text:
Ils schefs da stadis e regenza han proponì quest proceder a Tusk suenter discurs da quasi 12 uras. Sco termin per tractar in pachet è vegnì numnà ils 17 da mars.
La Tirchia aveva gia avant l’inscunter proponì da reprender tut ils fugitivas e franar dal tut l'unda da fugitivas vers la Grezia. Sco cuntramesira duajan las Tirchas survegnir libertad da viadi en l'Europa e la Tirchia daners supplementars per il provediment dals fugitivas.
Merkel discurra d’in «avanzament»
Ensemen cun il primminister tirc Ahment Davutoglu ed il schef da la cumissiun da l’UE Jean-Claude Juncker ha ditg Donald Tusk ch’ils dis da la migraziun illegala en l’Europa sajan passads.
La chanzeliera tudestga Angela Merkel ha taxà las propostas tircas sco avanzament, en il cas ch’ellas vegnian realisadas. Uschia possia la chadaina da migraziun illegala vegnir interrutta. Merkel ha defendì la spustada dal termin, las regenzas europeicas dovrian quest temp per s’accordar cun lur parlaments.
Serrada da ruta dal Balcan è lontana
En la decleraziun finala da l’inscunter da l’UE èsi plinavant vegnì ditg che l’agid finanzial per la Tirchia da trais milliardas euros duajan vegnir pajads sveltamain.
Ultra da quai è vegnida stritgada la formulaziun ord la decleraziun finala, che la ruta dal Balcan saja serrada per migrantas. Tenor diplomatas da l’UE avevan Merkel e Juncker fatg opposiziun cunter questa construcziun.
A l’inscunter èsi vegnì constatà che l’unda da fugitivas via il Balcan saja sa calmada. La decleraziun finala pretenda da realisar tuttas mesiras per reconstituir il territori da Schengen senza controllas fin la fin dal 2016.
RR novitads 06:00


c: text/html

text:
Exposiziun publica per la collaboraziun tier la formaziun dil model directiv dil territori communal (KRL)
A caschun dalla radunonza communala dils 13 da december 2019 ha la vischnaunca orientau sur dil model directiv dil territori communal. Sco communicau da lezzas uras ha ussa liug ina exposiziun publica.
L’exposiziun per la collaboraziun tier la formaziun dil model directiv dil territori communal (KRL) cuozza naven dils 25 da schaner entochen ils 13 da fevrer 2020.
Ils documents ein publicai sin canzlia communala. Medemamein ein ils documents era publicai sin la pagina d’internet dalla vischnaunca www.falera.net.
Inoltraziuns ein da far a scret alla suparstonza communala Falera, Via Principala 45c, 7153 Falera duront l’exposiziun currenta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sarnen
Sarnen a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 76 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 9891 abitant.
El cumün de Sarnen al se tröva a una altitüden de 473 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpnach, Entlebuch (LU), Flühli (LU), Giswil, Hasle (LU), Kerns, Sachseln. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria de fotoModifega
RiferimentModifega
- ↑ Sarnen in Numbers (Todesch) accessed 3 September 2009
Ligam de föraModifega
- Sarnen Official site (Todesch)
- Sarnen Tourism
- Local companies:


text:
Südafrica
El Südafrica a l'è un paes de l'Africa meridiunala.
A l'è tacaa a la Namibia, al Botswana, al Zimbabwe, al Muzambich, al Eswatini e al Lesotho e 'l a bagnen l'Ucean Atlantich e l'Ucean Indian.
Al gh'ha trì capitaj: Pretoria, Bloemfontein e Cità del Cap.
Al gh'ha una süperfiss de 1.221.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 48 miliun d'abitant.
Storia mudernaModifega
In del secul XVII a hinn rivaa in Südàfrica culon ulandes, i Buer. In del secul XIX a hinn rivaa anca i ingles, che hann tacaa a ucüpaa el tòch de süd del paes.
In di agn 1880-1881 e 1899-1902 a hinn staa cumbatüü dò guer intra i Ingles e i Buer, e a la fin i ingles hann ucüpaa tüt el paes.
In del 1910 a l'è stada fundada l'Üniun Südafricana, che l'era un dominion del Regn Ünì.
In del 1948 el Partii Naziunal (National Party) l'ha vingiüü i eleziun e l'ha tacaa cunt el sistema de Apartheid.
El Südafrica al s'è pruclamaa una repübliga in del 1961 e a l'è sürtii del Commonwealth.
In quij agn chì i Naziun Ünii aveven vutaa un bel poo sanziun cuntra el guern südafrican.
Dopu d'una lota lunga, sota la guida del Nelson Mandela, in del 1994 a l'è finii el sistema de Apartheid.
Lenguv e nomModifega
El Südafrica al gh'ha 11 lenguv ufiziaj e 11 nom ufiziaj:
- Afrikaans: Republiek van Suid-Afrika
- Ingles: Republic of South Africa
- Ndebele: IRiphabliki yeSewula Afrika
- Xhosa: IRiphabliki yaseMzantsi Afrika
- Zulu: IRiphabliki yaseNingizimu Afrika
- Sotho setentriunal: Rephaboliki ya Afrika-Borwa
- Sotho meridiunal: Rephaboliki ya Afrika Borwa
- Tswana: Rephaboliki ya Aforika Borwa
- Swati: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
- Venda: Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe
- Tsonga: Riphabliki ra Afrika Dzonga
Urganizaziun pulitigaModifega
El Südafrica a l'è una repübliga.
El president a l'è el Cyril Ramaphosa (del 2018).


text:
Novités sön l'ejam de bi- y trilinguism
L'ejam de bi- y trilinguism devënta "plü" digital
Da agost dl 2019 inant: atestat de bi- y trilinguism digital y d'atres novités
Le Sorvisc Ejams de bi-y trilinguism á te chisc mëisc ciaré da mioré la comunicaziun cun la jënt y da fá a na moda che al foss plü saurí da se scrí ite al ejam.
Do l'introduziun al 1. de jená dl 2019 dl SPID sciöche sora poscibilité por se scrí ite al ejam de bi- y trilinguism y damané do le reconescimënt de zertificac linguistics y titui de stüde, él ciamó trëi novités.
Pian ia dal 8 d’agost dl 2019 ciafarëise tl raiun resservé de myCIVIS l'atestat de bi- y trilinguism tl format digital, les valutaziuns dla comisciun d'ejam y l'atestat de presënza. Pornanche chisc documënc gnará ciariá sö ciafarëise na notificaziun por e-mail y/o SMS.
Implü él ince na novité che reverda che che n'á nia ciamó cumplí 18 agn: dai 8 d'agost dl 2019 podarái se scrí ite al ejam de bi- y trilinguism online tres le SPID di geniturs.


text: L'Agenda grischuna d'elecziun da professiun exista dapi l'onn 1988 e vegn mintgamai repartida il cumenzament dal nov onn da scola a tut las scolaras ed a tut ils scolars dal stgalim superiur. L'agenda tudestga cumpiglia singuls elements rumantschs (titel, agenda, per part singuls texts/resumaziuns). Or dal cuntegn: Termins ed occurrenzas d'infurmaziun; cussegliaziun professiunala/CIP en il Grischun; urari da la tscherna da professiun; tschertga da plazzas d'emprendissadi, professiuns en in'egliada.


text:
Suenter las scheliras da la fin d’avrigl, ha l’Uniun da puma svizra ussa publitgà emprimas stimaziuns dals donns. Tar las tschareschas quinta l'uniun cun ina racolta da radund 800 tonnas quai che correspunda a radund 75% pli pauc ch'ina racolta ordinaria. La perdita munta a passa 20 milliuns francs.
Grondas differenzas regiunalas
Per maila datti differenzas da perditas da racolta fitg grondas sur las regiuns. En il valais èn donnegiads var 10 fin 20% da la maila. Percunter muntan en la Svizra Centrala ils donns vi da la maila a var 80%. Sur l’entira Svizra quinta l’uniun tar maila e paira cun ina perdita da circa 35% quai che munta a radund 38 milliuns francs.
Tar las apricosas quinta l'uniun cun ina perdita da circa 50% e 14 milliuns francs. Fertant ch’i na dat bunamain nagina perdita da racolta tar las cultiras d'apricosas en las planiras dal Valais, quintan ils producents sin las spundas cun perditas dad 80 fin 100%.
Betg uschè gronds donns hai dà tar ils farbuns. Las cultiras en tunnels da folias èn praticamain restadas senza donns.
RR novitads 15:00


text:
Mel
La mel l'è on mangià dolz faa di avigg, ma anca di imenotter.
El nass del netter e de la melada. La melada l'è prodotta de vari omotter: i sò escrement zuccheritt hinn la bas alimentar per on bell numer de insett.
El nommModifega
La parolla mel la vegn del latin "melem", e l'è comuna a tutt i lengov romanz (italian: miele; frances, spagnoeu, asturian e aragones: miel; catalan, galizian e portoghes: mel; ligur: amê; normann: mié; ocitan: mèl; romen: miere; aromen: ñiari; sardegnoeu e sicilian: meli). In lombard, catalan, spagnoeu e alter lengov romanz ocidentai, la parolla l'è al feminil, in alter inveci al masculin.
El termen, a bon cunt, l'è de origin indoeuropea: el troeuvom in de l'ittita milit, in del grech méli, in de l'albanes mjalit, in l'armen meghr e in di lengov celtegh (breton mel, galles mêl, scozzes e irlandes mil). A troeuvom ona parolla compagna anca in di lengov slav (mëd o med), de indove l'è passaa anca in di lengov baltegh (medus), in l'eston (mesi) e in de l'ungheres (méz). A troeuvom l'istessa parolla anca in del gotegh miliþ, che però el s'è minga conservaa in di lengov germanegh del dì d'incoeu, che partissen de la radisa *hunagam[1], che l'è comuna anca al curd hingiv.


text:
Ils pajais da la regiun da l'Amazonas vulan prender mesiras cuminaivlas per proteger meglier il guaud tropic e da cumbatter incendis da guaud. En vista als gronds incendis en la regiun da l'Amazonas vegn tranter auter examinà ina surveglianza da satellit per chattar a temp incendis.
Represchentants da la Brasilia, Bolivia, Columbia, Ecuador, Guyana, Peru e Surinam èn vegnids ensemen en la Columbia ad in inscunter suprem. Ils pajais han deliberà la decleranza, nua ch'els han er definì ina rait da cooperaziun. Vitiers vulan ils pajais barattar infurmaziuns davart runcadas illegalas.
RR novitads 06:00


text:
Cun la staffetta russa aveva Anton Schipulin gudagnà aur als gieus olimpics il 2014 a Sotchi. Trais onns pli tard ha el gudagnà aur al campiunadi mundial. Als gieus olimpics en la Corea dal Sid n’ha el betg dastgà far part. Quai en connex cun il scandal da doping en Russia.
Quest onn ha il Russ anc fatg part a nagina cursa da la cuppa mundiala. Quai pervia da retard da trenament. Ses plan inizial era stà da turnar il schaner 2019 en il circus da biatlon. Schipulin ha dentant fatg pressa negativa en connex cun suspect da doping. Autoritads austriacas avevan cumenzà cun investigaziuns en connex cun in surpassament da las regulaziuns da doping als campiunadis mundials il 2017 a Hochfilzen. Là aveva l'atelt da 31 onns gudagnà aur cun la staffetta russa.
RR novitads 11:00


text:
Il 2006 ha Catrina Arpagaus fatg il brevet da chavaltgar e sis onns pli tard la licenza. Dapi lura dastga ella siglir sur autezzas dad in meter. La Sursilvana sa participescha uschia dapi plirs onns a 20 fin 25 concurrenzas ad onn. Il sport da siglir cun chaval è daventà sia gronda passiun.
Il siglir cun chaval è insatge fascinant. Igl è insatge ch’ins fa en dus ed ins sto funcziunar sco team, er sche dus chaus gross fruntan magari in sin l’auter.
Per avair success stoppian chavaltgader e chaval funcziunar ensemen, di Catrina Arpagaus. Ins stoppia avair fidanza in da l’auter e propi enconuscher fitg bain in l’auter.
Ina vita cun chavals
Catrina Arpagaus è creschida si en in manaschi puril a Zignau ed è uschia gia baud vegnida en stretg contact cun animals. La gronda charezza ha ella dentant adina gì per ils chavals. Cun 10 onns ha la giuvna lura survegnì ses emprim chaval dals geniturs. Quai saja stà il pli grond regal en sia vita, simplamain bellezza, di Catrina Arpagaus 20 onns pli tard. Oz posseda ella sis chavals. Cun dus dad els dat ella era anc scola da chavaltgar ad uffants.
Trun – Cuira – Balzers
Catrina Arpagaus ch’ha frequentà la scola dal Plantahof è commembra da trais clubs da chavaltgar: Trun e conturn, Cuira e Balzers nua ch’ella va ina giada ad emna per trenar da siglir, er perquai che l’infrastructura saja là fitg buna. Sper tut la lavur cun ses chavals maina ella anc la stizun dal Volg a Trun. Il mument sajan ils dis lungs e las notgs curtas di Catrina Arpagaus ch’abitescha cun ses partenari Raffael Bearth (locomotivist VFF) e sia poppa Annina da nov mais a Campliun.


text:
Alegorìa dla cavèrna
L'alegorìa edla cavèrna (mito della caverna in itagliàṅ) l'era na spiegasiòun figurèda che Platòun al scrivìva in dal lìber VII dal só scrit "La Repùblica" per fèr capìr che l'ignorànsa l'è difìcil da conbàter, cum'a s armàgna ignorànt se nisùn al s jùta a 'vrìr i ôć in del veritê, e però anca cum'a sìa difìcil turnèr indrê a jutèr i ignorànt quand ch'a s sìa catê el veritê dla vìta.
Al scrit 'l è in dla forma dal diàlog, cuma Platòun 'l iva inparê a ragionèr i lavōr ala manéra dal só mister Sócret.
Platòun al s figùra che soquànt òm i sìen lighê in cadèini, màṅ, pē e cupèt, in fonda a na cavèrna, vìa dala luś e dal'ària 'd fóra. Platòun al s figùra che chelōr i nn'es sìen mài adê che fóra ded lè a gh'sìa al mond cum al cgnusòm nuèter.
Chi perśunēr chè, lighê cuma gl'ìn man e pē, i gh'la chèven sōl ed guardèr davànti a lōr, dagli òmbri invièdi atàc a na paréda edla cavèrna, ombri edla vìta e di lavōr ch'a sucéd fóra dala cavèrna e che na luś da 'l élta la gh'spedìs là śò atâc ai mùr. Chelōr i armàgnen tut al tèinp persuèś che tùt al mònd al sìa fat 'd òmbri. Se un dè ùn ed chi perśunér chè al gnìs liberê, a s capìs che chelò al farà na bèla fadìga a crèder ch'a sìa più reèl al mond fóra ded lè piutôst che quèl dagli òmbri ch'al s era abituê.
Al gh'arà biśògn incòr ed guardèr n'ètra volta dagli òmbri, di quêl ch'i se spècen in dl'àqua, al farà fadìga a 'tintères a guardèr i lavōr cuma gl'ìn dabòun, minga piat come chegli ombri ch'al gh'era abituê. E anc la só vìsta la gh'arà avû biśògn 'd abituères piàṅ piàṅ a tuta cla luś lè dal dè fóra dala cavèrna.
Anc turnèr śò a persuàder i cunpàgn ed gróta che su a gh'è 'l mond reèl, 'l arà da èser un bèl rìsć: mèinter ch'a s torna in dl'òra edla cavèrna, i òć i gh'aràn biśògn incòr 'd abituères ala poca luś, e intànt chièter perśunér i gh'avràn edla difidèinsa e i pinsaràn che lò là al'élta al se sìa bruśê i òć, ch'al còunta dal stravagànsi e i credaràn ch'al s sìa matî.
'L eśèinpi al fèva anc capìr che 'n filòśof al fà fadìga a parér normèl per di agìnt che 'l veritê i nn'i vèden gnanc da luntàn.
Vóś lighèdi
- Platòun
- La Repùblica ed Platòun
- alegorìi gréchi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Alegorìa dla cavèrna
Colegamèint estèren
- (IT) Na só recitasiòun in dal youtube.
- (IT) Na spiegasiòun in sìm'a youtube.


text:
Las 40 interpresas da construcziun involvidas en las inquisiziuns da la cumissiun da concurrenza WEKO, ston ad interim emplenir ora ina autodecleraziun supplementara per mintga surdada da lavur. Quai ha francà la regenza grischuna en ulteriuras mesiras cunter ils cartels da submissiun.
Ultra da quai ston las interpresas ch'offreschan per ina surdada, confermar explicitamain da betg pli avair fatg cunvegnas dapi il cumenzament da las inquisiziuns il 2012.
La regenza accentuescha dentant ch'il chantun veglia vinavant surdar incumbensas a firmas da construcziun. Il mument saja simplamain grev da pudair planisar, cunquai che las inqisiziuns na sajan anc betg a fin.
Tenor infurmaziuns da la WEKO è il chantun pertutgà fin ussa en trais decisiuns sco incumbensader.
RR novitads 11:00


text:
Il motiv è cha la banca mundiala quinta cun in pli flaivel decurs da la conjunctura en intgins pajais industrials novs. Quai pudess avair grondas consequenzas per il rest dal mund, communitgescha la banca mundiala. Uschia duaja per exempel il product naziunal brut da la Russia e da la Brasilia sa reducir per 0,7% respectivamain per 2,5%. La stad passada quintava la banca mundiala anc cun in creschament per omadus pajais ed uschia er cun in creschament pli aut per l’economia globala.
RR novitads 09:00


text:
Boca (NO)
Boca (inscì anca in Italian e Bòca in Piemuntes) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 261 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,6 km² e ona densità de popolaziun de 131 ab./km².
Boca la cunfina cun la Pruvincia de Vercej e l'è cunussüda per el vin umonim e per el santüari del Santissim Crucifiss.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Boca (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Dialet bochese[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Lumbard ucidental
- (Riferiment mudifega = http://www.comune.boca.no.it/dialet.htm Cumun da Boca Pruincia da Nuara)
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lambrugh
Lambrugh (nom ufizial in italian: Lambrugo) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm che 'l cunta 2 466 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 1,9 km² e 'na densità de 1 298 ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Lecch (comun de Nibbionn e de Còsta Masnaga). Lambrugh l'è gemellada cont el comun polacch de Rajcza (Slesia).
Evoluzion demografegaModifega
L'andament del numer de abitant del comun de Lambrugh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Grups de evaluaziun y control di investimënc publics
Informaziuns sön le Grup de evaluaziun y control di investimënc publics dla Provinzia autonoma de Balsan, aladô dla lege n. 144 di 17 de ma dl 1999:
- Composiziun y funziuns dl Grup de evaluaziun y control di investimënc publics - ann 2013
- Reorganisaziun dl Grup de evaluaziun y control di investimënc publics - deliberaziun dla junta provinziala di 29 de jügn dl 2009, n. 1713
- Ativaziun dl Grup de evaluaziun y control di investimënc publics - deliberaziun dla junta provinziala di 14 de forá dl 2005, n. 301


text:
De un articul ci scrit in francesi
. Fórsan it vell esser possibil crear un nov vocabul por li término smartphone, ma mem in li articul in francesi on di smartphone por li moment. Un vocabul quam telefon habil
vell esser bon.
In 2009, plu quam un quart de smartphones in li mercate esset vendit a un precie min quam 200 dollares. Ye 2014, li proportion de smartphones con un precie min quam $200 va atinger 45%. Li abassament de precie va esser acompaniat con un augmentation de vendes e un change del atitudes de consumatores vers smartphones, secun un mercate-studie de ABI.
Li diferentie de precie intre telefones traditional e smartphones va abassar in li futur. In fine, smartphones va posser esset vendit al sam precie quam mobil telefones con MP3 o cámeras hodie.
ABI pensa que smartphones vendit inter $100 e $200 va posser atraer plu mult compratores in li venient quin annus.


text:
Mobil
Cunquai ch’il telefonin è uschè pitschen n’ha el betg la medema forza sco ina consola concepida explicitamain per games u sco in computer. Uschia èn ils games plitost simpel, sch’ins cumpareglia cun tschellas plattafurmas. Ma sco smartphone-gamer pon ins quasi adina prender enta maun l’apparat per ses games preferids, sch’il temp lubescha.
PC
Tut tenor game e pretensiuns a la prestaziun po in PC esser «be» il laptop per il homeoffice u perfin ina detga «maschina». Il PC pon interessads ed entusiastas adattar specificamain a lur basegn, dependent da las componentas ch’il gamer installescha. Interagir po il PC-gamer cun mieur e tastatura, joystick u controller etc.
Consola
La consola è ina sort computer ch’è concepì en prima lingia per far il gamen. Cun in controller proprietar a la consola han ins la controlla sur il gieu. Ma LA consola na datti betg: ils trais fabricants gronds da consolas èn Microsoft, Sony e Nintendo – mintgin cun ses agen sistem, sia atgna tecnologia e per part agens gieus.
Era sch’i vegn dà sin differents apparats, sch’i dat dispita sche quels che giogan sin il telefonin sajan propi gamers u tge games che valan insumma sco tals – tuts han communabel ch’els giogan gieus digitals.
Tut quels games funcziunan be grazia al svilup tecnic en il mund dal computer. Ed ensasez èn gea er il telefonin e la consola in computer, simplamain cun in auter niz ch’il computer classic.
Sch'i va per «gamear» datti differenzas. Tge ch'è forsa per intgins in passatemp è per auters il hobi preferì u perfin ina carriera aspirada. A la fin quinta co ch'in e scadin valitescha l'impurtanza dal gaming en sia vita. Ed uschia vegn ins er a sa decider per ina plattafurma che correspunda il pli fitg al stil individual.
Ils games
La schelta da gieus è gronda, ed i dat era differenzas tranter las categorias e sutcategorias. Tut tenor sch'igl è in «shooter» u in «jump 'n' run», in gieu stategic u in'aventura virtuala.
Las categorias en general
- games d’action
- games d’aventura
- gieu da rollas
- simulaziuns
- gieus da sport
- puzzle
- gieus inactivs
Tar tuttas categorias datti er sutcategorias. Uschia per exempel tar games d'action: Ego-Shooter, Survival u er mix cun in autra categoria sco cun gieus d'aventura.
In tal mix da gieus d'action ed aventura fitg popular è tranter blers auters per exempel «Red Dead Redemption 2».
En gieus da rollas surpiglia il gamer ina rolla en il mund virtual e agescha lura era uschia. Istorgias captivantas e la funcziun impurtanta dal character per l'istorgia fa ora in gieu da rollas.
In exempel forsa betg pli uschè actual ma che mintgin vegn ad enconuscher è «Pokémon».
Tge vegn endament en la sparta games da sport? Probabel pulit spert ils gieus da FIFA. Ballape. Ballape virtual.
Tar ils gieus da simulaziun è il «Landwirtschafts-Simulator, il link avra en ina nova fanestra» fitg popular, almain sch'ins guarda sin ils gieus svizzers. Tgi ch'ha gì gugent il «Goat Simulator» vegn forsa er ad avair in plausch cun «Just Die Already, il link avra en ina nova fanestra».
Il linguatg «svelt» da gamers
Sche gamers giogan online, vul dir cunter u cun autra glieud, lura vegn era communitgà in cun l’auter. Savens capita quai via ils uregliers, ma mintgatant era via il chat che sa chatta en il gieu. Gist sch’i sa tracta da gieus nua ch’i va spert sco per exempel shooters n’han gamers betg il temp per scriver romans in a l’auter – uschia ch’els dovran abreviaziuns.
Las pli impurtantas abreviaziuns durant ina partida online èn:
Abreviaziuns da gamers
- AFK = Away from keyboard = Ins n’è betg cuntanschibel per in curt mument
- GG = Good game = Gratular in l’auter per la partida ch’è stada interessanta u buna
- NPC = Non-playable Character = Las figuras/persunas en il gieu ch’il gamer na sa betg controllar
- KDR = Kill/Death – Ratio = Cumparegliar quantas giadas ch’ins è mort en relaziun cun ils mazzaments d’auters
- XP = Experience = «Experience» dovran ils gamers bler per vegnir tar il proxim level, per exempel en gieus da rollas u shooters
- PVP = Person vs. Person = Ina partida tranter nua che be duas persunas giogan cunter in l’auter
- HP = Health Points = Il dumber da puncts da vita avant ch’ins mora
- EZ = Easy = Sche la partida è stada memia simpla da gudagnar
Gamers han savens da cumbatter cun pregiudizis, uschia n'hajan gamers per exempel naginAs partenariAs, sfarlattian lur temp u sajan amocaders potenzials. Cun quels ed auters puncts ha er sa fatschentà SRF Virus en il True Talk.


text:
Il dumber da dunnas che telefoneschan è s’augmentà ed è tar radund 65% l’onn avant era el anc tar 60%. Tar ils umens eran quai l'onn passà anc 40% e quest onn anc 35% che han duvrà il servetsch en la Svizra orientala ed il Principadi da Liechtenstein.
Umes discurran bler da temas ordaifer famiglia e relaziun
Umens discurran dubel uschè savens sco las dunnas da lur sa cuntegnair cun dependenzas e da lur sexualitad. La relaziun cun il partenari vegn era pli savens menziunada. Era problems per l'existenza sajan vegnids tematisads marcantamain dapli. Ils temas discutads al telefon varieschian tranter umens e dunnas uschia ch’ina scolaziun specifica da gender fetschia senn, scrivan ils responsabels dal maun offert.
Las dunnas discurran il pli savens da la famiglia e da l'educaziun cun ils telefonists e las telefonistas.
RR novitads 16:00


text:
Lavurs
Pulituras e puliturs lavuran en ateliers da pulir da fabricas d'uras e da bischutaria. Els puleschan diversas parts dad uras e da bischutaria che vegnan producidas da nov, reparadas u glischentadas da nov. En general lavuran els en teams.
Avant che cumenzar preparan las pulituras il plaz da lavur. Ellas fan in plan da lavur ed organiseschan ils pass da lavur uschè prudentamain sco pussaivel. Ellas plazzeschan la tocca ed endrizzan maschinas e guaffens. Durant lavurar resguardan ellas las prescripziuns da segirezza al plaz da lavur e las prescripziuns da la protecziun da la sanadad e da l'ambient.
Tut tenor material, surfatscha e furma giavischada elegian pulituras il proceder d'elavuraziun. A l'entschatta ston ellas prepulir la tocca, nua ch'ina gronda part da las malgulivezzas vegn allontanada. Latiers dovran ellas guaffens e maschinas sco glimas, barschuns, bastuns da pulir u smerigliadras e maschinas da mular.
Per la lavur da precisiun fan las pulituras diever da tecnicas adattadas. Ellas dovran per exempel sablunaders e bastuns da pulir per far traglischar la tocca. Per finir nettegian ellas tut ils guaffens, ils apparats e las maschinas e guardan ch'els funcziunan endretg.
Plinavant nettegian pulituras la tocca singula cun aua da savun, dissolvents ed alcohol. Suenter mintga pass da lavur controlleschan ellas las uras e la bischutaria ad egl u cun apparats da mesirar e controllar. Ellas controlleschan, sche la massa da la tocca è gista e la cumparsa bella.
Pulituras elavuran tocca dad uras e bischutaria dad aur, platin, argient ed auters metals. Ellas lavuran cun materials prezius e tractan els cun precauziun. Ellas fan attenziun a las pedras preziusas e guardan ch'ils ornaments na vegnan betg donnegiads.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 19-01-2018
Durada
2 onns
Furmaziun en la pratica
En in atelier da pulir u en ina fabrica d'uras e bischutaria u en in lavuratori d'aurers
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- organisaziun, preparaziun da las lavurs, protecziun da l'ambient, sanadad e segirezza al plaz da lavur
- preparaziun da las surfatschas e tecnicas manualas d'elavuraziun
- exequir las tecnicas finalas da l'elavuraziun da la surfatscha
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Diplom
Attest federal professiunal "pulitur / pulitura AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada
Pretensiuns
- mauns inschignus
- moda da lavurar exacta
- buna concentraziun
- pazienza e perseveranza
- fidadadad
- buns egls (era cun vesida curregida)
- naginas allergias da metals
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l'Associaziun svizra dals patruns da l'industria d'uras, da scolas professiunalas e scolas spezialisadas d'art applitgà
Nobilisader / Nobilisadra d'uras e bischutaria AFQ
Puliturs pon far ina furmaziun da basa scursanida sco nobilisader / nobilisadra d'uras e bischutaria AFQ (access al segund onn da la furmaziun).
Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco nobilisaders d'uras e bischutaria AFQ.
Cundiziuns da lavur
Puliturs lavuran en ateliers da pulir da l'industria d'uras e da bischutaria. Il martgà da lavur per puliturs è fitg pitschen e sa restrenscha oravant tut sin la Svizra franzosa, en spezial sin il chantun Giura e sin ils chantuns da Genevra e da Neuschatel. En il rest da la Svizra na datti betg bleras purschidas.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra dals patruns da l'industria d'uras
Avenue Léopold-Robert 65
Chascha postala
2301 La Chaux-de-Fonds
Tel: 032 910 03 83
URL: www.cpih.ch
Revista professiunala:
URL: www.goldor.ch


text:
Las elecziuns per las duas successuras en il Cussegl federal èn stadas in eveniment da questa sessiun d'enviern. Viola Amherd dal Vallais surpiglia il post da Doris Leuthard e Karin Keller-Sutter per Johann Schneider-Amman.
Tar la repartiziun dals departaments hai lura dà grondas discussiuns. Empè dal venderdi han ils cussegliers federals pudì sa cunvegnir pir il glindesdi a tgi che surpiglia tge post.
Revisiun da la lescha da CO2
11 uras è vegnì discutà vi e nà e decidì davart artitgel per artitgel e detagls da la lescha. La finala ha il Cussegl naziunal tuttina sbittà tutti quanti. La culpa vegn stuschada vi e nà tranter las partidas.
Uss sto il Cussegl dals chantuns pigliar a mauns anc ina giada l'entira revisiun. La Svizra è numnadamain s'obliada da reducir las emissiuns per 50%, cumpareglià cun il 1990, fin il 2030.
Pact da migraziun
Omaduas chombras han decidì ch'ellas vulan avair l'ultim pled davart il pact da migraziun da l'ONU. Cun quai è il plan dal Cussegl federal da vulair suttascriver il pact il mument mess sin glatsch. La regenza sto spetgar giu la debatta da l'onn proxim.
Na a liberalisaziun dals models d'eleger chantunals
L'avantmezdi ha il parlament ditg surprendentamain Na a la liberalisaziun dals models dad eleger chantunals. Surpendenta è la decisiun stada perquai che omaduas chombras avevan decidì en la debatta da laschar als chantuns maun liber co ch'i duai vegnir elegì – proporz, maiorz u ina maschaida.
Per il Grischun ina decisiun relevanta perquai ch'i vegn debattà dapi onns sch'il sistem da maiorz saja il dretg u betg.
RR actualitad 12:00


text:
Qell template qé l'è de dovrar per far un infobox ind di pajine di bandere.
Spiegazion di parameter
- nombandera: se vœd, l'è ciapad ol titol de la pajina (senza parantesi de disambiguazion)
- imajinbandera e foto: i pœl vesser metide con o senza ol prefiss di imajin (File:, Archivi:)
- stat: stat de la sota-division aministrativa qe la dovra la bandera (se l'è una bandera statala, l'è mìa de dovrar)
- codex: ol codex FIAV de la bandera (l'è dovrad ol mudel:codex FIAV)
- oltre: se g'è di oltre version de la bandera, basta meter vergot, per esempe: sì
- governativa, civil, ecc: meter l'imajin de la version (con o senza ol prefiss di imajin)
- oltre1 (imajin), oltre1 proporzion (proporzion), oltre1 titol (nom), FIAV oltre1 (codex FIAV)


text:
En il chantun Berna vala a partir da glindesdi ed en il chantun Zug a partir da sonda in obligatori da purtar mascras en butias. Quai han decis las regenzas dals chantuns. En il chantun Zug ston er collavuraturs da restaurants bars e clubs purtar mascra. Uschia reageschan il dus chantuns sin il dumber d’infecziuns novas dal coronavirus ch’è s’augmentà l’ultim temp.
In obligatori da purtar mascras en butias vala en ils chantuns:
- Basilea-Citad
- Berna
- Friburg
- Genevra
- Giura
- Neuchâtel
- Soloturn
- Turitg
- Vad
- Vallais
- Zug


text:
Alcol
In chimiga, un alcol a l'è un cumpost urganigh induè che al post d'un atum idrogen al gh'è ligaa un grüp funziunal idrossid -OH. Un alcol al gh'ha dunca la furmula bruta CnH(2n + 2)O se la cadena a l'è verta.
I alcol püssee leger a hinn - a la temperadüra ambient - liquid vulatij senza culur, cunt un udur carateristigh e che se mes'cen cun l'aqua.
A bun cumand, se mes'cen ben in aqua i alcul che gh'hann fina a 4 atum de carboni per atum de ussigen. El fat che i alcol se mes'cen ben in de l'aqua e che gh'hann un punt de büjziun volt rispet ai alter cumpost urganigh de dimensiun e strütür cumpagn se'l mustra ben cun la furmaziun de ligam a idrogen intra l'idrogen del grüp OH e l'ussigen di mulecul arent (semper de l'alcol, o de l'aqua,...).
I alcol se utegnen de la nadüra o per sintesi.
Alcol cumün a hinn el metanol (CH3-OH) e l'etanol (CH3-CH2-OH). Quest chì a l'è pö quel che ciamum alcol tücc i dì, e'l s'utegn de la fermentaziun di zücher e l'è dent in del vin, in de la bira e l'altra roba de bev alcoliga.
ClassifigaziunModifega
La classifigaziun di alcol basada sü la strütüra chimiga ja spartiss in alcol "primari", segündari" e "terziari" in funziun del nümer de grüp alchiligh ligaa a l'atum de carboni cun tacaa el grüp -OH:
Alcol primari;
- CH3OH (metanol)
- CH3-CH2-OH (etanol)
Alcol segundari;
- (CH3)2CH-OH
Alcol terziari;
- (CH3)3C-OH


text:
Suenter la girlgroup spontana P.I.A., las pli giuvnas interpretas d’in Top Pop Rumantsch, vegnan ussa ils chantauturs-tats. Ils trubadurs Benedetto Vigne e Paulin Nuotclà festiveschan omadus quest onn lur 60avel anniversari.
La chanzun ha Benedetto Vigne scrit: ina melodia simpla en il stil quasi western cun finas allusiuns a gronds classichers sco «Lola» dals Kinks u «Good Vibrations» dals Beach Boys. Il text guarda enavos sin la carriera dals dus chantauturs, quai cun in surrir sin bucca: trubadur da num, ti palaisas dal passà, trubadur da pum, ti manchentas il martgà.
Benedetto Vigne e Paulin Nuotclà
Omadus chantauturs han cumenzà lur carrieras avant passa 40 onns, omadus han publitgà la fin dals onns 70 lur emprims portatuns: Paulin Nuotclà ses «Che fain oz?» e Benedetto Vigne sias «Carezzas» cun Benni & Others. Omadus èn adina puspè sa preschentads sin tribuna ed han publitgà chanzuns ed albums. Paulin è sa deditgà ils ultims onns pli intensivamain als sgrafits en l'Engiadina, entant che Benedetto ha intensivà la lavur da translatar chanzuns. Cun «Lain fabular - ils Beatles per rumantsch» ha el realisà in grond e bel project.
Eu giaiv’ün zich pel muond intuorn, ‘na tscherta buscha sül givè, ‘na gitarra nauscha suot il bratsch, cul tren, per stop ed eir a pè, uschia l’emprima strofa dal novischem Top Pop Rumantsch, il medem mument in omagi e revista. Benedetto Vigne e Paulin Nuotclà èn ils dus chantauturs ch’han creà e sviluppà ina schientscha per la chanzun da rock e pop en rumantsch.
Realisaziun
Chant: Benedetto Vigne e Paulin Nuotclà
Ghitarra: Jean-Pierre von Dach
Bass: Dany Hertach
Battaria: Muso Stamm
Chor: Madeleine Raschèr
Cumposiziun: Benedetto Vigne
Text: Benedetto Vigne e Paulin Nuotclà
Producziun: Manfred Zazzi
Text da la chanzun: Trubadur
eu giaiv’ ün zich pel muond intuorn
’na tscherta buscha sül givè
’na gitarra nauscha suot il bratsch
cul tren, per stop ed eir a pè
i' gieva cun igl satgados
la ghitarra cotschna sen givi
cantava cun na vocsch da rom
digls tgangs da barba gianandri
da glioirs ed er da preditgants
en stavel d'animals
e tot igls giouens da la val
'na canorta bel anturn igl fi
trubadur da num
ti palaisas dal passà
trubadur da pum
ti manchentas il martgà
sül palc mandura da rebel
chavels nairs fin circa gio pro’l schnuogl
a chantar sü la mort dal non
sainza resguard sün chenin ravuogl
munaida d’eira rarità
importeiva zuond pac in fuond
in vist’a la necessità
d’urgiaintamaing müdar il muond
trubadur da num
ti palaisas dal passà
trubadur da pum
ti manchentas il martgà
i' gieva se pigl microfon
na pigüra scu d'en spivintegl
cantava sur digl mond balurd
e mintgatant er digl smarvegl
i' gieva alloura translatond
igls gronds ed anc pi gronds
co stung e vard oz anavos
e crei betg ple igl mez da chegl
trubadur da num
ti palaisas dal passà
nua stas
cura vas
e tge fas
trubadur
trubadur
trubadur da num
ti palaisas dal passà


text:
Óme
Óme (Ome en Italià) l'è 'n cümü de 3 205 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 15 km de la cità de Brèsa, en diresiù Nordòvest.
Óme el fa part de la Franciacürta e 'l se tróa endèna cónca fùrmàda dei torèncc Gandùer e Martignàch a 242 méter söl lièl del mar e delimitàda dei cümü de Montezèi, Rodènch, Gösàch, Polàen e Breó.
El teretóre del cümü al ciàpa dét dèle contràde che le pórta amò dei nòm arcàich (vergü fórse amò presitòrich) compàgn de Fus, Nas, Ertina, Al, Martignàch, Burbù. Ergöne de chèste contrade le g'ha conservàt 'n aspèt medievàl. Óme e le sò contràde i è regordàcc en divèrsi docümèncc del convènt Cluniacènse de San Nicóla de Rodènch a cumincià del sècol XII.
Endèla località de San Mighél se tróa la céza omònima che la g'ha urìgin che risàl a la prezensa longobàrda. Endèla contrada de Al (colocàda sö 'na vìa de cumunicasiù antìca co la val Trómpia) se tróa 'nvéce la céza Diaconàl de San Lorèns che la testemónia de 'n pónt de tràfich importànte co la Val Trómpia e co la Val Camònega.
A Ome ghe nasìt pò a 'l zugadùr de fóbal Daniele Bonera.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
N vëndedri, ai 30 de auril 2020 àn tenì la senteda generela dla Cassa Raiffeisen Gherdëina, danz nce chëst ann nia te si forma tradiziunela, ma mé cun trëi reprejentanc di cumëmbri.
Mpo à la bela cumpëida de 310 cumëmbri dat ju si stima, se nuzan dla puscibltà de sëurandé la ncëria de dé ju si stima a un di trëi reprejentanc di cumëmbri numinei dal cunsëi de aministrazion: Florian Mussner, Otto Comploi y Stefano Zanotti.
Duc i 1.554 cumëmbri (1530 cun l dërt de lité) ie bele danora unii nfurmei sun la situazion dla Cassa, l lëur y l bilanz 2020 y de coche la dëssa jì inant tres n bel cudejel y n comunicat video.
L bilanz 2020
L’economia de Gherdëina depënd n gran pert, te na maniera direta o ndireta, dal turism y per gauja dl coronavirus ne à truepa jënt tl ann passà nia pudù lauré. Chësc à sambën nce abù fazion sun l lëur te banca. Purempò iel unì arjont n bon resultat cun 2,95 mio. de euro de davani (-32%). I scioldi metui ite te banca à arjont la zifra de 458,5 mio. de euro, canche chëi manejei diretamënter ie jic de reviers de -0,52% y chëi manejei ndiretamënter ie jic su de +15,88%. I scioldi mprestei ora ie jic su dl 5,44% ruvan a 311,5 mio. de euro. L ie unì dat ju 201 dumandes de spënjer la rates di mprësc y duta cantes ie unides azetedes per de ndut 81,4 mio. de euro.
Sustenì l’economia dla valeda
Sibe tl cudejel che nce tl comunicat video à l presidënt Ivo Senoner sotrissà l mpëni dla Cassa Raiffeisen Gherdëina de fé dut chël che l ie mesun per sustenì l’economia dla valeda y dantaldut per ti sté daujin ai cumëmbri y a chëi tlienc che à for laurà cun la Cassa, per ti vester ala deficulteies gaujedes dal Covid-19. La resserves y l capital dla banca – 72,2 mio. de euro - metui da na pert ti ani passei, dà sën la puscibltà de judé.
Cumpëida di cumëmbri dl cunsëi de aministrazion
Pra la senteda generela ie duc i 6 ponc dl orden dl di unii dac pro cun na gran maiuranza, mé puecia zedules fova sënza usc y mo manco de contra. Nsci ie nce l pont numer 6, ulache l fova da fé ora de smendré la cumpëida di cumëmbri dl Cunsëi d’aministrazion da 8 cumëmbri plus l Presidënt a 6 cumëmbri plus l Presidënt uni azetà cun na gran maiuranza. Chësta dezijion ie unida teuta davia che la cualifiches per pudëi devënté cunselier devënta for plu restritives y l ne sarà perchël tl daunì nia tan saurì abiné persones cualifichedes.
Cumëmbri tl zënter
La digitalisazion ne se fërma nce tlo da nëus nia, truep servijes vën pitei online y tres njins y aparac. Danz che avëi la banca belau te fuia ie na gran sauridanza. Ma la Cassa Raiffeisen Gherdëina ne n‘ie nia mé chësc, ëila ie na banca cuoperativa, che mët - coche scrit tl cudejel – i cumëmbri tl zënter. Perchël ti vëniel dat n gran pëis ala cunsulënza ndividuela cun na vijion a 360 gradi. L ann passà iei unì mudernisà la purtines y n à adatà i orars de giaurida per plu discrezion y gheneda y per avëi plu dl‘aurela per uni singul cumëmber y tlient.


text:
La regenza ha decis d'incumbensar l'Uffizi da sanadad cun la gestiun da la centrala dal clom d'agid sanitar 144.
Ella desista da surdar la gestiun a l'ospital chantunal dal Grischun, che ha inoltrà l'offerta la pli favuraivla ord vista economica.
Il provediment da la regiun d'ospital tras il servetsch da salvament da l'ospital regiunal da la Surselva restia garantì, scriva il chantun.
L'argumentaziun da la regenza
Ils suandants motivs han incità la regenza da laschar manar en l'avegnir il chantun la centrala 144:
- La centrala 144 è l'element central dal provediment medicinal en cas d'urgenza en il chantun. Sin la glista da las infrastructuras criticas da la Svizra da l'Uffizi federal da protecziun da la populaziun figureschan las centralas d'acziuns dals servetschs da salvament sin il medem stgalim sco las centralas da la polizia e dals pumpiers.
- Uschenavant che quai è enconuschent vegnan las centralas dal clom d'agid sanitar manadas en tut ils auters chantuns dal maun public sez.
- La segirezza da manaschi po vegnir procurada sez.
- Sche la gestiun vegn surdada ad ina terza part, è il chantun dependent da quella, uschia che la segirezza da manaschi e la segirezza respectiva dal provediment da la populaziun e dals giasts na pon eventualmain betg vegnir garantidas.
- Areguard il dretg da persunal è la situaziun per las collavuraturas ed ils collavuraturs da la centrala 144 la medema sco per las collavuraturas ed ils collavuraturs da la centrala operativa da la polizia chantunala.
Questa decisiun correspundia a la recumandaziun da la cumissiun chantunala da salvament, uschia la regenza.
Situaziun actuala tar la centrala 144
Pervia da difficultads gravantas da persunal tar la centrala 144 sajan vegnidas prendidas il cumenzament da matg mesiras immediatas a chaschun d'ina scuntrada cuminaivla da l'ospital regiunal da la Surselva, dal chantun e da la centrala 144, scriva il chantun.
L'Uffizi da sanadad haja mess a disposiziun ad interim ina da sias collavuraturas per la direcziun da la centrala 144, perquai che l'ospital n'eria betg en cas d'engaschar ina persuna da ses agen manaschi per questa incarica.
Departament da sanadad suttametta las actas a la cumissiun da gestiun
Sin fundament da las renfatschas exprimidas en las medias haja il Departament da giustia, segirezza e sanadad envidà la cumissiun da gestiun d'examinar detagliadamain ils andaments en connex cun las mesiras d'urgenza che sajan vegnidas prendidas per garantir la gestiun da la centrala dal clom d'agid sanitar.
RR novitads 10:00


text:
cuntegn
Engiadina
-
Da pitschnin a pitschen
Il project da la bieraria Engiadina ha cumenzà fitg fitg pitschen ed è ussa daventà pitschen. Dapi passa sis onns vegnan producidas a Puntraschigna bieras spezialas per l'Engiadin'Ota. Ussa è la bieraria vegnida ingrondida e professiunalisada.
Cumenzà ha tut sco hobi. L’onn 2009 ha Daniel Käslin fat per l’emprima giada biera. Quai a chasa en cuschina. Sis onns pli tard ha el uss ina bieraria che po producir var 2'500 buttiglias biera per di.
L’engrondiment professiunalisescha
En la bieraria veglia era tut magari pitschen - differents pass da lavur han ins stuì far quasi al medem lieu. Uss è tut pli grond e duas maschinas surpiglian lavurs impurtantas. Ina maschina embuttigliescha e l’autra tatga si las etichettas. Il rest da las lavurs restan lavurs a maun.
La bieraria la pli auta da la Svizra
Era scha la bieraria è en cumparegliaziun cun las autras anc magari pitschna – ella ha sias spezialitads. Ella è la pli auta da l’entira Svizra. L’aua che vegn duvrada è da Puntraschigna e quella saja ina da las meglras.
La schelta è vasta
L’emprima biera era la Bernina – fin il di dad oz producescha la bieraria Engiadina sis differentas bieras, da cleras enfin stgiras. Per il producent da biera Daniel Käslin èsi impurtant ch’els possian reagir sin giavischs e gusts dals consuments.
Maletg
1 / 8
Legenda:
La bieraria è installada en duas garaschas.
RTR, U. Morell
Maletg
2 / 8
Legenda:
Inauguraziun
Ils 18.06.2016 è il di da las portas avertas.
RTR, U. Morell
Maletg
3 / 8
Legenda:
La producziun d'ina biera dura tanter 3 fin 6 emnas.
RTR, U. Morell
Maletg
4 / 8
Legenda:
Durant la lavur d'embuttigliar lavuran var 6 persunas vid las maschinas novas.
RTR, U. Morell
Maletg
5 / 8
Legenda:
L'emprim pass è da lavar las buttiglias. Quest mardì e vegni emplenì per l'emprima giada la biera Bernina cun las maschinas novas.
RTR, U. Morell
Maletg
6 / 8
Legenda:
Las novas maschinas empleneschan per in di var 2'500 buttiglias biera.
RTR, U. Morell
Maletg
7 / 8
Legenda:
Las etichettas da las buttiglias vegnan uss tatgadas si automaticamain.
RTR, U. Morell
Maletg
8 / 8
Legenda:
En tut producescha la bieraria Engiadina a Puntraschigna 6 differentas bieras
RTR, U. Morell


text:
La banca gronda UBS ha sentì ferm la crisa da corona il segund quartal da l'onn da fatschenta. Il gudogn saja sa reducì per 11% sin 1,2 milliardas dollars. Quai ha communitgà la banca gronda a Turitg. L'UBS declera questa diminuziun cun reservas ch'ella haja stuì far pervi da credits che pudessan crudar ora. Cun quest resultat ha la banca surpassà las spetgas dals analists.
Sur l'entir emprim semester saja il gudogn net dentant s'augmentà per 12% sin 2,8 milliardas dollars. Las prognosas per l'avegnir èn sco usità plitost precautas. La banca gronda quinta er la segunda mesadad da l'onn cun ulteriuras rectificaziuns da la valur.
Terminà dispita giuridica en ils Stadis Unids
En ina dispita è la UBS vegnida perina cun l’autoritad da surveglianza da la bursa americana SEC da pajar 10 milliuns dollars. Quai ha communitgà la SEC.
Ella aveva renfatschà a l’UBS d’avair purschì a tscherts cumpraders d’emprests communals cundiziuns avantagiusas durant quatter onns.
Quels han lura subit puspè vendì ils emprests e han fatg in gudogn cun quai. Igl haja dà passa 2’000 talas transacziuns. L’UBS n’haja ni admess ni snegà quai, uschia la SEC.


text:
Missisìpi
Al Missisìpi (a s lèś [mɪsɨˈsɪpi] in Ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat dal sud di Stat Unî ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1817. Al sò mòt in latìn 'l è „Virtute et armis“ (Virtù e armi) mént'r al sò scutmàj 'l è „The Magnolia State“ (Al stat dla Magnòglia). Al ciàpa 'l nóm da 'l fiùm umònim ch'al pasa da la sò banda sinìstra che gl'indiàṅ i ciamàvan misi-ziibi (fiùm grand).
La sò capitàl e sèntar più impurtànt l'è Jackson cun Gulfport, Hattiesburg e Bilòxi àtri sità impurtànti. Al Missisìpi al gh'à utànta-dū cuntèi e duśènt-nuvantasiē cumùṅ. Al stat al gh'à na superfìsi ad 125.443 km² méntar la sò pupulasiòṅ l'è 'd nóṿ migliòṅ 'd abitànt a 'l incìrca, divìśa fra 'n 59,1% ad biànc e 37,0% ad négar, la persentuàla 'd gint ad culōr più élta dal paéś.
Al cunfìna a nòrd c'n al Tennessee, a èst cun 'l Alabàma, a sud c'n al Gōlf dal Mèsic, a sud-òvest cun la Luiśiàna e nòrd-òvest cun 'l Arkànsas. Al Missisìpi 'l è pîṅ ad furèsti, ad fiōr ad Magnòglia, òṅ di sò sìmbul, e 'd bucàci.
In dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî al Missisìpi da 'l 1980 in avànti 'l è pasâ a vutàr p'r i republicàṅ méntar prima 'l éra praticamènt sèmpar da la banda di demucràtic, tant par dir in dal 1944 Franklin D. Roosevelt chè 'l iva ciapâ dagnóra 'l 94% di vōt. Al sò guvernadōr, da 'l 2012, 'l è 'l republicàṅ Phil Bryant. Chi lò 'l à fat vgnir fóra na léǵ in d'l Avrìl dal 2016 ch'la diś ch'a s pōl rifiutàr-'s ad sarvìr di fnòć par di mutìṿ religióś. Al Missisìpi, ólt'r a ès'r al stat più pòvar (i sò diśucupâ i pàs'n al 6,2%), 'l è anc al paéś più religióś dla federasiòṅ e i dū tèrs dla sò gint l'è 'd acòrd sèg tant che bèla in dal 2004 'l 86% di eletōr ad cal stat chè i aṅ vlû mét'r in dla sò custitusiòṅ par scrit, dòp un referéndum, ad pruibìr ad dar gnanc un dirìt a 'l còpi gay.
Da sèmp'r un stat ad cuntadèṅ, i padròṅ biànc i druàv'n i séruv négar par far-i lauràr in di camp ad cutòṅ, dòp avér pardû la guèra sivìl cun qvéi dal nòrd, al Missisìpi 'l à fat fadìga a tgnir al pas di àtar stat, al n gh la cavàva gnanc a tiràr sù di àrśan par tgnir sóta cuntról tut i sò fiùm ch'i aṅ eśundâ dimóndi vòlti in dal cōrs dal tèmp, cum in dal 1927 quànd i èṅ andâ 'd sóta 70.000 km² ad sit. In dal 1990 i aṅ ligaliśâ 'l śōg 'd aśàrd in dal sità lung i fiùm par tiràr da la sò banda dimóndi turìsta. Prima ch'a rivìs 'l uragàṅ Katrina in dal 2005, al Missisìpi 'l éra 'l secónd marcâ di Stat Unî in c'l àmbit chè dòp al Nevàda ma pò 'l è andâ tut a gambi a 'l ària.


text:
La racheta dal tip «Falcon 9» è partida glindesdi davent dal Kennedy Space Center en Florida. Per tge ch'il satellit militar duai vegnir duvrà n'è betg cler.
SpaceX aveva il 2014 purtà plant cunter l’aviatica militara per abolir il contract da milliardas exclusiv cun Lockheed e Boeing. Il start da glindesdi è stà il 34avel en tut da l'interpresa e l'emprim da dapli che 20 ulteriurs sgols durant quest onn.
Fin mars aveva SpaceX l'emprima giada reutilisà ina racheta. Musk vul cuntanscher ch'ellas pon puspè vegnir duvradas entaifer 24 uras. Uschia pudessan ils custs vegnir sbassads tschient giadas.
RR novitads 18:00


text:
Orgenei citoplasmateg
Ind biolojia cellulara, se definess comè orgenell una subunitaa specializada qe la sta denter una cellula, e qe la g'habes una fonzion specifega. El nom orgenei al ven fœra del idea qe qelle struture qé i è part de una cellula, comè i orgegn i è parts del corp del om. I organei i pœl vesser identificads a'l microscope, e purifegads cond el frazionament cellular. I orgenei i g'è sies ind le cellule eucariotege qe procariotege, ma qei procarioteg i è ind jeneral de manc, plu semplex e senza membrane ind toren. Dei tants orgenei qe g'è ind una cellula, vergun (comè el nucli o el aparad del Golgi) i è tipegament de soi, menter qe i olter (comè i mitoconder, i cloroplasts, i perossisoma e i lisosoma) i pœl vesser tants fess, anca centener o mier. Intra i prencepai orgenei de le cellule eucariotege g'è:
- Nucli cellular: l'è el center de informazion de la cellula, al g'ha denter i cromosoma e l'è el lœg indov qe se fa squase tœta la replegazion del DNA e la sintes del RNA. El nucli l'è sfereg e l'è separad del citoplasma de una membrana dobia.
- Mitoconder: i fa sœ l'enerjia per la cellula; i è orgenei qe i è bon de auto replegar-s per division binaria; i g'ha un DNA so de lor. I mitoconder i è importants fess perqè denter de lor sœced la respirazion cellulara, cond jenerazion de enerjia per fosforilazion ossidativa, indov qe la se forma la adenosina trifosfad.
- Cloroplast: istess qe i mitoconder, i se auto replega e i g'ha un DNA so de lor. Ind i cloroplast, qe i se cata doma ind le piante e ind le alge, sœced la fotosintes clorofilliana, indov qe l'enerjia de le spere del sol le se dopera per far sœ i carboidrads.
- Reticol entoplasmateg: el reticol endoplasmateg l'è una red de trasport per le molecole, qe al ie mena de ça e de là ind la cellula. Al g'è in do forme: el RE rugos, indov qe al g'ha tacad in su la superfix i ribosoma, qe despœ de hvid fait sœ le proteine al ie bat denter del reticol, e el RE liss, indov qe al ge i ha miga.
- Aparad del Golgi: la fonzion primaria de qell aparad qé l'è qella de processar e impaqetar sœ le macromolecole compagn de le proteine e dei lipids qe i se sintetiza ind la cellula.
- Lisosoma e perossisoma: i lisosoma i g'ha denter i enzima dijestiv, e i perossisoma i pœl bater fœra dei toseg (perossids).
- Centrosoma: i centrosoma i è i organizador del citosqeleter; i fa sœ i microtubol de la cellula e i direziona el trasport a travers del reticol endoplasmateg e del aparad del Golgi. I è fondamentai per la division cellulara.
- Vacuol: i vacuoi i ciapa denter i prodots de scart e qei delle piante i salva l'aiva. I è descrivids despess comè spaze impienid de liqued, cond intoren una membrana. I vacuoi de piante e fonj i è de solit plu grands de qei de le cellule anemai.


text:
Ils Epicures han in miserabel num. Els veglian mo giudair, sappian esser sensuals senza retegn e mesira, tschertgian sulettamain il regl e la passiun. Epicur sez era in filosof che vuleva tut insatge auter. El instruiva ses discipels sco ins savessi viver senza tema da la mort, senza passiuns vanas e senza surlaschar sasez a painas e dolurs. Sias scrittiras èn recepts effectivs per emprender da daventar ventiraivel. Tge impurtanza han ellas oz?
Il forum 2007-2008 Essan nus puschels ord la muntanera d’Epicur?
Epicur era in filosof ch'instruiva ses discipels sco ins pudessia viver senza tema da la mort.


text:
Danubi
El Danubi (Donau in Todesch; Duna in Ungheres; Dunaj in Slovacch e Polacch; Dunav in Crovatt; Dunav/ДyHaB in Serb, Ucrain e Bulgher; Dunarea/ДyHapea in Romen e Moldav), cont i sò 2845-2902 chilòmeter l'è el segond fiumm pussee longh de tutta l'Euròpa (despoeu del Vòlga).
El Danubi, che el tacca su a scorr in de la Foresta Negra (a Donaueschingen, a la confluenza de duu fiumm minor, el Brigach e 'l Breg) e el sbocca in del Mar Negher cont on delta bell largh, el và per 2845 chilometer (o 2888, o anca 2902 a segonda del moeud de mesurà). In del sò cammin, el traversa el nord di Alp, la pianura de la Pannònia e la "bassa Romena" e, a chella manera chi, el dacqua la pupart del sud de l'Euròpa Centrala e de l'Euròpa del Sudest. El traversa vari capitaj europee, come Vienna, Bratislava, Budapest e Belgrad. El sò delta, che'l se troeuva al confin intra la Romania e la Bulgaria l'è consideraa de l'UNESCO vun di Patrimòni de l'Umanitaa.
El Danubi l'è semper staa consideraa ona importanta via de navegazion e comunicazion. Giamò conossuu come frontera de l'Imperi Roman, el fiumm el corr tra i confin de 9 Statt modern: Germania, Austria, Slovacchia, Ungaria, Croazia, Serbia, Bulgaria, Romania e Moldavia.


text:
L’autura cuntinuescha a descriver las cundiziuns da viver, las tradiziuns e disas da la populaziun da Nikki, il lieu nua ch’ella viva. Ses contacts e sia lavur èn drizzads en emprima lingia vers las dunnas. En inscunters regulars en gruppas vegnan tractads temas sco economia da chasa, cultivaziun da verdura, nutriment ed igiena. Reflexiuns davart la durabilitad da ses engaschi accumpognan la partenza suenter dus onns.
Participant: Domenic Signorell
Redacziun: Emerita Rusca
Radioscola 30-1-1974
Numer d'archiv: 2134
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Giuanna Candinas ha 75 onns e viva a Surrein. Per cas urgents dovra ella in telefonin, ma dapli tecnologia na vul ella betg.
Jau na vul betg quest internet en chasa, fertig. La glieud è adina vid guardar en l'internet e quai na plascha betg a mai.
Midadas tar La Posta
Mintgatant fiss l'internet dentant tuttina flot. Cunquai che Surrein n'ha nagina filiala da La Posta pli en il vitg, datti là il servetsch da chasa. Da nov sto quel vegnir clamà via internet ubain analog cun in scanner. Questa midada ha dà da discutar en il vitg.
L'uniun da dunnas s'engascha
La presidenta da l'uniun da las dunnas, Giuanna Albin, ha decidì da gidar. Ella ha organisà in pitschen curs davart quest nov sistem.
Jau hai sentì che questa midada chaschuna quitads tar las senioras ed ils seniors en il vitg. Jau vi gidar e mussar che quai n'è nagin striegn.
Tranter analog e digital
I dettia ina sfessa tranter analog e digital en la societad. Quai badan ins tar novas chaussas. L'emprim contact cun ina tala, stoppia esser positiv, di la perscrutadra da la Scola auta spezialisada dal Grischun, Kerstin Wagner. En il cas ideal succedia quai cun ina persuna che mussia.
I dovra ina persuna che gida da surmuntar l'obstachel dal nov. Sche quai succeda, alura vegn tut pli simpel.
surmuntà ils dubis
Quai mussa era l'exempel da Surrein. Suenter paucas minutas han Giuanna Candinas e sias collegas chapì, co quest nov apparat funcziuna. Ma ella saja tuttina cuntenta, ch'ella na dovria en futur nagin internet per empustar il postin.


text:
Acapulco
Acapulco (nom ufizial: Acapulco de Juarez) a l'è una cità e un port in sü la costa pacifega del Messich, 300 km süd-ovest de Cità del Messich. Acapulco a l'è in d'una baja funda e semi-circulara. Al gh'ha 616.394 abitant (2005).
A l'è una fermada per i nav che van de Panama a San Francisco. A l'è cugnussüda 'me sit türistegh e anca per i Quebrada, di tüfadur prufessiunista che ogni dì büten in de l'aqua financa de 35 meter d'alteza in d'una baja piscinina.
Acapulco a l'è un nom de prubabil urigin Nahuatl.


text:
Cauriol – Fascia 2 – 2
Cincelli, Bernard, Trottner, Deflorian Gio., Dallio, Porcu (30’ s.t. Dorich), Petrone, Debertol, Pezzei, Cigolla (35’ s.t. Toma), Hazizi.
A fèr e desfèr, se sà, no se va n muie dalenc. Purampò te chest moment la pruma squadra del Fascia Balon, no somea saer fèr auter che trèr demez ogne outa dut l bon che l’era stat metù en esser. E l’ultima partida de contra a la Cauriol l’é dassen l cajo più emblematich de chest.
De contra a na formazion de livel dassen mender e che aea ence vèlch jiador no disponibol, l Fascia à palesà per otanta menuc de esser na squadra più forta dei aversaries, desfan dapodò dut cant te i ultimes diesc menuc de jech. E pissèr che proprie dant de la partida, mister Bernardin, aea domanà a sie jiadores de jièr desche i sà, no demò per vint menuc o mesora ma per duc i nonanta menuc enscin al triple scìgol.
La endesfida scomenza sobita co na sortida inant dei parons de cèsa che i troa na bela trata olache Cincelli se fèsc troèr vertech. Per otanta mencu, la soula ocajion dei fiemaces. Dò, l’é demò Fascia. Una dò l’autra fioca la ocajions per i ladins, ma l prum temp fenesc zenza goi perché Azizi, Cigolla e Pezzei fala duta la trates ence la più sorides e la trata da cet de Porcu la se bloca sul remenat aut.
L dominie fascian l’é net e l se concretisea al scomenz del secondo temp canche Petrone fèsc valer sia forza su la man dreta e te cinch menuc peta te area doi trates che aea de besegn demò de esser tochédes per fegnir te usc. Su la pruma l’é Azizi a serèr de pé, su la seconda enveze l’é Cigolla de cef a tor l temp a defensores e al joegn portier fascian, Mirko Barcatta, che chest an l’é stat prestà a la Cauriol per poder jièr e se fèr i osc.
Per chel che se aea vedù te ciamp, l doi a nia no demò l’é n resultat giust ma l’é ence strent, soraldut per chel che suzede enscin al trentacincheisem menut, coi joegn de Fascia che seghita a meter sot i parons de cèsa ampò falan a dò dò ocajions dassen sorides.
Enceben che l terzo gol no ruèa, nia lascèa a pissèr chel che dapò l’é sozedù te i ultimes cinch menuc ajche la Cauriol l’era dalbon na squadra zenza vita. Purampò l Fascia de chisc tempes l’é bogn fèr renvegnir ence la squadres che no fèsc nia per renvegnir e coscì, su na trata da cet petèda te l’aria zenza pertenzion, Cincelli fala la preisa lascian l balon sul pe de Berlanda che poja l balon te l’usc lascià vet. No passa nience trei menuc e i fiemaces troa ence l doi a doi co na bela trata de Partel lascià seguramenter massa soul.
N pareje che fèsc più mel de na desfata e de segur no deida i ladins dal pont de veduda moral. Ampò no l’é temp de se petèr jù ajache jà chesta domenia l’é n’auter derby, de contra a la Dolomitica, sul ciamp de Vich da mesa les trei.
Chisc i resultac e la partides de la squadra mendres: i Arleves à vent col Cristo Re 3a0 (doi goi de Sebastiano Rasom e un de Gabriele Riz) e jiarà sabeda da les sie a Vich contra la Dolasiana. I Giovanissimi à vent contra la Dolasiana 2a1 (goi de Samuele Ruggiero e Jannes Debertol) e jiarà domenia da mesa les unesc a Madrano contra contra l’Oltrefersina. Per i Esordienc “A” e “B” enveze una venta e una desfata contro Dolasiana e Bolghera. I Esordienc “A” jiarà sabeda da les cater a Vich contra l Gardol. I Esordienc “B” i paussa.


text:
Expensas per la furmaziun
L'onn 2017 importavan las expensas dal maun public per la furmaziun 38,1 milliardas francs. Cun var 34,0 milliardas francs portan ils chantuns e lur vischnancas la part principala da las expensas dal maun public per la furmaziun; la Confederaziun finanziescha 4,1 milliardas francs.
-
Scola obligatorica (18,7 milliardas francs)
Stgars la mesadad da las expensas dal maun public per la furmaziun pertutgan il sectur da la scola obligatorica (inclusiv scolina e scolas cun in plan d'instrucziun spezial). La finanziaziun vegn surpigliada dals chantuns e da lur vischnancas.
-
Scolas da maturitad gimnasiala, scolas medias spezialisadas (2,3 milliardas francs)
La finanziaziun da las scolas da la furmaziun generala dal stgalim secundar II è chaussa dals chantuns e da lur vischnancas.
-
Furmaziun professiunala (furmaziun fundamentala professiunala: 3,6 milliardas francs; furmaziun professiunala superiura: 422 milliuns francs)
En la furmaziun professiunala surpiglian ils chantuns la part principala da las expensas dal maun public per la furmaziun. Sin basa da la nova Lescha federala davart la furmaziun professiunala (LFPr) finanziescha la Confederaziun in quart da las expensas dal maun public per la furmaziun professiunala.
Ultra da la finanziaziun publica gidan las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) a finanziar la furmaziun professiunala. Ils examens professiunals federals ed ils examens professiunals federals superiurs sco er la furmaziun supplementara orientada a la professiun vegnan finanziads per ina part essenziala da las studentas e dals students sco er da lur patrunas e patruns. A partir da l'onn 2018 survegnan absolventas ed absolvents da curs, che sa preparan per in examen professiunal federal u per in examen professiunal federal superiur, in sustegn finanzial direct da la Confederaziun.
-
Scolas autas e perscrutaziun (12,4 milliardas francs)
Per las universitads chantunalas e per las scolas autas spezialisadas portan ils chantuns la part principala da las expensas dal maun public per la furmaziun; la Confederaziun gida cun contribuziuns finanzialas. Las scolas autas da pedagogia vegnan finanziadas dals chantuns. La finanziaziun da las duas Scolas politecnicas federalas (SPF) è chaussa da la Confederaziun. Ultra da quai sustegna la Confederaziun las scolas autas cun ils uschenumnads meds finanzials secundars che vegnan concedids en moda cumpetitiva per projects da perscrutaziun.
Supplementarmain a la finanziaziun publica tras ils chantuns e tras la Confederaziun sa participeschan parts privatas (tranter auter cun taxas da studi, cun mandats da perscrutaziun, cun retgavs da la furmaziun supplementara, cun fundaziuns) a la finanziaziun da las scolas autas.
Datas UST 2020


text:
Enstagl d’ina piztgada en il bratsch, in simpel spray ch’ins sprizza dal nas siadora. Uschia duai il nov vaccin cunter il coronavirus funcziunar. Insatge nov n’è quest sistem betg. gia dapi in pèr onns pon uffants e giuvenils da la Germania sa laschar vaccinar cunter la grippa via il nas. Tenor la Organisaziun mundiala da sanadad WHO sajan uss passa tschintg producents vid experimentar vi d'ina tala varianta da vaccinar cunter Covid-19.
Ils avantatgs
Il professur Ulrich Lauer da l'Ospital universitar da Tübingen, ha ditg la stad passada envers las medias da la Germania ch’in vaccin tras il nas saja ina buna varianta per evitar «superspreaders». Pia persunas ch’infecteschan fitg bleras autras persunas quasi il medem mument.
La raschun saja, ch’entras il spray na possia il virus betg surviver uschè bain en la zona dal nas e la gula ed uschia er betg vegnir repartì uschè svelt. In’autra raschun per la vaccinaziun entras il nas saja che bleras persunas hajan tema da sprizzas e ch’ins possia uschia vegnir encunter ad ellas. Vinavant saja in tal spray pli bunmartgà ch’ina sprizza e pli simpel d’applitgar, scriva tranter auter il portal online Watson.
Davent da cura?
Watson scriva che la perscrutaziun ed il svilup dal vaccin via nas dettian dapli lavur ch’in vaccin che vegn squittà en il bratsch. Uschia giaja quai passa dus onns enfin ch’il vaccin possia vegnir testà vid las emprimas persunas ed enfin quatter onns, fin ch’il vaccin saja pront. Dentant possia er esser che l’entir process giaja sco tar la squitta pli spert che pensà.
In vaccin per tut ils virus
Spezialistas van da quai ora ch’il coronavirus resta tar nus per adina, uschia sco la grippa. Perquai èn differents teams, uschia era in immunolog da Constanza, vi da perscrutar in vaccin che gida cunter tut ils virus. Pia cunter Covid-19, las mutaziuns sco er la normala grippa. E quai vaccin duain ins era pudair sprizzar en il nas. Las perscrutaziuns sajan dentant anc a l’entschatta e l’immunolog Marcus Groettrup da Constanza, na possia perquai betg dir quant ditg ch’i giaja enfin che quai vaccin saja pront, vegn quel cità en il magazin Stern.


text:
di: Mal Traa Insèma
La prima vòlta che t’hoo vist bellèzza mia
me son faa ross in faccia e i gamb me s’hinn tremaa
tì te credevet de avègh a fà cont on Tobia
te m’hee faa on bèll sorriso
e mì son staa sonaa.
Che bèll moment l’è staa quèll lì
quanti promèss te m’hee faa tì
adèss te me fee i còrna tutt i dì.
La prima vòlta che t’hoo vist bellèzza mia
a l’era mèj che andavi a fà ballà i pivion.
Gregoria gh’hoo i còrna de cavron
maliarda te m’hee faa on bèll bidon
l’amor per tì l’è on tòcch de sass
te m’hee faa fina i còrna con quèll che mèna el giazz.
Gregoria famm minga caragnà
l’amor l’è minga baccalà
per tì gh’hoo el coeur in fond ai pee
senza parlà del grano che avanzi al cervellee.
La toa passion la fa vegnì fin l’itterizia
son giald come on cines che ‘l sciuscia regolizzia.
In quatter mes mì son calaa quaranta chili
stoo a galla me on buscion su l’acqua del Navili.
Oh pòr Giovann, me disen tucc,
te see consciaa come on magutt
l’amor el te consuma la salutt.
Per lee ho perduu perfina el pòst in ferrovia
adèss mì foo el guggia al tramm che ‘l va a Pavia.
Gregoria te m’hee tiraa bèll còtt
se crèpi mì vinci on tèrno al lòtt
per tì me son vanzaa pù nient
me restaa domà on ombrèlla
e on gatt col mal de dent.
Gregoria te seet on cadenazz
scarliga, va pur con quèll del giazz
per tì el coeur me s’è s’cioppaa
senza parlà dei dèbitt che anmò gh’hoo de pagà.
Paga, paga, paga Giovannino
e quel cretino che paga sono mè!


text:
La Immo Invest Partner SA n'haja betg midà il project sco els hajan pretendì. Quai di Vera Weber, la presidenta da Helvetia Nostra. Il project prevesia da construir 61 abitaziuns administradas turisticamain e 30 abitaziuns secundaras. Quellas cuntrafetschian a la lescha e perquai stoppian els far recurs a la Dretgira administrativa dal Grischun.
Fredy Ganz che maina il management da construcziun tar la Immo Invest Partner SA cuntradi dentant. Els hajan midà il project per ch'el correspundia a la lescha. Els sperian uss ch'els possian realisar il nov hotel Acla da Fontauna, perquai ch'els hajan gia pers bler temp ed impundì intgins daners.
Ils 28 da favrer ha la vischnanca da Mustér publitgà la lubientscha da bajegiar in nov hotel, 5 chasas d'abitar e 3 garaschas sutterranas. Sco il president da vischnanca da Mustér, Robert Cajacob, ha ditg a RTR, saja il project vegnì midà cun reducir per la mesadad il dumber d'abitaziuns secundaras, vul dir: la Immo Invest Partner SA possia realisar anc 30.
Il schaner 2018 aveva questa firma preschentà ses project. Previs era ch’i dettia in nov hotel da quatter stailas cun 208 chombras ed investiziuns da bun 100 milliuns francs.


text:
L'aur ed ils raps esters, che la Banca naziunala Svizra SNB posseda, han pers valur: Perquai, sco «consequenza da las valitaziun da sias posiziuns da devisas estras e sin ils effectivs d'aur» è la Banca naziunala Svizra SNB ruschnada profundamain en las cifras cotschnas. En il terz quartal noda ella ins sperdita da 13,9 milliardas francs.
Fin il cumenzament dal zercladur 2018 era anc tut en urden: Fin lura aveva la SNB fatg in gudogn da 5,1 milliardas francs. Uss è la situaziun sa midada: Cun las cifras actualas resulta per ils emprims 9 mais da l'onn ina perdita da 7,8 milliardas francs.
La SDA terminescha ses rapport cun l'annunzia da la SNB, che ses resultat dependia dal svilup dals martgads dad aur, devisas e chapital. Variaziuns fermas sajan la regla e da concluder dad ellas il resultat annual betg propi pussaivel.
RR novitads 08:00


text:
Un-a ëd coste idèje a l’é che la salvëssa, visadì l’esse acetà e përdonà da Nosgnor, a sìa quajcòsa ch’as peul nen butesse an discussion përchè a la fin tùit a saran salvà. Ancheuj a l’é quajcòsa ch’as dà për ëscontà, quajcòsa “d’automàtich”, përchè Nosgnor - as dis - a l’è bon e misericordios anvers ëd tuti sensa ‘d distinsion. Tùti, a la fin, a saran salvà. É-lo vera? Beh, che Nosgnor a sìa bon e misericordios a l’é vera - la Bibia a lo dis ciàir - ma a l’é nen vera che Chiel a salva tuti sensa ‘d distinsion! Nosgnor a salva da le conseguense eterne e da la maledission dël pëccà, an acordandje la grassia dla salvëssa, mach coj che chiel, sovran, a decid ëd dèjla, cola grassia, ch’a-j la conced. “Përchè a dis a Mosè: "I l'avraj compassion ëd col ch'i l'avraj compassion e i faraj misericòrdia ‘d col ch'i faraj misericòrdia" (Roman 9:15). E sossì a passa ëd necessità dal pentiment e da la fèj ant ël Salvator Gesù Crist. Tuti j’àutri, për càusa ‘d soa arvira ‘d lor e trasgression, a resto condanà coma che Chiel a l’ha stabilì autërtant ant Soa Lej, përchè Nosgnor a l’é ‘dcò giust - Nosgnor a l’é giustissia e nen mach amor. Pì ‘d lòn, la salvëssa, a l’é quajcòsa ch’a l’ha da esse arseivùa, ch’a l’ha da “intré an nòstra ca”, e sensa dubi, ch’a l’ha da vëddse ciàira an soe conseguense pràtiche, ij sò efet, visadì ant la condòta dla përson-a ch’a l’ha arseivula.
Sti prinsipi-sì, coj ch’i l’hai giusta mensionà, a treuvo amplia testimoniansa, na ciara evidensa, daspërtut an le Scriture Sante, coma ch’a l’é ‘l cas dl’episòdi evangelich ch’i lesoma e comentoma ancheuj, ch’a parla dël rescontr an tra Gesù e un përsonagi ch’as ciama Zaché.
Scotoma prima ‘d tut st’episòdi dël vangel, ch’as treuva ant ël capìtol disneuv ëd Luca, al prinsipi.
Gesù e Zaché. “Gesù a l’é intrà a Gerico e travërsava la sità. A-i era lì n’òm ch’as ciamava Zaché. A l’era ‘l cap dij gablé e a l’era në sgnor. A sercava ‘d vëdde chi ch’a l’era Gesù, ma a podìa nen an càusa a la pien-a ‘d gent ch’a-i era, përchè a l’era pcit dë statura. Antlora, për podèjlo vëdde, a l’é butasse a core anans për la vìa andova che Gesù a l’avìa da passé, e a l’é montà an sù n’erbo ‘d sicomor. Quand che Gesù a l’é rivà an col pòst ansilì, a l’ha vardà an sù, a l’ha vëddulo e a l’ha dije: “Zaché, cala giù sùbit, përchè ancheuj a venta che im fermo a toa ca!”. Zaché a l’é calà giù an pressa e a l’ha arseivulo con gran’ piasì. Lolì, contut, a l’é nen piasuje a la gent, ch’a mormorava e ch’a disìa che Gesù a l’era intrà ant la ca ‘d n’òm ëd cativa reputassion për logèje. Ma Zaché. drit dëdnans al Signor, a l’ha dije: “Varda, Signor, mi i dago la metà dij mè beni ai pòver, e s’i l’hai fàit ëd tòrt a quajdun an quajcòsa, i-j n’a rendo ‘d quat vòlte tant!”. E Gesù a l’ha dije: “Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca, përchè ‘dcò sto-sì a l’é fieul d’Abraam. Përchè ‘l Fieul ëd l’òm a l’é vnùit a serché e a salvé lòn ch’a l’era perdusse” (Luca 19:1-10).La fama ‘d Gesù a l’era fasse bin granda ant ël temp ëd costa stòria. Daspërtut ch’as n’andasìa a s’assamblava na gran furfa mach për podèjlo vëdde, o për ij pì “fortunà” ch’a podìo avzinessje, për ciameje na quaj grassia. Gesù a l’era dventà nen mach la granda speransa dla gent ëd na nassion crasà, ma col ch’a savìa rësponde ai bzògn ësvarià ‘d coj ch’a-j s’aprociavo. Col dì-lì, an tra cola furfa antrigà ch’a spetava ‘d podèj vëdde Gesù, a-i era Zaché, ch’a fasìa ‘l gablé, visadì l’impiegà nominà ‘d cheuje le taje amponùe a la gent dai Roman, ch’a la fasìo da padron an Israel. Zaché a l’avìo tuti an ghignon përchè, ëd soa profession, chiel ëdcò as na profitava da sfacià an dësfraudand la gent e vnisend chiel sèmper pì sgnor. Zaché tuti a lo schiviavo ‘l pì possibil e a lo consideravo un tra ij pì pes pecator. A l’era n’òm ëd cativa arputassion. Contut, chiel, ant col dì-lì. a vorìa ‘dcò chiel vëdde Gesù. Mach na curiosità? A peul desse, - gnun a l’avrìa mai podù chërde che chiel a l’avrìa anteressasse “ëd religion”. Fòrse ch’a vorìa vëdde coma ch’a l’avèissa podù profitess-ne ‘dcò ‘d Gesù? I lo savoma nen, ma col Gesù, tant divers da coma ch’a l’era chiel, a l’intrigava. Zaché a l’era n’òm “realisà” dal punt ëd vista dë sto mond, ma a l’avìa ‘dcò chiel na cossiensa ch’a-j dava ‘d sens ëd colpa e, dzurtut, a l’avìa drinta “un veuid” che gnente e gnun a l’avrìa podù ampinilo, sedësnò Nosgnor. Zaché a l’avìa ‘d sòlit gnun ëscrùpoj moraj ant lòn ch’a fasìa, ma col Gesù, dont a l’avìa tant sentì parlé, a-j dasìa lë splin ëd lòn che chiel, Zaché, a l’avrìa podù esse e ch’a l’era pa. A-i era, ant col dì-lì, na gran massa ‘d gent ch’a vorìa vëdde Gesù e dàit che chiel, Zaché, a l’era pitòst cit dë statura, a savìa che a l’avrìa avù gnun-e speranse ‘d podèj vëdde Gesù mentre ch’a passava. Antlora, për podèjlo vëdde, a l’é butasse a core anans për la vìa andova che Gesù a l’avìa da passé, e a l’é montà ans n’erbo.
Gesù a riva anvironà da cola tanta gent e, an passand sota col erbo, as ferma, a leva j’euj e a ved lassù Zaché e a-j dis: “Zaché, cala giù sùbit, përchè ancheuj a venta che im fermo a toa ca!”. I peude bin imaginè la surprèisa, lë stupor, ëd Zaché, ch’a ven magara tut ross e ch’as ciama: “Ma coma ch’a fà col Gesù a conòss-me fin-a për nòm? I soma mai ancontrasse anans!”. Zaché a sa pròpi pì nen còsa disne. Antlora Zaché a cala giù an pressa e a lrsèiv Gesù con gran’ piasì a soa ca.
I peude ‘dcò imaginé la reassion dla gent, che ‘dcò a l’avria mai spetasse na ròba parèj.. “Gesù a conòss Zaché? Sa-lo nen lòn ch’a fà Zaché e dla catìva riputassion ch’a l’ha?”. Pura Gesù a-j n’anfà gnente ‘d lòn ch’a dis la gent, dle mormorassion ch’a j’ero surtìe da la gent - ch’as rend nen cont ëd chi ch’a l’é Gesù e dzurtut ëd soa mission “ëd recùper”. Gesù a l’aceta ‘dcò l’arzigh ëd perde Soa istessa riputassion e a va a nunsié la salvëssa, la bon-a neuva dla grassia e dl’arneuv dla vita pròpi a Zaché, che ‘d sicur a l’avrìa nen meritass-lo. Përchè? Përchè, a l’è ciàir, Zaché a l’era un ëd coj pecator che Nosgnor Dé a l’avìa sernù da l’eternità d’acordeje la grassia dla salvëssa. Gesù, ch’a l’era Nosgnor Dé an ësto mond, a ciama Zaché a la salvëssa. A l’é na ciamada, na vocassion, d’efet, che gnente e gnun a la peul arziste e Zaché, a Gesù, a-j deurb ël cheur, a-j deurb soa ca. A ventava ch’a fussa parèj, përchè la salvëssa ‘d Zaché a l’era stàita stabilìa da l’eternità. Nosgnor a conòss precis ël nòm ëd coj che Chiel a sern.
Armarché coma la ciamada, la vocassion ëd Gesù a sia d’efet nen mach al prinsipi, ma ‘dcò dapress. An cola ca, a-i riva quajcòsa dë strasordinari: a l’é intraje Gesù e ‘l cheur ëd Zaché, soa ànima, a l’é trasformà, arnovà, tant che apress s’avèj arseivù la grassia ‘d Gesù, cola trasformassion as dà a arconòsse, a l’ha n’efet. Ël test a dis: “Ma Zaché. drit dëdnans al Signor, a l’ha dije: “Varda, Signor, mi i dago la metà dij mè beni ai pòver, e s’i l’hai fàit ëd tòrt a quajdun an quajcòsa, i-j n’a rendo ‘d quat vòlte tant!”. Quand che la grassia a toca ‘l cheur ëd na përson-a tut a l’é trasformà, a resta pì nen l’istess d’anans. Zaché, da ambrojon e profitator ch’a l’era, a vniss n’òm neuv e a promet ëd fé la restitussion ëd tut lòn ch’a l’avìa trassà e fin-a paghene j’anteresse, ij dann! Strasordinari, nen vera? Éh, strasordinari, ma ‘dcò ordinari, përchè collì a l’é lòn ch’a càpita quand l’Evangel ëd Gesù Crist a l’é nunsià coma ch’as deuv. Nosgnor Dé a lo deuvra per trasformé la realità dë sto mond, ël cheur ëd col ch’a l’é stane tocà. L’Evangel ëd Gesù Crist a l’é nen ëd paròle veuide, ma la potensa ‘d Nosgnor per la salvëssa ëd tuti coj ch’as fido al Signor e al Salvator Gesù Crist.
Bela stòria, nen vera? Èh, a l’é na bela stòria, ansi, a l’é la bon-a neuva dl’Evangel, quajcòsa ch’a resta ‘dcò al dì d’anchej l’istess: l’istessa la sostansa, l’istessa la potensa, j’istess j’efet. Quand? Quand ch’a l’é nunsià fedel e nen slongà da l’eva ‘d tradission uman-e e d’ideologìe ch’a lo sfàusso, quand ch’a l’é nunsià precis coma ch’i lo arseivòma da la predicassion apostòlica ch’a ven a nojàutri ant l’Evangel.
L’istess che ant la stòria ‘d Zaché a podrìa bin rivé ancheuj, bele an cost moment-sì për ti ch’i më scotes ant ës messagi filmà o ch’i lese costa riflession. It podries bin esse ti, col Zaché dont it l’has sentine la stòria. It podrie bin esse ti col òm carià ‘d pecà coma i lo soma tuti, ch’a sent ël veuid ch’a l’ha an soa vita e che gnente e gnun a lo peul ampinì an ësto mond. I podries gnanca ti esse n’òm religios o na fomna religiosa. It podries mai avèj avù d’anteresse per lòn ch’a riguarda Gesù o l’Evangel, pura quajcòsa o quajdun at t’ha tirà, anciarmà, a sente parlé dël Salvator Gesù Crist. Antlora a podrìa bin esse Nosgnor ch’at ciama ancheuj përchè a sarìa bin possibil che ‘dcò ti a sia da conté an tra ‘d coj che - sens’ avejne ‘d mérit - Nosgnor Dé da l’eternità a l’ha sernù për arsèive la grassia dla salvëssa. It podries bin esse ti che Nosgnor a ciama ancheuj d’avzinesse a Gesù Crist con fèj për arsèive Sò përdon. Na trasformassion ëd tò cheur a l’é già comensà e as na seurtirà ‘d manere che mi i le conòsso nen e as darà a vëddse tanme ant ël cas ëd Zaché con ël propòsit ëd fé amenda dij tò pëccà.
Antlora as peudrà bin dì, ëdcò an tò cas, che Gesù a sclama: “Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca. Përchè ‘l Fieul ëd l’òm a l’é vnùit a serché e a salvé lòn ch’a l’era perdusse”. A l’é mè vòt e preghiera che la salvëssa, visadì la përson-a ‘d Gesù Crist, a intra ancheuj an toa ca, an toa vita, an tò cheur, e ch’a pòrta ‘d ‘d frut bondos coma ch’a l’ha avùne ant ël cas ëd Zaché, për la glòria ‘d Nosgnor.
Ancheuj la salvëssa a l’é intrà an costa ca... by paolo-castellina
Leture bìbliche dël lessionari - 30 d’Otóber - Domenica apress Pancòsta ch’a fà 26
Abacuch 1:1-4; 2:1-4; Salm 119:137-144; 2 Tessalonian 1:1-4, 11-12; Luca 19:1-10
Orassion: Nosgnor tut-potent e misericordios! A l’é mach për Tò don che Tò pòpol fedel at smon-a un servissi ver e laudàbil: Acòrda che nojàutri i peussa core sensa antrapesse për oten-e Toe promësse dël cél; për Gesù Crist, nèst Signor, ch’a viv e regna con Ti e con lë Spiri Sant, un sol Dé, ora e për sèmper.


text:
Il Vorarlberg è il «fahrradfreundlichste Bundesland Österreichs». Mintga Vorarlberger ha almain in velo. Ma betg mintga Vorarlberg ha in velo da la firma Simplon. Questa firma fa velos exquisits e d’auta qualitad. Nomen est omen ed uschia dovra la firma Simplon be parts da megliera qualitad per ses velos. Tranter auter retira la firma dal Vorarlberg era parts da la Svizra.
Mintga velo in unicat
Mintga velo vegn producì tenor giavischs dal client. I dat millis variantas da velos. Sa spezialisada è la firma sin velos da cursa. Per in velo da cursa da la marca Simplon sto il client pajar tranter 2'500 e 10'000 euros.
Dapi intgins onns produceschan els dapli e dapli e-bikes. E qua vala: la paisa dal velo è pli decisiva ch’il pretsch. Uschia han els sviluppà in velo electric che paisa main che 20 kg.