text:
Resultats per Finanziaziun
Il comité etern
Il Gottard: muntognas, mitus, emprestanum. Dapi l’onn 1860 exista il comité da medem num ch’accelerescha la renovaziun da la lingia da viafier tras las Alps.Guardar l'eveniment
Ils tessinais èn svelts
La regiun periferica dal Tessin posseda staziuns istoricas magnificas. Ils Tessinais èn pli svelts che quels da la Svizra Centrala: els construeschan numnadamain durant ch’ils daners èn anc avant maun.Guardar l'eveniment
Inauguraziun dal tunnel dal Gottard
L'emprim tunnel tras il Gottard è il mument da sia avertura il tunnel da viafier il pli lung dal mund. El vegn finanzià per gronda part cun chapital ester.Guardar l'eveniment
Il plan dal tunnel
Cur ch'ils spezialists s'expriman a favur da la construcziun d'in tunnel da basa dal Gottard, renvieschan els a la posiziun prominenta da la Svizra sco pajais da transit da l'Europa.Guardar l'eveniment
In cudesch muventa la viafier
Darar influenzescha ina lavur da qualificaziun academica la politica. Il cudesch da Hans-Jörg Bertschi dat nov schlantsch a la NVTA.Guardar l'eveniment
Viafier 2000
Tgi che discurra da la NVTA, na dastga betg emblidar la Viafier 2000. Ella ha accelerà la concentraziun da la rait da viafier e la renovaziun da l’infrastructura.Guardar l'eveniment
Window of opportunity
Tschertas schanzas datti mo ina giada. Tup mo, sche nagin na las vesa. Ma Ogi è pront.Guardar l'eveniment
Glisch verda per la varianta da rait
Il Cussegl federal conferma la NVTA sco varianta da rait. Tras quai pon vegnir construidas las duas axas Gottard-Ceneri e Lötschberg.Guardar l'eveniment
Gea al Conclus federal davart la construcziun e la finanziaziun da projects d'infrastructura dal traffic public (FTP)
La finanziaziun da la NVTA è garantida: L'infrastructura da viafier da la Svizra duai vegnir modernisada per pli che 30 milliardas francs.Guardar l'eveniment
La surveglianza
Ch'il project grond procedia giuridicamain en in stadi irreproschabel e cunvegnentamain, controlla la Delegaziun da surveglianza dal parlament.Guardar l'eveniment
Gea al tunnel da basa dal Ceneri
La finanziaziun dal tunnel dal Ceneri è contestada. Il Cusseglier federal Moritz Leuenberger s'engascha vehementamain per quest tunnel.Guardar l'eveniment
Custs
La finanziaziun dal project grond vegn discutada en moda intensiva. Il tema èn cunzunt ils custs che s'augmentan.Guardar l'eveniment
L'etappa da 5,4 milliardas
Quant custa la NVTA? Emprimas stimaziuns presuman 12 milliardas francs. L'onn 2009 conceda il parlament la summa supplementara e decisiva da 5,4 milliardas.Guardar l'eveniment
Custs e niz
La NVTA ha custà blers daners. Quant grond che ses niz economic è, vegn a mussar il futur.Guardar l'eveniment


c: text/html

text:
Zea mays
El Zea mays, ciamàt apò màis, (en bresà: furmintù o mèlga; in bergamàsch: melgòt; en Lumbard ucidental: carlòn, carlun, melga, mergun, marigon, melgun o granon) l'è 'na piànta tropicàla anöàla de la famìa botànica de le Poaceae. Segónt le statìstiche de la FAO, agiurnàde al dezèmber del 2006 el furmintù l'è 'l cereàl piö cultiàt endèl mónt con de piö de setsènt miliù de tonelàde pruducìde. Se 'l dopèra per fà la fàrina per fà la polènta, ma se pöl maià apò a 'l grà 'ntréch dòpo ìl buìt o strinàt söl föch. El furmintù l'è apò 'n grant importànte per l'alimentasiù de le bès•ce de aleamènt.
Chèsto cereàl, uriginàre de l'Amèrica centràla e meridiunàla, el reprezentàa la bàze de l'alimentasiù de le popolasiù de l'Amèrica prim che riàes i Europèi.
DescrisiùModifega
El furmintù l'è 'na piànta erbàcea anöàla de grandèsa variàbil (de 40 ghèi enfìna a 5 méter, de sòlet 'ntrà 1 e 3 méter per le varietà cultiàde piö de spès).
El gamp (ciamàt apò col nòm popolàr de melgàs) l'è ünich, bèl gròs e pié, lignificàt e furmàt de divèsrsi internòdi de 'na vintìna de centìmetri. De ògna gróp vé fò 'na fòia, giöna de 'na bànda del gamp e giöna de l'ótra. Le fòie i è de fùrma tìpica per le poaceae, ma de dimensiù bèla grànda (enfìna a dés ghèi de larghèsa e 'n méter de longhèsa), le g'ha 'na guàina che la 'nciùrcia sö 'l gamp e 'n lèmbo bislónch a fùrma de nìstola co le nervadüre paraléle. A la bàze del lèmbo gh'è la ligula, àlta 'n quach milìmetri.
I fiùr, 'n ótra caraterìstica che la diferènsia 'l furmintù de le ótre poaceae, i è unisesuài e reünìcc en enfiurescènse mas•cc e fèmine, fàde de spighète de du fiùr.
I fiùr fèmina i è ragrüpàcc en spìghe 'nserìde a la sèa de le fòie de la metà del gamp (chèle piö grànde). L'as de la spìga, la pórta de 10 a 20 file de fiùr fèmina. Apéna giü dei fiùr per ògna spighèta l'è fèrtil. Töt entùren gh'è de le fòie mudificàde, le spàte, che quan che 'l canù (la panòcia) la vé a madürà, le se sèca. Sö la pónta le spàte le làsa spuntà fò le stigmate (la bàrba dei canù). 'Na panòcia (tecnicamènt sarès piö giöst ciamàla spìga) quan che l'è madüra, la pöl portà presapóch 500 grà, àle ólte la pöl rià apò a mìla. En gamp el pöl pórta de sòlet tré o quàter canù, ma de sòlit apéna giü 'l rìa a svilüpàs del töt.
I fiùr mas•cc i è ragrupàcc endèna panòcia terminàla che la compàr dòpo de l'öltema fòia. Chèsta panòcia (tecnicamènte chèsta l'è pròpe 'na panòcia adilbù) l'è furmàda de spighète che pórta du fiùr a tré stam ognöna.
ClasificasiùModifega
El nòm scentìfich de la spéce l'è Zea mays subsp. mays. La denominasiù binomiàla l'è stada atribüìda de Linèo endèl 1753, che 'l g'ha creàt en zèner nöf per chèsta piànta, diferènta mìa de póch de le ótre graminàceo cunusìde alùra. El nòm del zèner, Zea, el vé d'en nòm grech antich, zeia, che l'indicàa endèla antichità 'na sórt de cereàl, fórse la spèlta[1].
La aparté a la famìa de le Poaceae e a la sotafamìa de le Panicoideae (compagn del sòrgo e de la càna del söcher e a diferènsa dei óter cereài, formét, ris, órs, ségale, ecc., che 'nvéce i è de la sotafamìa de le Pooideae).
La clasificasiù modèrna de chèsta spéce e de chèle 'mparentàde piö strète l'è 'l rezültàt dei stude de Doebley e Iltis püblicàcc endèl 1980. Segónt chèsta clasificasiù el furmintù l'è 'nserìt endèla tribù de le Maydeae (àle ólte en chèla de le Andropogoneae).
Urìgin e distribusiùModifega
L'urìgin botànica del furmintù, piànta che 'ndèla fùrma che se conós al dé d'encö la ezìste mìa al stat salvàdech, l'è stàda per en bèl pó l'ogèt de discusiù e controvèrsie.
Gh'è stat avansàt divèrse teorìe per spiegàn l'urìgin endèla Mesoamèrica (Amèrica centràl), ma dò scöle [2] i è amò dré a afrontàs:
- chèla del màis salvàdech, che l'izistìa prìma che riàes l'òm, sustignìda de Paul Christoph Mangelsdorf ;
- chèla del teosìnto antenàt del màis, sustignìda de George Wells Beadle.
Adògnimòdo, en grant nömer de pröe utignìde de la biologìe molecolàr le tènt a confermà al dé d'encö la teorìa segónt la quàla el teosìnto l'è l'antenàt del furmintù cultiàt.
Le diferènse morfològiche 'ntrà 'l furmintù e 'l teosìnto l'è determinàt d'en nömer sorprendentemènte picinì de géni. A 'ncruzà piànte cultiàde de furmintù e piànte de teosìnto salvàdech s'è dimustràt que le diferènse morfològiche principài 'ntrà chèste dò piànte i è cudificàde endèi géni de dés zòne pesène del genòma.
La demestegasiù del furmintù per mès de la selesiù de le piànte del teosìnto la sarès cuminciàda nöf mìla agn fà endèla piàna del fiöm Balsas, endèl Mèsico sud-ocidentàl.
Stória del furmintùModifega
Quan che i europèi i g'ha scuprìt l'Amèrica, el furmintù l'ìa zabèlia cultiàt del nòrt al sud del continènt de le rìe del San Lorèns (Canada) a chèle del Rio de la Plata (Argentina). El furmintù l'è stat vést per la prìma ólta de Cristòforo Colómbo 'ndèl 1492 a Cuba[3]. Fernando Magelàno el l'ìa troàt endèl 1520 a Rio de Janeiro e Jacques Cartier el riportàa 'ndèl 1535 che Hochelaga, (dòpo deentàda Montréal) la se troàa 'n mès ai ciós de furmintù.
I pòpoi de la Amèrica centràla (Olméchi, Maya, Astéchi), i dipindìa del furmintù per la sò alimentasiù. Apò a sèrte Indiàni de l'Amèrica del nòrt i la cunusìa: i è stacc lur a 'nventà le culumbìne (pop-corn).
La prìma 'ntrudusiù del furmintù 'n Euròpa l'è stàda òpera de Cristòforo Colómbo quan che l'è riàt del sò prim (1493) o segónt viàs (1496) segónt la sò testemognànsa [4].
Del sud de la Spàgna, el s'è difundìt en töte le regiù de l'Euròpa meridiunàla che gh'ìa 'l clìma calt e ömet asé. suffisamment chaud et humide, en Portogàl (1515), endèi Paés Basch (1576), en Galìsia, endèla Fràcia sud-ocidentàla, 'ndèla Bresse (1612), en Frànca Contèa alùra posedimèncc spagnöi, e 'ndóe l'ìa ciamàt « blé d'Espagne » (formét de Spàgna). Endèle Venésie l'è riàt endèl 1554, e dòpo 'l s'è difundìt en töta la Pianüra Padàna.
La fürtüna del màis l'ìa duzìda al fat che l'è fàcil de cultià e al rendimènt en bèl tòch piö alt de chèl del formét o dei cereài segondàre che 'l g'ha sustitüìt, come 'l mèi e 'l sòrgo,
BibliografìaModifega
- Le maïs ou blé de Turquie apprécié sous tous ses rapports, mémoire couronné le 25 août 1784 par l’Académie royale des sciences, belles-lettres et arts de Bordeaux, Antoine-Augustin Parmentier, nouvelle édition, revue et corrigée. Paris, Impr. impériale, 1812.
- Histoire naturelle, agricole et économique du maïs, Matthieu Bonafous, Paris, Mme Huzard, 1836.
- Les plantes cultivées et l’homme, J.R. Harlan (traduction de J. Béliard et B. Fraleigh), éd. ACCT/CILF/PUF, 1987.
- L’homme et les plantes cultivées, AG. Baudricourt, L. Hédin, éd. A.M. Métailié, 1988.
- Fabuleux maïs, histoire et avenir d’une plante, J.P. Gay, éd. AGPM, 1984.
- Maïs, mythe et réalité, J.P. Gay, éd. Atlantica, 1999, ISBN 2-84394-128-8.
- Histoires de maïs, d’une divinité amérindienne à ses avatars transgéniques, Maryse Carraretto, CTHS, 2005, ISBN 2-7355-0577-4.
- Le maïs dans la nutrition humaine, FAO, 1993.
- Le maïs, coll. Le technicien d’agriculture tropicale, Guy Rouanet, éd. Maisonneuve et Larose / ACCT, 1984.
- Le maïs et la biodiversité - Les effets du maïs transgénique au Mexique, rapport de la Commission de coopération environnementale, 2004.
- Écophysiologie du maïs, Philippe Girardin, éd. AGPM, Montardon, 1999, ISBN 2-900 189-41-1.
- Le maïs et ses industries, éd. Association générale des producteurs de maïs, Montardon, 1994.
Colegamèncc estèrniModifega
- Nòm scentìfich e popolàr del furmintù
- La culture du maïs en photos sur le site du GAEC des Bouillères
- (EN) MaizeGDB, base de données de la génétique et de la génomique du maïs
- (EN) Photos de labirynthes de maïs
- La pelàgra, càuze e epidemiologìa söl sit de la FAO.
- (en fransés) 8000 agn de stória del furmintù
- Pino Pagani, Prufüm ad mélga e ad pulénta
RiferimènccModifega
- ↑ L’origine des plantes cultivées, Alphonse de Candolle, Librairie Germer Baillière et Cie, Paris, 1883.
- ↑ Maïs, mythes et réalités, JP Gay, page 116.
- ↑ (EN)[http://www.swsbm.com/Ephemera/Sturtevants_Edible_Plants.pdf
- ↑ Lètere al rè de Spàgna de Cristòforo Colómbo al rièntro del sò tèrs viàs endèle Indie ucidentàle, mensiunàt de JP Gay en Maïs, mythes et réalité.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La revisiun parziala da l'urden fundamental n'è betg stada dispitaivla. Il suveran da Cuira ha approvà questa revisiun cun 85,08%. La participaziun a la votaziun ha muntà a 49,34%.
Ils votants e las votantas da Cuira han gì da decider davart la revisiun parziala da l'urden fundamental per l'areal Obere Au. Questa revisiun è stada necessaria per pudair realisar il masterplan che prevesa da renovar ed engrondir ils implants da sport Obere Au e da stgaffir spazi per ina halla d'eveniments. Ils pli impurtants midaments èn il spustament dal Mühlbach e l'arrundaziun da la zona per bajetgs ed implants publics.
Dumengia da votaziuns


text:
Els èn ils favurits e quai è era conscient als giugaders e trenaders da la US Schluein.
Nus pudain mo perder en quest gieu.
Tut auter ch'ina victoria fiss ina trumpada per il segund da la tabella. Il respect avant l'adversari è avant maun. Dentant è la US Schluein Glion er persvadida da las atgnas qualitads.
Nus essan segunds, els èn segund davos. Sin il plaz stuessan ins schon sentir ina tscherta differenza
In derby ha sias atgnas reglas e scriva magari er sias atgnas istorgias. L'atun passà è il derby tranter la US Schluein Glion ed il CB Lumnezia dentant stà in gieu cun paucas emoziuns – sin e sper il plaz.
Jau sper che noss fans fan in zic canera e dattan a nus ina tscherta segirtad.
Cler è che numerus aspectaturs vegnan ad esser venderdi saira a Schluein per guardar il derby en 3. liga. Radund 600 aspectaturs èn stads da la partida l'atun passà a Vella.
Jau na chat betg che quai è in gieu pli spezial. Las medias fan mintgamai ch'i ha ina pli auta brisanza.
RTR Livestream 05.04.2019


text:
En la segunda episoda dal podcast MALINCLETTIENTSCHAS vai per las malchapientschas chi dat en il mintgadi, schins discurra cun insatgi da lEngiadina/Surselva.
Tranter auter discutain nus sur dals confamigliars, tge che ha grond potenzial da conflict.
Taidla sez!
Episoda II: En il mintgadi
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.
En la segunda episoda dal podcast MALINCLETTIENTSCHAS vai per las malchapientschas chi dat en il mintgadi, schins discurra cun insatgi da lEngiadina/Surselva.


text:
Biblioteca online
La maiú pert dl material dla biblioteca dl Referat Musiga popolara ciafon ince tla banca dac de musiga popolara dl'Austria y dl Südtirol sön https://www.volksmusikdatenbank.at/PSI/init.psi.
LA BIBLIOTECA SPEZIALISTICA
Le Referat Musiga popolara á na biblioteca spezialistica cun leteratöra sön la cultura popolara dla musiga tl Südtirol y foradecá.
Te nosta biblioteca vëgnel sides porsones interessades, sides ciantarins, musicontri, sciöche ince inrescidus, esperc y studënc. Tla biblioteca él a desposiziun libri, revistes, notes y CDs. Le patrimone dla biblioteca vëgn tresfora amplié y ajorné.
L'ARCHIF
Tl archif dl Referat musiga popolara él documënc de gran valüta por la cultura musicala tl Südtirol:
- na documentaziun ampla por la tradiziun di cors de dlijia tl Südtirol
- materiai (registraziuns, protocoi y fotografies) de inrescides
- n patrimone leterar important sön la zitra incër le 1900
Le cör dla biblioteca é n tesur de musiga popolara particolar y plü avisa la racoiüda Quellmalz, che é gnüda realisada incër le 1940-42 tl Südtirol. Tratan l'opziun êl rové adalerch tl Südtirol le musicologh Dr. Alfred Quellmalz cun sü colaboradus a mené n'inrescida sön la musiga popolara sön inciaria dla Comisciun culturala dl Südtirol (sënta dl SS Ahnenerbes).
Le resultat é 3.000 registraziuns cun material d'acompagnamënt scrit y fotografies. Les registraziuns documentëia a na moda rapresentativa dötes les sorts musicales y dötes les formes dla trasmisciun a usc tl Südtirol.
Tl archif dl Referat Musiga popolara él les fotografies originales, le material scrit d'acompagnamënt (schedes personales, protocoi d'inrescida, transcriziuns, diari y i.i.) sön l'inrescida, sciöche ince les copies digitales de chëstes registraziuns importantes. I originai dles registraziuns é tl archif Hoerburger dl'université de Regensburg.
Les fotografies dla racoiüda Quellmalz é tl archif fotografich Quellmalz. Al é rodunt 1.500 fotografies, cun lassura dantadöt portraits di soldas y di stromënc musicai che ai â ciafé. La racoiüda de fotografies nes dá ince informaziuns sön olache ara é gnüda a se le dé. A chësta moda vëgnel documenté le guant da vigni de, les trohts, sciöche an viô y la contrada.
L'archif de fotografies de Quellmalz tol ite i originai y negatifs, sciöche ince na banca dac digitala cun fotografies cataloghisades che an pó chirí sön le computer aladô de cer criters.


text:
Per cuntanscher questa finamira dovria sforzs supplementars tar ils chantuns, ha communitgà la cumissiun. Quels stoppian porscher dapli offertas da vaccinar simplas e nunbirocraticas. La cumissiun propona plinavant, ch'i duai dar certificats per persunas che sa laschan testar regularmain, sco per exempel en fatschentas e scolas.
Gia il glindesdi aveva la cumissiun correspundenta dal Cussegl naziunal proponì che la Confederaziun stoppia surprender ils custs dals tests, uschè ditg ch'i vala in obligatori da certificat.
Cussegl federal d'auter avis
L'emna passada aveva il Cussegl federal punctuà sia decisiun d'abolir ils tests gratuits a media vista. Ina decisiun duai dar venderdi proxim.
Avant in'emna aveva el però proponì, ch'ils tests duain restar gratuit enfin ils 10 d'october, enstagl dal prim d'october. Per persunas che spetgan sin la segunda vaccinaziun duain els restar gratuits fin november.


text:
Sonda, ils 17 da zercladur ha gì lieu per l'emprima giada la «Notg culturala Surselva». Durant quella saira han ils aspectaturs pudì ir en in restaurant che ha prendì part a la notg culturala, giudair ina buna tschavera e durant la saira èn lura trais artistas ni artists vegnids speravi e sa preschentà al public. Pia quasi la via cuntraria che usità, nua ch'ils aspectaturs van en ina sala per vesair ni tadlar l'artist. Ina situaziun nunusitada per ils artists. Era per Flurina Casty, ina giuvna artista da performance da Cuira, che ha mussà in video e raquintà istorgias latiers.
Per ina artista da performance èsi impurtant da savair co il lieu nua ch'ella sa preschenta vesa ora. Normalmain sappia ella quai gia lunsch ordavant e possia era planisar sia performance tenor il local. Quella giada haja ella dentant gist survegnì l'infurmaziun intgins dis avant l’eveniment. Uschia haja ella stuì modifitgar la preschentaziun.
Maulta per terra
Cun sia performance vul Flurina Casty declerar sia relaziun cun il rumantsch, ch'ella ha bain discurrì sco buobetta, ch'ella ha dentant emblidà sur onns perquai ch'ella ha mai duvrà quai linguatg. Per far quai dovra ella in laptop, in beamer, in microfon cun boxa ed in zaiver cun maulta. A la fin da sia preschentaziun metta ella maulta giun plaun e stat cun ses pes bluts en quella maulta. Per pudair far quai dapertut ha ella stuì planisar en anc ina taila e palpiri da metter giun plaun per betg tschufragnar ils palantschieus dals restaurants.
Il stress da stuair midar restaurant ed esser pinada per la proxima preschentaziun entaifer curt temp n'ha betg disturbà l'artista. Als aspectaturs en ils differents restaurants ha la preschentaziun da Flurina Casty plaschì, era sche betg tuts han chapì tge che l'artista vuleva propi dir cun sia performance.
RR actualitad 08:00


text:
Dietler surpiglia il post da sia antecessura Claire Hauser Pult. Ella aveva surpiglià il post ad interim l'onn 2015. Da professiun è el agronom e cumpossessur dad in’agentura da marketing cun sedia a Cuira e Basilea. Christof Dietler viva a Haldenstein.
La radunanza generala ha era purtschì discurs
Il suentermiezdi ha gì lieu l'occurenza publica «Dorferneuerung durch Baukultur». Rodund 90 persunas èn suandads l'invit da la Protecziun da la patria per pudair sa barattar davart la pussibilitads da l'ambient e co sa svilupar vinavant.
En il center è stà la planisaziun da la midada da diever da la chasa ch'il cumponist e linguist Tumasch Dolf. Per finir hai dà in discurs tranter il nov president e Giovanni Netzer davart la «Tgea da tgànt». Netzer ha manegià ch'il chant da chors saja insatge fitg intim, perquai ch'i saja in'interacziun directa tranter umans.
RR novitads 14:00


text:
Palestinais militants da la strivla da Gaza han cuntinuà d'attatgar cun rachetas territori israelian. Era la citad da Tel Aviv è danovamain vegnida attatgada - en la vischinanza da Tel Aviv è morta ina persuna. Cunquai èn mortas sin la vart israeliana enfin uss nov persunas. En la Strivla da Gaza èn mortas 140 persunas, quai tenor indicaziuns da las autoritads localas. Ultra da quai ha l'armada israeliana destruì en la Strivla da Gaza in bajetg cun biros da l'agentura da novitads AP e l'emettur Al-Jazeera. Omadus avevan communitgà ch'ins haja avertì els da l'attatga planisada.
Er en divers auters lieus en l'Israel datti adina puspè acts da violenza, donns vid chasas ed attatgas cun rachetas. Appels internaziunals per far pasch n'han betg gì success. L'Egipta ha rapportà che l'Israel haja renvià in'offerta d'intermediaziun.
Demonstraziuns da solidaritad cun la Palestina
En blers pajais han demonstrà pliras milli persunas per mussar la solidaritad cun ils Palestinais e las Palestinaisas. Demonstraziuns hai dà en l'Irac, la Jordania, il Libanon ed era en pajais da l'Europa. A Londra han demonstrà pliras milli persunas ed a Paris pliras tschient. Las autoritads franzosas avevan scumandà demonstraziuns. La polizia ha utilisà squittas d'aua e gas lacrimogen, ha rapportà l'emettur France-Info. A Basilea han radund 200 persunas demonstrà senza lubientscha cunter las attatgas ord l'aria da l'armada israeliana sin la Strivla da Gaza. A Genevrà en radund 300 persunas idas sin via.
Cumenzament dal conflict
La situaziun en l'Ost da Jerusalem è gia dapi l'entschatta dal Ramadan fitg tendida. Blers Palestinais èn ravgentads, perquai che la polizia da l'Israel ha bloccà la citad veglia. Plinavant vulan autoritads israelianas stgatschar palestinais ord lur chasas en il quartier Scheich Dscharrah a Jerusalem per far plaz a colonists gidieus.
Il status da Jerusalem è in dals puncts centrals dal conflict dal Proxim Orient. Il 1967 ha l'Israel conquistà durant la guerra da sis dis la part da l'ost da la citad. Il 1980 ha l'Israel alura annectà uffizialmain il territori a Cisjordania. Il territori vala sco territori occupà. La communitad internaziunala na renconuscha betg l'Ost da Jerusalem sco territori israelian


text:
Vintesingh agn fà, quand ch’i l’avìa 19 agn, i son diventà un giugador ëd gòlf professionista. I pens che, se i anfilèissa ij dàit coret ant un ëd coj modern “sërvej eletrònich”, costa màchina a farìa un pàira ‘d calcoj e pòch dòp am anformerìa ‘d vàire senten-e ‘d mijé ëd colp i l’hai tirà an camp pràtica, vàire i l’hai tirane ant le gare, vàire vire i l’hai fàit tre putt quand ch’a j’ero absolutament gnun-e razon për feje, e via fòrt. Come la pì part dij golfista professionista, i l’hai la tendensa a ricordé an manera un pòch pì ciàira ij brut colp rispet a coj bon – coj dontré colp për gir, da ràir ëd pì, ch’a son vnume esatament com ch’i pensava a dovèisso vnì.
Tutun, avend travajà tant ansima al mè gòlf con tute j’arzorse fìsiche e mentaj ch’i l’hai avù a disposission, i son riessù a arprodùe quàich colp vreman bon an dij moment motobin amportant dij major. Për cité n’esempi che tanti dij mè amis a arcòrdo con emossion particolar – e mi ‘dcò, s’a l’é për sòn –, dël 1950 a Merion i l’avìa damanca d’un par al teucc nùmer 72 për andé al comand a pari mérit a lë US Open. Për oten-e col quat i l’avìa damanca ‘d fé ateré la balin-a ansima a un green anganamond, legerment an dissèisa, da na distansa ‘d 180 méter anviron. A-i son dij colp pì belfé ant ël gòlf. I l’hai ambrancà ël fer 2 e i l’hai tirà col che, scond ël mè giudissi sincer, a l’é stàit un dij còlp pì bon dël mè ùltim gir, miraco un dij pì bon ch’i l’abia giugà arlongh tut ël torneo. La balin-a a l’é partìa anvers la part snistra dël green, a l’ha tnù an manera fërma la trajetòria, a l’ha rimbaussà an sl’avantgreen e a l’é rotolà a 12 méter anviron dal teucc. A j’era tut lòn ch’i pudìa ciamé a col colp. I l’hai peui tirà doi putt për ël mè quat, e sòn a l’ha dame manera ‘d vintré ant la bela për ël tìtol, ch’i l’hai peui vagnà ël di dòp.
I ripòrt cost episòdi nen për ël piasì ëd sente torna ‘l gust dla dosseur d’un “gran moment” ma, pitòst, përchè ch’i l’hai dëscurbì an tante conversassion che ‘l ricòrd che mi i l’hai ëd cost colp (e d’àutri ch’a jë smijo) a l’é bon ben diferent dal ricòrd che la pì part djë spetator a smija avèine. Lor-lì a son propens a romanzé col colp, dàit ch’a j’era stàit tirà ant na situassion ëd pression. Lor-lì a tiro a pensé a col colp come a quaicòs d’ùnich daspërchiel, quaicòs d’estremament inspirà – i pudrìo dì –, dàit che col-lì a j’era esatament ël colp che la situassion a ciamava. Mi i la vogh për gnente an costa manera. Mi i l’hai nen tirà col colp antlora, an col tard dòp-mesdì a Merion. Mi i l’avìa praticà col colp da quand ch’i l’avìa dodes agn. A la finitiva, la còsa fondamental ant un torneo ‘d gòlf a l’é cola d’avèj ël control ëd në swing che pì it jë bute pression ansima e mej a fonsion-a.


text:
Dapi l'onn 2008 ston tut ils chatschaders sajettar en lur buis avant che ir a chatscha. Quai che vegniva pli buad fatg insanua davos stalla, sto vegnir fatg sut controlla.
Stans da sajettar dumandads entras obligatori
Ils stans da sajettar da chatscha èn entras quest obligatori dumandads. Jöri Kaufmann, l'uffizier da Tir federal è responsabel per tut quai che ha da far cun sajettar en il Grischun. El ha avant 5 onns serrà il stan da sajettar da l'Uniun da chatschaders Tumpiv. Quest stan vegl era simplamain privlus.
L’uniun Bostg è alura ida a la tschertga da partenaris che han ils medems u sumegliants problems. La finala èn las duas uniuns Bostg e Tumpiv stadas prontas da collavurar ed han chattà la schliaziun cun il stan da sajettar existent da Pardiala.
Cun 6 schibas electronicas da chatscha dumagnain nus atras in dumber bler pli grond che quai che nus essan.
En questa regiun tranter Vuorz e Tavanasa vegn gia sajettà cun pistola sin 25 meters e cun buis sin 50 e sin 300 meters.
Schliaziun optimala
La schliaziun chattada funcziuna uschia ch'ils chatschaders pon sajettar or dal stan existent da 300 meters. Els han sulettamain stuì bajegiar 4 schibas sin 100 meters e duas sin 150 meters.
Jau hai dastgà accumpagnar quest project da chatscha a Pardiala e poss dir quest project è gartegià fitg bain, jau hai grond plaschair.
Ils custs per quest nov cundriz èn 190’000 francs. Ina part vegn fatga en lavur cumina, var 45’000 francs per ils tschiffaballas paja la vischnanca da Breil ed il rest ston las duas uniuns finanziar.
La Pardiala daventa uschia in center da tir. Il concept per il nov cundriz da sajettar da chatscha preveda che ulteriuras uniuns pon en avegnir sajettar en la Pardiala.


text:
Der Teufel von Mailand
Einzelheiten
GenerThriller
Sonja sucht Zuflucht in der Abgeschiedenheit eines Bergdorfes. Doch ein paar böse Überraschungen erwarten sie dort. Mysteriöse Ereignisse beunruhigen sie, und verdrängte Erinnerungen holen sie wieder ein. Bald muss sie erkennen, dass ihre Ängste mehr als berechtigt sind.
Markus Welter
SRF
ZDF
C-Films
Markus Welter
Jan Poldervaart
Thomas Berger
Regula Grauwiller
Ina Weisse
Max Simonischek
Aaron Hitz
Herbert Leiser
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Americani
Americani (Americàṅ) 'l è 'n film dramàtic dal 1992 ad James Foley, cun David Mamet ch'al firma la senegiadùra.
Custâ 12 migliòṅ e mèś ad dòlar, al n gh l'à minga cavàda a mét'r i cònt in para parchè al 'n à fat sù sōl 10,7. Al tìtul uriginàl dal film (Glengarry Glen Ross) al mìsćia insém i nóm dal dū lutiśasiòṅ ad terēṅ (Glengarry Highlands e Glen Ross Farms) che quàtar vindidōr i gh'aṅ da dar via p'r a n èsar briśa licensiâ.
Sunt
L'agensìa imubiliàra Premiere Properties la vénd di terēṅ in Flòrida. In d'l ufìsi i gh lavóran quàtar vindidōr ch'i s fànan càrag 'd andàr a śibìr i cuntràt a cà dla gint, druànd tut i mèś ch'i gh'aṅ par far-gh-i firmàr. Al grup al mét insém Ricky Roma (Al Pacino), Shelley Levene (Jack Lemmon), Dave Moss (Ed Harris) e George Aaronow (Alan Arkin) e pò a gh'è anc un cap-ufìsi, John Williamson (Kevin Spacey). A funsióna acsè: qvést chè al dà dū cuntàt a la vòlta a tèsta ad gint ch'la prés èsar interesàda a cumpràr. Ma i cliént i n è minga tut cumpàgn, a gh 'n è ad qvéi più fàcil ma anc di buletàri o ad qvéi bòṅ sōl a paròli. Tut i quàtar i vōlan sèmpar i numinatìṿ mijór.
Ricky 'l è qvél più brâv in dal sò mistēr anc parchè 'l è òṅ sénsa scrùpui, bòṅ ad cuntàr-gh-la a la gint par véndar anc la śóta e fargàr-i par purtàr a cà più bèsi ch'a s pōl. Shelley, dit "La màchina", invéci dvintànd vèć 'l à pardû di cólp e pò al gh'à na fiōla malàda a 'l uśdàl.
Un dè i pruprietàri Mitch e Murray i gh màndan al tajadōr ad tèsti Blake (Alec Baldwin) par dir-ag ciàr e tónd ch'i tèmp i s èṅ fat dificìi par tut e lōr quàt'r i gh'aṅ da dar-as da far da piò s'i vōlan tgnir stric la scrana sóta a 'l cûl. Qvél ch'al vindarà da piò at tut al s purtarà a cà un machinòṅ par prèmi, al secónd al ciaparà invéci un servìs ad curtèi, chi àtar dū invéci i saràṅ mandâ a cà e pèś par lōr.
Shelley 'l è dasprâ. Sénsa che chi àtar i sàpian gnint, al próa in tut al manéri a far-as dar di cuntàt ad prima ma John in cambi al vōl la sò part in si cuntràt fat firmàr e anc dimóndi bèsi a l'ùngia. Quàl là al n gh i à briśa e al cap al al manda via sóta la pióva. Dave al pénsa invéci ad rubàr la lista di cuntàt par véndar-la a di cuncurènt ma al n s mét minga 'd acòrd cun George.
Cla nòt lè qualchidòṅ al fréga dabòṅ i cuntàt méntar Shelley al gh la cava a véndar a na còpia òt terēṅ in un cólp sōl purtànd in ufìsi 'n aségn 'd 82.000 dòlar.
Arcgnusimènt
- Fèstival ad Venèsia dal 1992 - Prèmi a Jack Lemmon par la mijóra interpretasiòṅ di masć
- Prèmi Òscar dal 1993 - Prèmi a Al Pacino cuma mijór atōr minga prutagunìsta


text:
dad Ursicin G. G. Derungs-Bartolomei
In dils bials capetels digl evangeli de Gion, quel della Samaritana. E dils pli nunconvenziunals, ughegiaus, pleins da misteris. La Samaria, tiara heretica che renconuscheva buc il center religius, Jerusalem cul tempel. E lu la femna samaritana. Tgei ha ella da far da «miezdi» sper la fontauna de Jacob? Per aua mavan las dunnas la damaun ni la sera. Vev’ella in rendez-vous cun enzatgi? Da leger vinavon savess ins tgunsch supponer quei, leva ella manonza sco ella era!
E Jesus. In um staunchel, che supplichescha ina femna per da beiber, per saver offerir ad ella «aua viva», buca dad ina veglia cistiarna. Jesus ha seit della cardientscha della Samaritana, sco sogn Augustin di (Tract. in Joh. XV,32). La femna ei incantada de survegnir «aua viva», mo capescha buc. Jesus di: «Jeu sun quel che plaida cun tei». Ella crei, va, daventa annunziadra: «Sa sche quei ei il Messias?» La cardientscha dils Samaritans nescha sco risposta als plaids de Jesus: «Nusezs havein ussa udiu».
Il «miezdi» de Jesus ei cheu e preannunzia il «miezdi» della crucifigaziun (Gn 19,14). E cheu vegn il Bab aduraus «el Spert ed ella verdad», buca el tempel de Jerusalem ni sil cuolm sogn dils Samaritans. Ed il «miezdi» dubius della Samaritana, daventa per ella igl ault «miezdi» della cardientscha.
Gn 4,5–42
5Aschia eis el vegnius en in marcau da Samaria cun num Sihar, damaneivel dil funs che Jacob veva dau a siu fegl Josef. 6Leu fuva la fontauna da Jacob. Staunchels dil viadi, ei Jesus pia semess giu sper la fontauna. Ei fuva entuorn la sisavla ura.
7Cheu vegn ina dunna samaritana per aua. Jesus di ad ella: Dai da beiber a mi! 8Ses giuvnals fuvan numnadamein i el marcau per cumprar da magliar. 9La dunna samaritana empiara Jesus: Co sas ti sco Gediu dumandar ina dunna samaritana da beiber? Ils Gedius han numnadamein buca cuminonza culs Samaritans. 10Jesus rispunda ad ella: Sche ti savesses, tgei che Dieus dat e tgeinin che quel ei che di a ti: Dai da beiber a mi, sche vesses ti dumandau el, ed el vess dau a ti aua viva. 11La dunna di: Signur, ti has gnanc in vischi per trer siado l’aua, e la fontauna ei profunda; danunder has ti pia l’aua viva? 12Eis ti forsa pli gronds che nies bab Jacob che ha dau la fontauna a nus ed ha sez buiu ordlunder, ed era ses fegls e sias muntaneras? 13Jesus dat per risposta: Tgi che beiba da quest’aua, survegn puspei seit. 14Mo tgi che beiba da quell’aua che jeu dun ad el, vegn mai a survegnir seit pli; anzi, l’aua che jeu dun ad el vegn a daventar en el ina fontauna che sgarguglia per dar veta perpetna. 15Cheu di la dunna: Signur, dai quell’aua a mi, per che jeu survegni buca seit pli e stoppi mai pli vegnir cheu per aua. 16El di ad ella: Va, cloma tiu um e neu puspei cheu! 17La dunna rispunda: Jeu hai buc um. Jesus di: Ti has raschun da dir che ti hagies buc um. 18Pertgei ti has giu tschun umens, e quel che ti has ussa ei buca tiu um. Cheu has ti detg la verdad. 19La dunna rispunda: Signur, jeu vesel che ti eis in profet. 20Nos perdavons han adurau Diu sin quest cuolm; vus denton scheis: A Jerusalem ei il liug, nua ch’ins sto adurar. 21Jesus di ad ella: Crei a mi, dunna, ei vegn l’ura che vus adureis il Bab ni sin quest cuolm ni a Jerusalem. 22Vus adureis quei che vus enconuscheis buc, mo nus adurein quei che nus enconuschein; pertgei il salit vegn dils Gedius. 23Ei vegn denton l’ura, ed ella ei ussa cheu, ch’ils vers aduraturs aduran il Bab en spért e verdad; pertgei tals aduraturs vul il Bab. 24Dieus ei Spert, e quels che aduran el, ston adurar el en spért e verdad. 25La dunna di ad el: Jeu sai ch’il Messias vegn, quel che vegn numnaus igl Unschiu. Cu quel arriva, vegn el ad annunziar a nus tut. 26Cheu di Jesus ad ella: Jeu sun quel, jeu che plaidel cun tei.
27Denton ein ses giuvnals returnai ed ein sesmarvigliai ch’el plidava cun ina dunna. Mo negin ha detg: Tgei vul ti dad ella? – ni: Tgei plaidas cun ella? 28La dunna ha schau leu siu ruog, ei currida el marcau ed ha detg alla glieud: 29Vegni, cheu ei in um che ha detg a mi tut quei che jeu hai fatg. Ei quei forsa il Cristus? 30Ed els han bandunau il marcau ed ein vegni tier el.
31Denton han ses giuvnals supplicau el: Rabbi, maglia! 32Mo el ha detg: Jeu hai ina spisa che vus enconuscheis buc. 33Cheu han ils giuvnals detg in siper l’auter: Ha enzatgi forsa purtau da magliar ad el? 34Jesus ha detg ad els: Mia spisa eis ei da far la voluntad da quel che ha tarmess mei e da cumplenir sia ovra. 35Scheis vus buc: Aunc quater meins, ed igl ei temps da raccolta? Mo jeu ditgel a vus: Alzei vos egls e mirei, co ils èrs ein mellens per la raccolta! 36Il medunz survegn gia la pagaglia e rimna fretg per la veta perpetna, aschia ch’il semnader selegra ensemen cul medunz. 37Pertgei il proverbi ei vers: In semna, ed in auter raccolta. 38Jeu hai tarmess vus per raccoltar, nua che vus essas buca sestentai. Auters ein sestentai, e vus raccolteis il fretg da lur stenta.
39Bia samaritans da gliez marcau han cartiu en el, perquei che la dunna deva perdetga culs plaids: El ha detg a mi tut quei che jeu hai fatg. 40Cura ch’ils Samaritans ein vegni tier Jesus, han ei supplicau el da star tier els; ed el ei staus leu dus dis. 41Ed aunc bia pli biars ein daventai cartents pervia da ses plaids. 42Alla dunna schevan ei: Nus cartein buca pli pervia da tes plaids; nusezs vein udiu e savein uss: Quel ei veramein il Salvader dil mund.


text:
Entschet a dar scola a Sevgein ha Gion Gieri Sgier l'onn 1977, gist suenter il seminari. Cun il di dad oz ha el dà scola 40 onns en la medema vischnanca, en la medema scola, en la medema stanza.
L'onn 1977 ha Sevgein introducì ina scola cumplessiva e quai suenter che la scola era stada serrada set onns.
L’emprima scolara ch’el ha gì da sias uras ha quest onn 50 onns ed era vegnida en la quarta classa tier el en scola. Il pli paucs scolars ch’el ha gì èn stads nov en trais classas. Ils pli blers ch’el ha gì èn stads 19, medemamain en trais classas. Dasperas ha Gion Gieri Sgier fundà e manà la musica da giuvenils Steilalva.
Jau vai gugent dà mias forzas per il vitg da Sevgein.
El ha era surpiglià il chor viril e la finala midà quel en in chor maschadà. Ed ina da sias activitads preferidas è la gimnastica. Cun in surrir raquinta el, che la halla nova bajegiada ils onns 1987-88 haja gidà da tegnair el en il vitg da Sevgein. Oriundamain n'avevia el franc betg en il senn da restar 40 onns en il medem lieu.
Ussa, 40 onns pli tard, saja la segunda generaziun gia tar el en scola, e quai plaschia ad el. Cura ch'el avevia finì il seminari, avevia quai era num: Sche ti has dà 40 onns scola, sas ir en pensiun. Oz sappia el che 40 na tanschian betg, el haja anc quatter onns e speria da pudair finir sia carriera sco ella ha entschet, a Sevgein.
RR actualitad 17:00


text:
Sala da gimnastica /Sala polivalenta
En l'anteriura casa da scola stat la sala polivalenta a disposiziun. Leu han liug occurrenzas d`uniuns e da privats. Ella posseda ina infrastuctura per ustria per ca. 120 persunas.
Reservaziuns ni informaziuns tier la Canzlia communala Trun
Casa Parvenda "La Sentupada"
En casa Pervenda sesanfla ina pintga localitad ch'ei en possess dalla Pleiv Trun. Sin damonda sa vegnir fatg diever dil local. Cun plaz per 30 persunas ei il local predestinaus per pintgas occurrenzas, seigi fiastas da famiglia, battens ni autras occasiuns.
Reservaziun ed informaziun: Patricia Trento


text:
Sin il martgà d'immobiglias ed il sectur d'ipotecas dettia vinavant in dischequiliber.
«Investir enstagl da sbassar taglias»
Bunas notas datti surtut quai che pertutga il progress per stabilisar il sectur da finanzas. Sco gia l’onn avant cusseglia l’IWF però a la Svizra d’augmentar las expensas dal stadi. Uschia pudess er vegnir distgargià la politica monetara. Il surpli dal stai duai vegnir investì e betg servir per sbassar taglias.
Confederaziun è d'in auter avis
L’administraziun federala da finanzas na va però betg d’accord cun quest punct. Las expensas per la furmaziun per exempel sajan creschidas mintg’onn per 2,5%, quellas per vias per 3% e las investiziuns en la viafier per 2,5%. Quai haja gì in effect da stabilisaziun.
RR novitads 15:00


text:
L’idea dal Cussegl federal da vaccinar tut las persunas en Svizra che vulan quai fin la stad – saja pauc realistic. La raschun sajan las stretgas tar las furniziuns, ed ils retards cun lubir ils vaccins. Quai ha ditg il president da l'associaziun dals medis chantunals, Rudolf Hauri, en l'emissiun "Echo der Zeit" da radio SRF.
Rudolf Hauri quinta ch’i vegn atun u schizunt fin d'atun – fin che la Svizra cuntanscha la finamira d’avair vaccinà tut las persunas ch’èn prontas per quai. Da vaccinar pli spert na saja betg pussaivel.
Berset era optimistic
Anc avant diesch dis aveva il minister da sanadad Alain Berset affirmà – che Svizras e Svizzers che veglian, possian sa laschar vaccinar fin la stad. Quai saja il stan actual, ils novs contracts cun ulteriurs producents da vaccins sustegnian questa mira – aveva Berset ditg a Berna avant las medias.


text:
Élber
'L élber 'l è cla pianta 'd lègn ch'la crès in dla só altèsa pugènd-es a 'l tròunc. 'L è diferèint da 'l arbùst pròpia p'r al só śvilùp in n'altèsa più granda, indû 'l spiana anca i só ràṁ e 'l só fój per la mijóra espuśisiòun ai ràǵ dal sōl.
I élber gl'ìn dal piànti perèni ch'i vìven soquànt an, a dìr anc un quèlch lùster, na quèlch vòlta soquànt sècol e però mia tant despès, mo a gh'n è 'd quī ch'i stàn al mònd p'r un quèlc milèni.
La só chióma, cumpòsta dai ràṁ e dal fói, la pól èser a fórma 'd piràmid cuma in dl abē, 'd culòuna cum' in dal siprès, 'd un tònd cum' in dal sréś, o a umbrèla c'm' in dal pìṅ ed mèr.
I élber i s divìden incòri p'r avér-'gh el fój a fórma 'd gùci o cun la fója lèrga; s'i tìnen da cât el só fój anch' in dl invèren o s' a i fàn caschèr.
L'utilitê dl élber
I élber gl'ìn di amîg edl òm e dla natùra in generêl: 'l òm e 'l bésti i respìren 'l usìgen ch'i prodùś'n el piànti; 'l òm al pōl druèr-egh la lègna sèca da bruśèr, al lègn per custruìr dal mubìli, la celulóśa per fèr dla cherta. El bésti cichìni i gh mèten sù cà. P'r a n' cuntèr di só frût, dal castàggni, ai pòm, ai pìr, ai fîg, a 'l sréśi, a 'l brùgni, e vìa descurènd, nutrimèint p'r i òm e p'r el bésti. El raìś di élber i van śò in dla tèra e i jùt'n acsè a tgnìrla sòdi al só pòst, quand a vin śò tròpa piōva o di èter só bliśgamèint vers al bâs.
Manéri d dìr
- (EGL) Mèt śò bèin cl albarèin[1] lè! (IT) Pianta bene, quell'alberino!
- (EGL) Èlber bugnōś, (IT) Albero scabbioso.[2]
Vóś lighèdi
Galerìa
Noti e referèinsi
Èter progêt
- Wikiquote contiene citazioni di o su Élber
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Élber
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Élber»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.


text:
Peder Cadotsch è naschì ils 30 da matg 1922 a Panaduz, è dentant creschì si a Savognin, nua ch'el ha passentà sia uffanza e giuventetgna sco era frequentà la scola populara. Gia durant il gimnasi a Mustér ed anc pli fitg durant il temp da studi a las universitads da Friburg e Berna ha el cumenzà a scriver, per gronda part poesias. Suenter avair cuntanschì l'examen da stadi sco dentist ha Peder Cadotsch avert in'atgna pratica a Lucerna ch'el ha manà dal 1954 fin il 1988. En la citad al Lai dals Quatter Chantuns ha il poet scrit la pli gronda part da sias poesias e novellas.
L'art da scriver da Cadotsch è levamain popular, er perquai che ses stil è simpel, sia lingua empernaivla e nuncumplitgada. Sias poesias èn liricas, cun ina tempra romantica. Encreschadetgna ed amur, il nascher ed il murir da la natira èn tematicas da sias poesias.
Mes bab era in simpel um, avert per il bel. E las poesias eran per el insatge dal pli bel. Uschia hai jau survegnì da pitschen ensi la gronda affinitad a la poesia.
Pli probabel ha gist quai inspirà plirs cumponists rumantschs da scriver chanzuns sin basa da sias poesias. Sper quai sa fatschenta Cadotsch en sias ovras però era da problems pli gronds e pesants che tanschan er lunsch sur il cunfin dal Grischun e da la Svizra ora. Per sia collecziun da poesias «Sbrenslas» ha el retschavì l'onn 1973 il premi da l'uniun da scripturs rumantschs.
Ils 20 da zercladur 2002 è Peder Cadotsch mort a Savognin.
Ina schelta da las chanzuns che sa basan sin ses texts datti en l'Artg musical sco era en l'emissiun Noss chors.
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Captatio benevolentiae
El paróli latèini captatio benevolentiae i stan a significhèr al tōr sù la simpatìa, al beinvlér 'd un quelchdùn ch'l è adré a scultèr quèl ch'a gh'gém, o ch'a 'l léś un quèl ch'a gh'ém escrìt.
Cla manéra chè 'd vlér purtèr da la só banda dagli ètri persòuni, la gh'vin dimòndi naturèl ai putèin, che cun du snùm, mo anc sèinsa, i àn bèle fat sù come dal còpi e tolt al beinvlēr ed chi gh'è lè datēś; altrimèinti 'l è 'n artifìsi retòric, in dal mèinter ch'a s descòr, generalmèint perchè a s è dèintr in na quistiòun difìcil e a gnarèv cómed catèr tuti el manéri ed purtèr dal persòuni dala nostra banda.
In dal camp giurìdic, anca i avochêt, quand i gh'àn da persuàder na giurìa in sìm'a 'l motivasiòun dal só asistî, i gh'àn da mantgnìr sèimper al beinvlér dal pùblic.
Soquànt eśèimpi dal vlér tōr sù al beinvlēr dal pùblic, i s càten frequèint in di discōrs dal rètor Ciceròun:
Et si non minus nobis iucundi atque inlustres sunt ii dies, quibus conservamur, quam illi, quibus nascimur, quod salutis certa laetitia est, nascendi incerta condicio, et quod sine sensu nascimur, cum voluptate servamur, profecto, quoniam illum, qui hanc urbem condidit, ad deos inmortalis benivolentia famaque sustulimus, esse apud vos posterosque vestros in honore debebit is, qui eandem hanc urbem conditam amplificatamque servavit. Nam toti urbi, templis, delubris, tectis ac moenibus subiectos prope iam ignis circumdatosque restinximus, idemque gladios in rem publicam destrictos rettudimus mucronesque eorum a iugulis vestris deiecimus.
Quae quoniam in senatu inlustrata, patefacta, comperta sunt per me, vobis iam exponam breviter, Quirites, ut, et quanta et quam manifesta et qua ratione investigata et comprehensa sint, vos, qui et ignoratis et expectatis, scire possitis.»
A s pōl dìr, sitadèin, che 'l dè che la vìta la s gnìva mantgnùda, al n'è minga meno bêl e meno importànt che 'l dè ch'la s gniva dèda; perchè vgnènd al mónd a n's 'n adòm brìśa dal dòun edla natùra, e a n'savòm brìśa quêl ch'a gh'à vlû per gnìr al mònd; mo 'l òm tolt vìa dala mort al gôd 'd na felicitê ch'al cgnùs, e al gusta tùt al piaśér dla só cunservasiòun. E dòunca, c'ma l'arcgnusimèint di noster pèder 'l à vlû mèter al fundadōr dla nostra sitê, al Ròmol, inmortêl da mêś ai dio; acsè uèt'r a mantgnarî anca, e sèinsa dùbi a traśmetarî ai vòst'r anvō la memòria 'd cal magistrê che, dôp 'd avér-la catèda fundèda e già granda, al la salvèva dala ruèina. L'intéra Ròma la s'rèv stèda ardùta in brêś; già i fōg i ér'n adrē a impièr-es dintór'n ai voster tèimpi, a 'l vostri cà, ai voster mùr: mè a-j-ò savû śmursèr-i; a-j-ò śbriślê in dal lór màṅ destrutóri el spèdi arvultèdi còunt'ra la repùblica; a-j-ò tolt vìa dai voster pêt i pugnē ch'i 'v gnìven còunter.
Adês a 'v vōj spieghèr, sitadèin, in pòchi paróli, c'm'a gh'l ò cavèda 'd ciarìr, ed pruvèr, ed spieghèr a l'asembléa dal Senê, chi cumplôt orènd chè. Uèt'r a n'cgnusî mia incòri al grand perìcol, l'evidèinsa dla cospirasiòun, i mêś ch'a-j-ò druê per stèr-'g adrē e deśvujèr-'n i fîl. A mitrò a taśér la vostra impasìnsia in dal spieghèr-ev tùt.»
Vóś lighèdi
- manéra 'd dir latèina
- elèinc del manéri 'd dir latèini
- Elèinc ed paróli 'd lēś latèini
- retòrica
- Ciceròun
Colegamèint estèren
- (IT)


text:
Suenter il Cussegl dals chantuns ha er il Cussegl naziunal ditg Gea da midar l'ordinaziun d'urgenza dal Cussegl federal en ina lescha d'urgenza. Il Cussegl federal aveva activà in fond d'urgenza ils 6 da settember suenter ina dumonda d'agid da l'Axpo ch'era curt avant vegnir en stretgas da liquiditad.
Fond gia activà dal Cussegl Federal
Il fond da salvament vegn ad avair ina grondezza da fin 10 milliardas francs. Profitar da quel pon firmas d'energia ch'èn relevantas per il sistem. En cas da svilups nunspetgads sin il martgà d'energia che chaschunan problems finanzials pon quellas dumandar per in emprest da daners tar la Confederaziun.
Il Cussegl Federal aveva activà il fond da salvament avant in'emnia cun ina ordinaziun d'urgenza suenter che l'Axpo aveva dumandà per agid. La regenza ha mess a disposiziun fin 4 milliardas francs per quella. La delegaziun da finanzas dad omaduas chombras ha dà liber questa summa. Fin ussa n'ha l'Axpo betg duvrà quest agid finanzial.
In'ordinaziun d'urgenza vala, fin che la basa legala urgenta per il fond d'urgenza entra en vigur. Quai è ussa il cas. Cun il Gea dal parlament vegn l'ordinaziun d'urgenza midada en ina lescha d'urgenza. Quella po ir en vigur a partir dal prim d'october. Avant l'entir Cussegl naziunal aveva la Cumissiun per ambient, planisaziun dal territori ed energia da Cussegl Naziunal (Urek-N) approvà la proposta dal Cussegl federal cun 18 a 7 vuschs.
Be PPS cunter la proposta
Il Cussegl dals chantuns aveva gia ditg Gea per credist urgents il zercladur. Il Cussegl naziunal ha ussa approvà il fond da salvament cun 136 cunter 51 vuschs (8 abstenziuns). Tut las vuschs cunter eran da la PPS. Ils 55 cussegliers e cusseglieras naziunalas da la partida avevan pretais ils 9 da settember ina sessiun extraordinaria davart il credit da milliardas en connex cun il fond d'urgenza. Quella ha lieu durant la terz’emna da la sessiun. Tut las autras fracziuns han approvà il fond, ellas han tuttas suttastritgà l'impurtanza da la segirezza da provediment.


text:
Distruiu la punt el baghegiar 1928 denter Darvella e Zignau.
Distruiu la punt el baghegiar 1928 denter Darvella e Zignau.
„La bova dils 25 da settember 1927 ha giu distruiu la punt denter Zignau e Darvella.“ Mira la contribuziun da Ciril Lombriser.
Il zercladur 1928 era la punt el baghegiar ed ei vegnida destruida aunc ina gada entras las auas grondas dils 10 da zercaldur 1928 bunamein diltutafatg.
Da quei temps scriva la gasetta Ringgenberg, oz romontsch Zignau.
Collecziuns:
L’istorgia dal chantun Grischun...


text:
Creta
Creta (Kpήtn, Kriti in grech, "Krétē" in grech antich; Crète in frances; Crete in ingles; Girit in türch), l'è un isula del mar Egee che l'è suta l'aministrazion de la Grecia. L'è l'isula püssee granda de la Grecia e la quinta (8 261 km²) intra quij del mar Mediterani. L'è vöna di tredes region aministrativ de la Grecia.
Geugrafìa[Modifega | modifica 'l sorgent]
'L nom de l'isula l'è per via che gh'è un mügg de creta, un material druvaa da i abitant per fà arnes e vas. L'isula la gh'ha una furma strencia e longa e la divid 'l mar Egee dal mar libich. La gh'ha un teritori muntagnus, cun dumà una percentüala picinina de pianüra. Intra quest, i püssee impurtant i henn la piana di Messarà, int la zona center-meridiunala, e 'l pian de Lassithi, che l'è püssee a nord.
Per i muntagn, i püssee impurtant i henn:
- Lefka Ori (i muntagn bianch) ch'i riven a tucà i 2452 meter
- La cadena del mont Ida che 'l riva ai 2456 meter
- Dikti Oros, che 'l gh'ha una sima de 2146 meter.
La isula de Gaud, che l'è separada da Creta ma l'è suta la sò aministrazion, la gh'ha 'l pont püssee a sud de tüta l'Europa, che 'l se ciama Capo Tripiti.
Aministrazion pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
A Creta gh'è quater prefetür:


text:
New Haven
New Haven (a s lèś [nuːˈheɪ̯vən] in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ch'in dal 2012 la gh'iva 130.741 abitànt. La s cata in dal stat dal Connecticut, in dla cuntèa ad New Haven. L'è cgnusùda cuma „Elm City“ (la sità di ólum).
In dla sità in Agóst a s śōga tut i an da 'l 1998 al turnèo WTA Premier p'r al fémni ciamâ Pilot Pen Tennis c'n i camp in sal cimènt. I 'l an vins dal śugadōri dimóndi impurtànti cuma la Steffi Graf, la Venus Williams, la Jennifer Capriati, la Lindsay Davenport, la Justine Henin, la Svetlana Kuznecova, la Caroline Wozniacki, la Petra Kvitová e la Simona Halep. I masć invéci i s èṅ spustâ a Winston-Salem.
Al sò sìndig, da 'l 2014, 'l è 'l demucràtic Toni Harp.
Persunàǵ ligâ a New Haven
- George W. Bush, presidènt di Stat Unî
- Michael Bolton, cantànt e cumpuśidōr


text:
Igl agid social economic vegn lu concedius, sche Vus haveis negin dretg sin autras prestaziuns ni sche quellas vegnan buc ad uras. Igl agid social economic garantescha in minimum d'existenza social che permetta la participaziun ad activitads socialas. El sebasa sin las leschas cantunalas sco era sin las directivas dalla conferenza svizra digl agid social (directivas dalla COSAS). El secumpona dil suandont:
- Cuosts da habitar
- Provediment medicinal da basa
- Basegn fundamental per ils cuosts da viver
- Agid individual (p. ex. cuosts per la tgira d'affons ni expensas en connex cun la professiun)


text:
La Convenzion ciacoleia oramai da plu de n ann sun la reforma dl Statut de autonomia dla region Trentin-Südtirol. La discuscion à metù man con na ligna de ‚Open spaces’ per chirì adum idees y propostes dla jent, spo éla juda inant ti grups de laour dl Forum di 100 y tla Convenzion di 33; chesta ultima à l’enciaria de tré adum dutes les idees y fé propostes concretes de reforma che ti vegnirà spo ortiedes al Consei dla provinzia de Bulsan.
Dlongia la Convenzion él vegnù metù su na organisazion jomelina ence a Trent, la Consulta, che ejamineia la reforma dl’autonomia dal punt de veduda dl Trentin. Da recordé él ence che tl Parlament a Roma végnel traté does propostes de leges costituzionales che à en pert l medem fin, anter chestes la „lege ladina“ de D. Alfreider.
Tla Convenzion él vegnù rejoné n puech de dut, de dut l poscibel y l imposcibel, cie che fova perauter volù dantfora da chi che l’à metuda su. Un di temesc zentrai fova y é a sconanza dles mendranzes, en particolar de chela ladina, la mendranza „par excellence“ dla region Trentin-Südtirol. Plu avisa: De cie vàl pa debujegn per garantì i derc y plu en general l souravive dla mendranza ladina sciche comunité linguistica-culturala autonoma? I ladins enstesc à abù la poscibelté de porté dant sies idees, tl ‚open space’ a la Ila (ai 07.03.2016) y tl Grup de laour n. 4 dl Forum di 100 (membri ladins: E. Ploner, Monica Willeit, H. Verginer, I. Lezuo) y tla Convenzion di 33 (membri ladins: E. Ploner y C. Perathoner).
L resultat , samben demé provisore, de chesta gran ciacoleda pòn lieje tla „Sinossi“ dla senteda dl 24.02.2017 „Tutela delle minoranze “ dla Convenzion di 33, al punt n. „5 I Ladini“; al paia la mueia de zité l test entier (al mancia na verscion ladina dl document, cie che desmostra ciamò n iade l puech respet per i ladins):
„5. Ladini
Il dibattito riguarda:
– l’insediamento di due giudici amministrativi ladini in aggiunta agli otto attuali. La composizione paritetica andrebbe tuttavia garantita;
– la possibilità di reclutare una parte dei giudici amministrativi tramite concorso;
– l’ammissibilità dei ladini a partecipare a determinati concorsi dai quali siano attualmente esclusi in ragione del rapporto rispetto alla popolazione complessiva (meccanismi di tutela);
– la possibilità di utilizzare, volendo, la lingua ladina al di fuori delle comunità vallive ladine (per es. la possibilità di usare la lingua ladina come lingua di lavoro nei consigli comunali);
– il sistema scolastico ladino, ormai consolidato e giudicato estremamente positivo. Potrebbe fungere da modello di riferimento per tutto l’Alto Adige e venire proposto anche al di fuori delle vallate ladine“.
Chest é dut cie che ti vegn pité per l moment ai ladins. Sce an tol fora i giudizes dl TAR méssen dì che al ne se trata nia d’auter che de bagateles! Bagateles sce an paridleia les propostes da Convenzion di 33 con cheles fates dal Grup de laour n. 4 dl Forum di 100 y dal espert Dr. H. Zanon, y dantaldut con cheles contegnudes tla „Declarazion dla Union General di Ladins dal Dolomites (UGLD) en cont dla revijion dl Statut dla Region Trentin-Südtirol“ . Te chisc documenc, sciche ence tl „Memorandum ladin“, sotescrit da plu de 200 persones, végnel proponù anter l auter, te na formulazion plu o manco sterscia y esplizita, chisc punc fondamentai per i ladins:
· Bujegn de n lingaz ladin scrit unitar
· Reconesciment y renforzament dla Lia di comuns ladins
· Valivanza de derc y reunificazion di ladins aldò dles ghiranzes dl referendum de Souramont dl 28.10.2007.
Tla declarazion dla UGLD végnel emplù damané n coordinament anter Bulsan y Trent per cie che reverda i ladins; chest punt é vegnù sourantout tles „Indicazions per la reforma del Statut de autonomia. Document dantfora“ dla Consulta (fauré 2017) che propon formalmenter „formes de colaborazion interprovinziéla e trans-regionéla tel ciamp dle ’istruzion e de autra scomenzadives linguistiches y culturéles, soraldut per renforzér l’unità linguistica e culturela ladina“.
Duc chisc punc essenziai é desparis tl document dla Convenzion di 33. Al é veir che la enciaria dla Convenzion é, per l moment, de chirì n consens anter siei membri y no de fé propostes concretes. Chest vel ence – pérel – per les chestions ladines; ma dal moment che i ladins é dlonch en mendranza ne él nia da se fé demarevueia che sies ghiranzes vae sot. Cie che fej demarevueia – perdret él n scandal – é plutost che chesta sotmiscion di derc dla mendranza ladina a l consens di autri grups ne desturba nia i membri ladins tla Convenzion di 33.
L ex-president dla provinzia de Bulsan L. Durnwalder à dit dant da puech dant la Convenzion di 33: “Wenn die SVP früher immer nur das gefordert hätte, was sie sicher bekommt, hätten wir die Hälfte der Autonomie nicht” ( cfr. Dolomiten 28.04.2017 ). Y ci fej pa i ladins? Nosc raprejentanc a Bulsan y a Roma se contenteia de pici varesc, brosces y bagateles empede s’emponté y bate i pugns sun meisa per defene i enteresc, i derc y l davegnì dla mendranza ladina. Na bona ocajion è juda arjumeda via y na bela figura ne ài dessegur nia fat. Al é da speré che l Consei provinzial se mostre plu enteressé y davert per ti garantì ai ladins tl Statut de autonomia duc chi derc fin a sen trascurés y che la Union Generela à metù ju te sia declarazion prejenteda ence a Roma.
Erwin Valentini
Al me plej(4)Al ne me plej nia(1)
4731 iadesc liet


text:
da sur Alfred Cavelti
40 dis cuoza la dimora da Jesus el desiert all’entschatta da sia veta publica. Quella cefra serepeta pliras gadas ellas scartiras digl Emprem e Secund Testament. 40 ei ina cefra simbolica e stat per examinaziun e cumprova.
Jesus vegn mess sill’emprova e sto sedecider. Vul el dar suatientscha alla tentaziun dil «nausch», cuntentar il regl per paun, pussonza e ventira el senn dil mund? El preferescha dad ir sia via tenor la veglia da Diu.
Ils 40 dis da Cureisma envidan nus d’examinar nusezzi e secumprovar avon Diu ed ils concarstgauns. Tgei ha peisa e valeta per mei? Tgei dat senn e cuntegn a mia veta? Tgei accents valeivels dundel jeu a mia dimora sin tiara, valurs che cuozan sur quella viado?
Mt 4,1–11
1Lu ei Jesus vegnius menaus dil Spert el desiert per vegnir tentaus dil giavel. 2Suenter ver giginau curonta dis e curonta notgs ha el giu fom. 3Cheu s’avischina il tentader ad el e di: Sche ti eis Fegl da Diu, camonda che questa crappa daventi paun. 4Mo Jesus rispunda: Ei stat scret:
Il carstgaun viva buca mo da paun,
mobein da mintga plaid che sortescha dalla bucca da Diu.
5Sinquei meina il giavel Jesus el marcau sogn e tschenta el sil spitg dil tempel. 6Lu di el: Sche ti eis Fegl da Diu, sefiera surengiu! Ei stat gie scret:
Per amur da tei dat el camond a ses aunghels,
ed els portan tei sin maun,
che ti scarpetschies buca cun in pei en in crap.
7Jesus di ad el: Ei stat era scret:
Ti dueis buca empruar il Segner tiu Diu.
8Puspei meina il giavel Jesus sin in cuolm fetg ault e muossa ad el tut ils reginavels dil mund e lur gloria. 9Ed el di a Jesus: Tut quei vi jeu dar a ti, sche ti sefieras per tiara ed aduras mei. 10Cheu di Jesus ad el: Naven, satan! Pertgei ei stat scret:
Il Segner tiu Diu dueis ti adurar e mo ad el dueis ti survir.
11Lu ei il giavel untgius da Jesus. Ed uarda, aunghels ein vegni neutier ed han surviu ad el.


text:
da sur Marcus Flury
Quei raquent tschenta damondas. El provochescha. El ei grevs da capir. Tgei maletg da Diu e dil carstgaun vegn cheu mussaus? Per mei indichescha quei raquent in svilup ella relaziun dil carstgaun cun Diu. La cardientscha en Diu sto buca semussar ell’unfrenda dil pli car ch’ins ha. Dieus vul buca la mort, mobein la veta. Che Dieus impedescha Abraham d’unfrir siu affon, muossa con fetg che Dieus stema la veta.
Mirond sin nies temps setschenta en mei la damonda: Co mein nus ozildi entuorn culs affons? Cons affons daventan unfrendas dallas ambiziuns stravagadas dils geniturs e da tenutas egoisticas da carschi sin via? En contas tiaras dat ei aunc lavur d’affons? Cons affons vegnan violai corporalmein e psichicamein? Per nus carstgauns semuossan la carezia per Diu e la cardientscha en el buc en unfrendas da carstgauns, mobein el promover la veta.
Gen 22,1–2.9a.10–13.15–18
Lez dis ha Dieus mess Abraham sill’emprova. El di ad el: Abraham! Quel rispunda: Cheu sun jeu! E Dieus di: Pren Isac, tiu sulet fegl che ti tegns car, va ella cuntrada da Moria e porscha el leu per unfrenda sin in dils cuolms, il qual jeu vi mussar a ti.
Arrivai el liug che Dieus veva indicau, ha Abraham erigiu leu igl altar.
Lu stenda Abraham siu maun e tschaffa il cunti per cannar siu fegl. Mo enaquella cloma igl aunghel dil Segnerdenter igl aunghel dil Segner e Dieus sez vegn savens buca differenziau giu da tschiel: Abraham, Abraham! El rispunda: Cheu sun jeu! Lez cloma: Buca metta maun vid il mat e buca fai dil mal ad el. Pertgei uss sai jeu che ti has tema da Diu: Ti has gie buca snegau da dar tiu sulet fegl a mi. Alzond ses egls ha Abraham viu davos el in anugl che era secavistraus cun ses corns en in spinatsch. El ei ius vitier, ha priu igl anugl ed unfriu quel empei da siu fegl.
Sin quei cloma igl aunghel dil Segner l’autra ga giu da tschiel e di ad Abraham: Jeu engirel a memez – aschia plaida il Segner – perquei che ti has fatg quei ed has buca snegau tiu sulet fegl, vi jeu benedir tei rehamein e far vegnir tia descendenza aschi numerusa sco las steilas al firmament e sco il sablun alla riva dalla mar. E tes descendents duein posseder las portas da lur inimitgs, ed el num da tia schlatta duein tut ils pievels dalla tiara esser benedi, per pagaglia che ti has tedlau mia vusch.


text:
da Flurina Cavegn-Tomaschett
Josua duei menar, sco successur da Moses, il pievel en la tiara empermessa. La lecziun numna Gilgal sco liug per ereger il camp, pia igl emprem liug da fermada en la tiara empermessa. Leu tschentan ils Israelits cun la surtagliada (vegn buca descreta en quella part dalla lecziun) e cun la festivitad da Pastgas dus impurtonts e fundamentals rituals pil pievel, dus rituals d’identitad.
Ch’els maglian uss products dalla tiara e buca pli la manna muossa vi sin la fin dil viadi tras il desiert, sin ina midada, sin l’arrivada.
Jos 5,9a.10–12
Lezs dis ha il Segner detg a Josua: Oz vi jeu volver naven da vus la vergugna dils Egipzians.
Ils Israelits han erigiu lur camp a GilgalGilgal munta muschna e segna cheu sco liug che porta ina viulta ed han fatg Pastgas la sera dil quitordischavel di dil meins, en la planira da Jerico.
Ed els han magliau il di suenter Pastgas dils products dalla tiara, paun senza levon e spigias barsadas, quei medem di.
La mannaspisa che ha nutriu ils Israelits duront lur viadi el desiert (pro-duct dalla natira, alv e dultsch, sa buc vegnir con-servau) denton ha calau cu els han entschiet a magliar ils products dalla tiara. Ei deva buca pli manna per ils Israelits ed els han da quei temps naven magliau quei che la tiara da Canaan produceva.
☛ evangeli dalla dumengia: Lc 15,1–3.11–32


text:
Grond plaschair per Margrith Raschein la presidenta communala da Churwalden: Avant in onn era en vischnanca mo planisada ina filiala dal center da seniors a Lai. Uss survegn Churwalden in center cumplet.
Ils burgais da Vaz han ditg Na
«Il Na dal burgais da Vaz è stà ina gronda frida» resumescha Karl Dudler, commember dal cussegl administrativ da l'Oase Holding SA, quella saira. Il mars avant in onn era planisà ch'ils investurs e responsabels da la Oase Holding SA preschentan il project per Lai. Sin proposta or da la radunanza dals burgais da Vaz èn las tractandas dentant vegnidas stritgadas ed il project è stà giud maisa.
Cun il Na da Vaz avain nus gì in nov punct da partenza.
Churwalden ha sin quai laschà calcular la situaziun per l'atgna vischnanca cunquai «che nus savevan ch'è dad investir en la chasa da vegls Lindenhof».
RR actualitad 07:00


text:
Curija Monteviasch
Curija Monteviasch (nom ufizial in italian: Curiglia con Monteviasco) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l gh'ha ona popolazion de .182 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 11 km² e 'na densità de 17 ab./km².
El paes, situaa in di Vai del Luines, el se troeuva al confin con la Svizzera (comun de Malcanton Alt, Gambarögn e Mieja). Inoltra a hinn present vari frazion: Cà del Sass, Cort, Alp Cortett, Alp Fontanella, Alp Merigett, Pian Cavurich, Polusa, Rattaioeula, Riv, Alpon, Curija, Madònna de la Guardia, Mont Lema, Molin, Pier, Pont de Pier, Saròna, Viasch.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Curija Monteviasch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La cursa rapida da las dunnas damaun a Garmisch-Partenkirchen vegn remplazzada d’in super-G. Pervi da las cundiziuns da l’aura e da la pista n’èsi er oz betg pussaivel da far in trenament. Senza trenament na datti nagina cursa rapida. Uschia datti questa fin d’emna dus super-Gs a Garmisch.
Ski alpin dunnas Cursa rapida a Garmisch scroda
La cursa rapida da las dunnas damaun a Garmisch-Partenkirchen vegn remplazzada d’in super-G. Pervi da las cundiziuns da l’aura e da la pista n’èsi er oz betg pussaivel da far in trenament. Senza trenament na datti nagina cursa rapida. Uschia datti questa fin d’emna dus super-Gs a Garmisch.
RTR novitads 09:00


text:
da sora Armina Maissen
E Jesus ha plidau: «Il semnader ei ius a semnar…» Quella semeglia lai passar mia regurdientscha el temps da mi’affonza cu nies bab semnava. Ei era in mument da grondezia cun tut speziala atmosfera. Nus buobas pintgas sesevan quietamein agl ur digl èr e miravan co il bab semnava. Ils pass dil bab, ils moviments da siu bratsch e siu maun eran ina ceremonia sublima. Ils garnins curdavan sco radis giu sin il tratsch frestg. Finiu da semnar vegneva il bab al cantun digl èr e prendeva giu sia capiala. Lu fageva el ina gronda crusch cun siu maun sin il tratsch digl èr e suenter rugavan nus ensemen in paternies. El surdava aschia il quitau dalla prosperaziun al bien Diu, dal qual tut il bien vegn.
Nies bab semnava sapientivamein e cun cor. El tschentava cun sia cardientscha e fidonza il fundament per ina buna raccolta. E quei era la tenuta da nies bab buca mo el semnar, mobein en sia veta insumma. El tedlava sin siu intern e tschaffava il plaid da Diu. In agir sin fundament da tala cardienstscha e fidonza porta senza dubi grond fretg. Ventira sco tribulaziun daventan cheutras il cultem che sustegn il process dalla madiraziun.
Mt 13,1–23
1Gliez di ei Jesus ius ord casa e semess giu alla riva dil lag. 2E grondas fuolas ein serimnadas entuorn el, aschia ch’el ei semess en ina barca e sesius leu; e tut il pievel steva alla riva. 3Ed el ha plidau cun els da bia caussas en semeglias. El ha detg: Il semnader ei ius a semnar. 4Ferton ch’el semnava, ei in ton (dil sem) curdaus sigl ur dalla via, ed ils utschals ein vegni ed han piclau si tut. 5Auter ei curdau sin terren carpus, nua ch’ei fuva pauc tratsch. Beinspert ha quei entschiet a pruir, perquei ch’il tratsch era buca profunds. 6Mo cura ch’il sulegl ei vegnius pli ferms, ei il schiermet vegnius barslentaus, e perquei ch’el veva buca ragisch, eis el seccaus. 7Auter sem ei curdaus ella spinatscha, e la spinatscha ei carschida ed ha stinschentau el. 8Auter ei curdau sin bien terren ed ha purtau fretg: Tschien, sissonta ni trenta per in. 9Tgi che ha ureglias, teidli.
10Ed ils giuvnals ein s’avischinai ad el ed han detg: Pertgei plaidas ti en semeglias cun els? 11El ha rispundiu ad els: A vus eis ei dau d’enconuscher ils misteris dil reginavel da tschiel, mo als auters eis ei buca dau. 12Tgi che ha, a lez vegn aunc dau, ed el ha abundonza. Mo tgi che ha nuot, da lez vegn aunc priu quei ch’el ha. 13Per il sequent motiv plaid’jeu en semeglias cun els: Perquei ch’els vesan e vesan tuttina buc ed audan senza udir ni capir.
14Aschia secumpleina per els la profezia da Jesaja che ha detg:
Vus vegnis bein ad udir, mo tuttina buc a capir.
Vus vegnis bein a veser, mo tuttina buc a tschaffar.
15Endirius ei il cor da quei pievel.
Cun las ureglias audan els mal;
els han serrau lur egls, per ch’els vesien buca cun ils egls
ni audien cun las ureglias
ni tschaffien cun lur cor e seconvertien
e jeu fetschi sauns els.
16Mo beai ein vos egls, perquei ch’els vesan! Beadas vossas ureglias, perquei ch’ellas audan! 17En verdad, jeu ditgel a vus: Bia profets e gests han desiderau da veser quei che vus veseis ed han buca viu, d’udir quei che vus udis ed han buc udiu.
18Sche tedlei pia vus la semeglia dil semnader. 19Sch’enzatgi teidla il plaid dil reginavel senza capir el, vegn il nausch ed engola quei ch’ei stau semnau en siu cor. Quei ei quel ch’ei semnaus agl ur dalla via. 20Quel ch’ei semnaus sin terren carpus, ei quel che auda il plaid ed accepta quel immediat cun legria. 21Mo el ha buca ragisch en sesez e viva mo dil mument. Vegn ina tribulaziun ni persecuziun pervia dil plaid, sche croda el immediat. 22Quel ch’ei vegnius semnaus ella spinatscha, gliez ei il carstgaun che teidla il plaid, mo ils quitaus da quest mund ed il surmenem dalla rihezia stinschentan il plaid, ed el resta senza fretg. 23E quel ch’ei vegnius semnaus sin bien terren, gliez ei il carstgaun che teidla il plaid e tschaffa el. Ed el porta fretg: Tschien, sissonta, ni trenta per in.


text:
da Marcel Köhle
«Preparei la via dil Segner, ulivei sias sendas!» – Mintga gronda fiasta entscheiva cun preparaziuns. Aschia eis ei era tier la fiasta da Nadal: far biscuits da Nadal, decorar la casa, metter si il pigniel da Nadal ed aunc bia autras caussas.
Igl evangeli da questa dumengia muossa denton aunc in auter aspect: Il profet Gion ha muossau e perdegau al pievel sin tgi ch’els duein spitgar. Cun mussar vi sin Jesus e sin sia persuna ha el preparau sia vegnida tier ils carstgauns.
Aschia sa il temps d’advent era esser in temps dalla preparaziun dil cor. Tras l’oraziun e la lectura e la meditaziun dil Plaid da Diu dein nus a Niessegner ina nova schanza da vegnir en nossa veta. Nezegiein nus quella pusseivladad e lein mirar sin tgei via che Niessegner vegn tier nus!
Mc 1,1–8
1Entschatta dalla buna nova da Jesus Cristus, Fegl da Diu.
2Aschia stat ei scret el cudisch dil profet Jesaja:
Uarda, jeu tarmettel miu mess ordavon a ti,
ch’el prepari tia via.
3La vusch dad in che grescha el desiert:
Preparei la via dil Segner,
ulivei sias sendas!
4Aschia ei Gion vegnius a battegiar el desiert ed ha proclamau in batten da conversiun per la remischun dils puccaus. 5E l’entira cuntrada dalla Giudea e tut ils avdonts da Jerusalem mavan viado tier el. Ei vegnevan battegiai dad el ell’aua dil Jordan e confessavan lur puccaus. 6Gion fuva vestgius cun in manti da peil camel e veva ina tschenta da curom entuorn veta. El magliava saleps e mèl selvadi. El perdegava e scheva: 7Suenter mei vegn in ch’ei pli pussents che jeu; jeu sun buca vengonzs da sestorscher avon ses peis e snuar las curegias da ses calzers. 8Jeu hai battegiau vus cun aua, mo el vegn a battegiar vus cun il Spert sogn.


text:
Legendas e detgas tuts ch'enconuschan. La Cularta a Laax mussa a partir da dumengia, ils 7 d'avrigl ditgas en furma da maletgs. Il pictur Patrick Devonas transfurmescha mintgamai il text d'ina ditga en in maletg.
Finamira da l'exposiziun ch'è part d'in project che cuzza plirs onns, è da betg laschar ir en emblidanza las istorgias e da preschentar las legendas en ina nova furma plain tensiun. Ils iniziants dal project èn il scriptur Andrin Schütz e Patrick Devonas. Els vulan visitar ils proxims onns las regiuns dal chantun Grischun.
RR actualitad 07:00


text:
Praa (NO)
Praa (nom ufizial in italian: Prato Sesia) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara. El gh'ha ona popolaziun de 1 954 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 12,3 km² e ona densità de popolaziun de 159 ab./km².
Praa l'è sitüada in sü la riva de mancina del fiüm Sesia, in la bassa Valsesia e al cunfin cun la Pruvincia de Vercej (cumün de Saraval). Da Praa la se pò avègh una bela vista del Munt Rösa.
Praa l'è spartida in di riuni de Praa Vegia, Praa Növa e Gabi. Inultra fan part del paes i fraziun de Baragiota e Cà Bianca.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Praa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Saladin
Ol Saladin[N 1] o Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf (in arab: صلاح الدين يوسف) e Selahedînê Eyûbî (in curd: سەلاحەدینی ئەییووبی), nassid a Tikrit ind el 1138 e mort a Damas ol 4 de marz del 1193 [1], l'è stait ol prim sovran de la dinastia ayyubida, qe l'ha regnad in Ejit del 1169 a'l 1250 e in Siria del 1174 a'l 1260. D'orijen curda, Saladin l'ha guidad i campagne militar musulmane contra i divers Stats Croxads.
L'ha regnad su l'Ejit del 1169 a'l 1193, Damasc del 1174 a'l 1193 e Alep del 1183 à 1193. Son nom, an-Nāsir, in arab al vœl dir qell qe al ciapa la vitora de Dé, Saladin la retituden de la Fed. L'è cognossid per vesser stait ol principal aversare dei Franc e l’artijan de la vitoria de Hattin e de la reconquista de Jerusalem per i musulman ind el 1187.
NoteModifega
RiferimentsModifega
- ↑ Robert 2 (2001), Saladin, p. 1852.


text:
Dapi ier è la cumpetenza da prender mesiras en connex cun il coronavirus puspè tar ils chantuns. Tenor cusseglier guvernativ Peter Peyer è il chantun pronts per questa incumbensa. Ins haja emprendì ord ils davos mais e sappia uss reagir meglier sin la situaziun.
Il mument n'èn betg planisadas mesiras spezialas
En cas ch'i dess puspè novas infecziuns u forsa schizunt ensainas per ina segunda unda dal virus, stuess il chantun prender mesiras. Tenor Peter Peyer pudessan quellas tranter auter esser quarantinas localas per exempel en ina regiun u en in hotel. Uss saja il pli impurtant da guardar, co che la situaziun sa sviluppeschia las proximas emnas. Quai muntia che il diever da contact-tracing daventia pli e pli impurtant.
Dumonda da finanziaziun
Per il mument n'èsi anc betg cler, sche la responsabladad dals chantuns munta era, ch'ils chantuns ston surpigliar la responsabladad finanziala. Tenor Peter Peyer è il chantun Grischun anc mitschà bain durant l'emprima unda dal virus. Sch'i vegniss dentant tar ina segunda, pudess quai forsa vesair ora auter. Far prognosas saja dentant anc grev. Cun las novas schluccadas e la responsabladad als chantuns sajan ins anc en ina fasa da test. Uss saja da sperar che questa fasa e las schluccadas sa cumprovian.


text:
Pervi da la fradaglia che vegn spetgada la notg da mesemna sin gievgia han ils viticulturs gì ina sesida d’urgenza il glindesdi. Els ston prender mesiras per proteger las vits e proteger las vignas dal fraid. I vala da salvar la racolta.
Chandailas e tagliar pastg gida
In agid porschan chandailas spezialas da parafin che duain stgaudar las vignas. Questas chandailas duain stgaudar l'aria enturn las vits per da quai da dus grads.
Plinavant duain ils viticulturs tagliar il pastg enturn las vignas. Uschia possia l'aria circular meglier ed il fraid sa movia uschia en direcziun dal plaun da la val e davent da la vigna. Quai cusseglia Georg Fromm, president da l’uniun «Wein Graubünden». Per la racolta da quest onn spetga Georg Fromm cun perditas da tranter 10% ed 80%.


text:
Sco proxim sto vegnir approvada la lubientscha da bajegiar. Il mars duain las lavurs vegnir surdadas, e l’avrigl pudessan las lavurs da montascha cumenzar. Gia il fanadur da quest onn avess l’implant solar da vegnir mess en funcziun. Mintg’onn duai l’implant solar producir radund 180’000 uras kilowatt, tge che correspunda al diever annual da radund 20 chasas d’ina famiglia. La vischnanca da Vaz sa participescha dapi il 2003 al label Citad d’energia.
L’implant solar è in da divers projects da la vischnanca, per dar dapli paisa al label. Tranter auter ha Vaz gia introducì glischs da LED en vischnanca, e bajegià la nova chasa communala tenor il standard Minergia P, il pli aut standard pussaivel per bajetgs schubers.
Era la strategia d'energia 2050 ch'è vegnida approvada dal suveran Svizzer, ha intimà la vischnanca da Vaz d'investir en energia dal sulegl. Ins veglia ir cun il bun exempel ordavant, argumentescha la vischnanca.
Nov trottuar e nova fermada da bus a Lain
Plinavant ha il cussegl communal da Vaz decidì, da bajegiar in nov trottuar a la Voa Nova ed ina nova fermada da bus a Lain. Il project è gia da ditg stà in tema, ma ussa vegn il project realisà cun quai ch’il chantun vul era renovar il catram da la Voa Nova. Uschia pon il project dal chantun ed il project da la vischnanca vegnir realisads il medem temp. Sche tut las lubientschas èn avant maun duain ils dus projects vegnir realisads questa stad. Ils custs per la vischnanca da Vaz muntan a radund 650’000 francs.
RR novitad 12:00


text:
La Svizra ha gudagnà suveran il gieu a Torshavn encunter las Inslas Feroe ed uschia dumagnà il test da caracter. Ils Svizzers han dà en il tun e dictà il gieu a partir da l’emprima minuta. En la 36avla minuta ha il reschissur d’amez Granit Xhaka sajettà il 1:0 ord bun 16 meters. Xherdan Shaqiri ha lura fatg tut cler cun ses 2:0 en la 59avla minuta.
Vacanzas da stad
Per la naziunala Svizra èsi gia stà la 7avla victoria en seria, la davosa avant las vacanzas da stad. La fin avust cuntinuescha la qualificaziun cun il gieu da chasa a Son Gagl encunter l’Andorra. Silsuenter suondan anc ils gieus ordaifer encunter la Lettonia ed a Basilea encunter l’Ungaria avant ch’i vegn, va tut sco quintà, tar in «final» ordaifer encunter il Portugal ch’ha battì la Lettonia cun 3:0 e resta uschia sin ils chaltgogns als Svizzers.


text:
Bug del 2038
El Bug del 2038, in ingles Y2038, l'è on bug che 'l colpiss i sistema che droeuven el Temp UNIX per fà di cunt cont el temp.
In pratega el temp UNIX, che incoeu l'è a 32 bit, el dì 19 de genar del 2038 (pussee precisament ai or 03:14:07) el rivarà a la cifra de 2147483647, che l'è el numer pussee volt che i 32 bit pòden representà. Donca el numer el divegn negativ e 'l computer el legg 'me data el 13 de dicember del 1901, ai or 20:45:52.
Prima de la data[Modifega | modifica 'l sorgent]
El problema el pò presentàss anca prima del 2038, se gh'è ona data che l'è dopo el bug.
Per esempi, on server AOL l'è crashaa in del 2006, perchè l'ha presentaa ona richiesta despoeu 1 miliard de second, e quel di l'eva 1 miliard de second prima del 2038: Donca el server ha metuu la richiesta in del 1901.
Soluzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Hinn staa parpognuu di soluzion, 'me la trasformazion del numer in on unsigned, che 'l sposta el problema al 2100. Anca la trasformazion a 64 bit, che la spostaria el problema de 290 miliard de agn, ma se vengen metuu anca i millisecond e i microsecond se ridus a 50000 agn.


text:
Foeugh arz
I foeugh arz (o fogazzoeu, foeugh senza foeugh, fiammei, fiamminn, fana[1]) hinn di fiamm piscininn, de norma de color bloeu, che solten foeura al nivell del terren in sit compagn de cimiteri, i palud e i stagn in di brugher. El moment pussee giust per doggiài a l'è la fin de agost, vers sira.
'Sti fiammei deriven de la combustion del metan e del fosfan, che la riva giò de la decomposizzion di rest organegh. A bon cunt, l'origin de quell lavor chì a l'è gnamò ben ciara.
I stori e i panzanegh intorna ai foeugh arz hinn proppi tant: in di temp antigh se credeva che l'era la manifestazzion de l'anima che la 'gniva foeura de la tomba. In di popoi del nord Europa se diseva che a 'ndàggh adree se podeva trovà el proppi destin.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ LSI - Lessico dialettale della Svizzera Italiana, Belinzona/Lugan, 2004.


text:
Cagliari
Cagliari (en lèngua sàrda Casteddu; en spagnöl stòrich: Caller; en català: Càller; en latì: Caralis) l'è 'na cità italiàna, capitàl de la regiù de la Sardégna e capolöch de la pruvìncia omònima.
La popolasiù l'è de 158.351 abitàncc, la superfìce del teretóre cumünàl l'è de de 85 km² e la densità l'è de 1863 ab./km².
El cunfìna cümü de Cagliari 'l cunfìna coi cümü de Assemini, Capoterra, Elmas, Monserrato, Quartu Sant'Elena, Quartucciu, Selargius, Sestu.
StóriaModifega
Cagliari ('na ólta ciamàda Karalis) l'ìa zà abitàda de tribù locài quan che piö tàrde i Fenìci i g'ha colonizàt la Sardegna. Endèl sècol V prìma del signùr l'è pasàda sóta 'l contròl dei cartaginés e 'n chèl perìodo lé la cità la g'ha ìt en svelöp piötòst ràpido. Endèl an 238 a.C. l'è pasàda sóta l'impéro Romano (ensèma a töt el rèst de la Sardegna e pò a de la Corsica). A metà del sècol V dòpo del signùr l'è stàda ocupàda dei Vandali ma piö tàrde l'è stàda riconquistàda de Giustiniano.
Evulusiù demogràficaModifega
Abitàncc censìcc


text:
Occurrenzas
22 d’october 2022
Viseta guidada cun Augustin Beeli
Liug da s’entupar : Scola Sagogn allas 16.00. La viseta guidada cuoza ca. 2 ½ uras. Il guid tradescha differents misteris da Sagogn, leutier declara el ils connexs historics.
Tariffa normala : CHF 25 per persuna/ affons indigens e possessurs d’ina carta da hosps CHF 5.00. S’annunziar cun mail a : ferien@sagogn.ch
29 d’october 2022
Representaziun da film en la halla polivalenta
Ulteriuras informaziuns pertucont il program suondan. Organisaziun Pro Sagogn


text:
Super Game Boy
El Super Game Boy a l'era 'na cartoccia che la permetteva de giugà ai gioeugh del Game Boy in sul Super Nintendo Entertainment System sortii in del giugn 1994.
Fonzionalità[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Super Game Boy a l'éra compatibil cont i cartocc del Game Boy e quej bicompatibij del Game Boy Color. El sistema el pò mappà i quater sfumatur de gris in di color a scerna de l'utent.
On quaj gioeugh el doperava pussee estensivament i sò capacità, e eren marchiaa "Super Game Boy Game Pak".
Hardware[Modifega | modifica 'l sorgent]
Vist che 'l SNES a l'era minga bon de emulà 'l Game Boy la cartoccia la integrava l'hardware de 'na console originala e 'l doperava domà i fonzion de input/output e del monitor del SNES. La cartoccia la faseva fonzionà i gioeugh pussee svelt del 2,4% rispett ai alter console per via del clock adattaa del SNES.
Super Game Boy 2[Modifega | modifica 'l sorgent]
Sortii domà in Giappon in del 1998 el Super Game Boy 2 el permetteva el multigiugador, el correggeva el problema del clock e 'l giontava 'na quaj cornis.
Prodott arent[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per el NES el produttor esterno Intelligent Systems l'aveva faa el Wide Boy 2 che però, a differenza del Super Game Boy, el doperava domà la memoria video del NES senza input/output, el gh'aveva el sò controller e 'l fonzionava anca se la console l'éra resettada.
Per el Nintendo 64 offizialment el gh'era el Transfer Pak che 'l permetteva de scambià dacc e fà 'n quaj gioeugh e anca di accessori mìnga offiziai 'me el Wide Boy 64.
Per el GameCube el Game Boy Player a l'éra 'na periferica offiziala che la permetteva de giugà ai gioeugh GB, GBC e GBA.


text:
Ils tschiervs hajan in basegn considerabel da mobilitad, uschia scriva l'organisaziun per la protecziun da la natira. Ils tschiervs viageschian savens lungas distanzas tranter il quartier da di ed il quartier da notg sco er tranter ses spazi da viver la stad e l'enviern. Tenor Pro Natura vegnan las rutas da viagiar dentant adina interruttas pli fitg cun vias, binaris ed abitadis.
Ins dovria cun urgenza dapli corridors per la selvaschina. Per quai lantscha Pro Natura la campagna «via libra per la selvaschina».
Mez dal 19avel tschientaner è il tschierv stà ragischà or en Svizra. Nà da l’Austria è el turnà a partir dal 1870. Ozendi datti radund 35’000 tschiervs en Svizra.
RR novitads 10:00


text:
Tenor la teologa da la Scola auta da teologia a Cuira Eva-Maria Faber saja il celibat sco tal legitim. Ella haja dentant in problem cun l'obligaziun ch'existia per plevons catolics. La baselgia catolica ha gia plirs onns da cumbatter cun ina mancanza da plevons. En Svizra è il dumber dals plevons numnadamain ì enavos per la mesadad dapi ils onns 1950.
Tenor Eva-Maria Faber avessan differents umens interess da far plevon, sajan dentant maridads ni veglian maridar. Uschia saja da discutar tge ch'haja prioritad per la baselgia catolica: La problematica da la mancanza ni il mantegnair il celibat. Cun papa Francestg saja ina midada dentant pli realistica che pli baud. El haja numnadamain ditg als uvestgs da far propostas en quest connex. Concret è per il mument dentant anc nagut.
TR sil punct 17:50


text:
Quest giavisch ha el exprimì a l’ultima sesida dal cussegl da vischnanca. En vista a las grondas sfidas dovria quai in directur en plazza cumplaina. SMT duai esser ina ferma organisaziun turistica cun ina vasta purschida da prestaziuns. Proximamain stoppian els elavurar ina cunvegna da prestaziun e reglar l’organisaziun, la finanziaziun e la furma giuridica.
Fixar in profil
Il president communal da Mustér Francestg Cajacob fa valair che SMT stoppia elavurar l’emprim la cunvegna da prestaziun. E la finala stoppian els era fixar il profil dal directur. Pir alura possian ins decider, con pertschient ch’el lavuria.
Analisar la situaziun
Il president da SMT Curdin Brugger di che quai saja in tema en suprastanza, cura che la cunvegna da prestaziun saja sin maisa. Alura possian els analisar la situaziun, sch’i dovria ina plazza da 100 pertschient. Mo forsa dettia quai era la varianta da reparter la lavur cun ina persuna en biro.
En scadin cas restia il marketing vinavant tar Grischun Vacanzas. Els hajan fatg bunas experientschas cun quest’organisaziun turistica e veglian bajegiar si insatge a lunga vista.


text:
Il mandat da la delegaziun AECL/UE cumpiglia dus champs d'incumbensas principals. Per l'ina represchenta la delegaziun l'Assamblea federala en il Comité da parlamentaris da l'Associaziun europeica da commerzi liber (AECL). Per l'autra è ella cumpetenta per tgirar las relaziuns cun il Parlament europeic. En quest connex sa basa ella giuridicamain sin ils artitgels 2 e 3 da l'Ordinaziun da l'Assamblea federala davart las relaziuns internaziunalas dal parlament (ORInt) (CS 171.117).
Sco delegaziun permanenta da l'Assamblea federala sa cumpona la delegaziun da quatter commembras e commembers dal Cussegl dals chantuns e da sis commembras e commembers dal Cussegl naziunal. Actualmain vegn la delegaziun AECL/UE presidiada dal cusseglier naziunal Eric Nussbaumer (PS, BL). Vicepresident è il cusseglier dals chantuns Benedikt Würth (PCD, SG).
Associaziun europeica da commerzi liber (AECL)
Las delegaziuns parlamentaras permanentas dals quatter stadis commembers da la AECL Islanda, Liechtenstein, Norvegia e Svizra furman ensemen il Comité da parlamentaris AECL. Quest comité sa raduna almain duas giadas per onn a sesidas ordinarias, en las qualas vegnan tematisadas las relaziuns da la AECL cun terzs stadis e las tractativas currentas che concernan il commerzi liber, ma er sfidas en l'urden commerzial multilateral u dumondas da la persistenza en las relaziuns commerzialas. Las sesidas dal Comité da parlamentaris da la AECL servan er a barattar infurmaziuns ed experientschas concernent process legislativs impurtants en la UE e concernent lur consequenzas per ils stadis da la AECL. En il rom da las scuntradas dal Comité da parlamentaris vegnan a pled regularmain expertas ed experts che refereschan davart dumondas actualas.
Il Comité da parlamentaris ha ina funcziun consultativa. El persequitescha ils svilups en tractativas currentas che concernan il commerzi liber e procura per ina meglra francaziun da questas stentas en il parlament. Duas giadas per onn sa scuntra il comité cun ils ministers responsabels dals stadis da la AECL per barattar dumondas actualas da la politica da commerzi. L'engaschament da las parlamentarias e dals parlamentaris en la debatta politica en lur stadis d'origin ed il barat cun la societad civila gidan a render pli enconuschents e pli chapaivels a las burgaisas ed als burgais quests temas e connexs cumplexs e per part abstracts.
Il Comité da parlamentaris da la AECL sa fatschenta er cun la moda da funcziun dal Spazi economic europeic (SEE). En questa rolla sa raduna il Comité da parlamentaris duas giadas per onn cun ina delegaziun dal Parlament europeic per ina scuntrada cun il Comité parlamentar maschadà dal SEE. En questa furma ha la delegaziun svizra in status d'observatura.
Il Comité da parlamentaris da la AECL fa ultra da quai mintga onn visitas en pajais partenaris, cun ils quals la AECL fa tractativas davart ina nova cunvegna u davart la modernisaziun d'in cunvegna existenta. En il rom da questas visitas han las deputadas ed ils deputads dals stadis da la AECL l'occasiun da s'infurmar d'emprim maun davart la situaziun d'interess dals partenaris commerzials e da rinforzar las posiziuns da las regenzas naziunalas da la AECL sin plaun parlamentar.
Tgira da las relaziuns cun il Parlament europeic
Per tgirar las relaziuns cun il Parlament europeic organisescha la delegaziun AECL/UE regularmain scuntradas interparlamentaras cun la delegaziun dal Parlament europeic ch'è responsabla per la Svizra. Questas scuntradas porschan a tuttas duas delegaziuns l'occasiun da barattar – sin plaun parlamentar – las opiniuns davart il stadi da las relaziuns bilateralas e da tschentar impuls cuminaivels.
La delegaziun AECL/UE fa er visitas da lavur a Brüssel ch'èn deditgadas ad in tschert tema. En quest rom sa participescha la delegaziun a scuntradas cun ils posts dal Servetsch europeic per l'acziun externa e da la Cumissiun europeica ch'èn responsabels per la Svizra, sco er cun differents comités dal Parlament europeic ch'èn spezialmain relevants per la Svizra (sco per exempel il Comité d'affars exteriurs [AFET], il Comité per il martgà intern e per la protecziun dals consuments [IMCO], il Comité per il commerzi internaziunal [INTA] u il Comité per industria, perscrutaziun ed energia [ITRE]).
In'ulteriura attenziun dat la delegaziun al svilup en connex cun la sortida dal Reginavel Unì or da la UE: il brexit e las tractativas tranter il Reginavel Unì e la UE èn d'ina relevanza directa per la politica d'Europa da la Svizra e pervia da quai d'in interess spezial per la delegaziun.
Dapi l'onn 2014 represchenta la delegaziun AECL/UE l'Assamblea federala ultra da quai a las scuntradas da la Conferenza dals comités europeics dals parlaments naziunals dals stadis commembers da la UE (COSAC). La COSAC sa cumpona da represchentantas e represchentants dals comités europeics dals parlaments naziunals dals stadis commembers da la UE sco er dal Parlament europeic. En quest organ dispona la delegaziun AECL/UE d'in status d'observatura cun dretg da discurrer. Las scuntradas da la COSAC èn ina plattafurma utila per tgirar ils contacts cun las deputadas ed ils deputads dals stadis commembers da la UE e dal Parlament europeic. Ellas pon er vegnir duvradas per la sensibilisaziun per giavischs svizzers.
Rolla da la delegaziun AECL/UE
En il rom da sias activitads sa fatschenta la delegaziun AECL/UE intenziunadamain cun la perspectiva externa sin temas ch'èn impurtants per la Svizra e cun la situaziun d'interess da stadis partenaris – saja quai en il sectur dal commerzi liber u en il dossier d'Europa. La tgira da contacts parlamentars ed il nuar raits internaziunalas permettan a las commembras ed als commembers da la delegaziun d'integrar questas perspectivas en las debattas naziunalas svizras. Grazia als rapports a bucca ed en scrit a las Cumissiuns per la politica exteriura garantescha la delegaziun che las enconuschientschas ed ils contacts da sias activitads da viadi vegnian resguardads er en las tractativas da la cumissiun specifica cumpetenta.


text:
La dretgira ha declerà el culpant en tut ils puncts d'accusa. Sper la sentenzia a praschun ha la dretgira er sentenzià el ad in chasti da 180 taxas per di a 50 francs ed in chasti supplementar da 700 francs.
Il favrer 2016 ha il fan da l'FC Son Gagl bittà durant il gieu da bal en il stadion a Lucerna pliras petardas sin la plazza da ballape. In aspectatur era vegnì blessà grevamain. A l'aspectatur sto l'um pajar 12'000 francs reparaziun. Igl è l'emprima giada ch'il Tribunal penal federal a Bellinzona ha tractà in tal cas da violenza da hooligan.
RR novitads 14:00