text:
Lengua Tudesca
La Lengua Tudesca (nom natif deutsch, [dɔʏ̯tʃ]) a l'è una lengua germanica ucidentala. El tudesch a l'è ligaa a l'Ingles e l'Ulandes. In del munt, a gh'è de pü o de men, 100 miliun de gent che parlen el tudesch 'me maderlengua, e 80 miliun che'l cugnussen minga 'me lengua nativa.
Dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quel che a ciamuma tudesch l'è furmaa da un continum de dialett che l'è tradissiunalment divis in dü grüpp: tudesch alt e tudesch bass. I dialett tudesch j'hinn diferent bun ben vün cun l'alter, e un quaj dialett l'è no intelegibil cun el tudesch standard menter ghe n'è di alter che j'hinn intelegibil dumà cun i dialet cunfinant.
Funulugia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El tudesch el fa distinsion fra vucai cürt e vucai long:
El Pader Nòster Tudesch (Vater Unser)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vater Unser im Himmel,
Geheiligt werde Dein Name,
Dein Reich komme.
Dein Wille geschehe,
Wie im Himmel, so auf Erden.
Unser tägliches Brot gib uns heute,
Und vergib uns unsere Schuld,
Wie auch wir vergeben unseren Schuldigern.
Und führe uns nicht in Versuchung,
Sondern erlöse uns von dem Bösen, amen.


c: text/html

text:
Sco quai che Geni Ballat ha ditg envers RTR saja la schanza pitschna da puspè pudair avrir ils proxims onns la senda enferrada. Il ristg saja memia grond ch’alpinists vegnian mess en privel. Ins saja il mument vi da tschertgar in lieu per in’autra senda enferrada en il Surses. Ideas per in nov lieu sajan gia avant maun, concret na saja però anc nagut.
Dolomit - in crap fragil
Il Piz Mitgel consista or dal crap dolomit, in crap che saja betg uschè stabil, uschia Ballat. Bain hajan ins savì quai gia avant dudesch onns cura che la senda enferrada è vegnida construida, ils davos dus fin trais onns haja la crudada da crappa dentant piglià tiers marcantamain, uschia ch’i saja ussa memia privlus dad ir sin la senda enferrada.
RR actualitad 07:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Àlgebra relazziunala
L'àlgebra relazziunala a l’è un cuncet matemàtich da relazziú da la teuría di cungjuunt.
L'àlgebra relazziunala al è stada inventada in 1970 par Edgar Frank Codd, ul diretuur da recerca dal céntar IBM da San José. La è custitüida d'un cungjuunt d'uperazziú furmale sü i relazziú. I uperazziú relazziunale i permett da creá una nuvela relazziú (table ) a partí d'uperazziú elemeentare sü d'otre table (par esempi l'üniú, l'intersezziú , u amò la diferenza).
I prinzipi da l'àlgebra relazziunala i è fisc druvaa al dí d’incöö paj SGDB par la gestiú da le base da daat infurmàteghe cuma ul SQL, DBase, etc.


text:
Mia vita – mia musica: cun Silvan Gabriel
- Sonda, 12.8.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 12.8.2017, 9:03, RTR
Musica è essenzial en la vita da Silvan Gabriel da Breil.
Queen ha accumpagnà el tras l'uffanza e cun ils open airs è lura era il hip hop daventà actual. Emprendì ha Silvan Gabriel conditer confisier. L'interess per novas chaussas ha dentant manà el en autras professiuns ed era per il mund enturn. «Jau sun adina a la tschertga da novas aventuras», di l'um che suonda il pli savens ses sentiment dal cor.


text:
L'UE contribueschia be ina «pitschna e ridicula part» a las mesiras per surmuntar la crisa globala da fugitivs, scriva il primminister en la «Frankfurter Allgemeine Zeitung».
Ses pajais haja prendì si passa 2 milliuns fugitivs da la Siria e da l’Irac. Cunquai haja la Tirchia stgaffì ina zona neutrala tranter il caos e l'Europa. En quest sectur haja Brüssel be sustegnì ses pajais cun ina pitschna contribuziun, uschia Davutoglu. Per Europa saja quai uras d’agir communablamain en connex cun il tema immigraziun.
Dispita pervi da quota da fugitivs
En l’UE datti il mument dispita pervi da la repartiziun dals fugitivs. L’emprova da la cumissiun da l’UE da reparter ils fugitivs sur ina quota lianta sin tut ils stadis commembers n’è fin uss betg gartegiada pervi da l’opposiziun da differents pajais.
RR novitads 7:00


text:
Mathias Rust
El Mathias Rust (Wedel, 1 de giugn 1968) l'è on aviator todesch, famos per vess atteraa in de la Piazza Rossa a Mosca, in del 1987, in piena Guera Fregia.
El Sgor[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rust l'ha ficiaa on avion Cessna 172 in del reoport de Uetersen, arent ad Amburgh, in del di 13 de marz.
Poeu l'è rivaa in Islanda, indova l'è rimagnuu per ona settemana, poeu l'è partii per Helsinki, passand per Bergen.
A Helsinki ha daa on fols pian de sgor, indova gh'eva 'me destinazion Stocólma. Inveci l'ha pontaa subet a la Russia, rispondend no al controllor de sgor.
Arent a Sipoo l'è scomparuu di radar e l'è rivaa in Estonia (14:29 del 26 magg), indoa i radar del URSS, vist che 'l rispondeva no al interrogazion IFF, ha ricevuu el codes de combattiment 8255. I missii terra-aria han vardaa el avion del Rust, ma han ricevuu no el permess de trall giò.
Anca on caccia MiG russ l'è staa minga autorizaa a trall giò.
L'è scomparuu di radar de noeuv arent a Staraya Russa, forsi perchè l'è ateraa per cambiass i vestii.
Poeu l'è ndaa dent in del spazzi aerei de Pskov, indoa el radar l'eva in manutenzion: donca tucc i avion gh'aveven on identificazion IFF "amis".
A Torzhok, inveci, i controllor pensaven, vista soratutt la sò altituden bassa, che l'era on elicotter da soccors per on incident che l'era suceduu el di precedent.
Ai 19:00 circa, l'era sora Mosca, e'l voreva atteraa in del Cremlin, ma poeu l'ha deciduu de rivà in de la Piazza Rossa, per evità che 'l KGB el scondess tutt.
L'è ateraa in on pont arent a la Piazza Rossa, per poeu 'nda inanz fin a la Piazza, indoa l'è staa saludaa ben dal popol russ.
Despoeu on ora de l'atteragg el vegn identificaa da la polizia russa, e 'l vegn menaa via de li a prest.
El Rust el vegn condanaa a 4 agn de preson, ch'i scüntarà mai, vist che 'l vegn liberaa despoeu 432 di de preson.
Hinn staa scasciaa via 2000 person per l'error in del intercettazion.
El ritorn in Germania[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El 3 de agust del 1988 vegn multaa de 100'000 march, per la mission de soccors di autorità finalndes.
Vegn anca indagaa per Tradiment e minaccia a la pas, ma finiss in nient.
In de la sò vida ha ricevuu di olter condann, 'me:
- 4 agn per tentaa omicidi contra ona collega (l'ha scuntaa domà 16 mes)
- Furt de on majon: 10'000 march todisch de multa, poeu metuu a 600.


text:
Quai ha communitgà il president dal cussegl d'administraziun Paul Hälg. Sco gia l’onn passan po la famiglia uschia be vuschar cun 5% enstagl da lur 53%. Cunquai na dastgassi betg reussir da gudagnar la maioritad dals sezs en il gremi e d’uschia far liber la via per la surpigliada franzosa.
Dretgira vegn ad avair l'ultim pled
Hälg ha ditg ch'i na dettia betg ina garanzia per las plazzas tar Sika e che la transacziun na saja betg en l'interess da Sika, mabain portia sulettamain avantatgs finanzials als ertavels ed a Sait-Gobain la controlla sur da Sika. La fin finala vegnan las dretgiras a decider davart la fusiun ed il futur da l’interpresa Sika.
Cifras da record
L'avantmezdi ha il concern publitgà las cifras dal prim quartal. Quella è s’augmentada per 6,6% sin 1,27 milliardas francs. La svieuta è creschida per 6,6% sin 1,27 milliardas francs, ha communitgà il concern svizzer.
RR novitads 09:00


text:
Joe Cocker
John Robert Cocker (Sheffield, 20 ad Maǵ dal 1944), cgnusû méj cuma Joe Cocker, 'l è 'n cantànt ingléś. In dla sò caréra 'l à tgnû a drē a la mùśica soul, blues e pop.
Biugrafìa
Al taca la sò caréra in dla sò sità quànd al gh'iva quìnd'ś an. Al sò prim grup al s ciamàva Avengers (Vendicadōr) e al druàva al nóm ad Vance Arnold. In séguit al grup al càmbia in Big Blues (1963) e pò finalmènt in The Grease Band (1966). Al sò prim sìngul 'l è la cover di Beatles I'll Cry Instead e pò i rìvan dòp Marjorine e With a Little Help from My Friends 'n atra cover dal quartét ad Liverpool.
In dal 1969 al canta a Woodstock ma pò al sò sucès in dal Régn Unî al taca a 'ndàr śò. 'L al mùcia invéci in di Stat Unî cun i braṅ Cry Me a River, Feelin' Alright e The Letter, qvésta chè sunàda da 'l viṿ la riva in dla Top Ten americàna.
A la fiṅ di an Stanta la sò caréra la gh'à 'n taj anc par via di sò prubléma cun 'l alculìśum. Al tórna a la granda in dla mità di an Utànta faghénd na cover dla canta scrita par Randy Newman You Can Leave Your Hat On p'r al film spurcaciòṅ 9 settimane e ½. Al fà anc un duét cun la Jennifer Warnes p'r al braṅ Up Where We Belong dla culòna sunóra 'd Ufficiale e gentiluomo, vinsénd acsè al Prèmi Òscar.
In séguit al dà vita a di àtar pès ad sucès cuma Unchain my heart (Dascadéna al mè cōr), When The Night Comes (Quànd a riva la nòt), N'oubliez jamais (A n daśmindgàr mai) e un duét cun Eros Ramazzotti dal 1998, That's all I need to know (Qvést 'l è tut qvél ch'a gh'ò da savér).
Discugrafìa
Àlbum
- 1968 - With A Little Help From My Friends
- 1969 - Joe Cocker!
- 1973 - Something to Say
- 1974 - I Can Stand a Little Rain
- 1975 - Jamaica Say You Will
- 1976 - Stingray
- 1978 - Luxury You Can Afford
- 1982 - Sheffield Steel
- 1984 - Civilized Man
- 1986 - Cocker
- 1987 - Unchain My Heart
- 1989 - One Night Of Sin
- 1991 - Night Calls
- 1994 - Have A Little Faith
- 1995 - The Long Voyage Home
- 1996 - Organic
- 1997 - Across From Midnight
- 1999 - No Ordinary World
- 2002 - Respect Yourself
- 2004 - Heart & Soul
- 2004 - Heart
- 2007 - Hymn for My Soul
- 2010 - Hard Knocks
- 2012 - Fire it up
Racòlti
- 1971 - Cocker Happy
- 1977 - Greatest Hits
- 1992 - The Best Of Joe Cocker
- 1999 - The Anthology
Da 'l Viṿ
- 1970 - Mad Dogs & Englishmen
- 1990 - Joe Cocker Live


text:
I suveran ha approvà in credit da 4,8 milliuns francs per far localitads da butia, ina pratica da medi, abitaziuns e garaschas. La participaziun da votar era tar 27%.
Per pudair realisar il project sto in bajetg vegnì spazzà. La chasa cun la butia dal vitg «Volg» n'è però betg tangada. Da l’autra vart duain vegnir construidas pliras abitaziuns.
Sco quai che la vischnanca aveva communitgà saja quai ina schanza per augmentar l’attractivitad da la vischnanca a lunga vista. Plinavant spera ella er da salvar plazzas. Sche tut va tenor plan pon las lavurs cumenzar l’atun.
RR novitads 12:00


text:
Minisguard dals 28-02-2015
- Sonda, 28.2.2015, 17:40
Cura è Chalandamarz?
Chalandamarz n’è betg mo ina tradiziun. Chalanda munta era l’emprim di dal mais. Cler pia che la tradiziun da Chalandamarz è l’emprim di dal mais? Betg dapertut. En Val Müstair vegn fatg quest onn pir ils 2 da mars Chalandamarz. Quai ha procurà per discussiuns. Èsi pervia ch’il emprim da mars è ina dumengia? Il Minisguard ha la resposta.
Nauscha nota per il mund
Quest’emna ha Amnesty International preschentà lur rapport per il 2014. L’onn passa saja stà in nausch onn per ils dretgs umans. Fitg blers carstgauns hajan stuì patir. In rapport che vala bler. Mo tgi è Amnesty International?


text:
L’enviern stat davant porta e la vegetaziun piglia planet cumià. Quai vala era per la vegetaziun che embellescha numerusas fossas. Savens mid’ins la decoraziun cura che las fluras èn passidas cun ina decoraziun adattada per l’enviern. Quai succeda era a Müstair nua ch'è sa sviluppada ina tradiziun da decorar las fossas en furma in pau speciala, en furma quasi artistica.
Messa ecumena a Cuira, Fürstenwald
En la chapitala grischuna na datti betg mo la truscha gronda cun traffic e blers che vegnan a far cumpras e spassegiadas. En la baselgia dal santeri Fürstenwald hai dà oz ina messa ecumena nua ch'il firà vegn celebrà tenor sia muntada religiusa, la commemoraziun dals morts.


text:
Era la notg da venderdi sin sonda è il traffic al Gottard betg sa reduci propi. Uschia era la colonna la notg da las duas anc adina tar ina lunghezza da sis kilometers, communitgescha Viasuisse. Da las set da la damaun era il temp da spetga per ir en il sid tar duas uras. Uschia è il traffic vegni fermà temporarmain ad Amsteg en il chantun Uri per motivs da segirtad.
Sviament sur l’autostrada A13
Il servetsch da traffic Viasuisse cusseglia da present da sviar sur l’autostrada A13 tras il San Bernardino. Ma er qua ha ì gia colonnas quai tant sin l’autostrada tranter Cuira e Reichenau/La Punt ma er sin la via principala da Cuira en direcziun Cazas.
RR novitads 06:00


text:
Inden (VS)
Inden a l'è un cumün svizzer del distret de Leuk, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 111 abitant.
El cumün de Inden al se tröva a una altitüden de 1138 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Albinen, Leuk, Leukerbad, Mollens, Varen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Inden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Avantatgs e dischavantatgs
Ina scola senza apparats tecnics, quai è cler a tut ils preschents, na po betg pli exister. Dentant han ins durant la dieta da la Lia Rumantscha e dals magisters rumantschs vis ina ni l’autra fatscha sceptica. Represchentants da la firma da software Microsoft han numnadamain sin il grond visur mussà pussibilitads e visiuns co che la scola pudess gia bainbaud vesair ora. Anzi, en in filmin ves’ins schizunt ina scola a Hünenberg che lavura gia tenor quellas visiuns. Il rectur da la Scola auta da pedagogia dal Grischun è dentant plitost sceptic.
La digitalisaziun è ina schanza era per ils magisters
Malgrà che tschertas ideas sco per exempel dad integrar il gieu da fabricaziun Minecraft pareva a tscherts magisters fitg abstract è la gronda part persvada ch’ins stoppia far il pass digital. Dentant han era blers intunà che mintga magister stoppia chattar sia atgna via cun ils agens sistems. Vitiers duai era en futur il contact persunal tranter magister e scolar avair ina rolla impurtanta.


text:
Tenor la polizia chantunala dal Son Gagl èn 191 persunas vegnidas ord la Siria e 165 persunas ord l’Afghanistan. Ils ulteriurs fugitivs arrivan ord l'Iran, l'Irac, il Pakistan e l'Eritrea. Cunquai ch’il center federal da retschaviment ad Altstätten è plains, vegnan ils fugitivs alloschads en in vegl bajetg da la posta a Buchs.
Betg tuts vulan restar
Radund 50 fugitivs na vulevan betg restar en Svizra. Els en dentant era vegnids registrads en ils centers da retschaviment, inditgescha la polizia.
Traplà in cuntrabandist sirian
Il venderdi ha la polizia plinavant tschiffà in um sirian che vegn suspectà d'esser in cuntrabandist d'umans e surdà el a la procura publica. L’um è entant puspè vegnì relaschà.
Naginas controllas sistematicas als cunfins svizzers
Il Cussegl federal na vesa nagin basegn d'introducir controllas sistematicas al cunfin svizzer. La pretensiun era vegnida da la fracziun da la PPS suenter che la Germania, l'Austria e la Slovenia avevan puspè cumenzà a controllar ils cunfins.
Tenor la Cussegliera federala Simonetta Sommaruga sajan ni l'urden public ni la segirtad interna da la Svizra periclitads pervi dals fugitivs.
RR novitads 17:00 / 18:00


text:
Lohn (GR)
Mudel:Otherplaces3 Cuurdinàde: 46°31′N 9°26′E
Lohn a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 46 abitant e una süperfiss de 43.95 km², e al se tröva a una altitüden de 1480 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn a l'è tacaa ai cumün de Donat, Mathon, Rongellen, Thusis, Tschappina, Urmein, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lohn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann mid-12th Century col nom de Laune and Lune.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lohn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
(DE)


text:
Kànsas
Al Kànsas (a s lèś /ˈkænzəs/ in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dal sèntar di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1861. Al sò mòt in latìn 'l è „Ad astra per aspera“ (Pasàr p'r i quèi difìcil par rivàr a 'l stéli) mént'r al sò scutmàj ufisiàł 'l è „The Sunflower State“ ch'a vōl dir “Al stat dal mirasōl”, fiōr ch'al s cata anc in dla sò bandéra. Al nóm al daśvîṅ da la tribù Sioux di Kansa.
La sò capitàl l'è Tupéka ma 'l sò sità più grandi, in d'l órdan, i èṅ invéci Wichita, Overland Park e Kànsas City. Al Kànsas, ch'al mùcia sù dū migliòṅ e nóṿ 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 213.096 km², 'l è divìś in sènt-sinc cuntèi e in siesènt-vintsèt cumùṅ. In dal 2010 al 83,8% di sò abitànt i ér'n ad rasa biànca mént'r al 5,9% ad rasa négra.
Al cunfìna a nòrd c'n al Nebràska, a èst c'n al Missouri, a sud cun 'l Oklahoma e a òvest c'n al Culuràdo.
In dal Kànsas l'agricultùra l'è dimóndi impurtànta, specialmènt in dal camp dal graṅ, dal furmintòṅ, dla sòja e dal cutòṅ mént'r al bèsti tiràdi sù in di alevamènt i èṅ i bóv, al péguri e i nimài. I sò diśucupâ, in d'l Avrìl dal 2015, i ér'n a 'l 4,3%.
Al sò guvernadōr, da 'l 2018, 'l è 'l republicàṅ Jeff Colyer.


text:
Guiù
Guiù (nom uficiàl en italià: Prevalle) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Brèsa.
El g'ha 6 999 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 9,9 km² e 'na densità de popolasiù de 707 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bedesöle, Calvagés, Gaàrt, Musculìne, Nigolènt e Paitù.
El cümü isé come che se 'l conós adès l'è stàt furmàt endèl 1928 co la fuziù de i dù cümü de Guiù de Sùra (uficialmènt: Goglione di Sopra) e Guiù de Sóta (Goglione di Sotto). S'è preferìt cambià 'l nòm uficiàl en Prevalle per evità l'asonànsa de Goglione condèn tèrmine volgàr.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
L'onn 2008 era in um britannic sgolà sun ses skeleton or dad ina storta da la chanal da glatsch «Cresta Run». Tar quest accident grev aveva el pers in pe.
En consequenza aveva la dretgira chantunala sentenzià l'enviern il responsabel dal Cresta Run pervia da greva blessura corporala tras negligientscha.
Il sentenzià è i davant tribunal federal e quest ha abolì la sentenzia il mars da quest onn. Tenor rapport dal schurnal regiunal SRF pervi che la dretgira chantunala ha cuntrafatg al dretg da procedura elementar. Quel prevesa numnadamain ch'il avess stuì avair lieu ina procedura d’audiziun cun las duas partidas.
Dentant - quai n'è betg l'emprima giada ch'il tribunal federal dat enavos il cas «Cresta Run» a la dretgira chantunala en Grischun, mabain la terza. Las giadas avant saja quai stad il cas pervi che fatgs impurtants na sajan betg vegnids sclerids bain avunda.
RR novitads 11:00


text:
Dixie
Dixie (a s lèś ['dɪksi] in ingléś), cgnusû anc cuma Dixie Land, 'l è 'l nóm druâ in di Stat Unî par batśàr i stat dal sud, specialmènt i ùndas ch'i aṅ fat la secesiòṅ a la fiṅ dal 1860 dand vita a i Stat Cunfederâ 'd Amèrica (CSA), dònca Carulìna dal Sud, Missisìpi, Flòrida, Alabàma, Geòrgia, Luiśiàna, Tèxas, Virgìgna, Arkànsas, Carulìna dal Nòrd e Tennessee. Vlénd a s prév śuntàr anc al Missouri, al Kentucky e 'l Oklahoma.
Tgnénd adrē a 'l disiunàri 'd ingléś 'd Oxford l'urìgin dal nóm la n è briśa ciàra, in tut al manéri al disiunàri di americanìśum dal 1951 ad Mitford M. Mathews al próa a butàr śò tri teurìi par dar na spiegasiòṅ a la paròla "Dixie". Cla paròla chè la prév far riferimènt:
- a i bòṅ da déś dòlar („Dix“ in francéś) druâ da la banca dla Luiśiàna;
- a 'n tisi 'd Manhattan ciamâ "Mr. Dixy" ch'l iva butâ śò dal règhli par tgnir di séruv;
- a Jeremiah Dixon che, insém a Charles Mason, 'l iva fat la riga 'd cunfìṅ ch'la dividìva i stat dal nòrd dal Maryland e dla Pennsylvania da i stat dal sud.
I Wish I Was in Dixie
Al braṅ sìmbul di stat dal sud, anc se scrit da 'n sunadōr dal nòrd uriginàri d'l Ohio, Daniel Emmett, 'l è „I Wish I Was in Dixie“, cgnusû anc cuma „Dixie's Land“, canta ch'l'éra dvintàda 'l inn minga ufisiàł di Stat Cunfederâ 'd Amèrica durànt la Guèra 'd secesiòṅ americàna. Par cal mutìṿ chè in na sèrta manéra 'l è anc cunsiderâ un pès rasìsta e discriminatòri in di cunfrònt di négar tgnû cuma séruv.
Al dixieland 'l è anc un stîl ad jazz fat da di sunadōr biànc.


text:
giovedì 16 ottobre 2008
Flash e cameri
Ier l'è stà un di quei dì diversi dal rest. La professora de cinès gh'aveva dett che quei che pudessem andà de mattina, de vegnì. Gh'haa mess un capitoli de la serie che semper vedom in cinès, alter che una serie educativa a vouelt el par una telenovela :D. Savom che vegnaria la consigliera de educassion. Eravom in pocch, vist che la maggior part de la gent podeva minga andà a lession de mattina. Per mì l'è stada una situazion strana. Prima hinn entrà la direttora e el capu de studi tucc e duu ben vestii. L'è stà stran per mì vedè al capu de studi (el ghavevi vist no dall'inizi del curs fin ier) inscì ben vestì, vist che me ghaa daa lessioun alcuni anni fa e me ciapava semper in gir (ciapa semper in gir a tucc quanti...) Dopu hinn entrà un sacch de giornalisti, e finalment la consigliera. L'è stà assurdi per mì vess circondada da giurnalist, videocameri che el registraven, e flash che sparaven ogni pocch. La situazion la faa diventà nervos ad vun, verament. Adèss capissi a la gent che la scappa dei flash e i cameri. Ma l'è minga andada mal.
Pubblicato da gatta rosa a giovedì, ottobre 16, 2008
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Perquai che la stad passada è stada fitg sitga, ins haja savens gì da sauar ils tartuffels, ha ditg Sabina Heinrich dal bain puril. Bain sajan ils tartuffels pli pitschens che l’onn passà, ma la qualitad saja fitg buna. Gist ustarias hajan schizunt pli gugent ils tartuffels pli pitschens ch’ils gronds.
Gia ussa ins saja quasi vendì ora, ed ins haja schizunt gì da dir giu a differents interessents, ha ditg la pura da Filisur. Era sch’i haja dà pli paucs tartuffels quest onn, ins saja fitg cuntent cun la vendita da quest onn.


text:
Muhammad Ali
Muhammad Ali, nasìt col nòm de Cassius Marcellus Clay, Jr. (Louisville, Kentucky, 17 de zenér del 1942 - Scottsdale, Arizona, 3 de zögn del 2016) l'è stat en boxör americà, cunsideràt giü dei piö fòrti de töcc i tép. L'è stat 'na figüra sociàl che g'ha ìt 'na 'nflüèsta grànda fés sö la sò generasiù, en pulìtica e 'ndèle quistiù sociài e umanitàrie en favùr dei afroamericà e del islam.
De diletànt el g'ha insìt la medàia dóra ai Zöch Olìmpìch de Roma del 1960 e, de profesiunìsta, el g'ha insìt el tìtol de campiù del mónt dei pézi màsimi endel 1964 a l'età de 22 agn, e 'l l'ha turnàt a cunquistà des agn dòpo. Endel 1978, l'è riàt a cunquistàl amò 'na olta, la tèrsa, e l'è isé deentàt el prim boxör a cunquistà per tré ólte el tìtol mondiàl de la categurìa dei màsimi.
El s'è fat conóser per el sò stil pügilìstich diferènt de la tècnica tradisiunàla, aisebé che l'ìes en gran cunusidùr de la sò disiplìna e dei sò aversàre. L'è stat alenàt per la gran part de la sò cariéra del Angelo Dundee, e 'l g'ha combatìt cùtra i boxör piö famùs del sò tép, compagn del Sonny Liston, el Joe Frazier, el George Foreman, e 'l Ken Norton. Sés dei sò combatimèncc i è pò stacc cunsideràcc come i piö bèi de l'an de la rivìsta specializàda The Ring.
De föra del ring, Ali el s'è mostràt come 'na figüra de 'nflüènsa sociàla a pàrter zamò dei agn '60 del sècol XX, quan che 'l s'è rifüdàt de fas reclütà de part de le fórse armàde americàne endel perìot de la guèra del Vietnam. El s'è deciaràt obietùr de coscènsa e isé 'l s'è ispunìt a le crìtiche düre di nasiunalìsti che i la difinìa tradidùr e purùs. A töcc chèi che ghe domandàa cönt de la sò deciziù el ghe rispundìa che lü el gh'ìa nisü problémi coi vietcong perchè mai nisü vietcong el l'ìa mai ciamàt "nigger" (en inglés americà el völ dì négher en sènso dispregiatìf).
El g'ha cambiàt el sò nòm de Cassius Clay a Mohammed Ali endel 1964, quan che 'l s'è convertìt a l'Islam e 'l g'ha dicidìt de ligàs a la organizasiù religiùza de la Nasiù de l'Islam e a fà isé el s'è guadegnàt tùrna divèrsi óter detratùr. Però gràsie apò al sò comportamènt endependènt, a pàrter dei agn '70 el g'ha cunquistàt el respèt come spurtìf de fàma mondiàla, suradetöt dòpo el sò combatimènt cùtra el George Foreman.
La sò deciziù de rifüdà el reclütamènt la gh'è costàda la licènsa de tirà a la box e per conseguènsa endel més de bril del 1967 gh'è stat töt vià i tìtoi de la AMB e de la NYSAC che alùra el ditignìa conden rècord de 29 vitòrie de le quài 22 per KO. El sarès turnàt a combàter söl ring tré agn e mès dòpo.
Endei agn '70 el g'ha l'è stat protagonìsta dei combatimèncc piö famùs de la sò cariéra e 'ntra chèi piö bèi de töta la stória de la box, 'ntra i quài el tèrs match cùtra Joe Frazier, combatìt a Manila, finìt co la vitória de Ali per ritìr de Frazier 'ntra 'l 14ma e la 15ma ripréza, e definìt de Ali come l'esperiènsa piö vizìna a mörer che gh'ìes mai capetàt; lü stès el g'ha dit che se molàa mìa Frazier en segónt dòpo el g'harès molàt lü. O chèl cùtra George Foreman a Kinshasa endoche el s'è fat picà per òt round 'nfìna a che 'l Foreman el g'ha cuminciàt e véser strach e condena ràfica de pégn el l'ha sbatìt zó.
El s'è ritiràt de l'atività sportìva a la fì del 1981 e póch ang dòpo, endel 1984, gh'è stat diagnosticàt el mòrbo de Parkinson. L'è mórt endel més de zögn del 2016 per problémi a la respirasiù ligàcc a la sò malatìa.
Cuntegnüü
Inìsio de cariéra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prìma ólta che el Cassius Marcellus Clay, Jr. el s'è troàt a ìga a che fà co la box l'è stat per vìa de 'n fat capetàt quan che 'l gh'ìa dudes agn. En làder el gh'ìa portàt vià la biciclèta e isé lü l'è curìt del pulisiòt Joe Martin, encargàt de vigilà al Culumbia Gymnasium de Louisville, per cöntàga chèl che gh'ìa sücidìt. Con töta la ràbia che 'l gh'ìa adòs, el gnarilì el prumitìa de picàga apéna che 'l gh'ès vìt per le mà el làder, ma 'l Martin el g'ha cunsigliàt de ciapà lisiù de box prìma de nà a mitìs en béghe. Póch tép dòpo el Cassius el ciaparà 'n paròla el Martin e 'l ciaparà lisiù, e dòpo el sò prim combatimènt, endel qual el fenesarà per ciapàn 'na bèla bràca, el cumìnciarà a alenàs con empègn pròpe coi ensegnamèncc del stès Martin.[1]
El sò empègn el l'ha portàt a partecipà a 'n combatimènt trasmitìt apò a la televiziù endel progràma Tomorrow's Champions, endel qual el g'ha insìt cùtra Ronny O'Keefe con verdèt mìa unànime.[2]
Col pasà dei més, el Cassius l'alternàa i sò alenamèncc col Martin e col Fred Stoner, alenadùr del Grace Community Center che 'l fenesarà per dirigìl en töta la sò cariéra de diletànt. De Stoner el g'ha 'mparàt i fondamèncc de la box e suradetöt a müìs en scioltèsa söl ring.[3][4][5]
Amò adolescènt el gh'ìa zamò ambiàt a ènser tìtoi. Endel 1956, a quatórdes agn, el g'ha insìt el sò prìm tìtol de 'na sèrta 'mportànsa: el Golden Gloves Championship per debütàncc del stat del Kentucky,[6]; el stès tìtol, dòpo, el la vensarà amò sich vólte. La sò prìma aparisiù söndena rivìsta l'è del 27 de utùer del 1957 dòpo ìga batìt per KO tècnich el Donnie Hall.
Endel 1959 el g'ha vinsìt el campiunàt intercitadì de Chicago e New York cùtra Tony Madigan endei mediomàsimi, e 'ndel més de bril el s'è consagràt campiù nasiunàl de la AAU (Üniù Atletica Diletàncc), endel stèsa categurìa.[7]
A la fì del stès an el vantàa zamò 36 vitórie 'nfìlàde, ma la sò série la fenesarà al prim de màgio quan che l'è stat batìt en tré ripréze del guàrdia mansìna[8] Amos Johnson, per la qualificasiù ai Zöch Panamericà.[9][10][11]
I Zöch Olìmpich de Roma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Endel més de bril del 1960, Cassius el g'ha turnàt a ènser el tìtol de campiù de la categurìa mediomàsimi de la AAU cùtra el Jeff Davis. En piö, el stès an a Roma, gh'ìa en progràma le Olimpìadi, e la qualificasiù ai zöch de Roma l'ìa per lü el sò pròsim obietìf. El g'ha pröàt a qualificàs endela categurìa dei màsimi ma l'è stat batìt endele eliminatòrie del Percy Price,[12] isé el g'ha pröàt endela a qualificàs endela categurìa dei mediomàsimi e l'è riàt a qualificàs (per KO cùtra Allen Hudson, campiù panamericà endel 1959.[8]
A 18 agn e col Chuck Bodak come alenadùr, l'è riàt ai Zöch come giü dei favurìcc per la medàia dóra, segónt le previziù de la rivìsta Sports Illustrated. A Roma el g'ha debutàt cùtra el belga Yvon Beacus, e 'l l'ha batìt per KO tècnich endel segónt round; endel segónt combatimènt el g'ha batìt el rùso Gennadiy Shatkov, che 'l gh'ìa insìt la medàia dóra a Melbourne endel 1956. En semifinàl el g'ha ìt rizù de l'australià Tony Madigan.
En finàl e se tróa denàcc el polàco Zbigniew Pietrzykowski, medàia de bróns a Melbourne.
El prensépe del combatimènt l'è mìa stat tàt bù per l'americà perchè el se troàa en dificoltà cùtra la guardia mansìna del Pietrzykowski, difìcil de dermà. Endel segont round però el g'ha mèt en bànda el sò stìl tìpich e 'l g'ha ambiàt 'n ofensìva furiùza. Endel tèrs el g'ha migliràt el sò müimènt söl ring e l'è riàt a dà vià dei cùlpi piö gaiàrcc. El g'ha tacàt a doprà el sò dèster per dèrver la guàrdia mansìna del Pietrzykowski, che 'l g'ha ambiàt a nà a sanch de le ferìde che 'l gh'ìa söl mostàs. A la fì, el Cassius Clay el vèns el match per el verdèt de la giürìa e 'l g'ha portàt a cà la medàia dóra. El rendicönt de Sports Illustrated sùra el zùen boxör el mitìa en evidènsa la sò cunfidènsa en sè stès, e 'l sò müimènt de gàmbe töt persunàl.[13][14]
Prim pas de profesiunìsta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El söcès de Cassius Clay a Roma el g'ha ìt mìa tat clamùr endèla stampa americàna ma al contràre a Louisville l'è stat risiìt al aeropórt del sìndech, de sés cheerleaders e 'n pér de sentenér de sostenidùr e trasportàt en fèsta a la scöla locàla endóche 'l g'ha risiìt en riconosimènt.
Ai 29 de utùer del 1960, al Freedom Hall de Louisville el g'ha combatìt cùtra Tunney Hunsaker, en pulisiòt che gh'ìa des agn de piö de lü e 'na trintìna de combatimèncc a le spàle. Cassius el g'ha insìt con verdèt ünànim.[15]De che l'ìa rientràt dei Zöch Olìmpich divèrsi alenadùr famùs i s'ìa facc en nacc per alenàl, ma l'è stat l'Angelo Dundee a éser catàt fò e isé, endel més de dezèmber del '60 Clay el s'è trasferìt a Miami per cumincià a alenàs. [16]
A nà al zögn del 1961 el gh'ìa acumulàt sich vitórie de fìla per KO, e 'l sò pròsim rivàl l'ìa el Duke Sabedong. Prìm del combatimènt, el gh'ìa de fà 'n intervìsta edela quàla gh'ìa apò a 'l wrestler prufesiunìsta Gorgeus George. Chèsta ocaziù cazuàla la g'ha ìt 'na gran enflüènsa sö la sò cariéra perchè el s'è 'mbatìt a sènter el George che 'l fàa dele deciarasiù baldansùze endel quaài el discriìa come che 'l g'harès anientàt el sò rival. El Clay, amò zùen, l'è restàt ciarìt de chèsta demostrasiù de fidùcia, e isé l'è deentàda la sò fónt de ispirasiù per fà previsiziù prim dei sò combatimèncc.
Ai 10 de febrér del 1962 el g'ha combatìt per la prìma ólta a New York al Madison Square Garden cùtra de Sonny Banks. L'è mìa stada 'na esperiènsa fàcil perchè zamò al prim round el Banks l'è riàt a sbatìl zó, la prìma ólta de la sò cariéra, ma 'l rèst del combatimènt l'è stat a sò favùr e al quàrt round l'arbitro el g'ha fermàt el combatimènt per KO tècnich. Prim del combatimènt el gh'ìa fat saì che 'l g'harès vinsìt en apéna quàter ripréze.[17]El combatimènt el g'ha empresiunàt apò al sò alenadùr Angelo Dundee, tat che endena entervìsta del 1967 el dizarà che 'l gh'ìa mài vést nisü boxör che gh'ìes la stèsa capacità de recuperà e reagéser.
Dòpo chèst combatimènt, e dòpo ìga slongàt amò la série de vitòrie con amò óter quàter söcès, Clay — riàt ai vint agn — el g'ha afrontàt ai 15 de noèmber del 1962 el veterà Archie Moore che gh'ìa 47 agn, a Los Angeles, California. I se cunusìa zamò perchè Moore el l'ìa alenàt per en perìot prìma del Dundee, ma 'l rapórt l'ìa mìa fàcil perchè al Clay ghe piazìa mìa scultà i ùrdegn del Moore, che 'l ghe domandàa de cambià 'l sò stil de combatimènt e el la ubligàa a snetà sö la palèstra. Clay el s'è orsàt a pronosticà che el match el sarès finìt a la quàrta ripréza e isé l'è nàda adilbù: el g'ha insìt per KO tècnich dòpo che 'l Moore l'ìa nat zó per la tèrsa ólta.[18]
Cassius Clay cùtra Henry Cooper I[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Con disdòt combatimèncc sènsa pirdìn gne ü, el talento del Clay l'ìa zamò recunusìt endel mónt de la box, però l'ìa mìa ciapàt tat en cunsiderasiù per vìa del sò stìle de tirà che l'ìa qualificàt come «póch ortodòs». Cùtra ai schémi tradisiunài e sènsa respetà la postüra de combatimènt, el Clay l'afrontàa i sò aversàre coi bras sténch e l'ìa svèlt a müìs endré per schià i cùlpi dei sò aversàre; però a sò favùr el gh'ìa l'agilità de pè e mà, e chèste ölteme, aisebé che le parìes dèbole, le picàa de léna. Se dizìa che i éra caraterìstiche mìa abitüài per en pézo màsimo e piö tìpiche dei pézi welter.[19]
Ai 18 de zögn del 1963 el g'ha afrontàt l'inglés Henry Cooper, en chèl che l'ìa el sò prim combatimènt de profesionìsta fò dei Stat Ünìcc. L'event el s'è tignìt al Stàdio de Wembley. La sò squàdra la gh'ìa zamò 'n fil de fal combàter cùtra al Sonny Liston, en campiù zà afermàt, e i cunsideràa el combatimènt en Inghiltèra 'na tàpa 'mportànta. Però, prìma del match a Londra el gh'ìa combatìt cùtra Doug Jones che, aisebé che l'ìa piö lizimbrì, el l'ìa fat tribülà per töt el combatimènt.[20]
De l'ótra bànda envéce el Cooper, che 'l vantàa el tìtol de campiù del Commonwealth, l'ìa 'n sportìf respetàt endel sò paés. Le cà de scomèse le ghe dàa mìa tàte pusibilità de ènser al Cooper per vìa del pézo (84 chìli) tròp lezér cùtra ai 94 chìli de l'americà. El Cassius Clay el s'ìa orsàt a dì che el g'harès batìt l'inglés en sich ripréze. El dé del combatimènt, con töt el püblich zamò agitàt per le sò dichiarasiù en pó de streacabröt, Clay l'è riàt söl ring condena curùna söl có.[21]
Al inìsio del combatimènt el Cooper el s'è mustràt agresìf, e 'ndel prim round el g'ha fat nì fò 'l sanch del nas al Clay. Endel segónt e tèrs round el Clay el s'è riciapàt, e 'l g'ha dervìt 'na ferìda sùra l'öcc del britànich conden dèster, ma 'nvers la fì del quart, el Cooper el g'ha centràt en gàncio sinìster che 'l g'ha mandàt al tapé el Clay per la segónda ólta de la sò cariéra de profesionìsta.
En pó sunàt, l'è riàt a tiràs sö, e 'ndel intervàl el sò alenadùr el g'ha fat la balosàda de ambià fò 'na dicusiù perchè 'l dizìa che 'l guànt del sò boxör el s'ìa taiàt, e i óter i dizìa che l'ìa stat lü a taiàl condena lamèta.
Fatostà che l'arbitro el g'ha auturizàt a cambià 'l guànt e töt chèsto cazì el g'ha dat tép al Cassius Clay de riciapàs. Endela quìnta ripréza el Clay el g'ha tacàt a martelà de pégn el sò aversàre, l'arcàda del Cooper la nàa a sanch e la se remarginàa mìa. A la fì l'arbitro el g'ha 'nterumpìt el combatimènt per KO tècnich a favùr del Cassius Clay. El New York Times el g'ha scriìt a mèret de chèsta quìnta ripréza che «en du minücc e quìndes segóncc l'americà l'è nat arènt a destacàga 'l có al britànich»;[22] ma el stès Clay el g'harès amitìt che el Cooper el l'ìa «picàt tat de léna che apò a i sò antenàcc en Africa i l'ìa sintìt».[23]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ (EN) The New York Times, Joe Elsby Martin, 80, Muhammad Ali's First Boxing Teacher, nytimes.com. URL consultato il 3 de bril del 2013.
- ↑ (EN) United States History, Muhammad Ali, u-s-history.com. URL consultato il 3 de bril del 2013.
- ↑ (EN) Talk Boxing, Muhammad Ali, talkboxing.co.uk. URL consultato il 4 de mars del 2013.
- ↑ (EN) Encyclopedia of World Biography, Muhammad Ali, notablebiographies.com. URL consultato il 4 de mars del 2013.
- ↑ (EN) Gods of Sport, Muhammad Ali: I am the Greatest!, godsofsport.com. URL consultato il 4 de mars del 2013.
- ↑ (EN) Biography.com, Muhammad Ali, biography.com. URL consultato il 4 de mars del 2013.
- ↑ (EN) Cyber Boxing Zone, Muhammad Ali, cyberboxingzone.com. URL consultato il 7 de mars del 2013.
- ↑ 8,0 8,1 (EN) Dog House Boxing, 1960 Olympic Gold Medal Boxers Celebrates 50th Anniversary, doghouseboxing.com. URL consultato il 18 de mars del 2013.
- ↑ (EN) Los Angeles Times, PAN AM GAMES LEGACY: 1959 : It's Not Exactly Peace and Harmony, articles.latimes.com. URL consultato il 3 de bril del 2013.
- ↑ (EN) Los Angeles Times, Muhammad Ali fight record, orgsites.com. URL consultato il 3 de bril del 2013.
- ↑ (EN) Courier Journal, The legend that became Muhammad Ali, courier-journal.com. URL consultato il 21 de mars del 2013.
- ↑ (EN) Los Angeles Times, Earl Gustkey : Hull in Trouble Again; Now He Might Get Sued, articles.latimes.com. URL consultato il 4 de zögn del 2013.
- ↑ (EN) Ali.com, 50th Anniversary Gold Medal, ali.com. URL consultato il 22 de mars del 2013.
- ↑ Beats, Boxing and Mayhem: Muhammad Ali Celebrates 50th Anniversary of Olympic Gold Medal Win
- ↑ (EN) World in Sport, 50th Anniversary of Muhammad Ali’s First Professional Fight, worldinsport.com. URL consultato il 17 de zögn del 2013.
- ↑ (EN) Philly.com, 100 things you never knew about Muhammad Ali, forums.doghouseboxing.com. URL consultato il 22 de febrés del 2013.
- ↑ (EN) The Independent, Kevin Garside: Tyson Fury should note that Muhammad Ali's poetry embroidered his genius in the ring, independent.co.uk. URL consultato il 4 de zögn del 2013.
- ↑ (EN) Los Angeles Times, Cassius Clay knocks out Archie Moore, framework.latimes.com. URL consultato il 4 de zögn del 2013.
- ↑ (EN) Early years of Ali´s Boxing!, Henry Cooper was the Darlin' of the British Fight Fans, muhammad-ali-boxing.org.uk. URL consultato il 12 de febrér del 2013.
- ↑ (EN) Biography online, Muhammad Ali, biographyonline.net. URL consultato il 4 de bril del 2013.
- ↑ (EN) News Shopper, The Eltham boxing club where Sir Henry Cooper learned the ropes, newsshopper.co.uk. URL consultato il 4 de bril del 2013.
- ↑ (EN) The New York Times, Henry Cooper, Dramatic Loser to Ali, Dies at 76, nytimes.com. URL consultato il 4 de bril del 2013.
- ↑ (EN) The Mirror, Boxer Henry Cooper dies aged 76, mirror.co.uk. URL consultato il 23 de magio del 2013.


text:
Metan (chimega)
El metan l'è l'idrocarbur alcan pussee sempliz possibel, descovert del Lissander Volta in del 1776. La soa formula chimega a l'è
o anca:
Ciaschedun di atom d'idrogen el se uniss al carboni per mezz d'on liamm covalent.
A l'è ona sostanza minga polara che la se presenta in forma de gas a temperadura e pression ordinari. A l'è incolor e per negott solubel in aqua in la soa fasa liqueda.
In natura el se produsiss come final de la decomposizzion anaerobega de la materia organega. On bell poo de microrganism anaerobegh el je genera cont el drovà el CO2 come acettor final d'elettron. El costituiss fin al 97% del gas natural. In di miner de carbon el se ciama grisô e l'è ben pericolos, già che l'è facilment infiamabel e esplosiv.
A l'è on gas serra, per el sò contribuì al scoldament global.
Proppietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pont de fusion: -183 °C
- Pont d'ebulizzion: -161.5 °C


text:
Quacra giapunaisa
La quacra giapunaisa (Coturnix japonica) è ina spezia d'utschels da la famiglia dals fasans (phasianidae), che fa part da la gruppa da las giaglinas (galliformes). Cun ina autezza da ca. 20 cm, furman las quacras, la spezia la pli pitschna da las giaglinas. La quacra giapunaisa vegn tegnida tar nus sco furnitur d'ovs e da charn. Ina suletta giaglina producescha radund 250-300 ovs per onn. Tant ovs sco la charn da la quacra giapunaisa valan sco delicatessas duvrads savens en la haute cuisine.
Classificaziun[modifitgar | modifitgar il code]
- Reginavel: Animalia
- Tschep: Chordata
- Classa: Aves
- Urden: Utschels giaglina (Galliformes)
- Famiglia: Fasans (Phasianidae)
- Categoria: Quacras da terra (Coturnix)
- Spezia: Quacra giapunaisa (Coturnix japonica)


text:
Cun concentrar ils lieus da biro vul la SBB spargnar custs davent l'avrigl 2017. Las surfatschas che vegnan libras a Lucerna vegnan dadas a fit. Sco quai che las Viafiers federalas communitgeschan, sajan ils collavuraturs pertutgads vegnids infurmads. Cun concentrar il lieu da lavur spera la SBB sin ina meglra collavuraziun aifer ils teams ed ina effizienza da lavur pli auta.
Las plazzas da las divisiuns traffic da persunas, Cargo ed immobigliasrestan al lieu da fin qua.Las directivas dal contract da lavur collectiv vegnan tegnidas en, la cumissiun da persunal ed ils partenaris socials sajan involvids stretgamain en il process.
RR novitads 18:00


text:
«L'Associaziun da las Vischnancas Svizras rinforza cun ses engaschament politic l'instituziun vischnanca sco basa dal sistem federativ.»
Hannes Germann, cusseglier dals chantuns e president da l'Associaziun da las Vischnancas Svizras
Vischnancas efficazias garanteschan in'auta qualitad da viver
- L'Associaziun da las Vischnancas Svizras represchenta ils differents giavischs da las vischnancas. La varietad da las vischnancas è ina da las grondas fermezzas da la Svizra.
- Las vischnancas èn manaivlas als burgais. Uschia sa sentan las abitantas ed ils abitants prendids serius, els s'identifitgeschan cun la vischnanca e s'engaschan per il bainstar general.
- En il center stat l'effizienza da las vischnancas. Sulettamain vischnancas effizientas pon sa far valair e garantir l'auta qualitad da viver en Svizra.
Ina ferma partenaria sin plaun federal
- L'Associaziun da las Vischnancas Svizras represchenta las posiziuns cuminaivlas da las vischnancas vers las autoritads federalas. Ella è lur partenaria fidada e renconuschida.
- L'Associaziun da las Vischnancas Svizras è la partenaria da patrunadi da Suisse Public, l'exposiziun spezialisada communala che ha lieu mintga dus onns.
- Tegnend en egl la pratica infurmescha ella en la gasetta «Schweizer Gemeinde», en l'internet e durant dietas d'experts davart soluziuns exemplaricas, per che vischnancas profiteschian vicendaivlamain d'enconuschientschas dal rom existentas e d'experientschas cumprovadas.
- Ella s'engascha per in bun service public che cuvra l'entir territori, perquai che tut las vischnancas han il dretg constituziunal d'in tal.
Ina ferma associaziun cun ina vasta basa
- L'Associaziun da las Vischnancas Svizras represchenta politicamain dapi 60 onns las vischnancas sin plaun federal.
- 72% da tut las vischnancas èn commembras da l'Associaziun da las Vischnancas Svizras. Mintga nova commembra augmenta sia forza da persvader.
- L'Associaziun da las Vischnancas Svizras vegn manada d'ina suprastanza che dumbra 15 persunas e che sa cumpona da commembers d'executivas communalas e da las Chombras federalas.
- L'Associaziun da las Vischnancas Svizras lavura stretgamain cun las organisaziuns communalas dals chantuns. Ella è la partenaria da l'organisaziun spezialisada Infrastructura communala e da la Conferenza svizra dals chanzlists communals.
- Ensemen cun Previs e la Visana business porscha l'Associaziun da las Vischnancas Svizras prestaziuns attractivas per las vischnancas.


text:
Puspè pon ins guardar, quant bumbastic ch'il mund na va betg sutsur. Er en il nov film da Roland Emmerich è l'apocalipsa datiers; quai en il segund toc da «Independence day», cumparì 20 onns suenter l'emprima part. E puspè èn ils aliens quels che vulan destruir la carstgaunadad. Natiralmain pli blers, pli gronds ed er pli ferms. E natiralmain dat quai in happy end sco el po vegnir be da Hollywood.
Insumma: I na dat betg bleras surpraisas. Bleras giadas san ins gia ordavant, tgi che è quel che sgola il pli agil tras las attatgas dad aliens, tgi che s'unfrescha per la humanitad e tgi che ha la gloriusa idea che spindra la fin finala tuts. Ed er sch'ils acturs - per part anc quels da l'emprim film sco il superperdert David Levinson (giugà da Jeff Goldblum), ses bab, il president, ubain il professer trubistgà - bittan trasora cun plattitudas. Ma lungurus na vegn quai betg.
BFG - fitg bel, e quai èsi
In auter starreschissur ch'è pil mument da vesair sin la taila gronda è Steven Spielberg cun ses film da fantasia «Big friendly giant» - ubain curt: BFG.
Il gigant daventa l'ami dad ina buoba orfna da 10 onns ed ensemen cumbattan els ils gigants nauschs. Il film sa basa sin ina istorgia da Roald Dahl da l'onn 1982 ed è ina coproducziun da Spielberg, Dreamworks e Disney. Igl è l'emprima giada che Spielberg surpren la reschia tar in film da Disney. Quai film sto pia bunamain esser bun.
Dentant èn las spetgas forsa in zic grandas. Il film n'è ni quai ch'ins è disà da Disney (per exempel muments da larmas sco cura che Mufasa sto murir) ni la tensiun ch'ins è disà da Steven Spielberg (cura ch'il T-Rex è davos l'auto). Il plus dal film è dentant la super animaziun, cunzunt da la fatscha e mimica dal gigant. Er sche l'istorgia n'è pia betg tant excitanta, cura ch'il gigant ri uschè charin, èn ins tuttina led dad avair guardà il film.
Captain Kirk en la crisa
Ed il terz film che procura per il mument per tensiun en ils kinos è il nov Star Trek. Quella giada betg dal reschissur renumà J. J. Abrams, mabain da Justin Lin che ha tranter auter fatg «Fast and furious». La fermezza dal film èn las scenas da cumbat che persvadan: La Enterprise vegn rapinada, cupitga dal tuttafatg, n'ha nagina schanza cunter ils aliens che sgolan en formaziun da schauma.
Ils puncts negativs: Captain Kirk ha l'entschatta dal film in zic ina crisa da lavurar. Dentant quai n'è betg propi impurtant per la istorgia e fa lura era in zic lungurusa l'emprima part dal film. In auter punct negativ è che Scotty, ch'entaupa la nova heroxa Jaylah, di adina a quella «Schätzchen». Quai è pegiurativ e va cun il temp in zic sin la gnerva.
RR actualitad 11:00


text:
Ella vul perquai incumbensar il Cussegl federal da tut tenor far pli baud cumpras ch'èn gia previsas. Perquai che las rachetas per la defensiun na pon betg vegnir finanziadas cun il program d’armaziun dal 2017, tema la cumissiun ch’i dettia ina giada dapli credits. Quai munta che l’armada po dar ora damain daners che quai ch’ella ha dabun.
Uschia vegnan ils cumpraders d'armaziun da la Confederaziun dublamain sut squitsch: A partir dal 2017 vegn il budget da l'armada agumentà sin 5 milliardas francs. Il Cussegl federal aveva però gia pliras giadas avertì, ch'i na dettia betg avunda projects per tants daners.
RR novitads 20:00


text:
Il preventiv per quest eveniment munta 1,2 milliuns francs. Durant ils 10 dis da l'eveniment dovri mintga di 100 voluntaris.
L’orientaziun per la populaziun da Sursaissa, ha mussà che Sursaissa na dumogna betg quai persuls. I dovra agid d’ordaifer. Uschia èsi previs da recaltgar voluntaris en l'entira Surselva e perfin sur ils cunfins dal chantun Grischun.
Sco quai che Markus Brasser, il manader da la gruppa che ha inoltrà la candidatura, ha ditg ad RTR, saja Sursaissa betg il sulet candidat per quest campiunadi mundial. I dettia anc dus auter candidats, ma els na sappian betg dir tgi che quai saja.
Ins quinta cun 140 atlets ed atletas che van a la partenza en las 5 disciplinas usitadas da ski alpin. Sco quai che Surselva Turissem ha inditgà stettian var 1'500 letgs a disposiziun en la regiun. Era chombras accessiblas cun sutgas da roda dettia avunda en questa regiun, uschia ils organisaturs. Il comité internaziunal paralimpic vegn a decider il schaner tgi che survegn il campiunadis mundials dal 2019.
RR novitads 06:00


text:
Idaho
'L Idaho (a s lèś [/ˈaɪdəhoʊ/] in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1890 e ch'al fà part di Stat Usidentài.
'L Idaho 'l è 'l 14śum stat più grand dla federasiòṅ c'n i sò 216.632 km² ma anc òṅ di ùltim in fat ad pupulasiòṅ (39śum pòst) muciànd-an sù pôc da piò 'd un migliòṅ e siē. Al gh'à quarànta-quàtar cuntèi e duśènt cumùṅ.
La sò capitàl l'è Boise cun Meridian e Nampa atri sità impurtànti.
Al cunfìna a nòrd c'n al Cànada, a èst c'n al Muntàna e c'n al Wyoming, a sud c'n al Utah e c'n al Nevàda, a òvest cun 'l Òregun e c'n al stat ad Washington. In dal stat i s càt'n al Muntàgni Predóśi.
La sò ecunumìa la s baśa su l'agricultùra sōvra 'd tut cun la cultivasiòṅ dla patàca ch'la quàcia dagnóra 'n tèrs dal biśógn di Stat Unî. Dimóndi impurtànta anc l'indùstria dal magnàr, dla mecàniga, dal légn, dla carta, dla letrònica e dla tecnulugìa. In d'l Idaho i s pàgan pôchi tasi, da 'l 1,6% a 'l 7,6%.
Al sò mòt in latìn 'l è „Esto perpetua“ (Ch'al sia par sèmpar) mént'r al sò scutmàj 'l è 'l è Gem State. Al sò guvernadōr, da 'l 2007, 'l è 'l republicàṅ Butch Otter.


text:
Uschia empermettia in e-mail che derivia da l'administraziun da taglia ina restituziun da la taglia.En in auter cas saja ina persuna vegnida citada avant dretgira dad ina adressa da polizia falsifitgada.
MELANI cusseglia da betg avrir annexas e betg cliccar sin links
Il post d'annunzia da la Confederaziun MELANI cusseglia da betg avrir e-mails suspectus. Ils cugliunaders vulan cuntanscher che las unfrendas avrian annexas dad e-mails u fetschian in clic sin links dubius. Uschia pudess software nuschaivla s'installar sin il computer. Da quai avertescha MELANI.
RR novitads 14:00


text:
Grond sustegn per RTR – ussa èsi temp da guardar vers il futur
Communicaziun a las medias
Il chantun Grischun ha votà cun 77.17 pertschient per in servetsch public da medias en tut las quatter linguas. Quai è er in enorm sustegn per las minoritads linguisticas en il chantun. RTR ed RSI, las duas chasas da medias che procuran en las valladas rumantschas e talianas per medias audiovisualas ed uschia per in servetsch da basa cun novitads, vegnan ad exister vinavant. Bler è vegnì discutà da sviluppar la SRG e las medias publicas en questa campagna. Per la Rumantschia è uss il mument da discutar davart il futur dad RTR e La Quotidiana (LQ).
La Pro Svizra Rumantscha (PSR) propona perquai che RTR duai survegnir la libertad dad edir medias da print en rumantsch. Empè da sparter las forzas sin differentas chasas da medias duain tut las forzas schurnalisticas rumantschas vegnir unidas. Il sustegn da Confederaziun e Chantun per RTR, LQ e l’ANR duai vegnir nizzegià communablamain enstagl separadamain. Ozendi è gist La Quotidiana en ina situaziun critica, d’ina vart finanzialmain e da l’autra sto ella producir mintga di ina gasetta cun resursas enormamain limitadas.
Cunquai ch’il rumantsch è dependent da sustegn per avair medias da qualitad n’exista nagina ristga da concurrenza cun autras medias. La situaziun dad oz, nua che pliras organisaziuns vegnan sustegnidas finanzialmain per procurar per ina purschida da medias rumantschas, n’è betg in model per il futur. Igl è plitost raschunaivel per ina minoritad linguistica d’avair in actur che po procurar per il servetsch public cun infurmaziuns sin tut ils differents chanals. La PSR propona perquai dad avrir ussa la debatta per questa opziun da sinergia, suenter che l’iniziativa destructiva da la No Billag è vegnida refusada. La PSR porscha maun per questa discussiun ed è pronta dad avrir la discussiun cun las instanzas responsablas e moderar quest process da svilup.
Per la fin resta dad engraziar a tut las acturas e tut ils acturs ch’èn s’engaschads per las medias dal servetsch public ed uschia era per il rumantsch. Quai èn las votantas ed ils votants da l’entira Svizra, ma era las vischnancas tudestgas dal chantun Grischun che han era sbittà cleramain questa iniziativa. En spezial è in engraziament necessari a las persunas ed organisaziuns che han surpiglià da prender posiziun per il rumantsch ed RTR en la campagna. Sper la directura da RTR, Ladina Heimgartner, è quai en spezial la SRG.R, la Lia Rumantscha, la Pro Grigioni Italiano, la Giuventetgna Rumantscha, l’Uniun da litteratura, l’Uniun rumantscha da la bassa, la Quarta Lingua e blers auters ch’èn s’engaschads per noss chantun e nossa lingua. Grazia fitg!
Preavis: Radunanza generala 2018
La proxima radunanza generala da la Pro Svizra Rumantscha ha lieu ils 13 d'avrigl 2018 a las 18:30 a Cuira en la Hofkellerei. L'invit uffizial a las commembras ed ils commembers suonda sco adina per posta. Reservai la data!
Acziun NA a «No Billag» il prim da favrer en la staziun principala da Turitg! La PSR è da la partida.
Er oz engaschi per las linguas!
L’emprim d’avust è in dals dis nua ch’il rumantsch è preschent en l’entira Svizra – las politicras ed ils politichers emprovan da balbegiar ina lingia u duas en mintga lingua naziunala, ed uschia blers ch’audan il rumantsch almain ina giada l’onn.
Ma tge schabegia ils ulteriurs 364 dis cun las linguas minoritaras en Svizra? Per che las linguas naziunalas na crodan betg en emblidanza ha la Pro Svizra Rumantscha proponì d’iniziar ina cumissiun da linguas federala, ina proposta ch’è formulada en la moziun da cusseglier dals chantuns Stefan Engler. Sin la pagina da la confederaziun è questa moziun dentant be da chattar en las trais linguas tudestg, franzos e talian. Uschia che la PSR ha decidì da sezza procurar per ina varianta rumantscha. Voilà:
Appreziar la valur da la diversitad linguistica
Il Cussegl federal vegn incumbensà da preschentar en il rom dal proxim messadi da cultura 2021-2024 in project per francar ina “Cumissiun da convivenza linguistica” extraparlamentara en la Lescha da linguas. La cumissiun sa cumpona a moda paritetica da trais represchentants da mintga lingua naziunala sco da trais represchentants dad autras linguas minoritaras. Ella s’occupa da dumondas relevantas per la chapientscha ed ils barats vicendaivels tranter las cuminanzas linguisticas en il senn da l’artitgel 70 alinea 3 da la Constituziun. Ella cusseglia il Cussegl federal en tut las dumondas da la politica da linguas, per las qualas la Confederaziun è cumpetenta.
Argumentaziun
Bain che la politica da linguas è surtut l’incumbensa dals chantuns, ha la Confederaziun en il rom da l’artitgel da la Constituziun l’incumbensa da promover surtut la chapientscha ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas. Plinavant sustegna la Confederaziun ils chantuns plurilings sco er ils chantuns Grischun e Tessin. Ella ha pia la rolla da rinforzar en collavuraziun cun ils chantuns “la coesiun e la chapientscha vicendaivla tranter las differentas gruppas socialas e culturalas”, sco ch’il messadi da cultura 2016-2020 descriva ina da sias axas principalas.
Dentant ha la Confederaziun actualmain paucas resursas en la domena da la politica da linguas en il senn stretg e deleghescha perquai a moda subsidiara per exempel la promoziun da la lingua taliana e rumantscha mintgamai als chantuns Tessin e Grischun. Las dumondas da lingua vegnan tractadas surtut da l’Uffizi federal da cultura. Cun il diever da la plurilinguitad en l’administraziun s’occupa la delegada federala per la plurilinguitad. Igl è giavischabel che la politica da linguas vegnia rinforzada sin nivel federal, tranter auter en vista a las regulaziuns davart l’emprender linguas estras en scola en ils chantuns da la Svizra tudestga. La reacziun da quests en la procedura da consultaziun davart la revisiun da l’artitgel 15 da la Lescha da linguas mussa che la Confederaziun duai surpigliar sias cumpetenzas ed obligaziuns a moda precauta ma era decisa. Per accumplir sias incumbensas èsi pia inditgà ch’il Cussegl federal prendia en agid il savair da las organisaziuns linguisticas, dals chantuns e dad ulteriuras organisaziuns interessadas.
L’attenziun na duai betg mo esser concentrada sin las quatter linguas naziunals tudestg, franzos, talian e rumantsch, ma era sin autras linguas e gruppas da linguas en Svizra. Tar quellas tutgan autras linguas minoritaras sco il jenic, il gualser, il francoprovenzal sco era l’englais ed autras linguas discurridas da migrants sco il portugais che daventan pli e pli impurtantas.
Gist en la domena da linguas èsi central da manar ina politica solida che resguarda las particularitads da la cuminanzas linguisticas, ils basegns dals chantuns e la coexistenza da tut las linguas da noss pajais. Las linguas naziunalas e las linguas minoritaras èn ina cumponenta essenziala da la Svizra e da l’identitad svizra. Ellas èn in factur central per la chapientscha tranter las cuminanzas linguisticas, era sur ils cunfins chantunals ora, ed uschia era per nossa societad. Cun instituir ina “Cumissiun da convivenza” mussa il Cussegl federal ch’el è conscient da sia responsabladad en la domena da questa chapientscha e ch’el dispona da la sensibilitad necessaria per ils basegns dals chantuns e da las cuminanzas linguisticas.
Il Cussegl federal accorda ina gronda valur al rinforzament da las linguas naziunalas ed a la plurilinguitad sco er a la promoziun da la chapientscha e dals barats tranter las cuminanzas linguisticas. Il Cussegl federal ha sviluppà ina politica da promoziun coerenta sin basa da la lescha da linguas (Collecziun sistematica 441.1). La coesiun sociala furma ina prioritad da la promoziun cultura dals onns 2016-2020. Il Cussegl federal ha decis diversas mesiras en las domenas dals barats da scola, da l’instrucziun da lingua e da la lingua e cultura taliana e rumantscha. Questas mesiras duain vegnir cuntinuadas ed approfundadas en il messadi da cultura 2021-2024.
Per sviluppar ed applitgar sia politica da sustegn collavura la Confederaziun per mintga domena cun gruppas d’experts (da l’instrucziun e la scienza, da l’administraziun e la pratica). Ina collavuraziun instituziunala exista numnadamain cun gremis d’experts da la Conferenza svizra dals directurs chantunals da l’instrucziun publica. La Confederaziun ha plinavant la pussaivladad da reunir ina gruppa da lavur ad hoc per tschertas incumbensas u da far in barat d’opiniuns cun organisaziuns interessadas.
Il Cussegl federal renviescha a la reorganisaziun da las cumissiuns extraparlamentaras en il rom da la modificaziun da la lescha davart l’organisaziun da la regenza e da l’administraziun dals 20 da mars 2008 (Collecziun sistematica 172.010) sco er a la moziun Bigler 16.3967, acceptada dal Cussegl naziunal en mars 2017, che pretenda da reducir per in terz il dumber da las cumissiuns extraparlamentaras. Il Cussegl federal è da l’avis ch’ina cumissiun extraparlamentara permanenta per dumondas da linguas na saja betg l’instrument adequat per rinforzar la politica da linguas da la Confederaziun. El è persvas che l’administraziun federala ha las enconuschientschas necessarias per exequir sias incumbensas u ch’ellas pon vegnir procuradas tenor basegn. Per tut questas raschuns na vesa il Cussegl federal nagina necessitad da crear ina cumissiun extraparlamentara supplementara.
Pressa rumantscha surregiunala
La Pro Svizra Rumantscha è da l’avis che la pressa rumantscha («il pled scrit») è da muntada centrala per la promoziun da la lingua rumantscha. Per la chapientscha vicendaivla entaifer la Rumantschia, per la qualitad schurnalistica e per cuntanscher in dumber minimal da lecturas e lecturs è ina gasetta surregiunala pli valurusa che organs regiunals.
Per ch’ina gasetta rumantscha chattia en il futur puspè dapli lecturas e lecturs dovri dapli consequenza tar la derasaziun surregiunala ed ina meglra purschida online. Ina gasetta rumantscha sto producir cuntegns per tut las Rumantschas e tut ils Rumantschs che vivan en las valladas rumantschas ed ordaifer il territori da tschep en il Grischun u en la Bassa. Ina gasetta rumantscha duai offrir ina purschida online attractiva e gratuita. Idealmain vegnan ils cuntegns sin la plattafurma en il web purschids en furma multimediala: sper il text dovri era cuntegns dad audio e video attractivs.
La Pro Svizra Rumantscha propona ch’ina nova gasetta surregiunala rumantscha saja en mauns publics. Quai munta ch’i sto vegnir fundà in nov organ che edescha ina gasetta rumantscha. Quel maina ina redacziun che producescha agens cuntegns. Ultra da quai retira el era cuntegns da l’ANR e da RTR. I dat ina gasetta rumantscha gratuita sin palpiri ed en il web per in e scadin. La gasetta vegn distribuida en tut las vischnancas rumantschas e bilinguas. En pli vegn ella distribuida cun boxas en las staziuns en las citads pli grondas en la Bassa. La gasetta po dentant vinavant vegnir abunada.
L’Agentura da novitads rumantscha porta vinavant ina rolla decisiva. Perquai èsi indispensabel da rinforzar las resursas finanzialas e structuralas da l’ANR per pudair garantir la qualitad schurnalistica giavischabla. Il cussegl da fundaziun da l’ANR sto perquai definir cleramain ses basegns finanzials per far ina dumonda adequata al Chantun ed a la Confederaziun. Vinavant èsi impurtant che l’ANR rinforzia sia collavuraziun cun RTR: oravant tut per la preschientscha en il web e la furmaziun e scolaziun da persunal. L’ANR duai era sclerir ensemen cun la Lia Rumantscha, sche il mandat dubel da ses president dal cussegl da fundaziun è d’avantatg.
Maisa rodunda
En vista a la situaziun alarmanta da la pressa rumantscha ha la suprastanza da la PSR organisà il venderdi passà ina maisa radunda per discutar l’avegnir da la pressa rumantscha. Preschents èn stadas la Lia Rumantscha e represchentantas e represchentants da las differentas medias rumantschas: l’Agentura da novitads rumantscha, La Quotidiana, Posta Ladina, Radiotelevisiun Svizra Rumantscha.
A l’inscunter han ils differents acturs discutà en moda constructiva ed averta ils differents basegns e scenaris da la pressa rumantscha en il futur. Las organisaziuns preschentas èn sa decididas da cuntinuar cun la maisa radunda en in interval periodic. La Lia Rumantscha surprenda l’organisaziun e la coordinaziun da las proximas maisas radundas.
La Pro Svizra Rumantscha propona il suandant proceder sut la direcziun da la Lia Rumantscha:
- La Lia Rumantscha pretenda cifras detagliadas da la Somedia. Ina finanziaziun intermediara supplementara en favur (indirecta) da la Somedia po mo succeder, sche la Somedia dat invista detagliada en la contabilitad. La Lia Rumantscha chatta ina soluziun cun il Chantun, la ANR e la Somedia. Sche l’ANR u in nov organ surpiglia l’entira responsabladad redacziunala sto quel era esser editur da la Quotidiana.
- La Lia Rumantscha tschertga ensemen cun ils represchentants da la maisa radunda ina persuna che surpiglia il post sco manadra u manader da project dad ina nova gasetta rumantscha. En in emprim pass instradescha questa persuna ina retschertga tar las Rumantschas ed ils Rumantschs da tut las vegliadetgnas en tut las regiuns da la Svizra per eruir lur basegns en connex cun ina gasetta rumantscha. Uschia po ella definir il format da la nova gasetta. En in segund pass prepara questa persuna ensemen cun las organisaziuns pertutgadas pass concrets per realisar il project.
- Per l’elavuraziun dad in concept per ina nova gasetta rumantscha duai vegnir involvì in institut da publicistica universitar.
La diversitad linguistica è preziusa
Oz ha il cusseglier dals chantuns Stefan Engler inoltrà ina moziun che pretenda da la confederaziun l’installaziun d’ina cumissiun da linguas. La confederaziun duai rinforzar l’engaschament per la communicaziun ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas ed avair ina perspectiva cumplessiva davart las quatter linguas naziunalas cun il sustegn da las organisaziuns linguisticas ed ils chantuns. La moziun è vegnida elavurada cun la Pro Svizra Rumantscha, che ha proponì uschè ina cumissiun en lur “impuls per ina Rumantschia 2020”.
En il rom dal proxim messadi da cultura vegn il Cussegl federal incumbensà da preschentar ina proposta per ina “cumissiun da linguas” extraparlamentara. Il messadi da cultura serva era per la promoziun e la protecziun da linguas, en spezial dal talian e dal rumantsch sin basa da la lescha da linguas. En questa lescha da linguas duai ussa vegnir francà ina cumissiun dal fatg che dat a la confederaziun la pussaivladad da resguardar la savida dad expertas ed experts da la politica da linguas. Uschè ina cumissiun pudess sa fatschentar cun tematicas co las linguas estras en scola, ma era il futur da las linguas minoritaras rumantsch e talian ordvart il territori linguistic da tschep. La suveranitad dals chantuns en la politica da linguas duai vegnir resguardada, ma la confederaziun duai surpigliar sia cumpetenza en la communicaziun ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas.
La moziun da cuss. dals chantuns Stefan Engler è da chattar sin la pagina d’internet dal parlament svizzer: moziun.
La Pro Svizra Rumantscha ha preparà in pitschen argumentari per ina cumissiun da linguas en lingua tudestga. La finamira è da preschentar quest document sin tut las linguas naziunalas ed ulteriuras linguas da la Svizra, sco p.ex. il tudestg dals Gualsers, il jenic u il francoprovencal.
Impuls per il svilup
Il glindesdi, 20 da favrer 2017, è il 79avel giubileum ch'il rumantsch è vegnì acceptà sco lingua naziunala en ina votaziun. Quest di da simbolica e reminiscenza nizzegiain nus per publitgar noss impuls per il futur dal rumantsch. Curt avant la radunanza generala da la Pro Svizra Rumantscha (ils 3 da mars 2017) iniziain nus uschia la discussiun, tge ch'è l'organisaziun adattada per la Rumantschia, tge ch'èn ils meds d'infurmaziun che nus duvrain, e co che nus pudain avair ina "debatta rumantscha".
L'entir document da debatta "Rumantschia duamilli e ventg" è accessibel sut impuls.
A medem temp envidain nus tut las persunas ch'èn interessadas da discutar davart il futur dal Rumantsch a nossa radunanza generala che ha lieu venderdi, il 3 da mars 2017 a las 18:15 en la Hofkellerei a Cuira. Suenter las tractandas uffizialas cumenza a las 19:15 in program spezial cun referats e discussiun, nua che la PSR vegn a preschentar tschertas concretisaziuns da quests impuls.
Mintga di rumantsch
La Pro Svizra Rumantscha (PSR) daventa il 2017 gia 25 onns e regala durant ses onn da giubileum abunaments da La Quotidiana a persunas interessadas. Vuls era ti survegnir la gasetta rumantscha gratuitamain en furma stampada/online u mo online e quai per in mez onn? U enconuschas ti ina persuna che avess gugent mintga di ina gasetta en sia chascha da brevs? Lura dà in tgit en la rubrica LQ per in e mintgin.
Preavis: Radunanza generala 2017
La proxima radunanza generala da la Pro Svizra Rumantscha ha lieu ils 3 da mars a las 18:15 a Cuira. La suprastanza planisescha era in program accumpagnant per la radunanza da giubileum. La PSR ha l'onn 2017 numnadamain gia 25 onns!
La restructuraziun da la Lia Rumantscha duai resguardar la realitad
Communicaziun a las medias dals 18 d'october 2016 (reacziun sin las propostas da restructuraziun da la Lia Rumantscha)
Per la radunanza da delegadas e delegads 2016 propona la suprastanza da la Lia Rumantscha d’iniziar ina restructuraziun da ses organs. Quella idea na persvada betg.
Sco consequenza a la dieta «LR19» propona la Lia Rumantscha (LR) trais variantas per ina restructuraziun interna. La Pro Svizra Rumantscha (PSR) – sco uniun betg affiliada a la LR – n’è betg cuntenta cun questa reacziun che para dad esser malponderada. Per l’ina ha quai da far cun l’intenziun sezza, per l’autra è la PSR persvasa ch’igl è necessari che la LR sa fatschentia l’emprim cun la strategia per ils proxims onns e pondereschia pir lura tge structura che serva il meglier a questas finamiras.
Las restructuraziuns preschentadas da la LR na promovan betg ina collavuraziun ed in sentiment d’unitad. Surtut la terza proposta cun l’idea da stritgar la participaziun da las organisaziuns tematicas sco la Giuventetgna Rumantscha (GiuRu), la Societad Retorumantscha (SRR), l'Agentura da Novitads Rumantschas (ANR) u l’Uniun per la Litteratura Rumantscha (ULR) è in svilup sbaglià, gia che quellas uniuns s’engaschan fermamain per il rumantsch en divers secturs. Ins survegn l’impressiun che la suprastanza da la LR haja prendì ina decisiun plitost sperta. Perquai preschenta la PSR ina quarta proposta (da chattar qua: proposta PSR) che cuntegna ils suandants puncts impurtants:
- La suprastanza da la LR vegn augmentada a set sezs.
- La LR integrescha ina cumissiun cun la finamira da controllar las mesiras per la protecziun dal rumantsch.
- La radunanza da delegadas e delegads (RD) percunter vegn redimensiunada ed ha dapli responsabladad strategica envers la suprastanza. La RD sa cumpona vinavant da tut las uniuns affiliadas e quai da maniera che la cumposiziun correspunda a las relaziuns da la populaziun rumantscha actuala.
L’impurtant stuess esser che persunas motivadas ed interessadas per il rumantsch hajan la pussaivladad da pudair decider davart l’avegnir da la lingua e cultura. Cun exluder tschertas uniuns da la RD cuntansch’ins exact il cuntrari. Perquai fa la PSR ina nova proposta sco uniun independenta da la LR e supplitga la LR da preschentar quella a chaschun da la RD.
La proposta da la PSR sco document
La suprastanza da la Pro Svizra Rumantscha: Flurin Bundi, Annetta Zini, Barbla Etter, Jon Bischoff, Clau Dermont e Martin Cantieni
Commentaris
Da cumplots fictivs
Communicaziun a las medias dals 26 da settember 2016 (reacziun a l'artitgel «In postulat – ed ina resoluziun encunter quel» en La Quotdiana)
La Pro Svizra Rumantscha (PSR) è perplexa da la reacziun da la Pro Idioms e da la vieuta da Martin Candinas en connex cun il postulat Semadeni «Allegra, il rumantsch e talian duain viver». Il postulat pretenda curt e bain dal Cussegl federal da preparar in rapport che duai dar pled e fatg davart la promoziun da las linguas minoritaras en il chantun Grischun.
En la motivaziun dal postulat menziuna Silva Semadeni sfidas sco las fusiuns da vischnancas u l’acceptanza difficila dal rumantsch grischun sco puncts nuschaivels per la protecziun dal rumantsch. Ma la Pro Idioms interpretescha questa constataziun – che la dispita davart il rumantsch grischun saja nuschaivla per la pasch linguistica – para sco promoziun zuppada dal rumantsch grischun. Mintgin che legia il postulat sto dentant constatar ch’el na cuntegna nagina formulaziun che pretenda ina promoziun dal rumantsch grischun – ni avertamain ni «a la zuppada».
La resoluziun da la Pro Idioms encunter il postulat che s’engascha per il rumantsch ed il talian fa la parita d’esser ina chaussa da principi. Gia be ils dus pleds «rumantsch grischun» paran da provocar in mecanissem d’opposiziun. Bain vul ella sustegnair tut las «stentas per mantener la pasch linguistica», ma ella fa gist il cuntrari.
A medem temp sa senta Martin Candinas obligà da retrair ses sustegn per il postulat, malgrà ch’el ha sez suttascrit quel. Questa vieuta senza arguments fundads è curiusa e betg vardaivla per in politicher versà.
La Pro Svizra Rumantscha è conscienta ch’il rumantsch dovra ina promoziun effizienta ed è perquai engraziaivla a Silva Semadeni per ses postulat e ses engaschi a favur da las linguas minoritaras a Berna. La PSR appellescha a tut las Rumantschas e tut ils Rumantschs da salvar il saun giudizi e da sustegnair las stentas per la protecziun e la promoziun dal rumantsch.
La suprastanza da la Pro Svizra Rumantscha: Flurin Bundi, Annetta Zini, Clau Dermont, Jon Bischoff, Barbla Etter, Martin Cantieni
Commentaris
Commentari da Lutz |
Sch'ins vul las vuschs, san ins buca star da plaid. U vegnir elegius ni recliadad!


text:
Una lucertola con la pelle di donna
Una lucertola con la pelle di donna (Un nigrōl cun la pèl ad dóna) 'l è 'n film śal dal 1971 ad Lucio Fulci.
'L è cgnusû anc par na séna in dua la Florinda Bolkan la vèra 'n us e la cata da cl'atra banda na cambra pîna ad caṅ śbudlâ ma incóra viṿ, tgnû stric cun dal lasi, ch'i éran lè par di esperimènt. Cardénd ch'a fus tut véra, quéi dl'asuciasiòṅ par la prutesiòṅ dal bèsti i aṅ purtâ Fulci in tribunàl par far-ag un prucès. Al tècnic di efèt speciài Carlo Rambaldi 'l è stâ custrét a purtàr là i sò putòć par far véd'r a i giùdas ch'l éra sōl un truc e par salvàr Lucio da na cundàna pusìbla a dū an ad parśòṅ. L'è stada la prima vòlta ch'in dla stòria dal cìnema 'l è sucès un fat dal gènar.
Sunt
La Carol Brighton (Florinda Bolkan) l'è na dóna burghéśa ch'la viṿ a Lóndra e l'è pîna ad bèsi parchè l'è la fiōla 'd un avucàt ch'al vrév tacàr na caréra pulìtica, Edmond (Leo Genn). L'è spuśàda cun Frank Hammond (Jean Sorel), 'n avucàt anca lò ch'al gh'à na fiōla, la Joan (Edy Galleani).
La Carol la taca a 'ndàr da 'n psicanalìsta, al Dr. Kerr (George Rigaud), parchè ad nòt la gh'à da spés di arbgàt in dua la s insóggna ad far 'l amōr cun n'atra dóna sò vśina ad cà, la Julia Durer (Anita Strindberg), na visióśa ch'la n s fà minga di prubléma a giràr in di brut ambînt. Durànt òṅ ad chi sógn lè, la Carol la gh cònta ch'la l'à masàda a scurtlàdi sóta i òć ad dū fiōi di fiōr imbambî p'r avér tòlt dla dròga. A sucéd pò che dū dè dòp ch'la dóna là la vèṅ catàda dabòṅ masàda cuma dit da lē e lè davśèṅ i pulisiòt i càt'n anc la sò plìsa. Scotland Yard al taca a indagàr mandànd-ag 'l ispetōr Corvin (Stanley Baker) e la Carol la gh'à tut i òć adòs.
Lasàda fóra da parśòṅ parchè i suo i pàgan la causiòṅ, chi lē la và in a risć 'd èsar cupàda p'r òpra 'd Hubert (Mike Kennedy), òṅ di dū hippie che cal dè là i ìvan guardâ 'l umisìdi dla Julia stand da drē da la ringhéra dal scali.
I suspèt, in cal méntar, i èṅ dirèt tut cóntar sò marè, ch'l iva lśû i sò apûnt e par cal mutìṿ lè 'l arév psû cupàr-la cuma in d'l arbgàt ad sò mujér, ma pò al s masa sò pàdar ch'al s tōś la cólpa lò.


text:
Santa Cristina Valgardena
Sànta Cristìna de Valgardéna (en ladì: S. Cristina-Gherdëina; en todèsch: St.Christina in Gröden; en italià: Santa Cristina Valgardena) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha 1 927 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campitello di Fassa (TN), Castelrotto, Funes, Ortisei, San Martino in Badia, Selva di Val Gardena.
El nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nòm del paés l'è atestàt zabèla 'ndèl 1277 come S. Kristein, come St. Christina 'ndèl 1323, come St. Christeins Mulgrei 'ndèl 1401 e come St. Christina in Gröden/Santa Cristina in Gardena 'ndèl 1817. Del 1923 al 1955, per vìa de l'italianizasiù mitìda 'n camp del regìm fasìsta, el paés l'ìa ciamàt uficialmènt apéna col nòm de Santa Cristina. Encö 'nvéce la denuminasiù l'è trilìngue.[2][3] Endèi acc üficiài, el cümü de Sànta Cristìna 'l dopèra dò fùrme per el nòm del paés: S. Crestina-Gherdëina, compàgn che 'ndèl statùto del cümü[4] e S. Cristina-Gherdëina compàgn che 'ndèle delìbere piö nöe[5] e 'ndèn quach püblicasiù locài en lèngua ladìna.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Santa Cristìna de Valgardéna l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.
- ↑ AA.VV., Nomi d'Italia. Novara, Istituto Geografico De Agostini, 2004
- ↑ Egon Kühebacher, Die Ortsnamen Südtirols und ihre Geschichte, vol. 1, Bolzano, Athesia, 1995, p. 407. ISBN 88-7014-634-0
- ↑ Docümènt pdf del statùto del cümü
- ↑ 'Na delibera del més de bril del 2011


text:
Il papa da la gastronomia è sonda damaun mort en ses lieu da naschientscha Collonges-au-Mont d'Or. Il minister da l'intern Collomb scriva «Monsieur Paul era la Frantscha».
Bocuse è naschì il 1926 en ina famiglia da gastronoms. Schon bun nov onns cuschinava el en la cuschina da ses bap. Suenter scolaziuns tar persunas sco il cuschinier da trais stailas Eugénie Brazier in ha Bocuse surprendì il restaurant da ses geniturs ed sviluppà quel tar in tempel da gourmet cun resun mundial. Dapi 53 onns fan trais stailas Michelin omagi a la cuschina dal restaurant – in record.
In um cun resun sur ils cunfins franzos
Il cuschinier ch'era capabel da far affars s'ha però er fatg in num sur ils cunfins da la Frantscha or. Quai cun avrir restaurants en l'exteriur u cun fundar ina scola da gastronomia ni crear la concurrenza da cuschinar «Bocuse d'Or». Il 1989 ha Gault-Millau tschernì Paul Bocuse sco cuschinier dal tschientaner.
Enconuschent è l'um che vegn ozendi numnà il papa da la gastronomia tranter auter er sco confundatur da la «Nouvelle Cuisine». Ina cuschina che metta paisa sin l'agen gust da tratgas frestgas e qualitativ autas.
RR novitads 15:00


text:
Presepi
I urìgin dal Presepi i en cristiane e i fan riferiment a 'na tradission dal II sécul dopu Crist, de festegià la nassüda de Gesü ind la grota de Betlèm, ind la qual se penseva che lü l’era vegnüd a la lüs. Ind al Vangel de San Lüca se cünta che la Madona, dopu avel fai nass, l’ha fai sü el pìcul ind una fassa e l’ha miss ind un "praesepe", donca ind un travis d’la stala.
Cuntegnüü
Urìgin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom el par che 'l vegna de la vegia parola lumbarda persef (che 'l vör dì "mangiatoja di bes'c").
Ind i Vangel Apòcrif se parla invece de 'na grota cun el bö e l’àsin, tacadi al fiulin par scaldal cun el lur fiat. Ch’la rapresentassion chi l’ha gh’ha avüd un grand sücèss pupular. I frà cistercens i en stai i püssè fort sustenidù dal presepi, parchè i pensèvun che l’era impurtant de fà cunuss ben a la gent tüti i mument de la vita de Gesü.
L'invension dal presepi insì 'me l'è cunussüd al dì d'incö l'è invece de San Francesch d'Assisi. I particular i en cuntadi ind la biugrafìa dal Sant, scrivüda da Tumas da Celano. Lü l'ha scrit che dù smane prima dal dì de Nadal dal 1223, San Francesch el s’era acurdad cun Giuan Velita, signur de Greccio par celebrà lì la festività e fà ved a tüti i paisan i prublema che’l gh’ha avüd Gesü par fass acetà quand l’è vegnüd al mund.
Velita, vec e grass, impusibilitad a caminà l’ha dumandad de fà la rapresentassion a poca distansa dal sò castel, miga püssè luntan d'la gitada d’un tisson da part d'un fiöl. Stranament el tisson l’è sgulad a 'na distansa de püssè de 250 pèrteghe pissand el fögh ind un busch par rigulà pö sura d'i mass: l'è lì che l’è stai miss in pé el prim presepi vivent.
Artigianad[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tanti post i han fai dal presepi 'na vera art, cume Bèrghem, Nàpuli e la Val Gardena indùe l'abilità d'i artigiàn l’ha fai nass miràbil cumpusission. Anca incö gh'en artista ch'i fan sü Presepi in tanti stil: i rapresentun la natività ambientada in bàite de muntagna, spiage, cassine d'la bassa padana, capanine africane e quarté citadin de tüti i temp e de tüt al mund. I drövun i material püssè disparad, cume el sügher, el legn, la carta, el carton, el pulistirol, la teracota, i güss de nus de coch e quant àltor pöd ispirà la fantasìa.
Tradission[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Presepi, scund la tradission, el g'ha da es fai ind el dì de San Nicola o de Santa Lüsìa (Sant'Ambrös a Milan), par lassà però la grepia vöda. Ind la not de Nadal se metarà el butanin ind al travìs. La cumpusission la se cumpleta el 6 de genar, cun l'arìu d'i tri Re Mag vegnüdi da urient a purtà regal de or, incens e mira a quel che la stela cumeta l'ha indicad cume la lüs dal mund.
Bibiugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gerhard Bogner: Das neue Krippenlexikon. Wissen - Symbolik - Glaube. Ein Handbuch für den Krippenfreund. Fink, Lindenberg 2003 ISBN 3-89870-053-4
- Erich Egg, Herlinde Menardi: Das Tiroler Krippenbuch. Die Krippe von den Anfängen bis zur Gegenwart. 2. Aufl. Tyrolia, Innsbruck 2004 ISBN 3-7022-2604-4
- Ursula Pfistermeister: Barockkrippen in Bayern. Theiss, Stuttgart 1984 ISBN 3-8062-0398-9
- Alfons Rudolph, Josef Anselm Adelmann von Adelmannsfelden: Schwäbische Barockkrippen. Theiss, Stuttgart 1989 ISBN 3-8062-0815-8


text:
L'opera San Murezzan ha preschentà per la segunda giada suenter la stad 2016 il toc «Bianca e Fernando» da Vincenzo Bellini. Da la partida en l'ensemble musical èn era trais giuvens engiadinais: ils trumbettists Gian Duri e Simon Gabriel da S-chanf e Luis Baumann da Schlarigna.
Luis Baumann fa solo l'avertura da l'opera, accumpagnà be d'in tambur. Durant il prim act sunan ils trais Engiadinais lura en ina gruppa da trais cun sustegn da l'orchester. Per ils giuvens indigens èsi stà ina bella experienza musicala ed els han ditg suenter la premiera envers RTR ch'els na sajan betg stads memia nervus. Quai malgrà lur vegliadetgna: Simon Gabriel ha nov onns, Gian Duri Gabriel e Luis Baumann han 14 onns.


text:
Il podest
- 1. Lindsey Vonn (USA) 1:37,92
- 2. Sofia Goggia (I) + 0,11 secundas
- 3. Tina Weirather (FL) + 0,12 secundas
Suenter la rapida da sprint gudogna Lindsey Vonn era la secunda cursa rapida a Garmisch-Partenkirchen. E puspè èsi vegnì stretg sin la pista Kandahar. Suenter ils dus tschientavels ier gudogna Lindsey Vonn oz cun in avantatg dad 11 tschientavels sin Sofia Goggia da l'Italia. Terza è Tina Weirather dal Principadi dal Liechtenstein cun in retard da 12 tschientavels sin l'Americana.
Gisin è stada la meglra Svizra
Ina buna cursa ha Michelle Gisin mussà. La skiunza da la Sursilvania vegn 5avla cun in retard da 57 tschientavels sin la victura. Las ulteriuras Svizras manchentan las top 10. Corinne Suter vegn 11avla, Jasmine Flury 13avla e Lara Gut sto sa cuntentar cun plaz 20. Per las skiunzas da la cuppa mundiala è la cursa rapida a Garmisch stada l’ultima avant ils gieus olimpics a Pyongchang.
- 5. Michelle Gisin + 0,57 secundas
- 11. Corinne Suter + 1,17 secundas
- 13. Jasmine Flury + 1,43 secundas
- 20. Lara Gut + 1,76 secundas
- 22. Priska Nufer + 1,81 secundas
- 38. Joana Hählen + 4, 92 secundas
RR novitads 14:00


text:
En regurdientscha da Christian Desax e Gion Monn
ord Gasetta Romontscha nr. 40 dils 2-10-1913
A Trun ei il glendisdis vargau sut gronda participaziun vegniu surdau alla fossa sgr. Josef Desax, morts leu ella vegliadetgna de 67 onns. Il defunct, oriunds da Mustér e domiciliaus a Trun, fuva fegl de sgr. assistent Chr. Desax de Segnes. Ina liunga e luvrusa carriera en Spagna, sco comproprietari dil Cafe Suizzo a Madrid, haveva giu bien success e schau returnar el cun beinstonza ella patria. El ha applicau cheu quella buca mo per ina solida educaziun de sia numerusa familia, mobein era da cass en cass generusamein per caassas pias e fatgs de beneficenza. Sgr. Jos. Desax ha priu cun el en fossa la stema e la simpatia de tuts quels, che han enconuschiu el. In pace!
II medem di ei vegniu satrau a Mustér in de ses veterans, sgr. Gion Monn, vivon a Disla, morts ella biala vegliadetgna de 92 onns. Aunc sco um vegl d’ imposanta, biala statura grischuna, sco ses auters frars, fuva Gion Monn ils davos onns quasi privaus dalla vesida, mo anflava perquei aunc mintgadi e repetidamein sia via en baselgia sco tier la lavur. Aunc il di avon sia leva mort eis el soccupaus cun far ora lenna e duas uras avon morir ha el solviu cun sia familia. Gion Monn era mai staus malsauns, auter che avon onns en consequenza d’ ina mala curdada giud la tuor baselgia de Schlans, nua ch’ el luvrava da siu mistregn de scrinari. In frar dil defunct ei morts avon paucs onns en la vegliadetgna de 86 onns, dus auters vivan aunc, medemamein ella biala vegliadetgna de 82 ed 85 onns. Il brav e bien Gion ruaussi en paisch!


text:
N sada sëira y n San Silvester pieta l Nightliner ai amanc dla nuet n’auternativa segura per ruvé a cësa sann y nton. Chësc per arbassé l numer di nzidënc n la fin dl’ena. L servisc Nightliner ie deventà n elemënt de mpurtanza tl sistem de trasport publich dl Südtirol y ti ultimi ani ie la ufierta for unida amplieda a na moda da pudëi arjonjer plu y plu luesc.
Orars tl format PDF
Vel dai 16.12.2017 ai 09.12.2018
- NIGHTLINER SARNTAL
- NIGHTLINER SCHLERN
- NIGHTLINER EISACKTAL - PUSTERTAL
- NIGHTLINER VINSCHGAU - BURGGRAFENAMT
- NIGHTLINER GRÖDENTAL
- NIGHTLINER UNTERLAND - ÜBERETSCH
Nfurmazions sun i orares dl servisc Nightliner:
Per l servisc Nightliner velel chësta chertes:
- Cherta singula: 3,00 Euro (da cumpré tla curiera)
- Cherta de nuet per duta la linies: 5,00 Euro (da cumpré tla curieres y pra la purteles automatiches)
- Cherta 10 nuetes: 30,00 Euro (da cumpré pra la purteles automatiches).
Nightliner y Südtirol Pass
L Südtirol Pass, l EuregioFamilyPass Südtirol, l Südtirol Pass abo+ y l Südtirol Pass 65+ cun servijes de njonta a paiamënt possa nce unì adurvei per duta la linies de curiera per la nuet tlassifichedes sciche “Nightliner”.
Cun n “Check In” scëmpl vëniel trat ju per un n viac la soma che curespuend a na cherta de viac singula, chël uel dì 3,00 euro.
Tl cajo che n furnea plu iedesc te na nuet ie la soma mascima trata ju automaticamënter chëla de na cherta de nuet de 5,00 euro.
Tl account persunel (sot al pont dl menù „Zusatzpakete“ o “Pacchetti extra”) iel puscibl cumpré na cherta pachetl “Nightliner per 10 nuetes” al priesc de 30,00 euro. La spëisa dl pachetl “Nightliner” unirà trata ju diretamënter dal Südtirol Pass.
I viages sun i "Nightliner" NE nfluenzea NIA l stat di kilometri, chël uel dì che l ne vën nia acumulà kilometri.


text:
The Washington Post
Al Washington Post 'l è 'n giurnàł americàṅ, al più antìg e 'l più difùś dla capitàla, Washington. L'è stâ fundâ in dal 1877 e la sò tiradùra la pasa 'l quatarsènt-sinquantamìla còpi a 'l dè, a part la dméndga in du l'è bòna 'd rivàr a gl'utsènt-mila o anc da piò. Al sò diretōr, da 'l 2013, 'l è Martin Baron.
'L è vindû sōl in dla còsta èst di Stat Unî.
In di an Stanta 'l à purtâ avànti n'inchièsta dimóndi famóśa, qvéla dal Watergate, ch'l'à inciuldâ 'l presidènt republicàṅ Richard Nixon faghénd-al dimétar.


text:
- In autocar da la Germania ha piglià fieu en il tunnel dal San Bernardino.
- Tenor indicaziuns da la polizia han tut ils passagiers ed er automobilists damanaivel dal brischament pudì bandunar a temp il lieu.
- Il tunnel resta serrà tschintg fin set dis pervi da lavurs da reparatura
Per camiuns è l'autostrada serrada tranter Tusaun e Roveredo. Er ils Autos da Posta tranter San Bernardino e Valrain na cursechan perquai betg. Uschia èsi tenor Viasuisse da quintar cun in temp da viadi pli lung. I vegn cusseglià da guntgir sur la A2 ed il tunnel dal Gottard.
L'auta temperatura dal fieu ha donnegia parts dal palantschieu. Tenor experts da l'Uffizi federal cuzzan las lavurs da reparatura tschintg fin set dis. Pir cura che quellas èn fatgas vegn il tunnel puspè avert.
Naginas unfrendas
Tenor indicaziuns da la Polizia chantunala han tut ils passagiers pudì bandunar l'autocar a temp. Er ils automobilists damanaivel da l'autocar hajan pudì bandunar il lieu dal brischament.
Duas persunas sajan vegnidas tractadas pervi da levas tissientadas da fim. Anita Senti, la pledadra da la Polizia chantunala, discurra da cletg ch'i na saja betg capità insatge pli gravant. Sin maletgs en pliras medias svizras è stà da vesair bler fim che vegniva ord in chamin da la ventilaziun dal tunnel.
Pass avert per il traffic lev
Il pass dal San Bernardino è avert per autos da persunas cun ina paisa da fin 3,5 tonnas ed ina ladezza da maximalmain 2,30 m. Rulottas na dastgan betg duvrar la via sur il pass.
RR novitads 15:00 ++


text:
1° Promöie la colaboraziun dles ploanies, di consëis de ploania, dles uniuns catoliches, dles comunitês, grups y istituziuns dla Unité Pastorala.
2° Sostigní la pastorala tles ploanies.
3° Mëte en pratica le program por la pastorala che é gnü lauré fora tla fasa proietaziun.
Na chance por i laics:
La manccianza de cherdades da prou atuala porta a na maiú responsabilisaziun di laics. Ci che an po ince intëne sciöche na chance por vigni persona batiada da dé so contribut al vire de vigni ploania. Al é ince na ocajiun por se fá pinsiers sura la vita pastorala de nostes ploanies y daidé para ativamënter. Al ti vá porchël n gran giulan a düc che che s’impegnëia y dá ca de so tëmp por la vita spirituala te nosta valada.


text:
Mi iera propi an gagnu, e an fasia anche an pò paua, ma me Pare ai piasia purteme a veddlu Maurizio - Maciste - Ausa la Pera.
Partiu da Setu a la duminica ad matin, prima me Pare a sfasia n gir al Bar Cavallo, darera al MaterFer andua a ruscava, pòii amnisiu a Porta Pila e chiel a lera già li, ca dasia fora ad mat, ma a fasia mai dal mal a gnun , mac ca braiava, a beiivia al wisky da na buta, si tlu cunusie nen, at pudia sembrete un pò "sui generis".
Iera niente dal genre, per tut al Piemunt, e poi a la via na forsa, ma na forsa, che per mi, a lera prope l'omu pi fort dal mund.
A sfidava la gent ca guardava, ad ausè la Pera, ca l'era an rucasun ca a sara peisà pi che 130 kg, a le volte sa piava dui filure a riusiu gnanca ad auselu, e chiel cai piavan gir.
Prima d'ause la pera, a sciapava la cadena, cun al "torace", a lavia an bel casiot per fe stu numer, en ricordu che prima a fasia cuntrule la cadena a tuti, anche a nui gagnu, pòii as legava da sul, cumen salam, cun an toc da strass antle man per fese nen mal, e poi as piegava an poc, per campe via l'aria, che a ripiava dopu a pieni pulmun as gunfiava al casiot a diventava rus cumen peperun , e la cadena sa sciapava sempre, tintinnand per la piasa.
Li a piava già an pò ad sold, la gent i campava par tera le munede... ma tuti a spetau la Pera.
A iera mac na foto an poc sbiancà, e alura vist che fas al pitur e lai ritucà la foto e lai ridisegna Maurizio - Maciste - Ausa la Pera. L'ai falu pi gros, perchè mi iera cit e mlu ricordu pi gros, chen tla foto uriginal.
Poi lai curulaie le braie, e lai butaie na corda per tennie su, a torso nudo, e sempre spennà. Maurizio a fasia ampresiun, a lera n'Artista da Strà , ma per mi a l'era al Re ad Porta Pila, e a la fin, la Pera a la Ausava da bun, e dopu a la tenia cun mac na man, cume n'tla foto. Me Pare ai piasia la spetacul e an dasia sempre al sold da campeie a Maurizio, ma mi curia a butelu an tal caciot, ca lasava per tera, forse per na furma ad rispet a man dasia nen ad campelu per tera.
En ricordu che poi sun chersù e chiel a sun amnuie i cavei e la barba bianc, ma la Pera a l'ausava sempre, anche se la gent a disia che i la fasia pi nen, chiel a mulava nen, beivia mac ad po ad pi, forse, poi an di a le pi nen amnu.
Porta Pila senza ad chiel, la duminica a le pi nen la stesa roba, sensa sue bambole, a le mac na piaza dan mercà voida e scunsulà sensa pi nen. al sò Rè.
Se vuoi ulteriori Botizie di Maurizio - Maciste - Ausa la Pera.
Flavio Fassio
pittore - inventore - blogger
Ricerca nuovi territori d'Arte attraverso
il Visual Story Telling.
Dipinge Video come un tempo i Pittori le tele dei Quadri o gli Affreschi sui Muri.
Clicca sulle mie Identità Digitali, please Seguimi...e condividimi Grazie!!!


text:
Arras
Arras (Aro in Piccard; Atrecht in Olandes; Nemetacum in Latin) a l'è ona città de la Francia cont ona popolazion de 41 322 abitant[1], dato agiurnaa al ginee 2011.
L'è 'l capploeugh del departiment del Pass de Calais, in de la region amministrativa del Nòrd-Pass de Calais e in quella stòrica de l'Artois.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Duranta i guerr condòtt del Giuli Ceser in Gallia, Arras l'era conossuda cont el nòmm de Nemetocenna e l'era la capital de la tribù di Atrebaa. El nòmm de incoeu el ven de la paròla arazz, perchè ghe 'n vegniva prodòtta on grand numer, duranta el Medioev. L'era anca vun di pont de passagg de la Via Francigena, la via di pellegrinagg che la pòrta de Canterbury a Ròma segnada del vescov ingles Sigerich (che le ciama cont el nòmm de Atherats). L'è in man a la Francia del 1654, e l'ha vist nass el rivoluzionari Maximilien de Robespierre (1758-1794).


text:
La cumissiun da l'Uniun europeica pretenda enstagl ina excepziun duraivla dals dazis. Ins vegnia vinavant a tschertgar il discurs cun ils Stadis Unids, per chattar ina schliaziun en il conflict.
Blers politichers fan era attent che bleras da las chaussas che Trump pretendia ussa fissan stadas part da la cunvegna da commerzi TTIP che Trump ha refusà.
Oriundamain fissan ils dazis ids en vigur oz, il prim da matg. L'Uniun europeica aveva gia smanatschà cun cuntramesiras sch'ils dazis da fin 25% fissan ids en vigur.
RR novitads 11:00


text:
Locarn (distret)
El distrèt de Locarno (nòm uficiàl: Distretto di Locarno) l'è giü dei òt distrècc del Canton Tesin, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è la cità de Locarn.
L'è 'l segónt distrèt piö grant del Canton Ticino per superfìce dòpo de chèl de Valmagia. La superfìce totàl del distrèt l'è de 551.4 km² e la popolasiù l'è de 61.814 abitàncc (dàto del 2008).
El teretóre del distrèt el comprènt le ài Verzasca, Centovalli, Unsernun e de Vergelet e 'n piö 'l töl dét apò le ìzole de Brissàch, endèl Lach Magiùr.
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Locarno l'è dividìt en 7 cìrcoi e 37 cümü:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Las uras dal furnel n'èn betg punctualas
- Mesemna, 7.3.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 7.3.2018, 11:15, RTR
Ha la tia ura dal furnel retard? Lura n'ès ti betg sulet. En tut l'Europa han las uras dal furnel in retard da radund sis minutas.
Grondas reacziuns pervi da questas sis minutas retard n'hai però betg dà, sco il producent da furnels Bosch ha confermà. Ed er ses concurrent, l'Electrolux n'ha betg gì ina situaziun excepziunala.
Telefons pervia da retards tar las uras dal furnel hajan els però adina puspè. Las uras dal furnel na funcziunan betg uschè exact sco las uras da func. Per tradir il temp s'orienteschan ellas vi dals impuls da la frequenza da standard da la rait d'electricitad: 50 hertz. La frequenza da la rait po dentant variar tut tenor quanta electricitad che vegn duvrada. Sch'ins dovra blera electricitad sa sbassa la frequenza, lura van las uras pli plaun ed han retard.
Deficit d'energia
Savens sa regulescha la frequenza però spert ed ins na fa betg stim da las differenzas. Dapi il schaner pon ins dentant betg regular la frequenza sin ils 50 hertz perquai ch'ins ha in deficit d'energia. Las uras van damai sur lung temp pli plaun ed il retard vegn adina pli grond.
Responsabel per il deficit d'energia è tenor il sistem d'energia europeic ENTSO-E in dals producents ch'è crudà or. Tgenin na vulan els però betg tradir. Ins saja vidlonder da schliar il problem ed en il decurs da las proximas emnas avessan las uras svizras ed europeicas puspè d'esser punctualas.
Avair pazienzia
Schliar il problem na pon ins sezza betg. I vala da spetgar fin ch'il problem da la mancanza d'energia vegn schlià. Els conferman dentant ch'els sajan vidlonder e ch'il problem vegnia ad esser schlià en las proximas emnas. Per entant han ins mo la pussaivladad da drizzar l'ura. Infurmaziuns quant grond che l'actual retard è chattan ins sin la pagina d'internet «Swissgrid».


text:
La radunanza communala da la Val Müstair ha ditg gea cleramain cun 73 encunter 2 vuschs a la nova lescha da turissem. La lescha è la consequenza da la decisiun da la Val Müstair dal zercladur 2014 da restar part da la destinaziun Engiadina Scuol Samignun Val Müstair.
Questa decisiun ha per consequenza che la Val Müstair sto pajar radund 450'000 francs sco commember da la destinaziun. Quai èn radund 120'000 francs dapli che avant e correspunda a radund 10% da las aczias da la destinaziun. Latiers vegnan custs per mantegnair infrastructura turistica. La nova lescha fixescha en detagl las taxas da giasts e las taxas da turissem. La lescha da turissem sto ussa anc passar la votaziun a l'urna en Val Müstair che è ils 5 da zercladur.
Biosfera cun novs statuts
En pli ha ditg gea la radunanza communala da Val Müstair unanimamain als novs statuts da la Biosfera Val Müstair. Ils novs statuts determineschan la Biosfera sco instituziun dal dretg public da la vischnanca. La suprastanza communala è nov responsabla per la direcziun strategica da la Biosfera e n'è betg pli integrada en la gestiun operativa. Ensemen cun la suprastanza communala decida ina cumissiun da la Biosfera davart la strategia da la Biosfera. En quella cumissiun èn rapreschentadas diversas gruppas d'interess sco l'economia ed il turissem, las organisaziun per la protecziun da l'ambient u la perscrutaziun.


text:
50 onns Maraton da skis engiadinais
- Dumengia, 4.3.2018, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 4.3.2018, 9:03, RTR
Dapi 50 onns è il Maraton da skis engiadinais in dals eveniments da sport ils pli impurtants en Svizra. Dapi l'emprima ediziun dal 1969 è la cursa populara da passlung sa sviluppada ad inorganisaziun professiunala cun quest onn 14'200 participants.
Il recept da success dal «Engadiner» sa zuppa d'ina vart en la cuntrada da l'Engiadina e sia topografia. Da l'autra vart è il passlung entant sa sviluppà – er grazia al svilup dal material – ad in sport per mintgin.
La Marella dat in sguard davos las culissas dal giubilar, cun regurdientschas persunalas, aventuras, impressiuns e documentaziuns dal Maraton da skis engiadinais – in'istorgia da success cun in budget actual da radund 2,8 milliuns francs.


text:
Sco quai che Ueli Künzle, il manader da producziun ost da las Viafiera federalas svizras ha ditg sin dumonda, dovrian ils transports sin via pli pauc persunal ed ins saja pli flexibel da cuntanscher ils lieus da destin. Ultra da quai na sajan diversas staziuns betg pli occupadas e perquai saja pli simpel da transportar la bagascha sin via. Plinavant hajan ils novs trens da la Viafier retica dal tip «Allegra» nagins vaguns da rauba pli, nua che las palettas savessan vegnir plazzadas.
Sin via e sin binaris
Durant dis cun fitg blera bagascha collavura la viafier cun l’interpresa da Transport Kuoni. I vegnan dentant era duvrads trens da rauba cun bagascha. Il nov sistem saja sa cumprovà, uschia Künzle.
Il chantun è l’emprim era stà sceptic che transports da bagascha vegnian per part fatgs sin via. Ma cun quai ch'i sa tractia mo da pitschnas dimensiuns, saja quai franc da supportar, ha ditg Erich Büsser, il manader da l’uffizi da traffic ed energia dal Grischun.
RR actualitad 17:00


text:
Quai resulta da l'emprim trend da votaziun da l'institut gfs.berna.
Tendenza na a l'iniziativa d'energia
Uschè cleramain n'haja el gia ditg betg pli pudì prognostitgar in "na", di Claude Longchamp. Ils 20 da schaner avessen be 29 % vuschà per l'iniziativa "Taglia d'energia empè da la taglia sin la plivalur" da la partida verd-liberala. “Nus faschain quint che il consentiment per l’iniziativa va enavos anc dapli fin ils 8 da mars”, di Longchamp.
Era sch'i dettia in grond consens en la populaziun svizra ch'i dovria stimuls per spargnar energia, para la via proponida dals Verd-liberals memia ristgada. “Radund 70% dals Svizzers e da las Svizras èn cunter l’aboliziun da la taxa sin la plivalur. E quest fatg saja la basa per decider l’iniziativa d’energia”, uschè Longchamp. La Partida verd-liberala sto damai far quint che sia emprim'iniziativa fa naufragi a l'urna.
Plitost gea a l'iniziativa da famiglia
Auter guarda quai ora tar l'iniziativa "Sustegnair las famiglias! Nagina taglia sin supplements per uffants e sin supplements da scolaziun" da la Partida cristian-democratica. 52% dals votants e da las votantas avessan mess tendenzialmain in "gea" en l'urna. L'iniziativa haja simpatisants da tut las colurs, era sch'il cussegl federal sco er il parlament han cusseglià cleramain da la refusar. Oravant tut famiglias cun uffants din gea a l'iniziativa.
Bunamain unanimamain cunter l'iniziativa sajan actualmain be commembers da la PLD e pensiunads. Sper l’argument che l’iniziativa procuria per deficits d’entrada tar ils chantuns e la confederaziun, na dettia anc betg arguments dals contrahents da l’iniziativa che s’hajan etablids, declera la politologa Martina Imfeld il resultat positiv.
Normalmain perda però in'iniziativa consentiment durant il cumbat electoral, e quai saja fitg probabel era tar l'iniziativa da famiglia da la PCD. Tuttina datti qua in "ma”: La PPS ha decis surprendentamain la parola per l’iniziativa da famiglia, e quai suenter cha la pli gronda part dals exponents dal PPS avevan anc vuschà cunter l’iniziativa en il parlament. Quest “turnaround” pudess procurar per ina basa anc pli ferma per l’iniziativa.
Era sche l'iniziativa da famiglia saja potenzialmain acceptabla per la maioritad fa il gfs.bern plitost quint cun in na a l'urna ils 8 da mars.
RR novitads 17:00