text:
Vahcuengh
Vahcuengh (Sawndip: 吪僮) / Linxcuengh dwg Vah Bouxcuengh, gvi Dai yijhaeh. Sawcuengh dwg saw gyoebyaem,yung lahdingh cihmeh guh cihmeh hingzsik,yungh Vahcuengh fanghyenz haihbaek guh goekdaej,aeu yaem Vahcuengh Vujmingz guh biucinj,dwg yinzminz cwngfuj youg 1956 nienz caux ok,1957 nienz ginggvaq bihcinj youq dieg Bouxcuengh doihengz sawjyungh cunj dahit saujsu minzcuz vwnzsw ndeu.Sawcuengh gungh miz 26 chi-meh, 22 aen singmeh, 108 aen yinhmeh caeuq 8 aen diuhloih. Saw laj neix dwg Sawndip.


c: text/html

text:
Olgiaa (CO)
Olgiaa (nom ufizial in italian: Olgiate Comasco) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont 11 479 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 10,9 km² e ona densità de 1 053 ab./km².
In Italian l'è ciamaa "Comasco" (Comasch) per fá nò confusion cont alter duu comun de la Lombardia che gh'hànn l'istess nòmm: vun el se troeuva in la Provincia de Lecch, l'alter inveci in la Provincia de Vares.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Olgiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Creta
Creta (Kpήtn, Kriti in grech, "Krétē" in grech antich; Crète in frances; Crete in ingles; Girit in türch), l'è un isula del mar Egee che l'è suta l'aministrazion de la Grecia. L'è l'isula püssee granda de la Grecia e la quinta (8 261 km²) intra quij del mar Mediterani. L'è vöna di tredes region aministrativ de la Grecia.
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L nom de l'isula l'è per via che gh'è un mügg de creta, un material druvaa da i abitant per fà arnes e vas. L'isula la gh'ha una furma strencia e longa e la divid 'l mar Egee dal mar libich. La gh'ha un teritori muntagnus, cun dumà una percentüala picinina de pianüra. Intra quest, i püssee impurtant i henn la piana di Messarà, int la zona center-meridiunala, e 'l pian de Lassithi, che l'è püssee a nord.
Per i muntagn, i püssee impurtant i henn:
- Lefka Ori (i muntagn bianch) ch'i riven a tucà i 2452 meter
- La cadena del mont Ida che 'l riva ai 2456 meter
- Dikti Oros, che 'l gh'ha una sima de 2146 meter.
La isula de Gaud, che l'è separada da Creta ma l'è suta la sò aministrazion, la gh'ha 'l pont püssee a sud de tüta l'Europa, che 'l se ciama Capo Tripiti.
Aministrazion pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Creta gh'è quater prefetür:


text:
Albert Einstein
L'Albert Einstein l'è staa vün di püssee grand scienziaa dela storia. L'era un fisich, e in de la sò vida l'ha faa un bel poo de scuvert che han cambiaa tüt in del mund de la fisica.
L'è staa però minga dumà un fisich, ma el s'è ucupaa anca de filusufia e, in di sò ültim ann in America, anca de pulitica (eren i ann dela segunda guera mundial).
La giuventü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Albert Einstein l'è nassüü a Ülma, in Germania, el 14 de marz del 1879; i sò gent eren dü giüdee, sa ciamaven Hermann Einstein e Pauline Koch e gh'eren un stabiliment de machinari eletrich. Vist che la sò familia l'è stada spess in dificultà ecunomich, l'ha duvüü cambià cà un muntun de völt quand l'era amò piscinin; l'è stà de cà a Münegh, a Pavia, e pö amò a Berna, in Svizzera.
Propi per quest, Einstein l'era un bagain cunt i sò prublemi (forsi al gh'era anca la dislessia), e al nava minga begn a scöra (adiritüra sa dis che l'era un asen in matematica).
In tüt i modi, l'è andaa inanz cunt i scör e l'ha ciapaa ul diploma ad Aarau, semper in Svizzera, in del 1896.
In del 1898 l'ha cugnussüü una tusa serba che la se ciamava Mileva Maric; quatr'ann dopu gh'han avüü una tuseta, Lieserl (ca però l'è morta amò piscinina). Intant, Albert l'era riüssii a utegnì la citadinanza svizzera e a entrà in del Pulitecnich de Zürich (Eidgenössische Technische Hochschule).
Einstein cumè scienziaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1905, intant che 'l lavurava a l'üfizi di brevet a Berna, Einstein l'ha püblicss un articul de fisica, ciamaa in tudesch "Zur Elektrodynamik bewegter Körper ("L'eletrudinamica di rob in muviment"), induve che se parla de l'interaziun di rob carich (vör dì cunt una carica eletrica) cunt ul camp eletrumagnetich, e de cume tüta 'sta roba la cambia a segunda che la persuna che la varda l'è ferma o la se möv. Da chi la sa svilüparà, in di ann, la teuria de la Relatività ristreta.
Semper del 1905 l'è un alter articul che parla de l'efet fotueletrich; da quel articul chì, dopu un quai ann, la nassarà la broca dela Fisica ciamada mecanica quantistica. Per finì quel'ann triunfal, l'à anca metüü in pee la teuria del motu brownian.
Intant che 'l faseva tüta 'sta roba, l'à anca cuminciaa a insegnà in di üniversità (prima a Berna, pö a Praga e, dopu ul 1914, a Berlin).
In del 1915 Einstein l'ha pö prupost una teuria relativistica della gravitaziun, che la sarà pö cugnüssuda cumè la teuria de la Relatività general; l'è chì che se cumencia a parlà del cuncet del spazi-temp a 4 dimensiun. Da sübit 'sta teuria l'ha cuminciaa a stàgh in süi bal ai alter scienziaa: prim, perché l'era inuvativa, e a dàgh a trà a la teuria el vureva dì trà via un bel toch de la fisica clasica; segund, perchè l'era una teuria che la vegniva da un ragiunament matematich, e minga dai uservaziun; terz, perchè la matematica che l'era duperada l'era tropa dificila.
Ma Einstein l'ha sugütaa a cercà de validàla, e 'l gh'è riüssii in del 1919, ann che gh'è stà un eclissi de Sù; han faa dü misüraziun e 'l s'è vist che la massa del Sù ghe faseva cambià la traietoria a la lüs di stel.
Per ul sò lavurà a pruposit del'efet fotueletrich gh'han daa, in del 1921, ul Nobel per la Fisica.
In di quii ann lì Einstein l'è partii cunt i sò ricerch de truvà di spiegaziun diferent per i fenomen quantistich, vist che anca a lü la mecanica quantistica la ghe nava un poo de travers (vist che se parla de prubabilità e minga de efet reai); ai gent che inveci ghe piaseva 'sta teuria ghe respundeva "Diu al giüga minga a dadi".
In del 1933, intant che l'era diretur de l'istitüt de fisica a Berlin, ul guvernu de Hitler l'ha faa una legg aposta per cascià via tütt i prufesur giüdee; a quel temp lì Einstein l'era anca prufesur a l'üniversità de Princeton, in America, e alura l'à ciapaa sü e l'è scapaa da la Germania. In del 1940 l'ha ciapaa la citadinanza americana.
In di sò ann in America, Einstein l'ha lavuraa per truvà una teuria per met insema la gravità e la forza eletrumagnetica. Lü l'era minga amò a cunuscenza di alter dò forz fundamentai: la forza nüclear forta e la forza nüclear debul, che hin staa scuvert dopu che lü l'è mort. La teuria che l'è vegnüda fö l'era minga però tüta giüsta.
Einstein l'è mort a Princeton, ul 18 de april del 1955.
In del mund dela scienza, Einstein l'è stà verament rivulüziunari, instess de Isaac Newton ai sò temp. L'è stà però anca un scienziaa unest, che l'ha minga negaa i rob che ghe piaseven nò (ad esempi cume l'ha faa cun la mecanica quantistica).


text:
Filipinn
I Filipinn (Pilipinas in tagalog) a hinn un paes de l'Asia süd-urientala.
La capital a l'è Manila.
Al gh'ha una süperfiss de 300.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 85 miliun d'abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I isul Filipinn a hinn un rosc de isul a süd de la Cina, a est del Vietnam e a ovest de l'Ucean Pacifich, che l'è furmaa de 7.107 isul; quela püssee granda a l'è Luzon induè che la gh'è la capital Manila.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Filipinn (nom ufizial: Repúbliká ng̃ Pilipinas) a hinn una repübliga presidenziala.
El president a l'è 'l Benigno Aquino III (dal 2010).


text:
Se stanòcc vù in Paradiis
Mi devi ringraziat par ul tò suriis
E va innanz a durmì
Che tòrni gio e sa séti visin a ti
Ma un angiar se l'è?
L'è un boff da memoria
Denta ul vent di tò pensee
Ma dumà se stanòcc vù in Paradiis
Se stanòcc vù in Paradiis
Lassa mia bòrlà una lacrima sura ul tò viis
E se riessat mia a durmì
Ciama ul mè nom e sübit sarù chi
E ga pensarù me
A bofà via l'aria
Da tristeza che hu lassaa a drè
Ma dumà se stanòcc,
E al su gnanca se stanòcc,
Ma dumà se stanòcc vù in Paradiis
E pö lee la ma diis:
Ma chi è che ta vöör sü in Paradiis?
E mocala da cüntà ball
Gh'è mia ul Paradiis dopu ul füneral!
Però se ta veet via
L'è 'na bèla storia
Tanti saluti e così sia
E duman chì al sarà
Speri che chì al sarà
E duman chì al sarà un Paradiis
Ma dumà se ta veet in Paradiis


text:
Mississippi
El Mississippi a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 125.546 km² e una pupulaziun de 2.902.966 abitant.
A l'è tacaa a nord al Tennessee, a ovest a l'Arkansas e a la Louisiana, a la Louisiana e a l'Ocean Atlantigh (Gulf del Messich), a est a l'Alabama.
La capital a l'è Jackson (184.256 abitant), che l'è anca la cità püssee pupulada del stat e l'ünega cun püssee de 100.000 abitant.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Mississippi a l'è staa amiss in de l'Üniun in del 1817.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Mississippi al gh'ha 6 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Mississippi


text:
Lütisburg
Lütisburg a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.09 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1401 abitant.
El cumün de Lütisburg al se tröva a una altitüden de 580 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bütschwil, Degersheim, Ganterschwil, Jonschwil, Kirchberg, Neckertal, Mosnang e Oberuzwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lütisburg l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1214 col nom de Liutinsburch.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lütisburg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Auronzo di Cadore
Auronzo di Cadore (en vèneto: Auronže; en ladì: Auronze) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 3.611 abitàncc, 'na superfìce de 220 km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calalzo di Cadore, Comelico Superiore, Cortina d'Ampezzo, Danta di Cadore, Dobbiaco (BZ), Domegge di Cadore, Lozzo di Cadore, San Vito di Cadore, Santo Stefano di Cadore, Sesto (BZ), Vigo di Cadore.
Galerìa de fotografìe[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El centro abitàt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
Auronzo e 'l lach véscc de le Tre Cime de Lavaredo
-


text:
Uśàka
Uśàka (Osaka in Itagliàn, 大阪市 [oːˈsa.ka] in Giapunéś, scólta'l chè) l'è na sità dal Giapòṅ ad dū migliòṅ e sèt abitànt (la secónda dal paéś dòp Tokyo) ch'la s cata in dla regiòṅ dal Kansai, in d'l ìśula 'd Honshu, a la fōś di fiùm Yodo e Yamato. Miténd insém tuta l'àrea metrupulitàna ciamàda Keihanshin (c'n anc al sità ad Kōbe e Kyōto) la fà sù da piò ad darsèt migliòṅ 'd abitànt.
Osaka l'è da sèmpar la capitàla di cumèrs dal Giapòṅ, cun un pòrt grand, e anc adès l'è 'n sèntar industriàl dimóndi impurtànt.
L'è divìśa in vint-quàtar quartēr e la gh'à l'università più antìga dal paéś, misa in pē in dal 1869. L'è na sità śmèla ad Milàṅ e l'è badśàda cuma la "cuśìna dal Paéś" (天下の台所).
Al sìndic 'l è Tōru Hashimoto. I sò sìmbui i èṅ al fiōr dla vióla e 'l àlbar dla sréśa.
Persunàǵ ligâ a Uśàka
- Tadao Ando, architét
- Shinji Nakano, pilòta ad màchini
- Akiko Morigami, tenìsta
- Keisuke Honda, śugadōr ad balòṅ dal Milan
- Kentarō Shimazu, atōr


text:
Chambéry
Chambéry l'è 'na citadìna franséza de la regiù Rhône-Alpes, endèla Frància sud-orientàla. L'è séde de prefetüra e capital del circondàre (arrondissement) de Chambéry e del dipartimènt de la Savoia.
La g'ha 'na popolasiù de 58 437 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 20,99 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 245 méter a 'na altèsa màsima de 560 méter s.l.m.
L'è stàda la capitàl de la Contèa prìma e del Dücàt de Savòia dòpo 'ndèi agn del 1295 al 1563, quan che pò la capitàl l'è stàda portàda a Türì.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Türì, Italia
- Albstadt, Germania
- Ouahigouya, Burkina Faso
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Moutier
Cuurdinàde: 47°16.780′N 07°22.222′E
Moutier a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Giüra Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega francòfuna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 19.53 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 7466 abitant.
El cumün de Moutier al se tröva a una altitüden de 535 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Perrefitte, Champoz, Court, Eschert, Belprahon, Roches, Châtillon (JU), Soulce.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Moutier l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1154 col nom de datum Monasterii.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Moutier in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Aplicaziun identica
In matematica, un'aplicaziun identica o funziun identica f a l’è una aplicaziun che l'ha nissün efet se aplicada a un element: la renvia semper el valur che a l'è druvada cuma argument, i.e. se gh'ha semper f(x) = x.
Furmalment, se M l'è un cungiunt, a definissum l'aplicaziun identica idM sü M e de cungiunt de rivada M e che la satisfà :
- per tütt element x in M, idM(x) = x
Se f : M → ' al è una aplicazziú qual-sa-vöör, alura a emm . In particular, idM a l'è l'element neuter del munòid de tüt i funziú de M vers M.
Quand che scernissum M igual al cungiunt di intregh naturaj minga nüj, a utegnem l'aplicaziun identica , che l'è una funziun mültiplicativa cunsiderada in la teuria di nümar.


text:
Campora San Giuànn
Campora San Giuànn (Campura San Giuvanni o Campura Santu Janni indèl dialètt lucàl, Campora San Giovanni in Itagliàn) l'è una frasiòn de Amantea, in Pruvìncia de Cusènsa, in Calabria.
La g'ha presapóch 7.500 abitàncc, una süperfìs de 6,2 km² e 'na densità de 1.183 ab./km². La cunfina cun la Pruvìncia de Catanzaro.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nùm Campora San Giuànn el vegnarèss dal Latìn (càmp, acampamènt). San Giuànn el vegnarèss da San Giuànn Batista, patròn de Nocera Terinese. Anche le cuntrade i g'hann un nùm stòric, che el vegnarèss da i sò vècc padròn, e anca da una qual particularitàò del tgeritòri. La cuntrade storiche i'enn:
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Campora la vìv pricipalmènt de agricultüra e de turismo. Da la secunda met del sècul XX, se svilüpa asèe la cultivasiòn d'la Sigùla rùsa de Tropea, cunusüda in tüta Italia e a l'Èster.
I traspòrt e le vie de culegamènt i'ann abastànsa bùne: la feruvìa, la SS 18, l'Autostrada Salerno-Reggio Calabria (a 8 km) e l'Aeropòrt de Lamezia Terme. (a 25 km).
Demugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tradisiòn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vüna d'le robe particculàr de Campora, l'è la tarantella, presènt in tüte le feste.
Gh'è anca i Cuntauri, d'ì cantastòrie ch'i cüntu sü le stroie cuntadìne e pupulàr: i rapresèntu la memoria pupular pr'el futür.


text:
Un bacio prima di morire
Un bacio prima di morire (Un baś prima 'd murìr) 'l è 'n thriller americàṅ e britànic dal 1991 ad James Dearden trat da 'l rumànś umònim dal 1952 'd Ira Levin.
La pelìcula, ch'la psiva cuntàr su 'n budget ad vint-sèt migliòṅ ad dòlar, la 'n à muciâ sù sōl quìnd'ś e quàtar.
Sunt
Jonathan Corliss (Matt Dillon) 'l è 'n puvràs śóvan ch'al n s è mai cumpatî, fiṅ da pìcul, la famìja d'l industriàl Thor Carlsson (Max von Sydow), òṅ ch'l à fat i bèsi faghénd e vindénd dal ram. Da la sò fnèstra al tîṅ 'd òć tut i dè al trên ch'al gh pasa davànti par purtàr dapartùt, anc a 'l èstar, al metàl rós. Thor al gh'à dū fiōli śmèli cumpàgni in d'l aspèt e puti, la Dorothy e l’Ellen (Sean Young).
Dvintâ più grand, Jonathan al taca a far la cōrt a la Dorothy e al gh s mét insém. Prèst chi lē la gh'à da 'vér fiōl ma lò al la cópa prima traplànd un suicìdi. Dòp ès'r-as spustâ a New York e tòlt 'n àtar nóm, chi lò al gh la cava a spuśàr l’Ellen che la n saìva gnint dla stòria che lò al gh'iva cun sò surèla.
La ragàsa, ch'la tîṅ a drē a n'asuciasiòṅ ch'la juta i putèṅ cun di prubléma e al putàni e ch'la n à mai cardû ch'la Dorothy la s sia masàda da par lē dabòṅ, la dmanda ajùt a 'l detective Dan Corelli (James Russo) p'r andàr-'g a fónd.


text:
Minisguard dals 28-02-2015
(td)
Chalandamarz n’è betg mo ina tradiziun. Chalanda munta era l’emprim di dal mais. Cler pia che la tradiziun da Chalandamarz è l’emprim di dal mais? Betg dapertut. En Val Müstair vegn fatg quest onn pir ils 2 da mars Chalandamarz....
Minisguard dals 21-02-2015
(td)
L’autra zona, uschia sa numna il nov gieu auditiv rumantsch. 70 uffants da Samedan, Donat, Savognin, Castrisch e Zernez han scrit e legì in gieu auditiv. Sonda vegn quel preschentà cun in teater al public. Nus avain accumpagnà...
Minisguard dals 14-02-2015
(td)
In studi beltg ch’è vegnì preschentà l’emna passada pretenda che blers uffants beltgs possian ir en l’internet senza surveglianza dals geniturs. Co è quai tar ils uffants grischuns? E quant gronds èn ils privels propi? ...
Minisguard dals 07-02-2015
(dh)
Cumprar chalzers da 300 francs e persuenter desister da dultschims? U tuttina cumprar ils chalzers pli favuraivels ed anc avair raps per ina playstation? Cun dar gia als uffants ina paja emprendian els meglier da parter en sez...
Minisguard dals 31-01-2015
(dh)
Prest mintgin che fa l’examen d’admissiun per il gimnasi prenda era lecziuns supplementaras. Il para ch’i dovra prest questas lecziuns per passar l’examen. Nus avain visità ina lecziun supplementara e discurrì cun la scolara...
Minisguard dals 24-01-2015
(cl)
Tenor in rapport da l’organisaziun Oxfam possedan a partir dal 2016 1% da la populaziun dapli che la mesadad da la facultad mundiala. E tgi èn quels ritgs? Il Minisguard mussa ils top tschintg dals ritgs tranter ils ritguns.
Minisguard dals 17-01-2015
(td)
La Banca naziunala svizra ha annunzià d'abolir il curs minimal da l'euro. Intgins onns ha ella garantì uschia ch’il franc svizzer vali betg tuttenina dapli che l’euro. Pertge èsi betg bun per la scolasta da skis Andrea sch’il...
Minisguard dals 10-01-2015
(md)
Il magazin creava e publitgava dapi onns adina puspè caricaturas criticas envers l’islam. Sper la nunchapientscha per l’act crudel e brutal sa tschenta la dumonda da la libertad da pressa. Na l’ultim pervia d’acts terroristics...
L’autra zona – 5 gieus auditivs da 5 classas rumantschas
(cl)
Uffants rumantschs realiseschan in gieu auditiv en tschintg parts, mintgina en in auter idiom. Las episodas èn vegnidas scrittas e pledadas dad uffants da Samedan, Donat, Savognin, Castrisch e Zernez.
Minisguard dals 03-01-2015
(dh)
Jürg Kesselring da Valens, medi neurolog e spezialist davart il rir, declera pertge ch’ils umans rian e co il corp reagescha sch’ina persuna sto rir. Ed el mussa er pertge che mo ils umans èn abels da rir.
Minisguard dals 27-12-2014
(cl)
Il Minisguard visita il guaud magic a Lai. Quel guaud è durant il temp da Nadal plain illuminaziuns e magia. Ma tge è magia? Per chattar ora quai visitain nus in che lavura mintga di cun magia, in vair striun. Tino Plaz da...
Minisguard dals 20-12-2014
(cl)
Quest’emna ha il Danemarc annunzià ch’il territori dal Pol dal Nord tutgia en sasez ad el. Ma cun il Danemarc pretendan quai er anc la Russia, ils Stadis Unids, il Canada e la Norvegia.
Minisguard dals 13-12-2014
(dh)
Il temp d’advent è era il temp da glischs, chandailas e colur. Tut quai dat a nus il sentiment d’advent. Pertge vesain nus colurs? E pertge existan las colurs atgnamain mo en noss tscharvè? Il Minisguard declera.
Minisguard dals 06-12-2014
(md)
Per che l’aua da baiver vegn or da la spina dovri in bun provediment d’aua. A Savognin è vegnì construì in tal provediment modern e nus avain visità quel e laschà declerar co quai funcziuna.
Gudagnà in DC cun paraulas dals frars Grimm han...
(cl)
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha e la Lia Rumantscha han dacurt preschentà il davos disc da la seria TOP KIDS cun ulteriuras paraulas dals frars Grimm. Guardai qua tgi che ha gudagnà in disc cumpact.
Minisguard dals 29-11-2014
(md)
A Ferguson en ils Stadis Unids da l’America hai puspè dà demonstraziuns e cravals quest’emna. La raschun è ch’il policist ch’ha sajettà il giuven Michael Brown sto betg ir avant dretgira. Ils demonstrants pretendan ch’il policist...
Minisguard dals 22-11-2014
(dh)
Il Minisguard visita a partir dad uss enfin la fin da l’onn ses aspectaturs e sias aspectaturas. Quest’ emna visitain nus La Punt-Chamues-ch e giain a la tschertga dal star da La Punt-Chamues-ch: da Sandro Viletta. Nua è el da...
Minisguard dals 15-11-2014
(md)
400 milliuns kilometers davent da nus è schabegià insatge ch’i n’ha anc mai dà. Per l’emprima giada è in mini-labor platgà sin il comet Tschuri, in mument istoric. Questa missiun è stada fitg cumplitgada. Ma pertge han ins fatg...
Minisguard dals 08-11-2014
(cl)
Mintga dus onns datti a Cuira ina gronda exposiziun, nua che firmas, patruns ed associaziuns da mastergn pon mussar tge mastergns ch’i dat insumma e tge ch’i dat da far en quels mastergns. Il Minisguard ha visità l’exposiziun cun...
Minisguard dals 01-11-2014
(md)
Ils 31-10 è Halloween, la notg da la sgarschur e tema. Tema fan a bleras persunas era ils animals che sgolan da notg, ils utschè-mezmieur. Ma pertge ha la glieud tema, tge è quest animal insumma – ina mieur, in utschè u tuts dus?...


text:
Lengua ulandesa
L'Ulandes (nom nativ Nederlands) el fa part di lenguv germanich ucidental, e l'è parlaa principalment in Ulanda, Belgio e in Surinam, ma incasì da grüpp püssè picinitt in Francja, Germania e int i ex culoni ulandes. L'è imparentaa cun lenguv cume l'ingles, el frisian ucidental e el tudesch, e el gh'ha una parentela püssè a la luntana cun i lenguv nord germanich. L'ulandes muderen el vena zü da un grüpp de dialet franch che j'eran parlaa int el medio-evo, e anca un po' dal frisian che l'era parlaa da i prim gent che j'hinn vissüü in Ulanda. L'ulandes l'è incasì la mader d'un bel po' de lenguv creul e de l'afrikaans, che l'è vüna di lenguv uficial del Süd Africa e l'è parlaa da tanta gent anca in Namibia. L'ulandes e l'afrikaans j'hinn mütualment intelegibil, ma i g'han di standard urtugrafich diferent.
Al Pader Noster in Ulandes (version de la Gesa Catolega)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Onze Vader Die in de Hemelen zijt,
geheiligd zij Uw Naam.
Uw Rijk kome,
Uw Wil geschiede
op aarde als in de Hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood
en vergeef ons onze schulden,
gelijk ook wij vergeven aan onze schuldenaren.
En leid ons niet in bekoring,
maar verlos ons van het kwade.
Amen.


text:
Luserna
Luserna (Lusern en cìmbro e todèsch, apò al dé d'encö) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 292 abitàncc, 'na süperfìce de 8 km², per 'na densità de 37 ab./km². El cunfìna coi cümü de Levico, Caldonazzo, Lavarone, Rotzo (VI), Pedemonte (VI), Valdastico (VI).
Lèngua todèsca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Luserna l'è 'n ìzola linguìstega todescòfona, 'ndoe s'pàrla ü todèsch bavarés aüstrièch compàgn de chèl di 13 cümü cìmbri del verunés, di 7 cümü cìmbri del vicentì e di muchéni e chèsta parlàda l'è tütelàda da la lège 482/99. [1]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Marcato C., 2012, Il Plurilinguismo, Editori Laterza, Bari, pag 118 e 119.


text:
Morte a 33 giri
Morte a 33 giri (Mòrt a 33 gir) 'l è 'n film ad scarésa prudót par Dino De Laurentiis e girâ in dal 1986 par Charles Martin Smith.
In dal film i rècitan dū pès da nuànta dal rock dûr mundiàl: Ozzy Osbourne in dla part 'd un predicadōr televiśiṿ ch'al fà la muràl a i śóvan e Gene Simmons, basìsta di Kiss, ch'al fà al persunàǵ dal dj Nuke.
Sunt
Eddie Weinbauer (Marc Price), ch'al s pòrta a drē al scutmàj ad "Ragman", 'l è 'n śuvnòt ch'a gh piàś dimóndi la mùśica heavy metal. In dla sò cambra da lèt al gh'à i poster di sò grup favurî: Anthrax, Mötley Crüe, Ozzy Osbourne, Judas Priest e al scandalóś Sammi Curr (Tony Fields), un cantànt ch'al ciàpa còntar da tut i bigòt, cuma al predicadōr Aaron Gilstrom (Ozzy Osbourne), par la sò manéra ad cumpurtàr-as a l'arvèrsa e p'r al fat ad spìnśar i śóvan fóra da la strada bòna.
A scóla la vita par lò l'è dimóndi dura par via dla mùśica ch'al scólta e par la sò manéra ad vistìr-as, difarènt da chi àtar. Al vèṅ mis cuntinuamènt da na banda e al patìs di schèrs catìṿ, specialmènt da part 'd un grup a bui cun a cap Tim Hainey (Doug Savant). Al pōl cuntàr su 'n amìg sōl, Roger Mockus (Glen Morgan), e da na ragasōla ch'la gh dà al sò apòǵ, la Leslie Graham (Lisa Orgolini), e ch'la 'l difénd.
Al ròbi i vaṅ pèś par Eddie quànd al vèṅ a savér ch'al sò ìdul Curr 'l à catâ la mòrt in 'n inséndi ch'l à culpî 'l hotel in du al stava. Un dè un sò amìg dj, Nuke (Gene Simmons), al gh dà 'l ùltim disc inèdit ad Curr, ch'à gh'è sōl cla còpia lè a 'l mónd. Turnâ a cà, Eddie al s durménsa scultànd-'l a lèt e al s al sógna, vdénd la sò mòrt. Quànd pò al s déśda, al próa a sunàr al disc a 'l cuntràri e acsè al sènt ch'al sò cantànt favurî al gh dascór da 'l da 'd là, dand-ag di cunsìli par vindicàr-as dal grup 'd Hainey.
Cun al pasàr dal tèmp però i rapòrt fra i dū i s frùstan parchè al muśicìsta al vrév al mâl anc dla Leslie ma Eddie 'l è cuntràri. Alóra Curr al decìd da par lò ad turnàr in cal mónd chè par cupàr dla gint a 'l pòst dal sò fan ch'al s éra tirâ indrē.


text:
Tetris
El Tetris a l'è on Videogioch de ragiunament creàa in del 1984 dal sciur Aleksej Pazitnov, on Russo de Mosca.
Descrisiun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del gioeuch gha hinn sett blocch , chama anca Tetramini; I blocch a burlan giò da la parte in alt de lo schermo e el giucatur el gha de giraj, fa rudàa , e mett giò in manera che furmen ona righa orizuntal de blocch. Quand che la righa l'e' fada, i blocch e sparissen , a la fin de la ferà el vinch chi ghe fa pùsè righ.
I Blocch[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del gioeuch gh'hinn sett blocch, ch'hin stà chamà cunt i letter de l'alfabeto I,T,O,L,J,S e Z. Hinn stàa creàa apposta in manera che tuch poeuden creàa ona o pùsèè righ. Quan vun el cumpleta quater righ cuntempuraneament, sta situasion se chama "Tetris".


text:
Nitra
Nitra (Neutra in todesch; Nyitra in ungheres) l'è ona città de la Slovacchia de l'òvest.
La se troeuva ai pee del mont Zobor, longh i spond del fiumm Nitra. L'è 'l capploeugh del distrett omònim.
A Nitra ghe viven circa 85.000 abitant: de quest, el 95,4% l'è slovacch, el 1,7% ungheres, el 0,9% cech e 'l 0,4% zingher. El 90% de la popolazion l'è cattòligh, el 2% luteran: i alter o gh'hann minga ona religion, o partegnen a confession minor. Nitra l'è la quinta città pussee popolada del Paes.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è stada nominada per la prima vòlta in del 826: l'è stada a longh la capital del Principaa de Nitra. In del 833, ai temp del re Pribina, l'è entrada a fà part de la Granda Moravia. Pribina el gh'ha faa sù a Nitra la prima gesa cristiana conossuda de la Slovacchia (828): Nitra l'è stada anca la prima sede vescovil de la Slovacchia.
La città l'è stada conquistada del magiar Lehel intorna al 925: a bon cunt l'ha costituii on status autònom che l'ha perduu in del 1108. In del 1248 el re Béla IV d'Ungheria el gh'ha daa a Nitra el titol de città real libera.
El period ungheres l'è finii in del 1663, quand che la città l'è stada conquistada di Turch: la dominazion l'è durada domà vintiduu ann, quand che hinn rivaa i Austriach.


text:
Rehetobel
Rehetobel a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 6.75 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1703 abitant.
El cumün de Rehetobel al se tröva a una altitüden de 958 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eggersriet (SG), Grub, Heiden, Speicher, Trogen, Wald.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Rehetobel in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Page (German)


text:
Ćiasa en roa: ći dij pa l’Ombolt?
Gran sciosciüre à fat l’intervista a Oswald Ploner sön la ćiasa a Taela da La Val che manacia da jì adabroderes. Śëgn tol la parora l’Ombolt Franz Complojer. Al dij che le Comun à fat tröc vari por ti jì adincuntra ala familia, y al se dejidrass che an rovass a n’acordanza defora dal Tribunal.
Heiner Schweigkofler: dala Caritas al IPES
Südtirol: La Junta provinziala à fat fora incö (3 de merz) l’inom dl presidënt dl IPES nü: al sarà Heiner Schweigkofler, diretur dla Caritas ti ultims 13 agn che surantolarà l’inćiaria de Konrad Pfitscher. „Al é na porsona cun capazitês da manager y cun tröpa esperiënza tles politiches soziales“, insciö le presidënt Kompatscher y l’assessur Tommasini.
Dé di museums dl Südtirol: Le 2015 é dediché ai jogn
Söporjö 100 esperć y colaboradus di musems dl Südtirol s’à incuntè en lönesc ai 2 de merz tl Museion da Balsan por la nona incuntada anuala tl contest dl Dé di Museums dl Südtirol. Le tema prinzipal dl’incuntada é stè „Young & Museum“, la vijiun che fajarà da cornisc por döt l’ann tematich.
Vire le Südtirol al’Expo 2015: Presentaziun de stand y conzet
Al pröm de mà metarà man l’Expo 2015 a Milan. Le Südtirol se presentarà te chësta ocajiun cun n stand a pert. „Le moto universal dla manifestaziun è ’Nudrì la tera, energia por la vita’ che se coliëia inće dër bun cun le Südtirol. Cun nosta presënza orunse ti pité ai vijitadus n’odlada reala ala manira de vire südtiroleja“, insciö le presidënt Kompatscher incö ala presentaziun dl stand südtiroleje.


text:
Cernobi
Cernobi (Italian: Cernobbio) l'è ün cumün de la Provincia de Còmm che gh'ha 6 849 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 11,7 km² e 'na densità de 585 ab./km².
L'è staa fundaa cun l'uniun de tre rialtà ministrativ: Cernobi, incöö induvè che gh'è ul münicipi, Piazza (Santu Sc'tefan) e Ruena, incöö i düü fraziun püssee grand. In del 2005, cunt ul decree de ul President da la Repüblica Ciampi, Cernobi l'è deventada üna "Cità".
Ul sit principal l'è cognussüü in Italia e anca in del mund per i sò meeting internaziunai ca vegnan faa a la "Vila d'Esc'te", vün di albergh püssee famus e car ca ga sian al mund.
Geugrafìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cernobi l'è ul prim cümün ca sa truva venend de Comm e andand sü per ul Lagh de Comm, ram ucidental, spunda ucidental. Ul sò teritori cumünal l'è grand pü u menu 11 km quadraa. Ul port süra ul lagh l'è a 199 m (süra ul level de ul mar), la muntagna la püssee alta l'è ul "Bisbin", ca 'l mesüra 1325 m. Questa muntagna l'è famusa en tüt ul comprensori parchè gh'è ün santuari induvè che tüta la gent (anca di cumün svizar ai pè da la muntagna) in del passaa veniva par adurà e ringrazià la Maduna.
In de la pianüra pinina vicin a ul lagh gh'è la Cernobi residenzial e industrial, cunt i fabrich, i palaz e i vil püssee bei, tücc cun parch pien de giardin storic (Vila d'Este, Vila Erba, Vila Belinzagh, Vila Bernascun). Sü la culina de Piazza gh'è ün'altra zuna residenzial, tücc vilet e viletin cuntüna abundanza de vert. Ruena, inculada a la muntagna la riempis la culina sempar de vilet, anca si püssee vecc di quii de Piazza. Sura questa granda "conurbaziun" Cernobi - Piazsa - Ruena inn i bosch de castagn sota, e de fagg e betui sura. La cima de ul Bisbin l'è cunerta de Abee, ma l'è üna piantumaziun artificial dii agn '30. In mez a ques'cc bei bosch a truvum i Munt e i Alp, grüp de cà pinin induvè che sa praticava la pasturizia; i Munt inn a meza costa (600/700 m), i Alp un pu püssee alt (900/1000 m).
Fraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fraziun püssee grand:
- Piazsa
- Ruena
- Casnee
- Stimianich
Fraziun arumai mangiaa de la conurbaziun de Cernobi:
- Murnel
- Sant'Andrea
- San Giüsep
- Nulcin
Fraziun pinin:
- Vulzin
- Gentrin
- Stumain
- Tuldin Purgin
Fraziun de muntagna
- Piazzöla
- Scarun
- Madruna
- Duel
- Pievenel
- Böcc
- Alpet Gumbee
- Piela
- Garzegal
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Cernobi l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Limbiaa
Limbiaa (nom ufizial in italian: Limbiate) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, in del territòri de la veggia Piev de Seves.
El paes el cunta 35 417 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 12,4 km² e ona densità de 2 856 ab./km². El se troeuva al confin con la Provincia de Milan (Paderno Dugnan, Senagh, Solee).
El gh'ha vari frazion, trai quai troeuvom Ceresoeu, Mombell, Pinzan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Limbiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Neütrun
El neütrun a l'è una partisela sübatomiga senza carega eletriga e de massa 939.573 MeV/c² o 1.008 664 915 (78) u (1.6749 × 10−27 kg, poch püssee d'un prutun). El so spin a l'è ½, e l'è dunca un fermiun. La so antipartisela a l'è l'antineütrun. El neütrun a l'è minga una partisela elementara perchè l'è fada de alter partisel: i quark. El neütrun a l'è classifegaa 'me bariun, e l'è faa de dü quark down e un quark up.
Föra del nücli, i neütrun gh'hann una vida cürta, cun semivita de pressapoch 15 menüü. I decaden in d'un prutun e emeten un eletrun e un neütrin, in acordi a la reaziun:
Insema ai prutun, i neütrun furmen el nücli de l'atum. Neütrun e prutun vegnen ciamaa anca nücleun.


text:
Encàust
L' encàust, in dal camp artìstic, l' è 'na tècnica 'd pitûra druèda daj antîgh ch' la cunsistìva in dl' aplicasiòun a chèld dj culôr impastè in 'na cēra, in sìma a un supòrt sùt. Dl' encàust a în descòr Plìni, gènd ch' l' era stè druè da Polignotus e da Pausia. I piò antîgh esèimpi d' encàust armèś infìn aj nòster dè, egl' īn dj artràt dal Fayyūm dal II e IV sècul dòp Crìst. In dj tèimp eśvèin Arìstid Sartòrio l' īva piturè a encàust al frèg' ed l' àula dal Parlamèint in Ròma (Palàs Muntecitòri).


text:
04 08
Ol dé 4 de óst l'è 'l 216 ( 217 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 150 dé a finí l'an.
Ul dí 4 de óst al è ul dí da pòost 216 ( 217 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 150 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1889 - Palma (Mallorca): s'al pöblega ol pröm nümar de la Segonda época del setmanari "La Roqueta".
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1792 - Field Place, apröf Horsham (Sussex, Anglatèra): Percy Bysshe Sheley, pueta e pensadur Angles.
1900 - Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon, reina d'Anglatèra.
1901 - Nöa Orleans (la Louisiana, SÜA): Louis Armstrong, mösegh e cantant de jazz Stadünindench.
1929 - ol Cair (Esit) [o Gaza o Zerösalèm (Palestina), in acorde a ergöne fonte, e de töta manera ün óter dé del istess mes d'agost]: Jasser Arafat, president de la Organisassiú per la Liberassiú de Palestina e president del paes.
1960 - Valladolid (Spagna): José Luis Rodríguez Zapatero, president del Goèrn de Spagna del 16 04 del 2004 e segretare zeneral del PSOE del 22 07 del 2000.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1526 - Osseà Passífegh: Juan Sebastián Elcano, navegant Basch.
1977 - Madrid (Spagna): Antonio Lugo Machín cognossit come Antonio Machín, cantant melòdich Spagnöl d'orísen Cubana.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La Tur (SO)
La Tur (nom ufizial in talian: Torre di Santa Maria) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri. Al gh’ha 803 abitant (dato del Dic 2013 [1]), 'na superfis de 45,5 km² e 'na densità de 18 ab./km². A l’è tacaa a Berbenn, Böi, Capösg, Castiun, Sgesa, Muntagna, Pustales, Sundri, Spriana.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Blö
El blö l'è vön di culur del speter visibil che l'om al pö vidé. Al se tröva in tra 'l cian e il viulett e 'l gh'ha una lüngheza d'unda de pu sö pu giò 470 nanometer. L'è vön di tri culur primaar aditiv, insema al verd e al russ. El so culur cumplementaar l'è 'l giald. El blö l'è 'l culur del ciel perché i molecol de gas che i gh'è dent in de l'atmosfera i spegen dumà la lüss blö che la gh'haa lüngheza d'unda minur, menter i lünghezz d'unda magiur i vegnen refletüü. L'aqua di mar, lagh e de i olter grand distes de aqua l'è blö perché i band energetich i vegen sörbii in möd difarent del'aqua, fand sparì in orden i radiaziun püssé fiacch: prima el russ, pöj el giald, pöi el verd, pöi il viöla, e infina el blö. Poiché la lüss blö l'è chela cunt püssé penetraziun, e anca chela duminant ind i grand distes d'aqua, cheste chì i henn donca de culur blö. La parola "blö" l'è un francesism ch'al ven da la parola francesa bleu.


text:
Mantenimënt dla vita de familia y dla cësa
N sorvisc di raiuns soziai
Descriziun generala
Ala persones singules o a families ti vëniel cunzedù n cuntribut al mënss (tabela 2015) per permëter che la vita familiera y de cësa vede inant, danter l auter nce per schivé de messëi tò su zachei te na cësa de cura o de paussa. Acioche chësc cuntribut posse unì cunzedù, muessel unì dant chësta zircostanzes dutes deberieda:
- i cumëmbri de familia o la persona singula ne ie nia bona de mantenì la vita de familia y de manejé nstëssa la cësa
- mutons y genitores che ne viv nia tla medema cësa ne ie nia boni de judé assé,
- la ne va nia da giapé na soluzion per la situazion de bujëni tres l servisc de assistënza a cësa o n auter servisc con i medems fins
- na persona fulestiera se festidiëia per mantenì la vita de familia y de cësa y juda scencaje nce diretamënter i cumëmbri dla familia secudida.
Condiziuns d’azès
La persones nunziedes tlo dessot à la rejon de giapé prestazions de assistënza economica sce les sta, dan fé na dumanda, da almanco sies mënsc stabilmënter y tresora te Südtirol:
- zitadins talians
- zitadins de n stat dla Union europeica
- zitadins de stac terc cun na permiscion de permanënza-Ue a tëmp lonch data ora dala Talia
- persones a chëles che l ti ie unit recunesciù l status de muciadifs
- persones a chëles che l ti ie unit recunesciù l status de defendura sussidiera.
Oradechël à nce chësta persones rejon de giapé la prestazins de assistënza economica, sce dan fé na dumanda àles si residënza anagrafica permanënta y stabila da almanco sies mënsc te Südtirol:
- zitadins de stac terc
- persones zënza zitadinanza.
Terminns
Te uni mumënt iel mesun fé dumanda pra l Servisc soziel cumpetënt – Servisc de assistënza ecunomica soziela.
Documënć che va debojëgn
- DOMANDA PRESTAZIUN DE TERZO LIVEL
- „Autozertificazion de bujën de cura“
- „Autozertificazion genitor singul“
Cosć
La nuzazion de chësc servisc ie gratis.
Referimënt a normes de lege; regolamënć
- Regulamënt d’esecuzion en cont di pruvedimënc de assistënza ecunomica soziela y dl paiamënt dla tarifes ti servijes soziei: Decrët dl Presidënt dla Jonta pruvinziela di 11 de agost dl 2000, nr. 30, tla verscion en forza
- Regolamënt sön le relevamënt unifiché dl davagn y dl patrimoni: Decrët dl Presidënt dla Provinzia di 11 de jenà dl 2011, n. 2
Plata internet:
Per d'autra nfurmazions prions bel de jì sun la plata dla istituzion cumpetënta per chësc servisc.
Ënt competënt
Sozialsprengel Obervinschgau
Unité aministrativa competënta
Finanzielle Sozialhilfe
Misciun
Marktweg 4, 39024 Mals
Telefonn
0473 83 60 00
Fax
0473 83 60 06


text:
Wikipedia:Pàgina d'üsüari
La Wikipedia la mett a despusizziun di pàgini d'üsüari par fá plüü fàcil la cumünicazziun intra participaant al prugett. Si ul Vòost nomm d'üsüari al è Esempi:
- La Vosta pàgina d'üsüari a l'è la pàgina a Druvat:Esempi (u Special:Mypage)
- La Vosta pàgina da descüssiun d'üsüari a l'è la pàgina a Ciciarada Druvat:Esempi (u Special:Mytalk)
- I Vosti sota-pàgini d'üsüari i è i pàgini da la furma Druvat:Esempi/Lipsum (Special:Mypage/Lipsum) u Ciciarada Druvat:Esempi/Lipsum (Special:Mytalk/Lipsum).
- Ul Vòost spazzi d'üsüari al è la culezziun da tütt-coss chí-da-sura.
I pàgini specjali Special:Mypage e Special:Mytalk i purtarà cada üsüari a i söö pàgini d'üsüari e da descüssiun, respetivament. Di òolt i sarà mia bun da truvá la Vosta pàgina d'üsüari druvaant Special:Mypage, però i gh'arà da druvá Druvat:Esempi.
Detaj sura Vuu i gh'à da mia ná generalament íntal spazzi prinçipaal, ch'al è reservaa par cuntegnüü enciclupédich.
Cuntegnüü
Vargott podi-a gh'í sü la mè pàgina d'üsüari?
La Vosta pàgina d'üsüari a l'è par tütt-coss cumpatíbil cul prugett Wikipedia. Al è un eruur da pensá-la cuma una pàgina persunala: la wikipedia a l'è mia un òspit gràtis, pruvedituur da spazzi da ragna u un sitt da reet sucjala.
Al cuntrari pensii-la cuma una manera d'urganizá ul laurá ch'a síi drée a fá sü i artícuj in Wikipedia, e anca cuma una manera da jütá di òolt edituur a capí cun chi è che i è drée a laurá.
Vargüna persona la gjunta anca un zich d'infurmazziun sura sí-istess, pussibilament inclüdeent infurmazziun da cuntatt (cureel, messagería istantània, evi), una futugrafía, ul sò nomm reaal, la sò lucazziun, infirmazziun a prupòsit di sò àrei d'esperienza e interess e via inscí. Si Vuu síi cuncerníi cun la privatezza, a pudaríi mia vurí emülá chest.
Vuu pudíi anca druvá la Vosta pàgina d'üsüari par druvá Wikipedia plüü efetivament:
- infirmazziun sü roba da fá sü;
- laurá in prugress;
- pro memòria;
- liamm ütil...
A l'è anca buna par sperimentá cul lenguagg marca-sü (markup), i.e. un Sabiun persunaal.
Un òolt üüs al è par fá savé a la geent sura i Vosti ativitaa e upiniun sü la Wikipedia. Dunca a pudíi ga mett deent prugett cureent, un gjurnaal da receent ativitaa sü la Wikipedia e i Vosti (custrütivi) upiniun sü cuma ceert artícuj u pulíteghi da Wikipedia i gh'aress da vess cambiaa.
Si a saríi mia drée a editá Wikipedia par un puu, lassíi gjò una nota a chel efett.
Vuu pudíi anca vurí gjuntá di citazziun ch'i va piaas, un disegn, u vargün di Vàost preferíi artícuj u imàgen da Wikipedia (noma a licenza líbera, vardíi la sezziun #Vargott podi mia í sü la mè pàgina d'üsüari? chí-da-sota?), u vargott cuma chel.
Intal caas che i Vòost privilegi d'edizziun i è staa revucaa, una nutizzia da cheest la pöö vess plazzada sü la Vosta pàgina d'üsüari.
Si Vuu vuríi relassá i Vosti cuntribüzziun sota una licenza adizziunala u i declará dumini püblich, metíi una nutízzia a chest efett sü la Vosta pàgina d'üsüari. Par via di bueti larghi e di nomm da categuría luungh, di edituur i mööf i bueti da licenza a una sota-pàgina. Cura che vuu includíi una licenza esplícita u no, da tüta manera, tüti i Vosti edizziun a la Wikipedia i è gjamò licenziadi sota la licenza da ducümentazziun líbera GNU.
Vuu pudíi anca inclüüd vüna u plüü categuríi da wikipedista, cuma Category:Wikipedist müsiciist. I categuríi da wikipedista i è intendüdi a jütá i Wikipediist cun laargh interess símel a sa cungregá e cunversá. I gh'à vargüni similaritaa aj Wikiprugett, però i è fisc maanch furmali.
I categuríi da Wikipedista i gh'aress da mia sa suraponn a i categuríi d'artícul. Al è impurtaant da inclüüd la parola Wikipedista in chiist nomm da categuría. Da plüü, i gh'aress da vess di categuríi cun la categuria generala da Wikipedista.
Vardíi anca Wikipedia:Categurizazziun d'üsüari. Fisc d'üsüari i inclüüd di menziun di lengui in che i è flüeent (vardíi Wikipedia:Babel).
Vuu síi anca benvegnüü da inclüüd un liamm a la Vosta pàgina persunala a la ragna, malgraa a gh'aressuf d'evitá da circundáll cun vargün linguacc prumuzziunaal.
Nota I pàgini d'üsüari i è da spess rivadi a travès i signadüri d'üsüari sü i pàgini da descüssiun.
Vargott sura i sota-pàgini d'üsüari?
Si vuu gh'i büsögn da plüü pàgini, a pudíi creá di sota-pàgini.Plüü u maanch, a pudii vegh chí tütt-coss ch'a pudarèssuf vegh sü la Vosta pàgina d'üsüari u pàgina da descüssiun.
Esempi:
- un laurá in prugress, fincura ch'al sia pruunt da vess relassaa (chest al è mia tipicament necessari, malgraa vargün al faga inscí)
- archivi da descüssiun;
- teest; par testá una bueta, fasii una sota-pàgina separada;
- Sezziun da la pàgina d'üsüari grandi assée par dumandá la sò pròpia pàgina, i.e. una pàgina da premi ch'íi recevüü u futugrafii ch'íi cjapaa.
Vargott podi-a mia vegh sü la mè pàgina d'üsüari?
Generalament, Vuu gh'aressuf d'evitá cuntegnüü süstanziaal sü la Vosta pàgina d'üsüari ch'al sía descurelaa a la Wikipedia.
La Wikipedia a l'è mia un servizzi generaal d'uspitá, inscí la Vosta pàgina d'üsüari a l'è mia una pàgina persunala da ragna. La Vosta pàgina d'üsüari a l'è sura Vuu cuma Wikipedista.
Esempi da cuntegnüü descurelaa i inclüüd:
- Un diari da ragna cüntaant sü i Vosti ativitaa non-Wikipedia
- Descüssiun intensivi descureladi a la Wikipedia
- Ecessiva infurmazziun persunala (plüü d'un para da pàgini)
- Statüimeent persunaal ch'i pudaress vèss cunsideraa pulémich, cuma upiniun sü matérii descurelaa a la Wikipedia
- Artícuj d'upiniun descurelaa a la Wikipedia u d'òolt materiaal mia enciclupédich
- Gjöögh, sessiun da gjöögh da röö, d'oltri robi partegneent al "intratenimeent" plütòost che a "scriif una enciclupedia", particülarament si i invòolf persuni ch'i è mia atiif participaant íntal prugett.
- Cumünicazziun cun personi desinvulüdi íntal prugett
- Imàgeni che Vuu a síi mia líber da druvá (vardíi da sota).
In generaal, si Vuu gh'í dal materiaal ch'a desidríi mia editaa da i òolt, u altrament inaprupriaa par la Wikipedia, al gh'aress da èss plazzaa sü un sitt da ragna persunaal.
Fisc òspit e diari da ragna, servizzi da curèl gratis i è largament dispuníbil e i è una buna olternativa par cuntegnüü descurelaa a la Wikipedia. Vuu pudarèssuf anca vurí cunsiderá Wikia par culaburazziun da cumünitaa wiki-stiil.
La cumünitaa da la Wikipedia a l'è generalament tuleranta e la ufriss larga elasticitaa aplicaant chesti línii guida aj participaant regülaar. In particülaar, ativitaa da custrüzziun da cumünitaa ch'i è mia strègjament "sü sügett" i pöö vess permetüdi, specjalament cura inizziadi per impegnaa Wikipediist cun buna stòria d'edizziun. In la mejur di ipòtesi, chesti ativitaa i na jüta a fá sü la cumünitaa, vargott ch'al jüta a fa sü l'enciclupédia.
Però, íntal istess teemp, si l'ativitaa da pàgina d'üsüari la deventa destrütiva a la cumünitaa u sa la mett in mezz al travaj da fá sü una enciclupédia, la gh'a da vess mudifegada par impedí la destrüzziun.
La redirezziun da la Vosta pàgina d'üsüari a una oltra pàgina (oltra che la Vosta pàgina da descüssiun u una sota-pàgina da la Vosta pàgina d'üsüari) la dà fastidi a vargüni personi. Faseent inscí al fà difícil ná drée aj liamm a la Vosta pàgina d'üsüari e dunca va lassá gjò di messagg u vardá aj Vosti cuntribüzziun.
Una ecezziun, natüralament, a l'è si Vuu redirigíi la pàgina d'üsüari d'un vegg cüünt di Vòost a la pàgina d'üsüari dal Vòost cüünt cureent.
Inclüdíi mia di imàgini mia líberi (imàgini mandadi sü senza la permissiun dal titülaar dal drecc da còpia, u sota licenzi mia permeteent üüs cumerziaal) sü la Vosta pàgina d'üsüari, u vargüna sota-pàgina (chesta a l'è pulítega uffizziala e la üsüala larga elasticitaa sa l'aplica mia, vardíi Wikipedia:Fair use par detaj.)
I imàgeni mia líberi truadi sü una pàgina d'üsüari i pöö vèss tradi vía (preferíbilment remplazzant-i cunt un liamm a l'imàgen) da chèla pàgina sensa aviis (e, si mia druvadi int un artícul da la Wikipedia, tradi via interament)
Pusíi mia la Vosta pàgina d'üsüari, iclüdeent artícuj in prugress, deent di categurii druvadi paj artícuj da Wikipedia. Stíi-gh ateent ai bueti e nutizzi da sbozz ch'i mett un artícul in prugress int una categuria.
A pudíi "citá" di categurii gjuntaant una culòna (:) prima da "Category", cuma inscí: [[:Category:Bridges]]. Chest-chí al cambia-l int un liamm urdinari. I bueti e i nutizzi da sbozz i pöö vess giradi in liamm a sí-istess meteent tl


text:
E i sann tütt luur, e i fann tütt luur,
balòss e canàja, barbuni, dutüur,
sistemen el mund
intant ch'inn drèe a mangià,
diventen gentil
quand i tröven de ciulà.
Sempru incazzàa cun la facia verda,
sempru prunt a vend anca la merda,
sempru prunt a fa' la roba giusta
e pö de dree g'hann sempru scià la frusta.
Vann in Tailandia in lècc cui tusanett
e pìchen la sua perché füma i sigarett...
E disen poor Italia, poor Italia
e disen poor Italia, poor Italia
e disen poor Italia, poor Italia, poor Italia, poor Italia
prunta una cruus per chi che sbaglia...
Prunt a sparà a chi pröva a fa' quaicoss
apena gh'è un prublema
la büten in del foss
apena levàa sö se caghen adoss
l'è la filusofia per creed de vèss balòss.
I se scandalizen pèrchè gh'è la guera,
i büten giò i fiöo'n de la rüdera,
te varden crepà cun scià na cinepresa
e pö se scunden tücc dent in gesa.
I hann rubàa tütt quel che gh'era de rubà
i hann metüu in galera e i han tacàa a caragnà...
rit.
Se va ma' quaicoss
ghe l'han col guernu,
Se va ma' tütcoss
ghe l'hann cul Padreterno,
se'l fa cold i vören l'invernu
se'l fa frècc chi vaghen al'infernu,
vören la calma e fànn dumà casott
crumpen tutcòss
e ghe va mai ben nagott,
disen che lur ciapen urdin de nissön
e fann tütt quell
che g'hann dì in television.
Pasen la vita a pisàa cuntra'l veent
perché l'impurtant l'è mai vèss cuntent.
rit.
Sempru in prima fila
quand finiss la bataglia...


text:
Montmagny (VD)
Montmagny a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 3.77 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 178 abitant.
In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011[1].
L'abitaa de Montmagny al se tröva a una altitüden de 565 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Avenches, Bellerive, Chabrey, Constantine, Cudrefin e Villars-le-Grand.


text:
Romano Prodi
Artéccol in dialatt bulgnais
Romano Prodi, (Scandiân, 9 d'agåsst 1939), ôm puléttic itagliàn. L'è stè al presidänt dal cunsélli dî minîster fén dai ân '90 e presidänt d'la Cumisiån Europea. Dal 2006 l'è dvintè presidänt dal cunsélli dî minîster dåpp èser stè candidè premier par l'Ugnån. Al so nimîg l'èera Silvio Berlusconi dal Cà däl libertè. L'aveva vént äli eleziån. Stral 2006 e al 2007 l'aveva ispirè la nâsita dal Partîd democrâtic cun dî cunpunént d'l Ugnån e d'la Margarétta. Al 24 ed znèr dal 2008 ai dé só dåpp la crisi puléttica e al fó mess in minuränza al Senèt.


text:
VIVA world cup
La Viva World Cup l'è la còpa del mónt de fùbal di pòpoi mia ricognusìcc e sènsa stat e l'è urganisàda dal N.F.-Board.com
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm del Viva World Cup a l' regórda chèl de la Fifa World Cup che l'è la còpa del mónt de fùbal di masiù ricognuside e con tat de stàt.
La storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima Viva World Cup la s'è tegnida in del 2006 in Ocitania dal 20 al 24 de Noèmber.
In prensèpe se pensàa de zögala ògne dù agn, isé la segonda Viva World Cup la s'è tegnida in de l'estàt del 2008 in Samiland a Gallivare, ma ést che l'èra egnida pròpe bè e che gh'éra sèmper piö 'nterès s'è pensàt bé de zögala ògne an.
Isè in de l'èstàt del 2009 s'è zögàt la tèrsa Viva World Cup in Padania, tra Nuara, Varés, Brèsa e Erùna dal 22 al 27 de zögn.
I zögadùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I zögadùr di squadre de sólet i è o diletàncc de bù lièl o ex profesionisti, ad esèmpe 'n de la Padania i à zögàt in de l'edisiù del 2009 "el sègna sèmper lü"Maurizio Ganz, ex zögadùr de l'Inter e ol Gianpietro Piovani ex capità del Piacensa.
Palmarés[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1) Viva World Cup 2006 Samiland campiù del mónt.
2) Viva World Cup 2008 Padania campiù del mónt.
3) Viva World Cup 2009 Padania campiù del mónt.
Lönedé 23 zögn 2009
Martedé 23 zögn 2009
Mercoldé 24 zögn 2009
Gioedé 25 zögn 2009 Semifinài
Sàbat 27 de zögn 2009 Finàl
4) Viva World Cup 2010 zögàda a Gozo: Padania campiù del mónt.
Sàbat 5 de zögn 2010 Finàl


text:
San Giovanni Suergiu
San Giovanni Suergiu l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sardegna, en Pruvìncia de Carbonia-Iglesias. El g'ha 6 128 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 70 km² e 'na densità de 88 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carbonia, Giba, Portoscuso, Sant'Antioco, Tratalias.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Juglandaceae
Le Juglandaceae DC. ex Perleb (1818) i è 'na famìa de piànte a portamènt de àlber o de boscài grant, co le fòie che cröda 'n envéren, uriginàre de le zòne temperàde e tropicài de l'emisféro nòrt. L'è la famìa botànica 'ndóche gh'è dét apò a la nus (Juglans regia).
Sistemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Segónt la clasificasiù filogenética (APG II) del dé d'encö le Juglandaceae i è stàde inserìde 'ndel'ùrden de le Fagales. 'Na ólta però, segont la clasificasiù del Cronquist e apò dei óter sistèmi, i éra part de l'urden de le Juglandales.


text:
Cungjuunt cüntàbil
Un cungjuunt al è dii cüntàbil si al è equiputeent al cungjuunt di intreegh natüraj , i.e. si al esiist una bigezziú da sü (u , vidé plüü in bass) ; cheest chí al equivaar a l'esistenza d'una bigezziú da (u ) sü .
Naïvemeent, dí che un cungjuunt E al è cüntàbil al signifía che al è pussíbil da cüntá ün a ün ognidü dij söö elemeent: sa i pöö nümerá i elemeent da E senza umissiú ni repetizziú , druvaant töcc i intreegh natüraj.
Ul cungjuunt di intreegh natüraj al è cüntàbil , par che un cungjuunt al è sémpar equiputent a sí-istess, e cada cungjuunt equiputent a un cungjuunt cüntàbil al è sí-istess cüntàbil .
Un cungjuunt cüntàbil al è infinii, par che equiputent a , ch’al è infinii. Però la recípruca a l’è falsa : al esiist di cungjuunt infinii mia cüntàbil . Ul matemàtich Cantor, ch’a l’a intrudüii la nuzziú da cüntabilitaa, al a demustraa che ul cungjuunt di nümar reaj, nutaa , al è mia cüntàbil .
Cuntegnüü
Vucabülari[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'espressiú cungjuunt cüntàbil la gh'a dò definizziú :
- Vargüne püblicazziú i dröva chesta espressiú mia noma íntal sentüü vidüü chí-da-sura però apó par designá un cungjuunt fini
- D'òolt i dröva chesta espressiú ünicameent paj cungjuunt satisfaseent la definizziú, e i preferiss druvá l'espressiú cungjuunt al plüü cüntàbil par designá un cungjuunt u bé fini, u bé cüntàbil .
Al cuventa dunca töö atenziú a la cunvenzziú druvada a l’ura da la letüra d'una püblicazziú sül süget. In cheest artícul, al è la segunda acezziú ch’a la sarà druvada.
Cungjuunt üsüaj e cüntabilitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par definizziú , ul cungjuunt di intreegh naturaj al è cüntàbil .
Ul cungjuunt di intreegh naturaj mia nüj al è cüntàbil.
In efett, l'aplicazziú a l'è bigetia.
Ul cungjuunt di intreegh natüraj pari, nutaa , al è cüntàbil .
In efett, l'aplicazziú a l'è bigetiva.
Ul cungjuunt di quadraa parfett, nutaa chí , al è cüntàbil.
In efett, l'aplicazziú a l’è bigetiva.
Ul cungjuunt di intreegh relatiif al è cüntàbil .
In efet, l'aplicazziú a l'è bigetiva.
Ul cungjuunt di para d'intreegh naturaj al è cüntàbil, par che l'aplicazziú
a l'è bigetiva (tütt intreegh natüraal stregjameent pusitiif sa i faturiza da manera ünica sota furma dal prudüit d'una pudenza da 2, e d'un intreegh díspari).
Ul cungjuunt di nümar razziunaj al è cüntàbil (vidé plüü sota una demustrazziú da chesta afirmazziú ).
Ul cungjuunt di nümar algebraich (reaj u cumpless) al è cüntàbil . Cuma nissü di düü cungjuunt e al è cüntàbil , sa en dedüiss l'esistenza da nümar (reaj u cumpless) trascendeent.
Vargüne prupietaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Paart d'un cungjuunt cüntàbil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cada paart A da a l’è al plüü cüntàbil .
In efett, si al è finii, alura a fortiori al è al plüü cüntàbil .
Süpusemm adess infinii. Cuma ch’al è una paart mia vöja da , al amet dunca un plüü petit elemeent. Notemm-al .
Al síes . Sa süpusa da iga pruvaa l'esistenza d'elemeent da nutaa taj che:
-
- (i)
- (ii)
Ul cungjuunt al è mia vöj par che al è infinii, dunca al amet un plüü petit elemeent che sa l nota . Sa gh'a alura :
-
- dunca
Sa a inscí mustraa par recürenza l'esistenza d'una sequenza stregjameent cressenta. Punemm . al è cüntàbil e cuntegnüü in . Mustremm l'inclüsiú inversa. Al síes elemeent da . La sequenza a l’è stregjameent cressenta, dunca sa gh'a , dunca dapress (ii) , dunca e dunca .
Sa a inscí pruvaa che , e dunca che al è cüntàbil .
In töcc i caas, A a l’è dunca al plüü cüntàbil .
Tüta paart d'un cungjuunt al plüü cüntàbil al è al plüü cüntàbil .
Al síes un cungjuunt al plüü cüntàbil e una paart da . Al síes una bigezziú da sü una paart da . La restrizziú da a a l’è una bigezziú da sü ch’al è una paart da , dunca al plüü cüntàbil dapress la prupietaa chí-da-sura. étant equiputent a al è sí-istess al plüü cüntàbil .
Prudüit da cungjuunt cüntàbil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tütt prudüit cartesià d'una famèja finida da cungjuunt cüntàbil al è cüntàbil .
I síes e düü cungjuunt cüntàbil . Al esiist una bigezziú da sü e una bigezziú da sü . Definissemm:
Chesta aplicazziú a l’è bigetiva da sü ch’al è cüntàbil . Dunca al è cüntàbil .
Una recürenza la permett d'esteend cheest resültaa al prudüit cartesià da cada famèja finida da cungjuunt cüntàbil .
Imàgen e imàgen recípruca da cungjuunt cüntàbil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I síes e düü cungjuunt mia vöj, e una aplicazziú da in .
1. Si al è ingetiva e si al è al plüü cüntàbil , alura al è al plüü cüntàbil
a l’è ingetiva, dunca la indüiss una bigezziú da sü . Adess, al è una paart da e al è dunca al plüü cüntàbil . al è dunca al plüü cüntàbil .
2. Si al è sürgetiva e si al è al plüü cüntàbil , alura al è al plüü cüntàbil
E al è al plüü cüntàbil , dunca al esiist bigetiva, cun . Adess al è bé urdenaa, dunca E al pöö vess münii d'un bun úrden (definii chí esplicitameent, senza ul recuurs abitüaal a l'assioma da la scèrnida), pusaant ; alura, tüta paart mia vöja da E la gh’a un mínim.
Al síes , sürgetiva, al è un sübcungjuunt mia vöj da E. Sa la definiss alura :
-
- ( al è ul plüü petit antecedeent da y par f)
Par custrüzziú , par tütt , dunca l'aplicazziú g al è ingetiva. Ul cungjuunt al è al plüü cüntàbil , dunca al risülta da 1. che al è al plüü cüntàbil .
Curulari : le tré prupusizziú sigütante i è equivalente :
- ul cungjuunt al è al plüü cüntàbil ;
- al esiist una ingezziú da veers ;
- al esiist una sürgezziú da veers .
Reüniú da cungjuunt cüntàbil[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tüta reüniú cüntàbil da cungjuunt cüntàbil a l’è cüntàbil
Plüü furmalameent, si al è un cungjuunt cüntàbil e si a l’è una famèja da cungjuunt cüntàbil , alura al è un cungjuunt cüntàbil . al è cüntàbil , dunca al esiist una bigezziú da sü , e par tütt da , veseent cüntàbil , al esiist una bigezziú da sü . Sa l ponn alura :
-
- .
a l’è bé una aplicazziú da che ul cungjuunt da rivada a l’è gja che , dunca .
Mustremm che al è sürgetiva. Al síes . Al esiist taal che . Al síes taal che . e al è una bigezziú da in , dunca , vargot ch’al dà bé
Inscí, al è sürgetiva e al è cüntàbil , dunca al è cüntàbil .
Tüta reüniú finida da cungjuunt cüntàbil al è cüntàbil
Íntal caas indúe al è finii, al è assée da retöö la demustrazziú precedenta, però cun sürgetiva da sü .
Tüta reüniú al plüü cüntàbil da cungjuunt al plüü cüntàbil al è al plüü cüntàbil
Íntal caas indúe vargü i è finii, al è assée da retöö la demustrazziú precedent<, però cun sürgetiva da sü .
Cüntabilitaa dal cungjuunt di razziunaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa la gjüstífega chí, cul jütt da vargüne da le prupietaa sura stabilide, la cüntabilitaa dal cungjuunt . Tütt razziunaal sa l scriif d'almaanch una manera sota la furma , indúe e ; cheest chí al signifía che l'aplicazziú a l’è sürgetiva ; adess e i è cüntàbil : ul sò prudüit cartesià al è dunca da l’istessa manera cünàbil, e l'esistenza da la sürgezziú f la implica che al è al plüü cüntàbil ; però al è infinii, dunca cüntàbil .
Sa pöö mustrá da l’istessa manera che la sequenza definida da la manera sigütaant la dà una bigezziú intra e ul cungjuunt di razziunaj positiif u nüj :
-
- cun , indúe al designa la paart intrega da .
Voici le prime valuur da la sequenza :


text:
Blagoveščensk
Blagoveščensk (Rüss БлaroBéщeHck) l'è una citaa de la Rüssia, in de l'estremu urient rüss; l'è la capital de la pruvincia de l'Amur e la gh'aveva 219.221 abitant al censimeent 2002.
Fundada in del 1856, la citaa l'a cuminciaa a ciamass cunt el nom de adess (che in rüss el vör dì sit de l'anunciaziun) dü an dopu. El sò svilüp l'è staa favurii da una cursa a l'or in di primm ann del XX sécul. In de quel sécul chì la citaa la g'a semper avüü raport streg cun la Cina; anca al dì d'incöö Blagoveščensk e Heihe (la citaa cinesa ca la ga stà in facja) a custitüissen zana de liber cumerc (cun di vantag per tüt e dò).


text:
Avtûn
Artécol in dialèt arzân
L' avtûn (autunno in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun ed l'ân. A gh'é dû avtûn: còl "astronômich" e còl "metereolôgich".
Avtûn "astronômich"
L'avtûn "astronômich", ind la pert d'ed sōver ed la Tèra, al cumîncia la giurnêda ed l' avtûn in dóv' al dé l'é cumpâgn a la nôt, al 22 (o al 23 se l'ân l'é bişestîl) ed setèmber, e al finés la giurnêda ed l'invêren in dóv' al dé l'é pió cûrt ed la nôt, al 21 (o al 22 se l'ân l'é bişestîl) ed dicèmber. Pió a se şvinòm a sté peréiod la pêrt inluminêda ed la Tèra e al j ōri ed lûş a se scûrten. La giurnêda ed l' avtûn in dóv' al dé l'é cumpâgn a la nôt (al 22 o 23 setèmber) i râg dal sōl în a piòmb a l'equatōr e al sèirc d'inluminasiòun al pâsa per i pôl.
Avtûn "metereolôgich"
L'avtûn "metereolôgich" al cumîncia invēci al 1 ed setèmber e al finés al 30 ed novèmber. La vîn cunsiderêda cme la stagiòun ch 'la gh'à i trî mèiş ed setèmber, otòber e novèmber ind la pêrt in êlta ed la sfēra ed la Tèra, o còla ch' la gh'à i mèiş ed mêrs, avrîl e mâg ind la pêrt in bâs ed la sfēra ed la Tèra[1]
Êrt
- "L' Avtûn" l'é óna dal Quâter Stagiòun ed Vivaldi.
- In avtûn al 31 otòber l' é ûş festegêr al famôş "Halloween" nê in Inghiltèra e in Amèrica.
Nôti
Vōş coleghêdi
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Autunno trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Holderbank (AG)
Holderbank a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 904 abitant e una süperfiss de 2.32 km², e al se tröva a una altitüden de 365 meter sura al livel del mar.
El cumün de Holderbank a l'è tacaa ai cumün de Lupfig, Möriken-Wildegg, Scherz, Schinznach-Bad, Schinznach-Dorf, Veltheim.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Holderbank in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Polènta
La polènta l'è 'n piàt a bàze de farìna de cereài, che, aisebé che 'l sàpe cunusìt en divèrse varietà sö töt el teretóre italià, l'è stat per tat tép l'alimènt bàze en quàze töte le regiù de l'Itàlia del nòrt, endóche l'è amò popolàr.
En divèrse variàncc la polènta la vé fàda apò 'n Ungheria (puliszka), en Savòia, en Svìsera, en Austria, en Croàsia (palenta, žganci o pura), Slovénia (polenta o žganci) , Sèrbia (palenta), Romanìa, (mămăligă), Bulgarìa, Còrsica (pulenta), Brazìle (polenta), Argentìna, Ucraina e Caucaso (culesha), Uruguay, Venezuela, e Mesico.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La polènta l'è furmàda de 'n impàst de àiva, farìna de cereài (al dé d'encö de sòlet l'è farìna zàlda (farìna de furmintù) e sal, còt endèn paröl (la tradisiù la öl che 'l sàpe 'n paröl de ram) per alméno 'n ùra. La farìna de polènta tradisiunàla la g'harès de éser masnàda a préda ("bramàda") piö o méno fìna a segónda de la tradisiù regiunàla. De sòlit la vé prezentàda 'n tàola söndèn taér de lègn cuarciàda zó condèn stràs e la vé servìda, a segónt se le piö o méno mulzìna, condèn cügià o a fète ('na ólta taiàde zó condèn fil de cutù).
La paròla "polènta" la del latì puls, 'na sórt de polènta de far che 'l custitüìa la bàze de l'alimentasiù de le popolasiù antìche de l'Itàlia. I gréci envéce i dopràa l'órs.
Resète e variàncc regionài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La polènta taràgna, en divèrse zòne ciamàda apéna taragna, l'è 'na resèta tìpica de la cuzìna de la Lombardìa setentriunàla e orientàla (Valtelìna, Val Camònega e vài bresàne e bergamàsche).
El sò nòm par che 'l vègne del tarai ("tarel"), la càna dopràda per menà la polènta 'ndèl paröl. Isé come dèle ótre resète de la Lombardìa (compàgn de la pulénta vüncia), l'è preparàda condèna miscela de farìna de gràno saracéno, che la ghe dà 'l culùr scür, A diferènsa de la polènta vüncia, endèla polènta taràgna 'l formài el vé mitìt zó endèla cotüra e mìa a la fì.
- La polènta vüncia la vé preparàda söl lach de Cóm. Dòpo ìga preparàt la polènta co la farìna zàlda e chèla de gràno saréceno se la mès•cia sö condèn sofrìt bèl bondànte de botér, ài e 'nsalvia col formài tìpich semüda enfìna a otègner en bèl impàst omogèneo.
- La pult l'è 'na pulintìna bèla mulzìna che se fà sèmper söl Lach de Cóm có la farìna de furmintù e de formét. La vé preparàda suratöt d'istàt e se la màia puciàda zó 'ndèl lat frèt.
- La polènta coi cìcioi l'è 'na resèta cunusìda en töta l'Itàlia setentriunàla e la ciàpa nòm diferèncc. La maniéra de preparàla i è du. Endèl prim i cìcioi i vé cüzìcc ensèma al a polènta, e se i zónta 'ndèl impàsto en momèncc diferèncc de la cotüra, a segónda de la tradisiù locàla, compàgn che 'ndèla pulëinta e graséi tìpica de la Pruvincia de Piacènsa. Endèla segónda maniéra, chèl piö difundìt, i cìcioi i vé mitìcc dét dòpo endèna fèta de polènta rustìda al föch, compàgn che 'ndèla pulenta e grepule, de la tradisiù mantoàna.
- Endèle zòne del Trentì meridionàl, vizìne al cunfì co la Pruvìncia de Brèsa se üza fà apò la polènta de patàte e amò a dei óter ingredièncc per dàga amò piö tat saùr.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
G.V. Brandolini 2008. Storia e gastronomia del mais e della patata nella Bergamasca. Orizzonte terra, Bèrghem 32 p.


text:
San Vitor (Svizzera)
San Vitor (San Vittore in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 724 abitant e una süperfiss de 22.03 km², e al se tröva a una altitüden de 278 meter sura al livel del mar.
El cumün de San Vitor a l'è tacaa ai cumün de Arvigo, Buseno, Castaneda, Clar (TI), Cresciano (TI), Germasin (IT-CO), Lümin (TI), Rorè.
L'andament storegh de la popolazion de San Vitor l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ San Vittore in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Futún
Un futun l'è vüna dii partisej elementar del mudell standard e el so nom l'è stada un'idea del Gilbert Lewis in del 1926. El futun l'è respunsabil dii fenomen eletrumagnetich e l'è el traspurtadur de la radiasiun eletrumagnetica de tücch i lunghess d'unda (ragg gamma, ragg X, lüs ultraviuleta, lüs visibil, lüs infrarüsa, micru-und e und radiu.
A diferensa de alter partisei elementar, cume i eletrun o i quark, la "masa a ripos" del futun l'e 0, e per quest motif el se möf in del vöj a la velucità de la lüs. Cume tücch i "quant", el futun el gh'ha i prupietà de l'unda e de la partisela (dualism unda-partisela).


text:
Nümar 12
Ul nümar 12 al è ul nümar intreegh ch'al sigüta ul 11 e al ven prima dal 13.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dúdas...
Ul dudeca- al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è {{{2}}}.
Ucürenze dal 12
- 12 ure al gh'a ul dí e 12 la nòit
- Nümar atòmegh dal magnesi
- 12 mees al gh'a l'an
- 12 le tribü d'Israeel, inscí cuma i apòstul da Gesücriist, in recordi da cheest fatt
- La bandera Eurupea la gh'a 12 stele
- Le fadighe d'Hèrcules i era 12
- 12 agn da matrimoni fí a le nozze da seda
- A la Mediterrània s'al cunsidera un nümar sulaar


text:
Smolensk
Smolènsk (in rüso: CMoлeHck/Smolensk, in polàch Smoleńsk, in bielorüso CMaлeHck/Smalensk, in ücraì CMoлeHcbk/Smolens'k e 'n litüà Smoļenska) l'è öna sità de la Rüsia eüropéa che la se tróa söl fiöm Dnieper e mia de luntà dal cunfì co la Bielorüsia. L'è la capitàl del Oblast' de Smolenk e la se tróa a 362 chilòmeter a südòest de Mósca.
I prim docümèncc che i parla de la sità i è del 862, isè che Smolensk l'è öna tra i sità piö ègie de la Rüsia. In de la sò stòria l'è stacia in del mès a guère e batàie piö de öna e l'è stacia bötàda zó töta; se regórda 'n particolàr la Batàia de Smolensk, la prima batàia combatìda dai soldàcc fransès del Napoleù 'n Rüsia e l'invasiù di Nazìsti in del la segónda guèra mondiàl.
Al dé de 'ncö Smolensk l'è öna sità 'ndüstriala, specializàda in del eletrònga e 'n del tèsile.
L'incidènt aèreo del Presidènt Lech Kaczyński[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 10 de Avrìl del 2010 l'aereoplà endo che gh'era sö 'l presidènt de la Polònia l' se schiànta a tèra intàt che l' sircàa de aterà a l'areopórt de Smolensk: i mör ol presidènt de la Polònia, Lech Kaczyński, la sò moér, el capo de stat magiùr de l'ezèrcit Franciszek Gagor, el vice minìstro dei èsteri Andrzej Kremer, el goernadùr de la banca centràl polàca Slawomir Skrzypek, e töta la delegasiù üficiàla che l'ìa dré a nà a Katyń per prezensià a i selebrasiù en memoria de la stràge sovietica de polàch per mà de Stalin.
Nömer de abitàncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fónte: mojgorod.ru


text:
Distrett de Berat
El distrett de Berat (Rrethi i Beratit in Albanes) a l'è vun di 36 distrett de l'Albania. El gh'ha ona popolazion de 130.000 abitant e 'l sò capploeugh l'è la città de Berat, che la da anca 'l nòmm a la prefettura in de la qual se troeuva.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrett se troeuva in del center sud de l'Albania, in la piana de Myzeqe. La banda de mezz del distrett l'è traversada de la bassa val del fiumm Osum, che 'l finiss in del visin Distrett de Skrapar. In sul confin de mattina se troeuva el Mont Tomor, la scima pussee conossuda de l'Albania meridional.
Suddivision amministrativa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del distrett a gh'è dò municipalità e des comun.


text:
Andeer
Andeer a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 876 abitant e una süperfiss de 46.30 km², e al se tröva a una altitüden de 982 meter sura al livel del mar.
El cumün de Andeer el se tröva in de la val de Schams (in rumancc: Val Schons) e l'è straversaa del Ren Posteriur. Per via de la sua pusiziun comoda e de passagg, l'è devegnüü el center abitaa püssee grand del circul de Schams. A l'è tacaa ai cumün de Ferrera, Casti-Wergenstein, Donat, Zillis-Reischen, Salouf e Sufers. In del 2009 l'ha ciapaa dent in del so territori anca i ex-cumün de Pignia e Clugin.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una quai muneda de l'antiga Roma, che l'è staa trövaa in di paragg de Andeer la fa pensà che gh'è staa una presenza Rumana a l'epuca de la Pruvincia rimana de le Raetia (15 prima del Segnur). El nom de l'insediament l'eva forsi "Lapidaria" e a gh'è la pussibilità che l'eres un post de sosta impurtant in sü la strada che culegava l'Italia a la Retia.
Andeer l'è menziunaa in di ducüment per la prima volta in de l'ann 1208 as Anders.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Web site
- Andeer in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Media relaa a Andeer al Wikimedia Commons


text: 1Rü yexguma Tibériu 15 ga taunecü ãẽ̱xgacü ga tacü ixĩxgu ga Dumawa, rü yexguma nixĩ ga Pṍũchiu Piratu rü Yudéaaneãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃, rü Erode rü Gariréaaneãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃, rü naẽneẽ ga Piripi rü Itúreaane rü Taconíteaneãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃, rü Dichániã rü Abiríniããneãrü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃. 2Rü Aná rü Caipá rü paigüeru nixĩgü ga yexguma. Rü yexguma nixĩ ga Cuáü̃ ga Zacaría nanemaã yadexaxü̃ ga Tupana ga dauxchitawa ga ngextá taxúema íxãpataxü̃wa. 3Rü guxü̃ma ga yema nachicagü ga Yudáü̃cutüarü ngaicamana yexmagüxü̃gu nixũgüchigü ga Cuáü̃. Rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixuchigü ga na namexü̃ na nüxü̃ naxoexü̃ ga nacümagü ga chixexü̃ rü ínabaiü̃xü̃, na yemaãcü Tupana nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃xü̃ca̱x ga norü pecadugü. 4Rü guma nuxcümaü̃cü ga Ichaía ga Tupanaãrü orearü uruü̃ naxümatüxü̃rüü̃ nixĩ ga nangupetüxü̃. Yerü duü̃xü̃güarü maxü̃ãrü mexẽẽchigaxü̃ nixu ga yexguma ñaxgu: “Ngẽma nachica i ngextá taxúema íxãpataxü̃wa rü tá nangẽxma i wüxi i duü̃xü̃ i ngẽ́ma tagaãcüma ñaxü̃: ‘¡Pegü pemexẽẽ naxca̱x ya Cori! ¡Rü naxca̱x ipeyanawe̱xãchixẽẽ i perü maxü̃!’ 5Rü guxããrü maxü̃ rü tá inayarüwe̱xãchi ñoma wüxi i ngatexü̃ rügütaxü̃rüü̃ na iyawéxü̃ca̱x i nama. Rü guxãma ya yíxema togüétüwa tügü ngẽxmaxẽẽgüxe rü tá ítarüxĩ ñoma wüxi ya ma̱xpǘne rü wüxi i ngüchitaeru idoxochixẽẽxü̃rüü̃. Rü guxü̃ma i nacüma i wü̃xü̃ rü tá inayarüwe̱xãchigü. Rü ngẽma duü̃xü̃güarü maxü̃wa tama mexü̃ rü tá nayamexẽẽgü. 6Rü guxü̃ma i duü̃xü̃gü rü tá nüxü̃ nadaugü ya yima Maxẽxẽẽruü̃ ya Tupana núma namucü”, ñanagürü ga Ichaíaarü ore ga ümatüxü̃wa. 7Rü yexguma Cuáü̃xü̃tawa naxĩxgu ga duü̃xü̃gü na ínabaiü̃xẽẽãxü̃ca̱x, rü nüma ga Cuáü̃ rü ñanagürüama nüxü̃: —Pema rü ãxtapearü duü̃xü̃gü pixĩgü. ¿Rü ñuxãcü nagu perüxĩnüẽ na naxchaxwa pibuxmüxü̃ i ngẽma poxcu i ãũcümaxü̃chixü̃ i marü ingaicaxü̃ ega tama nüxü̃ perüxoegu i pecüma i chixexü̃? 8—¡Rü meã pemaxẽ na ngẽmaãcü guxü̃ma i duü̃xü̃gü nüxü̃ daugüxü̃ca̱x na aixcüma marü nüxü̃ perüxoexü̃ i pecüma i chixexü̃! Rü tama name i ñaperügügü: “Tãũtáma Tupana toxü̃ napoxcue, erü Abráü̃tanüxü̃ tixĩgü” ñaperügügü. Erü tama ngẽmaca̱x nixĩ ya Tupana i duü̃xü̃güxü̃ nayaxuxü̃. Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽxguma Tupana naxwa̱xegu rü tama nüxü̃́ naguxcha na daa nutawa Abráü̃tanüxü̃ nanguxü̃xẽẽxü̃. 9—Tupanaãrü yuema rü marü íimemare na yadaxü̃ãxü̃ca̱x i ngẽma nanetügü i tama mexü̃. Rü guxü̃ma i nanetügü i chixearü õṍxü̃ rü tá nadaxü̃, rü ñu̱xũchi üxüwa tá ínagu —ñanagürü ga Cuáü̃. 10Rü yexguma ga duü̃xü̃gü rü Cuáü̃na nacagü, rü ñanagürügü: —¿Ṯacü e̱xna nixĩ i mexü̃ na tanaxüxü̃? —ñanagürügü. 11Rü Cuáü̃ rü nanangãxü̃ rü ñanagürü: —Texé ya taxrearü gáuxü̃chiruã́xẽ rü name nixĩ i texé ya tüxü̃́ nataxúxena tanaxã. Rü texé ya õnaã́xẽ rü name nixĩ i texé ya ngearü õnaã́xẽmaã tangau i tümaãrü õna —ñanagürü. 12Rü Cuáü̃xü̃tawa naxĩ ta ga ñuxre ga yatügü ga Dumaãrü ãẽ̱xgacüca̱x dĩẽru ngĩxü̃ ideetanüxü̃. Rü nanaxwa̱xegü ga Cuáü̃ na ínabaiü̃xẽẽxü̃. Rü Cuáü̃na nacagü, rü ñanagürügü: —Pa Ngúexẽẽruü̃x, ¿Ṯacü nixĩ i mexü̃ na tanaxüxü̃ i tomax? —ñanagürügü. 13Rü Cuáü̃ rü ñanagürü nüxü̃: —Tama name i ãẽ̱xgacü pemaã nüxü̃ ixuxü̃ãrü yexera penayauxgü i dĩẽru i duü̃xü̃güxü̃tawa —ñanagürü. 14Rü ñuxre ga churaragü rü ta Cuáü̃na nacagüe, rü ñanagürügü: —¿Toma rü ṯacü nixĩ i mexü̃ na tanaxüxü̃? —ñanagürügü. Rü nanangãxü̃ ga Cuáü̃ rü ñanagürü: —Tama name i texéxü̃ pexãxũneãcüma tümaãrü ngẽmaxü̃gü pepuxü̃. Rü tama name i ṯacü rü doraxü̃ tümachigaxü̃ pixu na ngẽmaãcü tümaãrü ngẽmaxü̃gü pepuxü̃xü̃ca̱x. Rü name nixĩ i ngẽma dĩẽru i ãẽ̱xgacü pexü̃́ ngĩmaã naxütanücümaãtama petaãẽgü rü tama yexeracüca̱x ípeca —ñanagürü. 15Rü yexguma ga duü̃xü̃gü rü poraãcü ínanaṉg̱uxẽẽgü na paxa ínanguxü̃ ga Tupana Nane ga Cristu. Rü nagu narüxĩnüẽ ga na bexmana Cuáü̃ rü Cristu yiĩxü̃. 16Natürü ga Cuáü̃ rü guxãxü̃ ñanagürü: —Aixcüma i choma rü dexáwamare pexü̃ íchabaiü̃xẽẽ, natürü tá ínangu i to i Tupanaãrü orearü uruü̃, rü nüma tá pexna nananguxẽẽ i Tupanaãẽ i Üünexü̃ wüxi i üxüemarüü̃. Erü nüma rü poraãcü choxü̃ narüyexera na ãẽ̱xgacü yiĩxü̃. Rü choma rü nape̱xewa rü taxuwama chame rü bai i norü chapatucunüãrü wẽgüwa chame. 17—Rü nüma rü marü ínamemare na ñoma i naãnewa yadexechiãxü̃ca̱x i norü duü̃xü̃gü ñoma wüxi ya yatü trigu naã́tüna idexechixü̃rüü̃. Rü ngẽmaãcü tá nayadexechi i ngẽma noxrü ixĩgüxü̃ na naxü̃- tawa nangẽxmagüxü̃ca̱x, natürü ngẽma tama noxrü ixĩgüxü̃, rü tá ínanagu nawa ya yima üxü ya taguma ixoxü̃ne —ñanagürü. 18Rü yema oremaã rü muxü̃ma ga to ga ucu̱xẽgümaã, rü Cuáü̃ duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixu ga ore ga mexü̃ ga Ngechuchuchiga. 19Rü Cuáü̃ rü ãẽ̱xgacü ga Erodexü̃ nanga, yerü ngĩmaã naxãma̱x ga Erodía ga naẽneẽ ga Piripi nama̱x. Rü nananga ta naxca̱x ga yema togü ga chixexü̃ ga naxüxü̃. 20Natürü ga Erode rü tama Cuáü̃ga naxĩnü. Rü yexeraxü̃ ga chixexü̃ naxü, yerü poxcupataü̃wa Cuáü̃xü̃ namu. 21Naxü̃pa ga na napoxcuxü̃ ga Cuáü̃, rü guxü̃ma ga duü̃xü̃güxü̃ ínabaiü̃xẽẽxguwena, rü Ngechuchuxü̃ rü ta ínabaiexẽẽ. Rü yexguma Ngechuchu íyumüxẽyane rü ningena ga daxũguxü̃ ga naãne. 22Rü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü wüxi ga muxtucurüü̃ inanago rü Ngechuchuna nangu. Rü daxũwa inanaxũ ga wüxi ga naga ga ñaxü̃: —Cuma nixĩ i Chaune i cuxü̃ changechaü̃xü̃chicü, rü cumaã chataãẽxü̃chicü —ñaxü̃. 23Maneca 30 ga taunecü nüxü̃́ nayexma ga Ngechuchu ga yexguma norü puracü inaxügügu. Rü duü̃xü̃gü nagu narüxĩnüẽ rü Ngechuchu rü Yuche nane nixĩ. Rü Yuche rü Erí nane nixĩ. 24Rü Erí rü Matá nane nixĩ. Rü Matá rü Lebí nane nixĩ. Rü Lebí rü Merequí nane nixĩ. Rü Merequí rü Yana nane nixĩ. Rü Yana rü Yuche nane nixĩ. 25Rü Yuche rü Matatía nane nixĩ. Rü Matatía rü Amó nane nixĩ. Rü Amó rü Naṹ nane nixĩ. Rü Naṹ rü Echiri nane nixĩ. Rü Echiri rü Nagaí nane nixĩ. 26Rü Nagaí rü Maã́ nane nixĩ. Rü Maã́ rü Matatía nane nixĩ. Rü Matatía rü Chemeĩ́ nane nixĩ. Rü Chemeĩ́ rü Yucheca nane nixĩ. Rü Yucheca rü Yudá nane nixĩ. 27Rü Yudá rü Yunáü̃ nane nixĩ. Rü Yunáü̃ rü Decha nane nixĩ. Rü Decha rü Chorobabé nane nixĩ. Rü Chorobabé rü Charatía nane nixĩ. Rü Charatía rü Nerí nane nixĩ. 28Rü Nerí rü Merequí nane nixĩ. Rü Merequí rü Adí nane nixĩ. Rü Adí rü Cocháü̃ nane nixĩ. Rü Cocháü̃ rü Erudamáü̃ nane nixĩ. Rü Erudamáü̃ rü Erú nane nixĩ. 29Rü Erú rü Yochué nane nixĩ. Rü Yochué rü Eriechéru nane nixĩ. Rü Eriechéru rü Yoríü̃ nane nixĩ. Rü Yoríü̃ rü Matá nane nixĩ. Rü Matá rü Lebí nane nixĩ. 30Rü Lebí rü Chimeṹ nane nixĩ. Rü Chimeṹ rü Yudá nane nixĩ. Rü Yudá rü Yuche nane nixĩ. Rü Yuche rü Yonáü̃ nane nixĩ. Rü Yonáü̃ rü Eriaquíü̃ nane nixĩ. 31Rü Eriaquíü̃ rü Meréa nane nixĩ. Rü Meréa rü Mena nane nixĩ. Rü Mena rü Matata nane nixĩ. Rü Matata rü Natáü̃ nane nixĩ. Rü Natáü̃ rü Dabí nane nixĩ. 32Rü Dabí rü Ichaí nane nixĩ. Rü Ichaí rü Obé nane nixĩ. Rü Obé rü Boú nane nixĩ. Rü Boú rü Charu nane nixĩ. Rü Charu rü Naãchã́ũ nane nixĩ. 33Rü Naãchã́ũ rü Amináda nane nixĩ. Rü Amináda rü Amí nane nixĩ. Rü Amí rü Arǘni nane nixĩ. Rü Arǘni rü Erúü̃ nane nixĩ. Rü Erúü̃ rü Pare nane nixĩ. Rü Pare rü Yudá nane nixĩ. 34Rü Yudá rü Acobu nane nixĩ. Rü Acobu rü Ichaá nane nixĩ. Rü Ichaá rü Abráü̃ nane nixĩ. Rü Abráü̃ rü Taré nane nixĩ. Rü Taré rü Nacú nane nixĩ. 35Rü Nacú rü Cherú nane nixĩ. Rü Cherú rü Dagáu nane nixĩ. Rü Dagáu rü Peré nane nixĩ. Rü Peré rü Ebé nane nixĩ. Rü Ebé rü Charu nane nixĩ. 36Rü Charu rü Caináü̃ nane nixĩ. Rü Caináü̃ rü Arupácha nane nixĩ. Rü Arupácha rü Chéü̃ nane nixĩ. Rü Chéü̃ rü Noẽ́ nane nixĩ. Noẽ́ rü Damé nane nixĩ. 37Rü Damé rü Matucharéü̃ nane nixĩ. Rü Matucharéü̃ rü Enó nane nixĩ. Rü Enó rü Yaré nane nixĩ. Rü Yaré rü Mararé nane nixĩ. Rü Mararé rü Caináü̃ nane nixĩ. 38Rü Caináü̃ rü Enú nane nixĩ. Rü Enú rü Che nane nixĩ. Rü Che rü Adáü̃ nane nixĩ. Rü Adáü̃ rü Tupana nane nixĩ.


text:
Cavijän
Cavijan (parnunzia lucal: Cavijän; italian: Cavigliano) l'è una fraziun del cumün tesines de Terre di Pedemonte.
A l'è staa un cumün indipendent fina al 2013.
Pruverbi in del dialet de Cavijan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- I bun amis i ta la fa pisséi bela di ält.
- Par cugnóss un amis bisegnaréss mangià un sacj da saa insema.
- Una fémna la tira cent ómen, ma cent ómen i è mia bói a tiràa una fémna.
- La stirpa di cujói l’è sempru stäcia.
- I vacj vegg i crapa in du tecc di cujói.
- Pòura chela cjà che da óm no la sa.
- Lesg senza capii l’è cumè stàa in du lecc senza drumii.
- In 'sto mónd a s'ha sempru da tribulà: quand a 's riva a vess un poo cuntint, alora a 's mér.
- Il Signór u j'ha i mai da fer e péi da stópa, indù ch'u riva u copa.
- Per San Sgiuann, gropèe l'aj.


text:
Vigà
Viga (in Italià Vigano San Martino) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Cavalina sö la ria del Chére.
El g'ha 'na popolasiù de 1 305 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,7 km² e 'na densità de popolasiù de 353 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 23 km de la sità e a 363 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Albì, Bèrs (BG), Bórgh, Casassa e Grù.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Vigà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Zén
Zen (Tsen in Piemuntes; Toceno in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 789 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 15,8 km² e ona densità de popolaziun de 50 ab./km².
Zen l'è vün di set cumün de la Val Vigezz. L'è tacaa ai cumün de Cravegia e Santa Maria.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Zén l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sëmnoma nòstre smens!
Ël materialism e l’avidità a son le carateristiche specifiche dl’umanità, da quandi che a l’ha ancaminaje ‘l sécol passà fin-a al dì d’ancheuj, sensa ecession.
Parlanda dë smens con ij mé amis e avsin, am ven da pensé che prest i saroma obliga d’andé a modifiché cò l’evangeli ‘d san Maté...
«Gesù a l’ha dije: un campagnin a l’é surtì për sëmné. E antant ch’a sëmnava, na part ëd la smens a l’é calà arlongh la stra, andoa ch’a son rivaje j’osej e a l’han mangiala. N’autra part dë smens a l’é calà an s’un teren giairos, andoa ch’a-i era pòca cotura....» Cost paisan ëd doimila agn andré a andava nen a caté la smens da dla dël Gran Baciass.
La predica
Cost artìcol, che a l’ha l’aira ‘d na bon-a predica, a l’é frut ëd costa meditassion: an sinquant’agn, ij campagnin a son fasse porté via le smens. Le smens a son la richëssa dla tèra, proprietà ëd Nosgnor Iddìo, e a son stà regalà a gratis ai contadin che a l’han sempre cujije ant ij sò camp, për pianteje l’ann dapress. E sonsì da vàire mila agn. E gnun a l’é mai mòrt ëd fam.
S’i stoma atent, i voghima che da sinquant’agn a rivé fin-a adess tuta la ròba a l’é pien-a ambalà ‘d malatìe, e a l’han fane chërde che pì gnente a peul nasse se la smens a l’é nen passà andrinta a le fabriche.
Sinquant’agn andré, an Italia a j’era pen-a finije la guèra, un pòch come an Iraq adess, e (varda cas) coj che a l’avo fà s-ciopé la guèra e peuj vagnala a son jë stess dl’Iraq d’adess. A l’han tacà, con sò agiut alimentar e agrìcoj, a masenté le materie prime ëd nòstr pais. Pian pian, con l’economìa ben studià, a l’han fane gavé le puntà e le gabie dla meira, për gavene l’autonomìa d’avèj nòstre smens an ca, e dovreje a fé polenta e mangim sensa dovèj caté gnente. Adess che la ròba a smija ch’a vala pì gnente, i tacoma a rendisse cont che tute le gròsse fabriche dë smens a son masentà da le sòlite famije ‘d Merican (varda cas), e che noi i soma diventà obligà a caté sempre le smens da lor (dasnò a-i nass pì gnente); sensa parlé dle maisin-e, che mai come adess a son stà indispensabile për coltivé fruta e vërdura.
La vita as cata nen
Ël muliné ëd Corgnan a paga 35 euro al quintal la meira d’eut file sëcca, e as peulo cheuje 10-12 quintaj për giornà, che vardand da la mira econòmica a fà ciapé tanti sòld come col bes-ciass ëd meira moderna àuta tre méter, che a ciucia tuta l’eva dij camp, che a sa ‘d van e che as peul nen mangesse. E se veule prové a angrassé le bes-ce - polastr bocin e crave - con la meira d'eut file, i podrai voghe che a ven-o bele lustre, ben grasse e ëd bon imor; e se veule, i peule ciapé ant ël sach un chilo dla vòstra farin-a, rivé a ca da vòstra fomna e dije: «Monica, buta sonsì a cheuse ansima al potagé che ancheuj i mangioma nòstra polenta». La polenta ch’a ven dai nòstri camp, andrugià con ël nòstr liam, piantà con le nòstre ziamente, cola che ‘t vai dontré vòlte dla sman-a për voghe se a “fà fila”, arcaussà e cudìa come na masnà.
Mangé toa ròba
E mentre ch’it mange toa polenta, che a ven da toa tèra, che a sarà ‘d sicur la ròba pì bon-a dël mond, it pense ch’i l’oma faje tròpi pastiss a costa tèra, për fé an manera ch’a rendèissa sempre pì tant, për ciapé sempre pì tanti sòld, e che adess costi sòld, un bel dì, a vniran a valej pì gnente, e noi i saroma sensa smens, sensa polenta, sensa farin-a, sensa forn për fé ‘l pan... Bela campagna!
Speroma ant la divin-a providensa? Nò, ròba veja costa! Speroma che ij merican a fasso nen saré col supermarket davsin a ca, andoa che a-i riva tute le ròbe pì bon-e dël mond, da le banane al salmon dël Cile. Beica ‘l bale dël forn e dla polenta: adess i soma diventà modern!
Batista
Copiright "Gazetta d'Alba" 2010
Leggi il resto del articolo......
giovedì 29 aprile 2010
La gran-a dle gran-e
Etichette: batista, gazzetta d'alba, gopiedmont, La smens, piemontèis
Iscriviti a: Post (Atom)


text:
Biel/Bienne
Biel/Bienne a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Biel/Bienne, region aministrativa del Seeland, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.20 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 51203 abitant.
El cumün de Biel/Bienne al se tröva a una altitüden de 434 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Brügg, Ipsach, Evilard, Nidau, Orpund, Orvin, Pieterlen, Port, Safnern, Twann-Tüscherz, Vauffelin.
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
-
el fiümm Suze
-
-
-
-
-
References[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial de Biel/Bienne
- Tourism Biel Seeland
- Biel/Bienne in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Biel International Chess Festival
- Federation of the Swiss Watch Industry FH
- Chamber of economy Biel-Seeland


text:
Dresda
Dresda (Dresden in tudesch; Dreschde in alemann; Dresdn in bavares; Drážďany in cech; Drezno in pulach; Drježdźany in lüsazian; Dresde in frances e spagnö; Drezda in üngheres) a l’è una cità de la Germania de 530 754 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A l'è la capital del Land (Stat Federal) de la Sassonia. La se tröa in sül fiüm Elba e la gh'ha anca un port in sül fiüm.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è arent a impurtant riserv de lignite e la se tröa arent a bun vij de cumünicaziun. Se tröen anca atività cumerciaj e indüstriaj: chimiga, eletrutecnica, mecaniga de precisiun (futugrafia e otica), indüstria de la ceramica, del veder, di vistì e de l'alimentaziun.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Dresda la gh'è un'üniversità fundada in del 1828 e istitüziun d'istrüziun scentifich e artistich.


text:
Trèsa
La trèsa l'è 'n tîp 'd arvujamèint a tresadùra ed fil o anca 'd cordi o anca 'd bandi 'd cavî (c'ma petnadùra) cgnusùda fin da di tèimp dimòndi antìg, c'm'a s capìs da soquànt catamèint archiulògic e da soquànti pitùri dl'antichitê. Cun la tresadùra dla pàja e di trùciol dal lègn a-j-òm vìst fin ch'a nn'è mia tant, fabrichèr i capē 'd pàja druê dai noster nòn e dai cuntadèin in di camp, per stèr cuacê mo anca frèsc in custéra, fabrichèr i sèst, acsè pràtic per traspurtèr di quèl; al dè 'd incō a s trèsa incòri dla paja in soquànti rifinisiòun del scrani e di mubìli in stîl coloniêl.
La trèsa l'è anca 'n tîp ed cunfesiunamèint tèsil ch'l è diferèint da la tesidûra. A trèsa a s pól custruìr anca di curdàm.
Tecnicamèint la trèsa la irobustìs, elastiśènd-i, i filê ch'a s è drē a tèser.
Vóś lighèdi
Manéri 'd dir
- (EGL) Al sà fèr sōl dla trèsa da trī (cô), (IT) Riesce solo a fare della treccia da tre (capi); è una persona con poche capacità.
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Trèsa
- (IT) La vóś in sìm'a 'l Wikisiunàri
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it


text:
Lèngua A-Pucikwar
La lèngua A-Pucikwar o adóma A-Pucikwar, Puchikwar o Pucikwar l’è öna lèngua del sèntro del arcipelàch di Grand Andamane, ün arcipélach de ìsole ‘ndiane ‘n del gólf del Bengala.
La lèngua A-Pucikwar l’è ‘ndàcia perdìda, dezà che gh’è quaze piö nisü che l’ la parla.
La lèngua A-Pucikwar l’èra öna di 10 lèngue parlade dal pòpol di Grancc Andamanés, pòpol che se pènsa l’abie abitàt chèste ìsole da piö de 65.000 agn; i éra 'n 5.000 quando in del 1858 i è riàcc i Inglés, menimà 'n del 2010 i n’éra restàcc dóma 52.
Ol còdes Iso[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol còdes Iso de la lèngua A-Pucikwar l'è ISO 639-3: apq.
I lèngue di Andamane[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lèngue andamanéze magiùre (10)
del setentriù (4)
del mès de l’arcipélagh (6)
Lèngue andamanéze meridiunàle (3)