text:
La situaziun da las famiglias sch'i va per cumbinar la lavur e la tgira dals uffants en il Grischun duai vegnir meglierada. La tgira cumplementara saja centrala per questa finamira, scriva la regenza grischuna en ina communicaziun. Quella gidia da cumbinar la lavur e la famiglia e plinavant er da promover il svilup e l'integraziun sociala dals uffants.
Daners directs per familgias
Per meglierar la tgira cumplementara vul la regenza ussa reveder la Lescha davart la promoziun da la tgira d'uffants cumplementara a la famiglia en il chantun Grischun (LTGU). Da nov duain il chantun e las e vischnancas sustegnair directamain famiglias tenor lur situaziun economica. Fin ussa pajava il chantun contribuziuns a canortas e sumegliantas instituziuns da tgira d'uffants. Quellas avevan d'adattar lur tariffas a l'entrada da las famiglias. La nova lescha minimeschia il ristg per canortas e purschidas da la tgira d'uffants en territoris cun structuras deblas u cun blers geniturs cun entradas bassas tenor la regenza. En pli duai il chantun survegnir dapli meds tras la nova lescha per la tgira cumplementara d'uffants cun impediments.
Custs betg clers
La nova lescha diminueschia ils custs per las famiglias e chaschunia dapli custs per il chantun e per las vischnancas. Ils custs precis sajan dinamics e dependian dal basegn da tgira e da la capacitad economica da la famiglia. Il chantun spetga però ch'ils custs cunvegnian a lunga vista grazia a l'effect positiv sin l'economia publica.
Adattà al tema


c: text/html

text:
Hokkaidō
Hokkaidō (北海道? rum. cirquit da la mar dal nord) è la segund pli gronda insla dal Giapun. Ensemen cun pliras inslas pli pitschnas en la vischinanza furma ella la prefectura la pli settentriunala dal pajais. Congruent cun la prefectura denominescha Hokkaidō era ina da las regiuns dal Giapun.
La prefectura aveva a la fin dal 2005 var 5,7 milliuns abitants, dals quals 25'000 appartegnevan a la minoritad indigena dals Ainu. La citad la pli gronda ed a medem temp la residenza da l'administraziun prefecturala è Sapporo. La citad situada il pli al nord da Hokkaidō e dal Giapun insumma è Wakkanai.
Giapunais ch'èn naschids sin Hokkaidō sa numnan Dosanko (道産子?) che munta „uffant ch'è naschì sin Hokkaidō“ u simplamain „figl/figlia da Hokkaidō“.
Colliaziuns[modifitgar | modifitgar il code]
- Hokkaipedia, in'enciclopedia libra davart Hokkaidō (englais)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vulcan
In vulcan è ina structura geologica che sa furma cura che magma (luentada da crappa) munta fin a la surfatscha d’in planet, per exempel da la Terra. Tut ils fenomens secundars ch’èn colliads cun l’ascensiun e la sortida da magma vegnan numnads vulcanissem. Tar l’erupziun d’in vulcan na sorta betg be il magma viscus, mabain er materia cumpacta e substanzas en furma da gas.
En il cas da la Terra lieuan en ina profunditad a partir da 100 km – nua che regian temperaturas tranter 1000 e 1300 °C – las stresas da crappa da la Terra ad in magma viscus che sa rimna en grondas chombras da magma situadas en ina profunditad da 2 fin 50 km. Daventa la pressiun memia gronda, munta il magma tras las sfessas da la litosfera. Magma che cumpara en questa moda a la surfatscha da la Terra vegn numnà lava.
La gronda part dals vulcans èn pli u main da furma conica; la pendenza da las costas dependa da la spessezza da la lava. Il vulcan po però er avair ina furma irregulara u far in arvieut.
EtimologiaEdit
Il term ‹vulcan› deriva da l’insla taliana Vulcano. Tar quella sa tracti d’ina da las Inslas Eolias en la Mar Tirrena. Entaifer la mitologia romana valeva questa insla sco fuschina da Vulcanus, il dieu roman dal fieu.
Tips da vulcans e denominaziunsEdit
Ils vulcans sa laschan sutdivider tenor lur furma exteriura (p.ex. stratovulcan, chaldera u vulcan en furma da scut)[1], la moda e maniera co ch’els vegnan alimentads cun magma (vulcan central u vulcan da sfessas), il lieu nua ch’els cumparan (sin terra, sur l’aua, sutmarin, subglazial u extraterrester), lur furma d’activitad (effusiv: il lava sorta a moda quieta u ejectiv: activitad ‹explosiva›) sco er lur stadi (activ, inactiv: il vulcan ‹dorma›, stiz: nagin apport da magma). Sco supervulcan vegn designà in vulcan cun in’activitad spezialmain ejectiva; ed il term paroxissem stat per ina sequenza d’erupziuns che daventan adina pli fermas.
Blers vulcans na suondan però betg in singul muster d’erupziun, mabain mussan in cumportament varià – saja quai durant ina singula erupziun ubain en il decurs dals milliuns onns da lur activitad. In exempel furma l’Etna a Sicilia.
La muntogna ch’è sa furmada tras l’activitad vulcanica vegn numnada, tut tenor sia furma, tgeiel dal vulcan ubain dom dal vulcan, e l’avertura da la quala il lava sorta da la profunditad sa numna chamin dal vulcan. L’avertura a la tschima dal vulcan, che po esser pitschna u er fitg gronda, è il crater dal vulcan. Magari capiti ch’in chamin che sa chatta be pauc sur ina chombra da magma dat ensemen; uschia sa furma in grond crater che vegn numnà chaldera.
Tips da magmaEdit
Sper la quantitad da gas e dad aua è la cumposiziun dal magma decisiva per la furmaziun dal vulcan. Centrala è surtut la cumpart da siliciumdioxid (SiO2). Pli auta che questa cumpart è, ed a moda pli explosiva ch’il vulcanissem sa manifestescha. I sa laschan differenziar quatter tips principals:
- Sur 63 % SiO2: felsit. Quest tip da magma è tipic per la luentada da crusta continentala; i sa furma il crap caracteristic riolit.
- Tranter 52 e 63 % SiO2: magma intermediar. Quest tip da magma è tipic per zonas da subducziun; i sa furma il crap caracteristic andesit.
- Tranter 45 e 52 % SiO2: mafit. Quest tip da magma è tipic per dies oceanics (vulcanissem da hotspots); i sa furma il crap caracteristic basalt.
- Sut 45 % SiO2: ultramafit. Quest tip da magma na cumpara oz betg pli; i sa furmava il crap caracteristic picrit.
Tips da lavaEdit
Vulcans pon er vegnir classifitgads tenor la colur da la lava che sorta. Quella dependa da la temperatura, sa lascha però er deducir da la cumposiziun chemica dal magma. Tant la furma dal vulcan sco er il cumportament d’erupziun vegnan influenzads a moda decisiva da la cumposiziun da la luentada da crappa:
- Vulcans cotschens vegnan numnads uschia, perquai che lur lava glischa cotschen u mellen oransch. Da quels resultan vulcans en furma da scut.
- Vulcans grischs possedan ina temperatura da lava relativamain bassa e furman stratovulcans.
Ulteriurs fenomens ch’èn colliads cun l’erupziun da vulcansEdit
Tar l’erupziun da vulcans po material vulcanic sa maschadar cun autras materias sco aua ed aria. Quai sco er l’erupziun abrupta da lava po metter ad ir ulteriurs process sco per exempel bovas e lavinas da lozza e brastgida, nivels da brastgida u glatschers che culan. In auter enconuschent fenomen èn tsunamis: Sche grondas quantitads da magma u schizunt entiras parts da muntognas crodan en la mar, po quai effectuar undas ch’èn per part pli autas che quellas che vegnan chaschunadas tras stremblidas sutmarinas. Ultra da quai poi dar avant u suenter l’erupziun d’in vulcan terratrembels; quests dus fenomens pon influenzar in l’auter e far escalar supplementarmain la situaziun.
Repartiziun dals vulcansEdit
Tenor il tip dal vulcanEdit
Igl existan oz en tut il mund radund 1500 vulcans ch’èn activs, vul dir ch’èn ruts ora en il decurs dals ultims 10 000 onns.[2] Quest dumber resguarda però be ils vulcans ch’èn vesaivels a la surfatscha e stgars 150 vulcans sutmarins; il dumber effectiv dals vulcans sut l’aua è anc nunenconuschent, vegn però stimà bundant pli aut.[3]
Tar radund la mesadad dals vulcans ch’èn vesaivels sur l’aua sa tracti da stratovulcans, stgars 200 èn vulcans en furma da scut, ils ulteriurs sa repartan sin vulcans cumplexs, chalderas, champs da vulcans e.a.[4]
Repartiziun geograficaEdit
La repartiziun geografica dals vulcans en tut il mund sa lascha chapir cun agid da las enconuschientschas da la tectonica da plattas:
- Ils vulcans da la zona da separaziun sa chattan cun paucas excepziuns sin il fund da la mar, nua che las plattas sa movan dapart. Il magma che cumpara là è basaltic e segnà d’ina bassa cumpart d’elements che sa laschan ordinar be malamain en raits da cristals (elements incumpatibels). Tipics per questa zona èn surtut vulcans cotschens u vulcans en furma da scut.
- Vulcans che sa chattan sur zonas da subducziun èn ils vulcans il pli bain visibels. Quels cumparan en il cas da collisiuns da plattas che cumpiglian almain ina platta litosferica oceanica. Qua vegn la crusta oceanica subducida en il mantè, permess che sia spessezza – che dependa da la vegliadetgna – ha cuntanschì ina valur suffizienta. La crusta oceanica che sfundra vegn per part luentada en la profunditad, damai che l’auta cumpart d’aua reducescha en tscherts minerals la temperatura dal cumenzament da la luada. Il magma che resulta s’auza, damai che sia spessezza è pli bassa che quella da ses conturn. Quai nutrescha il vulcanissem a la surfatscha. Pervi da lur cumposiziun da pliras rasadas vegnan ils vulcans che resultan da quest fenomen numnads vulcans da stresa u stratovulcans.
- Vulcans situads sur hotspots datti be paucs, damai ch’i sa laschan localisar da preschent en tut il mund be radund 40 da quests lieus. Tar in hotspot sa tracti d’in lieu da luentada che sa chatta sur pli lungas periodas geologicas praticamain adina al medem lieu entaifer il mantè da la Terra sut la litosfera. Tras mecanissems da la tectonica da plattas sa glischnan plattas da la litosfera sur lungs intervals sur ils hotspots ora. I sa sviluppan in davos l’auter, quasi sco sin ina corda da curals, adina novs vulcans. Il cas il pli enconuschent furman las inslas da Hawai: la pli giuvna da questas inslas (Hawaiʻi che furma la pli grond’insla) ha ina vegliadetgna da radund 400 000 onns, la pli veglia da las sis inslas vulcanicas (Kauaʻi en il nordvest) è percunter sa furmada gia avant 5,1 milliuns onns. Exempels per questa rara furma da vulcanissem en l’Europa èn da chattar en la regiun da l’Eifel, en il Siebengebirge ed en l’Auvergne. Er sut l’Islanda sa chatta in tal hotspot.[5]
Entaifer il sistem solarEdit
Vulcanissem è in fenomen tipic per corps celests terresters. En noss sistem solar datti numerus exempels per vulcanissem stizzà, sco per exempel sin la glina da la Terra u sin il Mars. Il corp ch’è vulcanicamain il pli activ en noss sistem solar furma la glina Io (Jupiter). Sin la glina Elceladus (Saturn) e sin la glina Triton (Neptun) han ins observà criovulcanissem; tar quel sa tracti da substanzas scheladas che lieuan ed arrivan a la surfatscha.
Sin la Venus percunter – che sa lascha cumparegliar cun la Terra areguard massa, grondezza e structura – datti actualmain be paucs indizis per in vulcanissem activ ed insumma nagut che renviass ad ina tectonica da plattas.
Predicziun d’erupziuns da vulcansEdit
Schebain in vulcan è stiz definitivamain u po forsa puspè vegnir activ, interessescha surtut ils umans che vivan en il conturn d’in vulcan. Ma l’erupziun d’in vulcan ha er consequenzas sin l’infrastructura e l’economia da l’entira regiun pertutgada e po – en cas extrems – avair effects globals (disturbis dal traffic aviatic, influenzas sin il clima). La finamira centrala da tutta perscrutaziun è perquai da pudair predir erupziuns a moda uschè precisa sco pussaivel.
Malgrà intginas sumeglientschas sa differenziescha mintga vulcan areguard ses cumportament d’erupziun. Observaziuns da las fasas da ruaus u d’activitads seismicas d’in vulcan na sa laschan perquai strusch transferir sin auters vulcans.
Tar l’observaziun da vulcans sa servan ins per ordinari da tschintg metodas; tut tenor la caracteristica dal vulcan vegnan quellas applitgadas en differenta cumbinaziun. Igl èn quai la registraziun da l’activitad seismica, la surveglianza da la topografia cun agid da la geodesia, la mesiraziun da midaments gravimetrics u magnetometrics, la registraziun d’augments da la temperatura datiers da la surfatscha e l’analisa chemica da gas vulcanics che sortan.
Registraziun da l’activitad seismicaEdit
In process d’erupziun vegn inizià dal magma che chatscha vers ensi. Quai sco er gas che sorta maina a tensiuns en las stresas da grippa vischinantas, las qualas furman signals seismics caracteristics. Grippa che rumpa maina a terratrembels d’auta frequenza; per il moviment da las sfessas è percunter caracteristic in stremblir a bassa frequenza, l’uschenumnà tremor vulcanic.
Per pudair eruir la profunditad e la fuaina dals terratrembels seismics, vegn per ordinari endrizzada enturn il vulcan ina rait da seismometers fitg sensibels. Pertge che gist ils terratrembels fitg flaivels d’ina fermezza da main che 1 èn savens indizis ch’in vulcan vegn activ. Sin la costa sidvest da l’Etna han ils seismometers installads al lieu per exempel mesirà durant las 12 uras avant l’erupziun dal 1981 radund 2800 pitschens squass da la terra en furma da tremor. Sur in sistem da transmissiun automatic èn las datas vegnidas transferidas directamain a l’Istituto Internazionale di Vulcanologia a Catania. Cun agid da la tecnica moderna vegnan midadas entaifer l’activitad seismica elavuradas oz en temp real. Structuras e process sut la surfatscha pon uschia vegnir represchentads ed analisads directamain ed a moda fitg exacta.
Surveglianza da la topografia cun agid da la geodesiaEdit
En quel mument che magma sa mova da la profunditad vers ensi, poi dar en tschertas parts dal vulcan defurmaziuns da la surfatscha da la terra en furma da bots, sbassadas u sfessas. Questas defurmaziuns pon vegnir mesiradas al lieu cun agid da clinometers ed extensiometers ch’èn per ordinari installads en il grip (cun agid da foras da sondagi).
Quests fenomens sa laschan però er gia identifitgar cun metodas fitg simplas sco in bindel da mesirar e lingias sprizzadas sin il grip. L’entschatta d’avust 1982 avevan geologs scuvert sin il fund dal crater dal Mount St. Helens quatter pitschnas sfessas e marcà quellas cun colur. Dus dis pli tard eran las lingias defurmadas cleramain, quai ch’è in indizi per magma che sa mova ad aut. Paucs dis pli tard hai dà in’immensa erupziun dal vulcan. L’october 2004 han ins observà vi d’ina spunda dal Mount St. Helens in bot da bundant 100 meters, il qual era er da vesair ad egl.
Ina metoda pli cumplexa ed exacta per registrar midaments morfologics furma per exempel la mesiraziun electronica da distanzas. Cun agid da l’apparatura correspundenta sa laschan transmetter e retschaiver signals electromagnetics. La fasa da l’unda sa sposta en dependenza da la distanza tranter l’apparat e l’object reflectant ed inditgescha uschia la dimensiun d’in eventual spustament. La mesiraziun electronica da distanzas tanscha fin a 50 km e cuntanscha ina precisiun da mesira da be paucs millimeters divergenza. Midadas da surfatschas da territoris pli gronds e da vulcans en lieus periferics vegnan observads cun agid da proceders da mesirar geodetics a basa da satellits.[6]
En consequenza da la defurmaziun dal terren sa spostan savens er l’autezza da l’aua sutterrana e quella da flums e lais en relaziun ina tar l’autra. Tar vulcans che sa chattan en la vischinanza dad auas vegn perquai savens er fatg diever da posts da mesiraziun correspundents.
Mesiraziun da midaments gravimetrics u magnetometricsEdit
Cura che luentadas da crappa avanzan en stresas da terra che sa chattan datiers da la surfatscha, sa laschan observar midaments dal champ da gravitad. Quests midaments locals vegnan chaschunads da differenzas da la spessezza tranter il magma ed il grip circumdant. Talas uschenumnadas anomalias microgravimetricas sa laschan scuvrir cun agid da gravimeters fitg sensibels che vegnan applitgads vi da vulcans ch’èn activs.
En quel mument ch’il magma s’auza, sa laschan er registrar midaments dal champ magnetic local. Quai è d’attribuir ad influenzas termicas. Gia il 1981 han ins installà a la spunda sid da l’Etna sco er en ina distanza da radund 20 km duas staziuns magnetometricas cun teletransmissiun automatica.
Registraziun da midadas da la temperaturaEdit
Cura ch’il magma d’ina temperatura da 1100 fin 1400 °C s’auza or d’ina chombra da magma u directamain dal mantè da la Terra superiur sche maina quai en il crap cunfinant ad in augment da la temperatura local. Cun agid da staziuns da mesiraziun da la temperatura fixas ed a basa da fotografias a radis infracotschens fatgas da satellits pon vegnir registrads tals stgaudaments locals che resortan da la stuppada dal magma datiers da la surfatscha.
Analisa chemica da gas vulcanicsEdit
Gas eruptivs furman il stimul principal da tutta activitad vulcanica. Midaments areguard lur quantitad, lur temperatura e lur cumposiziun chemica èn da muntada fundamentala per pudair predir in’erupziun d’in vulcan. En general valan grondas oscillaziuns entaifer il chemissem dals gas sco indizi per in’auta temperatura da quels e per ina gronda activitad vulcanica. En cas da grondas emissiuns sa lascha la concentraziun da tscherts gas er eruir dalunsch, numnadamain cun agid da lur spectrum d’absorpziun en la glisch vesaivla. La surveglianza geochemica s’extenda er sur l’observaziun d’auas sutterranas e funtaunas; pertge che aua sutterrana vegn savens contaminada tras gas vulcanics che sortan dal magma e sa derasan en la terra. Impurtants en quest connex èn surtut il helium ed il radon. Omadus gas derivan dal mantè da la Terra; cura ch’ina chombra da magma s’auza, creschan er las valurs da quests gas. Suenter in’unda da terratrembels sin l’insla greca Nisyros (1996) han ins per exempel cumenzà ad observar là da rudent ils gas ed ulteriurs facturs, damai ch’ins temeva ch’i possia vegnir tar in’erupziun dal vulcan. En rom dal program da l’Uniun europeica Geowarn èn diversas universitads europeicas s’unidas ad ina rait ch’observa il Nisyros, il Vesuv ed auters vulcans europeics ch’èn potenzialmain privlus.
En rom da la decada internaziunala per ‹Minimar ils donns en cas da catastrofas da la natira 1990–2000› èn vegnids elegids en tut il mund 15 vulcans e survegliads cuntinuadamain, tranter quels er il Vesuv e l’Etna.
FacitEdit
Malgrà la vasta paletta da sistems da preavertiment e bleras novas enconuschientschas sin quest sectur, vegnan erupziuns da vulcans er a mantegnair en il futur lur varts incalculablas. E parallel tar las mesiras da preannunzia dovri er mesiras da protecziun, plans da risico e d’acziun, scleriment da la populaziun pertutgada e reglamentaziuns giuridicas en cas d’urgenza. Ultra da quai pudessi esser inditgà d’observar attentamain la natira en ina regiun periclitada. Savens reageschan ils animals numnadamain a moda pli sensibla e bandunan in territori periclità avant l’erupziun d’in vulcan.
Il pli grond vulcan dal mundEdit
La revista ‹Nature Geoscience› ha publitgà il 2013 resultats da perscrutaziun, tenor ils quals il massiv da Tamu a l’ost dal Giapun pudess esser il pli grond vulcan dal mund. Il massiv s’auza plirs kilometers sur il fund da la mar. La muntogna sutmarina en furma d’in scut pudess esser sa furmada cura ch’igl èn sortidas en in lieu enormas quantitads da lava ch’han furmà cun sa sfradentar spundas a pitschna pendenza che s’extendan sur in’immensa surfatscha. Cun tutta probabilitad sa tracti d’in vulcan singul d’ina dimensiun da 650 kilometers lunghezza e 450 kilometers ladezza.[7]
Vulcans en la mitologiaEdit
En praticamain tut las culturas èn vulcans la sedia da lur dieus. En la mitologia greca furma l’insla vulcanica Limnos la sedia dal dieu da fieu Hephaistos. Er en la cultura azteca, islandaisa, hawaiana ed en bleras autras giogan vulcans ina rolla centrala entaifer la mitologia.[8]
En la Bibla regordan pliras passaschas a l’erupziun d’in vulcan (per exempel Ex 19,18 e 20,18 sco er Lev 5,23). Plirs scienziads vesan tranter auter pervi da quai en Jahwe restanzas d’in dieu da vulcan.
AnnotaziunsEdit
- ↑ Tenor Simkin e Siebert, 1994.
- ↑ Global Volcanism Program.
- ↑ Cf. la geologa Elisabeth Cottrell dal Smithsonian Institute: «…hundreds of volcanoes on the seafloor may be erupting at any given minute.» Magazin online, consultà ils 23 da matg 2010.
- ↑ Gerd Simper: Vulkanismus verstehen und erleben. Feuerland Verlag, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-00-015117-0, p. 38.
- ↑ Cf. H.-U. Schmincke: Vulkanismus. Darmstadt 2000, p. 85.
- ↑ Cf. p.ex. la surveglianza dal vulcan Katla, consultà ils 28 da favrer 2010.
- ↑ William W. Sager, Jinchang Zhang, Jun Korenaga, Takashi Sano, Anthony A.P. Koppers, Mike Widdowson, John J. Mahoney: An immense shield volcano within the Shatsky Rise oceanic plateau, northwest Pacific Ocean.
- ↑ Leben mit Vulkanen.
LitteraturaEdit
- Hans-Ulrich Schmincke: Vulkanismus, 3. ed. surlav. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2010, ISBN 978-3-89678-690-6.
- Gerd Simper: Vulkanismus verstehen und erleben. Feuerland Verlag, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-00-015117-0.
- Hans Pichler e Thomas Pichler: Vulkangebiete der Erde. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-8274-1475-5.
- Felix Frank: Handbuch der 1350 aktiven Vulkane der Welt, Ott Verlag, Thun 2003, ISBN 3-7225-6792-0.
- Haack TaschenAtlas Vulkane und Erdbeben, elav. da Harro Hess, Klett-Perthes, Gotha 2003, ISBN 3-623-00020-5.


text:
Urs Cavelti e Walter Derungs ein carschi si a Sagogn ed han omisdus frequentau la classa da sculptura alla Scol’aulta d’art a Basilea.
Igl artist Urs Cavelti explorescha ils cunfins denter art e mobigliar, design e spazi da viver. Quei camp da tensiun semuossa en mintgin da ses objects.
Walter Derungs s’occupescha en sias ovras fotograficas cun la vanadad e la inconstanza dad architectura e surfatschas urbanas en differents stadis.
Ils dus amitgs-artists vivan e lavuran a Basilea.
La vernissascha ei publica. Nus selegrein da Vossa viseta!CULARTA_presenta_Cavelti-Derungs
Infos/Contact
CULARTA
atelier e gallaria
Via Falera 2a
7031 Laax
078 635 96 65


text:
Atualità
Dala Junta: convenziun Provinzia-Unibz cina le 2019
Aprovada dala Junta la convenziun programatich-finanziara cun l’Université Lëdia de Balsan por le 2017-19: didatica, archirida y zëntri de competënza.
Le finanziamënt provinzial dl’Université Lëdia de Balsan prevëiga l’assegnaziun anuala de fonds dal bilanz provinzial y ince n’assegnaziun sön la basa dl’acordanza de Milan (assunziun dla Provinzia dl contribut statal anual de 2,5 miliuns che röia lapró pro i cosć de funzionamënt dl’université). Aladô dla convenziun aprovada dala Junta incö, á recordé le presidënt Arno Kompatscher, sará l’impëgn finanziar dla Provinzia de 56 miliuns de euro por chësc ann, a chi che al nen röia lapró 60 tl 2018 y 65 miliuns tl 2019 por indöt 180 miliuns de euro te trëi agn. I finanziamënc anuai reverda le budget de basa, i cosć de gestiun dl’aministraziun y dl personal academich y aministratif, les spëises por investimënc, por la didatica, l’archirida y le trasferimënt dl savëi scientifich.
Danter i obietifs dl’université südtiroleja di proscims trëi agn él la didatica de livel alt cun n trilinguism ecuilibré y l’internazionalité di studënc, le svilup dla formaziun di insegnanc, na colaboraziun plü strënta danter les Universités dl’Euregio ti seturs dl’archirida y mobilité di studënc y professurs y les partnership cun d’atres universités. N’atenziun particolara ti gnará dada ala cooperaziun cun les impreses locales tla archirida por sostigní le svilup dl teritore, conscidran ince che le Parch tecnologich NOI gnará tosc daurí.
Implü él ince preodü cina le 2019 n aumënt di professurs da 114 a 180 cun ince n aumënt pro le numer di studënc (atualmënter 3.369). Ince le numer di scienziá gnará alzé de 160-200 unités. La Université laora por garantí ince inant la porzentuala alta de ocupaziun di studënc do n ann dala laurea, cun le 81 porcënt sciöche valur mesan a Balsan en confrunt dl 52,3 porcënt a livel statal. Tla convenziun aprovada incö vëgnel ince renforzé i zëntri de competënza: por le turism y la mobilité a Bornech, por l’inclujiun a Porsenú, por la sensorica a Balsan en colaboraziun cun l’Eurac Research. La Provinzia de Balsan, insciö á recordé le presidënt Kompatscher, “ne pó nia finanzié te na manira ilimitada la chersciüda dl’Université Lëdia de Balsan: do le 2019 ne gnará les ressurses publiches nia plü aumentades y l’Université messará ciaré da ciafé fonds ince da privac, dal’UE y tres proiec d’archirida.”
USP


text:
En l'ospital chantunal a Cuira datti dapi ils 4 da schaner 4 novas salas d'operaziun cumplainamain digitalisadas. I sa tracta da salas d'operaziun ibridas en quellas ch'ins po era operar navigà.
Tenor communicaziun saja uschia stà pussaivel da transferir l'activitad operativa da l'ortopedia da l'Ospital da la Crusch a la sedia principala e da stgaffir ulteriuras capacitads d'operaziuns.
La segunda part dal nov edifizi principal e otg ulteriuras salas d'operaziun vegnan ad esser a fin il onn 2026. Enfin lura è anc la veglia partiziun dad operar en funcziun.


text:
Dapi il na a la refurma da la taglia sin interpresas trais (USR III) han la Confederaziun ed ils chantuns lavurà intensivamain vi dad ina nova proposta per refurmar il sistem da taglia sin interpresas.
Uss gievgia avantmezdi è vegnida preschentada l’idea nova. L'uschenumnà project da taglia 17 è redimensiunà e cuntegna las pli impurtantas pretaisas dals adversaris.
Uschia desista il project da taglia 17 dad elements dispitaivels sco per exempel la pussaivladad per las interpraisas da trair giu in tschains fictiv sin l'agen chapital. Da l'autra vart duain ils supplements per famiglias minimals vegnir auzads per 30 francs sin 230 francs. En pli duai vegnir refurmà il sistem da taglias sin dividendas.
Las emprimas reacziuns da las partidas e da las gruppas d'interess mussan che nagin è propi cuntents cun la proposta da la gruppa da lavur.
Per la ps n’è la taglia sin las dividendas betg auta avunda. Enstagl da 70% pretendan els ina taxa da 100%. Memia pitschen è per ella sco era per ils verds l’augment dals supplements da famiglia. La ps pretenda in augment da 100 francs e na betg mo da 30 francs.
L’Uniun sindicala Svizra vesa en l’augment dals supplements da famiglia bain in pass en la dretga direcziun. Il medem mument tema ella dentant che las taglias d’interpresas vegnan pervia dal project da taglia 17 sbassadas anc pli fitg che tar la davosa refurma.
La pps vul l’emprim prender sut la marella las propostas da la gruppa da lavur. Ussa stoppian ils chantuns elavurar e preschentar lur mesiras da taglia e far adatg che betg ils pajataglia stoppian star botta per interpresas che bandunan la Svizra.
Cuntents cun las propostas è dentant l’Uniun da las citads svizras. La direcziun saja la dretga. Pretensiuns centralas da las citads sco per exempel la cumpensaziun da sperditas da taglia per citads e vischnancas duain dentant vegnir fixadas en la lescha.
Ed era la pcd vesa dapli positiv che negativ en la proposta ch’è ussa sin maisa. Ils puncts principals correspundian per gronda part a lur pretensiuns. Positiv saja che la cumpart pli auta da la taglia federala directa per ils chantuns fetschia vinavant part dal project. Impurtant saja era ch’ils basegns dals chantuns e da las vischnancas vegnian resguardads ella revisiun.
RR novitads 11:00


text:
Harry Styles
L'Harry Styles (Redditch, 1 de fevrer 1994) l'è un cantautor e ator britannegh. L'è entrad in del mond de la musega in del 2010, 'me member de la boy-band One Direction, cont i che l'ha vendud pussee de 50 milion de cobie in tut el mond, con la pausa del grup in del 2016 el se dà a la carrera deperlu con l'album cont el so nom, che 'l gh'ha havud 'me anticipazzion la canzon Sign of the Times, rivada in veta in del Regn Unid, el numer quater in di Stat Unid e la top ten in alter trenta Pajes. In del 2019 el vegn foeura el so segond album, Fine Line, la che canzon Watermelon Sugar la riva prima in la Billboard Hot 100. In del marz 2022 l'è nonziad el noeuv album Harry's House, che l'è dree per sortì per el masg 2022.
RiferimentModifega
Alter progetModifega
- Wikiquote el gh'ha dent citazzion de o su Harry Styles
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Harry Styles


text:
cuntegn
Ulteriur Grischun
-
Tunnel da sviament Küblis: Di per di 10'000 autos damain
Per il vitg da Küblis è il sviament in grond levgiament, cunzunt areguard il traffic da transit en direcziun da Tavau ubain en direcziun dal Vereina. Quest passa fin ussa cumplettamein tras il vitg.
Maletg
1 / 6
Legenda:
Il portal vest avant Küblis/Dalvazza ch'il traffic cuntascha sur ina rundella.
RTR, G. G. Flepp
Maletg
2 / 6
Legenda:
Il nov tunnel dadens.
RTR, G. G. Flepp
Maletg
3 / 6
Legenda:
Il tunnel da segirezza che va parallel cun il tunnel da traffic. Sur quel pon ins rivar en il liber en cas d'accident.
RTR, G. G. Flepp
Maletg
4 / 6
Legenda:
Il chanal da fieu
sur il tunnel da traffic. Qua vegn il fim tschitscha en e manà en il liber en cas d'in incendi en il tunnel.
RTR, G. G. Flepp
Maletg
5 / 6
Legenda:
Ina clappa en il plantschieu sura che po vegnir averta per tschitschar il fim or dal tunnel da traffic en cas da fieu.
RTR, G. G. Flepp
Maletg
6 / 6
Legenda:
A l'entrada ost po il traffic che vegn da Tavau e da Claustra vegnir svià en cas d'in accident cun saivs automaticas.
RTR, G. G. Flepp
Tuttina munta damain traffic tras il vitg era damain clientella per tancadis, fatschentas ed ustarias. Ils mainis tar la populaziun da Küblis èn dividids.
Nagins problems - be sfidas
Tenor l'Uffizi da construcziun bassa è tut ì tenor plan. Cun custs da radund 210 millliuns francs è la construcziun restada en il buget e tiers è ella anc stada a fin in zic pli baud che planisà.
Sfidas hai tuttina dà da surmuntar. Tenor Roger Stäubli, il mainaproject, saja ina sfida stada l'aua sutterana ch'il tunnel traversa sin in tschancun curt suenter l'entrada a Küblis/Dalvazza. Sin quai tschancun hajan ins stuì bajegiar tut uschia che l'aua na possia betg entrar.
La segunda sfida è tenor Stäubli stada in tschancun da crappa lucca ch'era da surmuntar en la regiun dal Schanielatobel. Per garantir la segirtad dals lavurers han ins en in emprim pass construì sc'ina stgaffa enturn il profil dal tunnel e silsuenter chavà or la crappa lucca.
RR actualitad 17:00
Dapli infurmaziun davart il tunnel da sviament


text:
La Procura publica federala maina il mument bun 60 proceduras cunter dschihadists supponids en Svizra. Quai è bunamain il dubel dal november passà. Lura aveva il schef da la Procura publica Michael Lauber discurrì da 33 proceduras.
Ils blers cas pertutgian propaganda e sustegn d'organisaziuns da terror sco il «Stadi islamic» u «Al-Kaida». Quai ha Lauber ditg en in'intervista cun la gasetta «Tages-Anzeiger».
In cas sumegliant grev sco quel dals umens iracais ch'èn vegnids sentenziads da curt na dettia dentant betg il mument.
RR novitads 06:00


text:
da sur Marcus Flury
Sco als apostels muossa Jesus era a nus co nus duein rugar. El fa quei ell’oraziun ch’el ha dau a nus. La versiun dil Babnos tenor Lucas ha mo tschun supplicas. Nus urein normalmein la versiun tenor Mattiu cun siat supplicas. L’oraziun dil Segner ei ina lecziun per far oraziun. Ella tschenta las prioritads per nossas supplicas. «Tiu num vegni sanctificaus. Tiu reginavel vegni.» Quei che nus rughein duei pia promover il reginavel da Diu. Quella supplica stat sco in tetel sur l’entira oraziun. Lu astgein nus era rugar per quei ch’ei necessari per viver ed oravontut era pil perdunament ch’ensiara era il perdunament vicendeivel denter nus carstgauns.
Cun la semeglia digl amitg che roga fa Jesus era curascha a nus da rugar ferventamein. Rugar san ins denton mo cun la schientscha dad esser dependents. Il cartent che roga propi ei humiliteivels e cheutras era verdeivels. Rugar ei el medem mument era in confess che jeu sun dependents da Diu e che jeu hai fidonza en siu agid.
Tgi che ura el Spert da Jesus, astga sentir ch’il stgir vegn sclarius e ch’il strusch supportabel daventa supportabels. El astga sentir la forza dil Spert sogn.
Lc 11,1–13
1In di che Jesus fuva zanua e fageva oraziun, ha in da ses giuvnals dumandau el, suenter ch’el veva finiu: Segner, muossa a nus d’urar, sco era Gion ha mussau a ses giuvnals. 2Ed el ha detg: Cura che vus ureis, schei:
Bab, tiu num vegni sanctificaus.
Tiu reginavel vegni.
3Nies paun necessari dai a nus di per di.
4Perduna a nus nos puccaus,
pertgei era nus perdunein a tut nos culponts.
E meina nus buc en empruament.
5Plinavon ha el detg ad els: In da vus ha in amitg. El va tier quel da mesanotg e di: Amitg, empresta a mi treis pauns, 6pertgei ch’in da mes amitgs ei vegnius tier mei sin siu viadi, e jeu hai nuot da porscher ad el. 7Dat quel dadens tgisà la risposta: Buca mulesta mei! Igl esch ei ussa serraus, e mes affons ein cun mei a durmir; jeu sai buca levar e dar a ti? – 8Jeu ditgel a vus: Era sch’el leva buc per dar ad el, perquei ch’el ei siu amitg, sche vegn el tonaton a levar e dar ad el quei ch’el drova pervia da siu tulanem.
9Pia ditgel jeu a vus: Rughei, ed ei vegn dau a vus. Encuri, e vus vegnis ad anflar. Spluntei, ed ei vegn aviert a vus. 10Pertgei scadin che roga survegn. Tgi ch’enquera anfla. Ed a tgi che splunta vegn ei aviert. 11Ni dat ei denter vus in bab che dat a siu fegl in crap, sch’el damonda paun? Ni sch’el damonda in pèsch, dat el forsa ad el ina siarp enstagl dil pèsch? 12Ni sch’el roga per in iev, dat ei forsa ad el in scorpiun? 13Mo sche perfin vus ch’essas schliats capis da dar a vos affons bunas caussas, con dapli vegn vies Bab en tschiel a dar il Spert sogn a quels che rogan el persuenter!


text:
Regiunal è il dumber dad uras ch'il favugn ha buffà, s'augmentà sin il segund aut dumber, dapi las emprimas mesiraziuns automaticas il 1981, han communitgà l'Uffizi federal per meteorologia e climatologia (Meteo Svizra). Da la vart dal sid da las Alps hai percunter dà tanta plievgia e naiv sco dapi 50 onns betg pli.
Il december 2019 è vegnì per 2,2° Celsius pli chaud che durant la media dals onns preindustrials dal 1871 fin il 1900. Da la vart dal nord da las Alps, sut 1'000 meters sur mar è la midada perfin 2,5°C pli chauda. La temperatura media dal december è creschida da -1,2°C sin +1,3°C.
En las planiras dal sid da las Alps èn ils mais da december cun sut 0°C extrem rars e dapi passa 100 onns betg pli in tema. A Lugano è la temperatura media dal temp avant l'industrialisaziun stà tar 2,6°C, oz è la media tar 4,5°C. La midada è qua tar stgars 2°C.
Ord l'archiv:
RTR novitads 16:00


text:
Musica
La musica è in stgazi cultural e la lingua dals sentiments. La musica e tradiziun vivida ed unescha generaziuns. Musica signifitgescha libertad, s'inventa adina puspè da nov e n'enconuscha nagins cunfins. La musica è service public.
Nus transmettain concerts al radio ed operas en la televisiun e purtain uschia eveniments emoziunals dapertut enturn. Nossas emissiuns reflecteschan la diversitad musicala en Svizra e noss partenadis da medias cun festivals da musica rinforzan lur derasaziun. Sin noss emetturs aud'ins musica da tut ils stils e geners sco musica da pop e rock, musica populara, jazz, operas e musica classica.
Nus purschain era trais portals da musica naziunals – mx3.ch, volksmusik.mx3.ch e neo.mx3.ch – che sa drizzan a musicist:as, amatur:as da la musica, student:as ed organisatur:as da concerts en Svizra ed a l'exteriur. La finamira da mx3.ch, volksmusik.mx3.ch e neo.mx3.ch è da promover il barat tranter musicist:as ed organisatur:as. Nus tgirain la redacziun da questas plattafurmas e garantin che musica da tut las regiuns linguisticas chattia regularmain la via en noss program da radio.
Nus promovain musica «made in Switzerland»
Tar nus udis Vus l'entira varietad da musica svizra sin tut ils emetturs. Plinavant mussain nus mintg'onn passa tschient uras registraziuns da concerts da bands svizras. Nus surdain premis da promoziun per musica e per giuvnas bands svizras ed envidain regularmain bands svizras a sa preschentar en directa al radio. Sin SRF Virus ed online scuvra il public giuven songs da talents cun adina dapli success e l'entir mund da la musica dasper il mainstream.


text:
En il vitget Fläsch sa preschenta questa fin d’emna, ils 22 e 23 da settember 2018, la chasa da medias rumantscha cun la Microlotta, l’auto che porta RTR a diversas occurrenzas en las regiuns. Ella porscha a grond e pitschen ina survista multifara da la lavur quotidiana da RTR e da la purschida per famiglias ed uffants.
Sper la Microlotta porscha RTR a las visitadras ed ils visitaders la pussaivladad da far ina fotografia cun la «Photocab» e da sa participar a la concurrenza annuala da RTR ed uschia gudagnar ina fin d'emna da divertiment cun lur famiglia. Ils pli pitschens pon tschertgar e chattar sbagls en in maletg e gudagnar ina DVD u ina stgatla da colurs.
Microlotta per Vus a Fläsch
- sonda, ils 22-09-2018, da las 13:00 – 17:00
- dumengia, ils 23-09-2018, da las 11:00 – 17:00
Nus ans legrain da Vossa visita!


text:
Val de Cerv
La Val de Cerv (Valle Cervo in Italian) l'è ona vall piemontesa de la Provincia de Biella.
La ciappa el nomm del riaa Cerv (Sërv in Piemontes) e la se troeuva a nord de la città.
CaratteristighModifega
L'è ona vall puttost streggia che la s'estend tra la Val del Lys, la Valsesia e la Valsessera. On temp l'era ciamada Val d'Andorn, del nomm del paes principal.
I sò abitant gh'hann ona tradizion de magutt e despess hann portaa la soa opera foeura de la vall (per esempi a Exilles o a Fenestrelle, in Provincia de Turin, o a Bard, in Val d'Aosta) a causa de l'emigrazion.
La Val de Cerv l'è spartida tra l' Alta Vall (indove la gh'è la pupart de la comunità montana, conossuda anca 'me Bürsch) e Bassa Vall.
I montagn de la vall fann part o di Prealp Bielles (in la bassa vall) o di Alp Penninn; el mont pussee alt l'è 'l Mont Bo (2556 meter). I alber a hin fò o castegn. On temp a gh'eren anca di cav de preja.
StoriaModifega
Prima del X secol gh'è proppi pocch notizzi (in del sens che se sa pocch di abitant de la zona). El par che ghe sia vivuu sia gent celtiga che mediterranea, e la proeuva la se trovaria in del dialett (variant ariosa de quell bielles) e in di toponim.
In del Medioev, la storia l'è pussee certa: el primm document che 'l cunta sù quaicoss de la vall l'è ona bolla papal de Innocenz III (2 de magg 1207). De quella lì, se sa che la gh'era ona comunità che la viveva arent a la gesa de San Martin a Campiglia.
In del 1379 la vall, insema a tutt el territori bielles, l'è entrada in di domini di Savoia. De quell moment l'ha segutaa la storia de tutt el Piemont.
I paes de Andorn e Sajan se disputen la nassida de on patriota piemontes, el Pietro Micca, che l'ha salvaa Turin de l'assedi di Frances.
Comun de la vallModifega
Andorn, Campiglia, Miajan, Pedecavall, Pralongh, Quittengh, Ronch, Rosazza, Sajan, San Paol, Tavijan, Ternengh, Tollegn, Zumaja.


text:
Neu
La Nev (anca Fioca) l'è 'na forma de precipitazzion de aqua giazzada a cristall, che la consist in d'una multitudin de toch de giazz propri picinìn, tuti con de bas la forma esagonal ma ognidun de tip divers.
Dato che l'è faja da di part sgresg, l'è un material granular. La gh’ha 'na strutura verta e l'è donca molla, a men che la vegna miga schisciada da 'na pression esterna.
La nev la se forma in volta atmosfera, quand el vapor de l’aqua a temperadura sota ai 0 °C el fa partì el brinament. Lì, l’aqua la passa dal stat gassos a quell solid, par poeu 'rivà a terra senza deslenguàss.
Quest el suced quand la temperadura a terra l’è sota i 2 °C e in di nivell de mez se passon miga i 0 °C, sedenò la nev la và ad pioeuva.
Grandèzze e unità de mesura de la nev[Modifega | modifica 'l sorgent]
- freguenza (quanti dì el fiòca per ògni mes); la soa unità de misura a l’è dì de nev/ mes; [1]
- altèzza de la nev frèsca; la soa unità de misura a l’è el centimeter; [1]
- intensità de la pioeuva (quantità de nev borlada sgiò per unitàa de temp); la soa unità de misura a l’è el centimeter per ora (cm/h); [1]
- durada del mant nevos: quantità de dì che ‘l terren a l’è quatad de nev; la soa unità de misura l’è el dì; [1]
- coeficent de la nev: rapòrt in fra la quantità total de nev borlada sgiò e fada deslenguàa e donca esprèssa in millimeter equivalent de pioeuva e la quantità totàl di precipitazzion de l’ann; a l’è on numer senza unità de misura; [1]
- regim di nevicàde: com’è che i nevecade inn distribuìde in fra i vari stagión. [1]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Mario Giuliacci (2010). Manuale di meteorologia (in italian). Alpha Test, 504-505. ISBN 88-483-1168-7.


text:
Cumpost chimigh
Un cumpost chimigh a l'è una sustanza fada de dü o püssee element. I gh'hann una strutüra chimiga ünega e definida, i sò element a hinn in d'un raport fiss de cumpusiziun ('me l'aqua che l'è fada de dü atum d'idrogen e vün d'ussigen) e hinn ligaa intra de lur per ligam chimigh. A hinn cumpost chimigh i saa tegnüü insema per ligam jonigh, i cumpost metaligh tegnüü insema per ligam metaligh o i cumpless tegnüü insema per ligam cuvalent.
Una carateristiga fundamentala del cumpost chimigh a l'è la sò furmula chimiga che la descriv el raport del nümer di atum in de l'ünità minima de la sustanza. Per esempi, la furmula H2O (aqua) la fà vidè che gh'è dü atum d'idrogen per ogni atum d'ussigen.
A ogni cumpost chimigh che l'è staa truaa e descriüü in de la literadüra scientifiga che vegn daa un nümer d'identifigaziun ünivuch, che l'è el nümer CAS.


text:
Podol'sk
Podol'sk (Пoдoлbck con l'abbecee cirilligh) l'è ona città de la Russia europea che la gh'ha ona popolazion de circa 180.000 abitant.
La se troeuva in de l'oblast' de Mosca, longh el fiumm Pachra. L'è ona città industrial, voeuna di pussee grand de l'oblast' dopo de Mosca.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Podol'sk la ven foeura del paes de Podol, faa sù in del 1627. La Caterina II la gh'ha daa in del 1791 el status de città.
L'è semper stada ona città industrial, anca prima de la Rivoluzion d'Ottober e inscì anca al dì d'incoeu.


text:
Per Marin Cilic èsi la terza giada ch’el sa qualifitgescha per in final dad in Grand Slam. Il 2014 aveva el gudagnà igl US Open, l’onn passà ha el pers a Wimbledon encunter Roger Federer. Il Svizzer è lura era ses pussaivel adversari en il final da Melbourne.
Federer dat ses mezfinal sonda avant mezdi encunter Chung Hyeon ch’ha eliminà tranter auter l’anteriur numer 1 Novak Djokovic. Cler è gia uss che Marin Cilic s’avanza grazia a la qualificaziun per il final da la posiziun sis en la glista mundiala sin posiziun trais.
RR novitads 14:00


text:
Tgi che pensa vi d’in batger vesa probablamain in um corpulent, grobulan e cun fatscha seriusa. Tanya Giovanoli è gist il cuntrari. Ella ha encletga per vegetarians, na ha dentant betg cumpassiun cun ils animals.
Bab, bazegner e tat e probablamain era il bab da quel eran gia batgers a Malögia. Ella è la prima dunna en questa dinastia da batgers. Sco dunna saja grev. I dovra fitg blera forza u strategias novas per purtar in mez portg. Ella na sa numna betg simplamain batgera, ella saja ina «meat designra», ina che furma charn.
Plirs onns ha ella bandunà las muntognas e sia professiun da batger. Ella ha lavurà en in mund urban, en la branscha da moda. Avant dus onns è ella puspè turnada en Grischun e tar la charn.
Cuntenta as resta sch’ins fa insatge che fa senn.
Cun quai na manegia ella betg il cuppar animals – ma il tractar cun respect l'animal, ed il far insatge bun or da tut las parts da quel.
Quai è il motiv ch'ella ha uss sia atgna batgaria cun atgnas spezialitads en l’anteriur hotel dal chastè a Tumein.


text:
Dumenic Andry
Dumenic Andry nascha ils 7 mai 1960 a Turitg e passenta sia uffanza a Ramosch en Engiadina Bassa. El studegia romanistica a l’Universitad da Turitg en ils roms franzos, rumantsch e talian. Oz lavura el independentamain sco traductur, lector ed autur. Dapi il 2014 è el co-redactur da las Annalas da la Societad Retorumantscha. Andry ha publichà Roba da tschel muond, Artori, Savognin, 2002 e Uondas, editionmevinapuorger, Turitg, 2008 e Sablun, poesias, Cuira, Chasa Editura Rumantscha, 2017.
El scriva dapi intgins onns contribuziuns per l’emischiun litterara Impuls da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha e publitgescha regularmain en periodics ed antologias. Per sias ovras ha el survegnì il premi Schiller il 2009 ed il Premi svizzer da litteratura l’onn 2018. El viva cun sia famiglia a Zuoz.
Per il mentorat: lirica e prosa en vallader, rumantsch grischun e Puter
-
2021-22: avec Jessica Zuan


text:
Sonda, ils 10 da mars, ha il president da l’Arena da skis Andermatt – Sedrun Samih Sawiris avert uffizialmain la colliaziun. Plirs giasts, tranter auter Bernhard Russi, Marc Girardelli e la cussegliera guvernativa da l’Uri Heidi Zgraggen, èn stads preschents e vegnids fin a la staziun da muntogna dal Schneehüenerstock. E suenter èn intgins dad els ì cun skis fin al pass da l’Alpsu sin ina pista marcada, dentant betg preparada.
Ins na po betg bajegiar hotels da tsching stailas sch'ins ha ina offerta da skis da pauc valita
Per l’investider egipzian Samih Sawiris èsi impurtant ch’ils dus territoris da skis èn colliads. Ins na possia betg bajegiar hotels da tschintg stailas e grondiusas abitaziuns e chasas sch’ins haja ina offerta da skis da pauca valita. El è era vegnì fin a la staziun da muntogna dal Schneehüenerstock, schegea ch’il docter haja scumandà ad el dad ir cun skis pervia da l’operaziun al meniscus. El giaja dapi 40 onns cun skis; ed el saja vegnì siadora, perquai ch’el haja stuì spetgar 10 ubain 11 onns sin il di dad oz.
Duas culturas èn colliadas
Per Bernhard Russi va in siemi en vigur. Uss haja quest territori da skis ina plivalur, perquai che duas culturas e dus linguatgs sajan colliads, ins haja ina gastronomia fitg differenta e per part hajan ins era autras relaziun da l’aura. Quai possia esser positiv per omaduas regiuns.
Porscher tut als giasts
Il directur da l'Andermatt-Sedrun Sport SA Silvio Schmid di ch’i saja in di spezial per el. Mo i manchia anc la colliaziun definitiva ch’ins possia era vegnir ensi. Cun il territori autalpin sin ina autezza da 2'600 meters possian els porscher tut als giasts en l’Arena da skis Andermatt-Sedrun, saja quai per quels che cumenzan ad ir cun skis sco era per quels che vulan ir fin al Schneehüenerstock ubain sin 3'000 meters sin il Gemsstock.
Tranter ils giasts era l’anteriur skiunz da professiun Marc Girardelli. Sco el ha ditg ad RTR saja el vegnì, perquai ch’el appreziescha Bernhard Russi e perquai ch’i saja in fitg bun territori da skis.
Acceptà fusiun da las pendicularas
A la radunanza generala da la Andermatt-Sedrun Sport SA ASS sonda, ils 10 da mars 2017, han ils acziunaris approvà il contract da fusiun tranter las duas pendicularas. Gia ils 13 da december aveva la ASS suttascrit il contract cun la Andermatt Gotthard Sportbahnen AG e las Sedrun pendicularas SA.
2012 aveva la ASS suttamess ina offerta publica d’acquistar las duas pendicularas. Tenor il contract da fusiun transfereschan quellas tut las activas e passivas cun vigur retroactiva per ils 1 d’october 2017. Ils acziunaris da minoritad da las pendicularas d’Andermatt survegnan per ina aczia 6.30 francs ed ils acziunaris da minoritad da las pendicularas da Sedrun survegnan 180.65 francs. La Andermatt-Sedrun Sport SA desista dad ina indemnisaziun per sias aczias tar las duas pendicularas.
Cun il contract da fusiun e la registraziun en il register da commerzi vegnan las duas pendicularas schliadas e stizzadas en quest register. La Andermatt Swiss Alps SA posseda 73.88% da las vuschs da las aczias da la Andermatt-Sedrun Sport SA.
Sawiris resta president
Ils commembers dal cussegl d’admininstraziun èn vegnids reelegids: Samih Sawiris resta president; ulteriurs commembers ch'èn enavant en uffizi: Yvonne Baumann, Pancrazi Berther, Renato Decurtins, Franz Egle, Bernhard Russi, Matthias Ernst Jäggi, Franz-Xaver Simmen ed Adrian Murer. Nov commember è Marcel Christen.
Plinavant ha la radunanza approvà il rapport annual ed il quint 2016/17. Quel serra cun ina sperdita da 5’007’535 francs.
RR actualitad 07:00


text:
En il chantun Tessin hai sonda saira dà inundaziuns. Cunzunt pertutgada saja stada la regiun tranter Locarno e Bellinzona. I haja dà inundaziuns e sbuvaditschs. Vias sajan vegnidas serradas e persunas evacuadas. Quai ha communitgà la Polizia chantunala dal Tessin.
Urizis e plievgia intensiva
En questa regiun haja dà ferms urizis e plievgia intensiva. Uschia hajan ins mesirà a Locarno 110 millimeters ed a Bellinzona stgars 100 millimeters plievgia entaifer 24 uras. Tenor SRF Meteo n'hai dentant betg pluvì en l'entir Tessin uschè bler. Uschia hajan ins mesirà a Stabio, en il sid dal chantun, be 0,1 millimeters plievgia.
Ord l'archiv


text:
Słupsk
Słupsk (Stôłpsk in casciub; Stolp in todesch) l'è ona città de la Polonia del Nord. La gh'ha ona popolazion de quasi 93.000 abitant (2014).
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Słupsk la se troeuva in del Voivodaa de la Pomerania, minga lontana del Mar Baltigh.
La città la gh'ha cinch quarter:
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del 1310 l'è vegnuda ona città libera, a la qual hinn staa daa quei ch'hinn ciamaa Diritt de Lubecca.
Tra el 1975 e 'l 1998 l'è stada el capploeugh del vegg Voivodaa de Słupsk, che al dì d'incoeu gh'è pù.


text:
Sch'ins vesa Emanuel en ses vitg nativ a Laax sche croda el en egl tras sia gronda cordialitad. L'um da 41 onns , ch'ha dapi sia naschientscha in impediment d'udida, sa mova senza grondas difficultads tras ses mintgadi . La vita cun «mascrina» haja dentant midà sia vita in zic.
Jau na ves betg pli la mimica e quai è in zic ester per mai.
I dettia dentant strategias e meds d'agid per sa far chapir en talas situaziuns. Uschia dettia per exempel apps spezialas sin il telefonin che translateschian 1:1 il discurrì. Il pli impurtant saja dentant dad avair pazienza , esser avert ed avair in saun giudizi, di l'um che viva dapi questa stad cun sia famiglia puspè a Laax.


text:
cuntegn
Exteriur
-
2,1 milliardas per la Nigeria
La Nigeria duai survegnir 2,1 milliardas dollars da la Banca mundiala. Ils daners èn previs per reconstruir l'infrastrucura dals territoris en il nordost dal pajais. Quella era vegnida destruida da la milissa terroristica Boko Haram.
Quai ha ditg il president nigerian Muhammadu Buhari suenter in discurs cun represchentants da la Banca mundiala a Washington.
Plinavant vul ins sustegnair persunas stgatschadas che vulan turnar. Passa in milliun persunas han stuì fugir pervi da Boko Haram.
RR novitads 06.00


text:
Showing Residenzen Residenzen 2022
Lingua:
nagina indicaziun
Durada: 15:00 fin 17:00
lieu d’occurrenza: eniwa Kraftwerkinsel
Il Festival fanfaluca porscha dapi il 2021 la pussaivladad da sa participar a residenzas. Las trais residenzas da svilup che duran mintgamai in di u plirs dis sa drizzan a gruppas da saut e da teater localas e naziunalas cun actur:as tranter 16 e 26 onns. En in uschenumnà «showing» a la fin da las residenzas sa represchentan las gruppas al public en in rom nuncumplitgà e dattan invista en ils differents stgalims dal process creativ.
Esser envidà da participar ad ina residenza dal fanfaluca vul dir
- avair temp e spazi per lavurar cuminaivlamain: retschertgar, empruvar ora e sviluppar il material da teater
- preschentar en il rom d'in showing ad in emprim public ils resultats da la lavur ed als discutar
- visitar gratuitamain tut las represchentaziuns dal festival e sa barattar cun las autras gruppas
- participar als lavuratoris da la fin d'emna per tut las acturas ed ils acturs
Il 2022 ha la gruppa da program pussibilità ina residenza a trais gruppas:
Pedala, Turitg
Young LAB / Grande Giro, Tessin
AG Theater Rämibühl, Turitg
Ils showings èn averts per tut las persunas senza reservaziun e bigliet.


text:
Ennetbaden
Ennetbaden (Ännetbade in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 3 026 abitant e una süperfiss de 2.11 km², e al se tröva a una altitüden de 360 meter sura al livel del mar.
El cumün de Ennetbaden a l'è tacaa ai cumün de Baden, Freienwil, Oberehrendingen, Obersiggenthal, Wettingen.
StoriaModifega
Ennetbaden l'è menziunaa per la prima volta pressapoch in de l'an 1261-64 col nomm de Alio Badin.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Ennetbaden l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
-
- Media relaa a Ennetbaden su Wikimedia Commons


text:
Enàgon
'l enàgon (dal Gréch Antìch enneagonon, da evvea cioè nöf e Ywvov cioè àngol), l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à nöf làti; menimà se ciàma enàgon regolàr, ün enàgon che 'l gh'à i nöf làti töi lónch istès e i nöf àngoi töi gràncc istès e cioè de 140 gradi.
Ol perìmeter d'ün enàgon[Modifega | modifica 'l sorgent]
Per troà 'l perìmeter d'ü enàgon, se 'l enàgon l'è mia regolàr, mè fà l somatòria de töcc e nöf i làti, menimà se l'è regolàr bàsta fà.
L'àrea d'ün enàgon[Modifega | modifica 'l sorgent]
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü enàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 9l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l enàgon 'l sìes facc de nöf triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del enàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del enàgon l'è asé moltiplicà per nöf.
Öpör s' pöl fà:
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per 'l enàgon l'è piö o méno 6.18182.


text:
L’ospizi sin il pass da l’Alvra è vegnì fabritgà l’onn 1862. El era dentant gia pli baud in'ustaria cun stanzas da durmir. Il 2015 ha la vischnanca da La Punt Chamues-ch cumprà l’ustaria per restaurar quella en ina moda e maniera moderada perquai che bler n’era betg pli confurm al temp.
Renovaziun da l'ospizi
Ils 30 d’october 2018 ha il stemprà «Vaia» destruì l’ospizi, l’alp e quatter pitgas d’auta tensiun. Il december 2020 ha la populaziun da La Punt Chamues-ch decidì da renovar e fabritgar da nov la chasa – ed uschia deliberà cun 61 cunter 5 vuschs in credit da 3,9 milliuns francs. Las lavurs per il nov bajetg han cumenzà la primavaira da l'onn passà. Questa fin d’emna han ils novs fittadins avert las portas da l'ospizi uffizialmain.
Ils mirs vegls e la stiva veglia da schember èn vegnids renovads, il rest è nov: Ina nova serenaziun, in nov stgaudament, ina nova cuschina e 10 novas stanzas. Radund 170 persunas èn vegnidas ad inaugurar il nov ospizi – il bunder ed il plaschair eran gronds – e la festa da l’inauguraziun grategiada.


text:
Reclamaziuns
I termi por respostes vëgn regolamentá dala lege
Por consëis y reclamaziuns menede prëibel na e-mail a contact@suedtirolmobil.info por talian, todësch o inglesc o scriede fora le formular online (i rovëis sön la plata web dl'Aministraziun provinziala) che é a desposiziun por talian, todësch o inglesc.
La STA - Strotöres de trasport dl Südtirol SA é pert dl'Aministraziun publica y sciöche tara ademplëscera les desposiziuns dla lege 241/1990 y garantësc insciö na resposta ales reclamaziuns che röia ite te 30 dis. Te caji particolars, sciöche p.ej. canche ara se trata de reclamaziuns da na gran complessité tecnica o canche al é tröpes domandes, pó na resposta se trá plü en lunch y plü avisa cina 60 dis.
Sce al ne vëgn nia respognü ala reclamaziun ti termi de lege preodüs o sce la resposta ciafada n'é nia dalvers pó la porsona interessada presenté na reclamaziun al'Autorité de Regolaziun di Trasporc (ART), do da 60 dis dala presentaziun dla reclamaziun por iadi dla ferata y do da 90 dis por iadi cun le bus. Chësc pó gní fat tres le Sorvisc, metü a desposiziun dal'Autorité de Regolaziun che é da ciafé sön chësta plata web.
Sce la porsona interessada ciafa na resposta impormó do dai termi de lege dá dant dessura ára le dërt da ciafé n'indenisaziun automatica, aladô dles desposiziuns dla Mosöra 6.2 dl'injunta A dla deliberaziun n. 28/2021 dl'Autorité de Regolaziun di Trasporc:
- 10% dl prisc dla cherta de iade, sce al vëgn dé na resposta danter le nonantiunejim y le cëntivintejim de dala recioiüda dla reclamaziun;
- 20% dl prisc dla cherta de iade, sce al ne vëgn nia dé na resposta te cëntivint dis dala recioiüda dla reclamaziun.


text:
Caserta l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Campania, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Caserta 'l g'ha presapóch 85000 abitàncc, 'na superfìce de 53.07 km² e 'na densità de 1415 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capua, Casagiove, Castel Morrone, Limatola, Maddaloni, San Nicola la Strada, San Prisco, Sant'Agata de' Goti, Valle di Maddaloni.
El de dét de la règia de Caserta
La cità l'è cunusìda suratöt per la sò règia borbònica, ciamàda «la Versailles d'Italia» che, 'nsèma al Reale Belvedere de San Leucio, l'è 'nserìda (del 1997) 'ndèl Patrmóne de l'Umanità de l'Unesco.
Caserta l'è 'nzemelàda co le cità de:


text:
Per onurar quellas che han cumbattì per il dretg da vuschar da las dunnas datti da vesair anc enfin ils 13 d'avust in spectacul da multimedia sin la Chasa federala. La projecziun maina tras l’istorgia da vuschar ed eleger da las dunnas. Plinavant pon ins vesair pionieras ord tut las spartas: sco da la politica, la cultura u il sport. L’istorgia da dunnas e da las dunnas n’ha betg survegnì plazza en l’istorgia. Cun il project vul ins far attent sin quai e dar a las dunnas il spazi ed oravant tut onurar las pionieras. Il spectacul ha lieu a chaschun dal giubileum da 50 onns dal dretg da vuschar da las dunnas.
Per realisar il project han collavurà persunas ord tut ils chantuns da la Svizra. Uschia èn vegnidas purtretadas dunnas da mintga chantun. Sper il spectacul datti era in exposiziun tras las giassas da Berna. Ins vul dar visibilitad a l'istorgia da las dunnas e lur cumbat per ils dretgs.


text:
En ina gruppa da gieu han per regla il medem mument sis fin maximalmain diesch uffants tranter 3 onns e la vegliadetgna da scolina la pussaivladad d'emprender a far gieus. Las abilitads socialas dals uffants vegnan promovidas ed els emprendan a s'orientar en ina gruppa. En ina gruppa da gieu na vegnan offrids nagins pasts.
Permissiun
Las gruppas da gieu n'èn betg suttamessas a l'obligaziun da permissiun u d'annunzia, cunquai ch'i n'ha betg lieu in'assistenza regulara.
Finanziaziun
Las gruppas da gieu vegnan finanziadas tras donaziuns e tras contribuziuns dals geniturs.


text:
di: Walter Valdi - Jaquelin Perrotin
Lavoravo a Baggio
a una catena di montaggio
ghe mettevi ona ranèlla semper voeuna, semper quèlla
su ona macchina che la passava tutta fada in tòcch,
pòrca matta l’è staa inscì
che mì m’è restaa on ticch,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
a gh’hoo chì la man dèstra che la viaggia in de per lee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
El passava el naster
e mì li come on pollaster
ògni vòlta che ‘l passava la mia crappa la girava
ed a furia de girala son staa bon pù de fermamm
pòrca matta, a pòcch a pòcch
me restaa anmò on alter ticch,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
la crappa la me gira, l’è on continuo avanti-indree,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
Saria nient de mal avègh on ticch orizzontal,
ma quand vun el dis «la rògna»
el mè naster, ‘sto carògna,
el gh’aveva pròppi nel mè sit quaicòss come on basèll:
pòrca matta l’è ‘l mè ticch
gh’è denter anca quèll,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
la crappa la fa on salt intant che la torna indree,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
M’è vegnuu on infarto quand che m’hann cambiaa reparto
e m’hann daa de fà di bus denter in d’on barlafus
l’era su anca lù sul naster, ma el disaster l’era che
pòrca matta che mestee el passava a marcia indree,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
intant che sbusi a destra el va a sinistra ‘sto tripee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
Per podè stà a galla m’è toccaa de moeuv la spalla,
ma l’è minga staa anmò assee
mì ghe stavi minga adree a sto brutt d’on orinari
ch’ el passava a l’incontrari
pòrca matta ecco perchè m’è toccaa me fa anca i pee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
capissi pù nagòtta mì son tutt on gibilee
ma varda che mestee, ma varda che mestee.
Lavoravo a Baggio, m’hanno licenziato a maggio
m’ha ciamaa sù el direttor el m’ha dii
“Car el mè scior, me dispias ma chi me disen
che oramai lù el rend tròpp pòcch
pòrca matta, ma el ved nò che lù l’è pien de ticch,
ma varda che mestee, ma varda che mestee
adèss che son bon pù me cascen via a pesciad dedree
ma varda che mestee, ma varda che mestee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee,
ma varda che mestee, ma varda che mestee…


text:
Premiera en la halla da glatsch Gurlaina a Scuol. Durant ils dis da Pasca dals 31 da mars fin l'emprim d'avrigl stat il hockey da juniors dal tuttafatg en il center. Per l’emprima giada vegnan il campiuns da hockey svizzers en la categoria dals juniors d’elita A e da la categoria novizs d’elita eruids en ina «Finalissima».
Quests finals da premiera han lieu en la halla da glatsch da Gurlaina a Scuol. En il final dals juniors d’elita A cumbattan futurs stars da hockey en la vegliadetgna tranter 18 e 20 onns per il titel da campiun svizzer. Ed en la categoria dals novizs d’elita vulan giugaders tranter 16 e 17 onns daventar campiuns.


text:
Vercèj
Vercej (Italian: Vercelli; Piemontes: Vërsèj; Vercelles: Varséj; Frances: Verceil; Latin: Vercellæ) l'è ona citaa de 46.000 abitant che la se troeuva a medà strada in tra Milan e Turin. L'è la capital de la soa provincia, famosa per l'agricoltura e per i bellezz de la Valsesia.
L'è ona città antiga con di ges famos; in particolar la Basilica de Sant Andreja, del dusent, e la Cattedral de Sant Usebi.
L'è el pussee important center in de l'Euròpa per la coltivazion e la comercializzazion del ris, e in de la provincia se produss on vin famos, el Gattinara, che 'l se recava di ugh de tip Nebbiolo che localment vegnen ciamaa Spanna.
La specialità gastronòmica de la città l'è on piatt de ris cont i fasoeuj ch'el se ciama Panissa.


text:
Suspendì da midar ulteriuras permissiuns sin il format da carta da credit
Pervia da la situaziun enconuschenta ha l'Uffizi da migraziun e da dretg civil concludì da suspender da midar ulteriurs documents da legitimaziun da persunas estras sin il format da carta da credit fin che la situaziun è sa quietada. Uschia pudain nus reducir la frequenza da visitadras e visitaders en ils centers da documents, e quai per proteger nossa populaziun sco er nossas collavuraturas e noss collavuraturs. Nus vegnin pia a producir vinavant ils documents da legitimaziun da persunas estras en il format da palpiri vertent.


text:
Previs èsi da sanar vias, punts e gallarias sin la via dal Lucmagn. Impurtant saja era da prender mesiras per tegnair avert il pass dal Lucmagn pli blers dis. Quai saja dentant pussaivel mo cun mesiras da construcziun, sco per exempel da prolungar la gallaria dal Scopi al pass. Il chantun Tessin vul cuntinuar sias mesiras, surtut cun siglientar lavinas da la vart dal sid dal pass.
Surselva 65 milliuns francs per la via dal Lucmagn
La regenza grischuna vul investar ils proxims diesch onns 65 milliuns francs per la via dal Lucmagn. Quai ha il cusseglier guvernativ Mario Cavigelli ditg ad in inscunter cun represchentants da la regenza tessinaisa e da la Pro Lucmagn.
RTR/hg


text:
Ist Medizin sexistisch?
Einzelheiten
GenerSanadad
Wenn es um die Gesundheit geht, sitzen Frauen und Männer nicht im gleichen Boot. Die biologischen Unterschiede sind jedoch bei Weitem nicht die einzige Ursache: Die mit dem weiblichen oder männlichen Geschlecht verbundenen sozialen Vorstellungen spielen eine Rolle für die Einstellung der Patienten, der Ärzteschaft und der Forscher. Dies kann sich auch negativ auf die Behandlung auswirken.
Virginie Brawand
Christian Fargues
36.9° (RTS)
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Proiet d´ert cun Romeo Costa
Le jonn da Calfosch Romeo Costa che á fat la scola d'ert a Urtejëi s’á tut le tëmp da gní tla comunité d'abitaziun por realisé n proiet d'ert. Al ê punsé da fá dui chedri cun curusc acrilics. I assisitis s'la cunfurtâ bel dassën da pudëi fá chësc proiet, mo Romeo orô ti la fá ciamó n pü plö interessant, purchël s’âl punsé da ti lascé fá le prüm cheder cun i curusc che ëi se chirî fora, al ti dijô ma sciöch' ëi pudô moscedé adüm i curusc y ti mostrâ val’ tecnica, meton averda da ne se ficé nia ite de massa tla creativité di assistis, pur che i chedri foss le früt dla fantasia di assistis. Ince sce tal mët man me dél inmët che ai chiris fora curusc che ne passenâ daldöt nia adüm, é ste le resultat dër plajor. Le secundo cheder, ê n püch plü rî da fá, Romeo ti spligâ les tecniches cun tröpa paziënza ince plü iadi, mo ince te chësc cajo ál ciaré da se tigní fora le plü poscibl, por che i chedri foss autentics. I assistis metô dër averda da fá ci che al ti spligâ, mo dô en pez che ëi depenjô, se purdoi te sü pinsiers y val’ un depenjô n pü de massa o falâ val’, te chësc cajo ne mudâ Romeo fora nia, deache so pinsier ê propi chël de nia mët val’ de so t’e n chëder de n ater. Vigni detail che nos aratan sciöche n fal ê propi mâ la manira de vignun da dé forma a süa ert. Propi chësc é le bel dl' ert, che vignun po la interpreté sciöch' al mina. Le curs ti á tan plajü ai assistis, che ala fin damanâi bele, sce Romeo ess indô podü gní do les vacanzes da d' isté a fá en secundo proiet. Oressun ciamó n iade to l’occajun de ringrazié Romeo che al s'á tut le tëmp por fá chësc proiet adüm a nos.
Defilada de moda
D’altonn 2009 él gnü fat n proiet adöm cun l’Grain da Bornech, ara se tratâ dla preparaziun pur na defilada de moda. I assistis à imparè da taié prò y da cujì n bel guant, sot l’edl de na stilista che i à acompagné tratan düt l’invern cina d’aisciöda. Ai 20 d’agost 2010 êra spò stada tan inant, i assistis à podü prejentè sò laûrs pro na defilada de moda tla cité da Bornech y se lascè amiré da n grüm de jënt, implö ài albü la poscibilité da presentè guant y ćialzà de döes botëghes conesciüdes da Bornech. Chësta é stada n’esperiënza nöia che à dessigü renforzè la crëta de sè instësc.