text:
Euroscetticism
L'euroscetticism l'è la tendenza politega contraria a l'Union Europea e al process de integrazion europea. Tipicament l'è fioeula di idej che veden in l'Europa l'indeboliss di Stat nazionai, o 'n noeuv super-Stat cont ona macchina burocratega pussee.
L'è tipicament spantegaa in tucc i idej politegh, ma incoeu l'è tendenzialment patrimoni de l'estrema destra e de l'estrema sinistra, inveci i partii moderaa e centrista hinn tipicament a favor de l'Union, e anca di formi addizionai de integrazion.
Esisten ciarament pussee tipi de euroscetticism: Quell fort che l'è contra a l'esistenza de quajsevoeur forma de integrazion e quell debol, favorevol a l'esistenza de 'na quaj forma integrativa ma contrari a la federalizzazion.
Esempi de partii euroscettich[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Italia: Lega Nord, Fratelli d'Italia, Movimento 5 Stelle (domà parzialment), Forza Nuova, Noeuv PCI, Partito Comunista
- Regn Unii: Partii Conservator, UKIP
- Francia: Front National
- Spagna: Candidatura d'Unitat Popular, Podemos (moderatament), Partii Comunista di Popoi de Spagna
- Ongaria: Fidesz (moderatament), Jobbik
- Cechia: Libertà e Democrazia diretta - Tomio Okamura, Partii Civich Democratich (moderatament), Partii di Liber Cittadin, Partii Comunista de Boemia e Moravia
- Finlandia: Partii di Finlandes
- Germania: Allianz für Deutschland
- Paes Bass: Partii di Libertà
- Polonia: Diritt e Giustizia
Per i Stat che hinn no in l'UE se ciamen euroscettich quej che voeuren minga entràgh, per esempi a San Marin gh'è staa on referendum propositiv che l'è rivaa minga al quorum, o in Isvizzera, indova la Lega di Ticines e l'Union Democratega de Center hinn contra a l'entrà in l'UE.


c: text/html

text:
Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...
Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...
Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...
Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...
pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...
Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...
Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Còst l'é un mudèl ed licèinsa per côpi 'd ôpri a dō mzûri cunsidrêdi ed proprietê 'd tót.
Al j ôpri 'd êrt ed pitûra a dō mzûri în cunsidrêdi proprietê 'd tót dôp 70 ân da la dâta 'd la môrt dal lōr avtōr. In soquânt paèiş, la côpia comûna 'd chi lavōr ché an n'é mìa ritgnûda 'n ât 'd invensiòun e la câsca ânca lē int al proprietê 'd tót. Es prèiga de stêr atèinti: perché la vègna cunsidrêda 'na côpia cumûna l'an dēv mìâ avèir dèinter la curnîş ed l'ôpra (sêlov che l'an sìa mìa stêda piturêda insèm al quêder). In chêş cuntrâri l'é necesâria 'na stéma se s 'é int al lècit fêr 'na cōpia 'd la curnîş.
Cól mudèl ché l'é da druvêr sōl int al chêş in dó per la fotograféia a vègna druvê al PD-Êrt (règola ch'la dēv èser prévesta da la lèg dal dirét 'd avtōr da paèiş in dóv' è stê fât la fotograféia). Se la fotograféia l'é ânca lē int la proprietê 'd tót o l'é stêda publichêda da l'avtōr sòta licèinsa lébra, an druvêr mìa sté mudèl, mó sōl al mudèl ed licèinsa ed la fotograféia.
Cm' al se scrév
{{PD-Arte|MUTÎV PERCHÉ L'ÔPRA 'D ÊRT L'É INT LA PROPRIETÊ 'D TÓT}}


text:
L’emissiun en tschintg parts sa concentrescha sin l’America dal nord dals Stadis Unids. Ella cumenza cun las emprimas expediziuns e scuvertas dal continent atras ils Europeans dapi il 15avel tschientaner. Ils pievels indigens èn schazegiads a mo circa 1 milliun d’abitants. Els vegnan stgatschads a l’ur a partir dal 19avel tschientaner tras immigraziun massiva da l’Europa, e quai oravant tut en cuntradas da pastgira fertilas ed en lieus nua ch’ins chatta aur u ieli.
Redacziun: Augustin Maissen
Radioscola 20-9-1972
Numer d'archiv: 2109
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)


text:
Largentière
Largentière l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Largentière (chef-lieu), del circondàre (arrondissement) de Largentière (chef-lieu) e del dipartimènt de l'Ardèche.
El g'ha 'na popolasiù de 1 822 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 7,22 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 147 méter a 'na altèsa màsima de 420 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
La strategia duai servir al Cussegl federal sco era a l’administraziun sco mussavia, ha ditg il minister da l’exteriur, cusseglier federal Ignazio Cassis a chaschun da la preschentaziun dal document da passa 40 paginas.
In nov accent è la digitalisaziun. Tenor Cassis dovria gist qua sin nivel internaziunal reglas per il diever ed il svilup da l’internet e dal spazi digital. Il principi dal stadi da dretg ed ils dretgs umans sco per exempel la libertad d’infurmaziun ed expressiun sco era la protecziun da la sfera privata stoppian era esser garantidas online.
La Confederaziun vul perquai promover la citad da Genevra sco lieu central per s’inscuntrar e discutar davart il futur da la digitalisaziun e davart las consequenzas positivs sco era negativas da novas tecnologias.
RTR actualitad 17:00


text:
Il producent da biscuits e zvibac Hug è il 2019 creschì anc ina giada. Uschia ha l'interpresa da la Svizra Centrala pudì augmentar la svieuta per 3,8% sin 123,3 milliuns francs. Il volumen da producziun saja creschì per 384 tonnas sin total 9'738 tonnas, cumpareglià cun l'onn avant. Quai scriva l'interpresa en ina communicaziun da la mesemna. Cifras da gudogn na publitgescha l'interpresa betg.
La raschun per l'augment da la svieuta e da la producziun saja surtut stada la buna luna da consum en Svizra sco er ch'ins haja vendì bain ils novs products, ha ditg Andreas Hug, il co-manader da fatschenta davant las medias.
In augment da 13% haja l'interpresa pudì realisar en il sectur da gastronomia. Quai surtut cun exportar dapli turtinas da paintg satiglias. La marca Darvida saja bain er creschida, dentant betg pli uschè ferm sco mintgamai ils onns avant. E da metter tar la marca Wernli il focus sin spezialitads da biscuits, haja gidà da daventar pli ferm sin il martgà.
Ord l'archiv da SRF:
RTR novitads 11:00


text:
Victoria dubla svizra
L’ulteriur svizzer Mathias Flückiger è vegnì segund malgrà in defect. El procura uschia per ina victoria dubla svizra.
Nino Schurter n'ha laschà nagina schanza a ses concurrents - quai en absenza da ses pli grond rival Mathieu van der Poel - ed ha pudì festivar ina victoria suverana «solo».
A partir da la 5avla da 7 rundas era il Sursilvan sulet a la testa. A la fin ha Schurter gudagnà cun in avantatg da 30 segundas avant Mathias Flückiger. Bronz è ì al Franzos Stephane Tempier.
Il podest dals umens:
- Nino Schurter SUI (1:27:05)
- Mathias Flückiger SUI (+0,30)
- Stéphane Tempier FRA (+0,38)
Ils ulteriurs svizzers: 9. Andri Frischknecht, 15. Florian Vogel, 19. Matthias Stirnemann, 23. Reto Indergand, 37. Thomas Litscher, 40. Lars Forster 7:02.
Jolanda Neff gudogna argient
La Son Gagliaisa Jolanda Neff è vegnida segunda al campiunadi mundial da mountainbike a Mont-Sainte-Anne en il Canada. La Songagliaisa ha pers 43 segundas sin la nova campiunessa mundiala, la Franzosa Pauline Ferrand-Prévot. Terza è vegnida l'Australiana Rebecca McConell.
Il podest da las dunnas:
- Pauline Ferrand-Prévot FRA (1:28:51)
- Jolanda Neff SUI (+0,43)
- Rebecca McConnell AUS (+1,17)
La segunda svizra, Linda Indergand è vegnida 10avla. cun in retard da 4 minutas e 46 secundas.
RR novitads 20:00


text:
Grazia ad ina performance d'investiziuns extraordinaria ha la Suva pudì realisar il 2017 in gudogn da bun 300 milliuns francs. Per consequenza po l'assicuranza d'accidents sbassar sias premias per l'onn che vegn per 15%. Quai saja la reducziun maximala lubida, scriva la Suva.
Grad da garanzia augmentà sin 143%
Il gudogn da var 300 milliuns francs derivia cunzunt da la rendita sur la media da las investiziuns. Gia il schaner aveva la Suva annunzià che la rendita per las investiziuns muntia a 7,8% e che quella haja laschà crescher la facultad investida per 3 milliardas sin 51 milliardas francs. En pli saja il grad da garanzia per segirar ils pajaments da rentas s'augmentà da 136 sin 143%.
Cunquai haja il grad da garanzia cuntanschì in livel che lubeschia ina participaziun dals segirads al surpli. Concret vegnia quai fatg cun ina reducziun da las premias nettas da 15% per l'onn 2019, ha la Suva communitgà la mesemna. Per las interpresas segiradas per accidents da lavur muntia quai ina reducziun dad en tut 220 milliuns francs e per segirads da l'assicuranza cunter accidents ordaifer la professiun 300 milliuns. En tut possia l'economia svizra spargnar uschia ina mesa milliarda francs.
Dumber d'accidents da lavur stabil
Cun radund 178'000 accidents da lavur saja quest dumber restà stabil, scriva la Suva vinavant. S'augmentà saja percunter puspè il dumber d'accidents ordaifer la lavur. Malgrà ch'i haja tut en tut dà dapli accidents, haja l'assicuranza però pudì sbassar ils custs da guariziun.
RR novitads 12:00


text:
Al Bórch
Al Bórch (Ël Borgh in Piemuntes; Borgosesia in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 13 065 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 40,6 km² e ona densità de popolaziun de 322 ab./km².
El paes a l'è 'l püssee gross e pupulus de la Valsesia e 'l cunfina cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Grignasch). Inultra el gh'ha un frach de fraziun.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Al Bórch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Deserto di Accona
Ol dezèrt de Acona (deserto di Accona in italià) l'è 'n Toscàna, l' se tróa 'n pruìnsa de Siéna, in del teritòre del cümü de Asciano e l'è pròpe in del cör di Crete Senesi.
Dezà che 'n chèsto pòst i vé zó méno de 600 mm de aqua a l'àn l'è stài clasificàt tra i pòscc "semi aridi" dal Peveril Meigs che l'è stacc incaricàt da l'Unesco de dizegnà öna càrta omo - climàtega di dezèrcc del mónt.
Con isé póca aqua l'è düra coltìà ach i ölìe e l'öa, de piante e de èrbe i n'à crès pròpe póche e 'l pòst l' gh'à ün aspèt lünàr. In del dezèrt de Acona de sólet i è coltiàcc ol formét e 'l girasùl, adóma grasie a l'aqua ciapàda de fò del dezèrt.
Ol dezèrt de Accona l'è isé ciamàt 'nfina dal medioéf e l' se l' vèt in del famùs afrèsch del Ambrogio Lorenzetti dal tìtol de Allegoria ed Effetti del Buono e del Cattivo Governo cioè "alegorìa e rizültàcc del bù e del catìf goèrno".
A mesdé del dezèrt la se tróa l'Abasia de Monte Oliveto Maggiore, nasìda cóme éremo.


text:
Pruvincia de Bèrghem
La Provincia de Bergom (Pruìnsa de Bèrghem in Bergamasch) l'è mettuda in del center de la Lombardia; la confina cont i provinz de Lecch, de Monscia e Brianza e de Milan a òvest, con quèlla de Sondri a nòrd, quella de Brèssa a est e quella de Cremona a sud.
El sò territòri l'è spartii fra la montagna, la colina e la pianura.
La part de montagna l'è la pussee granda (pussee del 60% del total) e l'è occupada di Alp Oròbi, tajaa da tré gròss valad profond: la Val Brembana, la Val Seriana e la Val Cavalina, con tutt i sò valètt lateraj (Val Talegg, Val Brembila, Val Serina, Val de Scalf).
Tra la pianura e la montagna gh'è ona zenta de ronch, cont i Coll de Bergom e el Parch di Coll de Bergom, la Val Calepi e la Val San Martin; tutta la part meridional l'è inveci pianura, de origin alluvional e compresa trai fiumm Ada e Òli. Tutta la part bassa la gh'ha on ambient oramai antropizzaa, anca se in d'on quaj sitt gh'è ammò dii paesagg minga tròpp ruinaa; a bon cunt, la densitaa l'è minor de quella de la provinza de Monscia ò Milan.
L'ambient de la montagna l'è inveci puttòst ben tegnuu: se regòrden a quèll propòset chì tutt i zòn protett (bell grand a l'è el Parch di Oròbi Bergamasch, al confin settentrional).
L'economia de la provincia l'è dominada de l'industria, fada per el gròss (comè in del rest de la Lombardia) de aziendi medi e piscinitt; i settor pussee in forma a hinn el tessil, la mecaniga, la siderurgìa (se regòrda la Dalmen).
L'agricoltura l'è oramai marginal, anca se in pianura l'è eficent e la consent di produzion elevaa; in montagna l'è inveci trascurabil, vist el fenòmen de l'abbandon de part de la popolazion.
Ona risorsa di montagn a l'è el turismo.
In de la Provincia de Bergom gh'è vun di pussee important aeropòrt in Itàlia: quell de Ori (in bergamasch Öre), che l'è diventaa el 4° in Itàlia per i persònn e adiritura ul 3° per i merci.
La lenguaModifiché
Compagn de tutt el rest de la Lombardia, anca in de la Bergamasca la lengua ofizzial l'è l'italian.
In ogni cas, l'è ancamò putost conservaa el lombard, in de la soa variant oriental. El bergamasch l'è vun di dialett pussee important del lombard, e l'è parlaa pu o manch in tutta la region, cont ona quai variazzion: i dialett de la Bassa (soratutt quella ocidental: Casiraa, Trevij, Pontiroeu...) e di vai (per esempi la Val Gandin) poeuden avèggh di caratter divergent respett a quell de la città. In ogni cas, el bergamasch l'è putost omogeni in di sò caratter fondamentai.


text:
L'um ch'era vegnì blessà grevamain durant in incendi en ina chasa da pliras abitaziuns a Cuira è mort en l'ospital, communitgescha la Polizia chantunala. L'um era vegnì chattà senza schientscha e grev blessà la gievgia passada.
Vischins avevan vis che ferm fim vegniva ord ina fanestra da la chasa. Ils pumpiers hajan pudì salvar dus abitants. En in studio hajan els chattà l'um senza schientscha.
La raschun per l'incendi n'è anc adina betg clera. Procura publica e Polizia chantunala investigheschan.
RR novitads 11:00


text:
5° partida cuntra Mühlwald
In dumënia ai 17 de Aurí él gnü sughé la 5° partida dl ritorno dl campionat 2010/2011 de 3° categoria por La Val. La partida é gnüda sugada cuntra la scuadra da Mühlwad (che La val cunësc bel da plü agn) in ćiasa. La partida é jüda fora 1 a 1. An po dí che al é sté na fotocopia dla partida cuntra Percha.
Sciöche bel cuntra le Percha, La Val á dominé la partida. Mo sön deplü ocajiuns ne éssi nia sta bugn da stlü jö la partida, suradüt tl secundo tëmp, l'unico tiro di aversars al 94° porta le Mühlwald sön le 1 a 1. Sciöche bel cunescü dai ultims averersars dl Gossensass, Mühlwald á sughé bel avisa insciö, ma cun lanci lunć di defensurs.
La Val á metü man bun la partida, cun convinziun y cun le pal bas. La prüma oportunité ti gareta a Alex Elenzenbaumer, mo so bel tiro de prüma röia püch dlungia le palo ia. Le prüm gol ti gareta a Daniel Frenes. Na bela combinaziun tra Micky y Freddy, porta Micky sön le fondo, ulache al é spo bun da fa en bel cross ite a mez. En bel colp de testa de Daniel, che röia naota ados al defensur y spo la deviaziun röia te porta. La Val se porta insciö in vantaje. En per de beles combinaziuns porta spo deplü iadi i atacanć da La Val te na bela posiziun, mo gonot le arbiter fischia le fuorigioco. Sön certes aziuns al albü dert mo ince gonot sbaglié. En per de bi crosc de Castlunger Marco röia ince ite a mez, mo degügn di sogadusc da La Val é tl dërt post al dërt mumënt. Sottara Werner éss ince fat prësc le 2 a 0, al fesc dribbeln deplü defensurs, mo al mumënt dl tiro vëgnel mazzé jö dan area, la poniziun de Frenes Michael röia te bariera. Le Mühlwald á ma üna na oportunité sön en bel contropiede, mo Merch é bun da devié le pal te angolo, sön en bel tiro bas y angolé. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 1 a 0 por La Val.
La Val sá che al öga ćiamò en gol por stlüje jö definitivamënter la partida. Tl secundo tëmp é La Val plü convinti, de beles aziuns vëgnel fora. L'arbiter ne vëiga nia na mano netta te area, che blochëia en bel tiro, che foss zigü jü ite. Püch dedo él Alex Elzenbaumer che fesc dribbeln en defensur te area, al vëgn mazé jö, ince chësc iade ne ti vëgnel nia dè le rigore. Franzi Verginer á ince la poscibilité dui iadi da fa le 2 a 0. Le prüm iade fejel dribbeln te area dui defensurs, mo le bel tiro röia bel avisa tles mans al portier. Le secundo iadi él Elzenbaumer Alex che é bun da ti tó le pal al portier, che é gnü fora dl area, spo til pasel ite a Franzi y Franzi ne é nia bun da atuché la porta.
Püch dedo vëiga le centrale de Mühlwald la cöcena. Frenes Daniel vá ia a un en defensur in velocité, le centrale vëgn fora y fesc na burta entrata sön les giames de Daniel, cöcena direta. En sogadü te banchina dl Mühlwald vëiga ince la cöcena. Sön deplü aziuns röia La Val dan area, mo al mancia che "fredezza" dla conclujiun.
Sciöche al suzed gonot tl calcio, sce an ne fesc nia ite les oportunites che an á, se ciafun le goal. Al 94° ti vëgnel scinché na poniziun al Mühlwald al limite. Le gran y bel tiro röia de potënza tl incrocio, chësc é le 1 a 1. La partida se stlüsc sön le pareggio. Cun chisc dui punć lasciá sön trú se porta La val al 5° post te tlassifica.
La formaziun titolara dla partida:
In cürt ćiamò les sostituziuns dla partida:
al 70° Nagler Max por Verginer Franzi
Al 80° Valentin Elmar por Elzenbaumer Alex
Por ciaré ala tlassifica y i resultać dles artres partides clicca. Resultać y tlassifica


text:
Fisseda ai 20 de setëmber la data dla veles de chemun
L presidënt Arno Kompatscher à sotscrì l decret che fissa ai 20 de setëmber la veles de chemun. Sce l referendum unirà fat n la medema data unirà la veles slungedes nchin al di do, i 21 de setëmber.
La vela di ambolc y di cunsëies cumenei tla provinzia de Bulsan y tl Trentin unirà tenida n dumënia ai 20 de setëmber 2020. Sce l unissa a se l dé na vela dezijiva danter doi candidac ambolc unirà chësta fata ai 4 d’utober. L presidënt dla Region Trentin-Südtirol Arno Kompatscher à sotscrit ncuei (13 de lugio) l decret curespundënt.
Tl cajo che l Stat tulëssa la dezijion de tenì n i medemi dis l referendum cunfermatif dl tai di parlamenteres iel puscibl che la veles de chemun vënie slungedes nchin n lunesc 21 de setëmber. Te chësc cajo unirà tramendoi veles tenides tl medemo tëmp tla medema sëntes y cun i medemi orares.
La data per la vela direta di/dla cunselieres de zircoscrizion ti Chemuns de Bulsan, Trënt y Rurei ie sometuda ala medema regules che vel per la veles dl ambolt y dl cunsëi de chemun y la vën donca fisseda per i 20 de setëmber cun l slungiamënt puscibl nchin ai 21 de setëmbe.
Pervia dla situazion d’emergënza lieda al Coronavirus fova la vela che reverda 113 chemuns dl Südtirol y 158 chemuns dl Trentin, fisseda per i 3 de mei 2020, unida spusteda al tëmp danter l 1° de setëmber y i 15 de dezëmber 2020. Sce la veles messerà unì regulamentedes nce tla Region Trentin-Südtirol cun normes particuleres pervia dl Covid-19 uniral aplicà la medema regules sciche a livel naziunel.
USP/fg


text:
Canton Zug
El Canton Zug (en todèsch: Kanton Zug) l'è giü dei 26 cantù de la Svìsera. L'è giü dei piö pesègn e l'òcupa 'n àrea de 239 km², e 'l g'ha 'na popolasiù de 115104 abitàncc (segónt i dàti del Dicember 2011). La popolasiù l'è 'n magiurànsa de lèngua todèsca o la sò variànt locàl ('ntra töt presapóch l'85%) e de religiù catòlica (presapóch el 62%). La capitàl del cantù l'è la cità de Zug.
GeografìaModifiché
El cantù de Zug el se tróa 'ndèla part centro-setentriunàla de la Svìsera, sö le spónde del lach omònim. El cunfìna a òvest coi cantù de Lüzerna e Argòvia, a nòrt col cantù de Zurìgo, a èst e a sud col cantù de Schwyz.
StóriaModifiché
La stória piö antìca del cantù l'è ligàda a chèla de la sò capitàl, la cità de Zug.
Endèl perìodo de la Repüblica Elvética 'l g'ha fat part cantù de Waldstätten che 'l tülìa dét apò i cantù de Schwyz, Lüzèrna, Unterwalden (Obwalden e Nidwalden) e Uri.
Endèl 1803 el g'ha utignìt la 'ndependènsa. La custitusiù del 1814 la g'ha abulìt la Asemblèa Püblica (Landsgemeinde), che l'ìa 'n vigùr amò del 1376. Endèl 1845 el cantù de Zug el g'ha fat part de l'aleànsa ciamàda Sonderbund (aleànsa separàda) de la quàl fàa part ensèma a óter sés cantù catòlich (Lüzèrna, Fribùrgo, Valés, Uri, Schwyz, Unterwalden) e l'è entràt en guèra cùtra la Confederasiù Elvética 'ndèl 1847 per difènder i sò 'nterès de la centralizasiù del potére ma i vegnarà batìcc. Endèl 1848 e 1874 el cantù de Zug el g'ha votàt cùtra la custitüsiù federàl. La custitüsiù cantunàla del 1876 la vegnarà emendàda 'ndèl 1881 e sustitüìda con giöna nöa 'ndèl 1894.
Sistéma aministratìfModifiché
El cantù de Zug el fùrma 'n ünech distrèt e l'è dividìt endèi öndes cümü elencàcc sóta. El potére legislatìf l'è 'n mà al Kantonsrat e chèl ezecütìf el ghe spèta al Regierungsrat. El Kantonsrat l'è cumpunìt de otànta mèmber, quan che 'nvéce 'l Regierungsrat l'è furmàt apéna de sèt mèmber che i vé iligìcc per en perìodo de quatr'àgn, isé come i su cunsigliér nasiunài che ghe spèta de dirìt al cantù de Zug.
CümüModifiché
I öndes cümü che fùrma 'l cantù de Zug i è:
- Zug, che l'è la capitàl
- Oberägeri
- Unterägeri
- Menzingen
- Baar
- Cham
- Hünenberg
- Steinhausen
- Risch-Rotkreuz
- Walchwil
- Neuheim


text:
José Mourinho
José Mário dos Santos Félix Mourinho, cgnusû semplicemènt cuma José Mourinho (IPA: /ʒuˈzɛ moˈɾiɲu/), 'l è 'n alenadōr purtughéś nâ a Setùbal (32 km a sud ad Liśbóna, capitàla dal Purtugàl) al 26 ad Śnar dal 1963. In dla sò caréra 'l à 'linâ dimóndi di più grand club 'd Europa cuma l'Inter, al Real Madrid, al Chelsea e al Porto, vinsénd du Champions League e soquànt scudét.
Al sò scutmàj, sarnî diretamènt da lò durànt i sò an lundinéś, 'l è The Special One (Al specialòṅ).
Al sò valōr 'l è arcgnusû da tut, anc da 'l Istitùt Internasiunàl ad Stòria e Statìstichi dal Balòṅ (IFFHS) ch'al 'l à elèt par tri vòlti (2004, 2005 e 2010) al mijór alenadōr dal mónd.
Pulèmichi
Mourinho 'l è un persunàǵ dimóndi cuntruvèrs par via dal sò caràtar spavàld (in dal Setémbar dal 2008 'l à dit a la Gazzetta dello Sport ch'al pénsa ch'a n gh sia ninsòṅ méj ad lò) ch'al 'l à da spés mis dèntar a dal pulèmichi in dal mónd dal balòṅ.
- In dal 2009, mèntar 'l alenàva i milanéś dl'Inter, l'à dat adòs a la Roma e al Milan, dgénd che i n arévan vins gnint in dla stagiòṅ.
- Al 29 ad Nuvémbar dal 2010 'l à ciapâ na bèla patóna cun al sò Real Madrid pardénd par 5-0 in cà dal Barcellona. I catalàṅ i gh'àṅ fat védar la manita (la manìna) par tōr-'l in gir.
- In dal 2005 'l à dat dal voyeur (guardòṅ) a 'l alenadōr d'l Arsenal Arsène Wenger sustgnénd ch'al francéś al gh'is n'usesiòṅ p'r al Chelsea.
- A la fîṅ dla gara Atalanta-Inter dal 13 ad Dicémbar dal 2009 al vèṅ deferî a la cumisiòṅ disiplinàra p'r avér dit dal bruti paròli a 'l giurnalìsta spurtìṿ Andrea Ramazzotti e avér-al tòlt p'r i bras. Al purtughéś al ciàpa 13.000 euro ad multa.
- Dòp la gara Inter-Sampdoria dal 22 ad Favràr dal 2010, finìda 0-0, al ciàpa tri giurnàdi ad squalìfica e 40.000 euro ad multa parchè 'l iva dit dal bruti paròli a 'l àrbitr e i sò culaburadōr durànt la partìda e p'r avér far al ségn dal manéti.
- Al 23 ad Nuvémbar dal 2010 al fà casàr fóra ad prupòśit du di sò śugadōr (Xabi Alonso e pò Sergio Ramos) durànt i ùltim minùt dla gara ad Champions League fra Real Madrid e Ajax par far-i squalificàr in dla partìda dòp ch'la n cuntàva gnint. 'L è pò stâ punî anca lò cun na giurnàda.
- Al 27 'd Avrìl dal 2011, dòp ch'l éra stâ butâ fóra durànt la gara ad semifinàl dla Cópa di Campiòṅ fra i Blancos e al Barça, al dà adòs a 'l àrbitr durànt la cunferénsa stampa cun i giurnalìsta (“Parchè? Parchè? Mè a spér 'd avér un dè na rispòsta. Parchè Ovrebo, Busacca, De Bleeckere e adès Stark?”).
- A 'l aeropòrt, al 4 ad Maǵ dal 2011, turnànd a cà dòp èsar stâ eliminâ da la Cópa di Campiòṅ p'r òpra di rivài dal Barcellona, Mourinho (e al sò cunasiunàl Cristiano Ronaldo), i faṅ inténdar 'd èsar stâ rapinâ faghénd al gèst dla maṅ ch'la prila cun i dî ch'i gìran 'd intóran.
- Al 14 ad Mars dal 2011 Mourinho e al Real Madrid i dmàndan di cuntrói più stric in sal doping in di cunfònt di śugadōr dal Barcellona e dal Valencia. Al gh rispónd al 30 ad Maǵ dal 2011 al śugadōr dal Barça Gerard Piqué durànt la fèsta par la vìnsita dla Cópa di Campiòṅ: «Nuàtar a n s drughém minga, a n tirém minga, a n cumprém minga i àrbitr, semplicemènt a śughém a 'l futbol».


text:
Il snowboardist Iouri Podlatchikov e la velocipedista Jolanda Neff èn vegnids crititgads pervi da posts sin la plattafurma sociala instagram, quai rapporta SRF. Ils dus sportists n'hajan betg signalisà correct reclamas sin la plattafurma. Perquai avevi la fundaziun per la protecziun da consuments reclamà. En la decisiun scriva la cumissiun per la controlla da reclamas ch'i saja necessari da signalisar cleramain reclama e betg zuppar ella tranter auters hashtags.
Ils dus sportists pon uss anc far recurs cunter la decisiun. Duas reclamaziuns en il medem connex encunter Roger Federer e Xenia Tschumitscheva èn aunc pendents. In recurs cunter Michelle Hunziker è dentant vegnì refusà.
RR novitads 14:00


text:
Muzambich
El Muzambich (Moçambique in purtughes) a l'è un paes de l'Africa urientala.
A l'è tacaa al Südafrica, al Swaziland, al Zimbabwe, al Zambia, al Malawi e a la Tanzania e a 'l'a bagna l'Ucean Indian.
La capital a l'è Maputo.
Al gh'ha una süperfiss de 801.590 km² e una pupulaziun de pressapoch 20 miliun d'abitant.
Storia mudernaModifiché
El Muzambich a l'è staa un pussediment del Purtugal fina al 1975, quand che l'ha cunquistaa la sua indipendenza dopu d'una guera lunga de liberaziun.
Urganizaziun pulitigaModifiché
El Muzambich (nom ufizial: República de Moçambique) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Armando Guebuza (del 2005).
El prim ministr a l'è l'Alberto Vaquina (del 2010).


text:
Monestaröl
Monestaröl (in Italià: Monasterolo del Castello) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in de la Al Caalina. El g'ha 1 150 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 8,4 km² e 'na densità de 137 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dréra, San Ròch, Casazza, Énden, Fonté, Grù, Ranzanìch, Spinù. L'è postàt söl lach de Spinù (ciamàt isé da chèi che i vé da la banda de Bèrghem), sö la rìa a mansina quase 'ndóe 'l lach l' fenés e i aque i se böta 'n del Chére.
Ol paìs l' se tróa a 26 km de la sità e a 365 méter söl lièl del mar.
De èt[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1) I belèse natüralistéghe del lach che l's'è conservàt bé, dezà che sö i sò rie i à mia costrüit tate segónde cà per i forestér, ma i a lasàde érde e piéne de natüra.
2) Ol lach che de spès d'invèren 'l giàsa e s'và a patinà.
3) Ol castèl medieàl di sciòr Terzi Terni de' Gregori Teylor che l'è del sécol XIII.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Monestaröl l'è mustrat 'n de la tabèla ché desóta:
Abitàncc censìcc
Sit del cümü[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
http://www.comune.monasterolo-del-castello.bg.it/
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Practicist/-a d'economia da chasa AFP
Champ d'incumbensas
Ti lavuras al Plantahof a Landquart durant tes temp d'emprendissadi.
Tias fermezzas èn:
- mauns inschignaivels
- senn per urden e per schubradad
- buna sanadad
- abilitad da supportar squitsch
- fidadadad
- moda curtaschaivla en il contact cun umans
- buna chapientscha dal tudestg svizzer
Accents da la scolaziun
Sco practicista/practicist d'economia da chasa nettegias ti biros, chombras e locals generals, ti gidas en il sectur dal service e dals giasts e tar lavurs administrativas. Ti has bunas enconuschientschas dal nutriment e da l'alimentaziun sco er dal tractament da la laschiva. La basa per la scolaziun manaschiala è – ultra da la promoziun da la part professiunala – il svilup da la cumpetenza metodica, sociala e persunala. Quai vul dir che ti t'acquistas durant tia scolaziun la savida e las enconuschientschas professiunalas da giudim ensi e che ti es en cas da dumagnar las pretensiuns en il sectur interuman e professiunal.
Scolaziun
Pretensiun
Pussaivladads d'absolver furmaziuns supplementaras suenter l'emprendissadi
La furmaziun da basa professiunala è l'emprim pass impurtant per tes futur professiunal prosperaivel. Suenter ta stat a disposiziun in grond dumber da furmaziuns supplementaras. In pèr exempels:
- curs da scolas professiunalas spezialisadas e da federaziuns professiunalas
- curs da scolas spezialisadas e da scolas professiunalas spezialisadas sco er da las OdML economia da chasa
- Practicistas/practicists d'economia da chasa AFP pon far ina furmaziun da basa scursanida sco spezialista/spezialist d'economia da chasa AFQ (entrada en il 2. onn da la furmaziun da basa).
Suenter pon vegnir fatgas las medemas furmaziuns supplementaras sco per spezialistas/spezialists d'economia da chasa AFQ.


text:
Cordial bainvegni!
Vus consultais probablamain questa pagina-web, perquai che Vossa figlia u Voss figl frequenta l’onn proxim questa scola. Sco che Vus savais forsa, n’èsi en il Tessin per regla betg pussaivel da tscherner la scola per ils agens uffants: las scolaras ed ils scolars futurs ston frequentar la scola da l’atgna regiun da domicil.
Vus chattais qua numerusas infurmaziuns nizzaivlas e las modalitads necessarias per entrar en contact cun la scola.
A la fin da mintga pagina chattais vus ils contacts da la sedia e da la direcziun che As stat gugent a disposiziun per ulteriuras infurmaziuns e per rispunder a Vossas dumondas. Sche Vossa figlia u Voss figl ha per exempel gia cumenzà la scola media en in auter chantun svizzer u en in auter pajais, pudais Vus As drizzar a la direcziun u al secretariat per As infurmar davart las equivalenzas dals attestats.
La scola porscha in «corso per alloglotti», damai in curs per tut las studentas ed ils students da la Svizra u da l’exteriur che abiteschan en il Tessin, ma che na discurran betg talian. Ina persuna impurtanta che fa part da la vita quotidiana da las studentas e dals students, è il scolast da classa ch’è era la persuna da referiment per la communicaziun cun la famiglia.
Vus chattais ultra da quai numerusas infurmaziuns nizzaivlas sin la pagina-web da la Sezione dell’insegnamento medio del DECS (il departament d’educaziun, cultura e sport da la republica e dal chantun Tessin).


text:
«Tamagotchi» cult dals onns 90
- Gievgia, 1.6.2017, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 1.6.2017, 8:40, RTR
L'onn 1997 hai dà ina veritabla invasiun tar la branscha da giugarets digitals. Il «Tamagotchi» ha procura per cifras da record en ils davos 20 onns.
Sco las consolas da «Nintendo» e las figuras «Pokémon» tutga era l'ov digital tar ils giugarets da cult dals onns 90. Il «Tamagotchi» – ina invenziun giapunaisa che ha conquistà il mund dals giugarets digitals. Actualmain constatescha la branscha ina vaira renaschientscha da l'ov cun vita digitala.


text:
Malòn
Malòn (nòm uficiàl: Malonno) l'è 'n cümü de la média Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha 3 261 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condena superfìce de 30,8 km² e 'na densità de popolasiù de 106 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Córten, Édol, Paísch Loé e Sónech.
CuurdinadeModifiché
Evulusiù demogràficaModifiché
Abitàncc censìcc
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Giacobinism
I giacobin hinn staa on grupp politich de la rivoluzion francesa. I eren member de l'associazion cont l'istess nòmm nassuda a Paris a l'epoca de la rivoluzion. Han ciappaa el nòmm del convent di Giacobin, in dove che se trovaven i monarchich costituzionalista, ma in de l'estaa del 1791 hinn passaa cont i repubblican sòta la guida del Maximilien Robespierre e del Pétion. Casciaa i fojant e i girondin, i giacobin aleaa cont i montagnard eren staa el sostegn del Robespierre. La reazion del Termidòr (27 de luj del 1794) l'ha segnaa la soa sconfitta.


text:
Realisà tra magg e novèmber 2014, a l’é pen-a surtì un CD d’Amemanera (la cobia motobin an piòta e angagià dla neuva tradission dla mùsica piemontèisa, Marica Canavese e Marco Soria): a s’antitola «Bèica ‘n pò» e a cheuj 12 tòch, canson dla tradisison e canson neuve scrite e musicà da Amemanera (info@amemanera.com).
Tra le neuve «Òj s’a veuj», «La Furmija», «Ël cheur che l’hai pa pì», e la canson dël tìtol, tute test e mùsica ‘d Marco Soria e Marica Canavese vos; tra le tradissionaj «Teresin Tersinòta», «Pelegrin ch’al vèn da Roma», «Le tre sorelin-e», registrà dal viv a la «Matra» ‘d Tagliòlo Monfrà; e d’àutre dla tradission popolar, tute rangià da Marco Soria; la vos sempe cola ‘d Marica, e ansema a lor, àutri musicista avosà coma Guido Guglielminetti, Andrea Bertino, Elio Rivagli, Alberto Parone, Carlo Gaudiello, Massimo Scoca, Luciano Alì, Claudio Rossi, Beppe Lombardi, Greg Cohen. Registrà e mës-cià da Gabriele Massa. La plachëtta ch’a compagna ‘l disco, a l’ha tuti ij test an piemontèis, con tradussion an italian e an inglèis, ch’a l’é la pì bela manera ‘d fé volé nòste canson dëdlà dij finagi regionaj.
Un travaj ch’a conferma la stra drita e ciàira, originala, moderna e d’antan ansema, che Amemanera a l’ha anviarà e a pòrta anans con passion e convinsion, a la mòda dij piemontèis, a soa manera.


text:
Val d'Erv
Val d'Erv (Erve in Italià) l'è ü cümù de 722 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) 'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem (cümù de Brömà e Alsèca) dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992. Ol paìs el gh'ha dù frasiù: Nesòli e Saina
Evulüzziun demugrafica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Val d'Erv l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Antivirus
I antivirus a hinn programma che servissen per cercà, controllà e scancellà i virus informategh e despess alter programma compagn: i malware.
Al dì d'incoeu, despess i Antivirus i gh'han denter di fonzion contra di alter robb che pòden danneggià el PC e l'utent, 'me i spyware, el spam, i keylogger e 'l phishing.
Meccanism de identificazion[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Firm[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La tecnega di firm l'è quella pussee vegia, in pratega l'antivirus el varda in d'ona lista con di tochellitt de virus e se on file l'è compatibil cont vuna di 'sti firm a l'è marcaa 'me virus. I ris'c principai de la tecnega hinn:
- La troeuva mia i noeuv virus
- Se la firma l'è tròpp generega, ghe sarann ona motta de fals positiv
- Se la firma l'è tròpp specializada, la trovarà minga i variant del malware
Euristega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'euristega l'è ona tecnega indova che l'antivirus el varda i azion del software, per esempi se 'l file el proeuva a fà di azion pericolos, comé scancellà tanc file, cifrà i file del sistema o mandà tropp e-mail, el sarà bloccaa.
Olter tecnegh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Esisten anca di olter tecnich, me la sandbox o el controll del codes, ma hinn squasi semper drovaa dai cà di Antivirus per descovrì se on file el gh'ha denter on virus, minga in del prodott per l'utent final.


text:
Ùstascia
Gl’Ùstascia i èṅ stâ i militànt dal muimènt terurìsta, nasiunalìsta e fasìsta cruàt dimóndi 'd dèstra ch'in dal XX sécul al cumbatìva al Régn ad Juguślàvia duminâ da l'etnìa sèrba. I ér'n aleâ di fasìsta itagliàṅ e di naśìsta tedésc e la sò ideulugìa l'éra 'n misćiùs ad fasìśum, rasìśum, nasiunalìśum e catolicéśum (a difarénsa di àtar juguślàṿ ch'i ér'n urtudòs o musulmàṅ).
Cal nóm chè, ch'in cruàt a s lèś ['ustaʃa] (ustaša) e ch'a vōl dir “alvàr-'s in pē” o anc “arvuntàr-as” quànd na vòlta al batśàva la gint ch'la cumbatìva i turc, 'l è stâ sarnî in dal 1929 da 'l pulìtig cruàt ad Bòśgna Ante Pavelić, pò cap dal Stat Indipendènt dla Cruàsia (Nezavisna Država Hrvatska, NDH), stat fantòs di tedésc, da 'l 1941 a 'l 1945.
In dal 1941, cun l'invaśiòṅ dal Régn ad Juguślàvia 'd Pirèṅ II da part 'd Adolf Hitler, gl'ùstascia, in lòta c'n i cétnić sèrb e i partiśàṅ cuminìsta 'd Tito, i tōś'n al putēr in Cruàsia e i tàcan n'uperasiòṅ 'd pulisìa ètnica esénd ch'i vlìvan ch'in dal paéś i gh'armagnìsan sōl dla gint cun dal sànguv cruàt. In dal camp ad stermìni ad Jasenovac, cmandâ p'r al frâ fransescàṅ Miroslav Filipović-Majstorović, i gh cataràṅ la mònt dimóndi upuśidōr, cumunìsta, ebrèj, sigàgn e sèrb.
Finìda la secónda guèra mundiàla, dimóndi 'd chi ùstascia lè i èṅ pò stâ giustisiâ da i óm ad Tito méntar di àtar, specialmènt i cap, i aṅ catâ prutesiòṅ a 'l èstar (anc in Itàglia) cun 'l ajùt dal Vaticàṅ. Pavelić al s è lugâ in un munastēr in Àustria faghénd-as pasàr p'r un munsgnōr, pò pasànd par Róma al gh 'l à cavàda a 'vēr aśìl pulìtig in Argintìna prima e pò in dla Spaggna 'd Francisco Franco.


text:
Co chargiar optimal il telefonin?
- Mesemna, 6.4.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 6.4.2016, 11:15, RTR
Chargiar il telefonin tutga tar il mintgadi da blers da nus. Ma tge ston ins risguardar per chargiar optimal ses telefonin?
Ils smartphones cun lur visurs gronds dovran bler dapli battaria ch'anc ils vegls telefonins cun pitschen visurs senza colur. Tant pli impurtant èsi d'era pudair chargiar ina giada spert il telefonin.
E per quai èsi il pli simpel da prender il bloc electric e cabel che sa chattan per ordinari en la stgatla ensemen cun il telefonin. I dependa dentant per ordinari betg sch'ins prenda in cabel u in bloc electric d'in auter producent. Tge ch'ins duess dentant evitar è da prender products bunmartgads da no-name. Quels chargian tut tenor fitg plaun ed i po er esser ch'els daventan fitg chauds cun chargiar. E quai po, en il mender cas, schizunt chaschunar brischaments.


text:
Ghisa (Milan)
Ghisa a l'è 'n termen tipich milanes doperaa per parlà di poliziott locai de la capital lombarda.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Di temp de la Spagna in la città de Milan a l'è staa fondaa el corp de la Milizia Urbana, che però el gh'eva minga on'uniform. Domà sotta de la ministrazion del Gian Galeazz Serbellon, cioè in del 1700, el corp a l'è dotaa di austriegh de 'na divisa, ciovè 'na camisa e pantalon bianch, sortò verd, spallin dor e cappell verd e or. Per quella reson lì eren ciamaa affettuosament di milanes "remolazitt" o "ramolazzil", perché somejaven ai remolazz. Cont el rivà del Napoleon a Milan 'sti miliziott han fornaa la bas de la Legion Lombarda.
Sotta de l'Imperi Austriegh in del Regn Lombard-Venet, la sigurezza urbana a l'è assegnada a l'Imperial Regia Guardia de Finanza, che la conserva 'na divisa in sui ton del verd e del bianch.
Passada al Regn d'Italia, Milan a l'è restaa senza 'n corp de polizia local finna al 4 de ottober del 1860: Quell ann lì a hinn ciamaa cinquanta agent, nomenaa "de publega sorvelianza urbana", per guardà Milan. Cont la pistola sconduda e vestii cont on sortò e calzon negher e cont on longh cappell a cilinder. Per quella reson lì eren ciamaa "cannon de stuva". Dòpo di quatter giornad de Milan, indova che han refudaa de fà del maa ai milanes, a hinn riformaa e 'l cappell a cilinder a l'è sostituii del classigh cappell del ghisa e de 'n uniform ispirada a quella de la polizia de Londra.
In del 1920 cambien nomm in "Corp Metropolitan de Publega Sigurezza". Durant de la segonda guerra mondiala se occupen anca de protezion anti-aerea cont el compit de sonà i sirenn in strada cont on sidecar e de sgomberà i strad quand che ghe seren i bombardament.
In del 1959 a hinn mittuu in la noeuva sed de piazza Beccaria, al Palazz del Capitani de Giustizia e cambien nomm in "vigilanza urbana", nomm che mantegnen finna al 1979. Semper a fin agn '70 tacchen a ciappà i donn in del corp.
In del 1979, dopo de 'na legg del 1977 che la spostava i competenz in su la polizia locala ai comun, a l'è offizialment elevaa a corp de polizia, ciamaa "Polizia Municipala". In del 2003, in su la base de 'na legg regionala che la unifega el trattament di vari polizij locai lombard, la cambia nomm in "Polizia Locala".
Incoeu, oltra al comand central, el gh'ha noeuv comand decentraa in di noeuv Municipi de Milan.
Origin del termen[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'origin precisa del termen a l'è dubbia ma gh'è 'n poo de teorij in materia, tutt ligaa al cappell: La prima la dis che 'l cappell a cilinder el regordass ai sgent i stuv de ghisa, soratutt per l'altezza di noeuv sorveliant, menter l'altra la dis che i milanes pensaven che 'l noeuv cappell a l'inglesa el fuss faa de ghisa per el color e han taccaa a ciamà i sò poliziott inscì.
Uniform e color[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Uniform storegh[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
I uniform storegh eren negher d'inverno e bianch d'estad. I ghisa che se occupaven de gestì el traffegh eren dotaa semper di sottaguant bianch de mett in sul brasc per volzà la visibilità. Dal 1968 el casch bianch a l'è doperaa anca in del servizzi invernal.
Uniform incoeu[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'uniform de gala a l'è isprada a quella storega invernala, con paltò, tabarr e baston tradizional cont el pomm d'arsgent e la pistola sconduda.
I uniformi normai a hinn inveci vari e faa su de pussee element che se pòden mett insemma finna a formà pussee de 200 variant de uniform, de quej pussee elegant a quej de pattuja. Finna al 2019 la gh'era 'na certa rigidità in sul vestì che despess la menava a di situazion de problema in di operazion pussee gramm 'me la direzion del traffigh, ma in quell ann la Region Lombardia l'ha mudaa i sò regolament per miôrà i condizion di uniformi, anca se giamò prima el comun l'eva provaa a rend pussee bona la situazion.
Color[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
I color tipich a hinn el bianch e 'l verd, comun a tucc i polizij lombard. Quand che se ciamaven "vigili" eren inveci negher e bianch.
Galleria di foto[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Monestee de Bagg, sed di ghisa del Municipi 7
Ona pattoja denanz al Domm de Milan
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ascesa e declino dei Serbelloni
- Vigili a Milano, La storia dei ghisa nasce prima del traffico e dell’Italia
- I “ghisa”: lo strano soprannome dei vigili urbani di Milano
- Ma come si vestiranno i vigili urbani?
- I vigili: "Basta giacca e cravatta molto meglio felpe e magliette"
- Il bastone del vigile, col pomo d’argento
- Ferrari confiscata ad un mafioso, oggi di proprietà della Polizia Locale di Milano (YouTube)


text:
Sco candidats cun las pli grondas schanzas valan la presidenta da la partida dretga, Marine Le Pen e l'anteriur minister d'economia Emanuel Macron che candidescha per la partida ch'el ha fundà, En Marche (enavant).
Sin il terz plaz è tenor retschertgas il mument l'anteriur primminister e candidat dals republicans, François Fillon. Il candidat dals socialists, che regian per il mument, Benoit Hamon è cun gronda distanza sin il quart plaz e n'ha probablamain naginas schanzas da gudagnar l'elecziun. Medem era cun ils ulteriurs candidats.
Sche Macron cuntanscha la segunda runda haja el bunas schanzas da gudagnar cunter Le Pen. Prognosas prevesan che Macron duai dumagnar Le Pen cun 62% cunter 38% da las vuschs.
Fillon ha ditg valì sco favurit per il presidi. Dentant suenter ch'i è vegnì enconuschent ch'el duai avair fatschentà sia dunna sin donn e cust dal stadi, senza che quella haja propa lavurà ha el pers bleras vuschs. En ina retschertga hajan perfin 75% dals participants vulì ch'el desistia da sia candidatura. El snega dentant dad avair fatg insatge fauss.
RR novitads 16:00


text:
Corp Sant (MI)
Quell di Corp Sant (Corpi Santi di Milano) l'è staa on vegg comun de la Provincia de Milan, che 'l cattava dent i cassinn e i borgh tutt intorna a Milan. L'è esistii del 1757 fina al 1873. In del 1871 ghe viveven 62.976 personn.
Storia[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm probabilment el vegn del fatt che ai temp di Austriegh i cimiteri se trovaven tucc foeura di bastion milanes, proppi in la zona indove che se trovava el territori de quell comun chì.
L'è staa istituii de l'imperadris Maria Teresa in del 1757 cont el nomm italian de Corpi Santi, anca se l'è vegnuu ona realtà domà in del 1782.
El comun di Corp Sant l'era ona zona agricola, ricca de camp e de ort, oltra che ricch de cors d'aqua (el Lamber, l'Olona, el Seves, el Niron e i Navili).
L'è staa taccaa a Milan ai temp del Napoleon, anca se poeu l'è tornaa indipendent con la Restaurazion. In del 1859 l'ha mudaa el sò nomm in Corpi Santi di Milano, per minga sconfondes cont el comun omonim in provincia de Pavia.
In del 1860 s'è taccaa a parlà de on'union tra i Corp Sant e Milan: anca se minga tucc eren d'accordi (e de fatt la gh'è stada anca ona quai rivolta popolar), i Corp Sant hinn staa annettuu a Milan el vott de giugn del 1873. On quai borgh però l'è staa spartii cont i alter comun confinant: quest chì l'è 'l cas de Cimian (taccaa a Crescenzagh), Lampugnan (taccaa a Trenn) e Lorentegg (taccaa a Corsigh).
Composizion del comun[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El comun di Corp Sant a l'era spartii offizialment in duu mandament (quell de sett e quell de vott del Circondari de Milan) e in vundes borgh (anca se poeu ghe n'era di alter, senza cuntà tutt i cassinn):
- La Maddalena
- San Sir
- Bativacca
- Calvairaa
- San Peder
- Carrera
- Cassinn di Biff
- Morsencc
- Santa Maria Rossa
- Mirasol
- Grattasoeuj
Inoltra gh'era anca i borgh e i cassinn de la Barona, de la Ghisolfa, de la Bovisa, di Trii Ronchett, de Monluè, de Talied, de Fontana, de Lorentegg, de Lampugnan e Cimian.
I duu mandament eren dividuu vun de l'alter di port de Milan, ai quai de norma besognava pagà el dazzi: ma el comun di Corp Sant l'era minga soggett ai dazzi, inscì tutt quell che ghe vegniva el costava meno.


text:
Yankee
Al Yankee (a s lèś /ˈjæŋkɪ/ in ingléś) l'è na paròla druàda p'r batśàr 'n americàṅ uriginàri dla regiòṅ dal New England, la part a nòrd-èst dal paéś ch'la mét insém al Maine, al New Hampshire, al Massachusetts, al Vermònt, al Connecticut e 'l Rhode Island. In Európa però quànd a s dascór 'd un Yankee a s pénsa subìt a 'n americàṅ in generàl.
In 'n afurìśma ch'a s pénsa 'l sia dal scritōr E. B. White a s diś:
- p'r i Furastēr, un Yankee 'l è 'n Americàṅ;
- p'r i Americàṅ, un Yankee 'l è 'n Nurdìsta;
- p'r i Nurdìsta, un Yankee 'l è òṅ d'l Èst.
- par qvéi d'l Èst, un Yankee 'l è òṅ dal New England;
- par qvéi dal New England, un Yankee 'l è òṅ dal Vermònt;
- par qvéi dal Vermònt, un Yankee 'l è òṅ ch'al magna dal tórti par clasiòṅ.
Na canta ligàda a i Yankee, e adès canta ufisiàla dal stat dal Connecticut, l'è „Yankee Doodle“ ch'l'éra dimóndi famóśa durànt la guèra 'd indipendénsa americàna (1775-1783).


text:
Uties da mont
Cun l nascer dl alpinism iel nce stat de bujën de fé su vel’utia te n raion mpue plu daujin ai crëps. Ti paejes fovel bele ustaries drët bën njiniedes ite, ma l messëi jì plu ëura per ruvé daujin ai crëps y vester tl pericul de ruvé te d’uni sort de tëmps à riesc fat capì che l fova de bujën de dé d’albierch daujin ai crëps. La uties de Sëlva ie per la majera pert unides frabichedes bele ala fin dl 1800. Daldò iel mé plu unì leprò vel’utia sun i purtoies dai schi zënza albierch y mé daviertes ntan l tëmp de sajon.
Ospize sun Frea
Dl 1896 iel unì giaurì l ospize sun Frea (ulache l fova suzedù bele n grum de desgrazies dantaldut d’inviern per levines y dlacedes) da pert de n cunsorz de osc de Urtijëi. Chësta utia fova unida afiteda via cun l mpëni de la tenì davierta dut l ann a na maniera de judé for chëi che ova de bujën. L prim ost dla utia fova l mëinacrëp Rudiferia y pona n cër Franzelin. Dal 1925 iel stat ost Vigil Mutschlechner (l pere de Oskar) fin dl 1930 canche l se à fat su la ustaria Frara (tl chemun de Curvea). Ost tl ospize ie mo stat Giuani Demetz da Tlusel, pona la surans Amalia y Christina Demetz de Plan che dl 1935 ova metù ite l strom. Amalia ova pona maridà Quirino Zardini y scumencià a frabiché l hotel Cir. Per gauja dla opzion se n fovi jic ora tl “Reich” y ntant fova l hotel Cir unì destëut dal Ente Tre Venezie. L’autra sor à maridà Luis Pederiva de Fascia y à cumprà l ospize dal consorz de osc de Urtijëi. Pederiva l à menà inant fin dl 1979 canche l ie unì vendù ala sozietà dai lifc Dantercëpies che l à dsarà dl 2001. Per la storia y la tradizion che chësta utia à, se meritëssela de unì dertureda y inò giaurida. L Jëuf de Frea fova tla storia dla valedes ladines de gran mpurtanza y l fova per milesc de ani l troi o la streda de majer cunliamënt danter la valeda dl Isarch, Gherdëina, Colfosch, Ciaulonch, Reba, Fedom y la planadures de Unieja. Dessegur passova sun l Jëuf de Frea l Troi Paian, che ie pu l prim cunliamënt tres Gherdëina. Sun chësc jëuf iel nce unì scrit una dla plu bela stories de solidarietà dla jënt da mont y dl prim judacrëp (Bergretter) de nosta valedes: la storia dl Vedl Linacia (1829-1905).
Utia de Ncisles
La sezion de Regensburg dl DÖAV ova giaurì ai 26 de agost dl 1888 te Ncisles na utia. Tla prima utia ne fovel degun ost, l fova na stua cun cësadafuech, n local da durmì cun 8 madroc, na majon per l’ëiles y lueges da durmì tl fën. Tla storia dl DÖAV dl 1894 iel ndicà che 2.260 persones se ova bele scrit ite tl liber dla utia, de chisc bën 537 tl ultim ann. Dl 1897 pona bele 987 fulestieres, massa per chësta utia, tan da messëi la ngrandì ti fajan nce n cuatier al ost. Dl 1902 fovela unida ngrandida per l segondo iede y pona inò dl 1905. La utia univa meneda da na cërta Luisa Skasa de Urtijëi, ma ajache i patrons de Regensburg ova plu iedesc abinà si uem cioch ti ovi dat la utia dl 1907 a Johann Nepomuk Demetz da Tlusel che ie stat iló nchin al 1939. Dl 1913 ova la utia giapà na cundota d’ega; l telefonn ovela bele dal 1911 inant. Deberieda cun la utia fovel unì giaurì i troies sun Stevia (Furcela dla Piza), sun Col dala Pieres y sun Sas Rigais. Dl 1921 iela unida ocupeda dai saudeies, dl 1923 destëuta dal Stat talian y sëurandata ala sezion dl CAI de Firënza. L cuntrat ie permò unì sotscrit dl 1949. Dal 1940 inant iela unida meneda dala familia de Matie Perathoner da Costa.
Utia de Sela
La utia sun l Jëuf de Sela ie unida fata su dai mëinacrëp Josef Pescosta y Alois Rudiferia dl 1902, ma bele n ann do ai messù vënder la cësa mo nia fineda ala sezion dl “Alpenverein Bozen” ajache i ne fova nia boni de ruvé ora di debic. Giaurida iela unida de agost dl 1903 cun 40 liec (10 majons da doi y na gran majon cun madroc). La ova custà 32.637 Mark, na soma true massa auta per i mëinacrëp. La sezion de Bulsan ti ova sëurandat a Pescosta de mené la utia per l prim ann, ma bele l ann do iel unì a mené la utia per la sezion de Bulsan Anna Krautschneider de Arco. Ntant fovel bele unì fat mo lëures per mëter l’ega te cësadafuech y fat ora mo vel’majon tl sotët. Dl 1904 ova passa 2.000 persones durmì tla utia de Sela y dl 1905 fovela inò unida ngrandida, fat n troi sun Col de Toi y cumprà nce na gran spersa de grunt ntëurvia. L ann 1905 fova la utia unida giaurida per l prim iede nce d’inviern (zënza servisc y mé per i cumëmbri dl DÖAV che giapova la tle). D’instà oven nce tëut su bestiam per la pastura che n ova cumprà (doi vaces, na desëina de cëures y 170 biesces) y njinià n troi sun Dantersasc tres la furcela de Saslonch ulache n minova de fé passé l prim troi tres duta la Dolomites. Dl 1906 fovel pona mo unì cumprà leprò l pra da mont de Matthias y Isidor Perathoner de Odum metan adum de ndut n avëi de 200 Joch y 609 Klafter (1 Joch = 6400 m2 y 1 Klafter = 4 m2) che fossa 128 ha y 2436 m². Te chël ann ova albergià tla utia l rë de Sachsen Friedrich August y l cumandant dla trupes dl’Austria Kaiserliche Hoheit Erzherzog Eugen. Dl 1909 univela inò ngrandida y ntant fova i ghesc bele passa 3.000 te n ann. L ann 1914 fova l lëur cun i fulestieres jit zeruch dassënn pervia dl rumpì ora dla viera y dl 1915 univa la utia tenida davierta dut l ann cun l fin de defendura (“Verteidigungszwecke“) coche dij l protocol.
La utia dl Sela fova pona unida tl tëmp dl fascism (1923) destëuta al Alpenverein y passeda al CAI de Bulsan che dl 1925 la ova data a fit ala familia Valentini de Ciampedel (che ie stata 85 ani iló). Arturo Valentini ie stat ost dal 1925 nfin al 1962, daldò si muta Laura marideda cun Erildo Cappadozzi y pona i mutons nchin d’ansciuda dl 2010. L “Rifugio Passo Sella” à abù si ani de gloria propi danter la doi vieres canche sun l Jëuf de Sela jiva a sté seniëures dla borghesia auta y nce vel’rë (nsci l rë dl Belgio Albert I, che fova n gran apasciunà dl jì a crëp). La utia fova deventeda te chisc ani un di hotiei plu renumei de Sëlva y fova dai ani 1930 for nce davierta d’inviern dajan nce da lëur a plu maestri de schi.
Ciajea de Michl
La ciajea de Michl (che ie bonamënter plu vedla dla utia dl Sela) ie unida cumpreda dal Alpenverein adum cun dut l grunt y passeda al CAI de Bulsan. Ala familia Michl Ploner de Laion fovela unida afiteda dl 1939 cun n cuntrat firmà dal podestà per mëter su biesces. L priesc fova de 225 lire al ann.
Utia de Puez
La prima pitla utia de Puez fova unida giaurida ai 22 de juni dl 1889 dala sezion “Ladinia” dl DÖAV. Presidënt fova l badiot Anton Alton. Ngrandida l prim iede dl 1903 iela stata destëuta dal’aministrazion fascista dl 1923 y sëurandata al CAI de Bulsan, che l’à inò giaurida dl 1934. La utia nueva che ie åën davierta ie unida fata su dl 1982 dal CAI de Bulsan. Chësta utia univa crissa su da puec alpinisc (povester nce ajache daujin ne n’iel nia vel’gran piza da arjonjer), nsci fovel mé uni ann feter da 40 a 60 persones che ruvova tlo. Permò ala fin dl 19ejim secul rejonen de feter 200 persones (danter chisc mé 40-50 turisc). Sambën ne fovel tl prim degun ost te utia. La utia de Puez ie sun l cunfin danter i chemuns de Sëlva y chël de Curvea.
Utia de Dantersasc (Langkofelhütte - Rifugio Vicenza)
La utia de Dantersasc che ie te chemun de S. Cristina fova unida fata su dala sezion academica dl DÖAV de Viena y giaurida ai 9 de setëmber dl 1894. Na levina l’à desdruda dl 1901 y tosc do iela unida fata su te n luech plu segur y inò giaurida dl 1903. Dl 1909 iela unida ngrandida mo n iede cun 40 liec. Do la prima viera fovela unida åareda per 10 ani y dal 1924 fovela unida sëurantëuta dala sezion dl CAI de Vicenza che la à inò dertureda su y njinieda ca.
Utia Furcela de Saslonch (Toni Demetz)
L ann 1952, ai 17 de agost, ti ova dat ju l tëune a trëi alpinisc sun Saslonch. L fova l mëinacrëp jëunn Toni Demetz da Iman cun doi seniëures. Toni y n seniëur fova unii mazei. Giuani da Iman che fova sota Saslonch fova jit su a tò l ferì y l ova salvà y permò dedò, adum cun d’autri mëinacrëp, ovel purtà ju si mut Tone y l’autra persona morta. Per chësc lëur ova bera Giuani giapà dal presidënt dla Republica l “Ordine del Cardo” dl 1953 y pra chësta ucajion ti ovel damandà al Presidënt de pudëi fé su la utia, cossa che ti fova unida cunzeduda; tan che bele dl 1954 d’autonn ovel giaurì la utia cun l inuem de si mut Toni. La utia ova lerch da durmì per 6 persones. Dl 1955 ovel fat su la teleferica purtan su n motor de bën 75 chilo a spinel. La condles ie unides giaurides l ann 1960 adum cun l ngrandimënt dla utia.
La Bambergerhütte (utia de Boé) sun Mëisules ie unida giaurida dl 1894, y dl 1903 la utia de Pisciadù. (chëstes ne n’ie nia tl Chemun de Sëlva)
Utia Emilio Comici
La utia Comici ie unida fata su dl 1948 sun scumenciadiva de Carl Runggaldier da Ciaslat che pervia che l ne fova nia bon de paië n tel frabicoz ova messù la vënder mo nia fineda. N valgun fulestieres pasciunei dl schi la ova cumpreda, danter chisc fova nce Gianni Marzola che la ova pona fineda y giaurida n doi ani do.
Utia de Stevia
Nia danter la uties fates per i turisc iel stat nfin feter ntëur l 1970 la utia de Stevia, che fova mé na ciajea, restrutureda dal patron Leonhard Ploner de Gudon dl 2006. Ntant ova si fra Toni, patron dla pastura de duta la mont de Stevia (za. 294 Joch y 326 Klafter = za. 188 ha) fat su dl 1975 dlongia na pitla cësa de lën per dé ora da bever y maië. La mont de Stevia ie unida cumpreda dl 1939 da si pere Veit Ploner de Gudon.


text:
L'interprendider da mobiglias, Remo Stoffel ha pers davant il Tribunal federal. El leva suspender la data per examinar las pretensius da taglia. I va per la perioda da taglia 2005 fin 2008. Tenor l'argumentaziun dal Tribunal federal è l'interess public per examinar las pretensius da taglia pli impurtant.
Tar persunas che n'abitan betg en Svizra e sch'igl è «intschert» sche talas pajan correctamain la taglia èsi tenor la lescha da taglia federala directa pussibel da segirar las pretensiuns da taglia. Quai è er pussibel avant che la pretensiun da taglia exacta è enconuschenta. Remo Stoffel ha midà ses lieu da domicil l'onn 2019 a Dubai.
Decisiun suonda
Remo Stoffel era ì cun ina decisiun da la Dretgira administrativa chantunala da mez zercladur al Tribunal federal. Da tge summa ch'i sa tracta n'ha scriva il Tribunal federal betg. En questa chaussa ston ils derschaders da Losanna anc decider.
Chasti d'arrest cundiziunà da procura publica da Turitg
Quest'emna ha la procura publica per criminalitad economica da Turitg serrà giu l'inquisiziun penala cunter Remo Stoffel. Pervi da falsificaziun e suppressiun da documents ha el survegnì in chasti d'arrest cundiziunà da 180 dis.


text:
Pruvincia de Lod
- Süperfiss: 782 km²
- Pupulazziun (2001): 197.672 ab.
- Densitaa: 253 ab./km²
- Nümer de cumün: 61
- Capitaal (pup. 2001): Lod (40.805 ab.)
La lengua[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian, cumpagn de tüta la Lumbardia.
La lengua lucal, inscambi, l'è 'l lumbard. El ludesan l'è un dialet ucidental, cun di carateristegh pütost uriginai respet al mudel milanes, e che le fan vegnì un "punt" de cuntat cunt el lumbard uriental, suratüt cunt el cremunes e 'l cremasch (Lod e Crema gh'hann avüü tradiziunalment di relaziun bei fort). El dialet de Lod, in ogni cas, l'è dree a vesinàss al milanes, cumpagn de quel che 'l süced anca in olter cità de la Lumbardia. I dialet de la Bassa ludesana presenten di carater de transiziun cunt el piasentin, suratüt in de la zona arent al Pò. El dialet de Sant Angiul, anca se 'l resta denter al sistema ludesan, el gh'ha di carateristegh ünegh.


text:
Il cumpliment
- Venderdi, 1.9.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 1.9.2017, 10:15, RTR
Cumpliments èn bels pleds cun grond effect. Adina puspè entaup'ins glieud ch'avessan merità tals pleds: la vendidra dal Volg che serva adina cun in surrir, l'amia che gida en il perchasa, il vischin che dat da magliar al giat u simplamain insatgi che merita daditg in cumpliment che fa bain al cor.
Il cumpliment dad oz vegn da Angela Carina Blumenthal e va al tat Gion Fidel e la tatta Angela Lombris a Vella. La beadia engrazia ad els dus per tut il bien ch'els fan per la famiglia, saja quai ils buns gentars u l'ir a spass cun il chaun Lucky.
Ma era sch'els consistan mo d'in pèr pleds, vegnan cumpliments savens a la curta. RTR rimna e surdat quests cumpliments e gida uschia da dar enavos insatge a la glieud ch'ans embellescha mintga di la vita.
Audituras ed auditurs pon annunziar ad RTR lur cumpliment. Mintga gievgia decida la moderaziun tgenin che vegn resguardà. La moderatura registrescha lura in curt discurs cun la persuna che fa il cumpliment ed il venderdi telefonescha ella a la persuna che survegn il cumpliment.


text:
Cëifs en cësa
N sorvisc di raiuns soziai
Descriziun generala
L servisc „cëifs en cësa“ ti dà la puscibeltà a seniores, a persones cun andicap o a d’autra persones che ne sà nia plu da se rangë nstësses, de giapé tres l guiern a cësa almancul un n iede al di n cëif ciaut.
La dezijion dl ënt cumpetënt, en cont de na cumpartezipazion eventuela ala tarifa, vel per n tëmp de alplù 12 mënsc.
L servisc „cëifs en cësa“ ie de regula daviert a persones che à arjont i 60 ani; te caji particulers pò chësc servisc unì pità nce a d’autra grupes de persones; la dezijion en chësc cont ti spieta ai respunsabli dl servisc de guiern en cësa dl Servisc soziel raionel cumpetënt.
Na pert dla spëises vën curides dala man publica. L anuzadëur dl servisc à da tenì pea al paiamënt dla tarifa fisseda aldò de si ntredes/avëi, coche preudù dal D.P.J.P. di 11 de agost 2000, nr. 30, tla verscion en forza.
La Jonta pruvinziela fissa la tarifa minima per l servisc. Per l ann 2020: 4,20 € per n cëif cumplet purtà en cësa y 3,80 € mé per la derzeda prinzipela zënza che la vënie purteda en cësa.
La tarifes mascimes vën fissedes dai ënc raionei cumpetënc tres na si deliberazion y curespuend ala spëisa de ndut (cosć de produzion y de compra).
- Reurdinamënt di servijes soziei tla Provinzia de Bulsan: Lege pruvinziela di 30 de auril dl 1991, nr. 13
- Delibera di 29 de mei 2012, n. 798: Criteres d’azes ala prestazions dl’assistënza a cësa
- Regulamënt en cont di pruvedimënc de assistënza economica soziela y dl paiamënt dla tarifes ti servijes soziei: D.P.J.P. di 11 de agost dl 2000, nr. 30, tla verscion en forza
- Regolamënt sön le relevamënt unifiché dl davagn y dl patrimoni: Decret dl Presidënt dla Provinzia di 11 de jenà dl 2011, n. 2
Recursc: Contra la dezijion dl ënt possel unì prejentà, tl tëmp de 45 dis dala comunicazion, n recurs gerarchich per rejons de legitimità – aldò dl articul 9 dla Lege pruvinziela di 22 de utober 1993, nr. 17 y dl articul 4 dla lege provinziela di 30 d’auril 1991, n. 13 – ala sezion recursc – Repartiziun Politiches soziales.
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Formulars
Dumanda 2020 per prestazions de servisc d'assistënza a cësa
at 17.12.2019
- Formulars
Dumanda 2020 alesiramënt tarifer - segondo livel
at 17.12.2019
- Formulars
Autozertificazion dl bujën de cura
- D’atres injuntes
Tarifes 2020 Assistënza a cësa Prestazions d’ambulatuere Mensa persones atempedes Maië a cësa
- D’atres injuntes
(Sorvisc actualisá ai: 27/02/2020)
Ënt competëntHauspflegedienst Passeier
Passeierstraße 3, 39015 St. Leonhard in Passeier
Telefono: 0473 65 90 19
335 6779344
Fax: 0473 65 92 74
E-mail: sprengel-passeier@bzgbga.it
Website: http://www.bzgbga.it/de/default.asp
Terminns
Per la dumandes per pudëi se nuzé de chësc servisc ne n’iel nia terminns particulers da tenì ite.
L va debujën de apusté l cëif.


text:
Al Camònega
La Al Camònega l'è giöna de le ài piö grànde de le Alpi, l'è longa presapóch 90 kilòmetri e 1347 km² de superfìce. La cumìncia en corespondènsa de la Córna Trentapas de le bànde de Pizògne, endèla part setentriunàla del lach d'Izé, le la fenés al Pas del Tonal, a 1883 méter sura 'l leèl del mar. El sò teretóre l'è per entréch sota la regiù de la Lombardìa, dividìt 'ntra le pruvìnce de Brèsa e Bèrghem (apéna i cümü de Rògn e Còsta Ulpì)
La àl l'è streersàda de 'nsìma a 'n fónt del fiöm Òi, che 'l nàs endèl teretóre del cümü de Put de Lègn, en corespondènsa de la conflüènsa dei torèncc Frigidolfo e Nacanèl e che 'l fùrma el Lach d'Izé endóche 'l se sböta 'ntra ii cümü de Pizògne e Còsta Ulpì. La sìma piö àlta l'è 'l mut Adamèl, che 'l rìa a 3.539 méter sùra 'l leèl del mar.
Se pöl spàrter el sò teretóre en tré zòne:[1]
- Bàsa àl: 'na zòna piàna, con cios e pàscoi, che la àmbia en corespondènsa del có del lach e la rìa 'nfìna a Bré. En chèst 25 km la àl la g'ha 'na larghèsa média 'ntra i 2,5 e i 3 km, e l'è la part piö popolàda.
- Média àl: delimitàda a mesdé de la culìna che gh'è 'ntra Bré e Siidà e a nord la rìa 'nfìna a Édol. En chèsta part la larghèsa média de la àl l'è de presapóch en chilòmetro e l'è longa presapóch 30 km. Sö le còste dei mucc de le dò bànde gh'è tate frasiù picinìne che s'è furmàt söi terasamèncc a mèza còsta.
- Alta àl: de Édol enfìna al Pas del Tonàl, sitüàt endèl teretóre de Put de Lègn e che pórta 'nver la Val di Sole, en Trentì. Lónga 25 km l'è 'n teretóre con tacc pàscoi alpì e sìme che pàsa i tremìla méter. L'è colegàda apò a la Al Telìna per mès suradetöt del Pas de l'Aprica e del Pas del Mortiröl.
La Àl Camònega, en àmbet cültüràl, l'è cunusìda per le sò inciziù rupestri che i è stàde pò a deciaràde patremóne de l'UNESCO.
Cuurdinade[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lino Ertani, La Valle Camonica attraverso la storia - Tipolitografia Valgrigna. Ézen, 1996 - pàgina 13
Oter progècc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Val Camonica.
- Toponomàstega de la Al Camònega (cümü de Darf)


text:
Liber mercaa
El liber mercaa a l'è el sistema indova che i prezzi di ben e di servizzi a hinn determinaa domà de la motoa interazion in tra i produttor/venditor e i consumator/crompô. Per definizion, in del liber mercaa i part se ingannen e se forzen no.
El sistema a l'è oppost a l'economia pianificada, indova che 'l governo el scerniss i prezz di ben e di servizzi e ne pianifega el doperà, sistema intermediaa de l'economia messedada, indova che 'l mercaa a l'è generalment liber ma di voeult el Stat l'intervegn per modifegà l'economia.


text:
Quai è dentant mo pussaivel, sch’il possessur vul quai. Lura po el laschar registrar dad in fotograf las localitads e suenter integrar ellas sin las chartas da google.
Mintga fotograf na po dentant betg far quai. Il fotograf sto esser certifitgà dal concern d’internet american. In dad els, che lavura per clients en l’entira Svizra, è Marc Cathomen. Sia interpresa PanoTour a Glion, che consista dad el e dus collavuraturs, fa maletgs e preschientschas dad internet per interpresas grondas e pitschnas.
Dal fotografar fin en streetview en quatter pass
L'entschatta però ina giada il resultat:
L'ustaria Mundaun a Castrisch è en posses da Reto Schildknecht e Jolanda Cabalzar. Els han vulì porscher l’invista virtuala a lur giasts - ni era giasts potenzials. Avant da visitar l'ustaria en il mund real pon ins uschia gia dar in sguard virtual en l'intern da l'ustaria Mundaun. Ina colliaziun cun la rait basta per ils giasts potenzials da tut il mund.
Ma avant dovra quai intgins pass:
Pass 1: Inspecziun da las localitads
Avant che Marc Cathomen entschaiva cun la registraziun fotografica da las localitads vegn inspectà - ensemen cun ils possessurs.
Pass 2: Fotografar
Sco emprim vegn l’entrada fotografada, lura las differentas stanzas. A Castrisch èn quai las duas stanzas d’ustaria e lura anc trais chombras per giasts. Marc Cathomen fa ord mintga posiziun fotografias en tuttas quatter direcziuns, volva la camera adina per 90 grads. Ord mintgina da quellas perspectivas vegnan fatgas mintgamai trais fotografias. Vul dir: mintgamai trais giadas la medema fotografia. Dentant betg dal tut: Ellas èn mo bunamain identicas, las fotografias. La differenza fa la glisch:
Per dir simpel: ins fa ord trais maletgs in singul. Pertge? Sin in maletg è la maisa memia stgira, sin l’auter la fanestra memia clera. E quai pon ins pli tard curreger grazia a las trais differentas fotografias. Da mintgin dals maletgs prendan ins mo las meglras parts.
Il fotograf va da stanza tar stanza. Pitschnas stanzas po el fotografar mo ord ina posiziun. Tar pli grondas stanzas fotografescha el ord pliras posiziuns. Adina en tut las quatter direcziuns.
Quai è ina camera tut normala, quella è gnanc chara, custa gnanc 1’000 francs.
Dus apparats accessoris èn dentant spezials. Quai è ina giada l'objectiv. Quel prenda si in maletg fitg lad e rodund. Plinavant è il stativ in model spezial. Quel sa lascha drizzar fitg exact - indispensabel per volver la camera mintgamai exact per 90 grads.
Pass 3: Elavurar ils maletgs
La blera lavur dat lura l'elavurar e preparar ils maletgs. Vid il computer vegn surtut la glisch curregida. Lieus stgirs cun pauca glisch vegnan fatgs pli clers. Lieus fitg clers, sco fanestras, vegnan fatgs pli stgirs.
Per in maletg da panorama (360 grads) dovra quai 12 fotografias. (guarda chaschina)
Per ch'ils maletgs vegnian mess fitg exact in vid l'auter, uschia ch'igl dat ord ils differents maletgs in, dovri puncts fix. En il cas normal fixescha il program quels. Quai po esser ina cazzola ni ina pitschna rusna vid la paraid. N'è la glisch betg buna u n'èn nagins puncts clers en la stanza, pon quels puncts vegnir fixads a maun cun la mieur.
Pass 4: Via google en l'entir mund
Cura ch’ils differents maletgs da panorama èn preparads (mintga localitad almain in), san quels far la via sin google. Quai dovra lura anc differents pass, per che tut saja collià endretg e ch’ins chattia lura era il local sin google street view e po ir dad ina stanza en l’autra.
Da l’ustaria Mundaun a Castrisch datti las duas stanzas da l’ustaria e differentas chombras da star sur notg d'explorar.
Per in object sco l'exempel da l'ustaria a Castrisch vegnan ins normalmain sin custs d'enturn 1’200 francs. Per in tal object cuzza quai bun in'ura da far tut las fotografias en il lieu. La gronda lavur han Marc Cathomen e ses collavuraturs suenter vid il computer. Davent da la registraziun dals maletgs enfin ch'ils visitaders da google street view han pudì visitar era l'ustaria virtuala a Castrisch ha quai cuzzà tschintg dis - dentant cun ina fin d’emna tranter en.
12 fotos - in panorama
- I vegn fotografà en 4 perspectivas.
Ord mintga perspectiva vegn fat 3 maletgs cun differenta durada d’illuminaziun:
4 x 3 = 12.
- Ord las 3 fotografias per perspectiva vegn generà 1 optimala:
12 / 3 = 4
- E quellas 4 fotografias vegnan lura messas ensemen en ina gronda vista da panorama da 360 grads.
1 + 1 + 1 + 1 = 360°
Google protegia ses secrets
Google na vul betg mussar en detagl co ils programs da publicaziun funcziunan. Marc Cathomen dastga mo declerar co ils maletgs vegnan colliads cun Google Street View. Ils singuls pass e maletgs dal program spezial na pon betg vegnir publitgads.


text:
Lavurs
Logistichers e logisticras AFQ enconuschan l'entira chadaina da process e reageschan tras quai adequatamain ad irregularitads. Els garanteschan auta qualitad e rentabilitad da lur process da lavur, sa tegnan vid las perscripziun da la protecziun da sanadad e da l'ambient, resguardan las reglas per la segirezza da lavur e fan stim ad auta effizienza d'energia e resursas.
En il champ da la distribuziun furneschan logistichers e logisticras AFQ cunzunt cun scooters u autos da furniziun las spediziuns als clients. Las persunas da professiun han contact quotidian cun lur clientella e cusseglian quella en connex cun servetschs e products da lur manaschi. Els retiran er furniziuns da clients spediturs e preparan quellas per l'assortida manuala u maschinala. Els assorteschan las spediziuns tenor criteris fixads ed organiseschan la furniziun da talas. Latiers resguardan els la sort da spediziun, l'adressat, il med da transport, la destinaziun ed il termin fixà.
En la sparta deposit controlleschan logistichers e logisticras AFQ deposits da rauba ed optimeschan il diever da tals. Els prendan encunter la rauba controlleschan ella e cudescheschan ils bains el sistem da computer. Cun agid da vehichels ed apparaturas cumplexas da transport assorteschan u magasineschan els la rauba a moda adattada. Survegnan els in'empustaziun, preparan els la rauba per la spediziun, la pacheteschan ed etichetteschan. Lura scrivan els ils documents da furniziun e chargian ils vehichels cumpetentamain ed a moda segira. Ultra da quai controlleschan els regularmain ils inventaris dal deposit.
Logistichers e logisticras AFQ en il champ dal traffic lavuran cunzunt sin staziuns da la viafier. En il servetsch da viafier furman els trens da persunas e trens da vitgira cun als accuplar e decuplar ed als uschia preparar per il proxim viadi. Tar tut quai stattan els en contact cun il locomotivist u la locomotivista per func e resguardan strictamain las prescripziuns da segirezza. Ultra da quai chargian e stgargian els trens e camiuns surpiglian lavurs en deposits da fabricas d’industria.
En tut ils champs differents utiliseschan logistichers e logisticras AFQ il computer e scanner. Els registreschan uschia la rauba, exequeschan controllas da l’inventari, planiseschan cun simplas calculaziuns l’administraziun dal deposit, elavureschan statisticas, redigian empustaziuns e confirman la distribuziun da la spediziun.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala 9.11.2015 (stadi dal 1-1-2018)
Durada
3 onns
Direcziuns
- deposit
- distribuziun
- traffic
Furmaziun en la pratica
En in manaschi da distribuziun, interpresa da transport ubain en in deposit (praticums èn pussaivels en auters secturs)
Furmaziun en scola
1 di per emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- enconuschientschas professiunalas: procuraziun, producziun, distribuziun, dismessa, deposit, communi-caziun / informatica, transport, segirezza / ambient, servetsch da clients
- enconuschientschas dal rom: tenor la direcziun
Curs ordaifer il manaschi
Tar differents temas
Maturitad professiunala
Tar fitg bunas prestaziuns da scola po vegnir frequentada la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "logisticher / logisticra AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola populara terminada cun pre-tensiuns mediocras u autas
Pretensiuns
- enclegientscha pratica
- inschign manual
- talent d’organisar
- fidadadad e senn da responsab-ladad
- autonomia
- perseveranza ed abilitad da sa concentrar
- plaschair vi dal contact cun carstgauns
- conscienza da servetschs
- sanadad robusta
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas professiunalas e scolas spezialisadas, da la Schweiz. Vereinigung für die Berufsbildung in der Logistik SVBL e dad autras associaziuns professiunalas
Examen professiunal (EP)
cun certificat professiunal federal: logisticher / logisticra, spezialist / spezialista da logistica, disponent / disponenta da transport e logistica
Examen professiunal superiur (EPS)
logisticher / logisticra cun certificat federal, p.ex. manader diplomà / manadra diplomada da logistica, Supply Chain manager diplomà, Supply Chain managera diplomada, manader da manaschi diplomà / manadra da manaschi diplomada transport e logistica
Scola spezialisada superiura (SSS)
tecnicist diplomà / tecnicista diplomada SSS process d’interpresas, approfundaziun logistica
Scola auta spezialisada (SAS)
Bachelor of Science (SAS) d’economia da manaschi, Bachelor of Science d’inschigneria d’economia
Cundiziuns da lavur
Logistichers lavuran en partiziuns da logistica da manaschis da producziun, en centers da distribuziun da grondas interpresa dal commerzi da detagl, tar servetschs da logistica, en interpresas da distribuziun e tar servetschs da pachets. Emploiaders impurtants èn la posta e las VFF. Logistichers che lavuran en la direcziun distribuziun lavuran or en il liber da tutt’aura. Tut tenor sectur e lieu da lavur po il temp da lavur esser irregular ed era ina lavur en squadras è pussaivla.
Ulteriuras infurmaziuns
Schweizerische Vereinigung für die Berufsbildung in der Logistik SVBL
Rigistr. 2
5102 Rupperswil
Tel: 058 258 36 00
URL: www.logistiker-logistikerin.ch
URL: www.svbl.ch
Revistas professiunalas:
"Bulletin SVBL"


text:
El Messich a l'é un paes del America setentriunal.
El cunfina cunt i Stat Ünì a nord, cun l'Ucean Pacifich a ovest, cun l'Ucean Atlantich (Gulf del Messich) a est, cunt el Guatemala e'l Belize a süd.
La capital a l'é Cità del Messich.
El gh'ha una süperfiss de 1.972.550 km² e una pupulaziun de quas 110 milion d'abitant.
El Messich a l'é un stat federal de 31 stat e un distret federal che'l gh'ha dent la capital e che'l cumanda el guern central.
El president a l'é el Enrique Peña Nieto (del 2010).


text:
Caś Bobbitt
Al Caś Bobbitt 'l è stâ 'n fat ad crònaca dal 1993, finî in si giurnài ad tut al mónd, ch'al gh'à abû cuma prutagunìsta John Wayne Bobbitt (Buffalo, New York, 23 ad Mars dal 1967) e sò mujér, la Lorena Leonor Gallo (Bucay, Ecuadōr, 31 'd Utóbar dal 1970), na còpia americàna dvintàda famóśa parchè lì lē l'iva tajâ via 'l cas a sò marè c'n un curtèl da cuśìna.
I fat
La sira dal 23 ad Śugn dal 1993 la sgnōra Bobbitt l'à cavâ via 'l cas a sò marè mént'r al durmìva in dla sò cà ad Manassas, in Virgìgna. Dòp avér tòlt la màchina la dóna l'à pò butâ 'l uśèl ad John fóra da 'l finastrèṅ. La pulisìa la s è misa a pascàr-al dapartùt e quànd la 'l à catâ i cirùśìg i èṅ stâ bòṅ ad cuśìr-'g-'l incóra.
Subìt la dóna l'iva cuntâ a la pulisìa ch'la 'l iva fat parchè sò marè al “vgniva” sénsa spétar ch'anca lē la rivìs a 'l gudiōl e ch'al pinsàva sōl par lò. In séguit l'à tirâ fóra la stòria che lò al la picìs e ch'al turnìs sèmp'r a cà tard a la nòt e anc imbariàg. La dóna l'è finìda a prucès par leśiòṅ vuluntàri ma l'è stada asòlta in dal Setémbar dal 1993 parchè a gh'éra vgnû sōl un cōlp ad tèsta, na rabìda dgém acsè.
Par dasfrutàr al fat ch'l éra in cal méntar dvintâ famóś e ch'la gint la fus curióśa ad véd'r-ag la sò bèga tacàda 'd nóṿ, John Wayne 'l à girâ 'n film pòran ciamâ „John Wayne Bobbitt: Uncut“. A s trata 'd un tìtul a dópi sèns parchè in ingléś “uncut” a vōl dir “minga tajâ” ma anc “minga circuncìś” o “minga cinsurâ” quànd a s dascór ad pelìculi.
Al caś Bobbitt e 'l taj dal cas ad òpra ad mujér incasàdi 'l à fat scōla parchè in séguit i èṅ sucès incóra di fat cumpàgn in gir p'r al mónd [1][2][3].
Nòti
- ↑ La taja via 'l cas a sò marè e la 'l śbat via in dal rusc Bergamo Sera, 14 ad Luj dal 2011
- ↑ La taja via 'l cas par dū vòlti a sò marè e la buta la bèga śò par la fnèstra Rai News, 14 ad Śnar dal 2015
- ↑ Sò marè al la tradìs cun la sò amìga, lē la gh cava via 'l cas e la scapa via Today, 9 ad Śugn dal 2016


text:
San Giacum (SO)
San Giacum (nom ufizial in talian: ') a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 373 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 61,8 km² e ona densità de 6 ab./km².
A l’è tacaa a Campdulscin, Sciavena, Menaröla, Mes, Piür, Mesocco (CH-GR) e Soazza (CH-GR).
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de San Giacum l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Suenter il test da rachetas da la Corea dal Nord pretenda il president da la USA Donald Trump, ch'i dettia bainprest ina sesida extraordinaria dal cussegl da segirezza da las Naziuns Unidas (ONU). Probabel vegnia questa sesida anc ad avair lieu glindisdi, communitgescha la ONU.
La regenza a Pjöngjang aveva testà tenor atgna descripziun ina racheta ballistica a mesaun-lunga distanza. La USA, Japan, China e la Russia criticheschan quai.
Moskau e Tokio appelleschan, Peking è irrità
Moscau valiteschia il test da rachetas sco in surpassament da resoluziun da l'ONU cunter il pajais communist, quai ha communitgà il ministeri da l'exteriur russ. La Russia appellescha a tuttas varts da restar calm per impedir in'ulteriura escalaziun. La pasch en la regiun saja da cuntanscher sulet cun ina schliaziun politica en la dispita d'atom cun la Corea dal Nord.
Japan è dal maini ch'ins possja discutar novas sancziuns encunter la Corea dal Nord a la sesida da la ONU. La regenza da Tokio appellescha a China per ina collavuraziun constructiva.
China è bain in central partenari commerzial ed allià da Corea dal Nord, ma era a Peking er'ins sa mussà irritads dals tests da rachetas dal pajais vischin.
La Corea dal Nord aveva en il davos temp adina pli savens cuntrafatg cun tests da rachetas a las resoluziuns da la ONU.
RR novitads 12:00


text:
Rua adalerch le compagnie e le se mët ju per la S. Mëssa ntel pré “Kellerer” / “Gotterer”. Ilò l é lerch assè per duc cánc. Aperitifs, da beibe e snacks i vignarà paricei per duc chi che tol pert. Co l é massa ciaut vignarà dé fora entánt la pert ufiziala boze de iega a duc i partezipánc.
Program
Domënia, 25 de april 2021
a pié via za. da le 8.00
S. Mëssa
10.00 - 11.00
zelebrada dal Vësco de la diozeji de Bolśán-Persenon Ivo Muser sul pré “Kellerer” / “Gotterer” a sud de S. Martin. L auté l é fat su aut da podei l vedei polito. Ilò l é ence lerch assè per i enviei d’onour e per la paladina dei discorsc.
Sfilada
11.30 – 13.00
La sfilada la va davò la strada de 2 km che passa ameśafora l zenter storich del paisc de S. Martin. La sfilada >
Festa nte tendon
13.00 - 20.00
La manifestazion nte tendon con desvalis grop de mujica de gran valuta la vignarà moderada da Michl Gamper de Radio Tirol e Lukas Brunner de Radio U1 Tirol.


text:
Avocatt fiscal
L'avocatt fiscal a l'è el reppresentant del Stat in d'on process penal, part del ministeri publegh e in d'on quaj Pajes magistraa, che 'l guida i indaginn penai e 'l mena innanz l'azion penala.
De solit in di Pajes de common law a l'è retegnuu 'n liber professionista, despess elegiuu, che 'l reppresenta, oltra che 'l Stat, anca la vittima del riatt, menter che in di Pajes de civil law a l'è retegnuu 'n reppresentant del Stat articolaa in di sò division e despess dipendent del governo, ma gh'è di Pajes compagn de l'Italia indova che hinn autonom.


text:
Resultats per Lötschberg
Colliaziun tras il Lötschberg
Il traject dal Lötschberg e ses tunnel collian la Svizra bassa occidentala cun l'Italia.Guardar l'eveniment
Tschintg variantas
Lötschberg-Simplon, Gottard, ipsilon u – dubel – Spleia? Il Cussegl federal vul cuntinuar cun las variantas Gottard e Lötschberg-Simplon.Guardar l'eveniment
Il parlament vul la NVTA
Cur ch'il parlament s'exprima a favur da la construcziun da la NVTA, preschenta el arguments da la politica regiunala, ecologica ed europeica.Guardar l'eveniment
Il consentiment da la Svizra occidentala
Dals dus tunnels da basa tras il Gottard e tras il Lötschberg profitan cunzunt Turitg, Berna, il Vallais ed il Tessin. Ma er la Svizra occidentala ha in grond niz da la NVTA.Guardar l'eveniment
Gea a la NVTA
Il suveran accepta cleramain il project NVTA, pia tranter auter la construcziun nova dals tunnels dal Gottard, dal Ceneri e dal Lötschberg.Guardar l'eveniment
Emprimas lavurs
La NVTA è bler dapli ch'il tunnel da basa dal Gottard, ma ils emprims sondagis per il project grond NVTA vegnan fatgs al Gottard.Guardar l'eveniment
Glisch verda per la varianta da rait
Il Cussegl federal conferma la NVTA sco varianta da rait. Tras quai pon vegnir construidas las duas axas Gottard-Ceneri e Lötschberg.Guardar l'eveniment
Gea al Conclus federal davart la construcziun e la finanziaziun da projects d'infrastructura dal traffic public (FTP)
La finanziaziun da la NVTA è garantida: L'infrastructura da viafier da la Svizra duai vegnir modernisada per pli che 30 milliardas francs.Guardar l'eveniment
La surveglianza
Ch'il project grond procedia giuridicamain en in stadi irreproschabel e cunvegnentamain, controlla la Delegaziun da surveglianza dal parlament.Guardar l'eveniment
Il cumenzament da las lavurs da construcziun
Er sch'igl èn vegnidas fatgas lavurs gia ordavant: L'emprima siglientada al Lötschberg vala sco cumenzament uffizial da las lavurs da construcziun da la NVTA.Guardar l'eveniment
Geologia e mesiraziuns
La construcziun da tunnels è dependenta da savida scientifica. La geologia levgescha la via tras il grip.Guardar l'eveniment
Custs
La finanziaziun dal project grond vegn discutada en moda intensiva. Il tema èn cunzunt ils custs che s'augmentan.Guardar l'eveniment
Controlla en il tunnel
In nov sistem da controlla transmetta ils cumonds sur ina rait da func digitala sin in monitur en la cabina dal manischunz.Guardar l'eveniment
Il Lötschberg va en funcziun
Cun l'avertura dal tunnel da basa dal Lötschberg va en funcziun in'emprima part da la NVTA.Guardar l'eveniment
Ils tunnels da temp liber
La part la pli gronda da las persunas che traversa las Alps cun la viafier, na viagia betg per motivs professiunals, mabain durant ses temp liber.Guardar l'eveniment
In milliun visitadras e visitaders
Durant la construcziun dals tunnels da basa dal Gottard e dal Lötschberg ha la populaziun gì l'occasiun da visitar l'interiur da la muntogna. L'affluenza è enorma.Guardar l'eveniment
Al limit da capacitad
Il tunnel da basa dal Lötschberg vegn tschiffà da ses agen success. La renovaziun è gia en planisaziun.Guardar l'eveniment
Superportas
Las meglras portas da fugia èn installadas en il tunnel dal Gottard. Lur construcziun han ellas d’engraziar a la NVTA. L’innovaziun gronda ha chaschunà bleras innovaziuns pli pitschnas.Guardar l'eveniment


text:
di: Aurelio Barzaghi
E adèss, adèss ve spieghi ‘me la nass ona canzon
e adèss, adèss ve spieghi la canzon la nass cont i al
je derva adasi adasi e la cerca de volà,
adèss, adèss ve spieghi e ve disi ‘me se fa.
La se respira stèss del profumm di tò vint ann ,
la se carèzza me se carèzza i bèi tosann
e la se pensa fin quand in ciel spariss i stèll,
la se colora cont i color de l’acquarèll.
E adèss la musica, la musica che la fa de cornis
anca se el ciel l’è gris amor e fantasia
e la canzon la vola, la vola via.
E adèss la musica, la musica che nass a l’improvvis
la gh’ha de crèss in del coeur
se nò la toa canzon la moeur
la tua canzon la moeur.


text:
R.E.M.: «Man on the moon»
- Glindesdi, 4.12.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 4.12.2017, 9:30, RTR
En la sparta da musica dal uschenumnà Alternative Rock è R.E.M. ina da las bands cun il pli grond success. Durant sia carriera ha la band americana gia vendì var 85 milliuns albums. In dals albums il pli enconuschents è cumparì avant 25 onns e sa numna «Automatic for the people». Part da quel fa la chanzun «Man on the moon». Quella è in omagi ad ina persunalitad speziala americana: Andy Kaufman. In um che ha fatg furora durant sia vita e ch'è er anc plirs onns suenter sia mort tema da pliras legendas modernas.


text:
- Laurens, Ronja e Paula
2. superiura: Viadi a Berna
Viadi a Berna
Ils 4 da settember ei la 2. superiura dil Consorzi da scola Sumvitg/Trun ida cun auto da posta a Berna. Sin quei viadi ha dunna Nay e scolast Salvatore accumpignau nus. Il viadi a Berna ha cuzzau entuorn tschun uras. Cu nus essan arrivai egl albiert da giuventetgna vein nus magliau enzatgei dil saccados. Suenter gentar han quels dalla recepziun dau a nus las clavs per las combras. Sco pli emprem vein nus fatg si ils letgs. Suenter esser stai en combra ha il gir da fotos, che dunna Nay ha preparau, entschiet. Nus vein giu dad ir pil marcau da Berna entuorn, far fotografias da loghens specials e rispunder a damondas. Cu tuts havevan finiu il gir, essan nus serimnai avon igl albiert da giuventetgna. Allas 18:15 uras vein nus magliau tscheina. Cuort suenter tscheina essan nus semess sin via el center da bowling. Avon quei center vein nus fatg gruppas da bowling. Il center era plitost gronds. Nus vein survegniu treis pistas. Quei ei stau per biars da nus ina nova experientscha. Igl ei stau ina fetg emperneivla e legra sera. Quella sera vegn a star per adina en nossa memoria. Circa allas 21:00 uras essan nus turnai anavos egl albiert. Arrivai egl albiert vein nus fatg tualetta. Ellas combras veva ei dad esser ruaus naven dalls 22:00 uras. Scolast Salvatore ei vegnius la damaun a clamar nus. Nus vein magliau solver allas 8:00 uras, vein pachetau tut nies uorden e vein astgau metter ei egl auto da posta. Nus essan serendi el niev museum da communicaziun. Leu ha in um mussau a nus differentas exposiziuns. Gl’emprem ha el mussau a nus in’exposiziun da bia uorden dalla historia ed alla fin ha el aunc presentau a nus in niev robot. Quei ei stau fetg interessant sco era legher per nus. Suenter havein nus luvrau en gruppas. Ellas gruppas vein nus stuiu rispunder a damondas che nus vevan dad anflar el museum. Alla fin dalla viseta al museum essan nus turnai egl albiert da giuventetgna. Da miezdi havein nus astgau eleger nua che nus mein a gentar. Suenter gentar havein nus stuiu serimnar avon la Casa federala. Nus vein stuiu ir atras ina controlla dalla polizia e vein spitgau tochen che Martin Candinas ei vegnius tier nus. Lu ha el mussau a nus bia dalla Casa federala. Quei grond baghetg ha fatg gronda impressiun a nus. Nus vein empriu fetg interessantas caussas davart la historia svizra. Suenter quei bi mo era stregn di essan nus i staunchels egl auto da posta. Il viadi ha semegliau cuort e nus essan arrivai saunamein a casa. A casa vevan nus ina massada da raquintar e mussar. Nus tuts fussen stai bugen aunc in tec pli ditg a Berna.
En num dalla 2. superiura,
Laurens, Ronja e Paula


text:
Da Romana Ganzoni -
Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots da luxus (chi sajan listess mumaint prodots da massa, corregia la mamma), scha quist „outlet“ saja a Landquart, ch’el craja cha quel saja a Landquart, cha seis cumpogn da classa haja cumprà ün pullover da Polo Ralph Lauren, blau s-chür, discret, megacool.
La mamma nu s’interessa zist. Davo üna posa disch’la: Ingün’idea. Chat da quists lös üna varguogna, disch’la. Tuot be consum, disch’la. Scha’ls 24 december es üna dumengia vögl’na dafatta rivir ils affars, disch’la. Che varguogna, repet’la. Quai am va talmaing sülla nerva. E pullovers classics sun per glieud lungurusa, disch’la. E megacool, quai nu’s discha in cas, figl, inclet? Il figl sbassa l’ögliada. Voust ün panin, dumonda la mamma. Eu n’ha tut cun mai. Pan integral e chaschöl vegan. Voust? Na grazcha, disch il figl e da man ad ün paquet plain uorsins da gomma in tuot las culuors. La mamma tira sü il nas. San nun es quai, disch’la. Ma bun, respuonda il figl. De gustibus non...non, apunto, disch la mamma.
A Cuoira müd’na tren.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
La mamma sta sü, ella sto ir sün tualetta, fingià daspö Sargans. Uossa va la spert, il squitsch es para enorm, il figl sfrigna. La mamma cuorra. E nu vain plü. Tschinch minuts passan. Desch minuts. Vainch? Il figl segua a la mamma, tschercha la tualetta, la prüma ch’el chatta es serrada a clav, sur la foura clav as vezza cler e net ün quaderin verd, curius. Il conducteur ha tachà sü il scrit „Defekt - Out of Order - Fuori servizio“, ün Spassvogel ha scriblottà suotnan „Pischa a chasa!“, il figl piglia seis culli our da la busacha e scriva suraint hahaha. Curius, inchün para da chantar aint illa tualetta chi’d es fuori servizio. Che diavel? Es quai la vusch d’ün kindel? Hei, tüüü, cloma il figl. Ingüna resposta.
Passà ils prossems duos vaguns clocca il figl vi da la porta da la tualetta da prüma classa in möd energic. Ingün stress, disch la mamma e ria. N’ha plaschair cha tü nun est partida cul auto da posta a Tusan, mamma, disch il figl e parta per darcheu tour plazza sülla pultruna da la seguonda classa. Davo üna ter pezza – il tren es fingià a Chastè – vain la mamma, ün zich spennada, las massellas cotschnas, e dumonda, co cha quai saja uossa cun quist pullover da Polo Ralph Lauren, cha quella marca nu detta quai sgüra na a Landquart, chi’s stopcha ir a Mendrisio, aint il „Fox Town“, cha quai poss’na far la fin d’eivna chi vain, scha’l figl haja vöglia. Ün pullover classic poust adüna dovrar, o?
Il figl püffa sü per la mamma es squassa il cheu. E cha uossa haj’la üna da quellas foms nairas, ün bel steak, quai füss uossa il maximum, megacool? Chi detta ün char restorant. Vè, giaina, disch’la al figl, quel ramassa sia roba e segua a la mamma chi ria dad ot da la buna glüna e picla our dal paquet dal figl ün uorsin da gomma orandsch.
Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: www.pexels.com
Suonda LATABLA!
-
5 giadas ir ad in ir Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus sa chapescha. Ma mintgatant essan nus tuttina surprais da…26 d'avust 2020246 giadas
-
Quiz culinaric: Far part e gudagnar in bun da 50.- Demonstrai pertge che VUS avais merità noss bun da 50.- per in restaurant en vossa vischinanza. Il bun da quest mais vain…19 d'avust 2020540 giadas
-
Engiadina, terra fina Da Fadrina Hofmann - Stà, temp da vacanzas, e tuot la Svizra para dad esser güsta in Engiadina. Inclegiantaivel, id es ün…
-
5 fritgs fauss Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Quest mais – amez la stad…15 da fanadur 2020510 giadas


text:
I dettia indizis che la Swisscom maldovria sia posiziun al martgà – en il sectur da l’access al sistem da transmissiun digital a spectrum lartg. Concret pretendia Swisscom pretschs memia auts tar diversas publicaziuns da projects per colliar plazzas economicas. En consequenza na possia la concurrenza betg inoltrar offertas cumpetitivas, damai che quella dependia da l’infrastructura da la Swisscom.
La WEKO aveva sancziunà il concern da telecommunicaziun il 2015 pervi dad in cas sumegliant, e decretà in chasti da bunamain 8 milliuns francs. Quest cas è pendent al Tribunal administrativ federal.


text:
13 01
Ol dé 13 de zenér l'è 'l 13 dé de l'an del calendare gregorià; manca 353 (354 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 13 de zenér al è ul dí da pòost 13 dal an dal calendari gregurian; i manca 353 (354 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialettModifiché
- Gjuntée un nomm!
1714 - Arbúcies (la Selva): i foorz Catalann i trà gjo i burbònich int una bataja cjamada combat d'Arbúcies (guèra da Sücessiun).
1966 - arcipèlagh Juan Fernández (Cili): al adota ul sò nomm atüaal; fin alura sa al eva cjamaa arcipèlagh Robinson Crusoe.
NassimeentModifiché
NecrulogiModifiché
2004 - Joan Reventós, pulítich Catalan, fundaduur dal PSC e ex-presideent dal Parlament de Catalunya.


text:
Chantar en temps da corona è ina gronda sfida per ils chors e lur dirigents. Pon tuttas mesiras da protecziun vegnir resguardadas? È chantar cun tegnair distanza insumma pussaivel? Vali la paina dad organisar e da sa preparar sin ils concerts da Nadal?
Per il musicist e dirigent Clau Scherrer èsi impurtant da pudair vinavant far exercizis cun ses chor «Cantus firmus Surselva», er sch'igl è pervi dal virus be pussaivel da far provas en pitschnas gruppas. I saja enorm impurtant che dirigentas e dirigents s’inscuntrian cun lur chantadurs e musicants.
Nus stuain dar ad els la pussaivladad da far musica, da chantar, e betg che blers stettian a chasa e dettian si.
Exodus da chantadurs?
Era Roland Capeder, dirigent dal chor viril Salouf e president da l’uniun da chant districtuala Alvra di, che la situaziun dettia da pensar. Surtut la situaziun areguard la glieud pli passada en ils chors saja ina gronda sfida.
I pudess esser che glieud pli passada chala pli baud che previs, pervia dal virus e la vegliadetgna.
Sco Roland Capeder di enavant, fan ils chors dal Surmeir ina pausa durant la stad. Malgrà corona spera el dentant, ch’els possian sa preparar per il giubileum da 150 onns chor viril Salouf il 2022.
Chantar era per mantegnair ils contacts socials
Per il president dal chor viril da Domat, Ludwig Coray, èsi impurtant da chantar enavant, surtut era per mantegnair ils contacts socials. Els hajan gia cumenzà puspè il zercladur cun las emprovas ed els veglian chantar regularmain cun resguardar las mesiras da protecziun. Sco il president dal chor viril Domat di saja quai dentant grev da chantar uschia. Els stoppian far gruppas in zic pli pitschnas ed i dettia er in pau lavur.
Sch’ins fa nagut è il privel grond ch’i dat extradas, ed ozendi èsi era grev da survegnir novs chantadurs.
Concept da protecziun per ils chors
Uss stoppian ils chors esser creativs e chattar schliaziuns, co e nua ch’els possian chantar, manegia Lucretia Bärtsch. La presidenta da l'uniun da chant dal Grischun menziuna, che l'uniun svizra haja elavurà in concept da protecziun per ils chors. Esser responsabels per metter en pratica il concept sajan ussa ils chors.
Mintga chor sto ponderar sez, co ch'el po realisar il concept da protecziun.
Bärtsch è dentant persvadida che chantaduras e chantadurs na chalian betg da chantar pervia dal virus e che corona na vegnia betg a scurlar atras ils chors dal Grischun.