c: text/html

text:
24 09
Ol dé 24 de setèmber l'è 'l 267 ( 268 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 99 dé a finí l'an.
Ul dí 24 de setèmber al è ul dí da pòost 267 ( 268 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 99 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1706 - Mallorca: ghe i desbarca i tröpe austriassiste e gh'i vens i borbònich (guèra de Sücessiú).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1054 - Reichenau: Ermàn de Reichenau, frà benedetì e beàt de la Céza Catòlega, autùr de la Salve Regina e de l'Alma Redemptoris Mater.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baden (AG)
Baden (Bade in aleman) a l'è una citadìna svizzera, capolögh del distret de Baden, in del Canton Argovia. La gh'ha pressapoch 18 059 abitant e una süperfiss de 13.17 km², e la se tröva a una altitüden de 381 meter sura 'l nivel del mar. L'è colocada in sü la sponda manzina del fiüm Limmat, a pressapoch 25 km da la cità de Zürigh.
El cumün de Baden a l'è tacaa ai cumün de Birmenstorf, Ennetbaden, Fislisbach, Gebenstorf, Mellingen, Neuenhof, Obersiggenthal, Turgi, Wettingen.
L'andament istoregh de la pupulaziun de Baden l'è indicaa in de la tabela chi desuta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Baden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official webpage of the city of Baden
- Schools in Baden
- Baden in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Le Bémont
Le Bémont a l'è un cumün svizzer del distret de Franches-Montagnes, in del Canton Giüra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.64 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 327 abitant.
El cumün de Le Bémont al se tröva a una altitüden de 982 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Saignelégier, Les Pommerats, Les Enfers, Montfaucon, Tramelan (BE).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Claude Rebetez: Bémont, Le (JU) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Oberbözberg
Oberbözberg a l'è un cumün svizzer del distret de Brugg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 499 abitant e una süperfiss de 5.45 km², e al se tröva a una altitüden de 540 meter sura al livel del mar.
El cumün de Oberbözberg a l'è tacaa ai cumün de Effingen, Mönthal, Remigen, Riniken, Unterbözberg.
Oberbözberg is a municipality in the district of Brugg in canton of Aargau in Switzerland.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberbözberg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1189 col nom de Bozeberch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Cuosts da habitaziuns maximals en rama digl agid social
Sebasond sil conclus dalla suprastonza communala dils 20 da settember 2016 fixescha igl uffeci social Laax ils suandonts limits maximals per la finanziaziun dil tscheins casa (inclusiv cuosts accessorics) per ils susteni socials. Per las locaziuns gia en vigur suonda l'adattaziun per il proxim termin da visada cun in'informaziun allas partidas contractualas.
Annunzia/
Midar domicil enteifer | Bandunar Laax | Secasar da niev a Laax
Partenza
Infos ecologics
Uras
d'avertura canzlia
Gliendisgis - Vendergis
09.30 tochen 11.30
15.00 tochen 17.00
Telefon:
081 921 51 51
E-Mail:
admin@laax-gr.ch
Adressa:
Center Communal
caum postal 16
7031 Laax
Plan da la situaziun
Plan dal vitg


text:
Aktuelle Position
Alarm da sirenas Icaro
Icaro (Information Catastrophe Alarme Radio Organisation) è l'offerta d'infurmaziun da la SSR en cas da crisa e da catastrofa e tar eveniments extraordinaris senza caracter da catastrofa (senza alarm da sirenas).
Dapi il 1. da schaner 2004 datti anc dus segns d’alarm:
Alarm general: in tun d’ina minuta che crescha e chala, suenter ina pausa da duas minutas vegn il segn repetì. Sche las sirenas resunan ordaifer il test da sirenas annunzià, duessas Vus en cas d’in alarm general
- tadlar radio (RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha)
- suandar las instrucziuns da las autoritads
- infurmar Voss vischins
Alarma d’aua: en vischinanza da mirs da fermada, v.d. per quellas regiuns che pudessan vegnir inundadas entaifer duas uras, sch’il mir da fermada rumpa. En intervals da 10 secundas vegnan derasads 12 tuns bass che duran adina ventg secundas. Avant l’alarm d’aua vegn adina dà a temps l’alarm general. En cas d’in alarm d’aua duessas Vus
- bandunar immediat la regiun periclitada
- resguardar las instrucziuns u ils fegls d’infurmaziun locals
Infurmaziuns davart l’alarm da sirenas ed instrucziuns co sa cumportar chatt’ins
- sin las davosas paginas dals cudeschs da telefon
- en l’internet sut www.bevoelkerungsschutz.ch
- en il teletext sin pagina 662
Vus intervegnis via radio u da las autoritads localas, cura che las mesiras da proteziun èn vegnidas schluccadas u cura ch'il privel è passà.


text:
Gudench Campell surpiglia scola da skis Zuoz/La Punt
- Venderdi, 6.3.2015, 14:32
El succeda a Duri Campell che ha demissiunà sco manader da la scola. Lez candidescha per in sez en il cussegl naziunal.
Gudench Campell ha 28 onns ed è magister da skis patentà. Actualmain maina el in hotel a Cinuos-chel e dus manaschis gastronomics a Zuoz ensemen cun sia partenaria.
Trais candidats
La suprastanza da la societad "Scoula da skis Zuoz/La Punt Chamues-ch" haja elegì Campell or d'ina schelta finala da trais candidats tuts fitg valaivels e capabels, ha declerà Duri Campell a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. Gudench Campell è il nev da Duri Campell che candidescha per in sez en il cussegl naziunal.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Guitader da la catedrala da Losanna
Descripziun
Tut ils pipistrels e spassegiaders nocturns da Losanna enconuschan il guitader da la catedrala cun ses lung clom, ina instituziun per excellenza a Losanna. Ina necessitad pratica per ses uffizi na datti betg pli, ma sco part dal flair tipic da la citad veglia è el indispensabel e vegn defendì a tuts custs, cur ch'i s’avischina er mo la sumbriva d'in privel als mirs da ses clutger. Dapi l'onn 1405 è il guitader da la catedrala documentà. Durant blers tschientaners avertiva el ils abitants da la citad cunter incendis smanatschants, ensemen cun il guitader ambulant e cun ses collega sin il clutger da la baselgia St. François. Ultra da quai inditgava el er mintga ura plaina e clamava or il temp. Il progress tecnic dal 20avel tschientaner l'ha atgnamain liberà da sia funcziun oriunda, perquai ch'ils pumpiers n'eran betg pli dependents da ses agid e las uras battevan d'ussa envi automaticamain. Tuttina na fissi betg stà imaginabel d'al bandischar da ses clutger. Er suenter ch'igl eran vegnidas installadas sirenas da fieu en la citad, ha el anc ademplì sia funcziun fin suenter la Segunda guerra mundiala. E cur ch’ins ha pensà l'onn 1960 d’abolir il guitader e da modifitgar sias incumbensas, è la pressa regiunala vegnida bumbardada in mais a la lunga cun chartas da lecturs che han mussà quant ferm che la populaziun da Losanna sa senta colliada cun lur guitader simbolic. Dapi lura cloma el or las uras plainas giu da ses clutger, 365 dis l'onn tranter las 10 la notg e las 2 la damaun. Il titular actual ha num Renato Häusler, occupa ina plazza da 52 % e vegn sustegnì da tschintg guitaders da reserva. L'onn 2002 è el entrà en plazza sco successur da l'anteriur guitader renumà Philippe Becquelin ch'è stà enconuschent oravant tut cun ses surnum «Mix et Remix».
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Charles-François Landry : Le guet. In : La ronde des métiers. Ed. Eglise nationale vaudoise. Lausanne, 1943, p. 25-34
Gapard de Marval : Moi, le guet. In : Mémoire vive no. 13. Lausanne, 2005, p. 6-15
Gapard de Marval : Le guet de la cathédrale. 6 siècles d’histoire, 100 ans de souvenirs et d’anecdotes. Avec une préface de Gilbert Coutaz, archiviste de la Ville de Lausanne. Chapelle-sur-Moudon, 1992
Fabien Ruf, Fabienne Hoffmann, Ulrike Golnick : Les cloches de la cathédrale de Lausanne. Ed. Service des bâtiments, monuments et archéologie. Lausanne, 2005
600 ans du guet. In : 24 Heures, 3 novembre 2005, p. 33-35
- Dossier
- Le guet de la cathédrale de Lausanne
description détaillée Ultima modificaziun: 15.12.2014
Dimensiun: 268 kb
Tip: PDF
- Le guet de la cathédrale de Lausanne


text:
Monday, October 10, 2016
Pussy
Pussy pussy pussy pussy, pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy, pussy pussy pussy.
Pussy.
Pussy, pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy.
Pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy. Pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy.
Pussy.
Pussy.
Pussy.
"pussy pussy pussy pussy pussy pussy."
Pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy; pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy.
Pussy, pussy pussy pussy pussy pussy pussy, pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy, pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy.
Pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy pussy.
"Pussy!"
2 comments:
- george tannenbaum said...
-
By which you mean "cat." ---Mike Pence
- October 10, 2016 at 7:30 AM
-
-
"Still wondering what an aleppo is." - Gary Johnson
- October 10, 2016 at 8:29 AM


text:
CLAUDIA DORIGOTTI (alias CLAUDIA CONTA)
Mie inom l'é Claudia, i ladins me cognosc desche Claudia Conta, ajache me sà bel durèr mie sorainom de familia ladina per me fèr cognoscer. Per me l'é doventà n inom, n marchie e mia identificazion. Da passa 20 egn laore con e per l ladin e la cultura a 360 degrees. Per me l'é n besegn, n piajer, na pascion fona, tant fona che zenza no son bona de stèr. Staghe jun Busan, ma é ence na cèsa te Fascia. Son nasciuda te na familia averta ai lengac e a la desvaliva cultures, rejone , te mia vita de ogne di, dotrei lengac e n'é studià etres tenc desche lengac foresc´, tant da i fèr mies. Traslate, scrive, faghe curta trasmiscions radio e vèlch filmat. Una de mia gran pascions l'é l bal popolar e l guant da zacan; é metù a jir festes da folclor, scontrèdes e defilèdes e é metù sù gropes de eles che tegn sù l guant da zacan. La teiles e seides, l loden, l satin e l cachemir me incantesimea; me interessa la moda da n pont de veduda artistich; dessegne e couje tropes de mie guants.


text:
Papa Francestg elegia svizzer en post central da la baselgia
- Sonda, 29.10.2016, 14:21
Papa Francestg ha nominà l’uvestg svizzer Charles Morerod en ina da las autoritads centralas da la baselgia catolic-romana. El saja ussa in commember da la congregaziun per il cult divin e l’urden sacramental en il vatican.
Quai ha communitgà la diocesa da Morerod. La baselgia catolic-romana ha nov differentas congregaziuns che sa fatschentan mintgamai cun auters aspects dal viver ecclesiastic.
Ils commembers da l’autoritad ecclesiastica vegnan elegids dal papa per 5 onns. La congregaziun surveglia, tranter auter sche la ceremonia da messa vegna fatga endretg.
RR novitads 14:00


text:
Minisguard dals 19.11.2016
- Sonda, 19.11.2016, 17:40
Ambassadas sin l'entir mund
En l’istorgia da las ambassadas hai adina puspè dà cas nua che carstgauns han savì fugir en la protecziun dad in’ambassada dad in auter stadi. Igl exempel actual è Julian Assange che sa chatta en l’ambassada dad Ecuador a Londra. Il Minisguard dat in sguard sin las ambassadas e sin la funcziun che ina ambassadura ni in ambassadur.
Uffants daventan perscrutaders
Pertge han ursets da gumma insumma differentas colurs? Co gidan egliers sch’ins na vesa betg pli bain? Da respunder a quellas dumondas emprendan ils uffants a la «Uni für alle» da la Scola auta da tecnica ed economia (HTW). Quai è in ciclus d’occurrenzas per uffants che vulan perscrutar differents temas. Nus faschain ina visita a l’occurrenza nua che uffants astgan perscrutar la glisch.


text:
Tumleastga approvescha nov concept da scola
- Gievgia, 17.12.2015, 6:14
La radunanza communala da la vischnanca Tumleastga ha decis da sanar ils bajetgs da scola.
Tut en tut ha ella approvà in credit da 3'098'000 francs per realisar il nov concept da scola e renovar ils bajetgs. Quai cun 147:76 vuschs. Medemamain ha la radunanza approvà ils novs statuts da l’urden da scola sco er la nova lescha da polizia.
Ultra da quai han las vischinas ed ils vischins da la vischnanca da Tumleastga schlià il scumond per la cumpra da terren tras persunas da l’exteriur. Uschia haja ella armonisà las leschas en las vischnancas fusiunadas, scrivan ils responsabels da la vischnanca Tumleastga.
RR novitads 06:00


text:
This site uses cookies in order to regularly improve the operation of the site. You declare that you agree herewith by using this website. Further information
Per ch'ils preparats a basa da vistga stettian a disposiziun dovri ina coordinaziun stretga dals process davent da la racolta da la planta fin a la magasinaziun dals medicaments pronts per la vendita. I na sa tracta betg mo da racoltar plantas da vistga d'auta qualitad per l'elavuraziun actuala, mabain era d'avair a disposiziun ina populaziun da plantas ospitantas per garantir in provediment da vistga durabel.
Sin fundament da la graduaziun temporala che pretenda l'elavuraziun specificamain antroposofica da la vistga e per segirar il provediment da preparats a basa da vistga senza interrupziun ston vegnir resguardads era svilups dal martgà a termin mesaun.
Per garantir ina producziun che correspunda als basegns vegnan planisadas, coordinadas ed armonisadas precisamain la racolta da la planta, l'elavuraziun farmaceutica e la vendita dals preparats a basa da vistga.


text:
Léber dal j Ōri
Artécol in dialèt arzân
Al Léber dal j Ōri (Libro delle Ore in italiân) l'é la colesiòun dal j ōri dal funsiòun per i diferèint peréiod ed l' ân dal funsiòun. Per sècol ûn di léber ch'l'ēra in tót al faméj o int al comunitê che prîven permètres 'd avèir di léber. Ânca dōp ch'é gnû fōra la stâmpa, i lèber dal j ōri, ânca còl di pesunâg civîl potèint, l'armâgn cme sègn de stéma e 'd amōr per l'êrt. L'é dvintê bèin prèst, un quèl réch pr' al valōr dal miniadûri. Tra i léber dal j ōri pió cgnusû a 's arcôrden quî ed Filippo II [1]
Al comunitê di frê, acsé cme còli di canônich, ēren sôliti recitêr al j ōri tót insèm, in côro int la cēşa o int la sêla dal riuniòun di cunvèint e dal cēşi. Per còst al léber dal j ōri l'ēra ónich, e spieghê splendidamèint cun dal figûri.
Ed fiâch a l'edisiòun pió impurtânta, cun tóti i tèst da letûri e di sêlem, bèle int al medioēv, è stê mandē fōra un sûnt ciamê breviâri
Cun al Cuncéli ed Trēnto al Breviâri, invēce, l'é dvintê un quèl ch' al gnîva druvê tót i dé, intèiş, però, cme tèst ch' as prîva purtêr in gîr facilmèint, che però al permetîva a l'òm ed cēşa ed recitêr l' Ufési dal j ōri sèinsa druvêr ed j êter tèst. Ògni persòuna ed cēşa l'ēra ublighê avèirel e a recitêr al relatîvi urasiòun int al ōri canônich cmandêdi, mó an n'é mia pió stê capî, sêlov pôch chêş cme i Vrèsp grând, cme un quèl da fêr insèm, mó cme 'n' urasiòun personêla.
I muvimèint ed j òm ed la cēşa, ânca quî di zōven, a metê ed j ân '50, a tōrnen a catêr al valōr dal léber dal j ōri ânca p'r i civîl. Cla pîga ché l'é stêda cunfermêda dal Cuncéli Vaticân II, ch'l'à rèiş pió fâcil l'impalcadûra:
- l'à scartê l'ōra Préma
- l'à dê la pusibilitê ed recitêr al Matutèin a ógni ōra cun al cambiêregh al nòm in Ufési dal Letûri
- l'à dê la pusibilitê ed recitêr óna sôl dal j êtri Ōri (Têrsa, Sèsta e Nôna) e ciamêrla Ōra mèdia
- l'à scurtê l'impalcadûra: i 150 sêlem, che préma ēren recitê tót int al cōrs ed 'na stmâna, în stê urndê in un gîr ed quâter stmâni. In pió, cun chi cambiamèint ché, în stê ânca tajê fōra soquânt sêlem ciamê imprecatori
Còst l' à purtê a un fiurîr 'd edisiòun, tradòti int al léngvi comûni.
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Libro delle Ore trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Stema de Monça
Ol stema storeg de Monça l'è un scud d'arjent con una luna rossa.
Cuntegnüü
Stema ofiçal de l'aministrazion comunala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol stema ofiçal del Cumun de Monça l'è: d'azœr, a la Corona Ferrea sormontada da una crox greca; ol toet circondad da una fassa d'arjent col mot EST SEDES ITALIAE REGNI MODOETIA MAGNI. Ornaments esterior de citaa.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Luna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol stema plœ antig de Monça l'era una luna rossa in camp bianc, e al g'ha i so orijin indel Medioevo. L'è probabel qe i fœss di simboi del poder imperial (luna rossa) rifless in qell papal (sol bianc), qe al temp i era i do poder universai.
L'œltema version restaita del stema l'è sœl frontespizio miniad del Codex di Statuti de la comunitaa de Monça, conservad indela Biblioteca Capitolare del Dom de Monça. Una volta l'era present anc sœl balcon de l'Arengario, ma l'è stait tirads vià ind i agn de la Republica Cisalpina.
Ol simbol l'è segnad anc in do stemari: un del 1496 indela Bibloteca Trivulziana de Milan (n. 1390), e l'olter indel vœlem Galleria di imprese ed arme ed insegne viscontee, del 1637, conservad indel Arqiv de Stat de Milan. G'è un bassriliev de la Luna ind una casa in via Lambro (ciamada per qesto Casa de la Luna), ma l'è un lavor del '800.
La Corona Ferrea[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol stema d'incœ, segond di ipotesi, al g'havress orijen da l'imperador Oton III, qe l'havress donad a la citaa indel 996 (ann de la so incoronazion a Monça) ol simbol come sijill[1] o adoma l'esameter.[2] L'è stait recongnossid in manera ofiçala ol 6 de maj del 1835 da l'imperador Ferdinand I d'Austria, con un scud oval; indel 1933 l'è stait confermad con Regio Decred, col scud sanitig. Indel 2003 l'è stait ridisegnad per vesser ugual in tœt i at del Comun.
I simboi sœl stema i è: la Crox de Berengario (o del Regn) e la Corona Ferrea.
Galleria d'imajin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Una vegia ipotesi sœl stema storeg[3]
-
-
-
-
Riferiments[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Monza - Antiche unità di misura
- Strategia per il progetto di restyling del Marchio cittadino, version arqiviada: qé
- Memorie storiche della città di Monza
- L'antico simbolo di Monza? Una donna
- I tre stemmi della storia di Monza, sit ofiçal del Cumun


text:
“Adöm él plü bel” - Begngnüs a nosta festa
En jöbia ai 25 de ma á i scolars y insegnac dla scora elementara da San Martin de Tor invié i geniturs a na picera festa intitolada “Adöm él plü bel ” tl Istitut Ladin. La festa ai geniturs é gnüda fata sciöche conclujiun dl proiet sura l'amizizia intitolé “Adöm él plü bel”, che é gnü fat ia por l'ann tla scora elementara da San Martin.
I scolars á saludé i geniturs cun na ciantia che i scolars á metü adöm cun maestra Angelina y che baia de scora, amizizia y compagnia. Propi chisc é sta i argomënc che á acompagné döta la manifestaziun. Vigni classa á purté dant na ciantia, na rima, en balet o en pice teater. Metü man á i scolars de pröma elementara cuntan sö sciöche an se aldüda fora pur l’monn. An é jüs inant cun la ciantia “Di che colore è la pelle di Dio” portada dant dai 9 mituns/ans de secunda elementara y spo cun na ciantia africana. Ai á ince porté dant tres na rima y cun de bí dessëgns che ai á fat te classe, ciche ai fej intratan le tëmp de scora: imparé, daidé i compagns, sughé, ste adöm, mo ince porvé da se gní, pordené, rengrazié por döt le bel. “Adöm él bel da ste, ester amisc fej bun, pordené y fa pesc” chisc i slogans di placac. Ara é jüda inant cun en pice teater porté dant dai scolars de cuinta che baia de amizizia y partí. Da rí é stades le “barzelettes” portades dant dai 4 mituns/ans de 3 elementara. Spo an podü odëi les registraziuns che i mituns á fat te scora y che baia de ciche al ó dí por vëi sté adöm. Ai se á ince mostré tres fotografies en per de momënc dl ann de scora 2016/2017, sciöche dla jita, dl dé di lëgns, dla ricreaziun, de momënc tratan les leziuns, de esperimënc, de festes de complean, de retrac dl concurs a dessëgn metü a jí dal Cassa Raiffeisen Val Badia. La festa é jüda a piz cun na rima a maesta Angelina y al diretura dr. Otto Moling che jará tosc en ponsiun. Da pert di geniturs en gran dilan ai insegnac pur le gran impëgn; al diretur y a maestra Angelina por düc i agn de bun sorvisc te scora, al sostëgn da pert dal Cassa Raiffeisen y suradöt ai mituns pur chësc invit a “süa” festa. Al é ste dër bel da odëi tan tröp che ai á fat intratan chësc ann de scora y da odëi cun ci ligrëza che ai á porté dant ciche al ó dí ste adöm, se gní y …amizizia. Ince nos gran se tolarun para tröc spunc pur jí inant plü contënc y cun plü ligrëza.


text:
Anc adina segir avunda
- Mardi, 1.9.2015, 22:44
L'ovra atomara Mühleberg dastga puspè ir vid la rait suenter sia revisiun annuala. L'inspecturat federal da la segirezza nucleara ENSI ha dà la lubientscha persuenter. Las premissas per in manaschi segir existian anc adina.
L'ENSI aveva tschentà cundiziuns il schaner passà per che l'ovra atomara possia restar en funcziun fin il 2019.
Paisa speziala aveva l'inspecturat dà al fatg che Mühleberg survegnia in provediment d'aua per sfradentar ch'è independent da l'Aara.
RR novitads 23.00


text:
«La muria da las linguas»
- Venderdi, 11.12.2015, 8:56
Sin l’entir mund datti 6’500 differentas linguas. Adina dapli da quellas linguas sun periclitadas u svaneschan schizunt. Meike Srowig tematisescha quai en ses film documentar «La gronda muria da las linguas» ch'è stà da vesair la gievgia saira sin 3Sat.
Fin il 21 tschientaner vegnia quai mo pli a dar la mesadad da las 6’500 differentas linguas ch’i dat il mument sin il mund. In motiv per quest svilup, pudessia la globalisaziun esser, vegnia ditg en il film da Meike Srowig. Autras linguas mundialas èn fitg impurtantas ozendi, sco per exempel englais, tudestg ni schizunt chinais. Dialects n’èn betg pli uschè attractivs e na vegnan perquai betg pli dads vinavant a las proximas generaziuns.
Rumantsch è ina da las periclitadas
L’autura Meike Srowig presenta duas linguas periclitadas: il Rumantsch ed il Saterfris. Fertant che 60’000 persunas discurran anc rumantsch ozendi, san be pli 2’000 persunas discurrer il Saterfris. Oravant tut a Saterland, ina vischnanca en il nordvest da la Germania, datiers da Bremen. Perquai è il Saterfris la pli pitschna insla linguistica.


text:
Origen survegn vinavant sustegn finanzial dal chantun
- Gievgia, 21.12.2017, 10:15
Il chantun Grischun sustegna vinavant il festival da cultura Origen cun 800'000 francs, quai per ses nov project Origen 2020 ed il teater dal Güglia.
Il festival da cultura Origen survegn questa summa da 800'000 francs be sut la cundiziun che la finanziaziun totala è reglada e ch'ils custs per tut ils projects parzials èn sin maisa. Quai communitgescha la regenza grischuna.
Il project da 12 milliuns francs vegnia sustegnì perquai ch'el tutgia tar l'infrastructura relevanta per il sistem.
Origen cun relevanza sur cunfin
Il festival da cultura Origen duai en ils proxims diesch onns daventar ina da las pli interessantas ed impurtantas instituziuns da teater en il territori alpin. Origen duai uschia era contribuir al svilup da la regiun Alvra. Relevanza artistica, programs unics, colliaziuns regiunalas e cooperaziuns internaziunalas caracteriseschan l'interpresa da cultura. Per cuntanscher questa mira è in schlargiament da l'infrastructura indispensabel.
RR novitads 09:00


text:
Discòurs ed Sandròun Dumèlladodès
Scritto il 16/02/2012
da GROG
DISCORSO 2012
Sand.: Mudnés ed Mòdna, mudnés ed l’èlta, ed la basa e dedlà da l’aqua,mudnés ingherlî dal frad Siberian e dessuplî da la néva,Zemian fort come el quérzi del nostri campagn e antigh de storia come al noster balsàmich, zitadein chersû sàtta la Ghirlandèina e ragazô nê a l’ambra dal tlòun ed Paladino, Mudnés D.O.S.(a denominazione d’origine straniera), mutinensi singol, divorzièe, coppie di fatto, e pensionèe ch’avî spusèe la badante, a-v salut tótt quant in masa.
A sam rivèe ed corsa chè in piaza Granda perché a-n vdiven l’óra ed vàder la nostra tárr finalmeint desvistida dal tlòun dla discordia.
Zemian, guardèe s-l’e bèla! Dio la strabendéssa. A gh’è vlû tant quatrèin e quatr’an ed lavor mò adèsa la pol propria fèr la stimleina la nostra Ghirlandèina.
Pul.: Meno mèl che tra tant lavor inaviée almeno un i l’han finì.
Sand.: Bein Pulonia cs’a sèltet sò, te-n seint ch’a sun adré a descarer mè. Guerda sól …da quand i v’han dê al vót, uetri dann a-n stèe piò al voster post…s- l’éra per mè, a-n v-dèva gnanch la parola.
A s’è armès al problema dal tlòun ed Paladino ch’a-n savam cs’a fèrsen. A gh’è chi dis ed màttrel al Museo, chi a l vol tgnir per n’ètra ucasion, mò s-i m’a l désen a mè,invece,al druvarév a quacèr la végna per via dla tempesta e a protézer cal soquanti pianti ed marein ch’a gh la chèv mai a salvèri dai mérel.
Sgor.: Bravo popà, che bèla idea!!
Sand.:Dounca Mudnés cum’andamia? Anch st’an a sam gnû a Mòdna per vàder s-a gh’éra quel ed nóv e a v dirò che in gir a-i ho vést sól dla gran bulàtta, e ch- i sà piò che mè l’ha dett ch’a-n sam ancàrra rivèe in fand al batòc’.
Certo che la crisi la dev éser grosa dimandi, vést che Giorgio, al noster séndech,a-l vin a lavurer a pèe perché a-n gh ha menga i sold per munter el gamm antineve in dla ciclo.
Sgor.: Mò dégh ch’a-l mátta sò el cadeini!!
Sand.:A-i ho vest in dal foi che ‘sta crisi chè l’ha ciapèe tótta l’Europa, e nueter Talian e quî chi stan in Grecia a duvram fèr i sacrifézi piò gròs e risparmier anch a tevla; sól che lor i en abituèe a magnèr furmai e uliv, nueter invece turtlèin e zampóun.
Mò fàmnes ‘na ragioun perchè anch la Mérica l’è andèda in crisi, tant ch-i l’han paragonèda a l’Italia. Difati lor i han el banchi che-l faléssen e tra poch a gl’avram anca nueter, lor i aviven le torri gemelle, adesa le torri gemelle a gl’avam anca nueter in fanda a Ciro Menoti, lor i han un presideint négher da la nascita, nueter a gh’avam un séndech négher da la rabia perché da Rama i gh’han taièe i viver e a-n sà piò cuma fèr per tgnir in pèe la baraca.
Sgor.: Per mè i noster ministrador ed Rama i han fat bein a srèr i rubinat, set tè quant’aqua ch’andeva via. Basta con gli sprechi, basta autoblù, basta agevolazioun a la casta, anch in comuna bisàgna chi lavoren de piò, e i faghen meno ciacher.
Sand.:Per l’aqua a-n n-é ménga un problema, a gh’avam qualla ed Sàcia che tra l’altro a pèr ch’i s-la daran da bàver fandla passèr per aqua minerel, mò s’a-n riva ménga i sold cuma farani a finir i lavor in piaza d’èrem? I Mudnés i n’han pin el scatli ed paghèr di tichet o parchegèr a cà ed Dio per gnir in ceinter. Sgnor asessor a la viabilitè,gh-la cavàmia st’an a risolver al problema e a dèr ai Zemian un post per l’avtomobil atés al Dom?
Sgor.:Ai posteri l’ardua sentenza.
Sand.:A capés ch’a-n n’è ménga un problema facil da risolver. Alora mè a gh voi dèr un cunséli: al prova a pensèr ai parcàg’ come chi fossen di apartameint e dato che col “piano casa” a-n vàd l’ora ed fèren èter 2000, al màtta bein in cantér “un piano auto” dato che mè e lò a savam bele, che qui dal Novi Sad i-n sran brisa abasta.
Al guerda che mè al teign d’oc’ e s’a-l sbaglia ‘sta prova chè, a-l pol màtter via l’idea ed tór al post ed Giorgio.
A-m vin in meint che la stmana passeda a i ho incrusèe in ceinter un turesta tedasch ch’a-l zerchèva un parcag’ in piaza Ráma e tótt rass da la rabia al sbraièva:” Mò che città essere questa, io stare da venti minuti qua spettare parcheggio!” A gh’ho dét:
”Veh,sta bein chèlem magna strudel, nueter Zemian ch’a spetàm ed parchegèr in ceinter l’è piò ed vint an. Dap a-m sun penti perchè avam d’éser gentil coi turésta ch-i vinen a visiter la nostra bèla zitê.A proposit ed turésta a-i ho sintî che i noster ministradór i han méss a pagameint i cèso pùblich cun di orari acsè struzèe che bisgnarà dir a qui ch’i vinen da fóra ch’i s disimpágnen préma d’arivèr a Mòdna s’i n vólen ris’cèr ed pissèr’s adòs.
Pulo.: Beh mò Sandroun!?
Sand.: E po’, sgnor ministrador a m’avî da spieghèr un èter quel: cum’èla ch’a fèe el riparazioun tótt insàm? Avam apeina fini cun la Ghirlandèina e adesa a gh’avam in cura al Dòm e l’Academia; ma cs’a gh fàmia vàder a chi vin da foràvia: la Bruseda e al camein dla pèlta? Mitiv mò d’acord.... i noster caplavor quacèi un a la volta se no invece che la zitè di monumeint patrimoni ed l’umanitèe a dvintaram la zitè di cantér, propria adesa che cun cla storia ed cla sóra in tv i han fat vàder tót i angol piò bê ed Mòdna…… cum’a-s ciamel Pulonia cal film..
Pulo.: “ Che Dio ci aiuti”
Sand.: Ecco ,sè, perchè a n’avam propria bisàgn! A vliva anch dir, a proposit dal Novi Sad, che a- i ho savù seimper dal foi che in dal fèr al bus i han catèe ancàra intér al scheletro d’un ragazol roman dl’etè de Sgurgheghel
Sgor.: Eh!!! propria cumpagn a mè ?
Sand.:Propria cumpagn cumpagn no. Lò, per eseimpi, a-l gh’aviva al zervèl,meinter tè... a gh’ho di dóbbi. Po’ lò i l’han mess al Museo e cataloghèe come tardo antico, meinter tè t-è un tardo modéren.
Sgor.: Popà…!
Sand.:Certo Mudnés che girer per Mòdna dal nuvitè a s’i-n vad pochi. Mò che fin han-i fat tótt chi proget ch’impiven la bàcca di noster ministrador? Nissun descàr piò di lavor per màtter a nov piaza Mazzini e piaza Mateoti, dal Museo in dla cà ed Pavarot a-n se sà piò gninta, e a-n gh’è nuvitèe gnanch per l’ex azienda e per el fonderî ed Mòdna.A-i-ho sól ‘na bouna nutézia da dèrev: al dés ed mèrz a-s inaugura al museo “ casa Enzo Ferrari “ch’l è po’ al museo dedichèe al commendator e a l’avtomobilisem sportiv. Per la piscina in dal parco Ferrari i disen ch-i han lasè pérder perché i-n gh-han menga i sold per impirla d’aqua, mò lè i rimedien perché i gh mitran deinter al bilanc’ dla Cumuna ch’a-l fa aqua da tótt i cantoun. In compeins i s’han impruméss che in dal 2012 i andran in funzioun a San Cateld dû fóren crematori, acsè i Mudnés i-n n’avran piò bisàgn d’ander in trasferta a Pèrma o a Frèra per fèr dla zandra.
Al problema a srà che con dû fóren crematori e trî impiant per la brusadura dal rósch, su Mòdna a gh gnarà ‘na càpa d’inquinamèint che i Zemian i duvran girèr cun la mascarèina e la bombola dl’osigen dedré da la scheina…..l’important però l’è che al giuvidè i tègnen la machina luntan dal ceinter; a capirî, bisagna ch-a mantgnáma l’aria pulida.
Pulo.: Mè, Sandroun, quand a mór a voi te-m port al Terra Cielo. Dio che meravia!!!Cuma giva cla pubblicitèe..il più bel posto per dirsi addio; peinsa ch-i gh’han fat anch un bar e un ristorant .
Sand.: Bein cs’a s’i-n fal ed tótt cal lavor lè un ch-l’è bele mort.
Pulo.: Mò dai Alessandro, i l’han fat per i pareint e i amigh del caro estinto
Sand.: Va bein Pulonia, alora fám acsè: quand e-t mór, a-t port al Terracielo però mè a vagh a magner da Ermes.
Pulo: Mè a vói éser cromeda anch s-a m’indespiès che-l vaghen brusèdi tótti chel bèli casi da mort che-l càsten ‘na mócia ed sold.
Sand.: Pulonia mò i-n li brusen menga, i gh cambien sól la fróda e pò gl’en bèle prounti per un’èter inquilein.
Sgor.: Mò che poesia; cambia bein discors, popà.
Sand.:Dounca, Mudnés, in campagna la va seimper péz, già tant a-gh sam abituèe. L’an pasèe cun l’istèe ch’a-n finiva piò le stèe un mèż disaster.
Col ziválli e al langóri a gh’avam arméss, cun l’urtaia avam fàtt ‘na pata, a gh sam saltèe fóra un po’ cun l’óvva e al furmintoun mò a dirla s’cèta a s-é lavurèe dimandi e ciapèe poch.
A sperèva in dla pulaia, mò da quand Silvietto, al mê galàtt piò gross, l’ha dê el dimissioun la produzioun di óv la s è fermèda; allora per evitèr al falimèint a m’è tuchèe màtter in dal pulèr soquant gallàtt di provata esperienza tecnica. Bé,a-n ghe chérdrî menga: dap pòch el galein égl’han turnèe a màtter zà, sól che per via dal sforz égl’én armèsi tótti seinza el pann.
Sgor.: Difati, e-l gh han tótti al cul plèe.
Sand.:Mudnés preparàmes, la crisi la srà langa, a s’aspeta un period di lacrime e sangue, occorre ridurre le spese per al bein ed la nazioun. Tulam l’eseimpi dal nóv presideint dal Cunséli ch’l ha decis ed rinuncer al sô stipendi per salver l’Italia. Puvràtt anca lò. Mè a-n sò cum’a-l farà a campèr con sól al tre pensioun ch-a gh è armès.
Zemian a sam in caduta libera . A cala i post ed lavor, a cala el pensioun, a cala i sold in bisàca, mò dê ameint a Sandroun, tiràmes sò el mandghi, stricam la zengia, lavuram piò che prémma e a-s turnaram a màtter “l’elmo di Scipio” per fèr vàder a tótt chi sam nueter Italian a la facia ed chi galóster di Frances e’d chi tognari di Tedasch ch’i craden ed cmander l’Europa. Fratelli d’ Italia, l’è ora che l’Italia si ridesti. L’unich quel ch’ a-n cala menga l’è la criminalitè anch perché nueter a n’avam dô: qualla organizzèda e qualla disorganizzèda .
A crass i furt in del cà, al tróffi, al violeinzi, la paura e i boun da gninta, specialmeint quì ch’i-s vistésen da poliziot o da impieghèe ed l’Hera per gnir’t in cà e rapineret.
Sgor.: Popà a gh è anch i fint vigil urban, qui cun davanti cal tvaiol zal ch’i giren per Mòdna fand finta ed gninta e po’ a la mótta i-t dan del multi da comunioun.
Sand.: Qui lè purtropp i en vera; i en i ausiliari del traffico, cal mèzi gafi che-l fan el rapini autorizèdi. Sgnor Questor,a-l souna mò la carica countra la mèlaveta, basta tolleranza zero, a-gh vól qualla sotto zero e quand a-i ciapèe mandei in Siberia, èter che carceri moderne cun televisioun a culor, trî past al dé e dólz a la festa. E po’ cus’è-la cla nuvitèe dla nova minéstra ch’la vól avrir i cancé del persoun e màtter fóra i delinqueint per via che in galera i en tròpp stréch? Mè a-n n’ho menga studièe dimandi, mò cla volta ch’a-m nasé ‘na bèla cuvèda ed ninein, a-n n-i- ho menga lasèe fóra dal srai, a-i ho slarghèe al cius. E gh vól tant a capirel?
Pulo.: Sandroun, posia dir dô paròl anca mè?
Ragazóli cuma stèv? Mè a sun ràtta, menga a causa degl’artrit, che cun quilli lè ormai a l’ho tòlta pérsa, a m’è gnû sò la fótta per la moda. A l’an dlà i han lancèe al viola ch’l è al culor dla passioun ed Crést, a l’an passèe al négher ch’a pariva ch’a fossen tótti vadvi, st’an al gris... va bein che al grigio va su tutto, ma è un colore spento. Per quilli ch’i-n n’én menga vèci dal tótt, come mè, a gh vól del tinti piò vivi che l s’aiuten un poch; un bel ràss per esempi anch s l’è un culor ch’a-l và seimper meno ed moda.
A l’eter dè la mè petnadora la m’ha cunvint a cumprèrem un pèra de stivai che st’an i van tant, ”proteggono le caviglie” la fa, mò mè piò che’l cavcèli a-m pràm ch’i-m quàcen el veini varicosi. Lonedè indré al merchèe, a m’i-n sun pruvèda un pèra a tach bas.... mò i m’intrumbunèven ancàra de piò...Qui a punta cun la zeppa e tacco 18 i me steven benissim ma tótt el volt ch’a-m girèva a tuliva al trapéch. Alora a-i ho lassèe perder e a-m sun cumprèda un bel pèra ed pulachein ch’a stagh piò comda.
Comunque, ragazóli, i-v sinti la bela nuvitèe? Mario, al professor, l’ha riscatèe nuetri dann e a-l n’ha vlû tre al guéren. Mò vliv màtter la nostra sensibilitèe. Guardèe la Fornero, che in dal dmandères tótt sti sacrifézi la s’è infin amagunèda.....
Sand. Sè, la s’ha’ dê al boun eseimpi , préma l’ha zighèe lè, po’ la s’ha fat zighèr nueter.
Sgur. Popà possia dir quel anca mè ai mê amigh sportiv?
Sand.: Vót descarer dal Modna? Ed desgrazi e brótt lavor a n’avreven bele dét abasta.
Sgor.: Amigh Mudnés, tifos cun la tèsra e tifos cun al magoun, st’an per al Mòdna l’è un an ed festa. l canarein i cumpéssen zeint’an e la Societè l’è adré a organizer ‘na festa cuma-s dév. L’ha pinsèe propria a tótt e l’a-n n’ha menga badèe al spesi per cumprer léber, calendari, arloi e gagget.... Pchèe chi aven fat economia in qual ch’a cuntèva de piò..... in di zugador!!!
Sgnor presideint, lò ch’a-s n’intand d’energie rinnovabili, al váda bein d’arnuver in dal Mòdna la voia ed vinzer e ueter canarein zerchèe d’a-n fèr brisa i gabian, ch’a gh sun abasta mè, per quindi strulghèe quall ch’a vlî per cavèregh fóra i pèe ma a duvi vinzer, s’a-n vli scurnèrev n’ètra volta cun i noster cusein ed Ráz in serie C. Al timoun dla nèva zala e blò adèssa a gh’è un nóv cmandant, Agatino Cuttone. A speràm che almeno lò a-gh capéssa quèl di rótte e ‘d navigazioun, perché di caioun ch’i mòlen el berchi inzémma ai giaroun a n’avam vést abasta.
Sand.: É-t cunteint adèsa? A speràm ch-i t’ascolten. Dai mò Pulonia ch’andam vers cà .
Pul . Sè, andam,…. a turnam po’ dmanga a fèr spesa in ceinter adèsa ch’a-i ho savu che i negozi i tgnaran avért anch a la festa.
Sandr. ‘Sa dit ? Mò i comerciant éni po’ d’acord?Va bein andèr incounter ai biságn dal popol, ma da quand al mánd l’è mánd, la festa l’è fàtta per arpunsères e stèr in famía.
Pul.: A sun propria d’acord tégh, a-n gh’è piò religioun!!
Sand.: Csa vot, al trop savér a-l fa cunfander! Préma d’andèr via a vói mandèr un salut al nóv questor, Giovanni Pinto, ch’a-l gh’avrà al sô da fèr chè a Mòdna ma a sun sicur ch’a-s catarà bein come tótt chi èter ch’i en pasèe dedchè.E a brazàtt cun al questor a gh mátt anch al nóv presideint dal tribunèl,Vittorio Zanichelli,ch’a salut e a gh augur boun lavor cun la speranza ch’a-l completa l’opera ed la Polizia;ch’a-l lasa in galera i malviventi.E cuma posia descurdèrem dal colonel Michele Pallini,nóv câp ed la Finanza,ch’a- l dév stàner qui ch’i ruben ai galantam.A-n sam ménga a Cortina o a Ráma ma forse un’uciadèina la starév bein dèda anch in dla nostra Provincia.E boun lavor,che a gh n’è sicur da fèr. Un salut anch ai noster ministrador specialmeint a Giorgio che stetr’an al lasarà la pultrouna da sendech, almeno a cràd... set quel tè Sgurgheghel?
Sgor.: Me a so che al mandè dal noster sindegh al va fin al 2014 anch se a-i ho sinti, chè in piaza, dla geint ch’la descuriva e un a-l giva che Giorgio è un sindaco scadente
Sand.: Povra neuter, che fiol a gh’avam...Quand a peins a cla not ch’a l’avam més insàm a srev stèe mei ch’a fóssa andèe a ciaper la bala a l’osteria.
A m’arcmand: stèe bein Zemian e a-n v’intulidi se al mand al và a l’arvérsa e la crisi l’è langa; pinsèe a la famía, a la salut e a nascander i sold, s’a-v n’è armès perchè s’a dê ameint ai politicant e ai banchér a-v catèe in bulatta dal tótt in un dét e fat. A proposit a-m vin in meint cal mè amigh ed Nunantla, ch’a l gh ha seimper voia de scherzèr, che a l’èter dè al fà mégh:”Veh Sandroun, al sèt perchè davanti al banchi a gh’è seimper tanti guèrdi”? E mè:”Mò mè no”. E lò:”Per a-n lasèr scapèr I lèder ch’a gh’è deinter”!! E cun quasta andam daboun: Mudnés, come seimper sò da la testa e a m’arcmand, tgniv stréch a la piopa ch’l’è pò cla piopa elta e sàcca piantèda in dl’umbreghel ed Mòdna e ch’l’a-s ciama Ghirlandèina!!


text:
L'autoritad legislativa dal chantun Grischun è il cussegl grond. El consista da 120 commembras e commembers che vegnan elegids dal pievel en 39 circuls en ina procedura electorala da maiorz per ina perioda d'uffizi da quatter onns.
Politicamain è il parlament chantunal dividì en fracziuns. Per furmar ina fracziun ston s'unir almain tschintg commembras e commembers dal cussegl grond.
En la perioda da legislatura currenta (2014-2018) sa cumpona il cussegl grond da las suandantas fracziuns:
- partida liberaldemocratica (PLD) 35 commembras e commembers
- partida cristiandemocratica (PCD) 31 commembras e commembers
- partida burgais-democratica (PBD) 27 commembras e commembers
- partida socialdemocratica (PS) 16 commembras e commembers
- partida populara svizra (PPS) 9 commembras e commembers
Dus deputads (PVL) n'appartegnan betg ad ina fracziun.
Il cussegl grond sa raduna sis giadas l'onn per ina sessiun che dura per regla trais dis. Las tractativas èn publicas e pon vegnir persequitadas sin la tribuna.
La constituziun chantunala attribuescha al cussegl grond tranter auter las suandantas incumbensas:
- Sco autoritad legislativa pratitgescha el – cun resalva dals dretgs dal pievel – la pussanza politica suprema dal chantun. El è l'instanza da surveglianza suprema.
- El tracta e deliberescha tut las midadas da la constituziun e tut las leschas.
- El elegia tranter auter ses organs e sias cumissiuns, il presidi da la regenza sco er las commembras ed ils commembers da la dretgira chantunala e da la dretgira administrativa.


text:
Textauszüge (Alfons Rudiferia)
Pur cunasche ci ch’al è l’inozanza, masung impruma savei, ci ch al è la grazia santificante. Purci inozent è cal, ch’a conservè dal s. Battessimo incà la grazia santificante, ch ne la mai purduda cun ng piccie mortal. Cal ch’la na ota purdüda cung ng piccie mortal, ne nö plü inozent, se al s’ha beng ci indo giustifichö colla s. penetanza e ch’al è indo in stato dla grazia santificante. Cul prüm picie mortal dunque perdung l’inozanza.
Al è gonot dö bong fedeli, chö ha gonot greng trica pur l pinsir, se ai se salvara beng. E l pinsir al l’infer i crucieia dna sort, chö ai perd la vöia alles robes de Di, alles coses eternes, o chö ai mana na vita in amarezza. A chis dischi, chö al è sauri rue a parais. Purci pa cas? Al è indo l div. Salv. la div. veritè cl dis: Iugum meum suave et onus meum leve. Il mio giogo e suave il mio peso legiero. Ci massung pa fa a rue a pareis? Ang dés ester in istato dö grazia, e se àng ha abü la dsgrazia dö tume tng picie mortal dösung receve degnamente l sacrament dla penitanza; se ang è tl stato dö grazia dössung de a ment dö conserve la grazia. Seng dischara ung a l’atr: Cas sei beng; mo mïs confessiuns. I ne sung mai bung dö receve l sacrament dla penitanza insö chi dös. Iö respogne: Fa, ci ch’e te pos e tang bung ch’tla capasses, plö ne damanl Iddi; e cung cas sast assà.


text:
Co chattar la televisiun ideala per guardar la EURO?
- Mardi, 31.5.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 31.5.2016, 11:15, RTR
Il campiunadi da ballape europeic stat avant porta. In temp nua ch'i na vegni betg mo fatg fatschenta cun la gervosa e cun las liongias. Na, i è era il temp nua che la fatschenta da televisiuns marscha.
Tge è impurtant tar la televisiun per guardar ils gieus da ballape al campiunadi d'Europa? Tge è da resguardar per vesair mintga gol da noss'equipa Svizra en buna qualitad?
Pascal Tuor, tecnicist en chasa RTR cun in ni l'auter tip, en il cas che vus vulais cumprar ina nova televisiun en vista a la EURO en Frantscha.


text:
Piev de Des
La piev de Des l'era vuna di piev religios e ministrativ del Milanes.
I patron eren i sant Sir e Materno.
La confinava a ovest cont i piev de Bolaa e Seves, a nord con quei de Marian e Jaa, a nord-est con quella de Vimercaa, a est con la Cort de Monscia, a sud con la piev de Bruzzan.
La tirava denter i comun de Des, Balsom, Biasson, Bovis, Cassina Liprand, Cassina Mata, Cassina Savina, Cinisell, Cusan, Dugnan, Insciran, Lisson, Machee, Masciagh, Mugiò, Noeuva, Paderna, Parazzoeu, Seregn, Vared, Vedan.


text:
par Augustin Carigiet
Il chastè da Mesocco è il pli grond cumplex fortifitgà dal Grischun. Il mars 1526 han ils Grischuns sfurzà la demoliziun dal chastè. L’onn 1925/26 è l’areal dal chastè vegnì chavà ora da la "Pro Campagna" sut la direcziun da l’architect Eugen Probst. Las ruinas èn vegnidas segiradas grazia a reconstrucziuns che fan senn. Gia l’onn 1986 èn ulteriuras lavurs da segirtad daventadas necessarias en connex cun la construcziun nova da la via naziunala A 13. Quellas èn sa limitadas a la vart dal nord dal cumplex. Durant ils onns 2006 fin 2009 han ins pudì segirar ils ulteriurs mirs da ruina en etappas grazia a la "Fondazione Castello di Mesocco". Questas ultimas lavurs èn vegnidas accumpagnadas dal Servetsch archeologic dal Grischun. La finamira da questa examinaziun posteriura da l’istorgia da construcziun dal Castello è stada da sclerir la successiun relativa dals mirs da ruina existents.
La pli veglia construcziun a l’intern dal cumplex fortifitgà è ina chaplutta antecessura dal temp medieval tempriv (1), la quala e vegnida visibla a l’intern da la ruina da la baselgia carolingica S. Carpoforo (2) grazia ad Eugen Probst. Al nord da quests dus edifizis sacrals sa dauza il Campanile a set plauns (3). Quel datescha tenor examinaziuns dendrocronologicas da l’onn 1067 (d).
La tur principala (4) è la pli veglia construcziun signurila da l’inventari da ruinas dad oz. Ella è probablamain vegnida construida cura che la famiglia de Sacco è sa furmada en il 12avel tschientaner. Il mir da tschinta il pli vegl (5) è vegnì scuvert a l’ur dal plateau vest. El collia il chantun sidvest da la tur principala cun il chantun nordvest dal Campanile.
Il 13avel tschientaner vegn construì da nov in emprim palaz (6). Il palaz dispona vers il nord d’in edifizi annex (7). A maun d’in mir da protecziun datti in engrondiment da l’areal da chastè vers il sidost (8). En quest mir sa furma l’entrada en il cumplex fortifitgà ch’è anc oz actuala. En l’engrondiment vers il sidost vegn construida ina chasa per far bogn (9).
Enturn l’onn 1400 vegn colliada la Rocca cun la construcziun nova dal palaz a trais plauns (10), ed in areal intern sa furma. Il mir da protecziun existent da l’engrondiment sidost vegn auzà per 2 meters (11). Simultanamain vegn la tur dal sid (12) construida da nov. L’entrada existenta al chastè vegn fortifitgada cun in’avantcurt (13). Il medem mument datti in engrondiment da l’areal dal chastè vers il nord (14). Questa fasa d’engrondiment la fin dal 14avel / l’entschatta dal 15avel tschientaner è probablamain vegnida incitada dad Albert de Sacco.
L’onn 1480 vegn il chastè cun domini sur il Mesauc vendì a Gian Giacomo Trivulzio da Milaun. Quest lascha amplifitgar il cumplex existent ad ina fortezza da defensiun. Ils mirs da tschinta existents vegnan rinforzads cun mirs da protecziun. Las turs massivas (17–21) èn munidas cun chanuns. Il corridor da defensiun, ch’è pli lartg che 3 meters, dispona vers l’exteriur d’in parapet sin consolas da crap stgalimadas trais giadas. Questa bastiun dals Milanais sa drizza cleramain vers il nord. Quai ha intimà ils Grischuns da sfurzar la demoliziun dal cumplex l’onn 1526.
Lia Rumantscha (Cuira)
, Augustin : Castello di Mesocco Eine Nachuntersuchung zur Baugeschichte.
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 17. Jahrgang 2012, Heft 4, 190-198.


text:
Chaumas senza fin
- Mesemna, 8.6.2016, 20:12
Curt avant ch'il campiunadi europeic da ballape entschaiva chaschunan chaumas vinavant impediments en Frantscha. Tar las viafiers statalas SNCF è vegnì fatg oz chauma l'8avel di en seria e concludì da cuntinuar cun il cumbat da lavur.
Tar la SNCF èn ils impediments stads oz in pau pli pitschens ch'ils davos dis. Radund 80% dals trens directs TGV e 60% dals trens Intercity èn cursads. En l'aglomeraziun da Paris è dentant mintg'auter tren crudà ora. Damaun quint’ins cun novas bloccadas ord protest encunter la refurma da lavur dispitaivla da la regenza socialista.
RR novitads 20.00


text:
Protests violents cunter BCE a Francfurt
- Mesemna, 18.3.2015, 11:26
Il di da protesta cunter la politica da crisa europeica dal moviment capitalistic Blockupy ha cumenzà cun in'unda da violenza. Tar
En plirs lieus enturn la nova sedia da la Banca centrala europeica, che vegn inaugurada la mesemna, hai dà attatgas sin la polizia.
Radund 350 activists sajan vegnids arrestads ed en il center da la citad stettia il traffic tant sco airi. L'atmosfera saja agressiva, ha ditg ina pledadra da la polizia. La damaun n'haja quai strusch dà ina cruschada da via nua ch'i n'ardivia betg pneus u autos. Demontrants hajan empruvà d'assaglir il territori da la banca ch'è serrà giu.
Polizia quinta cun millis da demonstrants
La polizia da Frankfurt quinta cun almain 10'000 demonstrants en il decurs dal di. Tenor l'organisaziun Blockupy vegnian spetgads 60 bus ed in tren special da 39 citads europeicas.
RR novitads 11:00


text:
07 12
Ol dé 7 de dezèmber l'è 'l 341 ( 342 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 25 dé a finí l'an.
Ul dí 7 de dezèmber al è ul dí da pòost 341 ( 342 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 25 dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Nomm dal dí in difereent dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sett da Dicémbar/Dicembru (Ticinées)
- (gjuntée ul Vòost!)
Avenimeent[mudìfica 'l sorgènt]
- 1941 - Pearl Harbor (Oahu, illes Hawaii, EUA): l'aviazziun e la flota Gjapunese i bumbarda chesta basa navala di Statt Ünii, la qual cosa la pròvuca que cheest paees al vaga deent a la Segunda Guera Mundiala (bataja da Pearl Harbor).
- 2004 - Milan: cun la representazziun d'Europa riconosciuta, d'Antonio Salieri, dirigida par Riccardo Muti, ul teàtar La Scala al rederviss le porte dapress una remudelazziun miliunària ch'a l'a cumportaa düü agn e mezz d'övre dirigide par l'architett Svízzer Mario Botta.
- 2004 - l'Afganistan: Hamid Karzai al töö pussessiun cuma presideent dal paees.
Nassimeent[mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[mudìfica 'l sorgènt]
Feest e cumemurazziun[mudìfica 'l sorgènt]
- Ul patronn da Milan: Sant Ambröös
- Festa Lucala da Vacarisses a la comarca dal Vallès Occidental (Catalunya)


text:
Saint-Léger
Saint-Léger a l'é 'l nòm:
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment dla Savòja
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Lot-et-Garonne
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment d'Alp Marìtime
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Mayenne
- d'un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne
Ambelessì a-i son tute cole pàgine che a-j giuto a la gent a gavessla quand che a-i son vàire artìcoj che a fan arferiment a n'istess nòm.


text:
Cuira Capricorns perdan era la terza partida dal final
- Actualisà Gievgia, 19.3.2015, 23:17
Per ils Cuira Capricorns è la stagiun a fin. Els perdan la terza partida da final a Winterthur cun 4:5.
Il club da hockey Cuira Capricorns perdan era la terza partida dal final en emprima liga cunter Winterthur e quai ordlonder cun 4 a 5. Enfin la 33avla minuta manava Cuira cun 3:1. Alura ha Cuira dà il gieu ord maun e la fin finala pers cun 4:5. Per ils Capricorns è la stagiun uschè a fin.
Signuradi perda segunda partida da final en segunda liga
En l'emprim gieu dal final dals playoffs da la segunda liga ha il club da hockey da Partenz-Signuradi gudagnà cunter Dürnten Vikings cun 6:2.
RR novitads 23:00


text:
Il maletg da s.Gieri sil clutger dalla baselgia parochiala da s.Vigeli a Sedrun
da Tarcisi Hendry, Sedrun
Dapresent sefa la restauraziun dil maletg da s.Gieri vid il clutger-baslegia a s.Vigeli, Sedrun. Ils davos onns ei la qualitad dil bi maletg svanius tut alla anetga. Ina restauraziun fuva daventada pli che urgenta. La davosa sanaziun dil maletg ei sefatga igl onn 1959, qui indichescha la data nudada el maletg. Gia zatgei onns avon duei haver giu liug ina restauraziun dil maletg. Igl onn exact ei a mi aunc buca enconuschents, forsa sa enzatgi gidar mei!
La restauraziun vegn execuida entras il restauratur J.Joos dad Andeer e ses conluvrers. La restauraziun dil precius maletg cuoza circa treis meins. Ils cuosts muntan tenor calculaziun 25 000.- francs. La mesadad da quei importo surpren la vischnaunca politica.
S.Gieri Marter e gidonter el basegns, 23 d'avrel
Strusch in auter sogn ei aschi legendars sco quei marter dalla Capedonia. Siu maletg, el a cavagl mazzond in drag, s'auda tier las pli enconuschentas presentaziuns da sogns tiel cristianissem. Dapi la sinoda digl onn 1222 ei Gieri patrun dalla Engheltiara. ellas tiaras germanas s'auda el denter ils quitordisch gidonters da basegns. Il marcau da Genua ed igl uestgiu da Limburg venereschan el sco protectur. La tiara Gheoghia ha retschiert siu num entras s.Gieri. Las Dardanellas senumnavan pli da vegl "Stretga da mar da s.Gieri". Ella Engheltiara ein buca meins che 160 baselgias dedicadas a s.Gieri. Richard Löwenherz ha numnau s.Gieri sco siu protectur persunal.
Davart sia veta e siu agir dat ei neginas datas autenticas. Pli derasadas ein sias numerusas legendas. Sia persuna vegn era capida sco figura mitologica. La pli enconuschenta legenda ei d'anflar el tom davart il temps miez cul num "Die goldene Legende".
Gieri deriva d'ina famiglia cristiana e fetg beinstonta dalla Capedonia. El daventa schuldau e pli tard tribun ella armada sut imperatur Diokletian. Quei schegie che quel persequitava ils cristians. Da gliez temps vegneva la tiara tiranisada d'in drag. Mintga di stuevan vegnir unfridas duas nuorsas per quietar el. Zacu mauncan las nuorsas ed el pretenda unfrendas da carstgauns. Entras la sort croda l'emprema unfrenda sin la feglia dil retg. El vestgiu da nozzas seprepara ella per l'unfrenda. Cheu attacca Gieri il drag cun sia lontscha, blessegia el e meina el avon il pievel. Cheu empermetta el da mazzar il monster sche tuts selaschien battegiar. Silsuenter che pievel e retg ein stai da plaid e cuntents , mazza Gieri il drag. 15 000 persunas laian battegiar.
Entras persequitaders dil cristianissem vegn Gieri arrestaus igl onn 305. El vegn tgerlentaus cun ligiar vid ina roda e fierer en caltschina buglienta. Quella tortura supporta el senza blessuras. Impressiunada entras questa miracla, selai l'imperatura converter e battegiar. Ella ei denton vegnida scavazzada avon las portas dil marcau ensemen cun s.Gieri. Quei tut duei esser succediu el marcau Diospolis en Palestina.
La schuldada dallas cruschadas han fatg enconuschents Gieri ella entira Europa. El temps miez eis el vegnius veneraus ferventamein, denton buca sco marter, na plitost sco simbol dalla curtesia cavallaresca. Dils tredisch uordens da cavaliers che portan siu num ei igl uorden da s.Gieri ella Baviera il pli enconuschent. Ils cavaliers veneravan gia adina s.Gieri sco protectur, aschia era las suandontas gruppaziuns da mistergners: miniers, fravis da buis, artists, purs, fravis, sellers e vischlers. Ils battasendas rogan el per sustegn sco era ils perschuniers. Biars picturs artists han tschentau en lur ovras respectabels monuments en honur da s.Gieri.
Il clutger baselgia
Historia
Igl origin dalla baselgia da s.Vigeli ei forsa d'anflar en ina fundaziun d'ina caplutta entras ils nobels dalla schlatteina Pultengia, ils administraturs dils beins dalla claustra sesents a Dieni en lur casti. Igl anniversari plaida sut igl onn 1205, ils 26 da zercladur: "dedicatio ecclesie s.Vigilii".
Quella baselgia schischeva in ton pli enviers il Drun ed ins saveva ira naven dil chor en la tuor. Perdetga da quella baselgia dat aunc oz igl imposant clutger. Il stil ei romanics; fuorma quadra e cun finistras dad artg rodund. L'altezia tocca sum la crusch mesira 41.95 meters.
Igl onn 1617 ei il tetg vegnius alzaus e tratgs el pli en péz e cuvretgs cun slondas. Quella lavur ei d'engraziar als ugaus baselgia Gion Clau e giuncher Gion de Medell.
Ils onns dallas grondas restauraziuns dalla baselgia ei era il clutger vegnius restauraus. La davosa restauraziun dil clutger ei vegnida execuida igl onn 1983.
Il maletg da s.Gieri
Ovras plaidan
Maler Diogg von Tavetsch schmückt ihn mit dem Bilde des hl.Georg (Theobald, Das Bündner Oberland S.112).....Daran die Reste eines Christophorusbildes.......
(Zur Statistik schweizerischer Kunstdenkmäler VIII Graubünden von J.R.Rahn siehe: Anzeiger für schweizerische Altertumskunde Zürich. XV. 1882 S.358)
Am Kirchturm der Pfarrkirche gilt ein grässlicher St.Georg als Jugendarbeit des Malers Diogg, geboren 1764, welcher mit seinen Eltern in frühesten Jahren aus Urseren nach Tschamut übersiedelte. Das kolossale Bild ist wie ein Tableau eingerahmt, soll übrigens übermallt sein.
(von S.Vögelin) (Anzeiger schw. Altertumskunde Zürich 1886 Nr.4 S. 338)
Il maletg de s.Gieri sil clutger ei fatgs dal pictur Felici Diogg (+1834), la mumma dil qual. Maria Catrina Deflorin, ei stada de Tschamut. Era in maletg de s.Cristoffel duei haver ornau pli baul il clutger.
Pader Baseli Berther Baselgias, capluttas da Tujetsch 1924
An der Nordseite ist ein berittener St.Georg aufgemalt; 18. Jahrhundert. Vor dem soll an dieser Stelle ein Christophorus zu sehen gewesen sein. Bemerkung: Die Tradition, dass das Bild von F.M.Diogg stamme (schweizer Künstler Lexikon I S.371), dessen Mutter eine Deflorin aus Tavetsch war, ist unbelegt und aus stilistischen Gründen wenig glaubhaft.
Pöschel Erwin Die Kunstdenkmäler des Kantons Graubünden Band 5
Der schlanke, romanische Kirchturm mit seinem neueren, spitzen. mit Walliser Schieferplatten belegten Dach weist auf der Frontseite ein schönes, grosses St.Georgbild auf, welches vom Maler Felice Diogg herrührt. Dieser stammte aus einem alten Bürgergeschlecht der italienischen Val Formazza. Sein Vater hatte eine Catarina Deflorin von Tschamut zur Frau, zog mit seiner Habe, als ihm 1766 sein Haus in Andermatt abbrannte, nach Tschamut hinüber auf ein Bauergut seiner Frau. Gegen 1785 malte Felice den S.Gieri am Turm zu Sedrun. Diogg ist bekannt als guter Porträtist, er malte unter anderem Kaspar Hirzel und Johannes von Müller. Er starb 1834 in Rapperswill. Sein Werk an der Sedruner Kirche, nun über 130 Jahres dem Wetter ausgesetzt, ist noch dsutlich erkennbar, sollte aber fachmännisch restauriert werden, ansonst es verblasst.
aus Das Tavetsch von Walram Derichsweiler
Unter den Künstlern und zwar in der Malereikunst, finde ich nur den Herrn Diogg, der mütterlicher Seits ein Tschamuter war und noch jetzt in der Schweiz lebt.
Pater Placidus a Spescha Beschreibung des Tavetschertales 1805
Ei vegn raquintau che avon varga tschien onns eri ei in zun renomau pictur a Tschamut. Quel duei ver malegiau il maletg da s.Gieri che stat sil clutger baselgia da Sedrun. In maletg pli che tschien onns vegls ed adina staus exponius a tuttas auras schetgas e bletschas e tonaton ei quei maletg aunc ussa ualti bials e veseivels.
La Val Selva Tujetsch 1900 da Giusep Steiner
Sche Ti eis staus a Sedrun, has Ti franc observau igl interessant maletg silla fatscha septentrionala della maiestusa tuor-baselgia. El representa in gigantic s.Gieri, il qual smeina giud siu cavagl la lontscha encunter in stermentus drag. Quei maletg che stat cheu exponius a tuttas auras dapi ca. 140 onns, ha per auctur Felici Maria Diogg, il qual ei carschius si a Tschamut, igl emprem uclaun sper las rivas dil Rein, ed ei staus in grond artist cun renum europeic.
Felici Diogg, il pictur da Tschamut da Gion Benedetg Venzin Calender Romontsch 1922
Das religiöse Bild hat Diogg nie beschäftigt. Zwar wird ihm ein grosses Wandbild am Turme der Kirche von Tavetsch zugeschrieben, ein St.Georg zu Pferd. Aber Belege dafür fehlen, und Erwin Pöschel hält die Zuschreibung aus stilistischen Gründen für wenig glaubhaft.
Der Rapperswiler Porträtmaler Feix Maria Diogg von Paul Oberholzer St.Galler Volksblatt, 8.2.1984
Aschilunsch plaidan differentas ovras sur dil maletg vid il clutger da s.Vigeli. Resumu selai dir il suandont: Avon il maletg da s.Gieri ornava carteivel in maletg da s.Cristoffel il clutger. La tradiziun plaida cun franchezia ch'il maletg derivi digl artist pictur, miez indigen Felici Diogg, naschius 1762 e morts 1834. Impurtontas ein segiramein las informaziuns da l'auter tschentaner, che plaidan clar e bein per ina lavur da Diogg.
Il artist Felix Maria Diogg (1762 - 1834)
Sia veta
Felici Maria Diogg ei naschius ils 17 da fenadur 1762 ad Andermatt ella Val d'Ursera. Ses geniturs fuvan Columban Diogg e Maria Catarina Deflorin. Il bab, ils Dioggs, fuvan oriunds dalla Italia, dalla Val Formazza. La mumma fuva nativa da Tujetsch, exactamein da Tschamut.
Gl'onn 1766 ei il vitg dad Andermatt daventaus ina unfrenda dallas flommas, aschia era la casa da Diogg. Els bandunan Ursera e secasan a Tschamut. Leu retscheivan els dals geniturs da sia dunna habitaziun, enzatgei prau e muvel. La famiglia crescha. Dus buobs fuvan vegni ensemen cun la famiglia neu dad Ursera, il Gion Giusep ed il Felici Maria. A Tschamut ein naschi: Onna Maria Regula 1767, Placi Fidel 1769, Maria Nesa 1770 e Maria Catarina 1772.
A Tschamut passenta Felici Diogg ils onns dad affonza e giuventetgna. El giuven Diogg seregheglia e semuossa l'aveina artistica dil pictur. Siu bab luvrava sper il puresser sco scrinari ella claustra da Muster. Avat Columban Soazzi fa enconuschientscha cul svegliau giuven Felici da Tschamut. Sin cussegl ed era cun sustegn digl avat vegn il giuven talent tarmess en ina scola d'art. Da 1780 entochen 1784 frequenta el la scola d'art a Besancon en Frontscha. Igl onn 1784 eis el puspei anavos a Tschamut. Cuort suenter serenda el per in temps ella Italia a Milaun. 1788 retuorna el ella patria ed ei staus pulitamein activs ella Surselva entochen Cuera. Da quei temps, pia 1788, ni forsa era gia 1784, datescha il maletg da s.Gieri silla tuor dalla parochiala.
Pli savens lavura el giu la Bassa. Entras enconuschientschas serenda el a Rapperswil e daventa igl onn 1792 burgheis da quei marcau. Il fenadur 1792 marida el la giuvna Maria Elisa Franziska Curti. Rapperswil daventa la nova patria per Felici Diogg. Liungs viadis meinan el lunsch entuorn ed el daventa in fetg enconuschent, versau e renconuschiu portretist da siu temps. Ils 19 da fenadur 1834 ei Felici Maria Diogg morts.
Fontaunas:
Die Heiligen da V. Schauber e H.M. Schindler 1985
Der Rapperswiler Porträtmaler Felix Maria Diogg da Paul Oberholzer 1984
Felici Diogg, il pictur da Tschamut da Gion Benedetg Venzin 1922
Baselgias e capluttas da Tujetsch da T.Hendry / E.Cathomas 1983
Maletg da s.Gieri


text:
Elecziuns 2015 – Tants candidats e glistas sco anc mai
- Mesemna, 16.9.2015, 18:08
Per las elecziuns dal Cussegl naziunal candideschan uschè blers candidats sco anc mai. 3802 candidats sin 422 glistas sa mettan a disposiziun per ils 200 sezs. Dentant i vegn grev per quels candidats, be 26 actuals na candideschan numnadamain betg pli.
En 13 chantuns candideschan schizunt puspè tut ils candidats. Betg en il grischun, là na candidescha Hansjörg Hassler betg pli, uschia ch'in dals 5 sezs vegn libers.
Extraordinaria è la situaziun dentant per exempel en il chantun Soloturn. Il chantun perda in da ses 7 sezs, dentant tuttina candideschan tuts 7 per ils 6 sezs. Er il chantun Berna perda in da ses sezs ed ha be pli 25. Persuenter survegnan il Valais e Turitg mintgamai in sez dapli: en il futur han els pia 8 e 35 sezs.


text:
HCD senza 10 giugaders
- Mardi, 22.12.2015, 9:11
A la cuppa Spengler sto il Club da hockey da Tavau desister da 10 giugaders. Tschintg giugaders èn blessads, numnadamain Dick Axelsson, Marcus Paulsson, Noah Schneeberger, Dario Simion e sco i para er Gregory Sciaroni.
Latiers mancan tschintg ulteriurs giugaders perquai ch'els giogan durant quest temp al campiunadi mundial U20. Quai èn Fabian Heldner, Simon Kindschi, Chris Egli, Marco Forrer e Tino Kessler.
Tut ils 10 giugaders mancan er al HCD per ils dus davos gieus da campiunadi avant las festas da Nadal, quai encunter Genevra Servette ed il HC Lugano.
RR novitads 09.00


text:
Contignü prinzipal
- Contignü de chësta plata
Funziuns
Le Consëi provinzial é na sort de laboratore olache al nasc idees y propostes por mioré la vita dles zitadines y di zitadins, olache al vëgn fat discusciuns y aprovè leges y olache al vëgn surandè inćiaries importantes.Porchël él oportunn aprofondì les conescënzes de chësc organn politich-rapresentatif important analisan i aspeć de süa composiziun, dla dorada dl'inciaria, dla manira de lité y dles funziuns che al à.
Composiziun y dorada dl'inciaria
Le Consëi provinzial é formè da 35 aconsiadësses y aconsiadus. Do la lege é la dorada dl'inćiaria dl Consëi de cinch agn. Le Statut de autonomia regolëia i caji olache le Consëi po tomè dan tëmp. Inćina śëgn tla storia dl Consëi regional y dl Consëi provinzial n'é val' de te ćiamò mai gnü dant.
Funziun legislativa
La funziun prinzipala che le Statut d'autonomia assegnëia al Consëi, avisa sciöche la Costituziun assegnëia al Parlamënt, é l'eserzize dla funziun legislativa: al Consëi ti speta la competënza d'aprovè cun na prozedöra stabilida avisa leges provinziales che regolëia les chestiuns desvalies de competënza dla Provinzia. Dlungia chësta funziun che po gnì definida tlassica y tipica de n parlamënt, à le Consëi na ligna de d'atres funziuns avisa tan importantes, che vëgn spligades chilò dessot.
Funziun de creaziun
N'atra funziun che ti speta al Consëi provinzial, deache al é le su organn dla Provinzia autonoma de Balsan lité diretamënter dal popul, è la lîta, la formziun, la creaziun (porchël baion de funziun de creaziun) di atri dui organns dla Provinzia odüs danfora dal Statut: la presidënta o le presidënt dla Provinzia y la Junta provinziala
Funziun de control
Le Consëi provinzial á inće la funziun de controlé l'ativité dl organn esecutif, chël ô dì dla Junta provinziala. La funziun de control vëgn eserzitada da döt le Consëi y dales singules aconsiadësses y dai singui aconsiadus tres stromënć preodüs dal regolamënt intern dl Consëi.
Funziun de cooperaziun
Inće sce - aladô dl prinzip dla separaziun di podëis - le Consëi provinzial y la Junta provinziala á funziuns en ligna de prinzip desvalies, po le Consëi influenzè l'ativité dla Junta, y ti dè indicaziuns politiches, ...
Atres funziuns
- Nominaziun y designaziun
- Tutes de posiziun
- Contestaziuns dan la Curt costituzionala
- Lege-aodanzes y dessëgns de lege-aodanzes ortiades al Parlamënt
- Iniziatives por modificaziuns dl Statut d'autonomia
Descuscion y dezijion tl Cunsëi provinziel
Dan vigni deliberaziun vëgnel de regola fat na debata, te chëra che i singui aconsiadus por portè dant sü punć de odüda en cunt dla chestiun da tratè, se dè jö cun les minunghes di atri aconsiadus y laurè tl vers de na dezijiun sostignida da poscibilmënter tröc. La debata é porchël la pert zentrala dl parlamentarism.
Download - L Cunsëi provinziel - suraodüda
- L Cunsëi provinziel - suraodüda [PDF 161 KB]


text:
Neuv sermon subalpin/Un ambrass
Contents
N'ambrass ch'an confòrta e buta al sicur per sèmper[edit]
-
- Abresé: Mangé tuti ansema a festegia e a rinfòrsa lòn ch’a gropa tra ‘d lor parent e amis. Për ij cristian, mangé ansema a l’ha ‘n sens ancora pì ancreus përché a festegia e a rinfòrsa la comunion ch’i l’oma con Gesù Crist, nòst Signor e Salvator e an tra ‘d nojàutri coma sò còrp. Anans dij sò patiment e mòrt, Gesù a fà n’ùltima sin-a con ij sò dissépoj. Për chiel a l’é n’ocasion pressiosa ‘d selebré e rinforsé sò amor për lor, ch’a riva fin-a a la mira ‘d meuire për lor. An cola ocasion Gesù a prega Dé sò Pare përchè chiel a-j guerna për ël temp e l’eternità. Dal test ëd Gioann 17:1-11 i dëscheuvroma nen mach coma cola preghiera a l’é fàita ‘dcò për nojàutri, ma ch’an mostra ‘dcò quatr verità ‘d base ‘d nòstra fej.
Mangé ansema[edit]
La costuma ‘d mangé ansema, fé disné ansema coma ‘d famije e d’amis, a l’é un-a dj’espression pì bele dla féj cristiana. La Sin-a ‘d Nosgnor (ch’as dis ëdcò la Comunion o Eucaristìa) a l’é la rapresentassion simbòlica ‘d costa pràtica. Ansema al Batésim, la Santa Sin-a a l’é l’amblema, l’ansëgna ch’i dovroma për figuré e selebré nòstra comunion, comunansa, identificassion con ël Signor e Salvator Gesù Crist, visadì ‘l fàit che, coma ‘d cristian, i soma unì strèit a chiel e l’ùn con l’àutr.
I trovoma ij prim dissépoj ëd Gesù tùjt ansema con chiel giusta anans a j’aveniment tragich dij sò patiment e mòrt an s’ na cros. An cola ocasion sò Magìster e Signor a l’avìa ambrassaje con sò amor, n’amor ch’a sarìa andàit fin-a a la mira ‘d meuire për lor. Antramentre ch’a fasìo cola sin-a, Nosgnor a j’ambrassa con na preghiera ch’a j’avrìa sicuraje për ël temp e l’eternità sota la protession, la guerna, ‘d Nosgnor Dé. Cola bela preghiera Gesù a l’ha fala nen mach për lor antlora ma ‘dcò për mincadun ëd nojàutri, s’i l’oma acetà, arseivù, la ciamada dl’Evangel a d’esse nojàutri ëd dissèpoj dël Signor e Salvator Gesù Crist.
La prima part ëd cola preghiera a l’é l test dla Paròla ‘d Nosgnor ch’i lesoma ancheuj e ch’i na faroma l’oget ed nòstra riflession meditativa. A conten quatr afermassion a riguard dle vrità fondamentaj, ëd base, dl’Evangel. A son le vrità ch’i l’oma da ambrassé, da comprende bin si vorsoma avèj l’inteligensa ‘d lòn ch’a l’é ‘l cheur dla fej cristian-a. Mia preghiera a l’é ‘dco che coste vrità a peudo dventé part ëd vojàutri, pròpi le vòstre, s’a son ancora nen dventaje, o ch’a peudo anreisesse ancreus an vojàutri se già i l’eve faje le vòstre.
Lesoma, antlora, lòn ch’i trovoma ant l’Evangeli ‘d Gioann, capìtol dissét, dal vers 1 a l’óndes.
-
- “Gesù a l’ha dit ste còse e peui, an aussand j’euj al cél, a dis: “Pare, l’ora a l’é vnùa; glorifica tò Fieul, parèj che tò Fieul at daga glòria, pròpi coma ti t’l’has daje autorità an sl’umanità antrega, perch’ a daga vita eterna a tuti coj ch’ it l’has daje. Ora, costa-sì a l’é la vita eterna: ch’a conòsso ti coma ‘l sol e ver Dé, e ch’a conòsso Gesù Crist, col che ti’ t’l’has mandà. Mi i l’hai date glòria an sla tèra: i l’hai compì ‘l travaj che ti ‘t m’avìe dàit da fé. Adèss, Pare, dame glòria an toa presensa, cola glòria che mi i l’avìa press a ti prima ch’ël mond a fussa fàit. I l’hai fàit conòsse tò Nom a j’òm che ti t’ l’has dame dal mond. A l’ero ij tò, e ti ‘t l’has damje, e lor a l’han scotà toa Paròla. Adèss a l’han capì che tut lòn ch’ it l’has dame a ven da ti përchè i l’hai daje le paròle che Ti t’l’has dame. Lor a l’han arseivuje e përdabon a capisso che mi i son vnù da Ti e a chërdo ch’it l’has mandame. I prego për lor; i prego nen për ël mond, ma për coj che ti ‘t l’has dame, përchè a son ij tò. Tut lòn ch’a l’é mè, a l’é tò, e lòn ch’a l’é tò, a l’é mè, e lor a l’han dame glòria. Adèss i son pì nen ant ël mond, ma sti-sì a son ant ël mond, e mi i vado da Ti. Pare sant, guernje an tò Nom, coj, i diso, che ti ‘t l’has dame, parèj ch’i sio un coma nojàutri i soma un” (Gioann 17.1-11).
Quatr vrità fondamentaj[edit]
Le quatr affermassion ëd pressiose vrità fondamentaj ch’i trovoma an ësto test a son: (1) N’afermassion ëd compiment; (2) n’afermassion dla pien-a autorità e glòria ‘d Gesù; (3) n’afermassion an sla vita eterna; (4) n’afermassion an lòn ch’i soma nojàutri coma dissépoj ëd Gesù.
1. N’afermassion ëd compiment “Gesù a l’ha dit ste còse e peui, an aussand j’euj al cél, a dis: “Pare, l’ora a l’é vnùa; glorifica tò Fieul, parèj che tò Fieul at daga glòria, pròpi coma ti t’l’has daje autorità an sl’umanità antrega ... Mi i l’hai date glòria an sla tèra: i l’hai compì ‘l travaj che ti ‘t m’avìe dàit da fé” (1,4).
Gesù a prega fiusos ël Pare dël cél përchè ch’a l’avìa pien-a comunion con chiel. Gesù a l’era e a l’é an completa armonìa con Nosgnor Dé. A-i era gnente ch’a podèissa esse d’antrap an tra ‘d lor. Mentre che Gesù a prega an favor ëd coj ch’a aparten-o a chiel, i podoma avèj la pien-a certëssa che soa preghiera a l’é stàita scotà e che Dé ‘l Pare a l’ha rësponduje ‘d conseguensa.
Gesù as rendìa cont che precis an col moment-lì “l’ora a l’era vnùa”. L’ora ‘d còsa? Gesù as arferiss al perìod ch’a quata l’ùltima sman-a ‘d soa vita an sla tèra, na sman-a ‘d patiment fòrt, un perìod ch’a l’é vnù a la fin con sò artorn al Pare travers soa mòrt, arsurression e esaltassion. Për cola “ora” tut ël rest ëd sò ministeri a n’era la preparassion. J’aveniment ëd cola “ora” a son, an efet, d’amportansa fondamental për l’antrega soa mission, ël but, ël motiv ëd sò ministeri antregh. Tant a l’é parèj che ‘l Testament Neuv a dis che l’Evangel, la Bon-a Neuva ch’a nunsia a l’é costi aveniment
J’aveniment dël patiment, dël sacrifissi ‘d soa mòrt, e ‘d soa arsurression a son le fondamenta, ël mojen, ch’a rend possìbil la salvëssa ‘d pecator. La grassia ‘d Nosgnor ch’a oten, ch’a realisa ël përdon dij nòstri pëccà e ‘l ristabilment ëd nòstra comunion con chiel a l’é basà an sù lòn che Gesù a l’ha compì cola sman-a - e an sù gnente che nojàutri i l’òma fàit o merità. Lòn che Gesù a l’ha compì an cola sman-a, sò valor e virtù, as estend con efet a tuti coj ch’a l’é destinà. Col-lì a l’é “ël travaj” (4) che Gesù a l’avrìa fàit. La natura dël “travaj” o “l’euvra” ch’ ël Pare a l’ha fidà al Fieul për che a l’ha compissa a comprend la mission dël Fieul d’esse ‘l Salvator (3:17), ma chiel a l’ha compìa specifich për ël mojen ëd soa mòrt an sla cros coma sacrifissi për l’espiassion dij pecà ‘d coj ch’a son destinà a la grassia.
Ij patiment e la mòrt ch’a son ëstaje arfilà a Gesù, da la mira dël mond a l’ero n’onta, na vërgògna. Da la mira ‘d Nosgnor, d’àutra banda, a j’ero d’aveniment glorios ch’a porto onor a Nosgnor Dé e a sò Crist përchè ch’a son ël compiment pien ël lòn che Nosgnor a l’avìa proponusse ‘d fé da l’eternità. A son la dimostrassion che le promësse ‘d Nosgnor a son nen ëd paròle veuide, e che la përson-a e ‘l ministeri ‘d Gesù a l’é nen ëstàit un faliment. A l’é për lòn che Gesù, anans ëd meuire, a l’hà crijà: "Tut a l'é compì" (Giann 19:30).
2. N’afermassion dla pien-a autorità e glòria ‘d Gesù: “Ii t’l’has daje autorità an sl’umanità antrega, perch’ a daga vita eterna a tuti coj ch’ it l’has daje (...) Adèss, Pare, dame glòria an toa presensa, cola glòria che mi i l’avìa press ti prima ch’ël mond a fussa fàit.” (2,5).
Nosgnor ël Pare a l’ha dàit a So Fieul Gesù, ël Crist, pien-a autorità an sl’umanità antrega, passà, present e dl’avnì, a fà nen chi ch’a sìo e andova ch’a sìo. Soa glòria a dipend nen mach da lòn che chiel a l’ha compì, ma da chi ch’a l’é. A dipend dal fàit che chiel a esistìa già da l’eternità coma ‘l Fieul ëd Nosgnor, soa Paròla. A l’é parèj che Gesù a l’é proclamà al mond. Coma ch’a diso le Scriture: “A l'é 'dcò për lòn che Nosgnor a l'ha esaltalo fòra ‘d mzura e ch'a l'ha daje 'n nòm ch'a l'é dzora 'd minca d’àutri nòm, parèj che al nòm ëd Gesù tùit as buto an ginojon - a fà nen anté ch’a sio: an cel, an tèra o sot-tèra, e che minca lenga a confëssa che Gesù Crist a l'é 'l Signor, a la glòria 'd Dé 'l Pare” (Filipèis 2:9-11). A l’é tant parèj che: “La salvëssa as peul trovesse an gnun d'àutri, përché, sota 'l cél, a l'é nen dàit a j'òm d'àutri nòm ch'a peusso salvene" (At 4:12).
S’i veule na vita ch’a l’abia ‘d significà e ch’a finissa pì nen, serchela an gnun àutr pòst e chërde nen a le pretèise fàusse ch’a diso ch’a-i sarìo d’àutri senté ch’a men-o a la salvëssa. A-i é Gesù e mach chiel: a lo dis ciàir la Paròla ‘d Nosgnor. Andé a chiel diret e con fiusa. A-i é gnun ch’a l’abia arseivù d’autorisassion a fé l’istess sò travaj o a giutelo! A l’é chiel ch’a dà “vita eterna” a tuti coj che Nosgnor a l’ha fidaje.
3. N’afermassion an sla vita eterna. “Ora, costa-sì a l’é la vita eterna: ch’a conòsso ti coma ‘l sol e ver Dé, e ch’a conòsso Gesù Crist, col che ti’ t’l’has mandà” (3).
Ël concet ëd vita eterna a podrìa o a podrìa nen esse quaicòsa ‘d desiderabil, ma a l’é nen fàit për sodisfé nòstre ambission egoista. Gesù medésim a s-ciairìss ambelessì lòn ch’a l’é. La vita eterna a l’é nen mach na vita ch’a finiss pì nen, na question ëd durà. A l’é pitòst na qualità ‘d vita. Soa qualità, valor, a dipend da sò rapòrt con Nosgnor.
Nòstra anvìa, ëd tut nòst cheur, nòst sust ëd na vita ch’a na vala vreman la pen-a e ch’a sia libera dal mal, da la soferensa e da la mòrt, a corispond, ant le paròle ‘d Gesù, a nòstra anvìa, nòst sust, nòst desideri con tut nòst cheur a d’esse an comunion con Nosgnor Dé e con sò Crist, che noi i-j vorsoma bin coma lòn ch’a l’é pì ‘d pèis an nòstra vita. Sto sentiment a l’é bin da leugn da lòn ch’a vorìa la pì part ëd la gent. A podria bin vorej na vita ch’a dà ‘d sodisfassion, ma lor a vorio avèj gnente da fé con Nosgnor, përchè, an efet al l’han an ghignon. Nosgnor Dé a l’é la sorgiss e ‘l sostegn dla vita, ëd na vita ch’a l’abia ‘d significà, e cola vita lì as la peul trové mach an chiel e an sò Crist. Gesù a definiss la vita eterna l’esse an relassion ëd fej e d’amor con ël Pare dël cél, l’ùnich e ver Dé, e Gesù Crist, che chiel a l’ha mandalo. Na vita d’abondansa e eterna a treuva soa definission ant ël “conòsse” (esse an rapòrt) con ël Pare e con ël Fieul. La sola manera për oten-e costa vita eterna, l’é a dì, oten-e costa conossènsa ‘d Dé ‘l Pare a l’é për vl mojen dël Fieul, Gesù Crist. Costa “conossensa” a l’é nen mach quaicòsa ch’a l’abia da fé mach con la ment, ma a l’é na relassion un rapòrt. A comprend l’esse an rapòrt d’amor e ‘d gioiosa ubidiensa a chiel.
4. N’afermassion an lòn ch’i soma nojàutri coma dissépoj ëd Gesù. “I l’hai fàit conòsse tò Nom a j’òm che ti t’ l’has dame dal mond. A l’ero ij tò, e ti ‘t l’has damje, e lor a l’han scotà toa Paròla. Adèss a l’han capì che tut lòn ch’ it l’has dame a ven da ti përchè i l’hai daje le paròle che Ti t’l’has dame. Lor a l’han arseivuje e përdabon a capisso che mi i son vnù da Ti e a chërdo ch’it l’has mandame (..) Tut lòn ch’a l’é mè, a l’é tò, e lòn ch’a l’é tò, a l’é mè, e lor a l’han dame glòria” (6-8,10).
Coj che Gesù a salva a son ëd gent sernùa e ciamà fòra dal mond. A l’é ‘d gent ciamà a bandoné ij senté ‘d ës mond, la manera ‘d pensé e la condòta tìpica dla gent ‘d ës mond-sì e ch’a l’é convertìa a na vita ‘d comunion e d’ubidiensa fedel a Nosgnor Dé, conforma a coma chiel as arvela an Crist travers la Bibia antrega. A lor Nosgnor a l’é arvelasse për ël mojen ëd Gesù ch’a l’ha daje soe paròle, soa dotrin-a. A l’é ‘d gent ch’a-j chërd, ch’a l’a acetalo, arseivùlo bin volenté. Lor a capisso, a san, sensa ‘d dubi, che tut lòn ch’a l’é e ch’a l’ha fàit Gesù a ven da Nosgnor Dé. Për lor sossì a l’é ‘n fàit ciàir e con gòj lor a ubidisso a soa paròla. L’eve fala vojàutri costa esperiensa? S’a l’é parèj o s’i vorìe ch’a fussa parèj, i seve an tra ‘d coj che Nosgnor a l’ha sernù an Crist.
A l’é për costa gent-sì che Gesù a prega. Chiel a dis: “I prego për lor; i prego nen për ël mond, ma për coj che ti ‘t l’has dame, përchè a son ij tò” (9). “Ij tò” a son coj ch’a-j son ëstàit fidaje për arsèive la grassia dla salvëssa, antlora e për tute le età. Che Gesù a disa ‘d volèj nen preghé për ël mond a ven coma na surprèisa ch’a parëss për tanta gent nen possìbil, ma a l’é parèj, ch’a piasa o ch’a piasa nen. A l’é pròpi nen vera che Nosgnor Dé a trata tuti ant l’istessa manera: sossì a l’é nen ëscrit an soa paròla, ant tut ël mëssagi dël Testament Neuv e për ël rest dla Bibia. An efet, a-i é na distinsion ciàira ant la preghiera ch’a fà Gesù: da na banda a-i é coj ch’a son “dël mond” e ch’a son condanà për càusa dij sò pëccà e arvira a Nosgnor - e lolì a l’é confòrm a giustissia; e da l’àutra banda a-i é coj pecator ch’a son ëstàit ciamà a “seurte dal mond” për dventé ‘d dissépoj ëd Gesù e d’arsèive la grassia dla salvëssa. Sti-sì a son ëstàit sernù nen përchè a lo meritèisso, ma mach për la misericòrdia ‘d nosgnor.
Për còsa Gesà a prega an sò favor ëd lor? Gesù a dis: “Adèss i son pì nen ant ël mond, ma sti-sì a son ant ël mond, e mi i vado da Ti. Pare sant, guernje an tò Nom, coj, i diso, che ti ‘t l’has dame, parèj ch’i sio un coma nojàutri i soma un” (11). Gesù a prega che an ësto mond, ch’i na soma mach ëd passagi, noi i sìa “tnì al sicur”, sota la protession e la guerna ‘d Nosgnor. Coma ‘d dissépoj ëd Gesù, i podoma esse sicur ëd sòn: i soma stàit sicurà “an bon-e man” tant che l’euvra ‘d salvëssa che a l’é comensà an noi a sìa compia sensa gnente ch’a na sia d’antrap. Antlora i saroma për sèmper con Nosgnor.
Tut sossì a peul esse ël vòstr se vojàutri ch’i më scote ancora i seve nen partëd cost “ambrass” amorèivol ëd Gesù. Sto-sì a l’é l’apel ch’av fà l’Evangel. Ancheuj a l’é nen n’asar che vojàutri i sie rivà a sente sto mëssagi-sì fin-a adess.
Conclusion[edit]
L’euvra ‘d salvessa a l’é stàita compìa. La pien-a autorità ‘d Gesù a l’é stàita confermà, la vita eterna a l’é stàita acordà e nòstra identità ‘d gent che për la grassia ‘d Nosgnor a aparten al Salvator Gesù Crist, a l’é stàita sicurà. Che lë Spirit Sant a peuda gravé coste vrità sèmper ëd pì ant vòst cheur e ch’i peude parèj gòde dla comunion dij dissépoj ëd Gesù.
Pregoma: Nosgnor, rè 'd glòria! It l'has esaltà Tò Fieul ùnich Gesù Crist con ëd grand trionf a Tò Regn an cèl: lass-ne nen sensa consolassion, ma manda Tò Spirit Sant për dene fòrsa, e esaltane a col leugh anté che nòst Salvator Gesù Crist a l'é andàit anans; ch'a viv e regna con Ti e con lë Spirit Sant, un sol Dé, ant na glòria eterna. Amen.


text:
Dus lufs dal Calanda dastgan vegnir sajettads
- Glindesdi, 21.12.2015, 9:23, actualisà a las 18:19
L'Uffizi federal d'ambient lubescha da sajettar dus lufs da la rotscha dal Calanda. Uschia duain ils ulteriurs lufs da la rotscha puspè vegnir pli timids ed evitar zonas abitadas. Ils chantuns Son Gagl e Grischun avevan dumandà sch’els dastgan sajettar ils dus lufs.
Ils lufs dal Calanda ch’eran vegnids protocollads e valitads cuntinuadamain dals collavuraturs dals uffizis cumpetents dals chantuns Grischun e Son Gagl n'avevan ditg procurà per naginas situaziuns privlusas directas per l'uman. Ils ultims mais haja quai dentant dà pli e pli savens scuntradas a curta distanza tranter umans e lufs en u enturn ils abitadis, aveva il Departament da construcziun, traffic e selvicultura dal Grischun scrit la fin da november.
Betg pli uschè simpel da spaventar
Singuls u plirs lufs sajan schizunt s'avanzads fin a portas da stallas, a saivs da stallas libras u ad edifizis. Suenter plirs incidents tranter l’uman ed ils lufs, che na laschian er betg pli spaventar uschè simpel, han ils chantuns Grischun e Son Gagl valità il cumportament da la rotscha sco problematic e dumandà l’Uffizi federal d'ambient (UFAM) il permiss da sajettar dus dals lufs da la rotscha dal Calanda. Ils lufs duajan uschia vegnir puspè pli timids envers l'uman. Sajettar giu ils dus lufs, duai ussa succeder en cunvegnientscha directa tranter ils dus chantuns.
Cussegls per sajettar
L'UFAM cusseglia als dus chantuns da na sajettar ils lufs il medem mument, mabain mintgin singul. Els duain vegnir mazzads cura ch'ils auters animals da la rotscha sajan er denturn. Vitiers duain els vegnir sajettads datiers d'abitadis e durant il «temp activ» dal carstgaun. Suenter avair sajettà l'emprim luf duai vegnir observà e documentà pli intensiv il secuntegnair da la rotscha.
KORA e WWF betg dal medem maini
Ils protecturs d'animals n'èn betg perina davart il destin dals lufs dal Calanda. Entant ch'il post spezialisà KORA valitescha la decisiun da sajettar giu dus lufs sco "ponderà cun quità" crititgescha il WWF questa decisiun sco acziun malponderada.
Tenor il WWF saja normal ch'ins vesia lufs en vitgs u schizunt en citads. I na dettia betg in cumportament problematic dals lufs che giustifitgassi da sajettar els. KORA perencunter è da l'avis che cun sajettar giu dus lufs prendia la Confederaziun serius las temas da la populaziun. I valia da chattar in cumpromiss.
RR novitads 10:00


text:
Resoluziun d'Armenia: Tirchia vul vinavant relaziun cun Germania
- Actualisà Venderdi, 3.6.2016, 11:32
Il schef da la regenza tirca Binali Yildirim na vul betg interrumper dal tuttafatg las relaziuns cun la Germania suenter ch'il Bundestag ha approvà la gievgia la resoluziun da l'Armenia. La Tirchia aveva immediat reagì cun clamar enavos ses ambassadur da Berlin.
La Tirchia e la Germania sajan fitg impurtants partenaris d'allianza, ha ditg Yildirim. Quai na muntia però betg che la Tirchia na vegnia betg a reagir sin la resoluziun.
La Tirchia snega anc adina ils schabetgs dal genocid istoric d’Armens d’avant passa 100 onns. La Germania ha renconuschì las atrocitads che l’Imperi osmanic aveva commess en la Namibia d’ozendi. Istorichers quintan che tranter 800'000 e 1,5 milliuns persunas sajan daventadas unfrendas dal genocid.
Resoluziun dispitaivla
La resoluziun è stada dispitaivla, ma è vegnida approvada cleramain cun ina cuntravusch ed in'abstenziun, ha communitgà il president dal Bundestag, Norbert Lammert. La resoluziun era vegnida instradada da las partidas CDU, SPD e dals Verds.
Tirchia ha reagì immediat
Ch'il Bundestag ha renconuschì il genocid als Armens vegn ad avair consequenzas seriusas per la relaziun dals dus pajais, quai ha ditg il president tirc, Recep Tayyip Erdogan. Sco emprim pass aveva la Tirchia clamà enavos ses ambassadur a Berlin. Vitiers aveva la regenza tirca cità l'ambassadur tudestg en il ministeri da l'exteriur ad Ankara.
Herero: Er Germania vul rugar per perdun
La Germania sezza aveva lung temp snegà da valitar la suppressiun da la revolta dal pievel da Herero en la Namibia avant passa 100 onns sco genocid. Millis persunas eran lura vegnidas chatschadas en champs che purtavan gia lura la l’expressiun ‘champ da concentraziun’.
Tenor indicaziuns dal Museum istoric tudestg han in fin dus terzs da tuts Hereros pers lur vita. L’impuls era stada ina revolta sanguinusa cunter ils patruns colonials tudestgs.
Fin la fin dal 2016 duai quai dar ina decleraziun da reconciliaziun communabla da la Germania e la Namibia. En questa decleraziun vul Berlin dumandar la Namibia per perdun. Igl è però anc nuncler sch’i vegn a dar in’indemnisaziun.
RR novitads 14:00 / 03.06.2016 - 12:00


text:
Le Saltier é le liber dai salms sciöch‘ai vëgn adorà tla liturgia. Al contëgn i salms tla forma scortada sciöch‘ai vëgn y dess gnì ciantà dala comunité tles zelebraziuns liturgiches dles domënies y di santus y de d’atri evënc religiusc. Le saltier é dër de aüt por i cianturs, por i cors de dlijia y por döta la comunité, deache an ciafa laìte le salm de resposta dles domënies y dles festes por i trëi agn de dlijia A, B y C sciöche ince por le recort de cotan de sanc y por d’atri avënc liturgics. Vigni salm à na süa antifona sot a notes cun l’indicaziun dla salmodìa. Nia demanco é le saltier n liber ince dër adatè por la oraziun privata.
Le saltier é gnü presentè dal vësco Wilhelm Egger te na funziun solënala pröma domënia d’Advënt a San Martin l’ann 2003. Simbolicamënter ti à le vësco surandè le liber al rapresentant deleghè de vigni ploania, por che dötes les comunites dla valada se joes dla gran richëza che i salm ti pîta. Le vësco scrî te süa introduziun: „Cun le salmist podunse imparè da perié y crësce tl’oraziun. I salms desleria nosta odüda, deache ai nes mët dan dai edli la storia de Dî cun süa jënt y les ligrëzes y i fistidi de chi che prëia. Nosta oraziun devënta plü ampla y rica tl rengrazié y tl perié.“ Sant Ujöp da Oies dij: „Tl salm de resposta baiunse cun Chël Bel Dî.“
Ann de publicaziun 2003
Parores de Tone Gasser y Iaco Ploner
359 Plates cun 450 ćianties
Lingaz: ladin
Prisc 8.00€


text:
Revista 2017: Nagin siemi d’enviern 2026 – Grischuns din cler na
- Mesemna, 27.12.2017, 9:41
Igl era stà stretg l’ultima giada, cura ch’ils Grischuns avevan refusà il 2013 da candidar per ils gieus olimpics d’enviern il 2022. Quatter onns pli tard han ins vulì far tut meglier. Vegnir pli persistent, includer dapli regiuns, far duas votaziuns – il resultat è dentant restà il medem.
Gieus olimpics d’enviern purtassan bler al chantun grischun: quai tant a l’economia, a l’infrastructura sco er al turissem en general. I na fiss betg mo da pajar, mabain fissi da quintar cun in niz dad 1,6 milliardas francs en l'economia grischuna, uschia per exempel il cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini.
Auter tunava quai dals adversaris. Uschia per exempel da la cussegliera naziunala Silva Semadeni ch’era cleramain cunter gieus olimpics en il Grischun. Da quests gieus na sajan betg il recept per sustegnair da moda persistenta l'economia grischuna. Per gliez dovria quai ina paletta da mesiras, per exempel posiziunar il Grischun sco lieu da furmaziun.
Cler na, malgrà festa da skis a San Murezzan
La pli part da la populaziun grischuna è suandada la fin finala als arguments dals adversaris da gieus olimpics – e quai malgrà ils gronds success da noss skiunzs svizzers al campiunadi mundial a San Murezzan ch’era gist durant la votaziun. Cun 60,1% da las vuschs ha il suveran ditg na mez favrer al credit d’impegn da 25 milliuns francs. In credit per elavurar ina candidatura per ils gieus olimpics 2026 ch’avess chaschunà la finala be custs da maximalmain 9 milliuns francs, cunquai che 8 milliuns francs fissan vegnids da la Confederaziun ed ils ulteriurs 8 milliuns da Swiss Olympic.
Dentant cun quest cler na, e cunquai ch’era ils lieus ch’eran previs sco «host city» n’han betg vulì udir insatge da gieus olimpics, è il tema stà definitiv giud maisa per il Grischun quest onn. Qua anc ina giada in sguard enavos sin las emprimas reacziuns, suenter la votaziun mez favrer, suenter il na a gieus olimpics d'enviern en il Grischun.
RR actualitad 12:00


text:
Da la partida è Ruedi Bühler gia stà sco voluntari tar ils Campiunadis mundials il 1974 ed er tar l'ultim grond eveniment en Engiadina il 2003, ha el lavurà sco voluntari sin pista.
Pli svelt, pli modern
Sch’el cumpareglias las trais ediziuns ina cun l’autra, dettia surtut la tecnica en egl ed il grond svilup ch’ins ha fatg tranter il 1974 ed il 2003.
Bler dapli pais vegnia mess tar ils Campiunadis mundials da ski 2017 a San Murezzan er sin la reclama. Tut saja reglà, raquinta il voluntari passiunà.
Commember dal «Golden Club»
Ruedi Bühler è in da bun 25 persunas ch'han lavurà e gidà durant ils ultims trais Campiunadis mundials da skis en l'Engiadina. Sco grazia fitg èn ils voluntaris vegnids envidads ad in aperitiv en cumpagnia dals organisaturs actuals.
Per l’um da Zernez èsi clar che quest eveniment vegn ad esser l’ultim campiunadi mundial activ. Dentant saja el segir pront da gidar sco voluntari er anc suenter il grond eveniment a San Murezzan. Quest december han numnadamain già lieu a San Murezzan las proximas cursas da la Cuppa mundiala.
RR actualitad 11:00


text:
Nov sistem da spiunascha
- Dumengia, 5.4.2015, 10:39
Fin l'onn 2020 investescha l'armada svizra 90 milliuns francs en in nov sistem da spiunascha. Quai scriva il «Sonntagsblick».
Il nov sistem sa chatta en la Part sura bernaisa ed è tenor in pledader da l'armada per part gia en funcziun. Il project cun il num «Achat» duai analisar las datas che vegnan rimnadas da satellits. El duai cumplettar il sistem d’infurmaziun existent «Onyx» a Leuk en il Vallais.
En cas che la nova lescha davart il servetsch da spiunagi va en vigur, vegnan las novas pussaivladads da spiunar probablamain fatgas cun agid da quest nov sistem.
RR novitads 12:00


text:
Magenta
Magenta (inscì anca in Italian; Mazenta in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta 23 654 abitant. L'è staa fondaa forsi intel V secol prima de Crist dij Insuber, ma 'l sò nòmm de incoeu el vegn de quèll de l'imperador roman Massenzi (e infatt in Latin Castra Maxentia voeur dì "Castej de Massenzi"). In de la Segonda Guèra de Indipendenza italiana l'è staa loeugh d'ona bataja contra i Austriach.
Persunagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Magenta l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Ryder Cup
La Ryder Cup l'è ü troféo de Gòlf che l'se té ögne dù agn e che l'ciapa 'l nòm dal Samuel Ryder che l' l'à 'nventàt a la métà di agn Vinte del mèla e nöf (1900).
L'è öna sfida tra squadre, tra i dò squadre piö fórte al mónt, zögada dal 1927 al 1971 tra i dùdes piö brae zögadùr di Stacc Unìcc e i dùdes piö brae zögadùr del Gran Bretagna.
Dal 1973 al 1977 la sfida l'è stacia amò tra i dùdes piö brae zögadùr di Stacc Unìcc contra però i dùdes piö brae zögadùr del Gran Bretagna e de l'Eire fina a che, a partì dal 1979, la sfida l'è stacia Usa cóntra Europa.
I Stacc Unìcc i l'là ensida vintesìch vólte, la Gran Bretagna desperlé dóma trì, 'nsèma a l'Irlanda l'à dóma perdìt e l'Euròpa l'à ensida sèt vólte.


text:
Battalia de Craonne
La Battalia de Craonne l'è stada voeuna di battali di guerr napoleonigh.
El maresciall Blücher, che l'era staa giamò sconfiggiuu on bell poo de voeult, el s'è rimettuu in pee pussee in pressa de quell che 'l Napoleon el credeva, de manera che l'imperador l'è staa costringiuu a lassà stà i Austriegh per tornà a combatt contra i Prussian.
El sett de marz del 1814, 37.000 Frances hann scasciaa oltra 85.000 prussian in sul fiumm Aube; ma quand che 'l Blücher l'ha ordinaa el contrattach, la gh'è minga stada l'intesa in tra el Napoleon e 'l sò maresciall Michel Ney, che 'l gh'eva de taccà el nemis in sul fianch con la cavalleria, ma l'ha sbajaa i temp e i Frances hann ris'ciaa de vess coppaa tucc. L'istess imperador l'è riessii a scappà a fadiga, e la battalia la gh'è costada 5.400 omen.
A bon cunt la battalia l'è stada ona vittoria di Frances, soratutt grazzie a l'azion de on corp de cavalier de la Guardia Imperial (i Éclaireurs, cioè i Esplorador). Comandaa del general La Ferrière-Lévéque e poeu del colonnell Claude Testot-Férry, el I reggiment l'è rivaa a ciappà i batterii prussiann situaa in sù on altipian che 'l vardava el camp de battalia.


text:
Ennetbaden
Ennetbaden (Ännetbade in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 026 abitant e una süperfiss de 2.11 km², e al se tröva a una altitüden de 360 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ennetbaden a l'è tacaa ai cumün de Baden, Freienwil, Oberehrendingen, Obersiggenthal, Wettingen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ennetbaden l'è menziunaa per la prima volta pressapoch in de l'an 1261-64 col nomm de Alio Badin.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Ennetbaden l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Ennetbaden al Wikimedia Commons


text:
Segunda letera ai Curinz
Segunda Curinz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
- Segunda Curinz Capitel Vün
- Segunda Curinz Capitel Düü
- Segunda Curinz Capitel Trii
- Segunda Curinz Capitel Quater
- Segunda Curinz Capitel Cinch
- Segunda Curinz Capitel Ses
- Segunda Curinz Capitel Sett
- Segunda Curinz Capitel Vott
- Segunda Curinz Capitel Növ
- Segunda Curinz Capitel Des
- Segunda Curinz Capitel Vündes
- Segunda Curinz Capitel Dudes
- Segunda Curinz Capitel Trides


text:
CUMCO examinescha allianza da Swisscom, Ringier ed SRG
- Gievgia, 10.9.2015, 9:49
La cumissiun da concurrenza CUMCO prenda sut la marella la nova firma da reclama communabla dals concerns Swisscom, Ringier e SRG.
Sco quai che la CUMCO communitgescha, dettia indizis che questa collavuraziun stgaffeschia u rinforzia ina posiziun dominanta sin il martgà. L’avust avevan las 3 interpresas infurmà davart la nova firma communabla. Quella duai sa drizzar pli fitg als basegns dals clients da reclama e da las medias svizras, sco era rinforzar il martgà da reclama svizzer en la concurrenza globala.
RR novitads 09:00


text:
Arcur
Arcur l'è un cumün de la pruvincia de Munscia e Brianza. El cünta 17 874 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
L'è tacaa ai cumün de Biasson, Cuncurezz, Munscia, La Santa, Vimercaa, Camparada, Lesmu.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ducüment püssee antigh a hin del IX secul e a hin dunaziun a ges de part di abitant de Vico Arcole o Loco Arculi. In de l'Età de mezz la se tröva in la Piev de Vimercaa: el gh'ha düü munastee, quel de San Martin e la Cà di Ümiliaa a Sant Apulinar.
In del libar de Gufred de Büssur (el Notitiae Sanctorum Mediolani) l'è citada la gesa de Sant Üstorgg, che l'è diventada parochia ai temp de San Carlu Burumee.
A partì del XVII secul se scumincia a fà sü un poo de vil de delizia, cumpagn de la Vila Burumee, la Cazzöla e la San Martin; la gesa del dì d'incö l'è del 1716.
El cumün l'è cressüü in di ültim secul prima grazie cun la custrüziun de la feruvia e pö dopu cunt indüstri 'me la Falck, la Gilera e la Peg Perego.
El dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Arcor se parla ona variant brianzoeula de la lengua lombarda. Te 'l chì on quai esempi de diferenza cont el standard milanes.
Fina al luj de 2012 a Arcor a gh'era on cartell stradal bilengov italian/lombard a l'entrada del comun.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La furmaziun geulogiga d'Arcur l'è fada sü de un teren flüvial e glacial e de deposit murenigh. L'è rich d'argila e gh'è un bel poo de fald.
Frazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bernaa, la püsè populusa;
- Buttafava;
- La Cà;
- Cassina del Brün;
- Cà Bianca;
Sit interessant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gesa de Sant Üstorgg, (XIV sécul, ma recostruida nel 1716);
- Vila Burumee, cunt ul parch, incö sit del Cumün e parc pübligh;
- Vila San Martin (gemò Vila Casaa-Stampa) cunt ul parc, pruprietà privada (a l'è del Silvio Berlusconi);
- Vìla "La Cazzöla", pruprietà privada;
- Vìla Ravizza, pruprietà privada;
- Vìla Buttafava, (fin del XVIII sécul);
- Palazzo Durini, a Bernaa;
- Gesa de Sant Apulinar;
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Arcur l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Abitàncc censìcc
Citadìn straniér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Arcures famos[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Silvio Berlusconi, imprenditur e pulitich milanes
Galerìa fotugrafega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Cuira: Pauca lavur per center per passaports e cartas d'identitad
- Dumengia, 25.3.2012, 12:03
Il center chantunal per passaports e cartas d'identitad a Cuira ha pli pauca lavur che quintà. Sco quai che la "Südostschweiz" da la dumengia scriva, quintava il center a Cuira cun 17'000 novas cartas d'identitad ad onn.
Quella cifra n'hajan ins cleramain betg cuntanschì. La raschun: Las citads e las vischnancas en Svizra pon vinavant vender las cartas d'identitad. Oriundamain aveva la confederaziun planisà, che cartas d'identitad pon vegnir retratgas mo en ils centers spezialisads dal chantun. (fc/südostschweiz)


text:
Lufthansa pretenda indemnisaziun dals pilots
- Mardi, 8.9.2015, 13:57
La societad aviatica da la Germania vul purtar plant cunter il sindicat da pilots Cockpit pervi da la chauma l'avrigl 2014. La Lufthansa pretenda indemnisaziun perquai che Cockpit haja fatg chauma tar la figlia Cargo, malgrà ch'il contract da tariffas era anc valaivels. Il donn munta a 60 milliuns.
Vitiers ha la Lufthansa annunzià da betg pli pladir pilots tar la Lufthansa Passage, Germanwings e Lufthansa Cargo. Il concern ha argumentà quest pass cun la cumpetitivitad mancanta. «Els avessen gugent puspè contractivas da tariffas cun il sindicat Cockpit, enstagl da stuair reagir sin la pli nova escalaziun» ha ditg Bettina Volkens.
Dapi la damaun chauman ils pilots da la Lufthansa. Igl è quai la 13avla chauma entaifer in onn e mez.
RR novitads 14:00


text:
Niederurnen
Niederurnen a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.1 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3928 abitant.
El cumün de Niederurnen al se tröva a una altitüden de 430 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bilten, Mollis, Oberurnen, Schänis (SG), Schübelbach (SZ), Weesen (SG).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Niederurnen l'è menziunaa la prima volta in del secuo XI col nom de Niter Urnnen.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]