text:
Chasas d'uffants e da giuvenils
Uffants e giuvenils che na vivan betg tar lur geniturs dovran ina protecziun e promoziun speziala. Chasas d'uffants e da giuvenils porschan in'assistenza professiunala e plain stima che promova il svilup. En il chantun Grischun datti trais chasas d'uffants e da giuvenils. Ellas porschan als uffants ed als giuvenils in bun ambient per crescher si.
L'uffizi dal servetsch social conceda a las instituziuns la permissiun da manaschi, surveglia quellas e cusseglia las manadras ed ils manaders da las chasas.


c: text/html

text:
Pianeta nano
En Pianeta nano l'è 'n ogèt celèst che g'ha màsa planetària ma che l'è mìa clasificàbil gne come pianéta gne come satèlite natüràl, dóca l'è definìt come 'n ogèt en òrbita dirèta entùren al Sul, che g'ha 'na màsa grànda asé de rià a ìga 'na fùrma sférica e che l'è riàt a ìga 'n eqilìbre idrostàtich sóta la sò stèsa fórsa gravità, ma che l'è mìa riàt a snetà fò la sò fàsa orbitàla dei ogècc che g'ha dimensiù confrontàbii[1]. Chèsta definisiù l'è stada adotàda dòpo béghe e discusiù 'ntra i astrònomi che g'ha partecipàt ai convégn de l'Uniù Astronòmica Internasiunàla endèl més de óst del 2006. Prim de alùra sèrte vergü dei còrp celèscc che dòpo sarès stacc clasificàcc come pianéti nàni i éra cunsideràcc pianéti a töcc i efècc, compàgn de Plutone che per tat tép l'è stat cunsideràt chèl dei nöf dei pianéti del nòst Sistema Solar.
Al dé d'encö i ogècc clasificàcc come pianéti nàni del nòst Sistema Solar i è sich:
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ «Definition of a Planet in the Solar System: Resolutions 5 and 6» (PDF). IAU 2006 General Assembly, International Astronomical Union, 2006-08-24. Indiriss Internet de la nutissia in data 2008-01-26.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ina delegaziun grischuna è stada da la partida en l’Europapark cura che la pli nova attracziun dal parc da divertiment tudestg è vegnida inaugurada uffizialmain.
Memorias d'uffanza materialisadas
Michael Mack, commember da la famiglia da possessurs dal Europapark, sa mussa en il Telesguard sez sco fan d’Uorsin. La passiun e l'istorgia ord il cudesch ed il film han persvadì ad el.
Jau enconusch sez il cudesch da l’Uorsin da mia uffanza.
Speranzas economicas per la branscha turistica
Per il Grischun è colliada la preschientscha prominenta cun speranzas economicas. Il schef-promotur da l'economia en il Grischun, Eugen Arpagaus, spera ch'il turissem possia nizzegiar la chasa d’Uorsin sco plattafurma e lieu d'inscunter cun giasts futurs.
Uorsin da la stgella va internaziunal.
In da chasa sco en l’Engiadina
La tura ch'il Telesguard ha astgà far al di da l'avertura entras la chasa d’Uorsin mussa che l’Europapark ha realisà sia attracziun pli nova cun premura. Igl è bunamain sco en l’Engiadina, almain en l'Engiadina dal film d’Uorsin.


text:
Cun decider da repatriar l’um haja la Svizra cuntrafatg a la convenziun per ils dretgs umans, che prevesa il dretg sin vita ed il scumond da tortura.
Um saja en privel da vita en il Sudan
Cun quai che l’um è activ per in moviment dad opposiziun sudanais, saja da quintar cun privel da vita per el, sch’el vegn tramess enavos en sia patria. Las autoritads sudanaisas hajan probablamain gia in mira l’um da 33 onns.
I saja enconuschent, che la regenza sudanaisa surveglieschia las activitads da gruppas opposiziunalas en l’ester, scriva il tribunal en sia decisiun publitgada il mardi.
Activitads per gruppa da rebels sudanaisa
En il Sudan aveva l’um rimnà raps per ina da las gruppas da rebels las pli impurtantas en il Sudan. Cura che sias persunas da contact eran vegnidas arrestadas era er el rivà en la mira da las autoritads.
Perquai è el fugì dal 2009 ed ha dumandà asil en Svizra. L’onn 2014 ha il secretariat statal per migraziun refusà la dumonda. Ses recurs è vegnì refusà dal Tribunal federal .
Argumentaziun specifica per quest cas, betg per tuts
En in segund cas d’in ulteriur um dal Sudan ha il Tribunal federal decis en favur da la Confederaziun. Strassburg era da l’avis, che las activitads politicas da l’um pertutgà na mettian el betg en privel da vita, sch’el haja da turnar en il Sudan.
Tenor la statistica da las autoritads svizras sa chattavan la fin d’avrigl 291 persunas dal Sudan en in process per survegnir asil en Svizra. A 116 dad ellas è vegnì dat albiert per il mument, tar quatter è vegnida interrutta la procedura.
RR novitads 10:00


text:
A Tschlin avra ina nova bieraria «Girun». Ina bieraria speziala e transparenta che cumpiglia la bieraria, in restorant, ina butia ed in local d'exposiziun. En quel han giasts che rivan sisum la fracziun da Tschlin la pussaivladad da guardar al bierer sur la spatla or e vesair, co che la biera vegn producida.
150 hectoliters biera prevesa il bierer Geyer da producir l'emprim onn. Ina biera tradiziunala clera, ina biera da furment ed ina biera ferma «Indian Pale Ale».
Ambiziuns internaziunalas
En prima lingia vul il bierer Florian Geyer vender sia biera en la regiun. Ma fin tar il cunfin cun l’Austria e cun l’Italia mancan paucs kilometers. Perquai prevesa el da chattar interessents era ordaifer il pajais.
RR actualitad 17:00
Pertge «Girun»?
Il Tudestg Florian Geyer viva gia dapi onns a Tschlin. Cun sfegliar en il vocabulari in pled è el rivà sin il pled «girun» (Geier). Quai ha plaschì ad el uschè bain, ch’el e sia dunna han decis da dar a la nova biararia il num «Alpenbrauerei Girun».


text:
Sco toc da pensum han tuttas furmaziuns gì da sunar la cumposiziun da Peter Graham «Dynasty – A Symphonic Poem». En quel han fatg ils pli blers puncts la BB 13 Étoiles, la BBO (Brass Band Berner Oberland) e la BML (Brass Band Bürgermusik Luzern). Questas duas furmaziuns han era dus Rumantschs en funcziuns impurtantas. Corsin Tuor diregia la BBO e Duri Cathomen è dapi plirs onns il principal-cornet tar la BML. Lur producziuns emettain nus en l'Artg musical da dumengia, ils 3-10-21.
Toc da pensum: Dynasty
Dynasty – A Symphonic Poem è cumponida da Peter Graham. En quell’ovra ha el vulì regurdar a Sir Harry Mortimer, in cornetist, dirigent e musicist englais che ha gì gronds success ed era gronda influenza en la scena da brass britannica. Gia ses bab Fred sco era ses dus frars Alex e Rex Mortimer han festivà bels success. Els valan pia sco vaira dinastia da musica e perquai era il titel da la cumposiziun – Dynasty.
Il toc da pensum è in'ovra da Peter Graham, cumponida en in stil pli vegl, cun bleras parts solisticas e liricas. Per las ureglias da l'auditori in bel e bun toc. En quel ha era la BBO fatg blers puncts. Il dirigent Corsin Tuor è dentant er cuntent cun la prestaziun da sia band.
La cumposiziun da Peter Graham pretenda curascha e gnerva dal principal-cornetist cunquei ch'il toc Dynasty cumenza cun in solo dal cornetist. El u ella cumenza tut persula sin il tun G'' (G aut) e be piano. Ina sfida che pretenda curascha ed ina ferma persunalitad. Quai conferma er Duri Cathomen. Il cornetist oriund da Falera suna gia dapi 17 onns en la BML.
Transcripziuns classicas sco tocs da patg
Per il toc da patg han tuttas musicas pudì eleger in'ovra d'ina glista cun transcripziuns d'ovras classicas. La BBO ha elegì l'uvertura da l'opera «Rienzi» da Richard Wagner. La preschentaziun dad els n'era però betg tenor il gust da la giuria. La BBO ha survegnì 158 puncts. La BML cun Duri Cathomen ha sunà sco toc liber l'uvertura da l'opera «Russian Easter» (Pasca russa) da Nikolaj Rimski-Korsakov e survegnì per lur interpretaziun 163 puncts. (Quests dus tocs èn da tadlar en l'Artg musical). Persvadì il pli fitg la giuria han quest onn las Brass Bands dal Vallais, e quai en ils tocs da pensum sco era da patg.
Brass Bands vallesanas – ina pussanza
Al Swiss Open Contest 2021 han las Brass Bands dal Vallais fatg furore ed occupà l'entir podest. Il pli sisum la BB 13 Étoiles cun 353 puncts da maximalmain 360. La furmaziun dirigida da Frédéric Théodoloz ha fatg en il toc da pensum 175 puncts ed en il toc da patg impressiunants 178 puncts. En l'emissiun «L'Instrumentala» dals 29-09-21 pon ins tadlar las duas producziuns da la BB 13 Étoiles sco era ils tocs da patg da las ulteriuras furmaziuns sin il podest: Ensemble de Cuivres Valaisan (dirigent François Roth) e Valaisia Brass Band (dirigent Arsène Duc).
L’emissiun preschenta furmaziuns da brass, armonias, fanfaras, musicas militaras, furmaziuns pitschnas ed auter pli.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
Era l'Artg musical da dumengia, ils 3-10-21 s'occupa dal Swiss Open Contest 2021. Qua la survista dals titels.
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
12% da la surfatscha dal guaud da la Surselva ha problems da sa regiuvinar pervi da l'influenza memia gronda da la selvaschina. Il 2003 era quai anc 15%. L'influenza da la selvaschina sin il guaud giuven è evidenta, n'è dentant betg creschida durant ils ultims onns. Quai resulta dal rapport davart il guaud e la selvaschina en Surselva 2018 ch'il chantun ha edì e che remplazza quel dal 2003.
Il rapport 2018 mussa er ch'ulteriurs 11% da las surfatschas da guaud en Surselva èn influenzadas fitg da la selvaschina d'ungla e che la preschientscha d'animals da rapina gronds è creschì marcantamain. Plinavant è dapi il 2003 er la surfatscha d'observaziun creschida per 10%.
Stentas vegnan cuntinuadas
L'Uffizi da guaud e privels da natira fa cler en ses rapport che las stentas communablas da chatschaders e selviculturs ston cuntinuar. En Surselva funcziuna quella collavuraziun bain ed ils pertutgads èn en in dialog permanent. Be cun ina regulaziun da la selvaschina entras las differentas chatschas saja pussaivel da tegnair sut controlla il dumber d'animals. Plinavant saja er vinavant necessari ch'ils selviculturs emplantan nua ch'igl è necessari. En Surselva è surtut l'aviez pertutgà dals donns entras tschiervas e chavriels.
RR novitads 12:00


text:
- Fin il 2023 vegnan pliras tschient staziuns ad esser accessiblas vinavant mo cun agid ester per persunas cun impediments.
- 40 staziuns vegnan serradas – per la viafier fiss la renovaziun exagerada.
- L'Uffizi federal da traffic investescha massivamain en la renovaziun da staziuns.
La lescha per l'egualitad da persunas cun impediments prescriva che tut las staziuns en Svizra stoppian esser tenor il basegn da persunas cun impediments fin la fin dal 2023.
Pir 800 da 1'800 staziuns prontas
L'Uffizi federal da traffic conferma che pir 800 da las 1800 staziuns sajan vegnidas renovadas. Quel augmenta uss la pressiun sin ils manaschis da viafier da far vinavant cun las renovaziuns.
RR novitads 10:00


text:
Ella datti en tschient variantas, dentant insatge na datti betg. Scarsolas DAVOS che vegnan era propi producidas a Tavau, quai less il scrinari Paul Ardüser midar. Il possessur da la scrinaria Ardüser SA a Tavau less puspè producir scarsolas DAVOS en ses lieu d'origin.
La fascinaziun per scarsolas
Paul Ardüser è fieu e flomma per las scarsolas, la fascinaziun ha entschavì gia d'uffant cun sia atgna scarsola DAVOS. Dentant èn las scarsolas era ina tradiziun da famiglia. La scrinaria ch'el posseda oz ha numnadamain ses tat fundà e gia lez construiva scarsolas. Cun il temp han las scarsolas fabritgadas industrialmain stgatschà las scarsolas fatgas a maun.
Cura che Paul Ardüser ha dastgà construir per Tavau turissem ina scarsola surdimensiunada ha el gì l'idea da puspè far scarsolas DAVOS a Tavau. Il giavisch da Paul Ardüser è da pudair dar vinavant sia fascinaziun per la scarsola. Uschia che la glieud schess, "Bain, jau less ina scarsola DAVOS ch'è propi vegnida producida a Tavau". Uschia chattassi la scarsola enavos a chasa.
L'istorgia da las scarsolas DAVOS
Las pli renumadas scarsolas derivan da Tavau, ellas n'èn dentant betg vegnidas inventadas là. Scarsolas devi gia pli baud. Oriundamain vegnan ellas da la Norvegia, mastergnants da Tavau han lura sviluppà vinavant ellas, di Paula Ammann, guida dal museum da sport d'enviern a Tavau.
Ina scarsola cumplettamain da lain
La scarsola DAVOS è speziala, perquai ch'ella è dal tuttafatg da lain. Ella è spert sa derasada e daventada in hit. L'emprima cursa uffiziala da scarsola è stada l'onn 1883, da Tavau a Claustra. Questa cursa ha lura era dà il num a la scarsola, DAVOS. Realisà la cursa han giasts englais che accumpagnavan lur confamigliars ch'eran malsauns e faschevan cura a Tavau. Las cursas eran encunter la lungurella.
Ils Englais han lura era fundà il "Club da scarsolas internaziunal Tavau", presidià da John Addington, in poet e criticher da litteratura englais.Ozendi posseda bunamain mintga famiglia en las muntognas ina scarsola, ed ir a scursalar è anc adina ina buna alternativa sper ir cun skis ni cun aissa.
Scarsolas DAVOS puspè da Tavau
Per realisar il project da puspè construir scarsolas a Tavau ha Paul Ardüser entschavì cun crowdfunding. Entaifer 100 dis less el rimnar 13'000 francs per finanziar ses siemi.
"Crowfunding" per sustegnair il project
Ina scarsola DAVOS è tradiziunalmain 80 enfin 130 centimeters lunga, ed ella è da lain fraissen. Impurtant è, che la scarsola na vegn betg collada. Uschia saja la scarsola pli stabila e flexibla, declera Paul Ardüser.
El è sa decidì per crowdfunding, vul dir, ins po sustegnair ses project sin ina plattafurma a l'internet e survegn persuenter in regal per 15 francs survegn ins ina charta da Tavau, per 650 francs survegn ins ina da las emprimas 20 scarsolas che Ardüser producescha.


text:
Ina gasetta dal di rumantscha saja e restia indispensabla per la Rumantschia: Per preschentar sia vita, defender ses interess e surtut era per derasar e sviluppar il linguatg. Da quai è la gruppa d'iniziants cun Hans Caprez, Bernard Cathomas, Giusep Nay, Maria Cadruvi e Gion-Andri Cantieni persvadida. Cun quai appel ch'è online via la nova pagina proquotidiana.ch duai il pievel rumantsch sa destadar.
Sche blers suttascrivian l'appel saja quai è in bel signal envers Berna e las contractivas tranter la Lia Rumantscha, il chantun Grischun e la Confederaziun, per anflar ina soluziun transitoria ed era ina nova via a lunga vista per la gasetta dal di rumantscha.
RR actualitad 17:00


text:
Erica Thom lavura dapi 13 onns tar il Kino center ed Apollo a Cuira. Il kino è sco in segund dachasa, di la dunna da Ramosch en l’Engiadina. Ma dapi il lockdown è sia lavur sa midada.
Avant lavurava Erica Thom sco vendidra tar il kiosc – uss è ella tecnicista, vendidra da bigliets e quella ch'accumpogna ils visitaders tar lur sez, en ina.
Jau fatsch uss la lavur che quatter persunas faschevan avant.
La raschun giascha sin il maun. Schon avant corona sajan las cifras da visitadras e visitaders idas enavos – uss anc bler pli fitg. Uschia ha il film «Balloon» 12 visitadras ed il film d’action «Tenet» che ha entschet in’ura pli tard en la sala gronda, nov aspectaturas ed aspectaturs.
Contact cun la glieud
Erica Thom giauda las novas lavurs. Uschia saja mai lungurus ed ins haja avunda da far. Tge che plascha il meglier ad ella è il contact cun las persunas. Per l’Engiadinaisa èsi il pli bel da savair dar ina baterlada ed ella senta che oravant tut las persunas pli veglias sajan ledas d’avair insatgi da tschantschar – er sch'i saja mo sur da l’aura.


text:
2011
Ol 2011 l'è l'àn internasiunàl di Forèste.
Gh'è söcedìtModifega
ZenérModifega
- 1 de Zenér - In Egìto, in de la sità de Alesàndria d'Egìto, ü terorìsta islàmech l' se fà saltà 'n aria fò da öna céza cristiano copta e i mör 22 cristià.
- La Dilma Roussef la diènta la prìma dòna a èss Presidènt del Brazìl.
- L'Estònia la ciàpa l'èuro cóme monéda.
- 8 de Zenér (e i dé dòpo) - In del Maghreb (suratöt in Tünizìa) le riólte per i près del pà le pórta a scùnter tra la pulisìa e i manifestàncc, che i ègn cupàcc de la repressiù del goèrno.
- A Tucson, in Arizòna, el malàt de có Jared Lee Loughner 'l spàra a ü 'ncùnter polìtech e 'l màsa sés persóne e 'l ferìs la depütàda democràtega Gabrielle Giffords.
- 9 de Zenér - In del Süd Südan l' se té 'l referèndum per l'indipendènsa; ol süd del Südan che l'è cristià e animìsta l' völ destacàs dal nòrt del paìs che l'è islàmech.
- 13 de Zenér - La Consülta la bòcia parsialmènt la lége söl legìtim impedimènt, che la garantìa ai quàter càreghe piö ólte del Stàt (en ùrden: el presidènt de la Repüblega, del Senàt, de la Càmera dei Depütàcc e del Cunsìli) de 'ndà mìa a procès dürànta el mandàto per rezù de laùr.
- El prezidènt de la Tünizìa Ben Alì l'ùrdena a la pulisìa de desmèt de sparà cóntra i manifestàncc.
- 14 de Genàr - El Ben Alì el scàpa de la Tünisìa e 'l va in Aràbia Saudìta. Al sò pòst l'è numinaa presidént pruvisòri el Fouad Mezabaâ, ménter el prìm minìster Mohamed Ghannouchi el renöa 'l sò mandàt.
- El dì dòpu la nutìsia de la senténsa de la Curt Custitüsiunàl, el vén föra che 'l presidént del Cunsìli italiàn Silvio Berlusconi l'è indagaa per prustitüsiùn minurìl e cuncüssiùn. La vicénda la fa vegnì a la lüs un scàndel sessüàl che 'l rìs'cia de mèt in crìsi l'uperaa del guèrnu. Insèma a lü in indagaa el giurnalìsta Emilio Fede, el manager Lele Mora e 'na cunsijéra regiunàl de la Lumbardìa, Nicole Minetti.
- 21 de Genàr - In Albanìa, dürànta 'na manifestasiùn de l'upusisiùn cùntra 'l presidént 'n de la capitàl Tiràna, la pulisìa la spàra e la cùpa trè persòn. L'Üniùn Urupéa la gh'ha paüra che la riòlta la divénta 'na guèra civìl.
- 24 de Genàr - A Mùsca un kamikaze 'l se fà saltà in aria in d'un areupòrt e 'l cùpa almén 35 persònn.
- 25 de Genàr - Al Càiru, Egìt, scùnter tra la pulisìa e i manifestànt che vören mandà vìa el presidént Hosni Mubarak, che l'è al guèrnu del 1981. Dü dì dòpu el tùrna in Egìt el Mohamed el Baradei (giamò funziunari de l'AIEA), prunt a dientà 'l növ cap de l'upusiziun.
- 27 de Genàr - Ànca in del Yemen un frach de manifestànt van giò in piàssa a prutestà cùntra 'l presidént Ali Abdallah Saleh, che 'l guèrna del 1979 e che l'è dree a fà sü 'na légg in Parlamént cun la quàl el pudrìa vèss presidént a vìta.
- 30 de Sgenee - L'è staa liberaa 'l stüdent tudesch Haddid N., che l'era staa rapii de suldaa american el vot de Sgenee del 2011 e traa de scundun in de la nutoria presun de turtüra de Bagram, grassia al pressiun pulitega de la sua fameja e di stüdent de Franchfurt.
FevrérModifega
- 1 de Febràr e i dì dòpu - el presidént egisiàn Hosni Mubarak el dis in televisiùn che a setémber el se ricandidarà pü, e nànca el sò fiö. Ma i manifestànt vören che lü se 'n vàga vìa sübit, e inscì i scùnter in piàssa finìssen nò. Dés dì dòpu finalmént el scernìss de dàch i dimissiùn e lassà 'l pudér a l'esèrcit, che 'n 'sta sitüasiùn l'è staa el tràmite tra 'l pòpul e 'l guèrnu. L'esèrcit el prumèt che se faràn bén prèst di elesiùn lìber.
- 2 de Febràr - el presidént yemenìta Saleh, dòpu 'vè vist quàntu l'è grànda la prutèsta del sò pòpul, el dis in televisiùn che ai pròssim elesiùn lü l ghe sarà pü, e che dùnca 'l rinüncia 'nca a la lécc cun la quàl el vuréva slungà el sò mandàt a l'inifinii.
- 11 de Fevrér - Ol presidènt de l'Egìto dal 1981 Hosni Mubarak, dòpo dé e dé de protèste de piàsa l' s'è dimetìt. Ol presidènt pruizòre a l'è 'l Mohamed Hussein Tantawi, ol nömer ü de l'ezèrcito.
- 12 de Febràr - Dòpu 'na quài setemàna de càlma relatìva, ànca in Algerìa la gént la va in piàssa a prutestà, suratüt dòou 'vè savüü quèl che l'è sücèss in Egìt. In la capitàl Algéri, el presidént Abdelaziz Bouteflika l'ùrdina a la pulisìa de carigà i manifestànt, e inscì el sücét.
- 13 de Febràr - In Itàlia quàsi un miliùn de dòn (ma ànca 'n bèl puu de òmen) in 230 cità la va in piàssa a prutestà perchè pénsen che la cundòta del Presidént del Cunsìli Berlusconi la vàga cùntra a la dignità feminìl. Intratànt a Milàn el nass ufisialmént el nöf partii de céntru-dèstra Futuro e Libertà per l'Italia (FLI), guidaa del presidént de la Càmera Gianfranco Fini.
- 14 de Febràr - Dòpu la repressiùn de l'an prìma in séguit ai elesiùn presidensiài, in Iran la gént la tùrna a prutestà cùntra 'l guèrnu del Mahmud Ahmadinejad, incuragiàda de l'ésitu di dimustrasiùn in Egìt. A gh'è di disùrdin ànca in del Bahrain.
- 15 de Febràr - ure 22.23 - Al Festival de Sanrému per la prima vòlta in sessant'àn el cànta 'me cuncurént un artìsta che 'l cànta in Lumbàrt, el Davide Van de Sfroos cun la cansùn Yanez che l'è stacia tra i 12 cansù che i à pasàt la selesiù de la prima sira.
- 19 de Fevrér - Al Festival de Sanrému ol Davide Van de Sfroos in de la sira de la finàl l' rìa quàrt con la sò cansù Yanez.
- 20 de Fevrée - La senistra la veng ij elessiun a Hambürgh, despö 'vè perdüü in del 2008, per la prima völta in agn.
- 21 de Fevrér - Dal 1999 l'UNESCO l'à proclamàt ol 21 de Fevrér 'l International Mother Language Day, cioè 'l dé 'nternasiunàl di màder lèngue.
- 24 02|24 de febràr: el leader lìbich Muammar Gheddafi el respùnt ai prutèst pupulàr cul mandà l'esèrcit per i strat, e inscì mören sesmìla persòn a Trìpuli.
- 26 de Fevrér - In d'ü cap de Chignöl l' vé troàt per càzo 'l còrp de la Yara Gambirasio, sparìda de Brembàt de Sura la sìra del 26 de Noèmber del 2010.
- 27 de febràr: a Bengàsi i riultùs lìbich fan nass el Cumitaa Nasiunàl Pruisòri (CNT), ménter l'UNÜ el prepàra di sansiùn per la Lìbia.
MarsModifega
- 2 de Mars: A Islamabad in Pakistan, i Talibà i cópa ol Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
- 11 de Mars: ü di piö fórcc teremòcc de la stòria 'l colpés ol Giapù e de lé a póch i còste söl Pacìfech i è 'nvestìde da ü maremòt o tsunami con di unde ólte 10 méter e piö che i se spùncia per chilòmeter e chilòmeter 'n de la tèra férma e i böta töt a l'aria tat de portà vià cà e palàs, àuto e bàrche e 'nfina öna quach tréni che se sà piö 'ndoe che i è finìcc. Per ol teremòt la é zó pò öna diga e gh'è di problémi in di centrài nüclear spécie a Fukushima.
- 17 de Mars: in Itàlia, in ucasiùn di 150 agn de la nassìda del Stat ünitàri e dumà per el 2011, l'è 'n dì de fèsta nasiunàl.
- 19 de Mars: in del dopomesdé aèrei francés i tàca a bombardà la Libia per fermà 'l Colonèl Ghedàfi che l' sarès drè a còpà fò la sò zèt, i ribèi ma ach i civili, e l'à mia rispetàt l'ùrden de l'ONU che 'l la 'nvidàa a fermà la guèra. De sira pò 'nglés e americà i se mèt dré a bombardà la Libia con i sò aèrei e co i mìsili sbaràcc da i naf de guèra che i gh'à 'n del Mediteràneo. L'operasiù militàr la se ciàma Odyssey Dawn, cioè "Odieséa a la dé", e la nas gràsie a la risolüsiù n° 1973 del ONU che la permèt de gulà sura 'l paìs e de bombardàl per fermà l'ezèrcito del Colonèl, che l'è dré a riconquistà i öltime sità finìde 'n di mà di ribèi, per creà öna "no fly zone", ma la permèt mia de sbarcà 'n Libia di soldàcc.
- 20 de Mars: pò di aèrei de guèra italià, danés, spagnöi e canadés i è 'mpegnàcc sö i céli de la Libia.
- 23 de Mars: la nìola radioatìa, egnìda fò da la centràl atòmega de Fukushima 'n Giapù, la rìa sö i céi de la Lumbardéa, dòpo i traersàt ol Pacìfech, l'Amerìca e 'l Atlàntech. Ol lièl de radioatività l'è però isé bas de dà mia pensér; intàt in de la centràl s'laùra amò per sircà de sbasà la temperadüra e la presiù di reatùr de la centràl che i è s-ciopàcc e i réscia de fóndes.
AvrìlModifega
- 2 de Avrìl: 'l Hockey Club Asiàgo 'l bat ol Val Püsterìa 'n gara 6 e 'l vèns ol tèrs iscüdèt de la sò stòria, ol segónt de fìla; la série de la finàl la fenés 4 partìde énte a 2 per 'l Hockey Club Asiàgo.
- 11 de Avrìl:
- a ü mis ezàt dal teremòt e maremòt in Giapù la centràl atòmega de Fukushima l'è mia gnamò turnàda sóta contròl, ànse s'pènsa de portà 'l lièl del perìcol e di dagn dal gràdo 6 al grado 7, chèl de Chernobyl, e 'ntùren a la centràl i rèsta evacuàcc töi chèi che i stàa de cà a méno de 20 Km da la centràl. Ol nömer di mórcc l'è riàt a 13.116, i dispèrs i è 14.377 e i sènsa cà 147.000.
- in Üngherìa la vègn vutàda del Parlamént la növa custitüsiùn, vurüda del prim minìster Viktor Orbán.
- 11 de Avrìl: atentàt in de la stasiù de Oktyabrskaya de la métro de Minsk, i mórcc i è 7 i ferìcc 50.
- 14 de Avrìl: 'l vé rapìt da terorìsti salafiti e pò copàt a Gaza in Palestìna ol pacifista Vittorio Arrigoni de Bülciagh in pruìnsa de Lèch.
- 15 de Avrìl: 'l aministradùr delegàt de la Thyssenkrupp, ol Harald Espenhahn 'l vé condanàt per omicidio volontàre a 16 agn e mès de galéra per la strage de la Thyssen de Türì 'ndóe i è mórcc in del föch 7 operàre.
- 29 de aprìl: a Lùndra, in l'Abadìa de Westminster, el vén celebraa 'l matrimòni tra 'l prìncip Güjèlmu de Windsor e la sùa murùsa Catherine Middleton, a la presénsa de 1900 invitaa. L'avenimént l'è staa vist in televisiùn de düü miliàrt de persòn. Inùltra, per l'ucasiùn i düü spus in staa numinaa Düca de Cambridge.
MasModifega
- 1 de macc: beatificasiùn del pàpa Giuàn Pàul II.
- 2 de mas: ol presidènt americà Barack Obama, apéna pasàda la mèzanòcc, 'l và 'n televisiù per dì che in Pakistan i soldàcc americà i gh'è riàcc a troà e a copà fò 'l Osama bin Laden, zét in fèsta 'n de la nòcc in di stràde di Stacc Ünìcc.
- 2 de mas: ol A.C. Milan 'l fà 0 - 0 co la Roma e con dù giurnàde de antìcipo 'l vèns ol campiunàt italià; 'l rìa isé a 18 campiunàt enzìcc.
- 11 de mas: teremòt in Spàgna, la sità de Lorca 'n de la Murcia, 9 i mórcc.
- 18 de mas: ol Pòrto, alenàt da Villas Boas, 'l vèns la Europa League; 'n finàl l'à batìt o' Sporting Braga per 1 a 0.
- 25 de mas: ol coridùr de bici spagnöl Alberto Contador 'l vèns ol Giro 2011.
- 26 de macc: arestaa in Sèrbia dòpu agn e agn de latitànsa el Ratko Mladic, generàl sèrbu respunsàbil del massàcher de Srebrenica, in la guèra de Jüguslàvia. El sò arèst, sòta mandaa de la Curt de Giüstìsia de l'Aja, l'éra vün di pass che la Sèrbia la gh'avéva de fà per pudè pensà de dumandà de vegnì dént a l'Üniùn Ürupéa.
- 28 de mas: a Wembley 'l Barcelona 'l vèns per 3 a 1 la finàl de la Còpa di Campiù cóntra 'l Manchester United e 'l vèns isé la sò quàrta Còpa di Campiù.
- 29 de mas: ol coridùr de bìci Alberto Contador 'l vèns ol 94° Giro denàcc a Michele Scarponi e Vincenzo Nibali e 'l pórta a cà ach la màia rósa de la clasìfica a póncc, 'nsèma a la màia ròza; màia érda de la clasìfica di scaladùr al Stefano Garzelli e màia biànca per ol zuèn piö brào a Kreuziger Roman.
- 29 de mas: a 'l Olìmpech de Roma l'Inter l'à èns la finàl de Còpa Italia per 3 a 1 cóntra 'l Palèrmo.
- 30 de mas: al balotàgio per ol cümü de Milà ol Giuliano Pisapia 'l vèns col 55,1% cóntra la Letizia Moratti che la se fèrma al 44,9% e 'l diènta isé 'l sindech de Milà.
ZögnModifega
- La va inàns la repressiùn in Sìria di prutèst cùntra el presidént Bashar al-Assad.
- 12 de giügn: per la prima völta dòpu 55 ann, el Nuàra el pàssa in Serie A.
- 12 e 13 de giügn: per la prima völta dòpu sédes an, se rìva al quorum in d'un referendum abrugatìf italiàn. I quàter referendum (düü sùra la privatizasiùn de l'àqua, vün sùra el svilüp de l'energìa nücliàr e l'ültim sùra el legìtim impedimént) véden una magiurànsa bèla grànda de SÌ per l'abrugasiùn (cìrca el 90-95%).
- 24 de zögn: ol Mario Draghi, goernadùr de la Banca D'Italia, l'è lüminàt goernadùr de la BCE, la Banca Centràl Eüropéa.
- 28 de giügn: l'Angelo Scola (giamò patriàrca de Venésia) el sücét al Dionigi Tettamanzi 'me nöf arcivèscuf de Milàn.
LöiModifega
- 2 de lüj: matrimòni tra el prìncip de Mònech Albèrt II Grimaldi e la sùa murùsa, la südafricàna Charlene Wittstock.
- 9 de lüj: indipendénsa ufisiàl del Süd Südan, dòpu 'l referendum de genàr.
- 20 de lüj: dòpu sèt agn de latitànsa, el vègn catüraa Goran Hadžić, pulìtich sèrbu ricercaa per crìmin cùntra l'ümanità, l'ültim de 'na lùnga lìsta de criminài.
- 22 de lüj: a Oslo, in Nurvégia, la s'ciòpa una bùmba e mören almànch sèt persòn. Intànt in sü l'ìsula de Utoya a gh'è un quaivün che 'l spàra e 'l cùpa àlter 91 persòn a un cungrèss del Partii Labürìsta. El respunsàbil de 'stu massàcher l'è dumà vün (l'ha piassaa la bùmba e pö l'ha ciapaa un traghèt per l'ìsula de Utoya vestii de pulee per andà a cupà tüta quèla gént) l'è un estremìsta de dèstra che l'è cùntra la sucietà multicultüràl nurvegésa e che adèss l'è staa ciapaa e l'è 'dree a spetà 'l prucèss.
- 24 de lüj: ol coridùr de bici Cadel Evans 'l vèns ol Tour de France e l' diènta isé 'l prim aüstralià a èns ol Tour; segónt 'l rìa 'l Andy Schlek e tèrs ol sò fradèl Frank Schlek.
AóstModifega
- 6 de óst: Standard & Poor's l'isbàsa ol rating di Stacc Ünìcc da AAA a AA+. Per la prìma ólta in de la sò stòria i Stacc Ünìcc i pèrt i trì A. Ol goèrno americà 'l respónt che 'l Standard & Poor's l'à sbagliàt a fà sö i cóncc söl dèbet americà, ün erùr de 2.000 miliàrcc de dòlari.
- 21 de óst: in Libia i rivoltùs i ghe ria a ciapà Tripoli e a liberàn ü bèl tòch, ach se la batàia per liberàla del töt la và 'nacc amò per öna quach dé. Nisü 'l sà 'ndó che l'è 'l Mu'ammar Gheddafi.
SetèmberModifega
- 21 de setèmber: dòpu trentün an de cariéra, el finìss l'esperiénsa del grüp rock alternatìf americàn di R.E.M.
UtùerModifega
- 3 de utùber: ai elesiùn danés la vincc la sucialdemucràtiga Helle Thorning-Schmidt, la prìma dòna a vèss prim minìster in del paés.
- 8 de utùber: dòpu desdòt més sénsa guèrnu, in Bèlgi se rìva a un acòrt tra i partii püssee impurtànt e 'l vén furmaa un esecütìf, gràsie ànca a la mediasiùn del sucialìsta (de urìgin italiàn) Elio Di Rupo.
- 17 de utùber: i ribèi cürd del PKK fan un'imbuscàda a un grüp de suldaa türch e 'n cùpen vintòt. I Türch respùnden cunt el lancià di bump in d'un quài paés de la zòna e anca in Iraq.
- 16 de utùber: el vègn liberaa, dòpu püssee cinch an de prigiunìa, el suldaa israeliàn Gilad Shalit; in càmbi de la sùa liberasiùn, Israél el làssa 'ndà föra de presùn 1027 presunee pulìtich palestinés.
- 20 de utùber: I ribèi lìbich tröven e cùpen el Muammar Gheddafi, che 'l s'éra scundüü dént una büsa mìnga luntàn de Sìrte, la cità 'sediàda giamò de un més di fòrs del CNT: per mustràch a tücc che l'è véra, i ribèi ghe fan vedè ànca 'l còrp.
- 21 de utùber: l'ETA la nünzia la fin de la lòta armàda (dòpu 52 an) per l'indipendénsa di Paés Basch.
- 23 de utùer:
- Teremòt a Van, in Türchìa, del gràdu 7,2 de la Scàla Richter.
- Söl circuìto de Sepang in Malaysia 'l mör 'n d'ün incidènt ol coridùr de móto Marco Simoncelli.
- 31 de utùber:
persòn.
NoèmberModifega
- 12 de nuèmber: el presidént del Cunsìli italiàn Sìlviu Berlüscùn, dòpu vèsses incurgiüü (el vòt de l'istèss més) che 'l gh'éva pü la magiurànsa a la Caméra di Depütaa, e dòpu i pressiùn del presidént de la Repübliga, di mercaa finansiàri e di sò cunsijee, el se dimèt, cùme l'avéva prumetüü un quài dì prìma. El trédes de nuèmber, dòpu 'na giurnàda de cunsültasiùn al Quirinàl cun tüt i fòrs pulìtich del Parlamént, el Napolitano el ghe da a l'ecunumìsta Mario Monti (numinaa senatùr a vìta un quài dì prìma) l'incàrich de fà sü un nöf guèrnu.
- 14 de nuèmber: espülsiùn de la Sìria de la Lìga Àraba, a càusa de la viulénta repressiùn che la gh'è in quèl paés chì. L'è la prìma vòlta che la sücét una ròba inscì de quànt l'è nassüda l'urganizasiùn (1945).
- 16 de nuèmber: el nass ufisialmént el guèrnu Monti, cumpòst de persòn che fan mìnga i pulìtich de prufessiùn (prufessùr, aucàt, generài, banchee...). In di dì dòpu el guèrnu el ciàpa la fidücia de quàsi tüt el Parlamént, föra che de la Léga.
- 19 de nuèmber: al Càiru tàchen sü di nöf disùrdin perchè la gént la va in piàssa a prutestà cùntra l'esèrcit, che 'l sumèja che 'l vör mìnga purtà la demucrasìa in Egìt, ànca se l'éva vütaa la gént a scascià vìa 'l vècc presidént Mubarak.
- 20 de nuèmber: ai elesiùn spagnö la gh'è la vitòria di pupulàr (céntru-dèstra) del Mariano Rajoy, che 'l vègn el prìm minìster.
DezèmberModifega
- 19 de dicèmber: finìss l'ucupasiùn americàna de l'Iraq, dòpu quàsi nöf agn.
- 20 de dicèmber: a la mòrt del ditadùr nòrd-cureàn Kim Jong Il el nöf cap del stat el vègn el sò tèrs fiö, Kim Jong Um.
Chi gh'è nasìtModifega
- 19 de utùber: Giulia Sarkozy, tusa del presidént francés Nicolas Sarkozy e de la Carla Bruni.
Chi gh'è mórtModifega
- 2 de febràr: Peter Postlethwaite, atùr inglés.
- 30 de genàr: John Barry, cumpusidùr inglés.
- 4 de febràr: Maria Schneider, atùra francésa.
- 2 de Mars: Shahbaz Bhatti, catòlech e Minìster Federàl per i Minorànse, copàt da i Talibà, perchè 'l sircàa de fà cambià la lège pakistana sö la blasfèmia.
- 12 de Mars: Nilla Pizzi, cantante bolognéza che l'à enzìt ol prim Festivàl de Sanrému in del 1951 con la cansù Grazie dei Fiori.
- 23 de Mars: Elizabeth Rosemond Taylor, piö cognusìda col nòm de Liz Taylor, atrìce 'ngléza.
- 9 de aprìl: Sidney Lumet, regìsta 'mericàn.
- 17 de Avrìl: Carlo Capponi personàgio televizìf.
- 18 de Avrìl: Pietro Ferrero imprenditùr piemuntés, neùt del fondatùr de la Ferrero S.p.A..
- 30 de aprìl: Saif al-Arab Gheddafi, fiö del rivulusiunàri e pùlitich lìbich Muammar Gheddafi.
- 1 de macc: Osama bin Laden, terurìsta àrab, ispiradùr de vàri atentaa 'n gir per el mùnt, trài quài el püssee famùs l'è quèl del Vündes de Setèmber a New York in del 2001.
- 7 de mas: Severiano Ballesteros, ol piö grant zögadùr eüropéo de Golf de töcc i tép.
- 9 de macc: Wouter Weylandt, ciclìsta bèlga.
- 20 de mas: Rendy Savage, lotadùr de wrestling, piö cognusìt col nòm d'art de Macho Man.
- 30 de mas: Biagio Agnes, giurnalìsta, dirigènt e diretùr generàl de la Rai.
- 30 de mas: Giorgio Ruggero Celli etòlogo, entomòlogo e profesùr üniversitàre, ma ach scritùr, atùr e òm polìtech.
- 23 de giügn: Peter Falk, atùr e produtùr cinematogràfech americà, famùs per ì 'nterpretàt ol Tenènt Colombo.
- 4 de löi: Otto von Habsburg, capo de la Cà d'Asbürgh dal 1922 al 2007 e scèt del Carlo I d'Asbürgh, beàt e öltem imperadùr d'Aüstria e rè d'Üngherìa, e de Zita de Borbone-Parma.
- 19 de lüj: Remo Gaspari, aucàt e pulitìch italiàn.
- 22 de lüj: Giorgio De Rienzo, crìtich leteràri italiàn.
- 23 de löi: Amy Winehouse, cantànt ingléza.
- 30 de lüj: Giuseppe D'Avanzo, giurnalìsta italiàn.
- 3 de óst: Bubba Smith, zogadùr de football e atùr americà, famùs per ès istàcc ol Moses Hightower in di film de Scöla de polisìa.
- 29 de agùst: Khamis Gheddafi, militàr lìbich, fiö del Muammar.
- 4 de setèmber: Mino Martinazzoli, polìtech bresà, piö ólte minìster, sìndech de Brèsa e segretàre de la DC.
- 5 de setèmber: Salvatore Licitra, tenùr consideràt l'eréde del Luciano Pavarotti.
- 13 de setèmber: Walter Bonatti, alpinìsta e 'spluradùr bergamàsch tra i püssee impurtànt.
- 26 de setèmber: Sergio Bonelli, editùr italiàn de giurnalìt.
- 27 de setèmber: Wangari Maathai, eculugìsta kenyòta ciamàda la Sciùra di àlber, prémi Nobel per la pas del 2004.
- 6 de utùber: Steve Jobs, infurmàtich, inventùr e imprenditùr americàn, fundadùr de la Apple.
- 18 de utùber: Andrea Zanzotto, puéta italiàn.
- 20 de utùber:
- Muammar Gheddafi, militàr e òm pùlitich lìbich.
- Mutassim Gheddafi, militàr e òm pulìtich lìbich, fiö del Muammar.
- 23 de utùber: Marco Simoncelli, pilòta de mòtu italiàn.
- 7 de nuèmber: Joe Frazier, pügil americàn.
- 22 de nuèmber: Danielle Gouze, miee del vècc presidént francés François Mitterrand.
- 30 de nuèmber: Leka Zogu, eréde al trònu d'Albanìa.
- 1 de dicèmber: Christa Wolf, scritùra tudèsca.
- 4 de dicèmber: Sócrates, giügadùr de balùn brasiliàn.
- 15 de dicèmber: Christopher Hitchens, scritùr inglés.
- 17 de dicèmber: Kim Jong Il, ditadùr cureàn.
- 18 de dicèmber: Václav Havel, pulìtich cécu, prim presidént del sò paés dòpu 'l regìm cumünìsta.
- 25 de dicèmber: Giorgio Bocca, giurnalìsta italiàn.
- 31 de dicèmber: don Luigi Verzé, prévet italiàn e fundadùr de l'uspedàl San Raffaele a Milàn.


text:
La vischnanca da Puntraschigna daventa in dals sponsurs principals dal Maraton da skis engiadinais – quai per las ediziuns dal maraton dal 2020 fin il 2024. La suprastanza ha tractà il sboz per la cunvegna da sponsoring, communitgescha la vischnanca.
Dasper l'engaschament da la vischnanca cun prestaziuns finanzialas reglescha quel era la disponibilitad per events en il vitg e sin il prà da Cuntschett. En in proxim pass duain ussa vegnir sclerids ils detagls e cumplettada la glista da las prestaziuns materialas.
RR novitads 10:00


text:
Las bleras scolas obligatoricas n'han el mument anc betg organisà sistems da homeschooling u e-learning. Ellas èn pir vid preparar tut per l'empernder sin distanza. Ils pensums èn stritgads enfin ils 30 da mars. Tge pia far cun ils uffants a chasa?
Avair in ritmus dal di
Cunquai ch'ils uffants vegnan entras questas vacanzas sfurzadas ord il ritmus dal mintgadi, cusseglia Philipp Ramming ch'è psicolog d'uffants e cussegliader d'educaziun, da far in plan dal di per ils uffants. I saja impurtant ch'ils uffants hajan in tschert ritmus. Uschia possian ins era motivar els da far autras chaussas che mirar televisiun u giugar gieus da computer.
Mantegnair il contact social dals uffants
Senza la scola manca il barat cun uffants en la medema vegliadetgna. Qua san ils geniturs sa gidar ed organisar telefons tranter ils uffants per mantegnair il contact social. Grondas gruppas d'uffants èsi meglier d'evitar cun la situaziun actuala dal virus.
Dar segirezza als uffants
Tenor Philipp Ramming duajan ins esser sincers ed averts cun ils uffants tge che pertutga las infurmaziuns dal coronavirus. Sch'els han dumondas duajan ins respunder quellas tenor meglier savair e pudair. Decisiv per ch'ils uffants na temian betg da quella situaziun saja la tenuta dals geniturs. Ils uffants s'accorschian sch'ils geniturs sajan malsegirs e vegnian uschia era malsegirs.


text:
Il motiv da rimnar è stà, cura ch’el ha fatg ina lavur sur dal vischinadi da Segnas. Alura ha el cumenzà a rimnar nums da famiglias, l’emprim da sia famiglia Tenner-Schnoz. Suenter sajan autras da las vischnancas da Mustér, Tujetsch e Medel vegnidas vidlonder, perquai che questas vischnancas sajan colliadas entras maridaglias.
Ils fastatgs da si ‘atgna famiglia ha el pudì persequità fin ca. 1750. Mo per part po el schizunt reconstruir lingias fin ca. 1200 – quai grazia a l’internet.
Era en facebook
Per sia lavur ha Gion Tenner duvrà surtut cudeschs da batten, da lètgs e mortoris ed el tschertga actualmain infurmaziuns per ex. en figls uffizials, annunzias da morts, gasettas e medias. Facebook saja fitg interessant perquai che la generaziun giuvna publitgescha datas persunalas. Entras contacts cun auters perscrutaders vegn el dentant era tar infurmaziuns da indigens ch’en emigrads en autras terras. In exempel èn commembers da la famiglia Bisquolm da Mustér ch`èn emigrads en Germania.
Betg publitgar il mument
Ina genealogia cuntegn infurmaziuns sur da la derivanza d’ina famiglia, co ins è maridads e nua ch’ins stat, e sa chapescha era tgi ch’è parent cun tgi.
Gion Tenner ha registrà fin uss 30'000 nums da quasi 8800 famiglias. Mo sco el di na vul el publitgar, vul dir metter online, questas datas il mument.


text:
Bloodhound Gang
^ o ta t bèc du pòlas in sù
° ’l è un piàt ad patàchi e sigóli tajàdi a cunsèṅ e pò friti
I Bloodhound Gang i èṅ un grup hard rock/rap americàṅ ch'i sònan cun la cretinìśia adòs e la vója ad far rìdar, cantànd di braṅ cun dimóndi śōg ad paròli.
I s èṅ furmâ a Quakertown in dla Pennsylvania in dal 1992 p'r òpra ad Jimmy Pop Ali e quàtar sò amìg tulénd al nóm da na traśmisiòṅ televiśìva, 3-2-1 Contact, in du a gh'éra un sipariét ciamâ The Bloodhound Gang. I aṅ vindû da piò ad 6 migliòṅ ad disc in fiṅ adès.
Durànt un cuncèrt a Udésa in Ucràina in d'l Agóst dal 2013, al basìsta Jared Hasselhoff al 'n à fat una dal sui miténd-as na bandéra rusa in dal mudàndi, cun al minìstar dla cultùra rus ch'al s è alrliâ dimóndi e l'à dâ dispuśisiòṅ ad scanślàr al spetàcul a vgnir in di dintóran a Krasnodar[1].
Biugrafìa
La caréra di Bloodhound Gang la taca in dal 1995 quand la Columbia Records la i mét sóta cuntràt. Al prim disc 'l è Use Your Fingers (dróa i tò dî) e al gh'à dèntar la cover ad Kids in America ad Kim Wilde, You're pretty when I'm drunk (At sē bèla quand a sòṅ imbariàg) e al sìngul Mama say (La mama la diś). In cuperìna a ś véd na baghéta in majéta e mudàndi ch'la magna na còsa ad puj.
In dal 1996 a véd la luś One Fierce Beer Coaster (Un sótbicèr catìṿ) un disc ch'al vénd dimóndi, specialmènt par mèś dal sìngul Fire water burn, druâ anc da Michael Moore in dal sò film dal 2004 Fahrenheit 9/11. Al disc al gh'à dèntar di pès cun di tìtui quài I wish I was queer so i could get chicks (A m piaśrév èsar fnòć acsè a prév avér dal pulàstri), Why's everybody always pickin' on me? (Parchè i gh 'l àṅ sèmpar tut mèg?) e Kiss me where it smells funny (dà-'m un baś in dua a s sènt al divertimènt).
In dal 1999 i Bloodhound Gang i s fànan cgnósar anc in Europa cun 'l àlbum Hooray For Boobies (Urrà p'r al téti). Al sìngul The bad touch (Al tóc catìṿ) al vénd dimóndi, specialmènt in Germàgna in du al riva al prim pòst in clasìfica, anc par mèś 'd un vìddeo in dua i èṅ vistî da simmi e i ciùlan dapartùt. I nòstar Eiffel 65 i aṅ pò rimixâ al braṅ. Al disc al gh'à dèntar anc di àtar pès famóś cuma The inevitable return of the great white dope (Al ritóran sénsa psér far-ag gnint dla granda dròga biànca, diretamènt da la culóna sunóra dal film Scary Movie), I hope you die (A spér ch'at mōr), Mope (Vilî, un misćiùs ad Relax di Frankie Goes To Hollywood e For Whom the bell tolls di Metallica!), The ballad of Chasey Lain (La balàda ad Chasey Lain) e Along comes Mary (E pò l'è rivàda la Mary).
P'r al disc nóṿ a gh'è da spetàr al 2005 quand a vèṅ fóra Hefty Fine cun i sìngui Foxtrot Uniform Charlie Kilo (gl'inisiài dal paròli misi insém, FUCK, i vólan dir "fótar" in ingléś), Uhn Tiss Uhn Tiss Uhn Tiss (druàda in Itàglia in na recàm dla Blaupunkt) e No hard feelings. In dal braṅ Something Diabolical a gh'è anc al cantànt di H.I.M., Ville Valo. In dla cupertìna dal disc a ś véd un budlòṅ nûd stric in un scatlòṅ.
Cumpunènt
'd adès
- Jimmy Pop - vóś, chitàra
- DJ Q-Ball - vóś, disk jockey, campiunadór, prugramasiòṅ
- Evil Jared Hasselhoff - bas, secónda vóś
- Daniel P. Carter - chitàra, tastéri, sintetiśadór, pianofórt, secónda vóś
- Adam "The Yin" Perry - baterìa
quéi vèć
- Lüpüs Thünder
- Bubba K Love
- Blue
- Byron
- Daddy Long Legs
- Foof
- Lazy I
- M.S.G.
- Piddly B
- Skip O'Pot2Mus
- Slave One
- Spanky G
- Tard-E-Tard
- Willie The New Guy
- White Steve
- Mr. Stinky Boots
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Use Your Fingers
- 1996 - One Fierce Beer Coaster
- 2000 - Hooray for Boobies
- 2005 - Hefty Fine
- 2015 - Fifth studio album
Racòlti
- 2009 - Playlist Your Way
- 2010 - Show Us Your Hits
EP
- 1994 - Dingleberry Haze
- 1996 - One Censored Beer Coaster
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Grup americaṅ al s mét la bandéra rusa in dal mudàndi e Mósca la s arlìa: indagâ e tòlt sóta Corriere.it, 5 'd Agóst dal 2013


text:
La cumissiun parlamentara d'inquisiziun ha il pensum da guardar per l'ina tgi dal chantun che ha gì quant fitg la detta en il cartel sche insumma, ed ella intercurescha las intervenziuns da la polizia e l'arrest dad Adam Quadroni. E quai custa: En tut dapli ch'ils 600'000 francs budgetads il zercladur 2018.
Perquai ha il Cussegl grond approvà oz in credit supplementar da 350'000 francs per cuntinuar cun las investigaziuns. Ils daners vegnan cunzunt duvrads per onuraris per ils commembers da la PUK sco er per onoraris dad experts e lavurs da protocollar e dal secretariat. En la sessiun da december vegnan ils emprims resultats da la PUK preschentads al Cussegl grond – quels che pertutgan l'arrest dad Adam Quadroni.
RR actualitad 11:00


text:
Sch’in manischunz da camiuns va memia spert cun sia moto privata èsi pussaivel ozendi ch’el perda ses permiss, era quel per charrar cun il camiun.
Il Parlament federal vul uss midar quest «chasti dubel» dentant mo en cas levs. Suenter il Cussegl naziunal ha era il Cussegl dals chantuns approvà ina tala moziun.
Fin uss vala: Tgi che ha plirs permiss da charrar e perda in da quests, quel perda tuts. La cumissiun da traffic dal Cussegl dals chantuns è da l'opiniun che manischunzas e manischunzs da professiun sajan tut tenor spert periclitads en lur existenza. Ella pretenda perquai dapli flexibilitad tar levs surpassaments da la lescha.
Finamira è da differenziar tar manischunzs da professiun tranter surpassaments privats e tals che succedan durant la lavur.
RTR novitads 12:00


text:
Biolojia
La biolojia (del greg BιoλoYίa, faita de Bίoς, bìos = "vida" e λόYoς, lògos = studi, descors") a l'è ol studi scentifeg de la vida; la studia i carateristege fisege e de comportament dei organism, i manere de classifegar-i, la so orijin e i manere qe g'hann de viver insema. La biolojia, oviament, la g'ha una muita de broqe e broqete, a segonda del camp de studi e del nivell de scara qe se varda.
Donca, ge pœl vesser tants diferents nivei :
- i scare diite molecoi a inn de competenza de la biolojia molecolar, la bioqimega e la jenetega molecolar;
- ol nivell cellular a l'è studiad de la citolojia e la biolojia cellular;
- ol nivell multicellular al vegn studiad de la fisiolojia, l'anatomia e l'istolojia;
- ol nivell de l'organism deperluu l'è ol camp de la biolojia del desvilup;
- a la scara diita popolazion, a g'è la jenetega dei popolazion e l' etolojia (comportament); g'è anca una broca, la sistematega, qe la varda la division dei organism (qe i sien viv opur jemò estints) a i enn diferents specie, la storia dei qei specie lì e i relazion intra de lor;
- l'ecolojia la studia i ecosistem, qe al sariss a dir i relazion intra i organism e ol so ambient;
- g'è pœ un'oltra broca de la biolojia, considerada nomà de un quaivun, qe i ge dixen esobiolojia: l'è però vœda de contegnuds, vist qe la trata de la vida fœra de la Terra, e donca l'è nomà una speculazion a nivell squas filosofeg.


text:
Bleras bands avevan fatg quint cun temperaturas chaudas, cur che han planisà lur viadi a Casaccia. In lieu bain damanaivel al Tessin e l'Italia (bunamain) adina chauda. Dentant la realitad vesa questa fin d'emna ora tut autra. Bain bell'aura cun in tschiel serain. Dentant era cun temperaturas mo pauc sur 0. En la notg sin sonda vai giu fin sin 5 grads. Da sonda sin dumengia schizunt mo 4 grads. Ils visitaders na chattan quai dentant betg uschia tragic. En giaccas chaudas, sut cuvertas en ni dasper in fieu giaudan els lur festival en la Bergiaglia.
Open Air Sur l'Aua In festival per soccas chaudas!
Malgrà che Casaccia è el sid dal Grischun. Resti chaud è la moda dal Open Air Sur l'Aua 2018. Las temperaturas crodan fin sin 4 grads.


text:
Prossemega
La prossemega a l'è la dissiplina semiologega che la studia i gest, el comportament, el spazzi e i distanze a l'interna de una comunegazzion, sia verbala sia minga verbala.
Etimologia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El termin, derivad de l'ingles prox(imity) «prossimitaa», componid con probabilitaa cont el sufiss -emics coma per phonemics «fonemega» e compagn[1], l'è stad introducid e coniad de l'antropologh Edward T. Hall in del 1963 per indicà el studi in di relazzion de vicinanza in de la comunegazzion.
Specifeghe[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Hall l'ha osservad che la distanza relazzionala in tra i persone l'è correlada cont la distanza fisega, l'ha definid e mesurad donca quater "zone" interpersonai:
- La distanza intima (0-45 ghei).
- La distanza personala (45–120 ghei) per l'interazzion in tra amis.
- La distanza sociala (1-2-3-4-5 meter) per la comunegazzion in tra person che se cognossen o el raport insegnant-allev.
- La distanza publega (pussee di 3-4-5 meter) per i publeghe relazzion.
Esempi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Coma tucc i lenguagg, anca la prossemega la cambia de sit a sit. L'istess Edward T. Hall in del so liber La dimension sconduda l'osserva che la distanza de tegnì, quand che se parla cont oltre persone e travers che se sentom ben, la depend de la propia coltura.
I popol de l’Europa setentrionala e del Nord Amerega inn usad a tegnì distanze pussee grand de quei mediterraner, e schiven el contat fisegh in tra person che cognossen. In Italia se poeuden nodà di diferenze in tra Nord e Sud.
El par che i persone che stan de cà in campagna o in montagna ciapen pussee de spazzi de l'oltra persona, inscambi i persone di citaa scurten i distanze. In discotega i distanze se scurten debon. Notevol rilevanza l'ha ciapad anca la prossemega de l'ascensoeur: per esempi i europer in ascensoeur se meten a cercc cont la s'cena pondada ai pared, inscambi i ameregan se meten in fila cont la faza vers la porta.
La prossemega la gh'ha anca un valor de marcador social: in d'una quai region meridionala de l'India, indova la distanza che i person di diverse caste gh'hann de tegnì in tra de lor l'è stabilida con rigiditaa, quand che i persone de la casta pussee bassa (paria) incontren i bramin, la casta pussee volta, gh'hann de tegnìss a una distanza de 39 meter.
Oltra diferenza l'è quella in tra i sess: i mas'c se troeuven mei a banda de una persona, inscambi i femene de denanz.
El scur el tend a fà scurtà i distanze, inscambi cont la lus i persone tenden a stà pussee delonsg.
Quand che la persona la viola la distanza considerada coma "normala" in d'un cert contest, chi 'l parla el cerca de slontanàss o de dirizer el corp in d'un'oltra direzzion, o el met un "mur" (una borsa, un giornal, un brasc).
Note[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Prossemica. in su treccani.it
Bibliografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Edward T. Hall, La dimensione nascosta. Il significato delle distanze tra i soggetti umani, Bompiani, Milan, 1968.
- Franca Pregnolato Rotta Loria, Antropologia e prossemica, Campanotto Editore, Udine, 1998.
- Corrado Veneziano, Didattica della comunicazione verbale e non verbale. Sguardi, prossemica, parole, espressività nella scuola primaria, con una introduzione di Maria Serena Veggetti, Besa, Lecce 2014.
Ligam de foeura[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Prossemega, in su Enciclopedia Britannega.