl. Sch'il vehichel è vegnì vendì "directamain suenter la controlla", duvrain nus plinavant il rapport da controlla correspundent.
- Il document dal vehichel immatriculà fin ussa per annullar quel (sche quai n'è betg gia vegnì fatg).
Autorisaziun provisorica da circular
Tras questa autorisaziun po in vehichel circular avant ch'il nov document dal vehichel è emess.
Per pudair profitar da l'autorisaziun provisorica da circular, sto la possessura u il possessur dal vehichel disponer sco fin ussa d'agens numers d'immatriculaziun, d'in attest d'assicuranza valaivel sco er dals ulteriurs documents ch'èn necessaris per l'immatriculaziun. Ils documents cumplets ston vegnir tramess cun posta A a l'uffizi per il traffic sin via.
Da nov sto dentant vegnir emplenì ultra da quai in formular ch'ins sto avair cun sai en il vehichel, fin ch'il nov document dal vehichel è emess. Ina copia da quest formular sto vegnir tramessa a l'uffizi per il traffic sin via ensemen cun ils ulteriurs documents.
Decisiva per l'exmatriculaziun e per l'immatriculaziun è la data dal bul postal. L'autorisaziun provisorica da circular vala mo per viadis en Svizra e mo per vehichels che dastgan purtar ils medems numers d'immatriculaziun. Ella na vala betg per vehichels a motor ch'èn immatriculads provisoricamain u che vegnan utilisads cun in permiss dal di.
Numer d'immatriculaziun transferibel
Sche Vus vulais metter en circulaziun in segund vehichel cun il numer da Voss vehichel gia immatriculà (numer transferibel), duvrain nus ils suandants documents:
- In attest d'assicuranza electronic che Vus survegnis da Vossa societad d'assicuranza.
- Sch'il vehichel è resch nov, duvrain nus plinavant il formular "Rapport da controlla 13.20A". Quel vegn surdà da la garascha, cur che Vus cumprais il vehichel.
- En cas d'in vehichel d'occasiun duvrain nus il document dal vehichel da la possessura veglia u dal possessur vegl. Sch'il vehichel è vegnì vendì "directamain suenter la controlla", duvrain nus plinavant il rapport da controlla correspundent.
Resguardai per plaschair il suandant:
In numer transferibel po vegnir retratg mo per vehichels a motor tranter els u per chars annexs tranter els. Plinavant ston ils vehichels pudair circular cun numers d'immatriculaziun dal medem tip. Ina cumbinaziun da vehichels che ston per exempel avair numers alvs resp. numers verds n'è betg pussaivla.
Mintga vehichel che circulescha cun numers transferibels dovra in agen document dal vehichel.
Numers transferibels pon da princip vegnir concedids mo a maximalmain dus vehichels. In'excepziun vala per vehichels veterans (oldtimers), vehichels da lavur e per chars annexs.


text:
Yangsan
Yangsan (Hangul: 양산시; Hanja: 梁山市) a l'è una cità in del est de la pruvincia de Süd Gyeongsang in de la Curea del Süd. La cità la cunfina cun Busan (al süd), Ulsan (al nordest), Miryang (al nordoest), e Gimhae (al südest).
La gh'ha circa 250,000 abitant.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità l'era ciamada uriginalment Samnyang-ju sott el regn de Silla. In del 665, Samnyang-ju l'era pö dividüda in de trè part, cunt el teritori de la cità muderna cume part de Ryang-ju. In del 1414, dürant la dinastia Joseon, la regiun l'era renuminada cume Cuntea de Yangsan (양산군). La cuntea l'è devegnüda cità el 1 de marz del 1996.
Sit impurtant[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tongdosa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sitüada al nord de la cità a l'è 'l tempi de Tongdosa, un di tempi püssee impurtant del Budisem curean.
Trasport[Modifega | modifica 'l sorgent]
Feruvia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Yangsan el gh'ha dò staziun sü la Linia feruviaria Gyeongbu: la Staziun de Mulgeum (물금역) e la Staziun de Wondong (원동역).
Metrupulitana[Modifega | modifica 'l sorgent]
La linia 2 de la Metrupulitana de Busan la serv la cità, cunt el funziunament atüal de quater staziun: Yangsan, Namyangsan, Campus de la Üniversità naziunala de Busan a Yangsan, e Hopo. Atüalment, dò növ staziun i hinn prupost.
Autobus[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità l'è servida da un sistema lucal e da lini intercity a Busan, Ulsan, e un quaj alter.
Autustrad[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Autustrada Gyeongbu (#1) e la Bretela de l'Autustrada Jungang (#551) passen per la cità.
Edücaziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
Yangsan el gh'ha trè üniversità:
- el Campus de l'Üniversità naziunala de Busan a Yangsan
- l'Üniversita Yeongsan
- l'Üniversita de Yangsan.
El campus de l'Üniversità naziunala de Busan se dedica ai stüdi medegh, spezialment al nivell post-laurea.
Al nivel di scöl segundari, gh'è anca 10 licee in de la cità.
Simbul[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Fiur: Magnolia kobus
- Pianta: Chionanthus retusa
Aministraziun[Modifega | modifica 'l sorgent]
La cità l'è dividüda in de vott distret (dong; 동), vün eup (읍) e quater myeon (면).
- Deokgye-dong (덕계동; 德溪洞)
- Gangseo-dong (강서동; 江西洞)
- Jungang-dong (중앙동; 中央洞)
- Samseong-dong (삼성동; 三城洞)
- Seochang-dong (서창동; 西倉洞)
- Soju-dong (소주동; 焼酒洞)
- Pyeongsan-dong (평산동; 平山洞)
- Yangju-dong (양주동; 梁州洞)
- Mulgeum-eup (물금읍; 勿禁邑) (4 ri)
- Dong-myeon (동면; 東面) (8 ri)
- Sangbuk-myeon (상북면; 上北面) (9 ri)
- Wondong-myeon (원동면; 院東面) (8 ri)
- Habuk-myeon (하북면; 下北面) (8 ri)


text:
Tyler Erlandson
Head Coach
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus.
Brandon Rhodes
Coach
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.
J.J. Fioretto
Coach
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Nullam eu dignissim tortor, sit amet bibendum lacus. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.
Dusty Psalia
Coach
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.


text:
3ª partida de campionat - Neustift
La Val arjunj la terza devënta dô fila te na partida combatüda y sofrida in cina ala fin.
Les cinch partides dles ultimes döes edemes à dessigü ince pesè sön les giames di śogadus tl ultim fin dl’edema. Impò ne s’ à la scuadra nia fat sciampè i trëi punć, tignin bòt ala scuadra da Neustift y mostran na gran determinaziun sön le ćiamp dl sport a La Val.
La partida mët atira man cun na cherta ghela por l’ atacant Emanuel, le arbiter à udü n fal de man daldöt inozënt. Atira é La Val che tol spo la partida tles mans, le gran druch fej rové i atacanć plö iadi a contlujiun. Plö iadi vëgn le pal splundrè cuntra porta dal limit dl’area, mo nia da nen fa, scialdi três vëgnel devié o rebatü dala defenjiun aversara. Al 20ejim i gareta le gol al Neustift sön na dijatenziun dla defenjiun ladina. Dala pêrt dërta ti sciampa le atacant al defensur y mët le pal âlt amez por le compagn che le spizura de će sura Sepl K. fora, le defensur Egon ne pordüj nia plö de trà demez le pal, oramai bel do la linia de porta. Al ne passà nia tröp che La Val reagësc y abina atira le pêr cun n bel stach de će de Emanuel sön na passada alta. Püch dô é ćiamò Michi, autur de na doplëta dl mercui passè, che porta in vantaje La Val cun na trata dal önescmetri, gaujé dal defensur dl Neustift cun en fal de man.
An va ala palsa sön le 2 a 1 por La Val.
Tla pröma pêrt dl secundo tëmp vëgn i ladins metüs sot a druch. Al 65ejim ti gareta indêre le eurogol a Emanuel, da trënta metri ne sighita le atacant nia dui iadi a punsè, y scavalchëia insciö le verdaporta cun n bel palonët.
La presciun dl Neustift se fej plö intensiva y püch dô ti gareta inće al sterch sogadù amez, apëna ruvé te ćiamp, na bela trata a bòt sigü dal limit sö tl’incrujiada dla porta, Sepl ne à nia poscibilité a devié le pal . Püch dô, te n gran cajin tl’area de straufunga é Alexander sön le dërt post al dërt mumënt y salva sön la linea de porta na trata aversara. A fa alzè la tenjiun te ćiamp é ince le mandl fosch, sües dezijiuns inopportunns y nia motivades fej gnì nervusc i śogadus. Na bela ocajiun da gol al 80ejim, cun na bela trata daimprò al’area, abina Stefan de plëgn l’incrujada de porta. Ti ultims menüć mëss i ladins se parè dal gran druch dl Neustift, le resultat resta indere invarié y le arbiter sciüra la fin. La Val resta insciö a će dla tlassifica. Da recordè che La Val à inće superè le pröm rode de Copa Provinzia.
Formaziun titolara:v1. Sepl Kantioler, 2. Ploner Martin 3. Paolo Vallazza, 4. Marco Castlunger , 5. Egon Frenes , 6. Freddy Sottara, 7. Marco Sottara , 8. Stefan Sottara – capitan, 9. Emanuel Dorigo, 10. Alex Elzenbaumer, 11. Michi Frenes
Alenadù: Floriani Claudio
Sostituziuns:
Max Nagler gnü ite imped Marco Castlunger (20^ menüt)
Elmar Valentin gnü ite imped Martin Ploner (60^ menüt)
Manuel Stampfer gnü ite imped Michi Frenes (70^ menüt)
Alexander Miribung gnü ite imped Egon Frenes (75^ menüt)
Adrian Miribung gnü ite imped Marco Sottara (78^ menüt)
Resultać dles atres partides: RESULTAĆ
Insëra, mercui ai 23 de aurì él gnü sughé l’andata dla semifinala de Copa Provinzia cuntra la scuadra da Ritten, che süga le campionat três te 3 categoria mo te n ater girone. La scuadra da La Val à incuntè na scuadra sterscia, che à lascè udëi sües cualitês portan a ciasa la devënta por 2 a 0. Ai 7 de mà gnaral sughé le ritorno sön le ćiamp dl Ritten.


text:
Strusch ina interpresa svizra è creschida uschè fitg durant la pandemia da corona sco il furnitur da farma Lonza. Quai cun producir la substanza per la vaccinaziun da Moderna. La svieuta repassada è creschida l'emprim mez onn sin passa 2,5 milliardas francs. Quai è in plus da 13,3% cumpareglià cun l'onn avant.
Sut il stritg ha il concern fatg durant l'emprim semester in gudogn net da 321 milliuns francs. Quai anc cun includì la sparta da chemia ch'è fin mez dal 2021 anc stà ina part da Lonza. Dapi la separaziun da quella sparta sa concentrescha Lonza entir ed entratg sin sia rolla sco partenari da producziun per l'industria da farmazia e biotecnologia. Il concern Lonza focusà vul uss crescher marcantamain pli svelt e generar dapli gudogn che la firma d'enfin qua. Fin il 2023 ha il concern en mira in augment da la svieuta en in'autezza procentuala da duas cifras.
Tranter auter producescha Lonza a Visp substanzas activas per medicaments, e quai sin incumbensa da concerns da farmazia – in exempel è la producziun da substanzas per il vaccin da la firma americana Moderna.


text:
En il quint d'investiziuns èn budgetadas expensas da 3,3 ed entradas da 2,2 milliuns francs. Il suveran ha approvà tant il preventiv sco er il quint d’investiziuns per il 2017.
Sursaissa/Mundaun lascha plinavant il pè da taglia sin 100% da la taglia chantunala simpla e fixescha ina tariffa da taglias sin immobiglias dad 1,5 promil.
En pli ha la radunanza communala approvà la cunvegna da prestaziun tranter la vischnanca e la Regiun Surselva per manar il Center da formaziun Surselva.
RR novitads 22.00


text:
Il congress american ha approvà mardi cun gronda maioritad in pachet d’agid cunter corona da 900 milliardas dollars. Il president partent, Donald Trump, ha crititgà quest pachet via Twitter. Sch’el vegnia dentant ad exprimer il veto, n’ha el betg tradì. Tenor tweet disturbia el la summa dal pajament unic a persunas che sajan pertutgadas da la pandemia. Concret sajan 600 dollars memia pauc, Trump veglia pli gugent emetter schecs da 2'000 dollars.
Represchentants dals democrats e republicans avevan plirs mais debattà davart quest nov pachet che duess mitigiar las consequenzas da la pandemia. Fin uss èn passa 18 milliuns umans s'infectads cun il coronavirus en ils Stadis Unids, 320'000 èn morts pervi da Covid-19.


text:
Rain (LU)
Rain a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Hochdorf, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.42 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 2405 abitant.
El cumün de Rain al se tröva a una altitüden de 582 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eschenbach, Hildisrieden, Hochdorf, Neuenkirch, Römerswil, Rothenburg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
I saja fitg impurtant che l'uvestg da Cuira na sesia betg simplamain en ses chastè, mabain ch'el sa movia en l'entir uvestgieu, ha declerà l'um da 72 onns ch'è vegnì consecrà il mars.
Nus na duvrain betg in uvestgieu Turitg, mabain in uvestg da Cuira ch'è savens a Turitg.
Il chantun Turitg è ina fitg gronda forza en l'uvestgieu, perquai che passa la mesadad da las crettaivlas ed ils crettaivels vivan là, ha ditg Bonnemain. Per in agen uvestgieu dovria dentant in agen ordinariat, ina scol'auta, in seminari sco er in'administraziun da l'uvestgieu. Da dublegiar tut quai fetschia pauc senn.
Catolicas e catolics turitgais han gia dapi decennis il giavisch d'in agen uvestgieu. Els avevan sperà da puspè survegnir dapli sustegn per questa idea cun il nov uvestg.
Il 2017 eran sis da las set baselgias da l'uvestgieu da Cuira s'exprimidas durant ina seduta encunter l'idea per in agen uvestgieu da Turitg – tuttas auter che Turitg. Bonnemain duai puspè unir la vart progressiva e la vart conservativa da l'uvestgieu.
Segunda sedia da l'uvestg a Turitg
Suenter sia consecraziun ha Bonnemain dentant gì declerà da puspè vulair pigliar nanavant l'idea da l'anteriur uvestg Amédée Grab, ch'i duai dar ina concatedrala a Turitg – pia ina segunda sedia da l'uvestg en la citad da Turitg. Sche ina tala concatedrala vegniss en dumonda, chattass Bonnemain bel sche quai fiss quella da Son Gisep. La baselgia da Son Gisep stat tranter il Limmatplatz e l'Escher-Wyss-Platz, en il quartier d'industria da Turitg.


text:
Er quest onn dastgan ils nons esser preschent a la festa da Nadal. Impurtant è da tegnair distanza e ch'ils uffants n'èn betg memia ditg en contact cun ils nons. Sch'ins vul festivar Nadal dadens vegn recumandà d'avrir mintga 20 minutas las fanestras. Mo ina pitschna fanestra na basta betg.
In'alternativa per festivar dadens, fiss ina festa en il guaud u simplamain dadora. La è il ristg per s'infectar il pli pitschen. Però er dadora duessan ins desister quest onn sin il chantar chanzuns da Nadal.
Tar il mangiar n'han ins betg da far patratgs. Gnanc buffets u plattas per sa servir sez èn in problem. Entant ch'ins lava adina bain ils mans n'è quai nagin problem. Impurtant è simplamain era ch'ins ha ina maisa gronda, nua ch'ins po tegnair en la distanza.


text:
Calendàsch
Calendàsch (ind la parlada piasentina Calindàsch; en italiàn Calendasco), l'è un cumün italiàn d'la región Emilia-Rumagna che'l se tröva en Pruincia de Piasensa.
Al gh'ha 2 527 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 37,3 km² e ona densità de 68 ab./km².
El paés el cunfina cun i cumün de Guardamèi (LO), Monticelli Pavese (PV), Vòri (LO), Piasensa, Rottofreno, San Rocco al Porto (LO), Senna Lodigiana (LO) e Sumàia (LO).
I sò frassión i en Boscone Cusani e Cotrebbia Nuova.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Calendàsch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La bolp i l korf
La bolp ie jita n di a ciacia y s' à scundù te na pitla siena. L ne dura giut, jola n corf adalerch y se sënta su na rama de chësta siena. La bolp, che ne n' ova mo mei udù tan n gran ucel, se spierd drët ala pesta. — Canche la l à abù n pue' cunscidrà y che la à udù, che l ne ie n tier drë periculëus, se tolela l curagio de rujené y dij bel da smielera: "Bon di, berba! de ce vieres per streda?" — "Ie," respuend l corf, "ie vede a me crì mi marënda."
- — "Y i ce maies' a po?", damanda inò la bolp drët da malziëusa.
- — "Iermes y d' autri pitli tieres", dij l corf y jola ju de rama a tlupé su n ierm che se streflova bel plan via per tiera.
- — "Ie maie bën nce de gran tieres, ie" dij la bolp se la rijan crudelmënter; y n chël mumënt i arsëscela al col al corf y l zera.
— L ie daniëura miec a ne se dé ju cun n smieler y maliziëus, per via tert o abenëura te la faral dessegur.


text:
Suenter critica intensiva ha Johann Schneider-Ammann annunzià via duas gasettas romandas da vulair suttametter al Cussegl federal ina proposta per suspender la fatschenta.
Uschia vegn il minister d'economia federal cità en las gasettas 24heures e Tribune de Genève:
Nus avain discutà bler ed essan vegnids a la conclusiun ch'i na saja ni fitg intelligent ni fitg realistica da cuntinuar gist ussa cun il process da liberalisaziun.
I saja veramain da studegiar «las cundiziuns actualas sin ils martgads ed analisar las consequenzas dad ina tala liberalisaziun» sa lascha el citar en gasetta. Tar questa conclusiun haja «la pressiun da l'exteriur giugà ina rolla», di Johann Schneider-Ammann a las gasettas.
Il president da la Cumissiun per la politica da segirezza dal Cussegl naziunal è surprais da la proposta dal cusseglier federal Johann Schneider-Ammann da forsa tuttina betg schluccar l’export d’armas. Per in’armada credibla stopp’ins sustegnair l’industria da defensiun svizra.
Cussegl naziunal as aveva gia miss per travers
Il Cussegl federal aveva previs da laschar exportar armas en pajais cun guerras civilas cun la resalva sch'i saja segir che las armas na vegnissan betg duvradas en il conflict intern.
Questa decisiun aveva levà tanta pulvra ch’il Cussegl naziunal ha tractà la tematica sco debatta urgenta en sia sessiun d'atun. Il resultat: Il Cussegl naziunal vuleva cun 97:82 vuschs (11 abstenziuns) prender al Cussegl federal l’autonomia da decider.
RR novitads 06:00+


text:
Sis recurrents han battì fin a Losanna cunter il plan da furmaziun. Tar quests recurrents tutgan tranter auter hotels pli prominents da San Murezzan, sco il Badrutt’s Palace ed il hotel Kulm. Ils recurrents han crititgà ch’il plan da furmaziun lubeschia bajetgs memia auts. Plinavant chaschunass la clinica canera cun traffic da helicopters ed il bajetg da posta vegnia stgarpà giu. Quai be intgins dals arguments.
Ils derschaders dal Tribunal federal na sustegnan dentant betg quell’argumentaziun. La vischnanca da San Murezzan haja sclerì ils detagls e fatg las expertisas necessarias. Quai scrivan ils derschaders en ina sentenzia ch’è vegnida publitgada la gievgia. Igl existia in «eminent interess public» per la vischnanca da rinforzar la posiziun da San Murezzan sco destinaziun turistica, uschia l’argumentaziun dal Tribunal federal. Il plan da furmaziun lubeschia novs hotels en in quartier nua ch’i dat gia plirs hotels.
Plan per in hotel datti vinavant
Per propi pudair construir definitivamain in hotel u ina clinica dovri dentant anc ina permissiun da construcziun. La possessura da la parcella «Serletta», la Chris Silber SA, restia tar ses plan da realisar in hotel da sanadad a San Murezzan. Uschia vegn cità il possessur da la societad, Martin Meyer. Els veglian realisar l'hotel dentant pir suenter che la Clinica Gut ha realisà sia nova dimora.
La Clinica Gut ha entant chattà in auter lieu. Il nov bajetg duai vegnir realisà sco annexa dal Center dal bogn termal «Heilbadzentrum». Ina dumonda da construcziun è schon vegnida inoltrada.


text:
Sco quai che Marco e Ramona Berger da Domat, ch’han fundà il circus avant bun 2 onns, han ditg envers RTR, sajan els fitg cuntents cun il dumber d’aspectaturas ed aspectaturs. Sperà hajan els d’avair 500-600 visitaders l’emna, ma sin la turnea actuala sajan quai dapli che 1'000 visitaders l’emna. Pervi da la pandemia è quai l’emprima turnea dal circus grischun. Mintga preschentaziun va radund duas uras. I dat in program vast cun blera acrobatica ed in clown. Animals na datti nagins.
Savognin Circus cun dapli visitaders che spetgà
Anc enfin dumengia, ils 15 d’avust è il circus Maramber a La Nars a Savognin. La davosa giada è il Circus Nock avant 14 onns stà a Savognin. Suenter n’è nagin circus (cun exepziun dal circus d’uffants Lollipop) pli stà a Savognin. Il circus è fitg cuntent cun las frequenzas.
RTR actualitad 07:00


text:
da pli Scolaziun...
Latiers vegnan las suandantas scolaziuns supplementaras: stgalim secundar I, stgalim supplementar, pedagogia curativa da scola, svilup da la scola
da pli Furmaziun cuntinuada...
La purschida da furmaziun cuntinuada a la SAPGR sustegna scolastas e scolasts en differentas fasas da lur vita professiunala e dat novs impuls per scola ed instrucziun.
da pli Perscrutaziun e servetschs...
La perscrutaziun applitgada e la realisaziun dals resultads e da las enconuschientschas en products cun gudogn direct per la scienza, la furmaziun cuntinuada e la pratica furman l’incumbensa principala da la partiziun perscrutaziun, svilup e servetschs.
da pli La SAPGR...
La Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) procura per la scolaziun e la furmaziun cuntinuada da persunas d’instrucziun per il chantun Grischun e per ils chantuns cunfinonts. Cun radund 500 studentas e students tutga la SAPGR tar las SAP mesaunas da la Svizra.
Am 12.06.2017 war im Lehr-/ Lerngarten der PHGR die 1. Primarklasse des Barblanschulhauses Chur und hat sich zusammen mit Peter Schatzmann dem Thema Kompost, Kartoffeln und Kräuter gewidmet. Mit viel begeisterung haben die Kinder sich den Pflanzen gewidmet und sich an ihren gemeinsamen Entdeckungen erfreut.


text:
da pli Scolaziun...
Latiers vegnan las suandantas scolaziuns supplementaras: stgalim secundar I, stgalim supplementar, pedagogia curativa da scola, svilup da la scola
da pli Furmaziun cuntinuada...
La purschida da furmaziun cuntinuada a la SAPGR sustegna scolastas e scolasts en differentas fasas da lur vita professiunala e dat novs impuls per scola ed instrucziun.
da pli Perscrutaziun e servetschs...
La perscrutaziun applitgada e la realisaziun dals resultads e da las enconuschientschas en products cun gudogn direct per la scienza, la furmaziun cuntinuada e la pratica furman l’incumbensa principala da la partiziun perscrutaziun, svilup e servetschs.
da pli La SAPGR...
La Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) procura per la scolaziun e la furmaziun cuntinuada da persunas d’instrucziun per il chantun Grischun e per ils chantuns cunfinonts. Cun radund 500 studentas e students tutga la SAPGR tar las SAP mesaunas da la Svizra.
A la pagina d'internet mintalp.ch
Professur Informatikdidaktik


text:
Cun il plan da mesiras per aua schubra realisescha il Cussegl federal in'incumbensa dal parlament. Avant in mais aveva quel approvà in'iniziativa parlamentara che pretenda da reducir per il ristg pervi dal diever da pesticids per la mesadad. E quai enfin il 2027.
Per exempel na duain bains purils che survegnan pajaments directs betg pli dastgar duvrar herbicids cun in aut potenzial da ristg. Er duain els sterner pli pauc cultim. En in emprim pachet vegnan elavuradas las mesiras che tutgan principalmain l'agricultura. Pli tard duai suandar in ulteriur pachet da mesiras.
Il plan da mesiras al Cussegl federal n'è formalmain nagina cuntraproposta a las duas iniziativas dal pievel agraras (l'iniziativa per aua da baiver netta e per in scumond da pesticids sintetics) che vegnan a l'urna ils 13 da zercladur. Il plan preschentà porschia però almain per part schliaziuns concretas per las pretensiuns da las iniziativas, uschia il Cussegl federal.


text:
Prejentazion dla seria: Scripta Ladina Brixinensia
Prejentazion dla seria Scripta Ladina Brixinensia.
Chest liber deura na seria de publicazions nueva dl editour universitar Bozen-Bolzano University Press: les Scripta Ladina Brixinensia.
L titul dla seria contegn ence sie program: les Scripta Ladina Brixinensia dess ester l organ de publicazion de laours scientifics che é vegnus realisés tla o con la colaborazion dla Repartizion ladina dla Facolté de Scienzes dla Formazion dla Université Ledia de Bulsan. La Repartizion ladina, che vegn prejenteda plu avisa sun les plates che vegn en gaujion di 10 agn de sia ativité, é na particolarité unica dla Université Ledia de Bulsan y ala se prova da realisé l miec che ala và l’enciaria che ala à giaté dal’Université enstessa da festidié per la documentazion, la descrizion y la elaborazion dl ladin.
Pro chesta enciaria toca ence l’edizion de chesta seria, che se darà ju souraldut con l ladin dles Dolomites, ma che tolarà ite ence laours sun i Grijons y l Friul, aldò dl significat che G. I. Ascoli ti à dé al agetif tl sintagma Scripta Ladina.
L titul dla seria tol su ciamò does d’autres tradizions, che i volessan porté inant. L titul recorda n iade la funzion dla zité de Persenon, che ne é nia demé senta dla Repartizion ladina, ma che é steda bele ti secui dant, souraldut do la fondazion dl Gran Seminar tl ann 1607, un di zentri plu emportanc per la formazion di Ladins. L titul volessa spo ence recordé – tres l inom latin – la seria retoromanistica Romanica Ænipontana, deda fora da nost maester Guntram Plangg (Istitut de Romanistica / Université de Dispruch) y che à lascé da vegnì fora do da 18 volums tl ann 2002. I nes aodon che l gran interes per l ladin che ova animé tl 1962 l predezessour dl prof. Plangg, Alwin Kuhn, da fondé la Romanica Ænipontana, pois vegnì tout su te chesta seria nueva – chest iade da chesta pert dl Prener – y porté ence chilò si fruc scientifics.
Garanc per chesta impostazion sarà i doi membri dl comité scientifich, l prof. Guntram Plangg enstes y l prof. Hans Goebl (Istitut de Romanistica / Université de Salzburg), che i volessan rengrazié de cuer per sia colaborazion.


text:
da pli Scolaziun...
Latiers vegnan las suandantas scolaziuns supplementaras: stgalim secundar I, stgalim supplementar, pedagogia curativa da scola, svilup da la scola
da pli Furmaziun cuntinuada...
La purschida da furmaziun cuntinuada a la SAPGR sustegna scolastas e scolasts en differentas fasas da lur vita professiunala e dat novs impuls per scola ed instrucziun.
da pli Perscrutaziun e servetschs...
La perscrutaziun applitgada e la realisaziun dals resultads e da las enconuschientschas en products cun gudogn direct per la scienza, la furmaziun cuntinuada e la pratica furman l’incumbensa principala da la partiziun perscrutaziun, svilup e servetschs.
da pli La SAPGR...
La Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) procura per la scolaziun e la furmaziun cuntinuada da persunas d’instrucziun per il chantun Grischun e per ils chantuns cunfinonts. Cun radund 500 studentas e students tutga la SAPGR tar las SAP mesaunas da la Svizra.
Furmaziuns supplementaras per l’entir team da scola sustegnan tut las persunas d’instrucziun u ina gruppa da scolastas e scolasts d’ina scola a cuntanscher lur finamira communabla. La SAPGR porscha furmaziuns supplementaras dad in di che han lieu en Vossa chasa da scola. La furmaziun supplementara po vegnir cumplettada cun in modul supplementar.
La planisaziun da la furmaziun supplementara da Vossa scola cumenza en general cun in discurs da cussegliaziun. Là vegni definì communablamain il basegn per ina furmaziun supplementara areguard l’evaluaziun da scola, las recumandaziuns da l’inspecturat ed ils projects per in svilup da scola currents.
L’Uffizi per la scola populara ed il sport prescriva a las scolas da realisar furmaziuns supplementaras per l'entir team da scola. Per plaschair resguardar las infurmaziuns da l’USS.
Sche Vus planisais ina furmaziun supplementara per l’entir team da scola As supplitgain nus d’ans contactar almain trais mais avant il termin da curs giavischà. Gugent As sustegnain nus d’eleger la purschida adattada e cussegliain Vus ad integrar las furmaziuns supplementaras per l’entir team da scola en il process da svilup da Vossa scola.
Na duvrais Vus per il mument betg ina furmaziun supplementara dad in di? Vulais Vus approfundar u elavurar in tema ...detagl...
Sco sustegn u en cumbinaziun cun process pli lungs e persistents dal svilup da la scola e da l’instrucziun, porscha ...detagl...
I sa mussa adina dapli che la furmaziun cuntinuada persistenta sto vegnir planisada a lunga vista e ch’ella sto vegnir ...detagl...
Na duvrais Vus per il mument betg ina furmaziun supplementara dad in di? Vulais Vus approfundar u elavurar in tema ...detagl...
I sa mussa adina dapli che la furmaziun cuntinuada persistenta sto vegnir planisada a lunga vista e ch’ella sto vegnir ...detagl...
Sco sustegn u en cumbinaziun cun process pli lungs e persistents dal svilup da la scola e da l’instrucziun, porscha ...detagl...


text:
Durant l’acziun 72 uras ha la GiuRu decidì da rimnar datas auditivas per rumantsch. Quest material dovra in program creà da mozilla per emprender rumantsch. Il project da mozilla sa basa sin il sistem da open data ed uschè po tgi che vul duvrar il program per elavurar applicaziuns novas u per implementar la savida in programs existents.
Durant 72 uras pon tuts interessads ir a registrar construcziuns rumantschas en sursilvan e vallader. Per realisar questa acziun è la GiuRu a Cuira en la scola chantunala. Cun tablets, uregliers e microfons è la GiuRu qua per registrar simplas frasas curtas senza connex. Venderdi han bunamain tut ils scolar*s rumantschs da la scola chantunala cummenzà cun blera energia. Oz èn voluntaris vegni a visitar la suprastanza da la GiuRu. Grazia fitg ad Alina, Daniel, Flavia, Sara, Luis, Gion-Andrea, Conradin, Andrea ed anc a trais quatter che mancan sin la fotografia per contribuir al project cun lur vuschs – encunter in toc tuorta.
En quest mument è sursilvan ordavant, dentant ha il vallader pudi sminuir in zic la differenza tranter ils idioms da venderdi sin sonda. Guardar tge che schabegia damaun. Era davent da chasa, davent da l’Engiadina Bassa, pon ins registrar frasas. La GiuRu communitgescha dumengia a las 18:00 il resultad contonschi cuminaivlamain en 72 uras. Sa participar funcziuna fitg simpel sur la pagina d’internet da ‘common voice’. Googlar ‘common voice’, selecziunar la lingua e cliccar sin discuorer e gia vegnan las frasas presentadas. Tar dumondas tecnicas è la GiuRu era contonschibla per telefon. Il contact as chatta sin nossa pagina, là èn era tut ils links tar la pagina giavischada. A damaun! Nus sperain che blers vegnan era dumengia a contribuir cun lur vuschs, davent da chasa u direct tar nus a Cuira. Il terz ed ultim di cummenza bainbaud.
—
#grischun #72hgraubünden #72hgr #giuru #aktion72hgraubünden #aktion72hgr #aktion72stunden #acziun72uras #commonvoice #opendata #machinelearning #robot #romontsch #vallader #sursilvan #idioms #lingua #speechtotext #siri #alexa #engiadina #versus #surselva #minorities


text:
Ils blers novs cas da Covid-19 en il chantun Uri fan quitads a la regenza. Il chantun prenda perquai ulteriuras mesiras cunter la pandemia da corona. Uschia vegni testà dapli en las scolas, la stagiun da skis saja a fin per immediat ed a l’ospital chantunal vegnian operaziuns betg urgentas spustadas. Ultra da quai schlargia il chantun Uri il contact tracing sin 72 uras. Quai vul dir ch'ils contacts vegnan persequitads enavos durant las ultimas 72 uras enstagl da fin uss be durant 48 uras.
Situaziun tendida en l'Uri
Els hajan constatà ch’il chantun Uri na saja betg be tar las vaccinaziuns gia fatgas il numer 1 en Svizra ma er tar ils cas da Covid-19, ha ditg il directur da sanadad, Christian Arnold, ad ina conferenza da medias. Ils cas da corona sajan sa mussads en differents lieus. I na dettia betg in muster unitar. Ins haja per exempel observà ch'igl haja dà dapli cas en las scolas sco er en il sectur privat.
Serrar territoris da skis per avair capacitads en l'ospital
Quitads fan al landamma da l'Uri, Urban Camenzind, cun tge sveltezza ch'il dumber da cas s'augmenta. La situaziun en l'Uri saja tendida e l'occupaziun dals letgs intensivs en l'ospital chantunal fetschia quitads.
Da serrar ils territoris da skis pli baud che planisà saja lura er ina decisiun per avunda capacitads en ils ospitals, ha accentuà Christian Arnold - er sch'ils concepts da segirezza hajan funcziunà bain en ils territoris da skis.


text:
Bórgh
Bórgh de Tèrs (nòm uficiàl en italià: Borgo di Terzo) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Caalina sö la ria del Chére a 21 km de la sità e a 300 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 146 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 1,9 km² e 'na densità de popolasiù de 603 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Albì, Bèrs (BG), Entràdech, Lössàna e Vigà.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bórgh l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
da pli Scolaziun...
Latiers vegnan las suandantas scolaziuns supplementaras: stgalim secundar I, stgalim supplementar, pedagogia curativa da scola, svilup da la scola
da pli Furmaziun cuntinuada...
La purschida da furmaziun cuntinuada a la SAPGR sustegna scolastas e scolasts en differentas fasas da lur vita professiunala e dat novs impuls per scola ed instrucziun.
da pli Perscrutaziun e servetschs...
La perscrutaziun applitgada e la realisaziun dals resultads e da las enconuschientschas en products cun gudogn direct per la scienza, la furmaziun cuntinuada e la pratica furman l’incumbensa principala da la partiziun perscrutaziun, svilup e servetschs.
da pli La SAPGR...
La Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) procura per la scolaziun e la furmaziun cuntinuada da persunas d’instrucziun per il chantun Grischun e per ils chantuns cunfinonts. Cun radund 500 studentas e students tutga la SAPGR tar las SAP mesaunas da la Svizra.
Cun frequentar perfecziunaments individuals pudais Vus sco persuna d’instrucziun metter accents persunals e schlargiar las atgnas cumpetenzas. Nus As envidain da tscherner il curs adattà or da nossa vasta purschida en ils differents champs. Era durant l’onn datti adina puspè novs, interessants perfecziunaments e nus sviluppain vinavant ils existents. Perfecziunaments èn chaschuns optimalas per sa fatschentar cun novas metodas, per metter en dumonda disas, per rimnar ideas e per sa barattar cun collegas. Tgi che sa perfecziunescha regularmain, metta in segn per ina pratica professiunala variada, responsabla ed actuala.
20. Dieta da lavur davart la dialectologia alemanna – dialect en il Grischun La 20. Dieta da lavur davart ...detagl...
Nus avain ina vasta e multifara purschida da curs. Sper ils curs obligatorics davart il plan d’instrucziun 21 As purschain ...detagl...


text:
En la Bielorussia smanatschan las autoritads cun violenza, sche la glieud prendia part a demonstraziuns betg lubidas cunter il president Lukaschenko. Las forzas da segirezza han serrà giu cun giatters da metal differentas plazzas grondas plazzas a Minsk, tranter auter er la plazza d'independenza.
Tar la demonstraziun da las dunnas da la sonda, encunter il president, Alexander Lukaschenko, èn vegnidas arrestadas passa 300 demonstrantas. Tenor indicaziuns uffizialas sajan la gronda part da las dunnas puspè libras. La dumengia passada eran tenor il ministeri da l'intern 774 persunas vegnidas arrestadas. Observaturs avevan discurrì da 150'000 participants.
Dapi las elecziuns dal president, ils 9 d'avust 2020, en la Bielorussia datti quasi mintga di protestas cunter Lukaschenko.


text:
3ª y ultima gara dl Südtirolcup 2014: Finala a Latsch
In domënia ai 02 de furà él gnü tignì la terza y ultima gara dl Südtirolcup 2014 a Latsch. I dui alteć dl U.S. La Val Diego y Daniela röia a cé dla tlassifica generala y davagna insciö chësta ediziun dl Südtirolcup.
Tschaffert Diego y Daniela Erlacher ne é nia jüs da bat. Diego davagna por le cuarto iade indolater le „Südtirolcup 2013/2014“ cun la soma de 285 punć dla tlassifica generala dan l'atlet Stockner Helmuth (ASV Pfeffersberg, punć 240) y le jonn atlet da Lüsen Kaser Roman (punć 210), che à tla gara finala stiché de püch Diego y à insciö portè a ciasa la devënta. Cun chësc pröm post y l'atribuziun de 100 punć ne é Kaser impone stè bun da arjunje Diego.
Le trio che é rové sön podest in chësc ann à val de particular, la desfarënzia d'eté che i 3 atlec à. Diego (1980) é 10 agn plö jonn co Helmuth y al medemo tëmp 17 agn plö vedl che le talënt da Lüsen Roman Kaser. (1997).
Daniela pò festejè söa secunda devënta pro le Südtirolcup 2013/14 y sò pröm plazamënt dla tlassifica generala cun 270 punć dan la campionëssa dl monn Theresa Hilpold y l'atleta Kaser Martina da Lüsen.
Miribung Carlo à stlüt jö la finala al 2º post te söa categoria y se plazëia insciö al bun secundo post dla tlassifica generala Master B (1959 – 1968). Tavella Robert se posizionëia al 4º post dla categoria Master B1 (1958y plö vedli).
I alteć dla scuadra da La Val Florian Rubatscher y Forer Armin röia al 8º y 10º post.
Erlacher Iris röia al terzo post dla tlassfica de söa categoria y Manuela Rubatscher al 2º post.
Tla tlassifica a scuadres röia in chësc ann l'U.S. La Val al secundo post dô le ASV Pfeffersberg .
Dessot pon ciafè i resultac dla finala a Latsch:
Latsch Doppelsitzer
Latsch Mannschaft Jugend
Latsch Kategorien
Latsch Mannschaft
Gesamtwertund Südtirolcup 2014
Düc i atri resultać dl Südtirolcup 2013/2014 y dles atres competiziuns de chësc ann pon ciafè ala plata : www.südtirolcup.com
Cun chësta finala ne se stlüj nia ma jö le Südtirolcup 2013/14 mo ince la sajun dla lösa alta. In chësc ann él dessigü stè na sajun dër intensiva por i atleć da La Val, mo l'impëgn é gnü premié cun de bugn resultać che é gnüs portà a ciasa.
La Uniun dl Sport uress se congratulé daimprüma cun düc i atleć dla scuadra che desmostra na gran devoziun al' ativité y che arjunj cun continuité de beles sodisfaziuns. N gran giulan ti va dal' atra pêrt ai organisadûs y ai acompagnadûs dla seziun, che cun sò gran laûr y sostëgn dà dessigü n gran contribut a tignì alâlt le sport dla lüsa a La Val.


text:
11ª partida de campionat rit. - Alta Val de Puster
L’ultim fin dl’edema s’á ruvé por la scuadra da La Val l‘aventüra te secunda categoria. Cun la pordüda cuntra l’Alta Val de Puster perd i ladins la ferata por la salvëza.
Cun l’ultima partida de campionat se stlüj ince jö l’aventüra de secunda categoria por la scuadra da La Val. Do döes sajuns te chësc livel dl palé mëss fa i ladin en vare zeruch por met man danü.
Tla partida cuntra l’alta val de puster mostra la formaziun de Massa na prestaziun nia al altëza y mëss dlotí na devënta pesocia che ti tol vigni speranza tla salvëza. Ince cun na devënta cuntra i pustri ne ess La Val nia podü ciaré inant a na partida de dezijiun, sce an ciara ala devënta dl Vandoies cuntra i campiuns da Lijun y dla Val Badia cuntra le San Laurënz. De chësc vers se congratulëia la scuadra cun nüsc vijins ladins, che s’á batü cun convinziun por se tigní le post de categoria.
I ladins pro fora en ciamp nü, bel da valgügn agn ne gnel nia plö sughé sön la plaza dl palé da Toblach. Le gran ciamp á metü in dificolté i ladins, bele ti prüms menüc stënta i sogadus da tigní la posiziun y insciö ala cherd’ora ti sciampa l’atacant dërt da na pert jö y crossëia amez por le sterch Bosa Alan, che controlëia le palé a dovëi y tira sëech sön le pé lunch por le vantaje. Püch plö tert al 30^ conzed l’arbiter la mascima punziun por en fal de man, chiló se presentëia l’ atacant Prenn ala trata y la trasformëia cun segurté. Bele dui goi ala mesora y por i ladins devënta insciö la situaziun critica. Bel plan se ciafa indo i ghesc y impostëia ince val aziun dan porta, le sanch frëit mancia indere y insciö bunes ocajiuns ne vëgn nia anuzades y concretisades sciöche al toca. Gran ocajiun di padruns de ciasa püch dan le prüm tëmp: la bela trata de puniziun dal limit fej tramuré i ladins, chiló é le portier Sepl che se destira y fej en miraco, le palé vëgn desfanté cun na gran parada.
Tla secunda pert röia i ladins te ciamp cun plö convinziun y controlëia le jüch por val menüc. Intres él indere i aversars che anuzëia le vantaje dl ciamp por interzeté les passajes, y chësc i costa ince le terzo gol ai ladins. Al 76^ driblëia Schwarz la defenjiun y pro la trata de ciamp sön le prüm pé de porta che ti gareta ince. I ladins ne se lascia de demoralisé y chir inant le gol, chësc ti gareta ince in pert, indere plö co ater na scincunda, canche al 85^ pro le defensur en stach de ce por passé zeruch le curan al portier, chiló é le palé massa alt y ti fej da palonët sura fora, ruvan te porta por le gol dla bandiera. I menüc por recuperé passa trö massa snel y le sciür dl’arbiter detlarëia la fin dla partida. Sënza ciaré ai atri resultac mëss i ladins azeté só destin, la retrozesciun te terza categoria. En resultat che dejplej dër, sce an ciara ala convinziun dl grup che ne é mai jüda a perd, dandaldüt tl’ultimo tëmp, olache vigni punt ê dezisiv por la salvëza. De chësc vers pon alzé fora la forza dl grup, che é intres indo gnüda alimentada da les parores de motivaziun da pert de nosc alenadú Luca Massa, che á salpü da motivé al miú düta la scuadra fora por düta la sajun de retüda.
Sëgn él ora de fa en vare zeruch y ciaré inant ala nöia sajun che n’es aspeta, cun nöia convinziun y nüs obietifs. De chësc vers ringaziunse de cör le publich de ciasa por le sostëgn ciafé cina la fin y por ester sté intres nosc dodejim sogadú te ciamp. Giulan y a s’odëi indo d’altonn!
Alta Val de Puster – La Val 3-1
Formaziun La Val: 1. Sepl Kantioler, 2. Fabian Moling, 3. Egon Frenes (dal 46^ Christian Terza), 4. Christian Dapoz, 5. Marco Castlunger, 6. Paolo Vallazza, 7. Micky Frenes (dal 77^ Adrian Miribung), 8. Max Nagler (dal 60^ Philipp Moling), 9. Franz Tolpeit (dal 80^ Alex Ploner), 10. Stefan Sottara – capitan, 11. Alex Elzenbaumer
Atri resultac:
Altherren (La Val): Dietenheim – La Val 0-1
Juniores Pool (La Val/Mareo/Rina/Val Badia): La Val – Pichl Gsies: 3-0
Aliefs (Mareo/La Val): Virtus Balsan – Mareo: 9-1
U-13 (La Val): La Val – Val Badia 2-5
U-10 (La Val): Valdaora – La Val 4-2


text:
Magnesio
El magnézio l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Mg. El g'ha nömer atòmich 12, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de magnezio el g'ha dùdes prutù. L'è un 'n metàl alcalì terùs de culùr bianch arzentàt, lezér e bastànsa dür. A taiàl, le superfìci nöe che vé 'n contàt co l'ària le se 'ntrübia 'n brizinì en póch tép.
L'è difìcil che 'l ciàpe föch quan che l'è stocàt en quantità grànde, ma quan che l'è rüdìt en nìstulìne o filamèncc el ciàpa föch piö facilmènt e 'l fà sö 'na fiàma biànca bèla lüminùza, difàti l'ìa dopràt ai albùr de la fotografìa a tüzo de "flash".
En natüra se 'l tróa mìa pùro ma sèmper en compòscc o 'n asociasiù a óter materiài. L'è chèl dei òt 'ntra i elemèncc chìmich che costetöés la grösta terèstre per abondànsa e l'è 'l tèrs 'ntra i minerài deleguàcc endel àiva del mar.


text:
Tacchi a spillo
Tacchi a spillo (Tac a gùcia) 'l è 'n film dal 1991 ad Pedro Almodóvar prudót par sò fradèl Agustín.
La pelìcula, ch'la mìsćia insém cumèdia, śal e drama, l'à vins in dal 1993 al Prèmi César cuma mijór film furastēr.
Sunt
La Rebecca (Victoria Abril) la lavóra lśénd al nutìsi a 'l telegiurnàl par na televiśiòṅ ad sò marè Manuel (Féodor Atkine) ch'l è stâ na vòlta anc 'l amànt ad sò màdar, la cantànta Becky del Páramo (Marisa Paredes). 'L óm al n sà minga però che una l'è la fiōla ad cl'atra.
Dòp quìnd'ś an pasâ in Mèsic, la Becky la tórna a Madrid par recitàr e par risólvar soquànt prubléma lasâ in suspéś in alóra cuma al sò rapòrt cun la Rebecca. Rivàda in Spaggna, la cantànta la và a snar cun sò fiōla e cun sò śéndar e pò i vàn'n a védar un spetàcul dal travistî Femme Letal (Miguel Bosé), in dla vita ad tut i dè al giùdas Domínguez, ch'al la ìmita. La Rebecca la gh diś che quànd la sintìva la sò mancànsa, la 'l andàva a védar da par lē.
Ma 'l ròbi fra i dū spōś i n vànan minga tant bèṅ e Manuel al gh próa incóra cun la Becky, dgénd-ag ch'al vrév divursiàr da la Rebecca, ma lē la n gh astà mia.
Na nòt però Manuel al vèṅ catâ mòrt in dal sò chalet. Domínguez al s fà càrag dal caś quànd la Rebecca la s tōś tuta la cólpa lē cunfesànd-al da 'l viṿ in televisiòṅ. Ma chi lò, ch'l à fat anc sès sèg vistî da fémna, al n ag créd briśa.


text:
Cardan
Cardan a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
Nòm de paìs[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Cardan, cümü de la Provincia de Vares;
- Cardan, frasiù de la sità de Còm;
Nòm de persùne[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cardano l'è 'l cognòm de la famèa de famùs matemàtech e dutùr del Rinascimènt e da chèsto cognòm 'l vé l'agetìf cardànech.
- Fazio Cardano, aocàt e matemàtech, profesùr universitàre de matemàtega a Pavìa e pò 'l Leonardo da Vinci 'l ghe domandàa öna mà se 'l ghe éra di problémi co la geometrìa;
- Giovanni Battista Cardano (1534-1560), s-cèt del Girolamo, dutùr e scritùr, che l'à scricc ol De fulgore e 'l De abstinentia ab usu de phoetidorum ciborum; i gh'à teàt zó la cràpa per ì 'nvelenàt la moér;
- Girolamo Cardano (1501-1576), s-cèt del Fazio, matemàtech, dutùr, inventùr, critògrafo, astròlogo e zögadùr.
Mecànica[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Cardàno o giùnto cardànech;
- Sospensiù cardànega;
- Trasmisiù cardànega.
Óter laùr[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Grìglia cardànega, manéra de scrif di mesàgi segrécc, 'nventàda dal Girolamo Cardano.


text:
Comabbi
Comabbi (nom ufizial in italian: Comabbio) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l gh'ha ona popolazion de 1 164 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 4,8 km² e 'na densità de 243 ab./km².
.
In del sò territòri l'è present anca el lagh omònim, de origin glacial.
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer di abitant del comun de Comabbi l'è mostraa in la tabella chi de sotta
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Polizia chantunala
Ringstrasse 2
7000 Cuira
Voss champ d'incumbensas: La ICT da la Polizia chantunala dal Grischun è responsabla per il manaschi da sistems e d'applicaziuns spezialisadas. Latiers tutga il support per clientella interna ed externa. Sco supportra u supporter dad ICT essas Vus responsabla u responsabel per realisar, per distribuir e per sviluppar vinavant pachets da software cumplexs. Ultra da quai lavurais Vus en il service desk. Là prestais Vus support da l'emprim livel, sustegnais las applitgadras ed ils applitgaders ed eliminais disturbis da la hardware e da la software en cas da problems tecnics. Vossas incumbensas cumpiglian er il svilup ed il mantegniment da l'infrastructura da client e la tgira da la documentaziun davart sistems e davart soluziuns da problems.
Voss profil: Per questa activitad multifara vegn premessa ina persunalitad independenta e fidada che stima il contact cun la clientella e che lavura gugent en in team che funcziuna bain. Er sut squitsch da temp essas Vus abla u abel da liquidar las incumbensas en moda structurada ed exacta.
Vus essas disada u disà da lavurar cun products da la paletta da Microsoft en in ambient da manaschi. Ultra da quai avais Vus experientscha pratica en il sectur pachetaziun da software e scripting.
Vus enconuschais fitg bain ils process ITIL e savais applitgar quels en il manaschi. Sco basa disponis Vus d'in emprendissadi d'informatica terminà u d'in auter emprendissadi terminà cun ina furmaziun supplementara approfundada sin il champ d'incumbensas.
Grad d'occupaziun: 80–100 %
Cumenzament da la lavur: tenor cunvegna
Lieu da lavur: Cuira
Termin d'annunzia: 31 d'october 2021
Persuna da contact: Sandro Bühler, telefon 081 257 73 83, sandro.buehler@kapo.gr.ch


text:
L'atun 2020 ha il Cussegl federal suttamess al parlament la missiva tar la Lescha fe-derala davart il tschains da locaziun e da fittanza durant la serrada da manaschis e durant las restricziuns per cumbatter cunter il coronavirus (COVID-19) (Lescha COVID-19 davart ils tschains commerzials) dals 18 da settember 2020 (Fegl uffizial federal 2020 8307). Il parlament n'è betg entrà en chaussa (curiavista 20.076). Sche-bain ch'igl è in fatg renconuschì ch'in relasch dals tschains da locaziun da fatschen-tas gida a distgargiar ils manaschis industrials, èn las resalvas envers ina tala mesira fitg grondas. Uschia èsi plitost inditgà che las partidas contrahentas sin basa da dretg privat concernent ils tschains da locaziun u da fittanza sa cunvegnian a solu-ziuns. Vinavant na po il chantun cunzunt betg intervegnir en relaziuns contractualas concernent ils tschains da locaziun, perquai ch'il dretg da locaziun pertutga il champ da cumpetenza da la Confederaziun. En quest cas fiss ina soluziun pussaivla mo sur in sistem da sustegn (sco las mesiras per cas da direzza). Vitiers vegni che, p.ex. en il model Basilea, i sto er preceder ina cunvegna, avant ch'i pon vegnir pajadas con-tribuziuns – per quels manaschis che na chattan nagina cunvegna, na gida la mesira betg. Ils manaschis ch'èn proprietaris da lur immobiglia da fatschenta na vegnissan betg sustegnids, er sch'els han custs fixs per l'immobiglia. Plianvant duvrassi differ-ents criteris davart tge locaziuns da fatschenta da tge manaschis e da tge branschas, che fissan degnas da sustegn sut tge premissas – la finala stuessan era anc vegnir controllads ils contracts da cunvegna. Sut las circumstanzas actualas pari nunimagi-nabel d'elavurar ina soluziun simpla, survesaivla e giuridicamain eguala che stess svelt a disposiziun, sco er d'exequir quella en moda simpla e svelta en millis ma-naschis en il Grischun.
La finala na para ina soluziun che resguarda mo ils tschains da locaziun da fa-tschenta insumma betg inditgada. Ils tschains da locaziun da fatschenta (senza ils custs da las immobiglias en cas da proprietad) èn custs fixs per l'interpresa. Quests custs fixs vegnan resguardads en il rom da las mesiras per cas da direzza che ve-gnan realisadas il mument. Ina soluziun chantunala separada per mo ina part dals custs fixs fiss sbagliada, cunzunt er en vista als blers meds finanzials che stuessan vegnir mess a disposiziun (ultra da quels per mesiras per cas da direzza) per sus-tegnair e per exequir la soluziun. Dal rest vulain nus render attent al fatg che l'exe-cuziun da las mesiras per cas da direzza è extraordinariamain pretensiusa ed è ina gronda sfida per il departament cumpetent. Plinavant datti anc intginas dumondas avertas en connex cun las mesiras per cas da direzza (che sa mussan d'esser in-suffizientas per tscherts cas), che ston medemamain vegnir respundidas. Nus vulain render attent al fatg ch'ils agids or dal Fond chantunal per cas da direzza ch'era en funcziun durant la stad 2020, avevan l'intent da cumpensar la perdita economica, pia la part dals custs fixs vi da la perdita da la svieuta, uschia ch'ils tschains da locaziun eran er cumpigliads.
Per resumar poi vegnir constatà che la Regenza quinta anc adina cun la solidaritad e cun la prontezza da sa cunvegnir dals partenaris da fatschenta, ch'ina soluziun svelta e simpla cun in'execuziun svelta e simpla na saja betg realisabla, che l'autezza dals meds finanzials che stuessan vegnir mess a disposiziun, na possia betg vegnir sut-valitada e che la problematica dals tschains commerzials ch'èn ina part dals custs fixs, vegnia cuvrida tras las mesiras per cas da direzza. En il senn d'ina alternativa sa tschenta la Regenza la finala anc la dumonda, sche las vischnancas na fissan betg pli adattadas per prevair in sustegn per ils problems concernent ils tschains da loca-ziun dals manaschis. Las vischnancas èn bainquant pli datiers dals manaschis si-tuads sin lur territori, ed ellas enconuschan bler meglier dals relaziuns localas. Ellas po er garantir soluziuns nuncumplitgadas e sveltas, schebain che la Regenza è conscienta dal fatg che da quai chaschunass in tarpun cun bleras differentas soluziuns.
Sa basond sin questas explicaziuns propona la Regenza al Cussegl grond da refusar questa incumbensa.
10 da favrer 2021


text:
Lubientschas da carrar
Sin las vias d`uaul el territori dalla punt Val Mulin tochen Tuora inclusiv Bargaus, Planezzas e Foppa eis ei scumandau dad ir cun auto. Ei dat exepziuns per purs e selviculturs. Quei scamond sebasa sin art. 15 dalla lescha d`uaul federala, art. 20 dalla lescha d`uaul cantunala sco e art. 16 dalla ordinaziun cantunala d`uaul.
Viadis che drovan negina lubientscha
– viadis tier tegias ni habitaziuns da vacanzas
– viadis da furniturs
– visitaders
Lubientschas per in onn
Mintgamai avon Pastgas survegnan ils possessurs dad immobilias el territori da Tuora ina lubientscha da carrar che vala sin lur num. Quella cuosta frs. 60.-.
Lubientschas per in gi
La vischnaunca Sagogn porscha denton era lubientschas da carrar per in gi. Quellas cuostan frs. 15.- ed ein da retrer sin canzlia communala (duront las uras da spurtegl).
Plirs autos per possesur d’immobilias
Sche in possessur d`immobilias ha plirs autos, sto mintgin ver ina lubientscha da carrar a Tuora.
Cultivaders da parcellas agricolas
Era quels drovan ina lubientscha, denton han quels da bien ina carta gratuita. Per lezza ston ins vegnir silla canzlia communala. Vehicels d`agricultura cun numras verdas drovan negina lubientscha.
Controlla da numeras d’auto
Tut las lubientschas da carrar ston ver si la numera d`auto, maunca quella astga la Securitas dar in castitg.
La Securitas ei autorisada da castigiar tut ils automobilists senza lubientscha da carrar, naven dalla punt da Bargaus!


text:
News
Coronavirus: Referat de Gänsbacher organisé dal’Intendënza ladina
Por ciafé informaziuns diretamënter dai esperc spezialisá dl setur él sté l’Intendënza ladina che á organisé n webinar cun l’imunologh Bernd Gänsbacher.
Dé inant informaziuns da pert de n espert spezialisé tl setur é sté le fin prinzipal de n webinar cun l’imunologh prof. dr. Bernd Gänsbacher organisé dal’Intendënza ladina en mercui ai 24 de forá dl 2021. La scomenciadia de aprofondimënt scientifich dal titul “La storia y i problems liá al Covid-19” é stada ponsada por direturies, personal pedagogich y insegnant dles scolines y dles scores, i referënc y les referëntes Covid, rapresentanc y rapresentantes di geniturs y de studëntes y studënc y geniturs interessá.
Informaziuns da fontanes sigüdes
L’assessur por la scora y cultura ladina Daniel Alfreider á sotligné por l’ocajiun l’importanza da s’informé da fontanes sigüdes. “Al ne é nia n tëmp saurí cun dificoltés sides por la scora y jonëza, mo ince por l’economia y por la sozieté en general. Nosta intenziun é chëra da garantí le plü che ara vá l’insegnamënt en presënza tres tignin en conscidraziun la situaziun atuala. Chësc webinar é dessigü n vare important por avëi na fondamënta scientifica da ciafé soluziuns”, á sotligné Alfreider. N vantaje dla scora ladina é por l’assessur che tles valades ladines él scolines y scores te vigni paisc che dëida da tó mosöres spezifiches da paisc a paisc, insciö Alfreider.
L’Intendënta Edith Ploner á recordé che le fin dl webinar é da dé inant informaziuns scientifiches sön les chestiuns che reverda le Covid-19. “Na tematica dles ultimes edemes é stada chëra dles variores por le personal scolastich y sëgn sará chël di tesc’ tles scores. Al é le compit de nos dötes y düc da lauré deboriada por ciafé y azeté soluziuns che mëtes tl zënter la responsabilité y la solidarieté por stravardé nosta sanité”, á dit l’Intendënta.
Importanza dla medejina y dla sciënza por scombaté le virus
Te so referat á spo l’imunologh Gänsbacher analisé de plü tematiches che reverda la defujiun dl coronavirus y sües conseguënzes por le corp uman. “Un di problems prinzipai de chësc coronavirus nü é che le virus pó gní dé inant bele dui dis denant che al vëgnes fora i pröms sintoms pro la porsona. Tröpes porsones infetades ne le sá nia y infetëia inciö d’atres porsones”, á dit Gänsbacher. Da merz dl 2020, canche ciamó 20 porcënt dles porsones infetades messâ jí te ospedal, sunse rová al 3 porcënt da sëgn, aladô de Gänsbacher, ince por mirit dles mosöres de sigurté sciöche la diminuziun de contac, le tigní les destanzes y se vistí la maschera. “Implü él ince la sciënza y la medejina che á ciafé formes de assistënza sanitara nöies por diminuí i caji cun n decurs pesoch”, dij l’espert.
Gänsbacher á spo splighé le funzionamënt y i efec dla variora sön le corp uman y sön le sistem imunitar. “Do la variora él le corp che á spo anticorps che eliminëia le virus te n per de ores canche an vëgn infetá. Dötaurela él bele gnü fat la variora a 213 miliuns de porsones che desmostrëia la gran validité dla prozedöra”, á dit Gänsbacher che á spo ince splighé le percurs de aprovaziun di serums desfarënc de Pfizer-Biontech, Moderna y AstraZeneca. L’imunologh á spo ince analisé la tematica dles mutaziuns dl coronavirus nü.
La moderaziun é stada de Emanuel Gravino, colaboradú dl referat por la promoziun dla sanité tl Zënter de competënza inclujiun y consulënza tla Intendënza ladina.
Por ti ciaré al referat de Gänsbacher pon cliché chiló: https://www.youtube.com/watch?v=RSuCBdFcfTc&t=360s
USP/rc


text:
Scola vinavon
La purschidas dalla Scola Vinavon sedrezzan a giuvenils che vulan sepreparar suenter il temps da scola obligatori duront in onn intenziunadamein silla midada en ina formaziun professiunala da basa pigl attestat federal da qualificaziun (AFQ) ni pigl attest federal professiunal (AFP). A scolaras e scolars ferms duei vegnir possibilitau da frequentar scolas cuntinuontas. Las scolaras ed ils scolars vegnan susteni cunzun el sectur dall’elecziun da clamada, da slargar la cumpetenza ella materia e da sviluppar la persunalitad.
Entras absolver ina purschida dalla Scola Vinavon duein ils giuvenils daventar habels da sedecider per ina clamada adequata e d’anflar ina plazza d’emprendissadi che corrispunda a lur habilitads ed interess.
En tut las purschidas dalla Scola Vinavon dil Center da fomaziun Surselva acquistan ils giuvenils las cumpetenzas necessarias persuenter entras sefatschentar intensivamein cun
- anflar la dretga professiun e s’integrar professiunalmein,
- sviluppar l’atgna persunalitad e cun
- consolidar, cumpletar ed approfundar la formaziun da scola.
Ulteriuras informaziuns davart ils singuls tips da scola en nossa Scola Vinavon anfleis Vus cheu.
Per s’annunziar e fixar in termin da discussiun, fagei aschi bien e clichei cheu.
Tut ils ulteriurs documents sesanflan cheu.


text:
Giubiasco
Giubiasco (rumantsch Gubiastg[1]; oriundamain sursilvan Sabiastg u Sebiastg,[2][3] surpiglià en il ladin sco Sabias-ch) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Tessin che appartegna al circul Giubiasco dal district Bellinzona.
ColliaziunsEdit
ReferenzasEdit
- ↑ La translaziun en il Pledari Grond
- ↑ A Camischolas
«Ei para sco sch’ils marcadonts turnassen da fiera cun tschentas plein aur, che discuoran e raquentan als vischins jamnas ora nuot auter che da Sebiastg, Munt Schiember e Ligiaun, da paintgas, dall’oreifra busecca, dil vin els buccals, aschi buns e bienmarcau . . .»
- ↑ Guglielm Gadola: Pader Baseli Berther OSB: 1858–1931. Sia veta e sias ovras. En: Nies Tschespet 23 (1943) (online)


text:
El veglia entupar persunalmain Trump anc avant ch'el entria en uffizi uschia Peña Nieto.
Nus essan omadus dal maini che nus stuain lavurar per ina relaziun confidenziala, pertge noss pajais èn impurtants in per l'auter.
Sch'i va bain cun ils Stadis Unids, lura vai era bain cun il Mexico e cuntrari, ha ditg Peña Nieto. I vegn avert in nov chapitel en la relaziuns tranter ils dus pajais. Quai muntia midadas, sfidas, portia dentant er schanzas, uschia il president mexican.
En il cumbat electoral aveva Trump condemnà migrants mexicans sco criminals e violaturs. Ultra da quai aveva el annunzià da vulair construir in mir tranter il Mexico ed ils Stadis Unids da l'America.
RR novitads 06:00


text:
Davent da l’entschatta era la situaziun a Tavau ina curiusa. Tranter Nadal e Silvester mira il mund da hockey a Tavau per la Cuppa Spengler. Pervia da la pandemia da corona è il turnier da tradiziun vegnì annullà. Il termin ch'è vegnì liber ha la liga savì duvrar per plazzar tranter Nadal e Silvester gieus da campiunadi. Il Club da Hockey da Tavau dat gist trais partidas sur festas, l’emprima ha l’equipa grischuna pers cun 0:3 encunter Lugano.
Lugano cun pli gronda veglia
Davent da l’emprim terz era l’equipa tessinaisa pli agila sin il glatsch a Tavau ch'il HCD. En in tschert senn avev’ins l’impressiun che Lugano vuleva far dapli per la partida, e quai è era gartegià. Impressiunanta è la statistica dals tirs sin il gol da l’adversari. Qua ves’ins che Lugano ha tratg quasi dubel uschè savens sin il goli dal HCD Robert Mayer, che cuntrari. Uschia resulta quai era en il resultat. L’equipa che ha tratg dapli sin il gol ha la fin finala era fatg dapli gols.
Friburg uss segund
En la segunda partida da la saira gudogna Friburg ordaifer cun 3:1 cunter Bienna. Cun questa victoria ha Friburg uss tuttina blers puncts sco il leader Zug – dentant dus gieus dapli. Tavau resta sin plaz 8 da la tabella.


text:
Ansbach
Ansbach ('nfìna al sècol XVII l'ìa cunusìda come Onolzbach), l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, capitàl del distret de la Média Francònia.
Ansbach l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El distrèt omònimo el g'ha séde 'n cità ma la cità la na fà mìa part.
GeografìaModifega
Ansbach la se tróa 'ndèla regiù muntagnùza de la Frankenhöhe a 45 km a sudòvest de Norimbèrga. El fiöm Fränkische Rezat — che l'è 'n aflüènt del Meno — el strèrsa la cità .
StóriaModifega
Endèl an 748, de le bànde del paizì de Onolzbach, en monastér biniditì l'è stat fondàt de 'n nòbil locàl de nòm Gumbertus. Col pasà dei sècoi, tat el monastér come 'l paizì i è crisìcc , e i è nìcc a furmà la cità de Ansbach, che l'è ducumentàda per la prìma ólta endèl 1221.


text:
MIE MUSEO
arpejon per l davegnir / per ereditare il futuro
Mostra
14.09.2021 – 11.10.2021
01.12.2021 – 15.04.2021
L 2021 l é l’an che zelebrea i 20 egn de la neva senta del Museo Ladin e i 40 egn de la Biblioteca dedichèda anchecondì a Père Frumenzio ghetta. L é na ocajion unica per proèr a pissèr n’idea de cultura ladina fata de maora condivijion e interazion col teritorie, con n program rich de ativitèdes pissèdes per duc, regoetes adum te la emprometuda dita fora con “mia majon, mia storia, mia parlèda”.
La mostra «Mie Museo. Arpejon per l davegnir / Per ereditare il futuro» l é la pruma espojizion che conta del lurier de enrescida e regoeta portà dant ti egn per l stravardamet de la cultura ladina; n lurier de comunanza che se palesa tras dates e persones che à volù ge lascèr a la neva generazions n melaur prezious. Na mostra che ge va do al temp, olache passà, prejent e davegnir doenta esprescion sinziera de chel che l é stat, che l é e che sarà l Museo Ladin de Fascia. Èrc, fotografies, oujes e tradizions deida a meter ensema na identità che paa la speisa recordèr e soraldut portèr inant. L é nosc doer tegnir su chest patrimonie, acioche l ge rue a la generazions del davegnir, e l vardèr via vel dir ence l descorir endodanef coi eies de anchecondì. Tras la testimonianzes del temp aon l met de aer informazions e valores che ne deida a viver tel temp de anchecondì e che ne dèsc l met de enstradèr l davegnir.
L zil del Museo Ladin l é e l vel esser chel de meter te man de duc, jent da chiò e foresć, la chieves per lejer e entener la storia e la reijes del popul ladin e per envièr via n barat anter generazions desvalives, zenza ampò se serèr al davegnir, alincontra per esser pont de reflescion e de gaissa per neva modalitèdes de entener l’identità culturèla.
La mostra l é n pent col passà che vel fèr entener coche n gran numer de persones à sapù meter adum n patrimonie culturèl sćiantịf tras idees e dezijions toutes con gran anteveder. Enlongia l percors la storia de Museo la vegn contèda tras i musc de la persones che à dat sie contribut e vegnarà metù al luster valgugn anter i toc de maor enteres che à portà la jent a doentèr protagonista de Museo tras donazions e materièl dat adimprest, fin dal scomenz de la enrescides etnografiches. Portèda dant te n percors temporèl e tematich, la mostra fenesc con n video olache n grop de fascegn disc fora l esser e l se sentir ladins e co l envit a lascèr sia imprescions sul Museo de anché ma soraldut sul Museo de doman.
Na conclujion averta donca, aldò de la emprometuda del cedean “mia majon, mia storia, mia parlèda” acioche l Istitut Cultual Ladin, ence tras l Museo, l seghite a portèr dant con respet e dedizion l prezious lurier de stravardament ma, tel medemo temp, l se aure amò de più a la jent, percheche vigniun de nos posse sentir sia, e donca apontin MIA, la realtà che l raprejentea.


text:
Tschilendra
La tschilendra (Tussilago farfara) è la suletta spezia dal gener Tussilago or da la famiglia da las cumpositas (Asteraceae). Ella tutga tar las emprimas plantas primavaunas e la flur cumpara anc avant che sa sviluppan ils fegls verds.
Descripziun[modifitgar | modifitgar il code]
La tschilendra crescha sco planta perenna, ervusa e cuntanscha autezzas da 20 fin 30 centimeters. Il fegliom, che crescha per terra e ch’è munì cun monis vaira lungs, cuntanscha ina ladezza da 10 fin 20 centimeters. Ils singuls fegls èn dentads e cumparan en furma da cor u da chalzer-chaval. La vart sut da la feglia è surtratga cun in pail alv, uschia che la rait d’avainas spessa e gnervusa na resorta betg bain. Ils fegls savuran levet e gustan amar.
Baud la primavaira cumparan l’emprim be ils portaflurs mellens en furma da chanaster; quels cumpiglian radund 300 flurs femininas en furma da lieunga e 30 fin 40 flurs masculinas en furma da bischen. Pir suenter che quellas èn sfluridas suondan ils fegls verds. Dal temp da fluriziun èn ils monis cuverts sulettamain cun fegls en furma da squama ch’èn brins u cotschnents e pailus. Monis sflurids sa chattan en ina posiziun pendusa. Las flurs savuran levamain da mel e gustan sumegliant sco la feglia, be in pau pli dultsch.
Il dumber da cromosoms munta a 2n = 60.[1]
Pussaivladad da scumbigliar[modifitgar | modifitgar il code]
La feglia da la tschilendra sumeglia fitg ferm quella da la patlauna alva (Petasites albus). En general è la feglia da la tschilendra però in pau pli pitschna e munida a l’ur cun dents nairs. Tar la patlauna alva èn ils faschs dals conducts ordinads en il tagl traversal dal moni a moda irregulara e betg en furma dad U sco che quai è il cas tar la tschilendra.[2]
Ecologia[modifitgar | modifitgar il code]
La tschilendra crescha or d’in rizom cun fils da ragisch ruschnants d’ina lunghezza da fin a 2 meters.
Il temp da fluriziun s’extenda dal favrer fin l’avrigl. La tschilendra tutga tar las emprimas flurs che cumparan la primavaira e vegn impollinada d’avieuls, baus e mustgas. Usitada è er l’autoimpollinaziun. La derasaziun dal sem succeda – sco tar la flur-portg – tras il vent cun agid d’umbrellas sgulantas. En pli sa derasa la planta cun tatgar vi d’animals che passan sperasvi e vegn er purtada davent tras furmiclas.
A pliras spezias da tgirallas, tranter quellas pliras ch’èn periclitadas, serva la tschilendra sco planta da pavel (p.ex. las rasulaunas da Pyrgus cacaliae, Rhyacia lucipeta e Xestia ochreago). Larvas da la mustga Acidia cognata mineschan en la feglia da la tschilendra e da las patlaunas.[3]
La tschilendra vegn infestada dals bulieus da ruina Puccinia poarum var.poarum e Coleosporium tussilaginis.
Derasaziun[modifitgar | modifitgar il code]
La tschilendra è derasada en l’Europa, l’Africa, l’Asia dal Vest e l’Asia da l’Ost. En l’America dal Nord l’ha l’uman introducì.
La planta crescha en lieus sitgs e chauds sin terrens permeabels. Perquai cumpara la tschilendra savens sin rempars, en chavas da crappa e sin vias betg asfaltadas. En la muntogna cumpara la planta fin en autezzas da 2300 meters.
Tenor il cumpendi da la fitomedischina da Gerhard Madaus (1938) furma la tschilendra la suletta spezia da plantas che prosperescha schizunt sin terrens che consistan da spir charvun da terra.[4] En pli vala ella sco planta indicativa per terrens segnads d’aua stagnanta.
Sur tschertas circumstanzas po la tschilendra daventar la spezia da caracter dominanta d’ina societad da plantas specifica, l’uschenumnada prada da tschilendra. Essend da natira ennà ina planta pioniera sin terrens arschiglius cun umiditad variabla, chatta la tschilendra tras l’activitad da l’uman a l’ur da la via, en chavas da sablun u sin plazzals magari cundiziuns che mainan ad ina derasaziun en massa. La stad creschan en tals lieus surtut grassitschs. Damai che la prada da tschilendras resulta savens da l’activitad da l’uman, vegn ella per ordinari remplazzada vaira svelt tras autras societads da plantas. Be en lieus natirals sco rivas da dutgs e da flums resta ella pli ditg stabila. Ils onns suenter la fin da la Segunda Guerra mundiala è la tschilendra stada la planta la pli derasada sin las ruinas da las citads, suenter l’emprima unda da colonisaziun tras las plantas d’in onn.[5]
Sistematica[modifitgar | modifitgar il code]
L’emprima publicaziun scientifica da Tussilago farfara ha fatg Carl von Linné. La tschilendra è la suletta spezia dal gener Tussilago. Quest gener tutga tar il tribus Senecioneae entaifer la sutfamiglia Asteroideae da las cumpositas.
Etimologia[modifitgar | modifitgar il code]
Il num dal gener odiern Tussilago è cumprovà l’emprima giada en la ‹Naturalis historia› (26, 30) da Plinius il Vegl. I sa tracta d’ina derivaziun dal latin tussis ‹tuss› cun il suffix -(il)āgo che cumpara er tar autras plantas. Farfara, per part gia sco num per tschilendra, è cumprovà tar divers auturs romans en las furmas farfari (Plautus), farferi (Poenulus) e farfarum (Plinius); l’ulteriur origin dal pled n’è betg cler. Colliada cun questa noziun – uschia suppon’ins almain – è er farfugium (Plin. Nat. hist. 1, 24, 85 farfugio) che vala sco cumposiziun da far, ‹graun, farina›, e fugio, ‹fugia› e che vegn interpretà sco ‹planta che stgatscha il graun›.
Per rumantsch ha la planta num peipulein (sursilvan), flur da grava (sursilvan, sutsilvan), tschilendra (surmiran), flu(o)r da riva (ladin).
Il num tudestg Huflattich sa referescha, tuttina sco la veglia denominaziun latina ungula caballina, a la feglia en furma da chalzer-chaval. Auter che quai ch’il num tudestg pudess sugerir na tutga la tschilendra però betg tar il gener dals latitschuns, tud. Lattiche (Lactuca), il num dals quals deriva da lur auta cumpart da suc da latg. Il num -lattich va enavos sin latin lapaticum, cun il qual ins designava oriundamain diversas plantas cun feglia aparti gronda.
Substanzas cuntegnidas e diever[modifitgar | modifitgar il code]
La tschilendra cuntegna tranter auter polisaccarids, substanzas mocusas, sterols, substanzas amaras e tannins.
La tschilendra vala sco impurtanta planta medicinala en cas d’irritaziun da tuss e gida a schliar la mucosa. La part ch’è medicinalmain la pli efficazia furma la feglia (droga: Farfarae folium). La tschilendra tutgar tar ils pli vegls meds cunter la tuss insumma; gia Dioskurides, Plinius e Galenos han cusseglià cunter la tuss il fim da la feglia envidada. Er Hildegard von Bingen renda attent a la forza curativa da la tschilendra en cas da malsognas dals organs respiratorics.
Preparats or da feglia e flurs da tschilendra cuntegnan però alcaloids pirrolizidinics (PA) mutagens e potenzialmain carcinogens. Per medicaments che cuntegnan feglia da tschilendra vala perquai ina limita da 1 ug PA per dosa quotidiana. Quai vul dir ch’i duessan be vegnir applitgadas drogas da plantas medicinalas or da culturas controlladas cun ina cumpart da PA reducida. L’ultim temp han ins schizunt selecziunà spezias ch’èn dal tuttafatg libras da PA, quai che lubiss da princip da producir puspè pli vastamain medicaments da tschilendra. Facticamain na vegn la planta però strusch duvrada da preschent en la medischina.
Annotaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- ↑ Erich Oberdorfer: Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete. 8. ed. repassada ed extendida. Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2001, ISBN 3-8001-3131-5, p. 947.
- ↑ Manfred A. Fischer, Karl Oswald, Wolfgang Adler: Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol. 3. ed. extendida. Land Oberösterreich, Biologiezentrum der Oberösterreichischen Landesmuseen, Linz 2008, ISBN 978-3-85474-187-9, p. 926
- ↑ Joachim Haupt, Hiroko Haupt: Fliegen und Mücken. Beobachtung, Lebensweise. Naturbuch, Jena/Stuttgart 1995, ISBN 3-89440-278-4.
- ↑ G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel. Tom 2, Thieme, Lipsia 1938, p. 1338–1344.
- ↑ Gerhard Wagenitz: Familie Compositae. En: Gustav Hegi: Illustrierte Flora von Mitteleuropa. 2. ed, tom VI, part 3, Verlag Paul Parey, Berlin/Hamburg 1979, ISBN 3-489-84020-8, p. 1369.
Litteratura[modifitgar | modifitgar il code]
- Henning Haeupler, Thomas Muer: Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands. Ed.: Bundesamt für Naturschutz (= Die Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands, tom 2). Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2000, ISBN 3-8001-3364-4.
- Rudolf Schubert, Günther Wagner: Botanisches Wörterbuch. Pflanzennamen und botanische Fachwörter mit einer Einführung in die Terminologie und Nomenklatur, einem Verzeichnis der Autorennamen und einem Überblick über das System der Pflanzen. (= UTB, tom 1476). 11. ed., Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 1993, ISBN 3-8252-1476-1.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Tussilago farfara L., sin infoflora.ch
- Huflattich, sin floraweb.de
- Schmitzens Botanikseite: Huflattich-Flur


text:
“Jau discur in’autra lingua, ma jau ta chapisch” (DIAL), project per il barat e la chapientscha tranter ils giuvens da differentas linguas.
Project da Coscienza Svizzera, realisà cun la collavuraziun da la Radiotelevisione svizzera di lingua italiana (RSI) e cun il sustegn da l’Uffizi federal da cultura (UFC)
Il project “Jau discur in’autra lingua, ma jau ta chapisch” s’extenda sur in entir onn da scola. Mintga ediziun cumpiglia duas classas dal stgalim mesaun superiur che derivan da duas differentas regiuns linguisticas.
Cun agid da l’art cinematografic, dals instruments audiovisuals sco er dals meds d’infurmaziun moderns vul il project encuraschar las classas da ponderar las schanzas e las barrieras dal plurilinguissem e da la multiculturalitad e dad experimentar questas persunalmain, grazia al barat da la regiun e la cundivisiun online. L’experientscha da la convivenza (dus champs dad in’emna), la lavur a distanza e la coproducziun d’in film curt porschan a las classas l’occasiun d’emprender d’enconuscher l’autra lingua e l’autra cultura, d’experimentar differentas avischinaziuns al tema e da far madirar ina sensibilitad pli autentica envers las differentas realitads linguisticas e culturalas.
Il project è er in’occasiun da furmaziun: cun l’agid da spezialists pon ils students acquistar cumpetenzas sin il sectur da scriver scenaris, da l’art cinematografic, da la recitaziun, da la montascha e da las tecnicas da registraziun.
Il project sa divida en tschintg fasas:
settember – october: preparaziun en classa ed emprims barats e contacts a distanza (pagina-web, social network, e-mail)
october (in’emna): emprim champ en ina da las duas regiuns linguisticas; las classas lavuran ensemen, frequentan lavuratoris che vegnan manads da spezialists da quel sectur (recitaziun, tecnicas da registraziun, script e scenari, reschia, montascha eav) ed elavuran ensemen in’emprima idea per in scenari; accoglientscha en famiglia dals students ospitants.
october – mars: cun l’agid d’ina plattafurma online cundividida lavuran las classas a distanza e perfecziuneschan il scenari ed il sboz da producziun; ultra da quai sviluppan ellas er iniziativas, reflexiuns e progets deditgads al tema dal plurilinguissem e mettan il material producì sin la plattafurma cundividida.
avrigl (in’emna): segund champ en l’autra regiun linguistica; las classas insceneschan cun l’agid dals spezialists lur film curt, registreschan las scenas e realiseschan ina montascha preliminara; ellas vivan ensemen en ina instituziun.
stad –atun: montascha, producziun posteriura tras ils professiunals e preschentaziun al public.
Las classas u las scolas interessadas pon sa drizzar a:
Coscienza Svizzera
Raffaella Adobati Bondolfi
Manadra dal project
Tel. +41 81 284 66 81
Tel. +41 81284 66 81
Email:
www.coscienzasvizzera.ch
Copyright © 2021 | Coscienza Svizzera


text:
Sper las set nursas ch'il luf ha stgarpà glindsedi aveva el gia l'emna passada stgarpà 17 nursas e blessà trais. Tenor il directur da l'uffizi per chatscha e pestga dal Tessin ha il luf stgarpà a Cavagnago sper Faido 7 nursas. L'indizi ch'i sa tracta dal medem luf derivia d'ina trapla da fotografia. Il material per l'analisa da DNA saja gia sin viadi a l'universitad da Lausanne. Cun agid da questa analisa sappian ins era dir sch'i sa tractia din nov luf u d'in luf gia enconuschent.
L'uffizi per chatscha e pestga dal Tessin ha tramess in'avertiment a tut ils allevaturs d'animals. Da quai sajan era las valladas vischinas Riviera e Blenio pertutgadas, damai che lufs hajan in radius d'acziun fitg grond. Ils allevaturs duain serrar la notg tut ils animals en stalla per ch'il luf na vegnia mianc atratgs dals muvels.
Tenor il directur da l'uffizi per chatscha e pestga dal Tessin saja era ina cummissiun interchantunala vegnida infurmada en chaussa. Davent dal dumber da 25 nursas stgarpadas sappia la cummissiun dar liber il luf per sajettar. 24 nursas van actualmain sin il conto da quest luf en la Leventina.
RR novitads 20:00


text:
A moda concisa
La vita virtuala ta po dar in sentiment da surpussanza. Tuttina na duessas ti mai perder la relaziun cun la realitad; la vita virtuala na dastga betg prender suramaun.
Tut tenor la persuna sa mussan ils emprims sintoms da dependenza en differenta moda: mancanza da sien, pegiurament considerabel da las prestaziuns en scola u en la professiun, gronda stancladad psichica u isolaziun. Sche ti passentas tes temp mo pli davant il monitur, po quai chaschunar – en il cas extrem – disturbis da mangiar e depressiuns.
Igl è fitg difficil da trair in cunfin, cur che la dependenza da l'internet cumenza propi, pertge che mintga persuna reagescha autramain. Mintgatant ston ins sa fidar da sia intuiziun. Discurra cun insatgi, sche ti has il sentiment che la vita reala sfugia or da maun. Tes geniturs u tes medi ta pon gidar. Sche ti has il sentiment ch'ina persuna dal ravugl da tes amis saja pertutgada da la dependenza dal computer e da l'internet, lura discurra cun ella senza far renfatschas e senza far inculpaziuns. Porscha plitgunsch tes sustegn ed emprova da chapir ses cumportament.
T'infurmescha, sche ti has dubis areguard tes cumportament u areguard il cumportament da tes amis. En l'internet hai numerus artitgels e paginas d'internet che tractan quest tema e che porschan soluziuns.
Tips
- Gioga mo durant in tschert temp davant il monitur e prenda temp per autras activitads.
- Igl è meglier da giugar en gruppas e betg sulet davant il computer u davant la consola da gieus.
- Fa activitads corporalas e guarda da mangiar, da baiver e da durmir avunda, per che betg ti na sajas a la fin "game over".


text:
Produkte von TAQ-33
Für die Filterung wurden keine Ergebnisse gefunden!
Bergamont cannondale Bergamont cannondale ORTLIEB Back PASIO TERO cannondale cannondale Bergamont Leeze CC 35 Bergamont Bergamont BESV TR 1.5 Leeze AC 35 cannondale Bergamont PASIO URBO cannondale cannondale Raleigh ORTLIEB Bergamont Leeze CC 58 Bergamont cannondale Raleigh Bristol Schwalbe G-One Raleigh Horizon 7 Lady cannondale Müsing Comp 9 Bergamont cannondale cannondale cannondale cannondale cannondale SI Bergamont Bergamont Bergamont cannondale Shimano BESV CT 1.5 Leeze CC50 Disc cannondale cannondale
Zuletzt angesehen


text:
Il glindesdi damaun è il chapitel catedral sa radunà a Cuira. Sin la tractanda è stada l'elecziun d'in nov uvestg da Cuira. Ils canonis n'èn dentant gnanc entrads en la discussiun davart in successur da Vitus Huonder. Sco in insider ha ditg envers RTR, n'haja la maioritad conservativa dals canonis betg vulì eleger ina persuna d'ina glista cun candidats moderads.
Tenor Mariano Tschuor saja quai stà ina cuntinuaziun logica da l'istorgia da l'uvestgieu. Dapi l'elecziun da l'uvestg Wolfgang Haas l'onn 1988 haja dà dispitas internas ed indiscreziuns. Uss na saja la situaziun betg pli da schliar.
Quai dat uss natiralmain tut ina nova situaziun, che mo Roma sa schliar.
La balla è uss a Roma. Il papa pudess eleger in nov uvestg – in tenor ses gust. Tenor Mariano Tschuor ch'enconuscha bain la situaziun a Cuira, schabegia il proxim temp dentant anc insatge auter. I saja probabel che Roma fetschia ina visitaziun apostolica. Pia: il papa elegia ina persuna ch'analisescha e controllescha la situaziun en l'uvestgieu.
Restructuraziun dal territori
Il territori da l'uvestgieu da Cuira cumpiglia il Grischun, Turitg sco er ils chantuns Glaruna, Uri, Sviz, Sur- e Sutsilvania. La dumonda suenter ina nova organisaziun dals uvestgieus en Svizra pudess vegnir actuala. L'uvestgieu da Cuira datti tenor Mariano Tschuor mo pli sin il palpiri. La fidanza saja davent. Qua dettia la pussaivladad da metter ensemen novs territoris u dad empitschnir l'uvestgieu.
Tge che schabegia cun l'uvestgieu da Cuira è uss dentant en ils mauns da Roma, dal papa. Cun quai che Cuira è mo in da passa 4'000 uvestgieus sin l'entir mund, pudess quai dentant durar in onn u er pli ditg.


text:
Il flum Beverin, che maina tras la Val Bever fin en l'En, vala sco spazi da viver impurtant per peschs. La pussaivladad da viandar è per ils peschs dentant interrutta tar la staziun Spinas. Quai duai uss sa midar.
In biro d’inschigners ha entant examinà quatter variantas pussaivlas per sviar il Beverin. La suprastanza communala ha entant decidì da favurisar la varianta duas, quai en discussiun cun l'uffizi da chatscha e pestga. Quella prevesa in sviament da 290 meters enturn l'ustaria. Il Beverin vegniss lura a traversar ils binaris da la Viafier retica var 60 meters sut la staziun Spinas.
Ils custs vegnan stimads sin 770'000 francs (+/- 25%). Finanzià vegniss il project dal chantun e dal EWZ naturemade star-Fond KW Castasegna.


text:
Seiler ha avertì da vesair ils schabetgs en la moschea d'An-Nur a Winterthur sco in «cas unic» en Svizra. Talas raits concentradas sco a Winterthur dettia quai en tut las regiuns da la Svizra, ha ditg Seiler en ina da sias raras intervistas. La mesemna era vegnì fatg ina razzia en la moschea An’Nur a Winterthur. Quai suenter che l'imam aveva appellà a mazzament. La moschea era gia pliras giadas dada en egl en connex cun giuvenils radicals e cun persunas ch’eran partidas en Sira per cumbatter cun il stadi islamic.
Servetsch d’infurmaziuns na vul betg controllar las massas
La lescha nova d’infurmaziun entra en vigur l’emprim da settember 2017. Cun la lescha nova d’infurmaziuns èsi pussaivel ch’ina persuna po vegnir survegliada senza ch’ella sa quai, ha ditg Seiler. Ma quai sulet sche quai dat in suspect da terror, da spiunadi ni suspect sin armas da destrucziun en massa, en tut ils auters cas betg. Era cun la lescha nova na det quai nagina surveglianza da massa, ha accentuà Seiler.
RR novitads 12:00


text:
IL DUOMO
Sunt dre a legg un liber ch’el parla del Domm.
Semm in del milaetresent, o giò de lì. I Visconti cumandaven a Milan e gaveven in man el balin, e ghe vegnù in ment de fa una gesa, bela e granda, de fa crepà d’invidia tuti i alter.
Quand vun el gà tut, se ga de vegnig in ment? de fa i robb in grand. Però el faseven anca per Milan e per i so amis, ch’eren tucc gran pretuni e cardinai.
De danè ghe ne vureva tanti, e l’è ‘ndada a finì che ghe vursù sescent’ann per finil, inn pasà i Sforza, el Cardinal Borromeo, Napuleun, e anca el Musolini. Hann giustà anca i Navili, per rivà lì cunt i barcuni che scaregaven tutt quel che ghe vureva per i magutt.
Finalment han finì la faciada, han butà giò un bel pù de cà e hann tirà fuora una piazza, come se dev.
Minga finida, ghe macaven i purtuni che duveven vess fa cun i stori giust de la Gesa, e de brunz.
E poeu, nanca el temp de di “be”, che riven i bumbardament!
La Fabrica del Domm la giustà su tutt, e l’è chi che el fa invidia, e tucc vegnen a vedell.
Ghe semper la cua per andà denter, e la pula de guardia. Denter te par de vess in d’un busch, cun tuti i pilaster grand e gross, e poù i veder tutt culurà, saria come legg la Bibbia con tuti i figur. E su in cima la madunina d’or, cun la bandera, e sota de lè domilatresent statue, che par la turta cun tuti i candelin, e poeù ghirigori, scal e scalett, parapett, e tutt de marmo. L’è inutil però che vu adre a cuntav sù cume l’è faa… cume lè bell… pussè d’inscì sunt minga bunn…
Lè mei guardà i futugrafii che ghè sui cartulin. Hoo legiù in sul liber, che a ghè, fina, un ciod de la crùs.
N’han parlà ben tuti i sapientuni, in del liber ghe n’è una sfilza, cunt di nomm dificill: Byron, Cecov, Ibsen, Mark Twai e via… Me vergogni un un poù a dill….. , a mi el me pias minga tant….mi preferisi i robb moderni.
Huei, disi, i gust, in gust….. !
Te vòret mett el punt de Venezia? Quel lì la fà un archistar, in quater e quattrott la metù lì un punt che te ve su, e per vegnì giò te ghe de fà la scarlighèta, ne parla tutt’el mund !
E a Roma? Han fa su la ”Nuvola di Fuskas”, (magari stravachen la ruera in di strad), ma intant, huei….che meraviglia! Adess vòren fa el stadio per giugà al balun, perchè fin’adess giugaven in del campett de l’uratori.
Ma ancà lì avarann ciamà un archistella. Hann pena cumincià, che in andà giamò al fresc, a Regina Cieli, una desena de gentilomm.
E pensà, che el Domm l’han cumincià a fal sù senza progett, in andà avant un pù a oc, e un pù a nas ….!
Ma l’è lì de vedè…….


text:
Lavurs
Saja quai cudesch, broschura u gasetta quotidiana, website, trailer u app: poligrafs e poligrafas guardan che medias stampadas u medias da screen hajan in layout plaschaivel e ch’ellas sajan avant maun en la dretga furma da datas per l’elavuraziun ulteriura. Cun questas lavurs furman els la colliaziun tranter creaziun e producziun. Els preparan vi dal computer texts, maletgs, graficas ed illustraziuns uschia ch’els èn senza sbagls, structurads a moda survesaivla ed uschia ch’els persvadan esteticamain. Ultra da quai èn els responsabels che las datas sappian vegnir squitschadas senza sbagls u ch’ellas sappian vegnir preschentadas sin in monitur. Tut tenor accent principal sa fatschentan els cun l’elavuraziun da medias stampadas u medias da screen.
Poligrafs planiseschan lur lavur tut tenor ils giavischs ed ils basegns da la clientella u sin basa da corporate designs dads avant e fixeschan las specificaziuns creativas. Tenor las reglas tipograficas e creativas elavuran els publicaziuns confurm als basegns da las medias: Els plazzeschan ils elements da text, decidan davart scrittiras e grondezzas da scrittiras sco er distanzas e ladezzas tranter las lingias, fan graficas ed elavuran maletgs. Tenor prescripziuns realiseschan els per exempel pictograms, logos ed icons. Texts e maletgs elavurads mettan els ensemen tar in product final consistent e fixeschan las impaginaziuns. Plinavant fan poligrafs correcturas grammaticalas ed ortograficas vi dal text. Suenter van els per il "bun per stampa" respectivamain il "bun per la producziun".
Poligrafs elavuran datas electronicas cun programs da layout e d’elavuraziun da maletgs spezials. Or da las singulas paginas creeschan els l’entira furma da stampar. A la fin fan els copias da controlla e tramettan las datas, sch’ellas èn en urden, en la stamparia u vinavant en l’elavuraziun ulteriura interna. Els archiveschan las datas, uschia ch’ellas stattan a disposiziun per ulteriurs dievers.
En il center dal mintgadi da poligrafs stat la lavur vi dal computer. Ina rolla impurtanta gioga dentant er la collavuraziun en il team sco er il contact cun la clientella e cun autras persunas dal fatg da la producziun da medias. Ils svilups tecnologics pretendan da la glieud da professiun plinavant ina furmaziun supplementara cuntinuanta ed in’egliada averta per trends actuals.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 22-10-2013
Durada
4 onns
Accents
- medias stampadas
- medias da screen
Furmaziun en la pratica
En manaschis grafics, ateliers da grafica, agenturas da reclama, tar manaders dal servetsch multimedia bancas, assicuranzas e tar l'administraziun publica
Furmaziun en scola
Per ordinari scolaziun a temp cumplain tar las bleras scolas professiunala ils suandants onns da la scolaziun 1 di per emna.
Roms professiunals
- crear products da print e screen
- informatica
- elavurar illustraziuns
- crear ed elavurar layouts
- edir publicaziuns per differentas medias
- emprima e segunda lingua naziunala
- segirezza da la lavur
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat da qualificaziun "poligraf / poligrafa AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun autas pretensiuns
Pretensiuns
- senn per furmas e colurs
- flair per la creaziun
- bun’imaginaziun
- plaschair vi da la lavur al computer
- bun dun receptiv
- bun sentiment per l’emprima lingua
- e per la segunda lingua naziunala
- pazienza e perseveranza
- moda da lavur exacta ed autonoma
- abilitad da differenziar colurs
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e spezialisadas, da scolas autas per creaziun ed associaziuns professiunalas
Examen professiunal (EP)
tipograf/a per la communicaziun visuala cun certificat professiunal federal (en planisaziun), tecno-poligraf/a cun certificat professiunal federal, commerziant/a da tipografia cun certificat professiunal federal, correctur/a cun certificat professiunal federal
Examen professiunal superiur (EPS)
manager/a da publicaziun cun diplom federal
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicher / tecnicra dipl. SSS medias
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) en inschignera da medias, Bachelor of Arts (SAS) en communicaziun visuala
Cundiziuns da lavur
Poligrafs lavuran dapertut là nua che vegnan preparadas ed elavuradas medias stampadas e medias da screen: manaschis da preparaziun per la stampa, stamparias, ateliers da grafica, agenturas da reclama e tar manaders da servetsch multimedia sco er partiziuns correspundentas e manaschis pli gronds.
Grazia a lur furmaziun sin differents champs pon poligrafs lavurar en differents secturs.
Ulteriuras infurmaziuns
Paritätische Berufsbildungsstelle für visuelle Kommunikation PBS
Speichergasse 35
Chascha postala
3000 Bern 7
Tel: 031 372 28 28
URL: www.pbs-opf.ch
Viscom, Schweiz. Verband für visuelle Kommunikation
Berufsbildung Schweiz
Speichergasse 35
Chascha postala
3000 Bern 7
Tel: 058 225 55 00
URL: www.viscom.ch
Revista professiunala:
"Viscom print & communication"