text:
Wikipedia:Aministradur
Aministraduur (regulament, candidaa - lista) - Büròcrat (candidaa - lista) - Bot (uturizzazziun - lista) - Steward (lista su meta) - Svilupaduur (lista su meta)
Un aministraduur l è un üteent da la Wikipedia che l gh'a di cumpít particulaar e (püssè impurtaant) al gh'a la fidücja dala cumünitaa.
Véss un aministraduur l è mia un titul da merit che ta reent differeent dai altar wikipediani, l è pütòst una fünziun da servizzi che la preveet püssè respunsabilitaa e tant lauur da vuluntariaa. Dafatt un aministraduur al gh'a mia püssè diritt dai altar üteent o agevulazziun particulaar ma, inveci, al gh'a di duveer ben preciis.
Par pudé fá al sò lauur ga vegnan daa di fünziunalitaa da aministrazziún che i altar üteent i gh'ann mia.
La fünziun da aministraduur la gh'a mia una dürava fissa e vün al pò dimétass quan che l vöör upüür, par seri prublema, al pò véss scaregaa da üffizzi.
Cuntegnüü
- 1 Cusa al pò/deef fá un aministraduur
- 2 Cuma sa diventa o sa dismètt da véss aministraduur
- 3 Archivi elezziun
- 4 La lista dij aministraduur attiv in su la wikipedia lombarda
- 5 Aministraduur che gh'era prima
Cusa al pò/deef fá un aministraduur[mudìfica 'l sorgènt]
Un aministraduur l è un üteent registraa che al gh'a la pussibilitaa de fá uperazziun che pòdan vess periculuus ma che suveent inn necessari parchè la wikipedia la pòda fünzioná sempar ben:
Prutecc i pagin[mudìfica 'l sorgènt]
I aministraduur a pòdan prutecc una pagina par impedí che i üteent (a eccezziun da un altar aministraduur), i pòda mudificala. I pagin i vegn prutegjüü dumá in certi (rarameent) ucasiun.
Scancelá e Ripristiná[mudìfica 'l sorgènt]
I aministraduur a pòdan scancelá e ripristiná di pagin, scancelá di figüür, tirá via di articui mia válit in manera rapida.
- Scancelá una pagina (cumprees anca i redirect): par vidé una lista dii pagin che a verán scancelaa prussimameent nii a vidé Wikipedia:Pagin de scancelá, inveci par vech la lista dii pagin gjamò scancelaa: Deletion log
- Ricüperá una pagina gjamò scancelava: l è l'uperazziun cuntraria ala scancelazziun; la parmètt de ricüperá anca tüta la stòria dii mudifech
- Scancelá una figüra: quèsta uperazziun l è mia reversibil, dafatt quaant che i figüür in staa scancelaa sa pò pü turná indré par rimétai al sò pòst (a gh'è mia una particulaar resum par un cumpurtament dal genar, al prugrama semplicemeent al preveet mia chésta pussibilitaa)
- Anülá in prèssa i mudifech faa dii altar üteent: vardaant la difarenza tra l'ültima versiún e vüna precedenta da un articul, o indai cuntribüzziún da un üteent se l è staa lü l ültim a cuntribüí a un articul, i aministraduur a vedan anca al cumaant [rollback]. L efètt da chest cumaant l è al ripristin dèla versiún precedenta ai mudifech dal üteent, che la vegn registrava in dala stòria dala pagina (e, donca, in dii Ültim mudifech) cume mudifega menu impurtanta, cunt al cumeent: "Repurtava ala versiún precedenta da autuur_precedeent"
- Mudifegá l aspètt e l'interfacja dala wikipedia (senza esagerá, parchè a gh'inn di limit anca par i mudifech a l'interfacja)
- Blucá l acèss a üteent registraa o a adrèss IP
Uviameent tücc i uperazziún inn registraa, i pagin scancelaa a van mia perdüü par sempar ma sa pò ricüperai, e via inscí. L è valit al principi da catáss la respunsabilitaa di pròpi azziún.
L è mia ubligatòri che un aministraduur al partecipa cuntinuameent ala wikipedia (anca se la elezziun deparlé la deriva da chest aspètt chi...), l è assè che un nümar minim da aministraduur (a segunda dala dimensiún dala wikipedia) al sia sempar preseent. Par esempi, süsa versiun inglesa dala wikipedia che la cunta püssè de 640.000 articui che i aümenta a la velocitaa da 1000 al dí, a gh'inn püssè de 500 aministraduur.
Impurtaant: Un aministraduur al duvaria dá al bun esempi. La geent la pensa che "se un aministraduur al fa o al diis una cèrta ròba, mi a gh'ú de rispetáll parchè mi a pòdi mia fá nagótt cuntra un aministraduur...". Par chéla resum chi, i aministraduur i gh'a una graant respunsabilitaa duvüva pröpi a la manéra da vidé Wikipedia da part dèla geent.
Turná indré ala versiún precedenta da vüna pagina[mudìfica 'l sorgènt]
- Fá rapidameent al "Rollback" da vüna pagina. Videent i cuntribüzziun da vün üteent, sa notará che visin ai mudifech in tèsta ala stòria dala pagina, a gh'è un ligamm che ga sumeia a cheschí: [rollback] –. Clicaant sü chest ligamm sa pòrta la pagina a l'ültima versiún precedenta ai mudifech dal üteent interessaa. Indála pagina dai Ültim Mudifech al "rollback" ga sará cuma mudifega menu impurtanta cun Ugètt (Tirava indré ala revisiún precedenta da X). Chesta fünziún la acelera l'eliminazziún dai mudifech faa dai vandai. Gh'è de tegn a meent che tücc i üteent, anca quèi anonimi, pòdan ripristiná una versún precedenta da vüna pagina.
Blucá e sblucá üteent e adrèss IP[mudìfica 'l sorgènt]
- Blucá adrèss IP, inseem da adrèss IP e üteent, par un periut da teemp determinaa o par sempar.
- Vidé pulitega da bloch dai üteent par vech püssè infurmazziún sü cuma vegnan gestii i blocchi. Vidé Special:Ipblocklist par vech la lista dii üteent e dii adrèss IP gjamò blucaa.
Ligamm vütil par i aministraduur[mudìfica 'l sorgènt]
Par fá la tradüzziún in Lumbaart da tücc i mesacc da l'interfacja MediaWiki:
Dumaant ai developer, che a rivardan mia prugètt nööf:
- Non-development tasks for developers (cuma, par esempi, l abilitazziún al bloch dii üteent)
Cuma sa diventa o sa dismètt da véss aministraduur[mudìfica 'l sorgènt]
- In dala pagina Candidadüür par aministraduur ti pòdatt métt al tò nómm, se ti vörat diventá aministraduur, upüür ti pòdat fá al nómm da un quaivün che, seguunt ti, al saréss a l'altéza dal cumpit.
- Par pudéss candidá o véss candidaa l è necessari rispetá dii regul che sa trövan sempar indala pagina dii Candidadüür par aministraduur.
- Al sistema da vutazziún al preveet che par vess vutaa un candidaa al deef riceef almen al 80% da voti favurevui entro un teemp determinaa.
- Ala vutazziún pòdan partecipá tücc i üteent registraa.
- Un aministraduur al pò rinünziá a la sò carica puneent dumanda a un steward.
- La revoca la pò vess dumandava anca da altar üteent se sa duvess verificá prublema cun l aministraduur, la procedüra la vegnará definiva püssè innanz indal teemp.
Archivi elezziun[mudìfica 'l sorgènt]
Se vurii l è pussibil vidé i risültaa dii vutazziún preçedeent.
La lista dij aministraduur attiv in su la wikipedia lombarda[mudìfica 'l sorgènt]
Per vedé la lista aggiornada dij aministraduur lombard, varda chì.


c: text/html

text:
Villefranche-sur-Saône
Villefranche-sur-Saône l'è 'n cümü fransés de la regiù Rhône-Alpes , endèla Frància centro-meridiunàla. L'è 'l capolöch del cantù omònim e del circondàre (arrondissement) omònim. El se tróa 'ndèl dipartimènt del Rodano.
El g'ha 'na popolasiù de 35 640 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9,48 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 167 méter a 'na altèsa màsima de 220 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stoicismo
Ol Stoicismo a l'è stacia öna curènt de la filosoféa greca.
Cuntegnüü
Ol Zenù, ol fundatùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'Dré al 301-300 prìma de Crést, ol Zenù de Cissio a'l' istitüess a Atene la Stoà, mia fö di müra ma in sènter sità, apröv a l'agorà, la piassa principàl. Chèsto fato l'indecia zamò öna diferènsa nèta rispet a la scöla epicöréa: la scöla stòica la se farà dét sèmper de piö indela realtà sitadina e indel sò sistéma edücativ. Defàt, ü decrét sitadì,l'à unuràt ol Zenù per èss istàcc co la sò éta ü modèl per i zuègn. Forbe ol Zenù a'l sè copàt a 72 agn, 'dré al 262-61 prìma de Crèst, e l'è stàcc sotràt a spèse pöbleghe indel capsant de la sità, e pör lü l'ìa mia nassìt a Atene, ma 'l gh'ìa riàt forbe 'dré al 311 de Cissio, indel'ìsola de Sipro, doe l'ìa nassìt 'dré al 332 prìma de Crést. Öna storièla la cönta sö che a Atene, in d'üna bütìga de librér, l' ìa sintìt léns sö i Memorabel d'ol Senofunt, ch'i parlàa d'ol Socrat, e l' à domandàt indoe se pülìa troà di ómegn compagn. Ol librér a'l gh' à segnàt ol cinech Cratete, che 'l passàa vià prope in de chèl momét. Dóca, ol Zenù ghe sarèss indàcc adré in d'ü prìm momét a l'insegnamét cinech, che, insèma a la riprésa de quàch téma platonègh, l'arèss lassàcc l'imprónta in d'üna di sò prìme övre, la Repüblega. Defàt, chechissé, lü'l sostegnìa l'abolissiù di sólcc, di tempi e di matrimòne, a'l vedìa la ìra cumünità indela cumünità di bù, ma l'ametìa pò la libertà de incest e, in cas de bisògn, de canibalismo. Pò dopo, al Zenù gh'è pertöcàt de lassà chèsto lìgam tròp istrénc co 'l cinismo, e l'à stödiàt i tèniche de discüssiù e pò a de l'argometassiù, var a dì la dialètega, insema al Stilpù e al Diodor Crono, che la tradissiù la lìga a ün ólter ràm del socratismo, la scöla megàrica. Quase söbèt, però, l'à tràcc impé üna sò scöla, e'l gh'à metìcc de banda a l'insegnamét la composissiù de scrécc. Nissù de chèsce a'l gh'è riàt: de lùr a m'gh'à domà di tìtoi e quàch tochèl. La stèssa sórt la gh' è capitàda a töcc i libèr stòici de l' età elenìstega, dóca per rimèt insèma chèsta filosoféa mè de trà a mà i discüssiù di scritùr andégher, prìm de töcc ol Cicerù.
I ólter diretùr de la scöla stoica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al Zenù 'l gh'è sücedìt indela diressiù de la scöla ol Cleant de Ass (in Asia Minùr). Inféna a la sò mórt, che la gh'è stàda indel 230-29 prìma de Crést, al Cleant 'l gh'è tocàt de fruntà, de öna banda, i crìtiche müìde a i dutréne stoiche da part di académici, e de chèl óltra, l'enderéss che 'l tràa in söl cinech che ün ólter scolàr d' ol Zenù, l'Aristù de Chio, 'l vülìa dàga al stoicismo, co'l dì che 'l nesessare per la filosoféa l'è domà la ressèrca etica. Ol Cleant, al contràre, 'l gh'à dàcc ön aiöt speciàl suertöt a la fìsica e a la teologéa. L'önègh scrìt stoìch de chèsto tép ché che'l gh'è riàt intrégh l'è giöstopónt l'Inno a Zeus d'ol Cleant, indoe a'l sélebra ol re de l'ünivèrs.
A'l Cleant 'l gh'è sücedìt ol Cresép de Soli (pò a lé in Asia Minùr), che l'à guidà la scöla inféna a la mórt, che la gh'è stàcia in tra 'l 208 e ol 204 prìma de Crést. Lü l'à inviàt là ön'övra sistemàtega de recostrüssiù d'ol stoicismo, co 'l scrìv öna quantità strasurdenaria de lìber (sircumsirca 700, de chèsti domà i tìtoi di òvre lògiche a i rìa deperlùr a 311). Issé ghe l'à cassàda là a i obiessiù di aversare, specialmét de l'académich Arcesilao. I scrécc d'ol Cresép i ere pié de citassiù di libèr d'ólter, di poéti in particulàr; i ere stàce üsàde seès per sostègn i sò proposissiù, seès per criticà chèle di ólter, issè l'àn ciamàt per sgarbèl sanguèta de liber.
Ma'l confrónt co i dutrene e i argomentassiù portàde inàcc de ólter enderèss filosofègh l'è stàcc esensiàl per ol laörere d'ol Cresép e, in zeneràl, di stòici. Issé lùr i è riüssìcc a imponì ol sò vocabolàre filosofègh, che l'è deentàt öna sòrt de lengoa cümù, indoe la pölìa èss tràda fö pò a la sostansa ach de filosofèe diferècc del stoicismo. Per la sò granda övra de difesa e sistematisassiù di dutrene stòiche, ol Cresép l'è stàcc consideràt öna sòrta de segónd fundadùr d'ol stoicismo, tàt de riàga a dì sö che sènsa ol Cresép ghe sarèss gnàch istacia la Stoà. Mia de ràr di dutrene che la tradissiù andeghéra l'à riconossìt a i stoici in zeneràl a i se pöl reportà al Cresép prope debù.
A lü'l gh'è söcedìt ol Diogen de Babilonia, nassìt a Seleucia, che indel 155 prìma de Crèst l'arèss fàcc part, insema a l'academìch Carnera e al peripatetégh Critolao, de öna famósa ambassaréa inviàda di ateniés a Róma. Chèl àn ché a'l sègna in d'öna quàch manéra ol vesinàss üficiàl de la filosoféa greca al mónd romà.
Ol sapiènt stoico e l'ünità de la filosofèa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I stoici a i riprénd sà in zeneràl ol ligàm strénc che ol Socrat e, in söl sò sólch, ol Platù i gh'ìa stabilìt in tra vertü e saì. In manere dièrse seès l' Aristotel, seès l'Epicür i gh'ìa sladinàt chèsto ligàm. Co i stoici, invésse, ol sapiènt e l'ómen pié de vertü i tórna amò a binà. L'afermassiù che ol sapiènt a l'è infalibel l'è öna turututèla che la se ripèt a partè d'ol Zenù: la conossènsa infalibel de l'urden rassionàl e divì d'ol mónd la deénta per fórsa ü comportamèt rassionàl del töt compàgn a chèst'urden. Dóca, ol sapiènt a l'è dét in töt e per töt in d'ön urdèn che 'l trasmèt sigürèssa e lü presènta ü comportamét regulàr compàgn a chèl de la natüra, sènsa fal e gnà dondamécc. Chèsto perchè ol sapiènt, in grassia d'ol sò saì, a'l s'è tràcc indrè öna ólta per töte del teré incèrt e bösiér di upiniù e di passiù, indoe ghe bórla dét la magiùr part di ómegn.
Issè ol sapiènt stoico a'l deénta ol vira erède de la moràl militàr, chèl che 'l bandóna mai ol sò pòst deante a töcc i atàch che 's völ, tàt di passiù che de la sórt o di tiràgn. De ché la vègn al mónd la figüra pupulàr del stoico indiferènt, che amò incö indela lengua e indela manéra de pensà de la zét la bina co la figüra del filosef. Ol gàndol de chèsta figüra l'è la stabilità: ol saì a'l se pöl mia sgörlì vià del sò pòst, l'è öna séma che dopo de lè 's pöl piö 'ndà inàcc. Issè l'è fassel riàga a mèt al pari la vertü di dia e di ómegn e, indel cas del sapiènt stoico, la diferènsa de lièl rispèt a la divinità la pàr adritüra scanselàda.
Ol mèt a pari la eta del sapiènt e chèla divina a'l deénta ön'afermassiù fèss fórt d'ol dominà de la filosoféa sura töcc i ólter modèi de eta di ómegn. Ol sapiènt, pösta, l'è öna figüra de confì: i stoici i riconóss che ol sapiènt a'l gh'è mai stàcc o, al massem, a'l gh'è stàcc fèss póche ólte, ü ogne sinquesènto agn, comè la fenìs, l'arès dìcc ol Seneca, piö ràr di parcc de öna müla, segónd ol Cresép. Chèl che 'l cönta però l'è mia tàt ol sò èss vira; defàt, co 'l trà 'mpé la figüra d'ol sapiènt, i stoici a i völ dàga là a i sò scolàr ü modèl, che forbe 's pölerà mai metès al pari, ma prope per la sò glubalità e radicalità bù de dàga a la eta ün enderéss töt növ e sensa döbe. Deante a lü gnà la sórt gnà la stòria o i condissiù fisiche, pulitègh o sociai a i ghe 'n pöl de negót. Ol stoico che l' insègna a scöla l' è mia ol sapiènt, ma l' è almanch in càs de dàn ol quadèr e indeciàl comè modèl. De ché ol caècc scödìt per secói de l'insegnamét stoico de prèss a i élite de goèrno indel mónd de lengua gréca e a Róma. Ma qual' ela la sostàssa de chèst insegnamèt? I stoici a i gh' à ön' idèa féss fórt de la filosoféa comè önega e sistematéga. Chèsta la se fà 'n trì tòch: lògica , fisica e etica, ligàcc in tra de lùr sènsa pölè destacàs. Tra i trì tòch de la filosoféa la gh ' è mia öna scara. Sigürzà che per vìv bé ghe öl che la lògica e la fisica a i gh ' à de stà sóta a l' etica, ma in töte i manére mè èss sapiècc e dóca conóss a pié pò a la lògica e la fisica. Dóca, ol fàss in trì de la filosoféa, a'l gh' à per i stoici domà ol compèt de mèt in mostra e insegnà. Per trasmèt la conossènsa de la filosoféa stoica l' ocór tràla fö tòch per tòch in chèst' urdèn: lògica, fisica, etica.
Conóss e argomentà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol termèn lògica a'l ne vè de logos, che l' öl dì seès resù, seès discórs. Per i stoici lé l'è mia, comè per l' Aristotel, ü strümét de la sénsa, ma öna part definìda de la filosofèa. i sò ogècc i è i discórs. Lè la se fà fö in retorega, o sénsa di discórs lóngh, e dialetega, che ol Cresép a'l definìss comè sénsa di laùr significàcc e significàncc. Ach per i stoici, comè per i epicürei, la conossénsa la nass de la sensassiù. Quàd che l' ómen a'l vé al mónd, ol sò servèl l' è öt, e comè che ü laùr de fö a'l tóca dèt i séns, la se fórma la representassiù ( in grégh fantasía) de lü. i representassiù a i è conservàde in memòria e de memòrie repetìde del stèss laùr a i nass i concècc o nussiù zenerài. A parté de chès-ce concècc a i se pöl furmà, per sömeassa, analogèa, trasposissiù, cumpusissiù e cuntrarietà, di óter concècc, che i gh'à mia negót che ghe corispónd indel mónd sensibèl.
In d'ü prìm momét ol procèss de conossènsa l' è domà passìv: ol Zenù la mèt a pari de la mà aèrta. Pó dopo l' intervé ol sogèt che 'l conóss: ol Zenù el mèt a pari l'aséns, dàcc de la mét a la representassiù, a la mà saràda sö ü petinì. L'aséns l' è indel dàga trà a la representassiù del laùr. Invèsse ol pögn a'l ghe corispónd a la katálepsis, che l'öl dì comprensiù (ciapà). Per i stoici l'erùr l'è pusebel e l'è töt indel dàga l'aséns a representassiù ch'i gh'à mia corispondènsa indela realtà. Invèsse, la representassiù comprensìa o cataletéga l'è sempèr vira perchè stampàda del laùr che la prodüs. Dóca, lé l'è ol criterio de erità. I opiniù, a i è pò a lùre ön aséns a ergót, ma mia fórt o fàls. Defàt per i stoici a i gh'è mia di basèi in tra ol conóss e ol mia conóss.
La conossénsa, o sénsa bèla e bùna, l'è indel ciapà ü laùr de manéra che la nòsta comprensiù de lü la pöl mia èss tràda zó de nissüna argomentassiù. A diferènsa di animài, chi fà zó domà vèrs, l'ómen a 'l pöl trà insèma i sò conosésse co 'n d'öna lengua articulada, fàda de prupusissiù ch' i stabilìss di ligàm corispondécc a la realtà. I stoici a i gh'à aiötat féss tàt ol svilüpo de la gramatega co l' mèt insema öna terminologéa che la 'ndàa bé per indecià i tépp di vèrb o i cas de nóm e agetìv. I paròle, comè sùgn i è materiài, chèl che lùre i öl dì (significàt) no.
Per i stoici, materiàl l'è töt chèl che 'l pöl fà o patì ön'assiù, defàt, lùr i distinguìss fö tra ol laùr materiàl e i paròle ch'i 'l la sègna, materiài pò a lùre, e ol significàt (lektòn) che l' è chèl che i paròle a i öl dì sö e che 'l permèt de nüminà ol laùr. La dialetèga la gh ' à per ogèt i significàcc, ch 'i pöl èss complécc o no. Chèi mia complécc a i vè ciàmacc di stoici axiòmata, e i pöl èss vira o fàls, prope issé comè per ol Platù e l'Aristotel. La sò verità o falsità l' è precisada del corispónd o meno a l stàt di laùr manifestàt de la representassiù comprensìa, che la ghe mèt sempèr deante a laùr particolàr e mai üniversài. Per i stoici ghe n' è mia de üniversài in natüra, e chèsto a 'l se riflèt sö la sò la manéra de 'ntìnd la logica che la se 'nterèssa mia di termègn üniversài, ma de proposissiù ch 'i reàrda i laùr singói. Lùr i ghe fà a mét a la furma logica di asersiù e issé i dövra di variabèl per indecià giöstopónt i proposissiù ( l' Aristotèl i a dövràa per indecià i termègn di proposissiù). I stoici i è fèss aténcc a la congiunsiù (e), a la disgiunsiù (o) e a i cundissiunài o implicassiù (se..., alùra...), doe ol se l' è l' antecedént e l' alùra ol conseguént. Ü cundissiunàl 'l pöl valì sènsa èss per fórsa ira. Quàd 's pöl dì che ü cundissiunàl el vira? Segónd i stoici ü cundissiunàl l' è ira quàd che l' antecedént e ol conseguént i è töcc dù ira o fàls o se de no quàd che l' antecedént l' è fàls e ol conseguént vira. L'è fàls domà in d' ü cas: quàd che l' antecedént l' è ira e ol conseguént l' è fàls.I cundissiunai i è esensiài per trà insema di argomentassiù, che i è fàce de ü pér de premèsse e d'öna conclusiù, ma i gh 'à mia la furma d' ü silogìsmo aristotelégh, perchè i stà mia impé in sö i ligàm che i ciàpa dét i termègn ch' i segna i concècc üniversài, ma in sö ligàm tra proposissiù. In particolàr, la demostrassiù l'è ü resonamét che a partì di premèsse, co la lògica, la descoergìss öna conclüsiù che l' è mia patòca. per i stoici töcc i argomentassiù i se röspa a sìch progècc, dìcc anapodetégh var a dì indimostràcc e indimostrabèl e ch' i è:
1. (premèsse) Se p, alùra q ma p (conclüsiù) dóca q
2. (premèsse) Se p, alùra q ma mia q (conclüsiù) dóca mia p
3. (premèsse) Mia: e p e q ma p (conclüsiù) dóca mia q
4. (premèsse) O p oq ma p (conclüsiù) dóca mia q
5. (premèsse) O p o q ma mia q (conclüsiù) dóca p
Religiù, natüra de l'ómen, libertà e sità cosmica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I stoici a i s' è interesàcc pò de ünivèrs e divinità, de vertü, passiù e de cosmopolìtismo.
RELIGIÙ: indel mónd a i gh 'è dù prensépe , ü atìv (matèria) e ü passìv (furma). In realtà i è tecàcc insèma e i è materiài. La matèria l'è còrp, la furma l'è la natüra o Dio. Per i stoici, comè per ol Platù, la divinità l'è la Proidènsa.
NATÜRA DE L'ÓMEN: l'anima de l'ómen l'è üna part de bóf che 'l düra, dóca l'è materiàl pò a lé e l'è fàcia di sìch séns, de la capassità de rassà e de parlà e del dominadur o prensépe diretìv che l' se tröa indel cör, comè per l'Aristotel. I stoici i nega la tripartissiù de l' anima d' ol Platù; l' anima l' è ü laùr önegh e ol sò prensépe diretìv l'è la resù. I passiù i stà in d'ön giödèsse sö chèl che l' è bè o mal. Co la resù l'ómen a'l ghe ria a capì che la vertü l'è chèla roba che piö de töte a'l la öta a conservàss. Pò dopo, co la resù, ghe se ria a capì coss' è l' è ol bé prope debù. La màssima règola moral l' è  >. Per i stoici bé e mal a i è domà la vertü e ol vésse; a töcc i óter laùr - pò a la eta e a la mórt - a i ghe dìs indiferécc.
LIBERTA' E SITA' COSMICA: per i stoici l' ómen a'l gh' à la libertà de fà ol bé o 'l mal. La libertà la stà mia indel cattà fò tra i tàte possibilità ma indel indàgh adré al destì de propia olontà, Domà ol sapiènt l' è libèr prope debù perchè a'l conóss l' urdèn üniversàl; perdepiö i sapièncc i furma üna cümunità che la se slarga fò a ciapà dét l' ünivèrs intrégh: chessché l'è ol glandó d' ol cosmopolitismo stoico. La sità cosmica l'è tegnida sö de üna lege natüràl ispiràda a la resù üniversàl e mia a i interèss di singóle sità. Ol sapiènt stoico a'l pöl fà pulitéga ma ol sò càmp de assiù a 'l gh' à mia termègn.


text:
Pruvincia de Munscia e Brianza
- Süperfiss: 405,49 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2008): 838,367 ab.
- Densitaa: 2.068 ab./km²
- Nümer de cumün: 55
- Capitaal (pup. 2005): Munscia (121.246 ab.)
La Pruvincia de Munscia e de la Brianza (Provincia di Monza e della Brianza) la se tröva in de la part ucidental de la Lumbardia e l'è in pratica ul teritori del Nord Milan, in de la vegia Pruvincia de Milan: cuntrariament a chel che se pudaria capì a legg ul nom, la pruvincia la tegn minga dent tüta la zona de la Brianza, ma dumé la part de la pianüra, la püssee meridiunal. Ul rest de la Brianza, che la saria tüta la zona di runch, l'è spartida tra i pruvinz de Com e de Lech.
Dunca ul teritori el se slarga quasi tüt in de la zona de l'altra pianüra, föra che un quai cantun in de l'estremu nord, induvè se incuntra un quai runchet, prevalentement murenigh (uriginaa ai temp de la glaciaziun).
Vist ul livel de pupulament, el se capiss che ul paesagg natüral el gh'è pü in de la Bassa Brianza: cà, strad, feruvii, insediament indüstriai, cumerciai e per ul temp liber a quaten una grossa feta del teritori. Dumé in di zonn prutet a suraviven tuchei de ambient e paesagg che, anca se minga cumpletament natürai, a resten in tüt i modi liber da gross cuntaminaziun.
La Pruvincia de Munscia e de la Brianza la gh'ha la densità de pupulaziun püssee volta in de la Lumbardia, püssee anmò de quela de la Pruvincia de Milan. In de la magiur part di cas, i cà di diferent cumün se salden insema: induvè gh'hinn nò i cà, a gh'hinn capanun, center cumerciai, autustrad.
Tüta chesta presenza ümana la riva dal fat che la pupulaziun di cumün de la pruvincia l'è dree a cress fin dai ann '50, quand l'è cuminciada l'emigraziun (prima dai regiun de l'Italia meridiunal, pö da l'Africa, l'Asia e l'America del Süd). L'emigraziun l'è l'ünica resun de l'aüment de pupulaziun, vist che uramai da una trentena de ann i mort hinn püssee di nassüü (ul saldu natüral l'è negativ). Cumè in tüt i paes ucidentai, dunca, gh'è semper menu giuvin e semper püssee vegg, cunt tüt i publemi che ghe vegnen.
La pruvincia la gh'ha vüna di ecunumii püssee fort d'Italia: anca in de la vegia Pruvincia de Milan ul teritori de la Brianza el cuncentrava un bel poo de la strutüra indüstrial.
L'indüstria l'è svilüpada sü tüt ul teritori, per la magiur part custitüida da aziend medi e piscinit (a völt anca dumé aziend a livel familiar) che lavuren un poo in tüt i setur, anca se ul tessil, i aredament e la mecanica hinn un poo püssee present.
Cumè i tüt i ecunumii muderni, fin dai ann '70 l'è dree a svilüpàss ul prucess de terziarizzaziun: dunca, insema a l'indüstria forta, in di ültim trent'ann el s'è svilüpaa un setur terziari, fina a riva al terziari vanzaa (marketing, reclam, servizzi infurmatich, ricerch e svilüp, cumünicaziun).
La lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial e püssee spantegada l'è l'italian.
La lengua lucal la resta ancamò adess el lumbard. Tradiziunalment el dialet de la zona el vegna ciamaa "brianzö", e quel chì el var suratüt per la zona strengiüda in tra el Lamber e l'Ada. El brianzö, anca se 'l gh'ha di carateristegh uriginai (suratüt a nivel funetegh), el se sluntana minga tant del mudel milanes, già che la Brianza l'è semper andada dree a Milan.
- Parlamento Italiano - Lécc de istitüzziun
- Provincia di Monza e Brianza - Sitt uficjaal


text:
Franciacürta
La Franciacürta (Italià: Franciacorta) l'è 'na zòna geogràfica de la Pruvìncia de Brèsa che la töl dét töt o alméno 'na part del teretóre dei cümü de Àder, Breó, Cavreöl, Castegnàt, Casàch, Salàdega, Cocài, Cològne, Córt Frànca, Erbösch, Gösàch, Montezèi, Óme, Padéren, Paràdech, Pasirà, Polàen, Proài d'Izé, Rodènch-Saià, Roàt. El teretóre de vergü de chèsti cümü l'è completamènte en Franciacürta, envéce sèrte óter i è tocàcc apéna 'n pàrt (còme per ezèmpe i cümü de Cocài e Roàt endóche apéna la pursiù Nort l'è cunsideràda Franciacürta).
El teretóre l'è perlopiö furmàt de culìne che al dé d'encö i è cultiàde a ìcc per la prudusiù dei vì che i è giü dei fiùr al büzèt de la prudusiù vinìcola italiàna. Difàti i prudutùr de vì de la zòna i s'è custitüicc endèn consòrse per la protesiù e la garansìa de la qualità dei sò vì che i è: Franciacorta D.O.C.G. (vì de tìpo spumànte) e Terre di Franciacorta (biànch e rós).
Al cunfì Sud de la Franciacürta gh'è el Mont'Òrfen, de ciàra urìgin morénica, che 'l rìa a 451 méter de altèsa màsima.


text:
'S-Hertogenbosch
’S-Hertogenbosch (a s lèś [ˌsɛrtoːɣə(m)ˈbɔs] in Ulandéś, scólta'l chè) l'è na sità dl'Ulànda ad 139.754 abitànt ch'la s cata in dla pruvìnsa ad Brabant dal Nòrd, in dal sud dal paéś. Al nóm a vōl dir Bòsc ducàl in Emigliàn ma gl'ulandéś i la ciàm'n anc Den Bosch (Al bòsc).
La gh'à na superfìsi ad 91,26 km² e in sità a nas al fiùm Dieze. Durànt la Secónda guèra mundiàla i naśìsta i gh'aṅ stablî un camp ad cuncentramènt. Secónd la tradisiòṅ l'è stada misa in pē in dal 1185.
I méś più cald in sità i èṅ qvéi da Maǵ a Setémbar in dua a gh'è na temperadùra mèdia ch'la và da daśdòt a vint-a-dū grâd. Śnar e Favràr i èṅ invéci i méś più fréd cun quàtar grâd.
In Istâ a ’S-Hertogenbosch a s tîṅ un turnèo ad tènis śugâ in sl'èrba.


text:
Bortunogh
Bertònegh (Bortunogh in del Lodesan dal post; Bertonico in Italian) l'è on comun de 1 143 abitant (dàto del Dic 2015 [1]) de la Provincia de Lòd, situaa tra l'Adda e la Muzza, pòcch prima che 'sto canal el finissa in del fiumm.
El confina con la Provincia de Cremona.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bertònegh l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Fioraチャンピオンスポットライト, Fiora Tron Version 2, Fiora Tron Version 2 価格, Fiora Tron Version 2 販売, Fiora Tron Version 2 皮膚, Fiora Tron Version 2 無料笑スキンプレゼント, Fiora Tron Version 2 ゲームプレー, Fioraガイド, Fiora Tron Version 2 lolking, Fiora Tron Version 2 演劇, Fioraプロビルド, Fioraのルーン, Fioraスキン, Fioraのヒント, Tron Version 2, Tron Version 2 Fiora, Tron Version 2 Fiora skin, 無料笑スキンFiora, how to mod Fiora Tron Version 2, 笑Fiora, 笑Fioraガイド, lol Tron Version 2 Fiora, Fioraカスタムスキン, Fioraのカスタムビルド, Fiora Tron Version 2 white waist cincher corset – how long will meth stay in your blood – best shoes for plantar fasciitis men – mod katarina – dji phantom quadcopter with camera – watch stuhrling – how to get rid of wasps and bees – help me find my android phone
[これをダウンロードします 無料笑スキン]
着信検索用語:
- 邑楽あかり クリムゾン


text:
Olivee
Olivee (nom ufizial in italian Oliveto Lario) l'è on comun nassuu de l'union in del 1927 de Vassena, Limonta e Ònn, el cunta 1 225 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 16,1 km² e ona densità de 76 ab./km² e per la soa particolar natura l'è dividuu trai diòcesi de Milan e de Còmm.
El comun de Olivee el confina con la Provincia de Còmm e se troeuva in su i còst del Lari.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Olivee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Blö
El blö l'è vön di culur del speter visibil che l'om al pö vidé. Al se tröva in tra 'l cian e il viulett e 'l gh'ha una lüngheza d'unda de pu sö pu giò 470 nanometer. L'è vön di tri culur primaar aditiv, insema al verd e al russ. El so culur cumplementaar l'è 'l giald. El blö l'è 'l culur del ciel perché i molecol de gas che i gh'è dent in de l'atmosfera i spegen dumà la lüss blö che la gh'haa lüngheza d'unda minur, menter i lünghezz d'unda magiur i vegnen refletüü. L'aqua di mar, lagh e de i olter grand distes de aqua l'è blö perché i band energetich i vegen sörbii in möd difarent del'aqua, fand sparì in orden i radiaziun püssé fiacch: prima el russ, pöj el giald, pöi el verd, pöi il viöla, e infina el blö. Poiché la lüss blö l'è chela cunt püssé penetraziun, e anca chela duminant ind i grand distes d'aqua, cheste chì i henn donca de culur blö. La parola "blö" l'è un francesism ch'al ven da la parola francesa bleu.


text:
Ruad
Ruad o Arados (gréch antìch: Ἂpaδoς/Árados), l’è cognusìda ach cóme come Arvad, Arpad, Arphad, Antiochia ‘n Pieria (gréch antìch: Ἀvtιόxeιa tῆς Πιepίaς/Antiócheia tês Pierías), in latì Aradus, e Ar-Ruad (ارواد) in lèngua araba e l’è l’önega ìzùla de la còsta de la Siria e sùra l’ìzola la se tróa la sità che la gh’à l’istès nòm.
Ruad e i Cruzàcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’ìzula l’è congusìda, dezà che al tép di Cruzàde l’è stacc l’öltem tòch de Tèra Sànta che l’è restàt in di mà di Cruzàcc. De fati perdìt i teritòre söl continènt a la fì del 1299 l’ìzula l’è stàcia conquistàda da i soldàcc de Amarlìch de Lusignàn e da i Cavalìer Templàr e da i Cavaliér Uspitalér, che i völìa partì de lé per turnà a conquistà ‘l Règn de Gerüzalèm.
I Cruzàcc i gh’éra de portà guèra in Tèra Sànta ‘nsèma al Rè de l’Arménia e al Gran Khan Ghazan di Móngoi; i Cruzàcc i ghe rìacc, fòrse, a conquistà Tortosa, ma apéna i se ‘ncórzìcc che i ghe sarès mia riàcc a ‘ncontràs co i sò aleàcc i se ritiràcc a Raud amò tùrna.
Quàze töcc i Cruzàcc i è alùra turnàcc a Cipro e l’ìzula de Raud l'è dientàda, segónt ol volér de Papa Clement V, de proprietà di Cavaliér Templàr che i gh'à tegnìt öna guarnigiù de 120 cavaliér, 500 arcér e 400 Sirià, güidàcc dal Maresciàl Barthélemy de Quincy.
In del 1302 però i Mamalöch i è turnàcc in fórse sö l’ìzula e i dài l’asàlt a la fortèsa di Templàr che dòpo i combàtit per quat i à püdìt i s’è arendìcc ol 26 de Setèmber del 1302, dòpo che però i Mamalöch i gh’éra prometìt de lasài ‘ndà vià de l'ìzula sènsa fàga del mal. Menimà i Mamalöch i à copài fò töcc i arcér e töcc i sirià e i à menàt i Cavaliér Templàr che i éra mia mórcc in di prisù del Cairo.


text:
Lügagnàn
Lügagnàn (nòm uficiàl en italià: Lugagnano Val d'Arda; en emilià: Lügagnàn) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 4 153 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 54,4 km² e 'na densità de 76 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Carpané, Castell'Arquato, Gruparél, Murfàss e Vernasca.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Lügagnàn l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lengua scuzzesa
El Gaelich Scusses (Gàidhlig) l'è una lengua che la fa part del grüp Guidelich de la familia celtica. Cul grüp chi l'inclüda incasì l'irlandes e el Manx, ma l'è divers dal grüp Britonich de la familia celtica induè che gh'è drenta el gales, el curnuvajes e el breton. In ingles, el gaelich scusses l'è ciamà "Scottish Gaelic" e d'una quaj part el se tröva anca "Scots Galic" anca se la par una cuntradissiun, degià che la lengua Scots l'è bela difarenta [1].
El Pader Noster in Gaelich Scusses[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ar n-Arthair a tha nèamh,
gu naomhaichear d'ainm,
thigeadh do rìoghachd,
gun dèanar do thoil air thalamh,
már a nithear air nèamh.
Tabhair dhuinn an-diugh ar n-aran làitheil,
agus maith dhuinn ar fiachan,
mar a mhaiteas sinne dar luchd-fiach.
Agus na leig ann am buaireadh sinn,
ach saor sinn on olc, amen.


text:
Joseph von Fraunhofer
Al Joseph von Fraunhofer (Straubing, 6 ed mèrs 1787 – Mòneg ed Bavéra, 7 ed śùgn 1826) 'l è stê 'n fìśic e astrònum tudèsc.
Biugrafìa
Dôp ed n'infànsia tribulèda e 'd ès'r armêś sàinsa i genitōr, al Fraunhofer al cuntinuèva a imparèr al mistēr dal pèder, ch'l ìva fabrichê di vēder, andènd a fèr 'l aprendìsta in na fàbrica 'd spêć. Al gh'la cavèva anc 'd andèr a studièr in dl Istitût ed Mecànica Reichenbach, Utzschneider & Liebherr, a Mòneg ed Bavéra, indû i gh'avìven da fabrichèr di strumèint 'd astrunumìa e 'd geodeśìa.
'D lùng a 'l tèimp al Fraunhofer al strulghèva sàimper di nōv e-strumèint ed precisiòun per sernìr e perfesionèr i pasaǵ e i spêć edla lûś a travérs i vēder, in manéra da psér costruìr dal lèinti dimòndi nóvi p'r al tèimp e ch'i s'rèven servìdi p'r i só stùdi in sìm'a la lûś.
In dal 1814 al Fraunhofer al catèva i ràǵ ch'i porten al só nòm dàint'r in dal spèter solêr. 'L an dôp 'l invintèva al spetroscòpi. Grasi al só invensiòun e ai só stùdi, i gh'dèven, in dal 1822, 'l insegnamèint ed Fìśica in dl'Acadèmia bavaréś dal Sièinsi, pò al tìtul nobiliêr e incòri la sitadinànsa onorària ed Móneg.
Fraunhofer al murìva in dal 1826 a 39 an ed tuberculōś polmonêr, mo anca forsi tùt ch'i vapōr ed metal peśànt inalê per custruìr i vēder (c'm'a sucedìva anca ai só coléga) i ìven dê na màṅ a la malatìa. I 'l suplìven in dl Alter Münchner Südfriedhof (l' antìgh simitéri sud ed Móneg).
A la só memòria l'è stèda intitulèda la Fraunhofer-Gesellschaft, ch'l'è la più granda organiśasiòun par la sièinsa aplichèda in Euròpa, preśèinta anca in Itâglia col nòm Fraunhofer Italia Research a Bolsàṅ.[1]
Nòti
- ↑ Vèd al comunichē 'd stàmpa: http://www.fraunhofer.de/en/press/research-news/2009/12/fraunhofer-italy.jsp


text:
Se ta cati ta copi
Se ta cati... ta copi! - titul uriginal in ingles: The searchers (I cercaduu) - l'è un cinema western del 1956 diret da John Ford. Int el 2009 l'è surtii la version in lumbard cürada dal TEPSI (Teater Pupular de la Svizzera Taliana).
Ricunussiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Int el 1989 l'è stat scernii per la preservazion int el National Film Registry de la Libreria del Cungress di Stat Ünii d'America.
Int el 1998 l'American Film Institute el l'ha metüü al post nümer nuvantases de la classifega di 100 cinema püssee bej d'America, ma des agn dop, int la lista növa, l'è rivaa adiritüra al dudicesim post.[1]
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'l 1868 e i henn passaa tri agn da la fin de la guera de secession americana. Un üss el se ver ins la prateria de l'ovest american. Ethan Edwards el turna a cà, e 'l tröva so fradel Aaron, la cügnada Martha, i so du fiöl Lucy e Debbie, el fiö penin Ben e 'l fiö adutiv Martin, d' urigin indiana. Cus'è che l'abia fat Ethan intra la fin de la guera e 'l mument del so riturn l'è mia ciar; de segür el gh'ha un bel poo de danee in gajofa. De surapüü, la divisa che 'l gh'ha sü l'è fata dai calzon de la cavaleria nurdista, e da un surtuu cun i galon da sergent cunfederaa. Ethan el salüda la so famia e suratüt el basa Martha ins el front, che la töva el bas seranda i ögg. La müsega de sutafond in 'stu mument l'è Lorena, una canzon in voga de quij temp là intra i suldaa de tüt dü i esercit, che la parlava de l'amur lassaa a cà per via de la guera. Quest i henn i prim segnal del fat che intra Ethan e Martha gh'è un sentiment prufond, prubabilment una relazion da prima del matrimoni e nonanmò quietada.
Dop la sena, Debbie la ghe dumanda a so barba Ethan de regalàgh un turnacol cume quel de so surela Lucy, e Ethan el tira fö da la baga una medaja de guera. Sta medaja lì l'eva mia una medaja di cunfederaa, l'eva l'Urdin de Santa Guadalüpa che in quij temp là l'eva la segonda medaja messicana püssee impurtanta.
El dì dop el riva 'l reverend Clayton, che'l rapresenta la legg int la zona, e 'l cunvinc Ethan e Martin a andàgh adree a la cacia d'una banda d'indian che i aveven apena fat un'incürsion int un ranch de la zona.
Critega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incö l'è recugnussüü a nivel mundial cume vön di caplavur del John Ford, o adiritüra vön di caplaur püssee grand gener western, ma quand l'è surtii per la prima völta al cinema l'ha causaa reazion parecc diferent. De segür, gh'è di carateristegh mia trop bon, cume presempi certi bögg crunulogegh intra una scena e l'altra che i pören sfasà la storia anca de parecc agn. Ma i mutivazion principaj per la critega negativa i henn stat ideulogegh, cume presempi l'ambiguità ideologega de la storia, che l'ha causaa anca acüsazion de razzism, o la cumplessità psicologega del prutagunista principal, tüt rob che i le renden un cinema pütost dificultus de cumprend.[2]
Version in lumbard[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La version dupiada in lumbard, cürada dal TEPSI, l'e stada realizada suta la direzion del Yor Milano, che l'ha anca interpretaa di persunagg del film. La variant druvada per el dupiagg l'è la Koiné da la ferovia[3], per via di so trat linguistegh püssee omogeni, e donca püssee facilment cumprensibil in tüt i zonn lumbardofun de la Svizera.


text:
Senegal
El Senegal (Sénégal in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacaa a la Mauritania, al Mali, a la Guinea, a la Guinea-Bissau e al Gambia e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Dakar.
Al gh'ha una süperfiss de 196.723 km² e una pupulaziun de pressapoch 12 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Senegal a l'è staa un pussediment de la Francia fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Senegal (nom ufizial: République du Sénégal) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l Macky Sall (del 2012).
El prim minister a l'è la Aminata Touré (del 2013).


text:
Na paròla nostran-a an gir për ël mond
Bonben tante paròle piemontèise a l’han fat ël gir dël mond: una ëd coste a l’è grissin, ò ghërsin. A l’é na paròla piemontèisa che a l’è diventà anternassional: a lo conòsso an tut ël mond, e tuti a san che a ven da l’Italia, da Tirin.
Se andoma a sërché ansima al vocabolari Italian Garzanti, an bon-a fin, adess ant la version dël 2003 i podima voghe che “grissino” a l’è na parola “dal piemontese, grissin da ghërsin, deriv. di ghersa-fila”. Difatti an piemontèis clàssich la ghërsa a l’é na fila, come un firagn, che a l’é lòn che noi ambelessì ciamoma na “grissa”, grissa ‘d pan ; grissin a sarìa anlora na fila ëd pan pì cita, un “firagnòt”, na cita mica un pòch slongà.
Mica: na paròla che a riva dal vej latin: a la diso fin-a an Olanda (mike), për di la “pagnotta”. Chi sa se an Olanda a l’han le nòstre stesse manere ëd dì ansima al pan: “Anter o fòl paid na mica”(la mica as fa mangé sensa arviresse, un pò come che i foma noi con ër Goern), Vagnesse la mica (fé dra gavëtta), opura dije a un ch’a l’è un flambamiche (mangiapan a tradiment).
Che temp ch'a fà (Osservatòri meterològich tradissional)
L'oma na segnalassion da ‘nt la Pian-a dij Bijin, andoa che Steo 'd Mòl a l'ha vist dontrè scalabron, la sman-a passà. E a l'ha mostrame un neuv proverbi:
Quandi che 't voghe jë scalabron prima 'd San Giusèp
l'invern a-i ven subit da press.
An conseguensa, andoma pian a sëmné, përché a j'é da spetesse ancora na ramà 'd frèid dòp dël 19 ëd mars. A-i é n'autr proverbi che a ven a taj an cost moment:
Pitòst che laoré për mòl, a l'é mej sté a ca a fé 'l fòl.
Tuti segnaj che a rivo për dì che a l'é ancora nen ora 'd campesse a s-cianfërgné ant l'òrt, ancagnisse testabordon tacà ai camp, mach për brusé dla nafta.
An bon-a fin, un tòch ëd na poesìa, che a parla dl’aria an prinsipi ëd mars, e come che, al cambi dë stagion, s’arcorzima che a l’é passaje n’autr agn ëd costa nòstra bela vita.
Prima dla prima
Seurt da 'n ca: na firaja 'd vent, pì sùt che sò normal;
as podrìa dì la stessa bisa frèida, sempre, come da tròpi dì
ma a arciama un vej përfum, un seugn sotrà, ‘n arson special...
Mach na bufà d'aria, an bela fin, un pò pì cëppa apress mesdì
che a subia e gieuga, e tut ël gris a arvita, coj sò rivolin
e noi lì, ëd longh a spòrze 'l nas, për sërché 'd nasté: ëd capì!
E sofiand, l'ariass vagabond, dla vita a anandia 'l virabarchin
n'autra stagion, na neuva vira: 'n anlup ëd pao e 'd gòj, an bon-a fin!
Peto ‘d Pedre
I pens pròpi che a sia mej, anlora, combiné con j’amis, amise e masnà për portesse a canté j'euv, che a l'é l'ùnich bel afé ch’i podima fé për costa sman-a. Saba ch'i ven, ai 21, a la sèira a 9 ore, an Piassa a Casterot con Pejo e j'amis, an gir a rabel për le cort a ciamé j’euv për la frità dël merendin! Ciamé Pejo al 339/1860034.
Për segnalassion metereològiche tradissionaj, lamente o consej, scrive a: info@gopiedmont.it òpura ciamé o scrive al giornal 0173/ 363265.
domenica 19 aprile 2009
Grissin për ij nòstr dent
Na paròla nostran-a an gir për ël mond


text:
Ufhusen
Ufhusen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 848 abitant.
El cumün de Ufhusen al se tröva a una altitüden de 717 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eriswil (BE), Fischbach, Gondiswil (BE), Huttwil (BE), Luthern, Willisau, Zell. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Saint-Maurice (VS)
Saint-Maurice a l'è un cumün svizzer del distret de Saint-Maurice, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4402 abitant.
El cumün de Saint-Maurice al se tröva a una altitüden de 414 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bex (VD), Collonges, Evionnaz, Lavey-Morcles (VD), Massongex, Mex, Vérossaz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Franzés)
ohh yess yees in deed....


text:
Un affare di donne
Un affare di donne (Na ròba da dóni) 'l è 'n film dramàtic dal 1988 ad Claude Chabrol ch'al tōś ispirasiòṅ da 'l lìbar “Une affaire de femmes” d'l avucàt Francis Szpiner. Al cònta la vita ad Marie-Louise Giraud, una da gl'ultmi dóni ch'in Frància i gh'aṅ tajâ la tèsta p'r avér fat vint-sèt abòrt. 'L éra al 30 ad Luj dal 1943.
La pelìcula l'è stada preśentàda a 'l Fèstival ad Venèsia e l'Isabelle Huppert l'à vins la Cópa Volpi par la sò interpretasiòṅ d'atōra prutagunìsta.
Sunt
A Cherbourg, in dal dipartimènt francéś dla Mandga, durànt al guèran ad Vichy dal generàl Pétain, la Marie Latour (Isabelle Huppert) la dà na maṅ a la Ginette (Marie Bunel), na sò vśina ad cà, ad aburtìr parchè sò marè 'l è a 'l frònt e al n al vōl briśa. La 'l fà sōl par dar 'n ajùt e parchè lē l'andàva sèmp'r a drē. Par Marie la vita l'è dura, la gh'à dū fiōi da tiràr sù, i bèsi i èṅ pôc, in dal paéś a gh'è i tedésc e sò marè Paul (François Cluzet) 'l è in guèra. Quànd qvést chè al tórna a cà, chi lē la n al s cumpatìs piò, esénd òṅ da quàtar sòld e 'n bòṅdagnìnt sèmp'r in buléta sparàda.
In cal méntar in gir a s taca a dascórar di sò "lavursèṅ" ch'la sarés bòna ad far e dimóndi dóni i vànan da lē par dmandàr-ag 'n ajùt p'r a n avér minga fiōl. In tèmp ad guèra i mutìṿ par cal dóni ad far-al i èṅ dimóndi: marè parśunér, relasiòṅ dna nòt o cun cólpa cun i tedésc, tròp fiōi sénsa psér-ag dar da magnàr, cuma la Jasmine (Dominique Blanc). La Marie, sénsa sarnìr-al ad prupòśit ma stand a 'l śōg, la taca acsè a purtàr a cà di bèsi e a far na vita da śgnuròna, cambiànd anc cà. Al sò sógn 'l è quél ad dvintàr na cantànta.
Un dè la cgnós la putàna Lucie dita Lulu (Marie Trintignant) ch'la gh dmanda ad psér lavuràr in cà sua in cambi dna bònamàṅ. I rìv'n acsè di àtar bèsi e la Marie la cgnós in cla manéra lè anc òṅ di sò cliènt tedésc ch'al dvénta al sò amànt.
Paul al s cumpatìs p'r un pôc ad tèmp 'd èsar mis da na banda p'r amōr ad sò mujér ma pò, a n cavànd-gh-la piò a tgnir bòta a tut gl'umigliasiòṅ ch'i gh rìvan, al decìd ad scrivàr la létra minga firmàda par denunsiàr la Marie.
In na Frància misa in śnòć da la guèra e da i scàndai a gh'è da far pulisìa in manéra ad tiràr fóra la murâl e ad catàr di eśèmpi bòṅ. La Marie la vèṅ purtàda a Parì p'r al prucès e mandàda a mòrt cun la ghigliutìna.


text:
Frick
Frick a l'è un cumün svizzer del distret de Laufenburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 4 854 abitant e una süperfiss de 9.96 km², e al se tröva a una altitüden de 350 meter sura al livel del mar.
El cumün de Frick a l'è tacaa ai cumün de Eiken, Gipf-Oberfrick, Hornussen, Ittenthal, Kaisten, Oeschgen, Schupfart, Ueken.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
External links[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Frick in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
1Rü yema norü wüxime̱ẽ̱xpü̱x ga Tupanaãrü orearü ngeruü̃, rü nayacue ga norü corneta. Rü nüxü̃ chadau ga wüxi ga woramacuri ga daxũwa rüngucü ga ñoma ga naãnegu ngucü. Rü guma woramacuri nanayaxu ga yema ãxmaxü̃ ga taguma iyacuáxü̃ãrü chawi. 2Rü nayawãxna ga yema ãxmaxü̃ ga taguma iyacuáxü̃. Rü yéma inayagoema ga caxixü̃ ñoma wüxi i taxü̃ i u̱xearü caxixü̃rüü̃. Rü yema caxixü̃ rü nanaxẽẽmaxẽẽ ga üa̱xcü. 3Rü yema caxixü̃wa ínachoxü̃ ga munügü ga naãneẽ́tügu y̱ixü̃. Rü yema munügü rü nanayauxgü ga pora ga nüxna naxãxü̃ na ñoma tuxchinawerüü̃ duü̃xü̃güxü̃ nachixü̃ca̱x. 4Rü yema munümaã nüxü̃ nixu na tama natüanexü̃ nachixexẽẽxü̃ca̱x rü bai i ṯacü rü nanetügü rü bai i ṯacü rü naĩgü. Natürü nanamu na nachixexẽẽgüãxü̃ca̱x ga yema duü̃xü̃gü ga tama Tupanaãrü cua̱xruü̃ nacatüwa yexmaxü̃. 5Natürü tama nanamu na yema duü̃xü̃güxü̃ naḏaixü̃ca̱x. Natürü nanamu na ngúxü̃ nüxü̃ yangexẽẽmaregüxü̃ca̱x ga wüxime̱ẽ̱xpü̱x ga tauemacü. Rü yema ngúxü̃ ga nüxü̃ yangexẽẽgüxü̃, rü ñoma tuxchinawe duü̃xü̃güxü̃ chixü̃rüü̃ nixĩ. 6Rü ngẽma ngunexü̃gügu rü duü̃xü̃gü tá naxca̱x nadaugü na nayuexü̃, natürü tãũtáma nayue. Rü woo nanaxwa̱xegüxüchi na nayuexü̃, natürü taxucürüwatáma nayue. 7Rü yema munügü rü ñoma cowaru i guerrawa ĩxü̃rüü̃ nixĩgü. Rü naẽruwa nüxü̃́ nayexma ga ṯacü ga ñoma nga̱xcueruü̃ ga uirunaxca̱xrüü̃ ixĩgüxü̃. Rü nachiwe rü nanaduü̃xü̃chiweraxü̃gü. 8Rü nayaegü rü ñoma ngeã̱xyaerüü̃ nixĩgü. Rü napütagü rü ñoma aipütagürüü̃ nixĩgü. 9Rü naxü̃newa nüxü̃́ nayexma ga ṯacü ga wüxi ga fierunaxca̱x ga poxü̃ruü̃rüü̃ ixĩxü̃. Rü naxpe̱xatügüga rü ñoma muxũchine ya autu ya guerrawa cowaru túgünegarüü̃ nixĩ. 10Rü nareexü̃gü rü ñoma tuxchinawerüü̃ naxãnegu. Rü yema naneguwa rü naxãguchata na wüxime̱ẽ̱xpü̱x ya tauemacü duü̃xü̃güxü̃ ngúxü̃ yangexẽẽgüxü̃ca̱x. 11Rü yema munügüarü ãẽ̱xgacü, rü yema ãxmaxü̃ ga taguma iyacuáxü̃ãrü dauruü̃ nixĩ. Rü Yudíugügawa ga yema munügüarü ãẽ̱xgacü, rü Abadóü̃ nixĩ. Rü Griégugügawa rü Apolióü̃ nixĩ. Rü ngẽma rü: “Chixexẽẽruü̃”, ñaxü̃chiga nixĩ. 12Rü yexma nayacua̱x ga yema nüxĩraü̃xü̃ ga chixexü̃ ga taxü̃, natürü ínayaxüama ga to ga taxre. 13Rü yema norü 6 ga Tupanaãrü orearü ngeruü̃ rü nayacue ga norü corneta. Rü nüxü̃ chaxĩnü ga wüxi ga naga ga yema Tupanape̱xewa yexmaxü̃ ga uirunaxca̱x ga pumaraarü gute̱xeruü̃taxmüwa inaxũxü̃. 14Rü yema naga rü nanamu ga yema orearü ngeruü̃ ga cornetaã́xü̃, rü ñanagürü nüxü̃: “¡Yawẽgüxü̃ i ngẽma ãgümücü i orearü ngeruü̃gü i Chatanáãrü ixĩgüxü̃ i taxtü i Eufrátegu ngãxü̃güxü̃!” ñanagürü. 15Rü yemaãcü niwẽgüxü̃ ga yema ãgümücü ga orearü ngeruü̃gü na nadaiãxü̃ca̱x ga wüxi ga yema norü tomaẽ̱xpü̱xarü üyetücumü ga duü̃xü̃gü. Yerü ga yema orearü ngeruü̃gü rü woetama yemaca̱x ínamemaregü na yema ngora rü yema ngunexü̃ rü guma tauemacü rü guma taunecü nadaiãxü̃ca̱x ga yema duü̃xü̃gü. 16Rü nüxü̃ chaxĩnü na ñuxre na yiĩxü̃ ga yema orearü ngeruü̃güarü churaragü ga cowaruétügu ĩxü̃. Rü 200 miyónegü nixĩgü. 17Rü yemaãcü nixĩ ga nüxü̃ chadauxü̃ ga yema cowarugü ga yexguma chango̱xetügu. Rü yema churaragü ga yema cowaruétügu ĩxü̃ rü nüxü̃́ nayexma ga norü nga̱xcuxü̃nexü̃ ga poxü̃ruü̃ ixĩxü̃ ga ñoma üxüxetürüü̃ iy̱auraxü̃. Rü yema poxü̃ruü̃ rü nixãmatü rü nidaumatü rü niya̱u̱xmatü rü nidexmatü. Rü yema cowaruerugü rü ñoma aierurüü̃ nixĩgü. Rü naã̱xgüwa ínaxũxũ ga üxüema rü caxixü̃ rü azufre. 18Rü wüxi ga norü tomaẽ̱xpü̱xarü üyetücumü ga duü̃xü̃gü rü nayue namaã ga yema tomaẽ̱xpü̱x ga chixexẽẽruü̃ ga üxüema rü caxixü̃ rü azufre ga yema cowarugüa̱xwa íchoxü̃xü̃. 19Yerü ga yema cowarugü rü naã̱xwa rü nareexü̃wa nixĩ ga nüxü̃́ nayexmaxü̃ ga norü pora na duü̃xü̃güxü̃ naḏaixü̃ca̱x. Yerü ga nareexü̃gü rü ñoma ãxtaperüü̃ nixĩgü, rü yemamaã nanangõ̱x ga duü̃xü̃gü rü ngúxü̃ nüxü̃ ningexẽẽ rü nanadai. 20Natürü ga yema togü ga duü̃xü̃gü ga tama yema poxcuruü̃gümaã yuexü̃, rü tama nüxü̃ narüxoe ga yema chixexü̃gü ga naxügüxü̃. Rü tama nüxü̃ narüxoe na nüxü̃ yacua̱xüü̃güxü̃ ga ṉg̱oxogü rü norü tupananetachicüna̱xãgü ga uirunaxca̱x rü dĩẽrumünaxca̱x rü cobrenaxca̱x rü nutagünaxca̱x rü naĩnaxca̱x. Rü yemaãcü nüxü̃ nicua̱xüü̃güama ga yema norü tupananetachicüna̱xãgü ga ngearü maxü̃ã́xü̃ rü tama nüxü̃ dauxü̃ rü tama nüxü̃ ĩnüxü̃ rü tama ixũxü̃. 21Rü tama nüxü̃ narüxoe na namáẽtagüxü̃, rü yayuüexü̃, rü nangẽãẽgüxü̃ rü nangĩ́ta̱a̱xgüxü̃.
Copyright
Learn More


text:
Fraxinus ornus
El Fraxinus ornus (en bresà: Fràsen; en lombart ocidental: Fràssin) l'è 'na piànta de la famìa de le Oleaceae de 4-8 méter de altèsa, uriginàre de l'Euròpa meridiunàl e de l'Asia minùr,
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El trónc el va sö drit apéna apéna 'n pó storzegnàt, cói ram opòsti che àrda 'n sö. La scórsa le lìsa ma mìa löstra e la tìra al grìs. I böcc i tìra al rós e i è peluzècc. La chiòma l'è grànda e l'è furmàda de fòie che d'envéren le cröda.
Le fòie i è opòste e imparipenàde, cón 5-9 fuiulìne (piö de spès i è 7). Le fuiulìne laterài i è lónghe 5-10 cm, le g'ha la fùrma de 'n öf piötòst bislónc col gambì cürt e i è làrghe 'na tèrsa part de la longhèsa. La fuiulìna centràl, envéce, l'è làrga presapóc la metà de la sò longhèsa; la bànda de 'n sìma de la fòia l'è d'en bèl culùr vért chèla de sóta 'nvéce l'è piö ciàra e 'n bris pilùza dré a le nervadüre.
Le 'nfiurescènse i è a fùrma de canù del furmintù, che de sòlit le vé söla pónta del ram o a la sèa de la fòia; i fiùr de sòlit i è ermafroditi, pröfömàcc e biànc
El fröt l'è 'na sàmara bislónga de 2-3 cm de longhèsa, condèn giandì apéna de presapóc en centìmetro.
Distribusiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se 'l tróa endel'Euròpa meridiunàl e 'ndel'Asia minùr. El cunfì setentriunal de 'l sò areàl i è le Àlpi e la àl del Danubio, chèl orientàl l'è Siria e l'Anatòlia.
'N Itàlia se 'l tróa facilmènt en töta la penìzola, de la fàsa prealpìna del Cars, enfìna ai lac lombàrcc; el rìa nfìna al cör de le Àlpi 'nfìna 'nvers i 600-700 m de altèsa. Endèla pianüra padàna 'nvéce se 'l tróa de rar fés,
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Fraxinus ornus l'è 'na spéce specie ütil per la silvicültüra, perché la pöl véser cunsideràda 'na spéce piuniéra, dàto che la rezìste bé a cundisiù climàtiche difìcii e la se adàta bé per rimboscà i teré sèc, calcàrei o argilùs.
El sò lègn l'è bù per brüzà 'ndèla stüa, ma l'è apò doperàt per la custrusiù de la mubìlia.


text:
Hermance
:For the river see Hermance (river) Cuurdinàde: 46°18′N 06°14′E
Hermance a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.46 km² e in del Lüi 2013 al gh'eva una popolazion de 984 abitant.
El cumün de Hermance al se tröva a una altitüden de 380 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Anières, Chens-sur-Léman (FR-74), Coppet (VD), Tannay (VD), Veigy-Foncenex (FR-74). La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Hermance in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Miracolo a Milano
Miracolo a Milano (Miràcul a Milan), l'è un film italian dal 1951 diret da Vittorio De Sica[1], ispirad al rumans "Totò il buono" (Totò el bon) de Cesare Zavattini.
La pelìcula la nass da la culaburassion artìstega tra regista e scritur de tanti àltor film dal perìud neurealista cume Umberto D., Sciuscià e Ladri di biciclette.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è incentrad ins la figüra de Totò, un por fiöl prima rimast sensa pàdor e màdor e pö, dopu la mort de la nona Lolotta che in realtà l'eva truad suta a un gambüs, da par lü. El picinin par quest el vegnarà ricuerad ind un'urfanatrofi dal qual el vegnarà föra a la magiur età.
Diventad grand, e ritruada la libertà, Totò e'l finirà par fà amicissia cun d'i barbon ch'i stan in d'i barach ind la zona de l'Urtiga[2]. Chi, el cunussarà anca 'na fiöla de num Edvige che la diventarà la sò murusa.
Tra capitalista che i vuraran trai föra de cà parchè in de la lur tera par che ghe sia dal petroli, e una pulissìa che la par püssè un'urganisassion privada al servissi d'i püssè fort, el grüp d'i barbon, cun el 'iüt de l'àngiul de la nona morta e de 'na culumba miraculusa, i finiran par salvass cun un sgul ins le scue d'i spassin d'la piassa dal Dom, sura a la catedral, a la ricerca de un mund imaginari indùe "Bondì el vör dì dabon Bondì".
Crìtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Zavattini l'ha adatad el sò rumans cun una vena sürealìsta e favulìstica par dà 'na növa linfa a un neurealism in fas calant.
Girad ind el 1951 tra Milan e Ruma[3], quand l'è andài ind le sale cinematugràfiche l'è stai acolt in mod negatìu da prugresista e cunservadù.
Par i prim el film l'era trop evangélich e cunsulatori (in Union Suviética l'è staia pruibida la difüsión); par i àltor invece l'era eversìu e d'ispirassion cumünìsta. Pruabilment quel che piaseva a nissün l'era la scelta d'avegh cume prutagunista di barbon lasaron ch'i fan festa.
A dimustrà che Miracolo a Milano el sia miga un film eversìu, l'è abastansa pensà che el suget l'è stai scrit tra el 1940 e'l 1943. Ind a cal perìud lì l'era verament imprubabil che el fascism el cunsentiss a un quaidün license rivolussiunarie.
Atùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el cast d'i atur, insema al prutagunista Francesco Golisano, i han recitad Emma Gramatica (Lolotta), Paolo Stoppa (Rappi), Guglielmo Barnabò (Mobbi), Brunella Bovo (Edvige), Anna Carena (Marta), Alba Arnova (La statua che la ciapa vita), Flora Cambi (L'inamurada infeliss), Virgilio Riento (El sergent de le guardie), Arturo Bragaglia (Alfredo Erminio Spalla), Riccardo Bertazzolo (L'atleta), Checco Rissone (El cumandant en scunda), Angelo Prioli (El cumandant en prima) e Gianni Branduani (Totò a vünds an)[4].
Premi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è stai premiad cun la Palma d'Or par el migliur film al 4° Festival de Cannes, cun el Nàstor d'Argent par la scenugrafìa de Guido Fiorini e cume migliur film furest par i critich de New York. Miracolo a Milano l'è stai anca numinad ai BAFTA Awards dal 1951 cume migliur film, insì tame Francesco Golisano cume mugliur atur furestier.
Curiusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La scena dal sgul ins le scue l'ha ispirad Steven Spielberg par la scena dei fiöi ins le biciclete sgulant ind el film E.T.;
- Miracolo a Milano l'era el film preferid de Charlie Chaplin;
- El film l'è stai restaurad ind el 1999 par la version in DVD[5] süpervisiunàda dal fiöl de De Sica, Manuel;
- S'cund el Zavattini, el film el gh'eva da es ciamad I poveri disturbano (I puaret i dan fastidi);
- La version uriginal dal suget l'era staia scrivüda par el prìncip De Curtis, Totò;
- El film l'è stai girad in italian, ma gh'è d'i tuchel parlad en milanes;
- Le zone de Milan indùe l'è stai girad i en Via Pareto, Vial Certusa, Piassa dal Dom e Piassa de la Repüblica[6], ma anca d'i camp tra Lambrà e l'Urtiga.
Galerìa futugràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
El sgul d'i barbon in Piassa dal Dom
-
El füneràl de nona Lolotta
-
-
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Aldo Palazzeschi e Maria Carla Papini, Cinema
- ↑ Gualtiero De Santi, Manuel De Sica e Vittorio De Sica, Miracolo a Milano di Vittorio De Sica: testimonianze, interventi, sopralluoghi
- ↑ Filming locations on IMDb
- ↑ Scheda dal film ins al IMDb
- ↑ Maria Carla Cassarini, Miracolo a Milano di Vittorio De Sica: storia e preistoria di un film
- ↑ Dal sit Squadra Volante Ligera


text:
Mustér: Mustér fa part al duel da vischnancas
- Mardi, 24.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 24.2.2015, 11:45, RTR
Per la 11avla giada vegni manà atras l'entschatta matg en l'entira Svizra il duel da vischnancas. In'occurrenza per in e scadin organisada da Svizra en moviment (schweiz.bewegt) che vul animar la populaziun da sa muentar. En il Grischun fan mo trais vischnancas part a quest'occurrenza naziunala. Sper Poschiavo e Glion fa quest onn era Mustér, per l'emprima giada, part al duel da vischnancas.


text:
Veran (MB)
Veran (nom ufizial in italian: Verano Brianza) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha 9 221 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 3,49 km² e 'na densità de 2 642 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Giüssan, Caraa e Briusch.
Evulüziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Veran l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Barià
Barià (nòm uficiàl en italià: Bariano) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la basa pianüra a 22 km de la sità e a 114 méter söl lièl del mar.
El g'ha 4 342 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 7,0 km² e 'na densità de popolasiù de 620 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Careàs, Fara de Söla, Fornöv, Morèngh, Pagassà e Romà.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Barià l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Categuria:Comarche de Catalunya
Chesta categoréa la contegn di artícoj sö i comarche de Catalunya.
- I nomm i è in Català, in tat che lengua afina al Lombart (in acorde a la pàgina principala e a Purtaal:Catalunya)
- Al pöl dáss che al sies restat ergot in Català: sif benriacc de finí sö la tradüssiú.
- I nom di archive (file) d'imaàgen i à stacc lassacc in Català perchè i sarà mandacc sö al Wikimedia Commons.
- A gh'è apó de finí l'importassiú/tradüssiú d'ergöna bueta: i se tröa töte a Template:Alt_Empordà
Per adess, a gh'è gnamò negota, per piasér però, trii mia éa sta Categoréa
Sót-categurii
Quela categuria chì la gh'ha 4 sota-categurij chì de sota, sü un tutal de 4.
A
- ► Alt Empordà (5 P)
B
- ► Baix Camp (1 P)
M
- ► Maresme (1 P)
P
- ► Pallars Jussà (1 P)


text:
Rorschach (distret)
El Distret de Rorschach l'è 'n distret eletural (en todèsch: Wahlkreis) del Canton San Gal, en Svìsera,
L'è sitüàt enèla endèla regiù del Lach de Costànsa e 'l cunfìna al nort coi distrècc todèsch de Bodensee e Lindau, a nordèst co la regiù autrìaca del Vorarlberg (distrèt de Bregenz), a sudèst col distrèt de Rheintal, a sud col cantù Canton Apenzel de Föra, a sudòvest col distrèt de San Gal, e a nordèst col distrèt de Arbon (Canton Türgovia).
El distret de Rorschach el g'ha 'na popolasiù de 41 275 abitàncc (dato del Dicember 2011), repartìcc en 9 cümü:


text:
Bastìa
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Bastìa (Bastiglia in Italiàn) l'è un cumùn ed 3.781 abitant in dla pruvèinsa ed Mòdna.
Ligàm ed fóra[modifica | mudéfica la surzéia]
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Faenza
Faenza o Faènsa (endèla parlàda locàl: Fënza) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ravènna. El g'ha presapóch 53.369 abitàncc, 'na superfìce de 215 km² e 'na densità de 248 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnacavallo, Brisighella, Castel Bolognese, Cotignola, Forlì (FC), Riolo Terme, Russi, Solarolo.
Colocàda dré a la vìa Emilia 'ntra Imola e Forlì, la se tróa ai pè de le prìme culìne dei Apenìni. L'è 'n cèntro famùs zamò 'ndèl'antichità per la fabricasiù de la ceràmica, e quìndi séde del Museo internasiunàl de le ceràmiche, fondàt endèl 1908 de Gaetano Ballardini.
A Faènsa gh'è la séde de la Scuderia Toro Rosso (ex Minardi), 'na scuderìa de màchine de fòrmula 1.
A Faènsa gh'è nasìt la cantànte Laura Pausini.


text:
Pergnàn
Artéccol in dialètt mudnés
Pergnàn (Prignano sulla Secchia in italiàn) l'è 'na sitê c'la-s càta sóvra al fiómm Sëccia (dla quèla al nöm italiàn). La gh'à 3.500 cristiàn e la fa pèrt d'la Comunitê Muntàna dl'Apenèin ed Mòdna Ovest, insìma ad ètri 3 cumùn. Prignàn l'è areint al confin con al teritorì arsan, difati l'è confineint con Lugo ed Baìs c'lè in dal comun ed Baìs coma as pol intuir. Al frasioni ad Prignàn più pupuledì in Saltein, Castelvech, Muntbaransoun e Pigneto.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Ruèta
Ruèta l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 37 km de la sità e a 655 méter söl lièl del mar. L' se tróa sö la stràda che la mèna da la Al Seriana al Pas de la Presolana, isè l'è a matìna (èst) del la al Seriana e l'è, 'nsèma a Fì, l'öltem paìs del altipià de Cluzù a i pé de la Presolana.
El g'ha 'na popolasiù de 4 075 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 24,0 km² e 'na densità de popolasiù de 170 ab./km².
De ét[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol palàs di Fantù (sécol XVIII).
La céza parochiala de Ógne Sant con ün afrèsch del Tiepolo e i scültüre del Andrea Fantù.
La cézina di Disciplini fòrse del sécol XV co i afrèsch sö la fasàda co i scültüre di Fantù.
Pol Saoldèl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Ruèta gh'è nasìt ol Pól Saoldèl ciclista che l'à enzìt dò ólte 'l Giro e che l'è suernominàt ol falch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ruèta l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Ös de Sura
Ös de Sura (Osio Sopra in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 10 km de la sità e a 192 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 5 235 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,0 km² e 'na densità de popolasiù de 1 047 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Dàlmen, Filàch, Leàt e Ös de Sóta.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ös de Sura l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
1889
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ol 6 de Mas: a Parigi la vé 'naügürada la Tur Eifèl.
- ol 26 de Mas: l' vé 'naügüràt ol Put de San Michél sö l'Ada.
Nassiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 20 de april: Adolf Hitler, ditatur tudesch (m. 1945)
- 2 de nuvember: Arnoldo Mondadori, editur italian.
Necrulògi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Louis Nicolas Davout
El Louis Nicolas Davout (Annoux, 1770 - Paris, 1823), a l'è staa on nobil e general frances.
Anca se l'era on aristocratigh, l'ha tolt part a la Rivoluzion Francesa e a 23 agn l'era giamò general.
L'ha combattuu in Germania e poeu cont el Napoleon in Egitt; infin in Italia. In del 1804 l'è staa nominaa Maresciall, el pussee giovin de tucc.
L'ha combattuu ad Austerlitz e duu agn dopo (1806) l'ha daa proeuva di sò capacità col vincc a Auerstädt con 26.000 omen contra i 50.000 prussian.
El gh'ha 'vuu di bon success anca a Eylau, Eckmühl, a Ratisbona e a Wagram.
Duranta la Campagna de Russia l'ha suggerii al Bonapart de taccà i Russ in sui fianch a Borodino, ma l'è minga staa scoltaa. Nanca duranta la retirada l'è staa scoltaa, quand che 'l diseva de mudà el percors per cercà de trovà del mangià. L'ha comandaa la retroguardia e l'ha combattuu a Malojaroslavec, Polock e Vjaz'ma. El Napoleon el se lamentava che la soa strategia la faseva perd temp perchè la faseva vegnì la retirada troppa lenta, e inscì l'ha sostituii cont el Michel Ney.
Poeu gh'hann daa l'incarigh de difend Amburgh, e lù l'è staa inscì bravo che l'è staa costringiuu a lassàlla perd domà del noeuv re frances (Luis XVIII), in del 1814.
Duranta i Cent Dì el Bonapart l'ha nominaa Minister de la Guerra e l'ha lassaa a Paris per controllà che ghe fudessen nò di tradiment di monarchigh. Se dis che se a Quatre-Bras e a Waterloo el ghe fudess staa anca lù, i robb forsi sarissen staa different.
Dopo la fin de Napoleon l'è staa fedee anca ai Borbon, per el ben de la Francia.


text:
Antipartisèla
In física, ga dísenn antipartisèla a una partisèla ca la g'à l'istèssa màssa e spin de un óltra, dumè ca la g'à càrica elétrica, interazziun fórta e débul al cuntràri.
Tütt i partisèj g'ann la sò antipartisèla assuciàda (es., ul pusitrún e l'eletrún); anca i partisèj cumpòost, cumè i prutúni, ga i ann. G'inn però dii caas (cumè ul futún) de partisèj ca inn anca la sò antipartisèla.
Sa sa incúntrenn una partisèla e una antipartisèla, sa dèsfenn e finíssenn in energía upüür in d'una quaj partisèla püssee lingéra; al cuntràri, un pàra de partisèj (partisèla+antipartisèla) a l'è pussíbil ca sa fúrmenn da un s'ciòpp assee energétich.


text:
Stìgmate
I stìgmate (dal latì stigma a sò ólta dal gréch antìch σtίYua che 'l völ dì sègn) i è i ferìde che i à segnàt ol còrp de Nòst Signùr in de la sò Pasiù segónt chèl che gh'è scrìcc in di Vangéi.
I sègn de la Pasiù de Nòst Signùr i s'è però mostràcc in di sécoi ach söl còrp d'öna quach sancc e beàcc; piö o méno 'n 250 i à riceìt i stìgmate segónt la Céza Catòlega che i a consìdera ü dóno del Signùr e la dis che i è 'l sègn de la partecipasiù al mal patìt da Gezü Crést.
I stìgmate i pöl vès vizìbel e mia vizìbel (ma dolorùz compàgn di ótre), insanguanàt e mia insanguanàt, i pöl dürà per sèmper o adóma per impó de tép.
I stìgmate i è fàce da chèste sich ferìde:
- ferìde 'n di la mà o 'n di póls, che i sömèa a chèle lasàde da i ciócc,
- ferìde 'n di pé, che i sömèa a chèle lasàde da i ciócc,
- ferìde söl có, che i sömèa a chèle lasàde da la curùna de spì,
- ferìde 'n de la spàla, che i sömèa a chèle lasàde da la frösta de la flagelasiù,
- ferìda 'n di còste, che la sömèa a chèla lasàda da la pónta de la lància.
Tra i sàncc e i beàcc che se regóda ès istài segnàcc da i stìgmate i gh'è ol San Francèsch de Asìzi, la Santa Rita da Cascia, la Santa Caterina da Siena, la Gemma Galgani, ol Padre Pio de Pietrelcina.


text:
19 05
Ol dé 19 de magio l'è 'l 139 ( 140 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 227 dé a finí l'an.
Ul dí 19 de magio al è ul dí da pòost 139 ( 140 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 227 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1907 - Perpinyà (ol Rosselló): se la passa öna reölta de vignatt.
1929 - Barcelona: Inaügürassiú a Montjuïch de la Esposissiú Üniversala
1960 - Barcelona: s'i passa i "Fets del Palau de la Música" (Facc del Palas de la Müsega): la interpretassiú del Cant de la Senyera (Cant de la Bandera) la provoca mesüre de repressiú contra ol catalanism per part di autorità franchéste.
1802 - Napoleú Bonapart al funda la Légion d'Honneur.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
17 12
Ol dé 17 de dezèmber l'è 'l 351 ( 352 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 15 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de dezèmber al è ul dí da pòost 351 ( 352 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 15 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1504 - Granada (Andalusia, Spagna): al ghe ría ol cadàver d'Isabela I de Casteja per èss-agh interat, prossedent de Medina del Campo, indóe la reina a l'era morta tre setmane pröma.
1903 - spiasa de Kitty Hawk (Carolina del Nord, SÜA): Orwile e Wilbur Rright i riess a fá gulá 59 segunt olFlyer (pilotant Orwile), ol pröm aviú de la stòria.
1925 - Barcelona: ol capità zeneral de Catalunya Milans del Bosch ordena ol sarament del camp de les Corts del Barça: Gamper al presenta i dimissiú irrevocabel come president del club.
1989 - i Stacc Ünicc: The Tracey Ulman Show -ü spasse televisif de la Fox Network- al scumensa a emèt I Simpsons come séria.
2002 - Pretòria (Süd-àfrica): ol goèrn del Congo e i opositur che al combatéa i firma ün acord de pas ch'al posa fí a quàter agn de guèra sivila, con apröf 2 miliú de persone morte.
2004 - Bhutan: ol paes al de·ental pröm del mont sensa tabach: se'n la proibiss la véndita e ol consüm in pöblich.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1868 - Barcelona: Josep Comas e Solà, astrònom Català (m. 1937).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1901 - Sant Andreu de Palomar, Barcelona: ol pàder Magnanet, eclesiàstich Català, fondadur di istitücc de Fills de la Sagrada Família (n. 1833).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
1Rü yemawena chanayaxu ga wüxi ga dexnemena̱xã ga ngugüruü̃ ixĩxü̃ne ga choxna naxãxü̃ne. Rü guma choxna naxãcü rü ñanagürü choxü̃: “¡Inachi rü nangugü ya yima Tupanapata rü ngẽma pumaraarü gute̱xeruü̃taxmü! ¡Rü yaxugü rü ñuxre yiĩxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i ngẽ́ma Tupanaxü̃ icua̱xüü̃güxü̃! 2¡Natürü ngẽma naã̱xtü ya Tupanapata, rü tãũtáma cunangugü! Erü ngẽma duü̃xü̃gü i tama Tupanaãxü̃́ yaxõgüxü̃na marü nanaxã. Rü nümagü rü tomaẽ̱xpü̱x ya taunecüarü ngãxü̃ tá chixexü̃ namaã naxügü ya yima ĩãne ya üünene ya Yerucharéü̃. 3Rü choma rü tá chanamu i taxre i chorü orearü uruü̃gü na 1,260 i ngunexü̃ duü̃xü̃gümaã nüxü̃ yaxugüxü̃ca̱x i chorü ore. Rü nümagü i ngẽma taxre rü tá niwẽxchiru na ngẽmawa duü̃xü̃gü nüxü̃ cua̱xgüxü̃ca̱x na ngechaü̃ nüxü̃́ ngu̱xgüxü̃”, ñanagürü choxü̃. 4Rü ngẽma taxre i orearü uruü̃gü nixĩ i norü cua̱xruü̃ i ngẽma taxre i nanetü i oríbu rü ngẽma taxre i weraarü üruü̃gü i tórü Cori ya ñoma i naãneãrü yora ixĩcüpe̱xewa ngẽxmagüxü̃. 5Rü ngẽxguma texé chixexü̃ namaã ügüchaü̃gu i ngẽma taxre i orearü uruü̃gü, rü nümagü rü üxüema ya naã̱xwa ínacuexechinemaã tüxü̃ tá ínagu. Rü ngẽmaãcü tá inayanaxoxẽẽ i norü uwanügü. Rü ngẽmaãcü tá tüxü̃ nadai ya yíxema chixexü̃ namaã ügüchaü̃xẽ. 6Rü ngẽma taxre i orearü uruü̃gü rü nüxü̃́ nangẽxma i pora na íyachaxãchixü̃ca̱x ya pucü na tama napuxü̃ca̱x i guxü̃ma i ngẽma 1,260 i ngunexü̃gü i nagu Tupanaãrü orexü̃ yaxugüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nüxü̃́ nangẽxma i pora na nagüxü̃ yaxĩxẽẽgüãxü̃ca̱x i dexá. Rü ngẽxgumarüü̃ ta nüxü̃́ nangẽxma i pora na ñoma i naãnewa namugüãxü̃ca̱x i nagúxü̃raü̃xü̃ i poxcuruü̃gü na ngẽmaãcü ngúxü̃ duü̃xü̃güxü̃ yangexẽẽgüxü̃ca̱x i ngẽxguma ngẽma taxre naxwa̱xegügu. 7Natürü ngẽxguma ngẽma taxre i orearü uruü̃gü nagu̱xẽẽgügu na nüxü̃ yaxugüxü̃ i Tupanaãrü ore, rü ngẽma ṉg̱oxo i ngẽma ãxmaxü̃ i taguma iyacuáxü̃wa íxũxũxü̃, rü tá nüxna nayuxu. Rü tá ngẽma taxrexü̃ narüyexera, rü tá nanadai. 8Rü ngẽma naxü̃negü i ngẽma taxre rü tá yima ĩãne ga tórü Cori nawa curuchawa ipotane ya Yerucharéü̃ãrü cayewa nawogü. Rü yima ĩãne rü nachixe rü ngẽmaca̱x Chodomaãrü ĩãnemaã rü Equituanemaã nanaxugü. 9Rü tomaẽ̱xpü̱x i ngunexü̃ãrü ngãxü̃ rü muxü̃ma i nagúxü̃raü̃xü̃ i duü̃xü̃gü rü muxü̃ma i guxü̃ i nachiü̃ãnecü̱̃ã̱x i duü̃xü̃gü rü muxü̃ma i duü̃xü̃gü i to i nagawa idexagüchigüxü̃, rü tá nüxü̃ nadaugü i naxü̃negü. Rü tãũtáma nanaxwa̱xegü na texé inata̱xgüxü̃. 10Rü ngẽma duü̃xü̃gü i ñoma i naãnewa maxẽxü̃ rü tá nataãẽgü na marü nayuexü̃ i ngẽma taxre. Rü ngẽma na poraãcü nataãẽgüxüchixü̃ rü tá nügüna ãmare naxãgü, yerü yema taxre ga orearü uruü̃gü rü poraãcü nanachixewe rü naãẽwa nanangu̱xẽẽgü. 11Natürü yema tomaẽ̱xpü̱x ga ngunexü̃ãrü ngãxü̃guwena, rü Tupana wenaxãrü nanamaxẽxẽẽ ga yema taxre. Rü wenaxãrü ínarüdagü. Rü guxü̃ma ga yema duü̃xü̃gü ga nüxü̃ daugüxü̃ rü poraãcüxüchi namuü̃ẽ. 12Rü ñu̱xũchi ga yema taxre ga orearü uruü̃gü, rü nüxü̃ naxĩnüẽ ga wüxi ga naga ga tagaãcü daxũguxü̃ ga naãnewa inaxũxü̃ ga ñaxü̃: “¡Nuã daxũwa pexĩ!” ñaxü̃. Rü ñu̱xũchi ga nümagü rü wüxi ga caixanexü̃gu daxũguxü̃ ga naãnewa naxĩ. Rü norü uwanügü rü yoxni nüxü̃ narüdaunü. 13Rü yexgumatama poraãcü naxĩã̱xãchiane. Rü wüxi ga yema norü 10 arü üye ga guma ĩãne, rü niwa̱xgü. Rü 7,000 ga duü̃xü̃gü nayue namaã ga yema ĩã̱xãchiane. Rü yema togü ga duü̃xü̃gü ga maxẽxü̃ rü poraãcüxüchi namuü̃ẽ. Rü Tupana ya daxũguxü̃ i naãnewa ngẽxmacüxü̃ nicua̱xüü̃gü. 14Rü yexma nayacua̱x ga yema norü taxre ga chixexü̃. Natürü paxa tá ínangu i ngẽma norü tomaẽ̱xpü̱x ixĩxü̃. 15Rü yema norü 7 ga Tupanaãrü orearü ngeruü̃, rü nayacue ga norü corneta. Rü nayexma ga nagagü ga tagaãcü daxũguxü̃ ga naãnewa inaxũgüxü̃ ga ñagüxü̃: “Ñu̱xma rü yima mecü na namaã inacua̱xgüxü̃ i ñoma i naãne, rü nüma nixĩ ya tórü Cori ya Tupana rü Nane ya Cristu. Rü nüma rü guxü̃gutáma namaã inacua̱xgü”, ñagüxü̃ . 16Rü ñu̱xũchi ga yema 24 ga ãẽ̱xgacügü ga norü tochicaxü̃güwa rütogüxü̃ ga Tupanape̱xewa, rü yexma nanangücuchitanü, rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü. 17Rü ñanagürügü: “Pa Torü Cori ya Tupana ya Guxü̃ãrü Yexera Poracüx, cuma rü woetama cuyexmaẽcha, rü ñu̱xma rü ta cungẽxmaẽcha. Rü moxẽ cuxna taxãgü, erü marü cugüme̱xẽwa cunangẽxmaxẽẽ i guxü̃ma, rü marü icunaxügü na namaã icucuáxü̃. 18Rü ngẽma duü̃xü̃gü i tama cuxrü ixĩgüxü̃ rü poraãcüxüchi nanuẽ, natürü nawa nangu i ngẽma ngunexü̃ i nagu tá cunapoxcuexü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta marü nawa nangu na nüxü̃ quicagüxü̃ i guxü̃ma i duü̃xü̃gü i yuexü̃. Rü marü nawa nangu na nüxü̃́ cunaxütanüxü̃ i ngẽma curü duü̃xü̃gü i curü orearü uruü̃gü, rü ngẽma duü̃xü̃gü i cupe̱xewa imexü̃, rü guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i cuxü̃ muü̃ẽxü̃ i yaexü̃ rü buexü̃. Rü marü nawa nangu na icuyanaxoxẽẽxü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i nachixexẽẽxü̃ i ñoma i naãne”, ñanagürügü. 19Rü ñu̱xũchi Tupanapata ga daxũguxü̃ ga naãnewa yexmane, rü niwãxna. Rü yéma norü aixepewa nüxü̃ chadau ga yema baú ga Tupanaãrü uneta ga nutagu ümatüxü̃. Rü niba̱i̱xbe̱xane, rü poraãcü nicuxcuane, rü naxĩã̱xãchiane rü poraãcü gáuxü̃ narüyi.
Copyright
Learn More


text:
L Servisc à l’enciaria de laoré fora na forma de ladin scrit che pò jì ben per duc i ladins dles Dolomites. L ofize dl Servisc é vegnù fondé tl 1994. Aldidancuei vegn l projet dl’elaborazion dl Ladin Standard sostegnù dal Istitut Ladin “Micurà de Rü”, dal Istitut Cultural Ladin “majon di fascegn”, dal Istitut Pedagogich Ladin y da la Union Generala di Ladins dles Dolomites.
L projet TermLeS laora fora terminologia moderna per l
ladin. I ciamps de laour é anter auter: ambient, dert y aministrazion, costruzions,
pedagogia. Na pert dla terminologia laoreda fora é vegnuda integreda tl Dizionar
dl Ladin Standard. Glossars per setours speziai vegnirà tost prejentés. L
glossar de pedagogia podeise desćiarié chilò.
Dizionar dl Ladin Standard
Glossar de Pedagogia


text:
Aktuelle Position
Radunanza da delegads
La radunanza da delegads è l’organ suprem da la SSR. Ella cumpiglia 41 persunas e sa cumpona sco suonda:
Delegads
Ulteriurs commembers
Las cumpetenzas da la radunanza da delegads èn fixadas en ils statuts. Ultra da las fatschentas statutaras – che tutgan tenor il dretg da la societad anonima ad ina radunanza generala – accepta la radunanza da delegads sin proposta dal cussegl d’administraziun l’elecziun dal directur general, las propostas dal cussegl d’administraziun davart midadas da concessiun relevantas per la politica da las medias sco er il rapport annual davart la qualitad ed il service public da la SSR. La radunanza da delegads relascha il reglament d’indemnisaziun per ella e per il cussegl d’administraziun e po decider davart propostas al Cussegl federal en connex cun l’autezza da las taxas da recepziun. Ella fixescha l’assegnaziun annuala da meds a las societads regiunalas. Ella po assegnar dumondas d’examinaziun al service public e dumondas areguard la qualitad al cussegl d’administraziun; quel sto respunder entaifer sis mais a las dumondas. En pli prenda la radunanza da delegads enconuschientscha dal reglament d’organisaziun e da rapports davart la strategia e la realisaziun da la strategia. La radunanza da delegads sa raduna almain duas giadas ad onn.


text:
Saxeten
Saxeten a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 100 abitant.
El cumün de Saxeten al se tröva a una altitüden de 1103 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aeschi bei Spiez, Därligen, Lauterbrunnen, Leissigen, Wilderswil.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saxeten l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1303 col nom de Sachsaton.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
1Rü ñu̱xma tá pemaã nüxü̃ chixu i nachiga i ngẽma dĩẽru i penutaque̱xexü̃ na namaã nüxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ca̱x i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i Yudéaanewa ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽma yaxõgüxü̃ i Gárataanewa ngẽxmagüxü̃ rü marü namaã nüxü̃ chixu na ñuxãcü tá ngĩxü̃ nanutaque̱xegüxü̃ i ngẽma dĩẽru. Rü chanaxwa̱xe i ngẽxgumarüü̃ ta penaxü i pemax. 2Rü gu̱xcü i yüxüarü ngunexü̃gu rü name nixĩ i wüxichigü i pema rü ngĩxü̃ ípexüxüchi i ngẽma dĩẽru i Tupanana ngĩxü̃ pexãcü. Rü ngẽxgumarüü̃ na ñuxre i dĩẽru ngĩxü̃ peyaxuxü̃ i perü puracüwa, rü name nixĩ i wüxichigü ngĩxü̃ ípexüxüchi i ngẽma Tupanaãrü ixĩcü. Rü ngĩmaã tá penguxü̃ na tama ngẽxguma ngẽ́ma changuxguama ngĩxü̃ na pedexü̃ca̱x. 3Rü ngẽxguma petanüwa changuxgu, rü tá chanaxümatü i ñuxre i poperagü naxca̱x i taeneẽgü i Yerucharéü̃wa ngẽxmagüxü̃. Rü ñu̱xũchi ngẽma poperamaã tá Yerucharéü̃wa chanamugü i ngẽma duü̃xü̃gü i pema nüxü̃ pexunetaxü̃ na ngẽ́ma ngĩxü̃ nangegüxü̃ca̱x i ngẽma dĩẽru i taeneẽgüca̱x ngĩxü̃ penutaque̱xegücü. 4Rü ngẽxguma chi choxü̃́ natauxchagu na ngẽ́ma Yerucharéü̃wa chaxũxü̃, rü choma rü tá ta ngẽ́ma chaxũ, rü nümagü rü tá wüxigu chomaã ngẽ́ma naxĩ. 5Choma rü Machedóniããnewa tá chaxüpetü na íchayadauxü̃ca̱x i taeneẽgü i ngẽ́ma ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽmawena rü tá petanüwa changu na pexü̃ íchayadauxü̃ca̱x. 6Rü ngürüãchi tá ñuxre i ngunexü̃gü ngẽxma petanügu charüxã̱ũ̱x, rü bexmana ngürüãchi ngẽ́ma petanüwa tá chanangupetüxẽẽ ya mucü. Rü ngẽxguma rü tá pexü̃́ natauxcha na choxü̃ perüngü̃xẽẽgüxü̃ na ngẽma íchaxũxchaü̃xü̃wa chaxũxü̃ca̱x. 7Erü tama chanaxwa̱xe i paxaãchimare pexü̃ chadau. Natürü chanaxwa̱xe i poraãcüxüra petanügu charüxã̱ũ̱x ega nanaxwa̱xegu ya tórü Cori. 8Natürü nuã Epéchiuarü ĩãnewa tá changẽxma ñu̱xmatáta Pẽtecóstearü ngunexü̃wa nangu. 9Erü nuã rü tórü Cori poraãcü choxü̃́ nanatauxchaxẽẽ na nüxü̃́ chapuracüxü̃ca̱x rü nüxü̃́ yaxõgüãxü̃ca̱x i muxü̃ma i duü̃xü̃gü woo namu i ngẽma tama naxwa̱xegüxü̃ na nuã chapuracüxü̃. 10Rü ngẽxguma chi Timutéu petanüwa nguxgu, rü chanaxwa̱xe i meãma penayaxu na petanüwa nataãẽxü̃ca̱x. Erü nüma rü ta chauxrüü̃ tórü Coriarü puracüwa napuracü. 11Rü ngẽmaca̱x tama chanaxwa̱xe i texé petanüwa nüxü̃ taxoe. Natürü chanaxwa̱xe i nüxü̃ perüngü̃xẽẽ na taãẽãcüma nuã naxũxü̃ na choxü̃ íyadauxü̃ca̱x. Erü poraãcü íchanaṉg̱uxẽẽ na nuã nanguxü̃ca̱x namaã i ngẽma togü i taeneẽgü. 12Rü ngẽma taeneẽ i Aporu rü poraãcü nüxü̃ chaca̱a̱xü̃ na petanüwa íyadauxü̃ca̱x namaã i ngẽma togü i taeneẽgü. Natürü tama ngẽ́ma naxũxchaü̃ i ñu̱xmax. Natürü ngẽxguma naxãchicagu rü tá ngẽ́ma naxũ. 13¡Rü pexuãẽgü na taxuü̃ma i chixexü̃gu pey̱ixü̃ca̱x! ¡Rü meãma peyaxõgüama woo ṯacü pexü̃ üpetügu! Rü name nixĩ i peporaeama rü taxuca̱xma pemuü̃ẽ. 14Rü guxü̃ma i ngẽma pexüxü̃, rü name nixĩ i pegü pengechaü̃güãcüma penaxü. 15Rü ñu̱xmax, Pa Chaueneẽgüx, pema nüxü̃ pecua̱x na Estéfanatanüxü̃gü yiĩxü̃ ga nüxĩra yaxõgüxü̃ ga Acayaanewa. Rü meãma nüxü̃ pecua̱xgü na ñuxãcü poraãcü taeneẽgü i yaxõgüxü̃xü̃ na nangü̃xẽẽgüxü̃. 16Rü chanaxwa̱xe i naga pexĩnüẽ i ngẽma duü̃xü̃gü i Estéfanatanüxü̃gürüü̃ ixĩgüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe i naga pexĩnüẽ i guxü̃ma i ngẽma duü̃xü̃gü i ñaã Tanatüarü puracüwa puracüexü̃ rü ngü̃xẽẽtaegüxü̃. 17Rü ñu̱xma na taxucürüwama chauxü̃tawa pengẽxmagüxü̃, rü wüxi ga chorü taãẽ nixĩ na núma naxĩxü̃ ga taeneẽgü ga Estéfana rü Fortunátu rü Acáicu. Rü yema taeneẽgü ga núma ĩxü̃ rü pexü̃ nixuchigagü rü yemaãcü choxü̃ nataãẽxẽẽgü ga yema pexü̃ na nataãẽxẽẽgüxü̃rüü̃. Rü tanaxwa̱xe i naga pexĩnüẽ rü nüxü̃ pengechaü̃ i ngẽma duü̃xü̃gü i ngẽmagürüü̃ ixĩgüxü̃. 19Rü guxü̃ma i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i Áchiaaneãrü ĩãnegüwa ngẽxmagüxü̃, rü moxẽ pexca̱x ngẽ́ma namugü. Rü Aquiru rü Prisila rü guxü̃ma i ngẽma yaxõgüxü̃ i Aquirupatawa ngutaque̱xegüxü̃, rü moxẽ pexca̱x ngẽ́ma namugü naẽ́gagu ya tórü Cori. 20Rü guxü̃ma i taeneẽgü i núma ngẽxmagüxü̃ rü moxẽ pexca̱x ngẽ́ma namugü. Rü chanaxwa̱xe i wüxichigü i pema rü pegü pengechaü̃güãcüma pegü perümoxẽgü. 21Choma i Pauru rü cho̱xme̱xmaãtama pexca̱x chanaxümatü i ñaã chorü moxẽ. 22Rü ngẽxguma chi texé tama tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristuxü̃ ngechaü̃gu, rü Tupana tá tüxü̃ napoxcu. Rü paxa tá ínangu ya tórü Cori. 23Rü chanaxwa̱xe i tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu poraãcü pexü̃ narüngü̃xẽẽ rü pemaã inarüxã̱ũ̱x. 24Rü guxãma i pema, rü poraãcü pexü̃ changechaü̃ãcüma pexü̃ charümoxẽ naẽ́gagu ya tórü Cori ya Ngechuchu ya Cristu.
Copyright
Learn More


text:
Sandròun
Artéccol in dialètt mudnés
Sandròun l'è la màscra ed Carnevêl ed Mòdna.
Sandròun 'l è un cuntadèin bòun e fùreb ma ignorânt e zòtich, con dû dèint e al nês ráss. Ed solit 'l è vistî con 'na giàca ed velûd, pantolòun al żnoc', un gilet, di calzètt a righi bianchi e rássi, di gròsi scarpóun e un bertòch col fiòch. So mujéra l'è la Pulónia, la clàsica reżdora, e sô fiōl al s ciama Sgorghìguel. Tòt i giuvidè gras Sandróun e la famìa Pavirònica i partèssen da Bòsch éd Satta c'n al trein e i vinen a Mòdna per fèr al famòś sproloqui ed Piaza Grand, in dû i pèrlen un poch ed tòt qual ch'l è sucess en l'an passeé.
L'è esteé al burattiner Luigi Rimini a creèr Sandróun, vérs la fein dal Setzeint, con un nàm dimondi long: Sandróun Paviròn dal Bosch ed satta da Modna.


text:
Stat de la materia
I stat de la materia a hinn i maner che la materia la pö interagì per fa sü di fas umugeni e macruscopich. I esempi püsee cumün chì sü la Tera a hinn i solid, i liquid e i gass ma in del ünivers quel püssee cumün a l'è el plasma. Quij ch'a hinn cugnussüü e familiar de men a hinn: el plasma quark-glüon, el cundensaa de Bose-Einstein, el cundensaa fermiònich, la materia degenerada, la materia strana, i süperflüid, i süpersòlid e prubabilment anca i string-net liquids.
Solid
In del stat solid atum o mulecul a hinn ligaa bej stret intra de lur per furmà un reticul cristalin rigid o una strütüra amorfa isòtrupa (anca se minga tücc cunsideren i solid amorf di solid). I solid a hinn incumprimibil (se puden minga schiscià) e gh'hann una sua furma definida.
Liquid
In del stat liquid i mulecul a hinn ligaa intra de lur in manera debula e se poden möf. I liquid gh'hann un vulüm ma minga una sua furma definida.
Gass
In di gass i mulecul interagissen dumà in manera propi fiaca e a hinn quas indipendent in di muiment; dunca poden ucüpà tüt el volüm del sò cuntenidur. I gass a hinn cumprimibil e gh'hann minga una sua furma.


text:
Rumania
Artìcol in dialët piaṡintëin
La'Rumania (denuminaziån uficièl: Repóbblica d'l Rumanî, in Rumên: Republica Română, in IPA /reˈpublika roˈminə/) - in rumène ciamè pò România l'è un pajais d'la Penîsla Balcànica, int'al sudèst dl'Euròpa.
La cunfénna a sîra ed såura cun la Ucrâina, a maténna ed såura cun la Moldâvia, a maténna cun la Ungheréia e cun la Sêrbia e 'd såtta cun la Bulgarî. Äl só maténna i én mujè dal Mèr naigher.
La Rumanî l'è 'na Repóbblica Presidenzièl, al prémm minîster adès l'è Emil Boc (elèt dal 2008), al Presidänt d'la Repóbblica invêzia l'è Traian Băsescu (elèt dal 2009).
La capitèl d'la Rumanî l'è Bucarest. La langua uficièl del pajais l'è el Rumên.
Parsunäg'[modifica | mudéfica la surzéia]
- Ramona Badescu: (1968), atùra


text:
Lilla
Lille ("Rijsel" in ulandes, "Ryssel", che'l vör dì isula, in fiamengh) a l'è una cità francesa, el caplögh de la regiun Nord-Pas de Calais e del Dipartiment Nord, arent al cunfin cunt el Belgi.
La gh'ha püssee de 200.000 abitant (un miliun se cuntum tüta l'area metrupulitana, che l'è estendüda in part anca in sül teritori del Belgi). Inturna a Lille a gh'hinn i cità de Roubaix (cugnussüda per la cursa ciclistiga Paris-Roubaix), de Tourcoing e de Villeneuve-d'Ascq.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è la Martine Aubry (del 2001).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lille a l'è gemelada cun:
- Buffalo, Stat Ünì d'America
- Culonia, Germania
- Erfurt, Germania
- Esch-sur-Alzette, Lüssemburgh
- Char'kov, Ücraina
- Leeds, Regn Ünì
- Liège, Belgi
- Nablus, Palestina
- Oujda, Maroch
- Rotterdam, Paes Bass
- Safed, Israel
- San Luis, Senegal
- Shangai, Cina
- Türin, Italia
- Valladolid, Spagna


text:
Triticum spelta
El Triticum spelta o Triticum aestivum ssp. spelta, (endèla terminologìa popolàr l'è ciamàt spèlta o far grant ma de spès apò apéna far) l'è 'na piànta de la famìa de le poaceae, emparentàda strèta col formét tèner, ma a diferènsa de chèsto la g'ha 'l granì istìt (quan che l'è madür el granì 'l rèsta cuarciàt zó de le glume, endèl formét envéce le se destàca e 'l granì 'l rèsta nüt).
Cuntegnüü
Caraterìstiche[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El rendimènt de chèsto cereàl l'è 'n bèl tòch de méno de chèl del formét e per chèsto l'è stat en pó lasàt en bànda dei agricultùr. Giöna de le sò caraterìstiche l'è la prezènsa de glömèle che se destàca mìa e che i è bèle düre. Chèsta caraterìstica de 'na bànda l'è 'n defèt perchè tóca lauràga dré piö tat per tiràle vià e rènder el prodót prónto per dopràl, ma de l'ótra bànda l'è apò a 'na qualità perchè le difènt el granì de le möfe e de le malatìe. Chèste glömèle le conté tat silìcio.
Gràsie a le sò raìs profónde, la spèlta la pöl crèser sö dei teré màgher, con póch nütrièncc e bèi sèch. Chèsto el rènt la spèlta en cereàl piö fàcil a doperà endèla agricültüra biològica.
Co la farìna de spèlta se pöl fà pà e pàste.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le prìme mensiù de chèsto cereàl se le tróa endèla Bìbia[1]. L'ìa cunusìda e cultiàda endèl antìco Egito. Ezechiéle el la doperàa come ingrediènt per fa sö 'l sò pà[2].
La farìna de spèlta la custitüìa la bàze del regìm alimentàr dei pòpoi latì. El pà de spèlta l'ìa cönsömàt dei du spùs endèl rit de la cumfarreatio, la fúrma piö solène de matremóne endèla Roma antìca.
Dòpo che s'è ambiàt a cultià dèle ótre varietà de cereài, suratöt el formét tèner, el furmintù e 'l ris, la coltüra de la spèlta l'è stàda de menemà lasàda 'n bànda 'nfìna a scoparéser quàze del töt.
Ai nòst dé, l'è stàda 'n pó recüperàda per vìa de le sò proprietà dietétiche presiùze, l'è cultiàda endèla Euròpa meridiunàla, suratöt en Italia endóe la vé prutigìda del màrchio IGP come prodót regiunàl col nòm de farro della Garfagnana (Far de la Garfagnàna).
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lìber de Ezechiéle:28,25 La Bible en hébreu, 'HITA חיטה en ebràich
- ↑ Ézéchiel 4:9


text:
Lissander III de Macedònia
El Lissander III de Macedònia, dii el Grand (in Grech Antich: Aléxandros III toû Filíppou ho Mégas, basileùs tôn Makedónōn) l'è staa vun di pussee grand imperador de la stòria.
Cuntegnüü
Origin e fameja[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Lisander III l'era fioeu del Filipp II de Macedònia (però lù el diseva che 'l sò pader l'era el dio Zeus) e de l'Olimpia (ciamada anca Olimpiad), tosa a soa vòlta del rei epiròta Neotolèmm I. La famiglia del Filipp II se diseva cha la fuss derivada de l'Eracle, quella de l'Olimpia inveci de l'Achill; donca el Lisander l'era fòrsi dissendent di duu eròi pussee fòrt e famos de l'antichitaa. Lù el gh'aveva ona sorella, ciamada Cleopatra, e on numer molto grand de fradei naturai, trai quai gh'era anca el Tolomee, devegnuu poeu vun di sò generai miglior e rei d'Egitt cont el nòmm de Tolomee I.
L'educazion e i primm azion bellich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Come tucc i re macedon, che eren on pòpol portaa a la guerra, lù l'ha imparaa a combatt e andà a cavall, ma 'l gh'ha avuu anca on grand insegnant per la coltura, el filòsof Aristòtel. El gh'aveva la passion per l'epiga, e se diseva che 'l dormiva con l'Iliad sòtta 'l cussin. L'è quand che l'eva ancamò on bagaj che l'ha incontraa i amis che poeu l'avarien segutaa in tutt i sò avventur, diventand i sò generai: gent come 'l Seleuch (el futur Seleuch I de Siria), el Tolomee, el Cratee, el Perdicca e l'Efestion.
La soa prima battaglia l'ha fada che 'l gh'aveva nanca vint ann. Infatt, al temp el sò pader el gh'aveva l'ntenzion de comandà tutta la Grecia, e anca si di Grech eren de la soa part, alter, comè i Teban e i Atenies, inveci voreven fermàll. La battaglia traj dò part la gh'ha avuu loeugh in del 388 a.C. a Cheronea, cittaa arent a Tebe. El Lissander, contra i ordin del pader, che voreva che lù el restass indree a l'esercit, per ris'cià minga de morì, l'ha caregaa coi sò soldaa a cavall e l'ha faa foeura ona part imporatanta de l'armada tebana e inscì i Macedon hann povuu avègh la vittòria.
La ciapada del podè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Donca adess el Filipp II l'era pradigament el re de la Grecia, ma duu agn dòpo l'è staa mazzaa de on sò soldaa, in del dì in del qual la tosa Cleopatra la divegniva miee del re epiròta Lissander I, fradell de l'Olimpia. Subit el consigli del regn l'ha nominaa el Lissander come monarca noeuv, mestee che l'aveva giamò faa quand el Filipp, quatter ann prima, l'era andaa a fà ona guerra contra Bisanzi.
Però, con la mòrt del vegg re, on gran numer de cittaa grech el s'è ribellaa, e inscì anca di tribuu dij Balcan. El Lissander l'ha sconfiggiuu tucc i sò nemis continentai e per dàggh ona lezion l'ha tiraa giò tutta la cittaa de Tebe, a eccezion de la cà del poetta Pindar, del qual lù l'era on ammirador.
La spedizion contra la Persia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ma el Lissander el voreva nò domà la Gresa, la soa ambizion el portava a 'ndà vers orient, a la fin del mond conossuu e contra el pusee gran nemis di Grech: l'Imperi Persan.
Donca, dòpo avè lassaa la Gresa in di man del general Antipater, l'è partii a la vòlta de l'Asia, de indove 'l sariss mai tornaa.


text:
Gabrio Casati
Gabrio Casati (Milàn 1798-1873) lè staa faa Podestà de Milàn in del 1837. Politich refurmador, in del 1848 durant i cinqu giurnad de Milan l'è staa ciamaa a faa el President del Govern Provisori de Lombardia, e l'è staa favorevol a la anesion lombarda al Piemunt. Dopu de la scunfita de Custoza l'haa cercaa de faa continuaa la guèra ma quand i Piemuntes han pasaa el Tesin in ritirada el Casati l'è andaa con lur.
In del 1853 l'è staa faa senator a Turin per el partì de Cavour, e in de la segunda guèra de indipendenza taliana lìè andaa a combatt voluntari. Come minister de l'istruzion l'haa faa la legg per l'istruzion elementar obligatoria e gratuita per tucc in del 1860. Del 1865 al 1872 l'è staa el president del senad talian.


text:
Aminuacid
I aminuacid a hinn mulecul urganigh che gh'hann un grüp carbussiligh e un grüp aminigh. In biuchimiga se parla püssee di L-a-aminuacid, cun furmula generiga NH2CHRCOOH e che gh'hann el grüp carbussiligh e quel aminigh a hinn ligaa a l'istess atum de carboni, ciamaa dunca carboni a, cun cunfigüraziun L (asca la glicina che l'è achirala perchè R=-H).
El röl di aminuacid in di esser vivent a l'è quel de furmà i pruteinn.
I aminuacid principaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I aminuacid che gh'hinn in di pruteinn de tücc i esser vivent a hinn 20 (anca se di stüdi disen che pudarien vess 23) e la sò presenza in d'una pruteina a l'è cudifegada in del DNA. A l'è pussibil truà di aminuacid, püssee rar, ciamaa "ucasiunaj" che vegnen prudot per mudifegh chimigh dopu de la biosintesi de la pruteina.
Una manera de classifegà i aminuacid a l'è in bas a la pularità e a la carega, prupietà che dipenden tüt e dü di carateristigh del grüp R:


text:
Dörflingen
Dörflingen l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. El gh’ha pressapoch 857 abitant e una süperfiss de 5.82 km², e 'l se tröa a una altitüden de 451 meter sura 'l nivel del mar.
El cumün de Dörflingen l'è tacaa ai cumün de Büsingen am Hochrhein (DE-BW), Diessenhofen (TG), Gailingen am Hochrhein (DE-BW), Gottmadingen (DE-BW), Sciafüsa, Thayngen.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dörflingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1264 cunt el nom de Dorfelingen.[1]
L'andament istoregh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dörflingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.