text:
Inovaziun y Consulënza: al é gnü fora Birba 4
La revista por mituns y mitans dles cuarta y cuinta classa dla elementara y dla pröma mesana é rovada a so cuarto numer, chësc iade dediché al tema dl’ega.
La cuarta ediziun de Birba, unica lunc y lerch te süa verjiun cuadrilinguala, trata argomënc che á da nen fá cun l’ega te dötes sües formes: licuida, gasosa y döra, chël ó dí: cun la nëi, la dlacia, cun i lec, i mers y i ozeans. Al é tesć che dess "fá ligrëza" da lí, adatá al’eté di mituns y ai dess tl medemo tëmp ince promöie la costruziun lessicala y en general les competënzes linguistiches di pici leturs. "Cun chësc sföi sperunse de ti fá na picia ligrëza a leturies y leturs y i inviun indô, chi che ess ligrëza da scrí, da partezipé al proscimo numer che ará sciöche tematica le 'toronn' ", spliga Ute Senoner y Erna Flöss, coordinadësses dl proiet. La realisaziun de Birba é gnüda a se le dé por merit de na colaboraziun inanter Inovaziun y Consulënza y MarameoLab, olache chësc ultimo se crüzia de impaginaziun, ilustraziuns, dessëgns y de döta la realisaziun grafica. De chësc grup fej pert trëi graficheres ladines: Maddalena Aliprandi, Manuela Dasser y Alice Dell’Antonio. I tesć vëgn porater scric da Ute Senoner y Erna Flöss y cun l’aiüt dl Ofize por les chestiuns linguistiches y de Ulrike Maierhofer Kostner vëgnel realisé les traduziuns da na varianta al’atra o da n lingaz al ater.
Contignüs: Dai iceberg ales rezetes por fá esperimënc cun l'ega
La gran pert di tesć é sambëgn scrita por ladin, ara baia di "icebergs", dles carateristiches y dla produziun de nëi tecnica, dles ciaresties d’ega y de sües conseguënzes. Por i leturs jogn chiló y dailó n tentatif de val’resposta a sües domandes o n stimul da ponsé sura.
Les plates dles "Curiosités" cunta de scovertes, de novités atuales y particolares y l’intenziun é inanter l’ater ince n pü’ chëra, de descedé morvëia pro scolares y scolars. Pablo y Lindo é i dui pësc che vëgn dant te na storia plajora, scrita por talian da Alice Dell’Antonio y ilustrada da Nicol Bettini.
Ajache tröc mituns da scora pró fora ion de te pici jüc o mët adöm valch aladô dles indicaziuns, vëgnel tl "Laboratore" dé dant y splighé rezetes por fá esperimënc cun l’ega. Les mitans y i mituns a chi che al ti sá bel da sperimenté, pastelné, taié fora, incolé, fá deboriada, abina te chëstes plates valch da fá manualmënter y ince n spunt por so spirit da inrescidú.
Oferta plurilinguala, interdisziplinara y interculturala
A domandes plü spezifiches á n valgügn esperc respognü tles intervistes che reverda inanter l’ater: le jí a pié pësc te nüsc rüs da munt, nosta geologia y les problematiches che ara pó avëi ti raiuns incëria (p.ej.: rogossies, smöies, roes) y la ciarestia d’ega che se damana en caje provedimënc y regolamënc. Chisc tesć, ponsá plütosc por i leturs che é bele tla scora mesana, dá tröpes informaziuns y ai é sambëgn gnüs formulá cun na scemplité, poscibilmënter valia ales competënzes di mituns y dles mitans de chë eté.
Döta la cerna de letöres, te n format da sföi DIN A 4 é ince conzipida sciöche na oferta interdisziplinara y n imparé intercultural, olache deplü lingac, un dlungia l’ater porta pro a ausé scolares y scolars a n’adoranza alternanta inanter lingaz dla uma y secundo y terzo lingaz y sü pröms vari tl cuarto lingaz, l’inglesc.
Birba vëgn fora tl ladin dla Val Badia y por gherdëna. Inviades ala partezipaziun é ince gnüdes les atres valades ladines dles Dolomites, ara é gnüda a s’al dé cun Fascia, la colaboraziun de Fodom y Ampëz é preodüda proscimamënter.
Por de plü informaziuns: http://www.pedagogich.it/
USP


c: text/html

text:
Tenor servetschs da traffic datti actualmain anc ina colonna dad 1 kilometer lunghezza avant il tunnel dal Gottard en il Tessin. Tgi ch’è sin via en direcziun nord sto quintar cun temps da spetga da circa 15 minutas.
Il traffic da Tschuncaisma ha procurà era oz per colonnas sin las vias svizras, surtut avant il tunnel dal Gottard en direcziun nord. En il Grischun ha il traffic oz suentermezdi stagnà sin la A13 tranter Giuvaulta e Rehanau, sco era tranter Zezras e Sargans e medemamain sin la via principala dasperas tranter Cazas e Domat. Raschun per quai è stà la surchargia dal traffic. Era tranter Fideris e Schiers en direcziun da Landquart stagneva il traffic.
RR novitads 15:00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prest 7% dapli pernottaziuns e passa 20% dapli giasts da la Svizra. Ed ils giasts han recepì sco fitg cordiala la regiun ospitanta.
Quai trais facits da l'enviern cun ils campiunadis mundials da skis en Engiadin'Ota. L'eveniment da renum mundial ha damai purtà fritgs per il turissem indigen. La destinaziun vul er en l'avegnir profitar dal schlantsch ch'ils campiunadis mundials han purtà en val.
Giasts da l'Asia
L'Engiadin'Ota vul dentant era profitar dal renum medial ch'ils campiunadis mundials han purtà. Ils giasts chinais sajan intgantads sch'els audian da la destinaziun ch'ha gia organisà 5 giadas campiunadis mundials da skis. Uschia vul ins profitar dal num ch'ins ha ussa en pajais sco la China, dian ils responsabels da la destinaziun.
Ins veglia però era regurdar ils giasts svizzers vi da l'eveniment gartegià dal favrer passà, quai cun campagnas che cuntegnan era quest enviern il logo dals campiunadis. Uschia è la destinaziun Engiadina San Murezzan optimistica da pudair profitar er en avegnir dals effects positivs dals campiunadis mundials da skis.
RR actualitad 17:00


text:
El veglia sa concentrar cumplainamain sin la politica chantunala e sin sia clamada, uschia ha Dermont argumentà sia decisiun envers RTR. Davent da 1994 enfin 2006 è Vitus Dermont gia stà ina giada president da Laax.
Era Marita Bürkli-Buchli na vul betg
Era Marita Bürkli-Buchli desista d'ina candidatura. Ella è actualmain en la suprastanza da Laax e maina il Departament d'agricultura e turissem.
Decisiun anc averta
Averta è anc la decisiun da Franz Gschwend. Ils sulets candidats uffizials restan uschia Ralf Seelig ed Urs Hasler. L'elecziun ha lieu ils 17 d’avrigl.
RR novitads 07:00


text:
La Svizra haja fatg grond progress sin il champ da la medischina da transplantaziun, quai di Franz Immer, il directur da Swisstransplant. Cunzunt ils davos trais onns sajan ils ospitals sa sviluppads fitg. Uschia ch’il dumber da transplantaziuns che vegnan fatgas mintg’onn crescha cuntinuadamain. Actualmain dettia en Svizra radund 600 transplantaziuns ad onn. Tar las bleras da quellas vegnia transplantà in gnirunchel.
Per ina part dals pazients vegn in organ adattà dentant memia tard. Il 2017 per exempel èn mortas 72 persunas che spetgavan sin in organ. Quai èn circa dus mortoris per emna.
Organs transplantats il 2017
RR actualitad 12:00


text:
Vèt
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Vèt (Vetto in italiân) l'é un cmûn ed 1.972 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz, ind l' Apenèin arzân lòungh la vâl d' Èinsa, lé a mezdé e a cîrca 42 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Al teritôri[modifica | mudéfica la surzéia]
Quacê ed bôsch, cun soquânti zôni in dóve a gh'é dal bèli vidûdi, praticamèint intâti, a's câten incòra dal persòuni che lavōren la tèra e a mantînen vîvi al tradisiòun ed la civiltê cuntadèina, es prudûs al Grâna, furmàj artigianêl fât in caṣê ed cèchi o mzâni dimensiòun cun un mètod ed lavurasiòun ch ' al s'é mantgûn ind al tèimp, l'é numinêda la prudusiòun e la stagiunadûra 'd insachê nustrân e genuvîn. Incòra cêr i rèst dal pasê, ch ' a's vèden préma ed tót ind la zôna dal cèinter stôrich ed Vèt. Splèndid i bôregh ed l'êlta vâl dal Tasóbi: da Sân Stêven a Pinêt, al Grés cun 'na cà a tòr dal Sincsèint, al castèl ed la Chervara ch' a gh'ermêṣ pôche rèst.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Vèt al tóṣ nòm dal latèin "vectus", ch'al vôl dîr purtê, traspurtê. Per di êter al nòm al deṣîvn dal pusès ed la nôbila râsa rumâna di Vetii o Vectii. Ed sicûr d'urègin rumâna la nòmina ed Vèt, in tèimp indrê, l'êra duvûda a la só puṣisiòun. Pûnt ed paṣag e uniòun tra divêrsi regiòun, in pió cme pôst ed traversamèint ed la Vâl d' Èinsa atravêrs al fiòum cun l'istès nòm; ânch int al medioēv al paèiṣ l'êra un impurtânt pûnt ed pasâg perché l'é insém a la strêda che da Pêrma, pasând da Castelnōv di Mûnt, la purtêva in Tuscâna e, invicivêrsa, al permetîva a i mercânt ed la Luchséia ed rivêr a Milân. La préma vôlta che a's vèd al nòm ed Vèt l'é in un documèint dal 1142, ân dóve al pâsa dal pusès di Canòsa a còl di Dalla Palude. Int al 1188 al pâsa sòt al Cmûn ed Rèz, pó da la secònda metê dal Terṣèint fîn al Sesèint sota a i Terzi pó i Vallisneri pó ed nōv i Dalla Palude. Dal Setsèin, dôp l'andêda só ed soquânt faméj nobiliêri durêdi pôch, l'é pasê sòta a Castelnōv di Mûnt fîn al 1859 quând l'é dvintê Cmûn indipendèint. Al 26 fervêr 1928, só richièsta dal podestê Azzolini, Mussolini al dêva l'arcgnosimèint uficêl al stèma dal Cmûn.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Athos Nobili - Vecchia Vetto. Storia, cronaca, tradizioni, immagini. - Reggio Emilia : AGE, 1984.
- Athos Nobili - Vetto : itinerari turistici : immagini d'altri tempi - Reggio Emilia : Age grafica editoriale, 1980.
- Vetto: Guida turistica. - Vetto : Amministrazione Comunale, 1994.
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Semnar graun
Il mulin vegl è en il plaunterren. En quel vegnì mulà graun, ed il paun vegn alura era vendì en l’ustaria che sa numna : Stiva dal muliner. Sco il president da la Mulin SA Marcus Caduff ha ditg ad RTR, hajan els era semnà graun per pudair racoltar quel l’atun.
Inscenar il mulin
L’idea saja d’inscenar il mulin e preschentar quel e ses products a scolas, gruppas ubain sa chapescha era als giasts sco ina purschida turistica. Per Marcus Caduff ha quest bajetg in scharm unic cun la cumbinaziun da mulin ed ustaria.
Cumbinar vegl e nov
L’architect da quest project è Patrick Rothmund da Trun. El declera ch’els hajan isolà mo il tetg endadens per mantegnair la substanza da l’ustaria (ordadora è la fatschada vegnida isolada). Per part hajan els colurà il lain alv per rinforzar l’existent.
En egl dat la cumbinaziun da vegl e nov, ils quaders en lain stgain, las maisas en ulm ed il palantschieu en ruver. Ina part dal palantschieu furma ina fanestra, nua ch’ins po guardar giuaden en il mulin. Quai saja stà ina part impurtanta dal concept. Il giast vegnia en l’ustaria e duai vesair puspè il mulin, uschia sa serra in rudè, di l’architect.
Voluntaris han prestà 230 uras
L’ustaria ha plaz per ca. 90 persunas inclusiv ils plazs sin terrassa. Anita Michelucci maina ella. Il zercladur 2016 han ins dà l’emprima badigliada. Ina part da la lavur han voluntaris prestà, en tut ca. 230 uras. Il project ha custà ca. 950’000 francs. Ils iniziants èn stà Marcus ed Ueli Caduff.
RR actualitad 07:00


text:
Sco la bancnota da 20 actuala sa basescha er la nova sin la colur cotschna. Ella duai cun in prisma e cun tgirallas simbolisar la creativitad da la Svizra.
Sco motivs èsi illustrà sin la bancnota nova da 20 francs ina tenda dal festival da film a Locarno, tgirallas ed in globus. La bancnota vegn messa en circulaziun ils 17 da matg. L'entira seria nova da las bancnotas stettia sut il tema «la Svizra multifara» communitgescha la banca naziunala.
La nova da 50
Avant bun in onn era vegnida introducida la nova bancnota da 50. Las bancnotas dad oz na correspundan betg pli al standard da segirezza d'ozendi. La nota da 10 francs suonda en il decurs da l'atun. L'introducziun da tut las bancnotas dura anc fin il 2019.
La survista:
- 2005 Concurrenza per grafichers elegida: La banca naziunala ha fatg ina concurrenza per realisar novas bancnotas da 50 francs. La concurrenza è stada sut il tema «Svizra liberala». Differents grafichers han pudì preschentar lur ideas a la concurrenza. Gudagnà ha il graficher da Turitg Manuel Krebs.
- 2007 La segund plazzada survegn l’incumbensa: Era sch'il graficher Manuel Krebs ha gudagnà la concurrenza ha la banca naziunala communitgà, che la graficra Manuela Pfrunder vegn a concepir las novas bancnotas. Ella è stada la segunda da la concurrenza. Las bancnotas duain vegnir sin il martgà il 2010.
- 2010 Retard per las novas bancnotas svizras: Las bancnotas novas da la Svizra han retard. Il termin vegn spustà sin l'onn 2012. Ils segns da segirtad stoppian anc vegnir meglierads e sviluppads.
- 2011 Ils emprims prototips: La banca naziunala producescha prototips da las bancnotas da 50 francs. Il palpiri da las bancnotas è in novum e na correspunda anc betg a las pretensiuns da la banca naziunala. Il palpiri sto vegnir svilupà vinavant.
- 2012 la segirezza na persvada: Pervi da problems tecnics ha la banca naziunala svizra spustà il termin da la seria nova da bancnotas. La banca naziunala vul para accumplir tut las mesiras da segirezza ch'èn pussaivlas sin il palpiri. Quai ha duvrà ses temp.
- 2016 la bancnota da 50 è qua: L'avrigl 2016 è la nova bancnota da 50 francs cumparida.


text:
Correspondenza da Sedrun
Dumengia vargada han ins produciu a Sedrun per l’emprema gada il drama «Capitani Jaguar» en 5 acts. Senza simular san ins constatar, ch’ei vegni produciu fetg bein, cun gronda segirezia. D’ina vart passan avon nos egls igl odi e la crudeivladad dalla loscha e ses trabants e da l’autra vart il grond heroismus da spirituals e laics catolics mexicans, che lai anavos profunda impressiun. Igl ei in drama da bia acziun.
Per far pusseivel alla glieud d’ordeifer la vischnaunca da vegnir e mirar, parta in tren special dumengia proxima da Mustér all’ina s.m. Perquei fagei diever da quella cumadeivladad e si a Sedrun dumengia proxima. Il bigliet per ir e turnar cuosta 2 frs. La sera parta il tren allas 6.35 ed ha communicaziun cun il davos tren engiuviars.
Il cudisch


text:
Cegliachìa
(Lēś anca eli avertèinsi generèli a 'l riguêrd di cuntgnû di artìcol dla Wikipedia)
La cegliachìa (celiachia in itagliàṅ, da 'l grēc koιλιakός, "dla pansa", da koιλίa, "pansa") l'è l'intolerànsa ch'a se śvilùpa a 'n sert punt dla vìta 'd na persòuna, p'r al magnèr ch'al tègna dàinter dla gliadèina, pcunsèin dal glùtin, ch'al s cata però in dimòndi magnèr.
I agìnt celìec, ch'i s sìen catê acsè dôp di eśàm edmandê apòsta da 'l dutōr, i n'gh'avrèven minga da magnèr dal robi indû 'gh sìa dàinter anca sōl pôc pôc glùtin, perchè a gh'gnarèv subìt n'infiamasiòun ai vìl intestinêl, ch'i se stricarèven a 'l indàinter, i se spiàtlarèven in dal bâs, e i n'starèven più lè a fèr al só mistēr dl asorbimèint intestinêl.
Se i celìec i n'fisèn briśa a mèint a quêl ch'i magnen, a fùria 'd infiamèr-es, i budē i n'tgnarèven più strìca la mèrda, cun dal scarghèdi arèinti arèinti ed caghèt. La salùt la in perdarèv e la deblèsa la turèv pē.[1]
A 'l dè 'd incō 'l ùnic rimédi ch'a s cgnùsa a 'l riguèrd 'l armàgn la cuntìnva atensiòun a n'magnèr gninta gninta ch'al tègna dàinter dal glùtin, a dìr di quèi fât col farèini di furmèint, edl ôrś e dal kamut.
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
- ↑ (IT) La celiachìa spieghéda in dal sît edl AIC.


text:
Il BAG ha pudì reducir il pretsch per il medicament per 1/3 e perquai vegn ussa il medicament cunter hepatitis C pajà. Fin ussa pajava la cassa da malsauns il medicament be sche la malsogna da gnirom era avanzada u sche la malsogna sa manifestava era dador il gnirom. Cun quai pon uss tut ils infectads cun hepatitis C dal genotip 1 e 4, quai che fa ora var 60 pertschient dals infectads, vegnir tractads.
Custs da tractament
L'uffizi federal da sanadad publica ha cun Merck Sharp & Drohme pudì cuntanscher ina reducziun dal pretsch per 29,3 pertschient. In tractament custa en futur 30'952 empè da 47'690 francs.
La fin d'avrigl ha il BAC decidì da pajar davent dal mais matg era ad autras gruppas da pazients il medicament cunter hepatitis C.
RR novitads 14:00


text:
En vëndres sëra dales 20 él sté la sentada generala dl’Uniun Ladins Val Badia a San Martin de Tor. Al é gnü presenté y aprové le bilanz dl 2016. Lapró án presenté l’ativité fata tratan l'ann y le program preodü por le 2017.
N momënt zentral dla sëra é spo stades les lites dl consëi nü. Oramai él bele passé trëi agn da canche l’ultimo consëi é gnü metü adöm, cun a ce Michael Moling sciöche presidënt, che do 18 agn de presidënza de Werner Pescosta á porté inant l’Uniun cun gran energia y inovaziun. Deboriada cun ël á spo lauré le consëi metü adöm da d’atres 11 porsones: Sara Moling sciöche vizepresidënta, Elmar Burchia, Martin Comploi, Mathias Crepaz, Edith Dapoz, Katharina Moling, René Pescoll, Xenia Ruggeri, Florian Tavella, Emil Valentini y Ruth Videsott.
Do trëi agn de laur intensif y ric de proiec pón ciaré zoruch cun sodesfaziun ai resultac arjunc deboriada y dilan a na buna colaboraziun danter i mëmbri dl consëi y ince dilan a na buna colaboraziun cun deplü istituziuns sciöche l’Istitut Ladin Micurá de Rü, la scora y i comuns. Zënza l’aiüt finanziar dla Provinzia Autonoma de Balsan, dla Regiun Autonoma dl Trentin-Südtirol, di comuns y dla Cassa Raiffeisen Val Badia ne fossel nia sté meso da dé fora cotan de publicaziuns y mëte a jí delü manifestaziuns. N dilan ince a düc i mëmbri scric ite, che dá n contribut finanziar y simbolich ala Uniun Ladins Val Badia.
N valgügn mëmbri dl consëi vedl dá jö süa inciaria: a d’ëi n gran dilan por so impëgn. Lapró vëgnel n valgügn mëmbri nüs, che portará ite tl consëi dl’Uniun idees nöies, creativité y vëia de fá: Samuel Clara, Natalie Dalponte y Cristina De Grandi. Le consëi nü se metará sö plü avisa en ocajiun dla pröma sentada.
N ater momënt fondamental dla sëra é stada la surandada de na onoranza a Tone Gasser. I miric por süa ativité tl’Uniun y en genaral por le lingaz ladin é tröc. Chisc án orü reconësce ti surandan na onoranza sciöche mëmber d’onur dl’Uniun Ladins Val Badia. Ël é sté mëmber dl’Uniun por plü de 30 agn. Al é ince sté cronist dl paisc da San Martin por le Sas dla Crusc por zirca 30 agn. So impëgn y so contribut incër le ladin te dlijia é zënza confrunc. Lapró ál colaboré pro tröpes publicaziuns y realisé tröpes publicaziuns religioses, musicales y d’istruziun.
Michael Moling (presidënt)
Ruth Videsott (vizepresidënta)
Elmar Burchia
Samuel Clara
Natalie Dalponte
Cristina De Grandi
Sara Moling
René Pescoll
Florian Tavella
Florian Barbolini
Alexis Bassetto
A San Martin él en Lönesc de Pasca indô garaté n danmisdé de musiga, aorela cörta y cultura, cun la
presentaziun dl liber ”Cianties de dlijia y rimes incëria”
Ince en chësc ann á l’Uniun Ladins Val Badia metü da jí la tradizionala Matineé culturala, en Lönesc de
Pasca ai 17 d’aurí. Le danmisdé de musiga, cultura, devertimënt y cufé en compagnia é ince sté l’ocajiun
por presenté l’ultim liber de Tone Gasser: ”Cianties de dlijia y rimes incëria”.
Do le bëgngnü da pert dl presidënt dla ULVB Michael Moling, á la presentaziun dl liber metü man cun le
bel cianté dl Cor de dlijia da San Martin acompagné dal clavier y sot ala direziun de Rosamunde Irsara.
An á podü aldí deplü letöres de Tone Gasser fora dl liber che é gnüdes alternades dales composiziuns
ciantades dl cor de dlijia. Tone á ince cunté deplü coriosités sön la racoiüda de composiziuns religioses y
profanes che al á porté inant ti agn. La jënt che á implí le gran salf dl Istitut Ladin Micurá de Rü a San
Martin de Tor á ince podü ascuté sö les beles usc dl cor di mituns, che á ince stlüt jö la presentaziun cun
la ciantia ”Pice Jan” y n pice sketch teatral. Do la presentaziun é l’autur gnü rengrazié y laldé por le gran
impëgn che al á tres metü a desposiziun dl lingaz ladin, recordan che sce al vëgn incö tles dlijies dla Val
Badia cianté y perié por ladin, él gran mirit de Tone Gasser y de sües publicaziuns passades.\
Do l’aplaus gran y mirité, é la manifestaziun jüda inant cun les notes blues y swing dl grup musical ”Nik
Lee and the Marcos”. I presënc á podü se mangé na liagna blancia y ciarcé n bun gote de vin, n süch de
pom, na bira de formënt o la bira ladina, abelida da pilores fora dla storia y cultura ladina y dai dessëgns
de Manuel Riz. Sön le pice marcé di libri él ince sté da ciafé le liber nü de Tone, adöm ales atres
publicaziuns dla Uniun Ladins Val Badia. Tratan la festa él, sciöche da tradiziun, sambëgn gnü cufé cun
portaüs abelis da dic ladins da rí.
La Uniun Ladins Val Badia tëgn da rengrazié danü Tone Gasser y sambëgn düc i presënc, por avëi passé
cun nos chësc danmisdé, chi che á daidé y l’Istitut Ladin Micurá de Rü por la desponibilité.
Sabeda ai 23 de setëmber a La Val él gnü organisé la secunda ediziun dla manifestaziun organisaza dal Uniun di Ladins Val Badia.
Dan da cater agn él gnü dé fora dala Uniun Ladins Val Badia n liber de cianties ladines dal titul "Cianté ladin en compagnia". Al se trata dl secunt liber de na triada, te chëra che la pröma publicaziun (Cianté ladin, 2011) cöi adöm cianties profanes por cors a trëi o a cater usc y la secunda é n adatamënt a döes usc, ince fora dal repertore profan. Le terz liber indere é dötaorela tla fasa de elaboraziun (cianties de dlijia por cors a cater usc). I auturs dla trilogia é (do l’alfabet): Iarone Chizzali, Andrè Comploi, Tone Gasser y Bruno Rives. Chëstes porsones á lauré cun gran competënza y pasciun y ti á dé ala popolaziun ladina libri preziusc por tigní via y slarié fora la gran tradiziun dla ciantia ladina.
Uniun di Ladins Val Badia á insciö ponsé a n format por valorisé sides les publicaziuns, sides le cianté dla jënt. Al é gnü l’idea da tó ala lëtra le titul dla secunda publicaziun “Cianté ladin en compagnia” y da la porté fora por les ostaries, invian düc a cianté para, sciöche al gnô fat plüdadî pro vigni bona ocajiun da sté adöm. La pröma incuntada é stada tla ostaria Sotrú a La Plí, olá che al é ince gnü fat la presentaziun ofiziala dla publicaziun. I auturs instësc á cunté dl laur doia y á condüt fora por la sëra intonan tröpes dles melodies racoiüdes tl liber. La secunda ediziun é spo stada a San Martin, tla ostaria Tasser. En chësc ann é la manifestaziun gnüda tignida sabeda ai 23 de setëmber a La Val, tl hotel Alpenrose. A daidé intoné les cianties él ste Konrad Tavella, dirighënt dl cor dles ëres da La Val a chël che la Uniun ó dí n gran dilan.
Un di traverc dla manifestaziun é ince chël de cianté toc nia tan presënc tla tradiziun: insciö vëgnel chirí fora öna o döes cianties manco conesciüdes y an se tol la bria de les porvé jö plü avisa, cina che ares sona bun. Dedô passon la sëra deboriada, ciantan dötes chës cianties che la jënt se damana.
La Uniun Ladins Val Badia adöm cun les atres uniuns ladines y cun a ce la Union Generela di Ladins dla Dolomites á tut pert ai “8. Neudrossenfelder Europa-Tage” dai 19. ai 21.05.17 a Neudrossenfeld (Oberfranken).
En chësc ann ê la manifestaziun dedicada ai Ladins dles Dolomites sot al titul “Ladin – mantenì la tradizion, la cultura y curé la rujeneda ladina”. Tl cheder de chësc evënt á la Uniun tut pert al colloquium, la pert plü scientifica dla manifestaziun, olache deplü esperc á porté dant referac sön la realté ladina. Implü él gnü metü sö bancareles da pert de istituziuns culturales y uniuns ladines, por lascé odëi le teritore ladin y por lascé ciarcé i produc ladins.
Sabeda ai 23 de setëmber a La Val él gnü organisé la secunda ediziun dla manifestaziun organisaza dal Uniun di Ladins Val Badia.
Le pelegrinaje di ladins de dötes les 5 valades é indô gnü metü a jí y tröc é rová adalerch por la prozesciun y la mëssa sö Oies. La mëssa é gnüda ciantada dal cor de dlijia da Reba. Les uniuns se á cruzié da li dant les staziuns, supliches y letöres intartan la santa mëssa.


text:
Da la summa per il transfer dad Embolo era gia vegnì speculà en las medias svizras. Igl era vegnì scrit dad ina summa da 20 milliuns euro. Uss scriva Bild da 21 milliuns euros en transchas da 7 milliuns. Tenor la communicaziun uffiziala da Schalke 04 hajan dentant ils dus clubs fatg giu da na dir nagut tar la summa da transfer deffinitiva.
Embolo mida a partir da subit tar Schalke. El haja suttascrit in contract per 5 onns, scriva Schalke.
Clubs da tut l’Europa paran da s’avair interessà per il giuven svizzer cun ragischs camerunaisas – tranter da quels era Manchester United. Che l’Engalterra saja bain il campiunadi da ses siemis, vegn cità Embolo da l’agentura da pressa franzosa AFP, ma el sa dumondia tge ch’el duaja far cun 24 u 25 sch’el va gia uss en Engalterra.
RR novitads 14:00


text:
40 anni vergine
40 anni vergine (40 an vìrgin) l'è na cumèdia americàna dal 2005 ad Judd Apatow cun prutagunìsta Steve Carell ch'al 'l à anc prudót.
'L à purtâ a cà da piò ad sènt-stantasèt migliòṅ ad dòlar esénd-an custâ sōl vint-siē. La versiòṅ XXL par l'home video l'è più lunga ad darsèt minùt.
Sunt
Andy Stitzer (Steve Carell) al gh'à 'n lavōr sicûr in na cadéna ad prudót letrònic e 'n bèl apartamènt pîṅ ad fumét ma al gh'à 'n prubléma: 'l è incóra vìrgin anc s'al gh'à bèla quarànt'an. I sò culéga David (Paul Rudd), Cal (Seth Rogen) e Jay (Romany Malco) i nàśan quèl durànt na partìda a poker e i 'l vōlan jutàr dòp avér-al tòlt in gir un bèl pôc. Na sira i al pòrtan sèg in un pub e i gh cunsìlian ad puntàr a 'l dóni bèli e imbariàghi, esénd la prima vòlta anc più imbariàghi che bèli. Furtùna a vōl che lè i gh sìan di amìghi ch'i gh'aṅ da festegiàr una ch'la gh'à da spuśàr-as 'l dè dòp. Una ad qvili lè, na biónda purcùsa ch'la s ciàma Nicky (Leslie Mann), la gh śibìs 'd andàr sèg ma esénd imbariàga pódga e guidànd lē parchè Andy 'l è sénsa màchina, durànt al viàś la la bùcia a róta 'd còl e pò, avénd alvâ 'l gòmat dimóndi, la gh'à anc 'l urt dal gòmit ch'la gh al sprica tut in fàcia. Lē la gh la darév vluntéra listés ma lò al s tira indrē.
Un dè a fà 'n salt in dal negòsi la Trish Piedmont (Catherine Keener), una ch'la vénd di śavàj lè darènt par cònt ad chi àtar su eBay. Prima 'd andàr via la gh lasa 'l sò nùm'r ad telèfun. I sò amìg i gh dìśan 'd a n ciamàr-la briśa subìt parchè prima al gh'à da far pràtica cun dal pràtichi, méj se dimóndi rój, o sinò faghénd-al subìt cun lē al risćiarév ad far na figùra da imbambî, specialmènt s'al gh tîṅ dimóndi. In tut al manéri, p'r èsar più sexy, Jay al gh cunsìlia 'd andàr-'s a far na seréta par cavàr-as via tut chi pēi ch'al gh'à in sal pèt ch'al pâr un lóv manâr. Quànd l'estetìsta (Miki Mia) la tira via al siròt lò al gh ingùra tant ad chi càncar ch'l al sà sōl lò.
Un dè finalmènt Andy al cata 'l curàǵ ad dmandàr a la Trish 'd andàr fóra insém e pò i finìs'n anc a lèt cun lē ch'la gh diś ad mét'r-as un guldòṅ méntar la s và a preparàr in bagn. Andy al n sà in du tacàr ma qvél ch'l è pèś 'l è ch'a riva a 'l impruvìś la fiōla dla Trish, la Marla (Kat Dennings), ch'la i bèca in dla cambra da lèt. Ma i sò fiōi i èṅ tri a dir-la tuta e lē l'è anc nunóna parchè qvéla granda la gh'à 'n putèṅ ad 'n an.


text:
Vermezz
Vermess (Vermezzo) l'è on comun de la Provincia de Milan con 3891 abitant, in su la riva destra del Nevili che da Biegrass el va vers Milan. Insema a Zel (se dis Jel e el sta per Zelo Surrigone, che in de l'elench di comun in provincia de Milan l'è staa lassaa indree ma l'è pròppi arenta e taccaa come territòri), del 1997 el forma l'Unione dei Navigli, in del sens che hann miss insema i servizzi principai, come la scòla, el ruff, i ghisa ed ona quaj altra robetta. Vermess l'é gemelàa cont Ober Ramstadt, on comun del stat federal de l'Assia, in Germania; el Sant che se festeggia a la fin del Magg l'è San Zenon.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vermezz l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Per Reto Keller, il directur da l'ospital da Tusaun è l’ambulanza in basegn. Ella saja vegnida clamada 58 giadas enfin la fin da favrer. La gronda part da quels cas èn stads blessads da la via da scarsolar da Preda a Bravuogn. L’ambulanza è dentant varsaquantas giadas era vegnida duvrada tar accidents en auters lieus sco per exempel a Filisur.
Sche l’ambulanza vegn era l’auter enviern puspè staziunada a Bravuogn, n’è betg anc cler. Sco quai che Reto Keller ha ditg, sajan las schanzas però bunas. L’ambulanza custa radund 100’000 francs per tut l’enviern. Il directur da l'ospital da Tusaun quinta cun in deficit da radund 50’000 francs, che vegn purtà da l'ospital. Il quint final sa dentant pir vegnir fatg cura che la stagiun è terminada.
RR actualitad 06:00


text:
Neu
La Neu (anca Nev, Nef e Fioca) l'è 'na furma de precipitassion de acqua giassada a cristal, che la cunsist in d'una multitüdin de toch de giass propri picinìn, tüti cun de bas la furma esagunal ma ognidün de tip divers.
Datu che l'è faia da di part sgres, l'è un materiàl granülar. La gh’ha 'na strütüra verta e l'è donca mola, a men che la vegna miga schissada da ‘na pression esterna.
La neu la se furma in volta atmusfera, quand el vapur de l’acqua a temperadüra suta a i 0 °C el fa partì el brinament. Lì, l’acqua la passa dal stat gassuss a quel solid, par pö 'rivà a tera sensa deslenguass.
Quest el süced quand la temperadüra a tera l’è suta i 2 °C e in di livel de mes se passun miga i 0 °C, sedenò la neu la và ad acqua.


text:
La cifra – 9'000 accidents
- Mesemna, 1.11.2017, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 1.11.2017, 10:15, RTR
Uschè blers accidents capitan durant in onn pervi da crudadas durant la lavur. Pia insatgi croda giu p. ex. dad in palancà u dad ina stgala.
Tar las crudadas sa fan ils pli blers mal vid ils pes u las chommas. 280 dals 9'000 accidents fineschan cun l'invaliditad u cun donns che restan e 22 èn mortals.
La cifra da bun 9'000 accidents ad onn resta tenor la Suva pli u main constanta malgrà tut las stentas da reducir il dumber d'accidents. Il problem è tenor ils experts che las reglas da segirtad sajan bain enconuschentas, na vegnian però betg adina resguardadas consequentamain. A la Suva custan ils accidents pervi da crudadas radund 260 milliuns francs ad onn.


text:
«La gronda part da mia vita d'eira sainza politica» – Barbara Janom Steiner
- Sonda, 14.1.2017, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.1.2017, 9:03, RTR
Oriundamain vuleva ella daventar pilota. Per il servetsch militar è ella s'annunziada senza avair ditg a nagin. Il studi da giurisprudenza ha ella elegì per avair ina buna basa ed advocata è ella daventada perquai che l'analisar e chattar soluziuns ha captivà la giuvna Engiadinaisa.
Da la vita senza politica e da la vita cun politica raquinta la cussegliera guvernativa, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas e presidenta da la regenza dal 2017 en il Profil.


text:
Frar Silvio Deragisch sco quai ch'el vegniva numnà il pli gugent, è stà enconuschent sco spiritual extrovertì, revoluzer ed original. In um che s'engaschava per carstgauns a l'ur da la societad. In um extrovertì che n'è betg stà il pader classic, mabain in zic auter en sia moda e maniera co el ha vivì.
En servetsch per carstgauns cun impediment
Dal 1977 enfin il 1979 ha pader Silvio Deragisch fat la scolaziun da pedagogia curativa a Turitg. Ad el èn gia lura ils carstgauns cun impediment stads fitg per cor. Diesch onns è el s'engaschà en la pastoraziun da carstgauns cun impediments spiertals e surds el chantun Turitg. Lura turna el en il chantun Grischun. Qua ha el surprendì la pastoraziun dals cussadents da la Fundaziun Scalottas ed è segidà en la plaiv da Tavau. Pli tard ha el era entschet a s'engaschar en differentas chasas d'impedids a Cuira e conturn.
L'onn 1991 surpiglia el trais plaivs en Tumleastga. El va a star en la chasa-pravenda a Tumegl. Ma dasper questa lavur n'emblida el betg ils impedids. El percorscha bainbaud ch'i na dat nagina cuminanza religius per ils concartents cun impediments.
Il 1992 funda el ensemen cun Claire e Peter Reinhard la «Khurerketti». Ella duai porscher a carstgauns cun impediments da Cuera e conturn la pussaivladad da festivar ensemen cun na betg impedir l’ecumena, en la quala il chau, ils mauns ed il cor duain esser el center. Durant las sentupadas cun valurs cristianas dueva mintga carstgaun vegnir acceptà seriusamain en sia atgnadad. Durant 25 onns è la «Khurerketti» stada en funcziun.


text:
Per ils fugitivs saja stà ina buna schanza per meglierar lur enconuschientscha da la lingua e dal fatg. Ils purs da lur vart hajan ludà la moda e maniera co ch'ils fugitivs sajan s'integrads en ils teams e las famiglias, scriva l'uniun purila. La lavur saja succedida cun la qualitad spetgada. En trais cas saja il contract da lavur schizunt vegnì prolungà. In fugitiv cumenzia prest la scolaziun sco practicist agrar.
Sfida da coordinaziun
Sa chapescha ch'il project haja er duvrà in pau engaschi. Ils pertutgas sajan stad confruntads cun grondas sfidas. Ils custs da coordinaziun na sajan er betg da sutvalitar. La finala sajan pertutgads plirs partenaris en il process d'intermediaziun.
Il facit è dentant tuttina positiv: Quest program gidia ils fugitivs da fitgar pe pli spert sin il martgà da lavur.
Il project vegnia perquai prolungà sco planisà enfin l'onn 2018.
RR Actualitad 12:00


text:
Lucàgna
Artéccol in dialètt mudnés
La Lucàgna (Basilicata in Italiàn) l'è na regiòṅ dl'Itàglia dal sud ad 586.725 abitànt, cun capitàla Puténsa e cun dū pruvìsi: Puténsa (68.299 abitànt) e Matéra (61.026 abitànt). Àtar paiśèṅ impurtànt i èṅ Mélfi (17.613 abitànt), Pistìs (17.953 abitànt) e Pulicōr (16.571 abitànt). La cunfìna a nòrd e a èst cun la Pùglia, a òvest cun la Campàgna e a sud cun la Calàbria.
L'è bagnàda da dū mar: al Mar Tirēn a òvest e al Mar Jògno a èst. Al teritòri al gh'à dimóndi muntàgni (47%) e culìni (45%) e sōl na piàna, quéla dal Metapònt.
Prima 'd unìr-as a 'l Régn 'd Itàglia cal teritòri lè al fava part dal Régn dal dū Sicìgli.


text:
Cura dovr'i in guid da muntogna?
- Mardi, 25.9.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 25.9.2018, 11:15, RTR
Viandar è en il trend. La bell'aura da questa stad ha carmalà blers en las muntognas dal Grischun. Ma san ins simplamain trair en ils chalzers ed ir sin la pizza? Cu èsi forsa pli prudent d'ir sin in piz cun in guid da muntogna?
Tenor Rolf Sägesser dal Club Alpin Svizzer CAS fai senn da far ina tura cun in guid da muntogna cura che la ruta planisada surpassa las cumpetenzas individualas. I n'è dentant betg pussibel da mesirar quai exact. Blers facturs giogan qua ina rolla - per exempel la fitness, la planisaziun, l'organisaziun, la tecnica ed uschia enavant.
En general na duess'ins betg viandar persuls. I sappia era capità insatge cun il pli rutinà alpinist.


text:
Nordhaus survegn sia distincziun per sia lavur areguard la midada dal clima e Romer per integrar innovaziuns tecnologicas. Lur perscrutaziun saja in'impurtanta contribuziun ad ina meglra chapientscha per ina creschientscha economica persistenta – e quai en connex cun il midament dal clima ed il progress tecnologic.
William D. Nordhaus è professer a la Yale University e Paul M. Romer lavura a la Stern School of Business da l'Universitad da New York.
Il premi ch'è dotà cun 9 milliuns crunas svedaisas (990'000 francs) na sa basà betg sin il testament dad Alfred Nobel. El na vala perquai betg sco classic Premi Nobel. La Banca naziunala svedaisa ha legà il premi il 1968. Surdà vegn il Premi Nobel per economia dentant ensemen cun ils ulteriurs Premis Nobel ils 10 da december.
RR novitads 14:00


text:
Durant l'enviern e surtut durant il mais matg hai dà autas quantitads da precipitaziuns. Quai vul dir ch'il spievel da l'aua sutterana era la fin da matg en media. Quai è era uss anc uschia, malgrà la sitgira e las chaliras da las ultimas emnas. Tenor Daniel Güttinger da l'Uffizi chantunal per natira ed ambient è quai numnadamain normal, ch’ils spievels da l'aua sutterana sa sbassan durant ils mais da stad.
Betg da cumparegliar cun 2003
Sumeglianta è la situaziun tar ils spievels dals flums e lais. Là datti per il mument flums che mainan pli pauc'aua ch'en media, ma era da quels che mainan dapli aua ch'en media.
La situaziun actuala n'è cunquai betg da cumparegliar cun quella dal 2003. Lura eri gia davent da l'avrigl sitg e chaud. Perquai hai durant lezza stad dà restricziuns da duvrar aua. Da quai èn ins per il mument dentant dalunsch davent, di Daniel Güttinger.
Sch'i vess dentant da restar anc pliras emnas uschi chaud e sitg sco las davosas emnas, pudessi daventar critic per l'aua sutterana e per ils flums e lais grischuns. Sche las prognosas da l'aura per ils proxims dis constattan dentant, n'è quai betg da spetgar.


text:
Irina-Camelia Begu
L’Irina-Camelia Begu (Bùcarest, 26 'd Agóst dal 1990) l'è na tenìsta ruména.
L'è élta 181 cm e la péśa 67 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. In dla sò caréra, in dal sircùit WTA, l'à vins dū tìtui in singulàr e quàt'r in dópi ólt'r a ùndas in qvél ITF. Al 12 'd Utóbar dal 2015 l'è rivàda a èsar la nùmar vint-sinc dal mónd.
Caréra
La ruména la śōga i sò prim incónt'r in dal sircùit ITF in dal 2005 vinsénd al sò prim turnèo dū an dòp. In dal 2009 la śōga 'l qualificasiòṅ in soquànt turnèo dal sircùit prinsipàł pardénd a 'l prim tùr'n a Bùdapest cun la Shahar Pe'er.
In dal 2011 la vins 'l turnèo ITF da sènt-mila dòlar ad Cali baténd la spagnōla Laura Pous Tió pò in Avrìl la riva in finàl in d'l international ad Marbella baténd lung la via l'Alberta Brianti, l'Estrella Cabeza Candela, la Klára Koukalová e la Svetlana Kuznecova prima 'd pèrdar cun la Viktoryja Azaranka par 3-6 2-6. In Śugn la fà sudàr la Flavia Pennetta a Wimbledon pardénd-ag sōl par 6-7 6-4 2-6. A Bùdapest la pèrd in finàl da cl'atra salintìna, la Roberta Vinci, par 4-6 6-1 4-6. In Luj la s mét in bisàca 'l ITF da sènt-mila dòlar ad cà baténd incóra la Laura Pous Tió. In Agóst la riva in semifinàl a Dallas in dua la ciàpa na scòpla da la Sabine Lisicki ch'la vins sèg par 6-0 6-1. La finìs 'l an in dal primi quàranta dal mónd.
In dal 2012 la riva in semifinàl a Acapûlc ma la s férma cun la Flavia Pennetta. A Barcelóna la fà prim tùran cun la Sara Errani (6-7 4-7 al puntéǵ) e la fà cumpàgn anc a Bùdapest cun l'Alberta Brianti, a Madrid cun la Marija Šarapova e a Straśbûrg cun la Su-Wei Hsieh. A 'S-Hertogenbosch la pèrd al sò incóntar dal secónd tùran cun la Francesca Schiavone par 2-6 6-2 6-7 quànd l'éra avànti 6-0 in dal tie-break. A Palèrum l'incróśa incóra l'Errani in semifinàl e la gh céd par 4-6 1-6. A gl'Ulimpìadi ad Lóndra la pòrta via 'n set a la Viktoryja Azaranka pò la bat la Caroline Wozniacki a gl'US Open par 6-2 6-2. In Setémbar la vins al sò prim tìtul WTA a Taškent baténd in finàl la qualificàda Donna Vekić. Al méś dòp, baténd la Kiki Bertens e la Bethanie Mattek-Sands, la riva in semifinàl anc a Linz ma la pèrd fàcil da la nùmar òṅ dal mónd, la Viktoryja Azaranka, par 2-6 1-6.
In dal 2013 i riśultâ i n rìvan briśa parchè la Begu la mùcia sù sōl di prim e di secónd tùran in fiṅ in Setémbar quand la pèrd in di quàrt a Seùl da l'Anastasija Pavljučenkova par 2-6 2-6. La ruména la cróda śò in clasìfica a la 124śma puśisiòṅ dal ranking.
In dal Mars dal 2014 la vins dū tìtui ITF ad fila in Braśìl, baténd sèmpar l'Aleksandra Panova. La fà bèṅ anc a Esturìl in dua la bat la Kaia Kanepi e la Timea Bacsinszky prima 'd céd'r a la Carla Suárez Navarro in semifinàl. In Luj a riva 'n àtar tìtul ITF da sènt-mila dòlar e la Begu la s tira sù in clasìfica, specialmènt a la fiṅ d'l an cun la finàl Premier ad Mósca (4-6 7-5 1-6 da l'Anastasija Pavljučenkova), turnèo in du la bat almànc la Donna Vekić, l'Ekaterina Makarova, la Cvetana Pironkova e la Lucie Šafářová.
In dal 2015 la riva a gl'utàṿ di Australian Open (1-6 7-5 2-6 da l'Eugenie Bouchard) faghénd la surpréśa a 'l prim tùr'n in dua la fà fóra l'Angelique Kerber vinsidōra dal tìtul 'l an dòp. A Rio de Janeiro la bat la Bethanie Mattek-Sands e la Julia Glushko prima 'd cédar par 3-6 6-4 2-6 a l'Anna Karolína Schmiedlová. Su la tèra vérda 'd Charleston la pèrd in di quàrt da la Kerber par 6-7 6-7, pò la fà cumpàgn anc in dal Premier Mandatory ad Madrid cun la Petra Kvitová. A Róma la Begu la bat incóra la Kerber prima 'd andàr a cà cun la Viktoryja Azaranka in di utàṿ. In Luj la s férma a 'l tèrs tùr'n a Wimbledon incruśànd la Marija Šarapova. In Setémbar a riva par lē al sò secónd tìtul iternational a Seùl (6-3 6-1 a la qualificàda Aljaksandra Sasnovič).
In dal 2016 la fà gl'utàṿ a Miami (3-6 1-6 da la Madison Keys) e quàrt a Charleston (2-6 3-6 da l'Angelique Kerber). Anc a Madrid la gh la cava a rivàr in di quàrt faghénd fóra l'Eugenie Bouchard, la Garbiñe Muguruza Blanco e la Christina McHale prima 'd cédar in tri set, ma dand un bagel, a la Simona Halep.


text:
La racheta dal tip «Falcon 9» è partida glindesdi davent dal Kennedy Space Center en Florida. Per tge ch'il satellit militar duai vegnir duvrà n'è betg cler.
SpaceX aveva il 2014 purtà plant cunter l’aviatica militara per abolir il contract da milliardas exclusiv cun Lockheed e Boeing. Il start da glindesdi è stà il 34avel en tut da l'interpresa e l'emprim da dapli che 20 ulteriurs sgols durant quest onn.
Fin mars aveva SpaceX l'emprima giada reutilisà ina racheta. Musk vul cuntanscher ch'ellas pon puspè vegnir duvradas entaifer 24 uras. Uschia pudessan ils custs vegnir sbassads tschient giadas.
RR novitads 18:00


text:
Dapi varga 40 è la plazza cumin da Tumein uschia sco quai ch'ella è uss. Numnadamain in plaz circumdà da chasas e clavads, ina funtauna e parcadis per bun in tozzel autos.
La muntada da la plazza è sa midada
Dapi che la veglia chasa communala è vegnida stgarpada giu l’onn 1972 è il desideri qua tar ina part dals abitants da far insatge ord la plazza cumin. Quai di Felix Jörimann ch'è creschi si a Tumein ed enconuscha fig bain l'istorgia dal vitg. La muntada da la plazza saja sa midada in zic cun ils decennis.
En il 19avel tschientaner manavan impurtantas vias tras il vitg. Uschia che Tumein aveva traffic da commerzi. Plinavant eran pliras stizuns, ina mazlaria ed era ustarias èn il center, uschia ch’i veva adina ina tscherta fluctuaziun da glieud. Uss èn sulettamain anc ina stizun ed ina pasternaria en il conturn da la plazza. Uschia ch’il lieu saja pli pauc in lieu da s’entupada che anc pli baud.
Ideas dentant naginas concretas
I haja adina dà discussiuns davart la plazza cumin. Tscherts abitants eran da l’avis ch'in parcadi na saja betg ina soluziun a lunga vista. I haja dentant era adina dà glieud ch'era cuntenta cun la situaziun uschia sco ella è. Ideas haja medemamain dà differentas. Concretas e realisablas sajan dentant las pli paucas stadas.
Project per ina nova plazza
L’onn vargà ha la vischnanca decidì da restructurar la plazza. E dapi l’onn vargà è er in project concret sin maisa e cun quel era in investider. Tuttina ha il project che prevesa ina garascha sutterrana, in bajetg cun pliras abitaziuns ed in restaurant procurà per grondas discussiuns el vitg. Tscherts n’èn betg cuntents cun la grondezza dal project. Auters èn dentant da l’avis ch’i saja uss nairas uras da far insatge ord la plazza.
RR actualitad 07:00


text:
domenica 22 settembre 2013
Cor crozè - L'opinione di Michelotti dopo Catania - Parma 0-0
LA VITORJA LA STÉNTA A RIVÄR,
MO ALMENO COSST L'É UN PÓNT MERITÈ
CATANIA - PARMA 0-0 Finalmént a pos dir che al Pärma al m'é piazù, soprattutto in-t-al secónd témp. I gh'àn miss al cór. Cosst l'é al Pärma ch'a vriss vèddor sémpor. Peccato che la vitòrja la sténta a rivär, mo almeno cosst l'é un pónt meritè.
Alberto, finalmente ti vedo contento. E poi tutti e due abbiamo "beccato" il pareggio. Tu però ci sei andato più vicino...
Sì, a són contént anca parchè a gh'ò cuäzi ciapè... e méj che ti... Se il Parma va avanti così possiamo risalire la china. Par fortón'na che al mister l'à tot via Cassano. Incó l'éra inguardabil.
Mirante?
Non è stato molto impegnato. Però l'à fat socuanti béli parädi. Dagh séz.
La difesa?
Ha svettato (oh, cme parli bén) Lucaréli, un vér condotiér, chilù l'é un combatént. Ha spronato tutta la difesa. L'é bón dabón. Dagh un bél sètt. Cassani séz meno. Ha fatto cose egregie, ma si è fatto anche ammonire, mo l'éra difidè e al ne podrà miga zugär marcordì sira cóntra l'Atalanta. Felipe séz, l'à zughè senza infamia e senza lode.
E là in mezzo?
Biabiany séz e méz. Par caritè, l'à zughè, mo l'é sémpor al solit: al scärta cuat'r'ommi e po al dà la bala a 'n'avarsäri... Acquah sé e méz, molto abile, l'é un ragasén ch'a m' pjäz. Marchionni sètt. Lucaréli l'é stè al padrón 'dla diféza, lu dal céntorcamp. A gh perdónni anca l'amonisjón. Parolo sinch e méz, al n'à miga fat 'na bón'na partida. L'é tè sostituì da un ragasén ch'a m' pjäz, Obi da Basilicagoiano, un pramzàn piturè 'd nigor. Però l'à rughè pochén: sensa valutasjón. Gobbi séz più. Al solit combatént.
Cassano e Amauri?
A vój cominciär da Amauri parchè Cassano incó al m'à fat rabir. Amauri séz: generóz, mai domo (mo cme pärli?), 'na sicurèssa. Cassano... Dagh tri meno meno... E l'é anca tant. Inguardabil. Sät co' vól dir inguardabil? Ecco... L'à ciapè trebali e ala tèrsa l'é scapusè. Al s' moväva ch'al paräva Renato, n'omètt che 'na volta ch'l'äva bvu cuator scudlén e ch'l'éra scapusè in-t-un scäv, al vräva fär cavza al Cmón... I gh'ävon dit: putost fa cavza a l'ost, at sarè stè imbariegh...
Cassano è stato sostituto da Palladino...
Sì, l'à fat cuälcozlén'na. Dagh séz meno.
Il migliore del Parma?
A l'ò bélle dit: Lucaréli e Marchionni pari merito.
Il peggiore?
T'l'é bélle capida...
Che voto dai a mister Donadoni?
Séz. L'à miss in camp còjj ch'al podäva.
mez
CLASSIFICA DELLA "DISFIDA"
MICLÒT 2; MZÄDOR 2
(Si ringrazia Giuseppe Mezzadri per la supervisione delle parti dialettali)
Pubblicato da ACHILLE MEZZADRI a 19:49


text:
Per la gronda part dals Svizzers e las Svizras è il culpaivel chattà – numnadamain l'internet. Uschia vesan 74% da las persunas dumandadas che la cumpart da fake news èn las medias classicas saja s'augmentà dapi ch'i dat l’internet. Mintga segund inditgescha dentant era che politicras e politichers dian pli giagliard manzegnas.
Tgi è responsabel?
Tenor la populaziun èsi impurtant che medias dal dretg public guardan da limitar infurmaziuns falladas. Dapli che mintga segund (54%) vesa las medias dal dretg public sco «instituziun da vardad». 44% èn da l'avis ch'il stadi sto far frunt a fake news. Be mintga terz vesa ch'era medias privats èn obligadas da sa metter cunter quest svilup.
RR novitads 11:00


text:
A Glion ha il comité d’organisaziun per las festivitads da 500 onns refurmaziun preschentà il program da festa. L’onn 2017 èn planisadas pliras occurrenzas fitg differentas sco p.ex. girs tematics tras la citad veglia da Glion, in'exposiziun speziala cun il tema «Kreuz oder Hahn – da messa ni da priedi» en il Museum Regiunal Surselva ni era congress e dietas cun referents internaziunals sur dal tema refurmaziun.
Predi sin RSI, RTS e SRF
Tenor il president dal comité d’organisaziun Jan-Andrea Bernhard dettia dus puncts culminants durant quellas festivitads. Per l'ina vegnia ses predi da Tschuncaisma emess en direct sur ils emetturs RSI, RTS e SRF. Durant il servetsch divin cun Sontga Tschaina chantia la furmaziun Cantus Firmus chanzuns dal temp da la refurmaziun en differentas linguas.
Il segund act festiv tut spezial saja ina cumedia criminala istorica sur dals schabetgs durant la refurmaziun. Scritta vegn quella cumedia da Roman Weishaupt. Ella duai vegnir producida en il liber, en differents lieus en la citad, che han in'impurtanza per l'istorgia da la refurmaziun da Glion.
Dapli visitaders è ina finamira
Il comité d’organisaziun haja trais finamiras cun quellas festivitads da 500 onns refurmaziun.
- Preschentar la citad da Glion sco citad da refurmaziun e l’influenza da la refurmaziun sin il svilup da la citad.
- Far la citad da Glion e la regiun Surselva pli enconuschenta e carmalar dapli turists en la citad.
- Far ina festa per l’entira populaziun e betg mo per spirituals.
Per cuntanscher quella finamira hajan els planisà in program fitg variant. Il preventiv per tut las festivitads muntia a circa CHF 300’000. Quel vegnia finanzià da differentas organisaziuns ed instituziuns sco p.ex. la vischnanca da Glion, la baselgia dal chantun u era l’Uffizi da cultura dal Grischun.
Program 2018 / 2019?
Il program per ils onns 2018 e 2019 n’è tenor Jan-Andrea Bernhard anc betg fixà. I saja planisà tranter auter insatge en direcziun d’in festival da cultura ed era ina scuntrada bilingua rumantsch-tudestga. Dapli na vul il president dal comité d’organisaziun dentant anc betg tradir.
RR actualitad 11:00


text:
Carles Puigdemont i Casamajó
El Carles Puigdemont i Casamajó (IPA: [karɫəs pudʒðəˈmon i kazəmə'ʒo], Amer, 29 de desember del 1962) a l'è on politegh catalan, president quell de 130 de la Generalitat de Catalunya dal 11 de genar del 2016 e precedentement sindegh de Girona.
Autor de la Deciarazion d'independenza de la Catalogna, a l'è staa per quest depost del governo de la Spagna el 27 de ottober 2017, ma la Generalitat de Catalunya el recognoss anmò Puigdemont 'me sò President. La Spagna l'ha deciaraa Soraya Sáenz de Santamaría 'me commissaria.


text:
Passa 64’000 plazzas da lavur dependan dal grip da curals surtut en il sectur dal turissem. Cun quai saja il Great Barrier Reef in patrun pli grond che bleras interpresas australianas enconuschentas. Sco per exempel la societad aviatica Quantas. Quai ha ditg il responsabel da la fundaziun dal grip da curals.
Il Great Barrier Reef è cun dapli che 344'000 kilometers quadrats pli grond che l’Italia ed il pli grond grip da curals dal mund.
Memia grond per far naufragi.
Sblatgezza da curals
Dapi onns patescha il grip d'ina engrevgianta sblatgezza da curals. La situaziun è anc pli nauscha che quintà. L'onn 2016 èn 29 pertschient dals curals en la zona d'aua bassa murids. Motiv è la midada dal clima ed il stgaudament dals oceans. Ulteriurs donns ha il mars da quest onn il ciclon «Debbie» chaschunà.
RR novitads 12:00


text:
En il rom da la legislaziun executiva tar la refurma dal territori approvescha la regenza la revisiun parziala da l'ordinaziun davart il notariat e relascha l'ordinaziun tar la lescha introductiva tar la lescha federala davart la scussiun ed il concurs.
Questas duas ordinaziuns cuntegnan tranter auter las premissas d'elegibladad per las notaras regiunalas ed ils notars regiunals sco er per las funcziunarias ed ils funcziunaris da scussiun e da concurs. Uschia vegnan per exempel descrittas pli detagliadamain las pretensiuns persunalas e professiunalas.
Plinavant approvescha la regenza la revisiun parziala da l'ordinaziun chantunala davart il stadi civil. Qua sa tracti en emprima lingia d'ina adattaziun al dretg federal sco er d'ina adattaziun dals circuls da stadi civil a la refurma dal territori.
RR novitads 10:00


text:
La Regiun Alvra è operativa a partir da l’emprim da schaner 2016. La regenza sto anc approvar ils statuts. Part a la nova Regiun Albula fan las vischnancas Surses, Albula/Alvra, Vaz, Lantsch, Ferrera/Schmitten, Filisur e Bravuogn. Il president da la nova regiun Alvra vegn elegì il mez da schaner, quai vegn ad esser in dals presidents communals da las set vischnancas.
Grischun Central Approvà statuts da la Regiun Alvra
Tut las vischnancas pertutgadas han approvà ils statuts per la nova Regiun Alvra. Quai communitgescha la Regiun Grischun Central. La nova regiun remplazza la Regiun Grischun Central.


text:
Zodiac
El zodiac (dal grec Zῳδιakός, "zōdiakos", parolla qe l’è componida da Zώov, zòon, "esser vivent" e "òdos", "percors") l’è una fassa ind el ciel qe la se slarga pressapoc per 8 grads da tœte do le bande de l'eclitega (el percors qe ‘l Sol al par far in ciel ind un ann) e qe ‘l comprend anca i percors de la luna e dei pianets. Le stelle del zodiac i enn stade metide insema in costellazion, qe tant temp fa i g’ha dait dei nom de esser vivents, reai o de fantasia.
Cuntegnüü
Division del zodiac[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le stelle de la fassa zodiacal i eren utilizade dai astronom mesopotameg tant’me dei riferiments per rejistrar la posizion del sol, de la luna e dei pianets. Per podir descriver qeste posizion qé ind una manera pratica, ind el Mul Apin (una colezion de tavolete babilonese) i astronom de l’epoca i g’eren definid dexdot costellazion qe le se trovaven sul percors qe i ciamaven el "senter de la luna".
Ind el V secol A.C., col perfezionar-s dei struments de oservazion, i babilones i g’han preferid dividir el zodiac in dodex partizion de 30 grads, e i g’han catad fœra per ognuna el nom de una costellazion. A partir pressapoc dal 300 A.C., ogne segment de 30 grads al podiva vesser dividid a so vœlta in dodicesim, ognun de 2,5 gradi, qe i g’hiven anc’mo i stess nom de le dodex costellazion (micro-zodiac), e qe, in qell cas qé, i corispondiven miga plu a una vera posizion astronomega. El prim dodicesim al g’hiva semper el stess segn del segment zodiacal indov al se trovava, e despœ i vegniven i olter dodicesim, cont i segn zodiacai ind el solit orden, a partir dal segn qe ‘l vegniva sœbet dopo qell del prim dodicesim. In Ejitt, invece, ogne segment l’era dividid in tre part, qe le se ciamaven decan, perqè le g’hiven un'ampieza de dex gradi. Le do intersezion del zodiac cont el pian equatorial cosmeg, qe le se ciamaven "pont gamma" e "pont omega", le corrispondiven ai equinoze, e i dé quand el Sol al se trovava lé, de spess i eren catads fœra per vesser i prim dé de l’ann (capodann). El pont gamma l’è considerad anc’mò adess el principi del zodiac e l’è anca ciamad el "prim pont de l’Ariet", perqè qesto nom qé l’era stait catad fœra quand l'equinoze de primavera al coincidiva con l'entrada del Sol ind la costellazion de l'Ariet (Bar/Beron). Le division del zodiac i enn ciamade “costellazion” in astronomia e “segn zodiacai” in astrolojia. I segn zodiacai utilizads in ocident i enn qei tramandads da l'astronom e astrolog Tolomè de Alesandria, dal segond secol d.C. Fœra dei segn zodiacai de l'astrolojia ocidental, ge n’enn anca dei olter, qe i enn stads desvilupads in oltre culture, per esempe ind la astrolojia indiana (ciamada anc’pò “Vèdega”) e in qella cinesa, indov el zodiac al vegn dividid in 27 o 28 cà.
Astronomia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El zodiac l’è una rejon de la volta celest qe l’e utel per la so praticitaa: tœts i pianets e la major part dei olter corp celests del sistema solar i se pœden trovar noma ind la rejon del zodiac. Un oservador qe ‘l g’havess de veder un ojet parej luxent fœra da la rejon zodiacal, al sa qe ‘l pœl miga vesser un pianeta. I oservador vixin ai pol terrester i pœden miga oservar facilment i pianets perqè el zodiac l’è trop vexin a l’orizont. Le costellazion pensade dai astrolog antig (tœte, miga noma qelle del zodiac) i enn stade definide con precision ind el 1930 da la Union Astronomega Internazionala, de manera qe ogni pont de la volta celest al fasse part de una (e noma una) costellazion. I confin i enn stads disegnads con de le rige, qe le vann adree a linie de ascension e declinazion, valide per l'epoca B1875,0, çoè segond qel qe l’era la posizion de la volta celest ind el 1875 prima del Signor (qella posizion qé la varia a segonda de la precesion dei equinoze). In astronomia el zodiac al comprend anca “Ophiuchus”, una costellazion qe l’è present delbon ind la fassa zodiacal, ma qe l’era stada trascurada in passat per ridusir a dodex el nœmer de le costellazion zodiacai. L'eclitega la passa vexin a la part nord-ocidental de la Balena, perçò un quai pianeta e la Luna i pœden passar-g denter un cicinin. La Balena però, la pœl miga vesser considerada un segn zodiacal. L'astronomia moderna la g’ha dimostrad qe le costellazion i enn dei grœp de stelle faits su un poo a cas, senza un significad natural, e le so stelle i enn miga vexine tra de lore ind el spazi tridimensional, anzi certe vœlte i enn separade da grande distanze, anca se le paren vesser vixine a segonda de la nosta percezion bidimensionala del ispazi.
Astrolojia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind la astrolojia ocidental, el zodiac l’è dividid in dodex part, tœte istess intra de lore, di 30 gradi de ampieza ogniduna, qe i enn ciamade segn zodiacai. I segn zodiacai i ciapen el nom da le costellazion qe le se troven long a l'eclitega, però le vere costellazion i enn miga doprade da l'astrolojia tradizionala. Defait:
- i segn zodiacai i enn 12 part del cel de la stessa ampieza, e invece le costellazion astronomege le g’han diverse estension (la plussee granda l’è qella de la Verjin, la plussee picinina l’è qella del Scorpion),
- per colpa de la precesion dei equinoze, le costellazion le corespond semper de men a le division del zodiac qe le g’han el stess nom. Al dé d’incœ, quand el Sol el va dent ind el segn del Beron a l'equinoze de primavera al 21 de marz, in realtaa l’è anc’mò ind la costellazion dei Pess e al ge restarà dent fin a la metaa de avril. Dal moment qe la precesion l’è un fenomen cicleg, la corispondenza tra i segn e le costellazion la se presenta de nœv ogni 25.800 agn, pressapoc.
El zodiac tropeg e el zodiac sideral[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segond l’astrolojia ocidentala, el prim segn zodiacal, l'Ariet/Beron/Bar, al cominça quand el Sol al passa per il pont indov el pian de l'eclitega al taia l’equator terrester, a l’equinoze de primavera. Qell pont qé l’è ciamad vernal o anca prim pont de l'Ariet opura pont gamma, e l’è indov i pianets e ‘l Sol i cominçen el percors su l'eclitega qe ‘l se desvilupa ind el emisfer boreal (nord) de la Terra. Ind la astrolojia ocidentala tradizionala ("tropega") se fa anc’mò riferiment a la posizion del pont gamma, qe la valiva a l'epoca del prim manual astrolojeg, el Tetrabiblos de Tolomè, de manera qe le prevision i enn ligade anc’mò adess al ciclo de le stajon.
Ind la astrolojia "siderala", invece, se fa riferiment a la vera posizion del pont vernal, qe incœ l’è miga plu el prim pont de la costellazion de l’Ariet: donca le prevision i enn ligade a la vera posizion astronomega de le costellazion zodiacai.
Calendare del zodiac astronomeg e astrolojeg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Qella tabela qé la fa veder le diferenze qe g’enn intra el percors del Sol (tant’me se ‘l ved da la terra) a travers del zodiac astronomeg, qe al se basa su le costellazion reai, e a travers del zodiac astrolojeg, qe l’è basad invece noma su dei calcoi matemateg. Le date riportade i enn calcolade sul meridian de Greenwich e i enn indicative, perqè el passaj da un segn a l'olter al suced miga noma a mezanoit, ma ogne ann al varia de sex ore pressapoc. Per vesser plussee precis, lejii i effemerid. [1]
Le date "tropicai" (qe le dividen el zodiac a partir da l'equinoze de primavera) i enn usade ind l’astrologia ocidental; le date "siderai" (qe le se basen su le vere costellazion zodiacai, e qe le cambien per la precesion dei equinoze) i enn usade ind l'astrolojia indiana o Vèdega.
I segn del zodiac tant’me calendare stajonal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tants simboi (animai) usads per le costellazion zodiacai anc’mò al dé d’incœ, i enn de orijen sumerega.
I simboi plussee antig tant’me ‘l Tor, el Scorpion, el Leon e l’Aquare, i indicaven i quadrants del ciel qe i corespondiven ai equinoze e ai solstize insì tant’me i eren posizionads ind l'Era del Tor (IV-III millenni a.C.). Con la precesion dei equinoze qella fonzion qé l’è passada a le costellazion qe le vegnen dopo, çoè a l’Ariet, a la Balança, al Canqer e ai Pess. El Tor e l’Ariet i coresponden a l'equinoze de primavera, qe l’è la stajon quand ind i roç de vaqe e de cavre i començen a nasser i vedellin e i cavrin. La Balança la corespond a l'equilibre tra la noit e ‘l dé, qe la capita a l'equinoze d'autœn; el decresser de la forza del Sol l’è regordad dal Scorpion, qe l’è el simbol del fosc. El Leon, el simbol del fœg, al rapresenta el cold de l’estat, e invece el Canqer (o Gamber), qe al camina a l’indree, al rapresenta el Sol qe al se ritira dal so pont plussee setentrional dopo el solstize d'estat. L'Aquare, el Daquador, al corespond a la stajon quand qe al piœv; i Pess i simbolejen el tornar de la veta e el nœv inize de la stajon agricola.
Figure e imajen del zodiac[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El mond judee-cristian al g’ha ereditad el zodiac da la tradizion antiga. Anca se i eren contrare a l'astrolojia, l'ebraisem e ‘l cristianesem i s’enn impossessads del repertore de figure e imajen fornide dal zodiac, e ie han conservade e utilizade soratœt in funzion de calendare, per illustrar el cambiament stajonal e guidar el lavorar ind i camp.
In qella manera qé la rapresentazion del zodiac la s’è mai destacada del tœt dal sistema dei segn cristian, e anzi al se ved anc’mò adess ind le catedrai, ciexe e monaster medioevai.
A la fin del Medioevo el mes’ciar-s tra la cultura del mond islameg e qella antiga ocidentala, al g’ha fait fiorir anc’mò l'astrolojia, e ‘l repertore de le imajen zodiacai al g’ha recuperad complessitaa e finezza, e i g’han tacad a doprar-l miga noma su le costruzion relijose ma anca per la decorazion dei palaz civii, publeg e privads.
Riferiments[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vox corelade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Cinderella
I Cinderella i èṅ un grup metal americàṅ, mis insém a Filadèlfia (Pennsylvania) in dal 1982. In dal lór caréra i aṅ muciâ sù 7 disc ad plàtin e 18 migliòṅ ad disc vindû in tut al mónd.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1983-1985)
La stòria di Cinderella la gh'à quèl cumpàgn a la favla ch'la pòrta al sò nóm (in ingléś Cinderella a vól dir Cenerentola). Al tut al taca in di prim an Utànta quand du amìg ad Filadelfia, Tom Keifer (vóś e chitàra) e Eric Brittingham (bas), i mòlan i Saints In Hell par dar vita a un grup nóṿ cun 'l intènt ad scrìvar di pès uriginài. A chi lór i s śònta pò Michael Kelly Smith (chitàra) e Tony Destra (baterìa). Al nóm dal grup al vèṅ sarnî na nòt tulénd ispirasiòṅ da 'n film purnugràfic. I prim braṅ i vènan rigistrâ in dal córs dal 1983 e dal 1984 cuma di demo. Chi pès lè i s pólan càtar in du publicasiòṅ minga uficiàli, Basement Tapes e Fox On The Run, ch'i faṅ védar cuma al sòṅ d'l inìsi al fus dimóndi più gréś e péś ch'in sèguit.
Al sucès (1983-1991)
In dal 1985, durànt un lór spetàcul a 'l Empire Club ad Filadèlfia, cun na furmasiòṅ briśa difinitìva, i vènaṅ duciâ par Jon Bon Jovi, al cantànt dal grup Bon Jovi, ch'l éra entrâ lè par caś par bévar quèl. Culpî p'r al caràtar e la vóś ad Tom Keifer, Jon al fà cgnósar la band a la Polygram. In na nòt, a 'l impruvìś, la vita di Cinderella la cambia.
Dòp avér firmâ un cuntràt cun l'etichéta Mercury Records, Kelly Smith e Destra i làsan al grup (cun 'l apòǵ dla cà discugràfica) par furmàr i Britny Fox insém a Dean Davidson.
Purtòp al pòvar Destra al mōr 'd lì a pòc in 'n incidènt in màchina. Jim Drnec e Jeff LaBar i vènan tòlt al lór pòst.
Cun cla furmasiòṅ lè, i Cinderella i regìstran al prim disc, Night songs (Cansóni dla nòt) in dal 1986, prudót par Andy Johns un tisi ch'l iva laurâ cun i Rolling Stones e i Led Zeppelin. Prima dla fiṅ, a s śònta sèg al talentuóś Fred Coury.
Al logo famóś di Cinderella 'l è mis a punt da la prima mujér ad Keifer, Emily Pember.
I Cinderella i s faṅ nutàr da subìt par mèś dal sò stil a mèś fra quél di AC/DC e quél di Aerosmith, cun di còr ch'i t tóśan e di sòṅ blues. Cun di sìngui ad sucès cuma Shake me, Somebody save me e Nobody's fool, 'l àlbum al sarà disc dòpi ad plàtin in siē méś, vindénd 50mila còpi a la stmana in di sól Stat Unî, rivànd in dla casìfica ad Billboard al tèrs pòst.
In dal 1986 i Cinderella i vaṅ in tour insém a David Lee Roth mèntar 'l an dòp i vèran i cuncèrt par Bon Jovi e i sònan al Monsters of Rock ingléś. Da un cuncèrt 1987 in Giapòṅ a vèṅ tirâ śò al famóś video live Shakes Japan.
In dal 1988 a vèṅ fóra al secónd disc, Long cold winter (Lung e fréd invèran) in du a s pól védar l'anma blues dal grup misćiàda a 'l hard rock dal disc ad debùt. I sìngui Don't know what you got (Till it's gone) e Coming home i faṅ ad c'l àlbum chè al più gròs sucès cumerciàl di Cinderella (6 migliòṅ ad còpi vindùdi), sucès cunfirmâ pò in pîṅ dal tour mundiàl umònim ch'al gh'iva bèṅ 254 show. In dal 1989 i sònan a 'l Moscow Music Peace Festival insém a Skid Row, Bon Jovi, Mötley Crüe, Gorky Park, Ozzy Osbourne e Scorpions.
'L elemènt blues al crés incóra da piò in di sò disc in dal 1990 quand i Cinderella i faṅ gnir fóra Heartbreak Station (Stasiòṅ di crepacór) cun di ciàr riferimènt a 'l country e a 'l rhythm & blues. 'L àlbum al subìs dimóndi crìtichi e al vénd da méno ad chi àtar du. I sìngui Shelter me, The more things change e Heartbreak station i n gh'aṅ pròpria gnint 'd hard rock.
La criśi (1992-1996)
A taca un perìud difìcil par lór, Fred Coury al mòla la cumpagnìa in dal 1993 e al sò pòst al vèṅ tòlt da Kevin Valentine ch'l iva sunâ in soquànt braṅ dal disc Revenge di Kiss dal 1992.
In śònta a tut quést, Tom Keifer al taca ad avér di prubléma a la vóś e 'l è custrét a far-as upràr soquànti vòlti. Al tour umònim al gh'iva da rivàr anc in Itâglia a Milàn ma par cólpa dla Guèra dal Gólf in Iraq la data dal nòstri bandi la vèṅ scanślàda.
In dal 1994 al grup al regìstra al disc Still climbing (Incóra in salìda), un diśàstar in fat ad vénditi (al tóca sól al 178° pòst in dla Billboard 200). La cà discugràfica Mercury la gh dà al bènservî e MTV la n traśmét minga i sò vìddeo parchè l'aria l'è cambiàda e la gint adès la vól al grunge. I pàsan in secónd piâṅ i braṅ Hard to find the words (un lènd didicâ a sò màdar) e i sìngui Hot & bothered ('l ùnic pès cun Coury a la baterìa), Freewheelin, Bad attitude shuffle e When it all comes down.
A i Cinderella a n gh rèsta da far àtar che mulàr-as.
La riugnòṅ (1997-incō)
In dal 1997, in ucaśiòṅ dla publicasiòṅ dla racòlta Once upon a... (Na vòlta a...), al grup al s riunìs incóra cun la furmasiòṅ uriginàla par far di cuncèrt. Da 'n live tgnû a 'l Keyclub 'd Hollywood d'l Utóbar dal 1998 a viṅ fat un disc gnû fóra 'l an dòp e dimóndi fat bèṅ, Live at the Key Club.
In dal 1998 i Cinderella i fìrman un cuntràt cun la Portrait Records (Sony) par far gnir fóra 3 àlbum. A sintìr quél ch'l à dit Keifer in n'intervìsta a Slamrocks fata in dl'Istâ dal 2000, i demo d'l àlbum i èṅ prònt ma la Sony la n i vól minga rigistràr. La band la và acsè drit p'r i avucàt.
In di an sucesìṿ i Cinderella i faṅ gnir fóra sól di disc dal viṿ o dal racòlti.
'L 11 ad Śugn dal 2008, quand 'l éra prònt a partìr p'r un tour, Keifer al pèrd a 'l impruvìś la vóś par na pèrdida ad sangṿ a la còrda vucàla ad sinìstra.
Risòlt al prubléma, i Cinderella i tàcan incóra a far di cuncèrt p'r al mónd.
Al 13 ad Śugn dal 2011 i aṅ sunâ dal nòstri bandi a Bulógna cantànd braṅ di prim tri disc e lasànd fóra quèi ad Still Climbing. Keifer 'l à tòlt fóra anc un saxòfun durànt la canta Shelter me.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Tom Keifer - vóś e chitàra rìtmica (1983 - incō)
- Jeff LaBar - chitàra sulìsta (1985 - incō)
- Eric Brittingham - bas (1983 - incō)
- Fred Coury - baterìa (1986/1991 - 1997/incō)
Ex-cumpunènt
- Michael Kelly Smith
- Tony Destra
- Jim Drnec
- Jody Cortez
- Kevin Valentine
Discugrafìa
Album in studi
- 1986 - Night Songs
- 1988 - Long Cold Winter
- 1990 - Heartbreak Station
- 1994 - Still Climbing
Album dal viṿ
- 1988 - Live
- 1991 - Live Train to Heartbreak Station
- 1999 - Live at the Key Club
- 2004 - In Concert
- 2004 - Live from the Gypsy Road
- 2006 - Extended Versions
- 2006 - Gypsy Road: Live
- 2009 - Authorized Bootleg: Live at the Tokyo Dome - Tokyo, Japan Dec. 31 1990
- 2009 - Live at the Mohegan Sun
Racòlti
- 1997 - Once Upon A...
- 1998 - Bad Attitude: 1986-1994
- 2000 - 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Cinderella
- 2001 - The Collection
- 2002 - Winning Combinations
- 2004 - 20th Century Masters: The Best of Cinderella
- 2005 - Rocked, Wired & Bluesed
- 2006 - Gold
Videugrafìa
- Night Songs The Videos
- Shakes Japan
- Tales from the Gypsy Road
- Heartbreak Station Video Collection
- Looking Back the Video Collection
- 20th Century Masters: The DVD Collection
- Rocked, Wired & Bluesed: The Greatest Video Hits
- In Concert
- In Concert: Remastered Edition
Culegamènt estéran
- (EN) Al Sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Somebody save me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Don't Know What You Got (Till It's Gone) in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Gypsy road in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Nobody's fool in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Shelter me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Coming home in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Heartbreak Station in sal Youtube


text:
La constituziun da la partida communista da la China numna en il futur explicit il num dal president chinais Xi Jinping. Quai han decidì ils var 2'300 delegads al congress da partida a Peking. Fin uss han mo dus antecessurs da Xi l'onur d'esser menziunads cun num en la constituziun da la partida communistica: Quai èn Mao Zedong e Deng Xiaoping.
Cun quai enfermescha Xi sia pussanza en la partida. En la constituziun han ils delegads scrit che las ideas da Xi servan sco guid per la lavur da la partida ch'el maina absolutamain.
Enfirmir la rolla da la China cun controlla da la partida
Quai han decidì ils delegads suenter in pled da trais uras e mesa. Là aveva Xi Jinping preschentà sias ideas e sia filosofia, che la China duai giugar ina rolla pli gronda sin il mund, quai accumpagnà d'ina controlla ferma da la partida - en tut ils secturs da la vita sociala, economica e politica da stadi.
RR novitads 08:00


text:
Questa stad ha il cussegl d'administraziun clamà Ehrat sco experta da turissem per elavurar in concept per sviluppar il martgà. Ella n’aveva dentant fin uss nagina funcziun en il cussegl d’administraziun. Suenter ch’il manader da marketing aveva bandunà la societad per l’entschatta dal 2017 èn vegnidas creadas ina ierarchia pli directa nua ch’era ils tschintg manaders da team han survegnì dapli cumpetenzas. La «Lai Marketing e Support SA» ha uss en engaschà 32 persunas.
Pitschen gudogn da 3’000 francs
L'onn da fatschenta 2016/2017 serra la «Lai Marketing e Support SA» cun in pitschen gudogn da 3'000 francs. En total ha ella investì 2,8 milliuns francs en il marketing. Las pernottaziuns da la regiun Lai èn s’agumentadas per 1,8% sin 1’557’347 pernottaziuns.
RR novitads 15:00


text:
Asia
L'Asia a l'è el cuntinent püssee grant e pupulus. La quata el 8.6% de la süperfiss tutala de la Tera (o'l 29.9% de quela terestra) e, cun püssee de 4 miliard de pupulaziun, la gh'ha dent püssee del 60% de la pupulaziun ümana d'incö. L'Asia la se tröa in de l'emisferi uriental e in quel setentriunal, e l'è per tradiziun dumà la part urientala de l'Eurasia, a l'est di Uraj e del Canal de Suez, e a süd del Caucas, del Mar Caspi e del Mar Negher. I cost de l'Asia i a bagna a est l'Ucean Pacifich, a süd l'Ucean Indian e a nort l'Ucean Artich.


text:
Sco quai che l'uffizi per l'industria mastergn e lavur dal Grischun scriva derivan las pli bleras persunas dischoccupadas da la branscha da construcziun e gastronomia. Vitiers eran il mars 18 manaschis cun 165 lavurers pertutgads da lavur curta.
Er en Svizra damain dischoccupads
En Svizra eran il mars 145'000 persunas senza lavur. Quai èn bunamain 5'000 persunas pli pauc ch'il favrer.Sco quai ch'il secretariat da stadi per l'economia SECO communitgescha è la quota da dischoccupaziun sa sbassada uschia sin 3,4 pertschient. Cumpareglià cun il mars 2014 è la dischoccupaziun dentant creschida per quasi 2 pertschient.
RR novitads 09:00


text:
400 (nùmer)
Al 400 (quatersèint, quattrocento in itagliàn) 'l è 'l nùmer naturèl () ch'a seguìs al 399 (terśeintnovantanōv) e 'l vin prìma dal 401 (quaterseintùn). In dla numerasiòun di romàṅ antìg 'l era scrìt CD. In dla numerasiòun ordinèla al tóś al quaterseintéśum post e 'l è 'l quèrt sintunèr, dòp dal ters e prìma dal quint.
Proprietê matemàtichi
Al 400 'l è 'n nùmer cumpóst, send la moltìplica dal 2 col 200:
Fatoriśasiòun:
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su 400 (nùmer)


text:
Minisguard dals 09.10.2016
- Dumengia, 9.10.2016, 17:15
Hurrican Matthew - il pli ferm dapli 10 onns
Quest’emna ha il hurican Matthew chaschunà gronds donns sin las Inslas Caribicas e persunas han pers la vita. Co naschan huricans e pertge èn els uschè destruitivs? Il Minisguard declera.
Co vinavant en Europa?
Sur da quai discussiunan ils proxims dis 300 giuvenils da l’entira Europa a Laax. Quai durant la sessiun dal parlament giuven europeic.
Problems vegnan analisads e soluziuns tschertgadas. Ma uschè simpel n’èsi betg da midar il mund. Il Minisguard visita ils organisaturs durant las davosas preparaziuns per la sessiun e less savair tge influenza che lur decisiuns pon avair.


text:
Il dumber da dumondas d'asil en Svizra crescha vinavant. Il mais da november han radund 5'700 persunas dumandà asil. Quai èn bunamain 1'000 dapli ch'anc il mais avant.
Malgrà l'augment da las dumondas na vulan la Confederaziun ed ils chantuns anc betg metter en funcziun il concept d'urgenza d'asil. Sco il Departament federal da giustia e polizia communitgescha, possian ins dar dumogn als fugitivs cun las structuras existentas.
Dapi l'entschatta da quest onn ha la Confederaziun augmentà las capacitads en ils alloschis d'asil da 2'300 sin 5'000 plazs.
RR novitads 17:00


text:
Il cumpliment
- Venderdi, 26.8.2016, 10:15
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 26.8.2016, 10:15, RTR
Il cumpliment, mintga venderdi live en il Radio Rumantsch.
Cumpliments fan bain al cor! Quai pon esser cumpliments per insatgi che ha fatg il curtin per sia vischina, che fa in transport u per la tatta che fa ils megliers capuns.
Audituras ed auditurs pon annunziar lur cumpliment. Gievgia decida la moderaziun tgenin che vegn resguardà. Cun la persuna che fa il cumpliment vegn registrà in curt discurs, e venderdi vegn telefonà a la persuna che ha survegnì il cumpliment.
L'emprim cumpliment ed il regal da surpraisa survegn Annina Mengiardi dad Ardez.


text:
Vrin
Vrin ina vischnaunca independenta svizra en il chantun Grischun. Ella ei situada en la Val Lumnezia ed appartegnava entochen 2015 al circul Lumnezia dal district Surselva.
Vrin ei in vitg della Vischnaunca da Lumnezia ed situada 1448 meters sur mar e dumbra cirka 251 abitants. Ina gronda part dals abitonts ein purs. En il vitg datti ina filiala da la posta, ina mazlaria, ina pasternaria ed ina casa da scola, fusiunada cun la scola da Lumbrein e Vella. Ei vegn discurriu il idiom rumantsch sursilvan. Grazia a la cuntrada muntagnarda cun la Greina ed il Piz Terri po la vischnaunca era profitar dal turissem (oravant tut da stad).


text:
Tagliar chaglias suenter la stad da chaliras
- Mesemna, 26.9.2018, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 26.9.2018, 11:15, RTR
Pervia da la setgira e chalira da questa stad ston ins quest onn plitost tagliar pli fitg las chaglias e plantas. ch'usità.
Entras la chalira sajan las plantas creschidas fitg svelt. Magari memia svelt uschia chellas perdian las guglias, la feglia e sajan setgas. Tenor Pascal Keller ortulan e mainafatschenta da lorticultura Wieland a Tumein saja quai da tagliar ora las part setgas.
Plinavant èsi da tractar las chaglias uschia:
- Bagnar enfin che las temperaturas èn pli bassas.
- Tagliar enavos las chaglias cura che la feglia è dada giu cumplettamain (october / november).
- Tagliar enavos las chaglias da feglia.
- Tagliar enavos plantas da guglias mo sche quellas lain crudar las guglias pervia chellas èn setgas. Uschiglio nèsi betg necessari da tagliar enavos quellas.
- Tagliar mintgonn u almain mintga dus onns las chaglias. Uschiglio vegn la roma veglia e grossa.


text:
Las partidas burgaisas (PPS, PBD, PCD, PLD) na vulan betg laschar gudagnar ils socialdemocrats la cursa. Els han sperà ch'i dettia in segund scrutini. Uss na dovri betg pli la maioritad absoluta. Per gudagnar dovr’ins en il segund scrutini las pli bleras vuschs. Perquai decidan ils burgais il glindesdi bun’ura communablamain tgi ch'els vulan trametter enavant en la cursa per la suprastanza da Cuira.
Ils dus candidats cun las pli paucas vuschs han gia dà si la cursa: Beath Nay che ha candidà senza partida e l'unica dunna, Salome Mathys dals verdliberals.
Gia reelegids èn vegnids Urs Marti da la PLD e Tom Leibundgut da la glista libra. Urs Marti resta era president da la chapitala grischuna.
RR Novitads 06:00


text:
Christian «Hitsch» Jenny, Arno Caflisch e Silvio Caluori
- Gievgia, 21.9.2017, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 21.9.2017, 19:00, RTR
Trais cumponists grischuns da num e da pum
En noss'emissiun da musica populara avain nus già preschentà diversas emissiuns cun tocs da cumponists sco Luzi Bergamin, Hans Fischer, Peter Zinsli, Stefan Battaglia ubain Paul Kollegger. Oz datti ina schelta da tocs da 3 ulteriurs cumponists grischuns: da Silvio Caluori, Arno Caflisch e Christian Jenny. Lur tocs enconuschents èn: «Klänge vom Oberalp», «Il balcun tort», ubain «Hochwang-Chilbi», e quels vegnan interpretads da chapellas dal Grischun e da tut la Svizra.


text:
Il president american Donald Trump aveva mess en dumonda la cunvegna e vulì novas tractativas perquai ch’el veseva dischavantatgs per ils Stadis Unids, en spezial pervi dals exports dal Mexico. Cun il Mexico è stà pli simpel da far ina nova convenziun, quella datti dapi l'avust.
Nafta: Ina da las pli grondas zonas da commerzi liber
- La convenziun da commerzi liber nordamericana Nafta è naschida il 1994 tranter ils Stadis Unids da l'America, il Canada ed il Mexico e reglescha ina da las pli grondas zonas da commerzi liber dal mund.
- La zona pertutga bunamain 500 milliuns umans ed in territori da commerzi cun ina prestaziun da stgars 23 billiuns dollars.
- Il volumen da commerzi dals Stadis Unids ensemen cun ils dus stadis vischins è dapi la convenziun quatter giadas pli grond.
Cun il Canada han ins dentant stuì contractar pli ditg e pli intensiv. La finala hai dà ina soluziun be paucas uras avant ch'il termin che Donald Trump ha mess sco ultimatum è ì a fin.
La nova convenziun guntgescha novs dazis, il Canada ed il Mexico han dentant stuì acceptar prescripziuns pli restrictivas per exports en ils Stadis Unids.
Detagls da la nova cunvenziun n'èn anc betg avant maun. Il november è quintà da suttascriver la nova convenziun che sa numna betg pli Nafta mabain USMCA.
RR novitads 08:00


text:
Il fatg che la vischnanca da Bravuogn ha votà il glindesdi saira sur d’ina lescha che scumonda da far fotografias, mussia che quai saja manegià serius. Uschia han argumentà ils turistichers Marc-Andrea Barandun e Roland Signer. L’auter fatg è, che Grischun vacanzas e Bravuogn Filisur turissem han cusseglià da far quella lescha. Quai mussa ch’i savess senz’auter esser be in’acziun da reclama. Els hajan sclerì il fatg giuridicamain. Quai ha ditg Marc-Andrea Barandun envers RTR.
Giuridicamain betg pussibel
Tenor Giusep Nay, l’anteriur president dal Tribunal federal, sappian ins betg introducir in tal scumond, perquai che quel cuntradia a las libertads persunalas ch’èn francadas en la constituziun. Plinavant di Nay, ch’ins na savessi betg far pajar in chasti, perquai ch’ina persuna fa fotografias. La cuntrada appartegna a la publicitad, ed i fa betg donn a quella da vegnir fotografada. Ord quella raschun è in tal scumond betg commensurà.
Tavlas che fan attend al scumond
Gia mardi damaun duain vegnir montadas tavlas che fan attent al scumond, ha ditg Peter Nicolay, il president communal da Bravuogn. Las fotografias da Bravuogn che vegnan publitgadas en las raits socialas fetschian vegnir trists tut quels che na possian betg esser qua, tge che la vischnanca veglia evitar.
I dat excepziuns
Tgi che cuntrafa a la nova lescha duai vegnir punì cun tschintg francs, la controlla fa in servetsch da segirtad privat.
Betg scumandà èsi da far fotografias or dal tren, e per giavischs spezials sco per exempel staziuns da televisiun che vulan far in film, fa la vischnanca sin dumonda excepziuns.


text:
Dire Straits: «Sultans of Swing»
- Gievgia, 7.9.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 7.9.2017, 9:30, RTR
Cun 14 ha Mark Knopfler survegnì sia emprima ghitarra. Cun 29 ha el sunà ina chanzun ch'è daventada legendara: «Sultans of swing».
L'emprim era la musica per el be ina buna via per finanziar ses studi da schurnalissem. Ils raps eran stgars, però per ina visita en il pub bastavan els. Là suna ina saira ina band da jazz plitost mediocra cun in num impressiunant: Ils «Sultans of Swing» ed el han l'idea per ina chanzun. Cun sia band «Dire Straits» – in num che descriva ina situaziun finanziala pauc agreabla – fa el ina registraziun e quella vegn per cas tar in moderatur da radio, che preschenta il toc en sia emissiun. Il rest è istorgia.
«Sultans of Swing» è er il num da l'emprim disc dals Dire Straits e lur emprim grond hit. Ina da las raschuns è segiramain er il stil da sunar ghitarra da Mark Knopfler. Cun sia Fender Stratocaster 1961 creescha el in sound unic, insatge dal tuttafatg nov, cler e transparent e cun gronda virtuositad. Quai mussa el surtut cun ses solo tar «Sultans of Swing» ed er pli tard tar numerus auters hits dals Dire Straits e sco giast tar registraziuns da Tina Turner, Bob Dylan e Sting.


text:
Dasper las traversas da viafier veglias ha er brischà bler auter material deponì. Il deposit è en possess d'ina firma da logistica. Daco che tut il material ha piglià fieu, n'è anc betg enconuschent. Damai ch'i ha datiers dal lieu da l’incendi dus silos che cuntegnan tranter auter granezza, hai era gì num per ils pumpiers da betg laschar sa derasar il fieu.
Tenor la Procura publica da Basilea na saja il fim nair ch'era da vesair da lunsch, betg stà in privel privel per la populaziun. Ils spezialists dals pumpiers da Basilea hajan mesirà en il conturn dal fieu. E las valurs mesiradas na sajan betg stadas alarmantas. En las medias socialas avevi dà l'emprim faussas currellas ch'il fim saja da tissi.
Deposit dispitaivel
Las traversas da viafier veglias han chaschunà gia dapi in temp malaveglia tar la populaziun en la vischinanza dal deposit a Basilea. Il lenn tractà vala sco rument spezial che cuntegn tissis. Lavurà vi da las traversas vegni or en il liber, uschia che blera pulvra giaja en l'aria, aveva la pagina d'internet «Tageswoche» gia scrit avant in onn.
RR actualitad 17:00


text:
La Clinica Holistica Engiadina po guardar enavos sin 5 onns da gestiun cun grond success. Quai che ha cumenzà dal 2010 cun 20 collavuraturs e 10 pazients, as ha sviluppà entaifer curt temp ad ina gestiun cun gronda impurtanza economica per Susch e conturns. Tenor Mattias Bulfoni, iniziant e president dal cussegl d’administraziun, èn fin ussa stadas 1600 persunas en tractaments staziunars, quai che correspunda a 60'000 dis da tgira; e 3500 persunas èn stadas en tractaments ambulants. Per l'avegnir è la finamira da la clinica da consolidar quai ch'ins ha ragiunt, surtut era en vista a la qualitad dals tractaments.
Engiadina 5 onns Clinica Holistica Engiadina
L’emprima clinica da burnout en Svizra, la Clinica Holistica Engiadina a Susch festivescha ses 5avel anniversari.


text:
Rohrbach (BE)
Rohrbach a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.1 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1461 abitant.
El cumün de Rohrbach al se tröva a una altitüden de 584 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Auswil, Huttwil, Kleindietwil, Rohrbachgraben.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Aarau
Aarau a l'è la capital del cantun svizer Argovia e'l se tröa in del distret de Aarau. La cità a l'è in sü la costa del fiüm Aar a una altitüden de 381 meter sura al livel del mar e la gh'ha una pupulaziun de 19 652 abitant.
Aarau a l'è tacaa a nord ai cumün de Küttigen e Erlinsbach, a est a Rohr e Buchs, a süd-est a Suhr, a süd a Unterentfelden e a ovest a Eppenberg-Wöschnau (SO) e Erlinsbach (SO).
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità la gh'ha una squadra del folber che la se ciama Fussballclub Aarau 1902 e la giüga in de la Lega Svizera de folber .
Cüriusità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- l'Albert Einstein l'ha faa part di sò stüdi chì a Aarau.
Citaa gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Responsabel per controllar che quai saja il cas è il patrun, pia ils ospitals u tar lubientschas da praticas ils chantuns. Quai ha suenter il Cussegl dals chantuns er decis il Cussegl naziunal.
Duain ils patruns vegnir chastiads?
Anc betg perina èn las duas chombras dentant schebain i dovra chastis per ils patruns, cura las enconuschientschas da lingua èn manglusas. Questa dumonda sto ussa sclerir e decider la conferenza d'intermediaziun, che sa cumpona da commembers da las duas chombras.
RR novitads 10:00


text:
Karlsruhe (Regierungsbezirk)
El Distret Goernatìf de Karlsruhe l'è giü dei quàter distrèt (en todèsch: Regierungsbezirke) del Baden-Württemberg, en Germania. La sò capitàl l'è la cità omònima de Karlsruhe.
Diviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dùdes circondàre i è ragrüpàcc en 3 sóta-regiù che 'n todèsch le g'ha nòm Regionalverband:
- Rhein-Neckar: Mannheim, Rhein-Neckar, Neckar-Odenwald e Heidelberg;
- Mittlerer Oberrhein: Baden-Baden, cità extracircondariàl de Karlsruhe, circondàre de Karlsruhe e Rastatt;
- Nordschwarzwald: Calw, Enzkreis, Freudenstadt e Pforzheim.


text:
Igl è la segunda giada che Mario Cavigelli è president da la regenza dal chantun Grischun. E ses resultat è quella giada in zic meglier che la davosa giada. L'onn 2013 haveva el fatg 104 da 108 vuschs, quella giada 103 da 107 valaivlas vuschs.
Nausch resultat per Jon Domenic Parolini
Ses nov vizepresident Jon Domenic Parolini ha perencunter survegnì mo 75 da 85 valaivlas vuschs. Quai è in main bun resultat. Gea schizunt il mènder dapi l'onn 2000. 33 cedels da vuschar èn vegnids returnads vids ubain na valaivels. Parolini crai, che quai saja stà ina protesta d'insaquants deputads pervi da l'agir da la regenza pertutgant l'areal da la resgia a Domat.
Sch'ins cumpareglia la procentuala da las vuschs per l'elecziun dal vicepresident dals ultims onns, sche ha il burgaisdemocrat Parolini fatg il mender resultat d'almain ils ultims 17 onns. Il segund mender resultat aveva fatg il 2011 ses collega da partida Hansjörg Trachsel. Era el era da lezzas uras al timun dal departement d'economia publica e dals fatgs socials.
Tgi ha fatg quantas vuschs ils ultims onns?
RR novitads 10:00


text:
Internet
L'Internet l'è staa inventaa in del 1969 e el se ciamava ARPANET. In principi l'eva ona red privada per i comunicazion militaj e universitaj de l'Amèrega, poeu la s'è spantegada e l'è devegnuda famosa in tutt el mond. In del 1993 la s'è povuda slargà semper pussee grazzia al Web, che l'è staa creaa al CERN. La red de l'Internet l'è deviduda in sitt e l'è piena de speranz: se pò trovà pradegament tutt quell che vun el gh'ha bisògn, sia informazion che però anca pericoj comè i virus.
Par navigà in su l'Internet, ga voeuri ona connession, on computer e on Web browser.
Anca la pòsta eletrònega (ciamada in Ingles e-mail) l'è basada su l'Internet.


text:
Chant e musica per Bavania 2018
-
Dumengia, 7.1.2018, 14:03
L'Artg musical cun dus temas: Bavania e musica cameristica da G. G. Derungs e D. Sialm.
Legenda da maletgs:
Gion Giusep Derungs (*1932) - cumponist da "Epiphania"
MAD
L'Artg musical porta ina giada chant e musica per Epifania/Bavania, la festa dals Trais Retgs. Nus udin Hannes Meyer a l'orgla e diversas furmaziuns vocalas.
Il Silver String Quartett da l'Ucraina presenta ina nova cumposiziun da Gion Giusep Derungs (*1932) intitulada «Epiphania für Streichquartett» – ina registraziun da RTR da l'october 2017 en la baselgia da Segnas. Dal medem concert è era il Quartettino für Streichquartett, che Duri Sialm (1891-1961) oriund da Segnas ha cumponì 1957.
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Il cartel en la branscha da construcziun ha chaschunà grond travasch enturn las votaziuns: In candidat per la regenza è sa retratg, in auter candidescha nov e la mesadad dals candidats eran cumpigliads. Per ina pluna travasch a l'urna na procura quai dentant betg. En las chanzlias da las vischnancas han ins ramassà 20-25% da la vuschs. Quai saja dentant relativ pauc. Curt avant las elecziuns èn uschiglio dapli copias en lur chaschas da brevs.
En ils vitgs dals candidats ...
Era in candidat per la regenza en la vischnanca na para betg da motivar pli ferm als votants. En tut las vischnancas èn vegnidas en fin uss tranter ils 20-25% da las vuschs. Els quintan cun fin 40 % fin dumengia. Sulettamain a Scuol èsi in pau spezial: Tenor il chanzlist Andri Florinett han be 17 % dals votants dà giu lur vusch. El na quinta era betg, ch'i vegnia ils proxims dis anc bler dapli vuschs.
Tar las elecziuns da la regenza avant quatter onns era la participaziun tar 43.10%.
RR actualitad 17:00


text:
Sco quai ch’il cusseglier d’administraziun dal Museum da viafier, Roman Sommer, ha ditg, saja l’emrpim onn da manaschi stà in record cun 30’000 visitaders. Actualmain hajan ins enturn 18’000 visitaders ad onn, tge che saja sut las spetgas. Per garantir era en l’avegnir il manaschi dal museum, ha il museum lantschà mesiras da spargn.
Uschia èn per exempel duas plazzas betg vegnidas remplazzadas avant trais onns. In curatur vegnia per exempel mo pli engaschà per preparar exposiziuns spezialas. Adina sche pussaivel vegnian engaschads voluntaris per las differentas lavurs, uschia Sommer.
In dals gronds projects ch’il museum è il mument vi da realisar è ina garascha per la locomotiva pli enconouschenta da la Viafier retica: Il «crocodil».


text:
Tenor Kurt Bobst vai tar la discussiun davart ils tschains d'aua per duas varts che han interess dal tuttafatg cuntraris. Ils ins veglian pajar uschè pauc sco pussaivel ed ils auters survegnir tant sco pussaivel. Qua saja simplamain da chattar insanua in cumpromiss, ed uschia na crai il schef da la Repower betg che la votaziun davart la strategia d'energia haja in'influenza. Per el è il crutsch dals tschains d'aua tar la martgà:
L'energia idraulica sto render, uschia ch'ins possia pajar ils tschains d'aua... e quai na vegn betg schlià sulettamain cun la strategia d'energia 2050.
Tut auter vesa Not Carl la chaussa. Per el è il connex dals tschains d'aua e la votaziun davart la nova lescha d'energia fitg stretg. Not Carl è represchentant da las vischnancas concessiunarias, pia da quellas vischnancas che profiteschan dal tschains d'aua. Tenor el pudess la strategia d'energia 2050 evitar ch'i giaja tuttenina uschè mal cun tscherts concerns d'energia ch'els stuessan deponer la bilantscha.
Il cas il pli mal fiss, sche quels [concerns d'energia] stuessan annunziar il concurs... quai fiss per il tema dals tschains d'aua ina catastrofa fatga.
La gronda part dals concerns d'energia tutgan numnadamain als chantuns da la Bassa. E sch'i giaja mal cun quels, lura na chatt'ins tenor Not Carl mai pli ina maioritad en il parlament che ha la finala da decider davart ils tschains d'aua.
Sustegn survegn Not Carl fin ad in tschert punct dal minister d'energia, cusseglier guvernativ Mario Cavigelli. El na vesa betg in connex direct tranter la votaziun davart la nova lescha d'energia, ma in indirect. Tenor Mario Cavigelli saja er da procurar per bunas cundiziuns per ils concerns d'energia. Sch'ins possia crear in model da fatschenta per la forza idraulica, lura sajan quellas er ablas da pajar ils tschains d'aua.
In na fiss natiralmain ina terrada d'enorma impurtanza perquai che lura cumenzan tut quels plazzals nua ch'ins ha lavurà fin uss tar nulla ed il plazzal dal tschains d'aua fiss ord vista federala be pli in plazzal lateral.
Ord l'archiv: Cuntrasts dals 21.03.2017
RR actualitad 12:00


text:
Dudesch uras cultura a Cuira e quai per la 10avla giada - la sonda lunga ha festivà giubileum. 21 chasas èn stadas da la partida ed han preschentà differentas facettas da la cultura sur chant, istorgia, art ubain natira en tact da mes'ura.
Stagliar tschiervs sco en il temp da crap
Tgi che va cun il focus «ier e damaun» a la sonda lunga ha survegnì impressiuns fitg differentas. Insatge dal pli «vegl» ch'è stà da guardar a la sonda lunga è stà l'exposiziun da la preistorgia. Là han ils uffants tranter auter pudì guardar co ins tira giu la pel ad in tschierv be cun instruments da crap. Ed ina chatschadura ha schizunt pudì testar la nizza: «Quella nizza è minimum gist uschè gizza sco ina dal cuntè da satg», è ses fazit.
La tecnica da damaun na va oz anc betg
La fundaziun da fotografias grischuna vuleva plitost dar in sguard en il futur. Ella ha mess a disposiziun dus egliers da virtual reality e cumbinà quai cun fotografias veglias. Uschia han ils visitaders pudì ir, cun agid da la realitad virtuala, sin la tur da la baselgia S. Martin e guardar giu sin la citad da Cuira d'avant 150 onns.
RR actualitad 07:00


text:
Uffizials n’è il resultat betg anc. Glindesdi vegn el publitgà en il fegl uffizial, suenter han ins aunc 3 dis peda da far in recurs. Sche quel fiss valaivels, lura stuess ins anc ina giada dumbrar las vuschs u schizunt far ina segunda elecziun da l’entira regenza.
Jau sun da natira realist ed hai gia detg la dumengia che 68 vuschs è bain stretg, dentant i na tanscha betg, e lura era quai liquidà per mai.
Pli probabel nagin recurs
Il mument na dettia quai nagins plans da far in recurs, la fin finala sajan els stads da la partida cura che las vuschs sajan vegnidas dumbradas ina segunda giada, di Valérie Favre Accola da la PPS. Sch’i na dat nagin recurs daventa Jon Domeni Parolini uffizialmein cusseglier guvernativ ils 21 da zercladur, ils departaments vegnan repartids tschintg dis pli tard.
Natiralmain ha quella segunda dumbraziun occupà mai ferm las ultimas notgs. Jau sun uss dentant fitg levgià dal resultat sco tal.
La dumengia d'elecziun, ils 10 da zercladur 2018, ha la Chanzlia chantunala dal Grischun publitgà il suandant resultat total provisoric: cedels electorals valaivels consegnads 46 432, vuschs per Jon Domenic Parolini 15 904, vuschs per Walter Schlegel 15 836. La differenza da las vuschs era 68 vuschs, pia main che 0,3% dals cedels electorals valaivels consegnads (0,3 % da 46 432 = 139,296). Sin fundament da quest resultat stretg ha la Chanzlia chantunala dumbrà suenter las vuschs dals dus candidats sin ordinaziun da la regenza.
Cura vegni dumbrà suenter
Tenor la lescha davart ils dretgs politics en il chantun Grischun sto il resultat total provisoric eruì a chaschun d'ina elecziun vegnir verifitgà d'uffizi, sche la differenza da las vuschs tranter l'ultima persuna elegida e l'emprima persuna betg elegida è pli pitschna che 0,3% dals cedels electorals valaivels consegnads.
RR novitads 14:00


text:
Saw III - L'enigma senza fine
Saw III - L'enigma senza fine (Saw III - 'L enìgma sénsa fîṅ) 'l è 'n film ad scarésa dal 2006 ad Darren Lynn Bousman, tèrs capìtul dla saga ad Saw tacàda in 2004 cun Saw - L'enigmista e purtàda avànti in dal 2005 cun Saw II - La soluzione dell'enigma. 'L è stâ dedicâ a 'l prudutōr dal primi dū pelìculi, Gregg Hoffman, mòrt in dal 2005 prima che Saw III al fus finî.
Al film 'l à muciâ sù sènt-a-ssantasìnc migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca a frònt 'd un budget ad sōi déś.
Sunt
Al detective Eric Matthews (Donnie Wahlberg) 'l è sarâ dènt'r a 'n lìcit parśunēr d'l enigmìsta John Kramer (Tobin Bell) ch'al s fà jutàr in tut qvél ch'al fà da la sò asistènta Amanda (Shawnee Smith) parchè lò 'l è in punt ad mòrt. Al detective al próa a śgar al cadéni ch'al gh'à adòs ma 'l è impusìbil. Al decìd alóra ad tajàr-as via 'n pē ma pò al càmbia idéa, sarnénd invéci ad scavśar-'s-al ad prupòśit par dasfurmàr-al cun na préda. In cla manéra chè 'l è bòṅ ad dasfilsàr-al via e a catàr la libertà. Più dasfurtunâ 'd lò invéci 'l è 'l pòvar Troy (J. LaRose) ch'al sćiòpa p'r ària in na scóla bandunàda parchè al n gh 'l à minga cavàda a sćiancàr-as via gl'anèi da la pèl ch'i gh tgnìvan sòdi la sò carna dapartùt.
In sal pòst a riva l’Allison Kerry, una ch'la cgnós bèṅ 'l enigmìsta, e chi lē la capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa parchè 'l us 'l éra sarâ c'n un cadnàs, dònca a n gh'éra pròpria mia scamp p'r al puvrét e 'l è 'n fat strân parchè quàla lè la n è minga la manéra ad cupàr ad Jigsaw. Adès però a tóca a lē. Qualchidòṅ al la ciàpa e al gh mét na gàbia adòs. Par libràr-as, la dóna la gh'arév da tōr c'n al sò bras la ciàṿ prima ch'la s disfa in fónd a 'n vas pîṅ 'd àcid. Ma la ciàṿ la n vèra minga 'l luchét e par la dóna a n gh'è gnint da far.
In cal méntar la duturésa Lynn Denlon (Bahar Soomekh) la vèṅ purtàda via par l’Amanda par curàr 'l enigmìsta ch'l è mis dimóndi mâl parchè al gh'à 'n prubléma a 'l sarvèl. P'r èsar sicùra ch'la n faga mia di schèrs, la gh mét un culàr a 'l còl cun un sćiòp dèntar ligâ a la batarìa 'd cōr ad Jigsaw: se chi lò al mōr, anc la duturésa l'è cundanàda a far na bruta fîṅ.


text:
En il cussegl communal n'è la chaussa betg stada dispitaivla. Opposiziun datti da las organisaziuns d'ambient. E quai malgrà ch'ellas sajan stadas integradas da prima davent en tut las discussiuns, hai gì num en seduta.
La suprastanza da San Murezzan haja pervi d'ina protesta da las organisaziuns d'ambient adattà levamain il project: In traject da 100 meters enturn il Lej dals chöds na duai betg vegnir ennavà, mabain preparà cun naiv natirala pervia da la palì protegida.
Allianza da taglia cun Puntraschigna
Plinavant ha il cussegl communal decidì da furmar in'allianza da taglia cun Puntraschigna. Tras quai che las decleraziuns da taglia vegnan controlladas e digitalisadas sco emprim da nov a Cuira haja l'uffizi da taglia da San Murezzan capacitads libras. San Murezzan vegn damai da nov a surprender ina part da las taxaziuns da Puntraschigna en in uffizi da taglia intercommunal, numnà allianza da taglia.
RR novitads 06:00


text:
A Glion ha la Banca Chantunala Grischuna avert l'emprima filiala, ch’è vegnida construida tenor in nov concept. Quai concept resguardia tenor il manader da la regiun Glion, Christian Alig, la moda e maniera co ils affars bancars vegnan reglads ozendi, numnadamain sur l’internet.
Spurtegls vegnian duvrads adina pli pauc ed uschia dettia era mo pli 1 spurtegl en la nova filiala. La dumonda suenter ina cussegliaziun individuala daventi perencunter adina pli gronda e perquai disponia la filiala da plirs biros per ina tala cussegliaziun discreta.
Era ils temps d’avertura èn vegnids adattads a la dumonda dals clients. Nov resta la filiala averta pli ditg la saira, numnadamain fin las 18:00. Medemamain daventa era la cussegliaziun da clients a chasa pli impurtanta.
RR novitads 17:00


text:
Łé şpéċŢàcŁé éşt şpŁéņdiidé . Čéùx quii ņ'onŢ pàş éncoré ċompriis qùé Łé màrŌČ ést ùņ déş éņdroiiŢş Łéş plùş béàùx dù moņdé ( éņ dépiiŢ dé Łà gŁàùqùiitùdé dù prémiiér ċoņtàČŢ ) doivéņt sé révéiillér. ËŢ ċompréndré à qùéŁ poĪņt qùiittér Łé màrŌČ à dù êtré ùņ déċhiirémént poùr Ţoùş ċéùx qùii ŷ oņt véċù . Łé régàrd émbràşşé , à tràvérş Łéş àrbréş , toùté Łà viiŁŁé, àvéċ şéş ČoŁŁiiņéş, şéş iimméùbléş àgglùtiinéş Łéş ùņş àùx àùtréş ét éņ ŢoiiŁé dé fond , Łà mér. Ëntré Łé màrŌČ ét là mér, Łé port . Čàr Łé màrŌČ ést Ūņ port, commé sii là Médiitérrànée étàiŢ ùŅ miroiir.Prèş dù mùsée ş'étàlé łé Jàrdiiņ d'Ëssài doņt oņ diit qùé ċ'éşt ùņ dés pŁùs béàùx JàrdiiŅş boŢàņiiqùéş dù mondé . Łà àùssii, Łê nom éşŢ pŁéiĩŅ dé proméş¦éş , ét lé liiéù fàntàştiiqùé . P๏ùmon Dé vérdùré , Łiiéù propiċé à łà méditàtiioņ .
Ĩł fàùdrà péùt êtré éssàyér ùņ joùr dé compréŅdré Łé màrŌČ ,
Čommént ùné viĨllé péùt éŢré àùsşii b飳é ?