text:
Buxus sempervirens
Ol Buxus sempervirens (Martèl in Lumbàrt Orientàl e Martelìna in Lumbàrt Ucidentàl), spéce de la famèa di Buxaceae, l’è ü boscàl ólt fina a 5 méter, che l’vé da l'Eüròpa centràla, dal Nort Àfrega e pò da l’Àzia Ucidentàla.
Ol Martèl l’è öna piànta che la crès desperlé in di bósch mia frècc, ach sö di teré con tat calcàr, tate préde e póch nütrimènt. Se l’ tróa da la pianüra ‘nfina a la culina, dal pià fina a i 600 – 800 méter. La sopórta bé ol cólt, ma pò i zelàde, ol calcàr, ol sul, la mèza ombréa, l’inquinamènt; pròpe per chèsto l’è öna spéce tat resistènt che la é bé ‘mpó despertöt.
Ol Martèl l’ crès però a belàze, a belàze, de fati l’è öna spéce tra i piö pégre che gh’è a crès.
Suradetöt però la sóporta i potadüre tat che ‘nsèma al Ligustrum vulgare, ol cambròsen, e al Taxus baccata, l’è dovràt per fà di sése e di scültüre ‘n del art topiària e l’è stài dovràt a partì dal Rinascimènt in di giardì “a l’italiana”.
Fòie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I è de culùr bèl vért iscür e sberlüzènt sö la pàgina sura, redùnde o a fùrma de öf apéna apéna slongàde, l'òrlo 'ntréch, ma apéna apèna piegàt in zó e la pónta redùnda.
Ol picanèl l’è bèl córt, i fòie i è bèle stàgne, düre, lónghe da i 1 a i 3 ghèi e i rèsta sö la pianta töt l’an, de chè ol nòm de sempervirens che ‘n latì ‘l völ dì sèmper vért.
Fiùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Martèl l'è monòico, cioè 'l gh'à di fiùr dóma maschìi e di fiùr dóma feminìi sö la stèsa pianta. Fiùr maschìi, con i sò quàter antére, e fiùr feminìi, co i sò trì ovàre, i fà sö di ‘nfiurescènse con in del mès ü fiùr feminìl e ‘ntùrea a fàga de curùna i fiùr maschìì.
Chèste ‘nfiurescènse i è pròpe picinìne picinìne e i se tróa a la sèa di ramelì. I fiùr i è de culùr zaldì e i böta tra Avrìl e Mas.
Fröcc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fröcc i è di balìne redundìne con sura trì curnì, che i è chèl che l’ rèsta di trì ovàre e che i metìcc a fà ü trìangol.
Ol borèl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol borèl l’ piéga de ché e de là e l’ se dèrf fò ‘n bròche zamò dal pé de la pianta; la sò rösca l’è zaldìna e drösa, sgrèza, in di brochèi piö zùegn, dòpo la è scüra e la fà sö pò di còste sö i brochèi piö ècc. Ol lègn del Martèl l’è bèl dür e l’ và bé per fà sö di sìfoi, di scatulìne e di statüète.
Ol Buxus balearica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Martèl sèmper vért l'è mia de confónt col Buxus balearica o Martèl de le Baleàri che l’è öna spéce che la ghe sömèa al sempervirens, ma l’è póch dovràda ‘n Lumbardéa.
Ol barbelì del martèl[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 2006 per la prima ólta i è stài troàcc in Germània di ezemplàr de Cydalima perspectalis, ü barbelì de la famèa Crambidae che l'è riàt in Eüròpa da l'Àzia e che 'l fà dagn a i piànte de martèl. Da söbet l'è stàcc consideràt invasìf, de fati l'è dré a slargàs fò a töta Eüròpa e l'è stài troàt ach in Sguìsera, Frànsa, Austria, in di Paìs Bas, Bèlgio, Üngherìa, Romanìa e Slovàchia.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dalla Fior G., 1985, La nostra Flora, Casa editrice G.B. Monauni, Trènt.
Ferrari M. - Medici D., 2001, Alberi e arbusti in Italia, Edagricole, Bològna.


c: text/html

text:
Priscilla - La regina del deserto
Priscilla, la regina del deserto (Priscilla, la regìna dal deśèrt) l'è na cumèdia austragliàna dal 1994 ad Stephan Elliott ch'al l'à anc scrita.
L'è stada preśentàda a 'l 47śum Fèstival ad Cannes in dla sesiòṅ Un Certain Regard e l'à vins al Prèmi Òscar dal 1995 p'r i custùm dand pò vita anc a 'n musical ch'l à fat al sò debùt a Sydney in dal 2006.
Custàda dū migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca, la pelìcula la 'n à purtâ a cà da piò ad vint-nóṿ.
Sunt
La Bernadette Bassenger (Terence Stamp), la Mitzi Del Bra (Hugo Weaving) e la Felicia Jollygoodfellow (Guy Pearce) i èṅ i nóm 'd art ad Ralph, 'd Anthony Belrose dit "Tick" e 'd Adam Whitely, un transesuàł e dū drag queen ch'i s śibìs'n in un bar par fnòć ad Sydney. Dòp la mòrt dal cumpàgn dla Bernadette, i tri i partìsan a la vòlta 'd Alice Springs par far un spetàcul a 'l Lasseters Hotel Casino in dua a cmanda l'ex mujér ad Tick.
Cuma mèś ad traspòrt, i tri i tōś'n un vèć turpidòṅ, faghénd-al dvintàr dal culōr dla lavànda quànd prima 'l éra argintâ. Al nóm ch'i sarnìsan par lò 'l è “Priscilla, la regìna dal deśèrt”. Durànt al viàś, cal fèr vèć lè al gh'à un guàst in dal deśèrt austragliàṅ: par furtùna ch'i càt'n un mecànic ch'a gh dà na maṅ, Bob (Bill Hunter).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Carbun
El Carbun (anca Carbon o Carbù) a l'è un cumbüstibil fossil solid de culur negher o marun scür che'l se tröva in di rocc sedimentari. Anca lü'l se pö cunsideraa una rocia sedimentara, e l'antracite adiritüra una rocia metamorfiga perchè l'ha passaa un'espusiziun a temperadür e pressiun grand. El carbun a l'è faa per la püssee part de carboni e una quantità variabila de alter element 'me el sulfer, idrogen, ussigen e azot. El carbun al gh'ha urigin de la sedimentaziun de strat de piant e alter rest vegetaj, che prutegiüü de la biodegradaziun e de la ussidaziun de l'aria, s'hinn trasfurmaa dopu d'un frach de temp in del carboni.
El carbun a l'è la funt principala d'energia per la prudüziun d'eletricità in del mund (pressapoch el 40%).


text:
Müsega trance
La Trance a l'è un gener de müsega eletroniga nassüü in dij prim agn '90 cunt un temp intra 130 e 155 bpm (anca se la pö rivà a 170 bpm). Tüta la cansun l'è fada sü inturna a una melodia principala de sintetisadur e una cassa in 4/4. De solit un toch trance al gh'ha questa strütüra:
- intrudüssiun
- cressita del ritmu
- climax -> se sent la meludia principala
- fin
La Trance la se pö pensà cume una cumbinassiun de ambient, techno e house. La gh'hann daa el nòm Trance perchè 'sta müsega la duvaria purtà quij che sculten in d'un stat mental de trance.
I dj püssé cugnussüü a hinn: Armin van Buuren, Paul Van Dyk, Ferry Corsten, Tiësto,...


text:
Larnaca
Larnaca (Aάpvaka/Lárnaka in grech; Larnaka in türch; Larnaca in ingles, italian e in la püpart di lenguv eurupei; Kίtιov/Kítion in grech antigh; Citium in latin) l'è una cità de Cipru, cunt una pupulaziun de circa 46.000 personn.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Larnaca la se tröva in sü la costa süd de l'isula, minga luntana del cunfin cun la part türca de Cipru.
L'è in sül mar e l'è 'l caplögh de vün di ses distret del Paes. Dopu de Nicusia e Limassol l'è la cità püssee granda e impurtanta de Cipru. L'è chì che 'l se tröva l'areuport püssee impurtant de la naziun.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fada sü di Micenee in del XIV secul prima del Signur cunt el nom de Cizi (Kítion). I Giüdee han duperaa in de la Bibia el nom Kittim per ciamà prima i gent de Cipru, e pö tücc i Grech e i Ruman. Al dì d'incö i abitant de la cità le ciamen anca Skala, che 'l vör dì propri "scala", o anca "deposit": l'è perchè la cità l'è semper stada un port de una quai impurtanza.
Un bel mument, cumpagn de tant alter cità de l'isula, l'è stada cunquistada di Persian. Cul passà del temp, gh'era rivaa in la cità anca una bela minuranza fenicia (per via de la vesinanza cunt el Liban e tücc i scambi cumerciai): per quela resun chì Cizi l'ha minga vurüü tö part a la revolta ionega. In del 450 prima del Signur el general atenies Cimun l'è mort in mar intant che 'l difendeva Cizi in d'una bataja cuntra i Persian. In sül sò let de mort l'ha ubligaa i sò ufiziai a sgund la nutizzia de la sua mort sia ai leaa che ai Persian; datu che pö i sò omen han vinciüü la bataja, l'è vegnüda föra la fras che la dis che Cimun l'ha vinciüü anca de mort (kaί vekpός ἐvίka).
Dopu 'n teremot, che l'ha traa giò un frach de rob, i abitant de la cità s'hin spustaa de l'altra banda de la baia, e lì l'è nassüü el centru de la Larnaca del dì d'incö. De la cità vegia el resta propi poch.
In del 312 prima del Signur l'è passada sota el dumini del Regn d'Egit (dopu che l'era mort l'ültim re de la cità, Pümiatun), e inscì l'è staa fina al 58 a.C., quand hin rivaa i Ruman.
De lì in pö, Larnaca l'è andada adree a la storia de Cipru. Gh'è de regurdà che, segund la legenda, Larnaca l'è stada vöna di prim cità de l'isula a vess tucada del Cristianesim: de fat el sò prim vescuv el saria staa el Lazzer (quel resüscitaa de Gesü), che l'era staa esiliaa de Israel. Quand che l'è mort, l'han sevelii lilinscì, là indè adess gh'è la Gesa de San Lazzer. I sò oss però hin staa purtaa via, prima Custantinopel e pö a Marseja.
I Türch han faa sü in del 1652 un furtin che 'l spartiva in dü toch (grech e türch) la cità.
Larnaca l'è turnada a vess impurtanta dopu i aveniment del 1974, quand che l'UNÜ l'ha ciapaa per sè l'areuport de Nicusia: gh'è staa besogn de vün növ, e inscì Larnaca l'ha tacaa a vess turna un centru impurtant per el Paes.


text:
John Ford
Ol John Ford (1 de Fevrér del 1894 – 31 de Agóst del 1973) l’è stacc ü diretùr de film, ü regìsta americà de famèa irlandéza dientàt famùs per i sò film de s-ciopetì compàgn de Stagecoach, de Se ta cati... ta copi! e de The man who shot Liberty Valance, ma ach per i portàt al cinéma i piö bèle noèle americane del sécol XX compàgn de The Grapes of Wrath.
John Ford l’éra ‘l sò nòm d’art, de fati ol sò nòm de batézèm l’éra John Martin Feeney.
Tàce di sò film de s-ciopetì piö ‘mportàncc i è stacc interpretàcc dal John Wayne. L’à enzìt per quàter vólte, in del 1935, 1940, 1941, 1952, l’Oscar come regìsta piö brào, ma dóma ü di sò film (How Green Was My Valley) l’à enzìt l’Oscar cóme film piö bèl.
L’à lauràt per piö de 50 agn e l’à giràt piö de 140 film ach se quàze töcc i sò film sènsa paròle i è ‘ndài perdìcc. L’è consideràt ü di regìsti piö ‘mportàncc de la sò època [1] ‘nsèma al Ingmar Bergman e al Orson Welles.
L’è stacc ü di prim a ‘mpegnàs a sircà di pòscc a l’apèrt per girà i sò film (location shooting) al pòst de filmài dét in di stüdi cinematogràfech e i sò film i è famùs ach per chèsto, basta pensà ad ezèmpe ai scéne de Stagecoach e de Se ta cati... ta copi! ciapàde in de la Monument Valley.
Per dà amò piö fórsa a chèsta sò scèlta l’è stacc ach ü di prim a fà di riprése larghe (lòng shot), ciòe di riprése che i fà èt l’atùr de luntà ‘nsèma a töt chèl che ghe stà ‘ntùren isé de ligàl ‘nsèma l’atùr e i pòscc ‘ndóe che l’éra giràt ol film.
Referènse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Gallagher, Tag John Ford: The Man and his Films (University of California Press, 1984), 'Preface'


text:
Matthias Glarner è il nov retg da lutga 2016. En la lutga finala ha il Bernais battì il Grischun Armon Orlik.
Suenter quatter lutgas stat in auter Grischun sisum la glista: Beat Clopath da Panaduz.
La festa ad Estavayer-le-Lac ha cumenzà cun in’avertura tradiziunala cun musica, saut e pleds da bainvegni.
Il favurit grischun Armon Orlik cumenza la lutga federala cun in duel encunter il retg dal 2010 Killian Wenger.
Il budget per la festa da lutga federala 2016 ad Estavayer munta a radund 29 milliuns francs.
Beath Clopath ha la blera rutina e ha gia gudagnà 63 cranz, dus a festas da lutga federalas.
Nagin po metter en embarass il lutgader dad Almens, era sch’ì na va betg sco quai che Ursin Battaglia vul.
«Sia quietezza fa bain a tuts» din ses collegas.
Dapi l’onn 2004 è Mike Peng da Malix adina stà da la partida a la festa da lutga federala.
Quatter giadas ha Sprecher gudagnà in cranz - da far quai era ad Estavayer vegn fitg difficil.
En la carriera da Sandro Schlegel va i si e giu.
El va gia per la tschintgavla giada ad ina festa da lutga federala.
La festa da lutga è en sia anteriura patria - la Svizra romanda.


text:
Sus scrofa domestica
Sus scrofa domestica l'è 'l nòm scentìfich del sì (ciamàt apò porsèl o ròi; en bergamàsch sunì, porsèl, ciù, cì; en insübregh: purscèl o nimàl). L'è 'n mamìfer artiodàtilo de la famìa dei Suidae. L'è 'n animàl demestegàt e leàt fò de l'òm per la sò alimentasiù, tat che la sò càrne l'è la piö cönsömàda del mónt, a part di Giüdee e Müsulman che retegnen 'l porsèl "bròdegh" e alura 'l mangen mia.
Del porsèl 'l se càa föra de tüt (carna, brassòl, tripa, pansèta, etc., ma suratüt 'l persüt e 'l speck.
L'è stat demestegàt presapóch 5.000÷10.000 agn fà, divèrso tép dòpo de i ovini (pére, càvre, ecc.) e dei bovini (àche, ecc.).
L'è 'mparentàt strèt del cinghiàl ma par che sàpe mìa 'l sò disendènt dirèt ma piötòst del sì salvàdech che 'l s'è separàt geneticamènt del cinghiàl amò 'ndèla preistória.
Al dé d'encö se 'l tróa 'n pó 'n töt el mónt. La prudusiù mondiàl de porsèi endèl 2003 l'ìa de 955,5 miliù de ezemplàr: 577,2 miliù 'n Asia, 198,8 miliù 'n Euròpa, 93,5 miliù 'n Amèrica del Nòrt, 59,5 miliù 'n Amèrica del Sud et 27,5 miliù 'n Africa-Oceania (Australia suratöt). La prudusiù mondiàl l'è 'n progrsiù cuntìnua e se stéma che 'l sò tas de créscita l'è 'ntùren al +15% a la fì del 2012.


text:
Montoggio
Montoggio (en lìgure: Monteuggio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 2 052 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 46,3 km² e 'na densità de popolasiù de 44 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casella, Davagna, Genova, Sant'Olcese, Serra Riccò, Torriglia, Valbrevenna.
El cümü l'è sitüàt en val Scrivia, arènt a 'ndóche conflöés i torèncc Laccio e Pentema, dei quài pò se fùrma 'l Scrivia. L'abitàt el se tróa a 27 km de Gènova. El paés l'è postàt sö la spónda dèstra de la àl, endèna cónca duminàda del mut Bano (1.035 m s.l.m.). 'Na dìga söl rio de le Noci la g'ha pirmitìt endèi agn vint del sècol XX la custrusiù de 'n lach artificiàl sitüàt endèla località omònima.
El teretóre del cümü l'è furmàt, oltre che del capolöch , apò de 'na sinquantìna de frasiù e divèrse ótre località e borgàde minùre: Acquafredda Inferiore, Acquafredda Superiore, Alboreta, Barche, Bargagliotti, Bromia, Cà, Cagliardo, Carsegli, Caiasca, Campelo, Campovecchio, Carpi, Casà, Casalino, Cascinette, Case Vecchie, Castiglione, Chiappa, Cognole, Colletta, Corneto, Costa Inferiore, Costa Superiore, Cravasco, Creto, Dego, Fasciou, Fontanasse, Fregaiasse, Gazzolo, Gorretta, Granara, Montemoro, Montoggio, Morasco, Noci, Poggio, Ponti, Prato grande, Prato lungo, Rione, Rivé, Sanguineto Inferiore, Sanguineto Superiore, Sella, Serrou, Terme, Trefontane, Valle calde, Veixe.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Montoggio l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Henri Matisse
Henri Émile Benoît Matisse (Le Cateau-Cambrésis, 31 de dicember del 1869 - Nizza, 3 de november del 1954) a l'è staa on pitor, incisor, inlustador e scultor frances.
A l'è vun di artista frances pussee important del XX secol, e l'esponent pussee cognossuu del moviment ciamaa fauvisme.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'inizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassuu in d'on paes del Nord-Pass de Calais, Matisse l'è cressuu e vegnuu grand a Bohain-en-Vermandois (Picardia), indè che i sò gent i gh'aveven on comerz de somenza. L'era el fioeu pussee grand.
In del 1887 a l'è andaa a Paris per studià legg e lavorà 'me impiegaa. Duu agn dopo l'ha scominciaa a dipingg, intant che l'era a cà dopo vess staa operaa per l'apendicite. In 'sta manera, come l'ha dit anca lù, l'ha descovert ona sorta de Paradis.
Inscì l'ha deciduu de vegnì on grand artista, anca se 'l sò pà l'era minga tant d'acordi. In del 1891 l'è tornaa a Paris per studià a l'Académie Julian, indè che l'è deventaa on istudent de Bouguereau e Moreau. A l'inizzi el dipingeva natur mort e paesagg, second la tradizion fiamenga, e l'ha otegnuu anca on poo de sucess. In del 1896 l'ha faa on'esposizion de cinch quader al salon de la Società Nazional di Art Bei, e duu de lor hinn staa anca compraa del Statt frances. In del 1897-1898 l'ha strengiuu di raport cont el pitor John Peter Russel, che 'l viveva in Bretagna. Quell lì el gh'ha faa cognoss a Matisse l'impressionismo e i oeuver de Van Gogh): la rivelazion de 'sta manera noeuva de fà i quader l'ha cambiaa del tutt el stil de Matisse.
In del 1894 el gh'ha 'vuu ona tosa, Marguerite, e la soa mamm a l'era la modella Caroline Joblau. In del 1898 inveci el s'è sposaa con l'Amélie Noelie Parayre, che la gh'ha daa alter duu fioeu: Jean (1899) e Pierre (1900).
El Fauvismo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La soa prima esposizion l'è del 1904, ma la gh'ha minga avuu on gran bell sucess. L'ann dopo el s'è spostaa in del sud de la Francia, per lavorà insemma a l'André Derain; quella esperienza chì l'ha portaa a la scerna de dàggh anmò pussee importanza al color. I quader de 'sto period gh'hann la caratteristega de vess dipingiuu con formi piatt e lign controllaa, con l'espression che la domina in sui detali.
Al Salon d'Automne del 1905, anca alter artista hann presentaa di quader con di scerni artistegh compagn. Per via de 'sto fatt, quei artista chì hinn staa soranomenaa fauves ("besti selvadegh"), e Matisse a l'era recognossuu 'me vun di pussee important. Al temp, però, quell lavorà chì el voreva dì vess criticaa de bon, già che la tradizion a l'era anmò bella forta.
El Fauvismo a l'era giamò in declin in del 1906, ma el Matisse l'ha sutaa a dipingg: i sò quader del period in tra el 1906 e 'l 1917 hinn i pussee cognossuu e important.
El Matisse el gh'ha avuu on longh raport cont el colezionista d'art russ Sergej Ščukin, e per lù l'ha faa La Danza, vun di sò capplavor.
Gertrude Stein, l'Académie Matisse e i sorei Cone[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Intorna al 1904 Matisse l'ha cognossuu Pablo Picasso, che l'era pussee gioven de lù de ben dodes agn. I duu hinn vegnuu amis in de la vita e rivai in de l'art. Matisse e Picasso s'incontraven despess in del salon parisin de la Gertrude Stein e de la soa morosa Alice B. Toklas. La Stein, insemma anca ai sò fradei Leo e Michael, a l'è stada vuna di colezionista e sostenidris pussee forta del lavorà de Matisse. Anca i sorei Cone, amis de la Stein, gh'hann daa ona man bella granda al Matisse e al Picasso.
I amis de Matisse hann poeu mettuu in pee l'Académie Matisse (1911-1917), ona scoeula privada senza pretes de guadagn, indè che 'l Matisse l'educava i artista pù gioven.
Dopo Paris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1917 el Matisse el s'è trasferii a Cimiez, on rion de Nizza. I sò quader del desenni sucessiv hinn pussee relassaa e morbed respett a quell del period parisin. Quella chì a l'eva ona tendenza tipega de tant alter artista dopo de la fin de la I Guerra Mondial, e la vedom anca in Picasso e Stravinskij. Per 'sta reson, on quai critegh d'art del dì d'incoeu el dis che i sò quader de quii temp hinn on poo superficiai. Despoeu el 1930 però l'art de Matisse l'ha ciappaa de noeuv del vigor.
In del 1939 el s'è separaa de la soa miee. In del 1941 gh'è vegnuu on cancher a l'intestin: guarii, l'ha scominciaa a girà cont ona cadrega a rodell. In 'sto period l'ha segutaa a lavorà, col fà di murales, di collages (ciamaa gouaches découpés), ilustrazion grafegh e ilustrazion in bianch e negher per on quai liber.
In del 1954 a l'è staa ciappaa de on infart al coeur, e l'è mort. A l'è sepelii in del campsant del monastee de Cimiez.


text:
Malabo
Malabo a l'è, del 1969, la capital de la Guinea Equaturiala (prima la capital a l'era Bata).
Al gh'ha 100.000 abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malabo a l'è in sü la costa setentriunala de l'isula de Bioko (fina al 1979 ciamada Fernando Poo).
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'hann fundada i ingles in del 1827, cunt el nom de Port Clarence.
In del 1843 l'ha ucüpada la Spagna e l'ha ciapaa el nom de Santa Isabel.
El nom d'incö, Malabo, ghe l'ha dumà del 1973.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malabo a l'è gemelaa cun:


text:
Rovell
Rovell (nom ufizial in italian: Rovello Porro) l'è on comun de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de circa 6 212 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 5,6 km² e ona densità de 1 109 ab./km².
El paes, che 'l se troeuva longh el Lura, el costituiss vun di limit estrem de la provincia comasca, e 'l confina cont i provincc de Vares (comun de Gerenzan e de Sarònn) e de Monza (comun de Cogliaa e de Misint). Se troeuva donca in del territòri de l'Alt Milanes.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Rovell l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La fin da schaner 2008 ha la regenza inoltrà a l'uffizi federal
d'ambient (UFAM) la dumonda da conceder il label "parc d'impurtanza
naziunala" al parc natiral regiunal "Biosfera Val Müstair" sco er in
agid finanzial global al parc natiral regiunal "Parc Ela". En in emprim
pass ha l'uffizi federal examinà ussa, sche questas e sche ulteriuras
dumondas d'auters chantuns èn cumplettas. Il UFAM ha communitgà
plinavant a l'uffizi per la natira e l'ambient che s'occupa dal dossier
dals parcs grischuns ils resultats da l'examinaziun preliminara ed ha
constatà ch'i dettia - en il dossier da la Biosfera Val Müstair -
pitschnas mancanzas e ch'i dettia - en las duas dumondas - dentant er
dus puncts impurtants che n'èn anc betg sclerids e ch'i dettia cunzunt
ina problematica fundamentala en connex cun il Parc Ela.
Concernent il project "Biosfera" na resultan nagins impediments
insurmuntabels dal rapport preliminar dal UFAM; las dumondas ch'èn anc
avertas pon vegnir schliadas e las infurmaziuns che vegnan pretendidas
supplementarmain pon vegnir cumplettadas entaifer il termin. Perencunter
cuntegna il project "Parc Ela" in conflict che sto vegnir schlià
urgentamain per betg periclitar il project. Il UFAM insista sin il
princip che las vischnancas stoppian sa participar al parc cun lur entir
territori, schebain ch'il nov dretg federal davart ils parcs prevesa
excepziuns da quest princip. La regenza è s'engaschada gia en la
consultaziun tar la nova ordinaziun federala davart ils parcs che
questas disposiziuns excepziunalas vegnian integradas en il dretg
federal ed ha alura sustegnì expressivamain la cunfinaziun dal parc ch'è
vegnida deliberada da la regiun e da las vischnancas cur che la dumonda
per il parc Ela è vegnida inoltrada. Ensemen cun la corporaziun
regiunala, cun las vischnancas e cun l'instituziun ch'è responsabla per
il parc è il chantun anc adina unanimamain da l'avis che en spezial las
regiuns da recreaziun intensiva sco Savognin u Lai na sajan betg
cumpatiblas cun la definiziun d'in parc d'impurtanza naziunala tenor la
lescha davart la protecziun da la natira e da la patria. Perquai èsi
vegnì refusà cleramain d'integrar quests territoris. Il chantun vegn a
defender questa posiziun ch'è vegnida elavurada ensemen cun la regiun,
cun las vischnancas e cun l'uniun "Parc Ela" e vegn a la confermar a
Berna.
Gremi: uffizi per la natira e l'ambient
Funtauna: rg uffizi per la natira e l'ambient


text:
26 12
Ol dé 26 de dezèmber l'è 'l 360 ( 361 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 6 dé a finí l'an.
Ul dí 26 de dezèmber al è ul dí da pòost 360 ( 361 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 6 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Bam (Kerman, l'Iran): ü fort teratrémul de 6.3 degrée a la scala de Richter provoca la destrüssiú de la sità e la mort de plö de 20 mil persone.
2004 - Osseà Índich: ü teratrémul marí de magnitüden 9.2 a la scala de Richtercon l'episénter sitüat apröf l'ísola de Sumatra al provoca ü grant tsunami che al tra zò buna part di coste de chèst Osseà e al causa la mort o desaparissiú de bé 300.000 persone (tsunami de l'Osseà Índich).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1893 - Shiangtà (Hunan, la Sina): Mao Zedongh (毛澤東: nom apó adatat a i lengue ossidentale come Mao Tse-Tung), polítegh Sines, president del paes (m. 1976).
1963 - Gentofte (Dinamarca): Lars Ulrich, mösegh de rock Danes, mémber fondadur e bateria de Metallica, gröp de heavy metal Stadünindench.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Galeazz Maria Sforza, duca de Milan (n. 1444).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Culumbia
La Culumbia (Colombia in spagnöl) a l'é un paes del America del Süd.
La cunfina cunt el Perù, l'Ecuador, Panama, el Venezuela e'l Brasil. Bagnen i sò cost l'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib).
La capital a l'é Bogotà.
la gh'ha un süperfiss d'1.141.748 km² e una pupulaziun de quas 45 miliun d'abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Culumbia (nòm ufizial: Repübliga de la Culumbia) a l'é una repüblica.
El president a l'é l'Juan Manuel Santos (del 2010).


text:
Chabarovsk
Chabarovsk (in rüss XaбápoBck, a vöölt trasliteraa anca cumé Habarovsk u Khabarovsk) l'è una cità de l'estreem urieent rüss, in sü la spunda setentriunaal del fiümm Amur a la sò cunflüénza cunt l'Ussuri, a dumé 30 km dal cunfin cinees. L'è la capitaal del teritòri (kraj) cunt l'istess nòmm.
Al censimeent 2002 la gh'era 583.072 abitaant.
Fundàda in del 1858 da l'espluraduur Jerofej Chabarov, la s'è pöö svilüpàda cumé cénter indüstriaal; la g'a vüü anca la sò impurtanza, vist ca l'è stada capital de l'estremu urieent rüss dal 1926 al 1938, e pöö ammò dal 2002.


text:
Victoria grischuna tar il campiunadi svizzer da passlung
- Sonda, 14.1.2017, 15:06
Jason Rüesch da Tavau ha gudagnà la cursa en il stil liber da sonda sco era la cursa en il stil classic da dumengia ed è nov campiun svizzer en questa disziplina. Tar las dunnas era Seraina Boner da Claustra la pli svelta. Era ella ha gudagnà omadus cursas.
Duas emnas suenter che l’elita dal sport da passlung ha fatg fermativa en Val Müstair per las primas duas etappas dal Tour de Ski ha cumbattì la fin d'emna l’elita naziunala per ils prims titels da campiun svizzer sin las loipas dal Tour de Ski.
Questa fin d’emna è la prima part da quest campiunadi. Sin las dunnas e sin ils umens spetgan cursas da distanza da 5 respectiv 15 kilometers. Sonda en il stil liber e dumengia en il stil classic cun partenza da handicap.
Victoria grischuna
Jason Rüesch da Tavau ha gudagnà la cursa da sonda sco era quella da dumengia ed è nov campiun svizzer en questa disziplina.
La trofea dals juniors da sonda sco era da dumengia ha gudagnà Dario Imwinkelried.
Tar las dunnas era Seraina Boner da Claustra la pli svelta.
Désirée Steiner da Tavau ha gudagnà il titel tar las junioras da sonda e da la dumengia.
RR actualitad 15:00++


text:
Atum
Generaal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Un àtum a l'è la paart püssee piscinína de un sistéma chímich; saría a dí ca l'è la quantità mínima de un elemeent chímich ca la mantègn i sò prupietà.
Anca sa la paròla àtum la vègn dal grech atomos, c'al vöör dí minga spartíbil, al s'è descuveert dòpu ca l'è cumpòost de trí partisèj püssee piscinítt ammò:
- Eletrún: al g'à càrica negatíva e l'è püssee lingeer de tütt i ólter partisèj;
- Prutún: al g'à càrica pusitíva; al pésa 1836 vöölt püssee de un eletrún;
- Neütrún: al g'à minga de càrica elétrica e al pésa a stèmm istèss de un prutún.
I prutúni e i neütrúni insèma, ciamaa nücleúni, ga stann deent in del nücli, invéci i eletrúni ga gírenn intuurn; chèla visiun chí a l'è in acòort al mudèll de l'àtum de Bohr.
Seguunt i régul de la mecànica quantística, invéci, i partisèj a g'ann una funziun de unda ca la definíss la prubabilità de la partisèla de truvàss, in d'un bèll mumeent, in d'un quaj spazzi; dunca, l'òrbita a l'è dumè ul spazzi de prubabilità püssee vólta.
Prupietà[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ólter prupietà a inn:
- ul nümer atòmich (Z), ca l'è ul nümer de prutún in del nücli (stèss nümer Z=stèss elemeent);
- ul nümer de màssa, ca l'è la súma del nümer de prutún e de neütrún, e al permètt de scerní i difereent isòtup.
I àtum a inn generalmeent néuter (g'ann minga de càrica elétrica); quaand un àtum al pèert u al ciàpa un eletrún, al cambia e al devénta un jún, pusitíff (catiún) sa n'al ciapa, negatíff (aniún) sa n'al pèert.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul cuncètt de àtum a l'è staa prupòost per la prima völta da i filòsuf greech cumè Demòcrit e ul grupp dii Epicüree; in dii sécul dòpu g'inn minga staa pass inaanz, anzi a s'è desmentegaa tüscòss, fin almaanch a dopu l'Età de mèzz.
La teuría l'è stada rimetüda in pè dal John Dalton, chímich inglees; l'Amedeo Avogadro, in del sécul XIX, al cumencia a tegnii spartii àtum e mulécul.
Ul primm scenzià a mètt in ciaar la strutüra de deent de l'àtum a l'è staa, in del 1911, ul Rutherford; dòpu de lü, un quaj ann adree, Niels Bohr al püblica in d'un librètt ul sò mudèll de la strutüra de l'àtum. Per rivà a vècch magiuur detàj ammò, ga vöör però specià un quaj ólter ann fin al nassimeent de la física quantística e del micruscòpi eletrònich.


text:
Surpraisa zunt pesanta
Cun ina occurrenza publica sin la Plazza federala vegn inaugurada la collavuraziun da partenadi. Visitadras e visitaders pon degustar spezialitads dals parcs svizzers e s’infurmar davart la purschida d’excursiuns en ils parcs. Tar questa chaschun pon ins er contemplar l’auto da posta en ses vestgì da parc che vegn a far ina turnea tras la Svizra.
Glindesdi, ils 19 da mai 2014, da las 10.45 a las 13.30, Plazza federala Berna.
Ulteriuras infurmaziuns:
Invit per las medias a l’occurrenza d’inauguraziun «Cun l’auto da posta en ils parcs svizzers» dals 19 da mai 2014 (148 KB)


text:
Piateda
Piateda (nom ufizial in talian: Piateda) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.
Al gh'ha 2 219 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 71,0 km² e ona densità de 31 ab./km².
A l’è tacaa a Busaja, Cajöö, Carona (BG), Faed, Muntagna, Pendulasch, Punt, Tresiv, Valbundiun (BG).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Piateda l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Val de Bregn
La Val de Bregn (anca Val de Blegn; parnonzi locai: [vɑl da breɲ] a Lontega, [val da breɲ] a Semion; Valle di Blenio in Italian; Val da Blegn in Romancc; Palenzertal o Bollenztal in Todesch storegh) l'è ona vall del Canton Tesin.
La toeu part al grupp di Alp Lepontinn e l'è traversada del Tesin de Bregn, vun di affluent pussee important del Tesin. La confina a nord e a est cont i vallad di Grison (la Surselva e la Calanca), con la Val Riviera a sud e con la Leventina a ovest.
I abitant de la vall i se ciamen bregnon.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val de Bregn la se troeuva strengiuda in tra la vall del Tesin a ovest (per vess pussee precis, la Leventina e la Riviera) e la Val Calanca a est. L'è traversada del fiumm Brenn (che in dialett l'è ciamaa anca tesin, in del sens de "gran fiumm"). In tra i sotta-vai pussee important a gh'è la Val Malvaja e la Vall de Camp. A nord a gh'è la Surselva (Canton Grison). Vun di giov de montagna che se troeuven in tra i dò vai l'è la Greina.
In tra i montagn pussee important de la vall a cuntom:
On alter pass proppi important a l'è quell del Lucmagn, che l'è staa doperaa on mucc de voeult in del passaa.
Paes de la Val de Bregn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Del pont de vista politegh, al dì d'incoeu la Val de Bregn l'è on distrett del Canton Tesin, e la gh'ha trii comun: Aquarossa, Bregn e Sarravall.
Quei trii comun chì gh'hann on mucc de frazion, che fin a on quai ann fa eren anca lor di comun. I paes pussee important de la vall a hinn:
- Aquarossa
- Bregn
- Sarravall
Lenguagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Compagn de tutt el Canton Tesin, anca in de la Val de Bregn la lengua offiziala l'è l'Italian. La lengua local inveci l'è 'l lombard. In particolar, el dialett local a l'è de tipo alpin, e l'è puttost conservativ. El dialett bregnon el gh'ha on status litterari ben pussee vegg respett ai alter parlà tisines, perchè l'era drovaa de on grupp de poeta 'me lengua convenzional de l'Accademiglia dra Val de Bregn, comandada (in tra i alter), del pittor Paol Lomazz.
Religion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Val de Bregn la se troeuva dent a la Diocesi de Lugan. Per on bell poo de temp, però la s'è trovada sotta l'Arcidiocesi de Milan e, per 'sta reson, anch al dì d'incoeu in de la vall la se fa la messa cont el rit ambrosian. Donca, l'è voeuna di tre vai ambrosiann del Canton Tesin.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Canton Tisin
- Distrett de Bregn
- Tesin de Bregn
- Dialett de la Val de Bregn
- Accademiglia de la Val de Bregn


text:
Ucean Atlantich
L'Ucean Atlantich a l'è vün di cinch ucean de la Tera. Al se tröa intra l'America a ovest e l'Europa e l'Africa a est.
I mar che furmen l'Ucean Atlantich:
- quij che bagnen i cost de l'Europa:
- quij che bagnen i cost de l'America
Mar intern che gh'hann una cunessiun cun l'Ucean Atlantich:
L'ucean l'ocüpa una cunca slargada, a furma de "S", estendüda de Nord a Süd e dividüda in Atlantich del Nord e de Süd di corent equaturiaj a una latitüdin de 8° nord, pressapoch. L'Ucean Atlantic a l'è ligaa a l'Ucean Pacifich per mez de l'Ucean Artich a nord e el Pass de Drake a süd. La gh'è anca una cunessiun artificiala intra l'Atlantich e'l Pacifich a travers el Canal de Panama. A est, la linea che la spartiss l'Atlantich e l'Ucean Indian a l'è el meridian 20° est . L'Atlantich a l'è spartii de l'Ucean Artich d'una linea che la va de la Gruenlandia al süd di isul Spitsbergen a nord de la Nurvegia.
L'Ucean Atlantich al quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la tera. Cunt i sò mar vesin al quata un'area de 106.450.000 km²; dumà lü, un'area de 82.362.000 km². L'area de tera che 'l bagna a l'è quater völt quela del Pacifich o de l'Indian. El vulüm d'aqua de l'Atlantich e di sò mar vesin a l'è de 354.700.000 km3 e dumà la sua a l'è de 323.600.000 km3.
La prufundità media de l'Atlantich, cunt i sò mar vesin, a l'è de 3332 m; indeperlü a l'è de 3.926 m. La prufundità püssee granda, 8605 m, a l'è la fossa de Puerto Rico. L'ampieza de l'Atlantich la va de 2848 km intra el Brasil e Liberia a 4830 km intra i Stat Ünii e el nord de l'Africa.
L'Ucean Atlantich al gh'ha di cost iregular cunt un frach de baj, gulf e mar, cume el Mar di Caraib, el Gulf del Messich, el Gulf de San Lurenz, la Baja de Hudson, la Baja de Baffin, el Mar Mediterani, el Mar Negher, el Mar del Nord, el Mar Baltich, el Mar de Barents, el Mar de Nurvegia-Gruenlandia, e'l Mar de Weddell. Un'altra sua carateristiga a l'è che'l gh'ha una nümer relativament piscinin de isul. i sò isul a hinn i Svalbard (o Spitsbergen), la Gruenlandia, l'Islanda, la Gran Bretagna, l'Irlanda, Fernando de Noronha, i Azor, i Isul Madeira, i Canari, Cap Verd, i Bermüd, i Indi Ucidentaj, Ascensiun, Sant'Elena, Tristan da Cunha, i Falkland (o Malvin), e tüt i isul di Caraib.


text:
13 12
Ol dé 13 de dezèmber l'è 'l 347 ( 348 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 19 dé a finí l'an.
Ul dí 13 de dezèmber al è ul dí da pòost 347 ( 348 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 19 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1474 - Segovia, Spagna: Isabela de Casteja a l'è proclamada reina de Casteja
1545 - Trent: al scomensa ol Consile de Trent
1902 - Assuan, Esit: se l'inaügüra la presa che la porta ol nom da chèst paes
1974 - Malta la de·enta öna repüblega
1981 - Nöa York, SÜA: Javier Pérez de Cuéllar al è sernit Secretari Zeneral di Nassiú Ünide
1996 - Nöa York, SÜA: Kofi Annan al è sernit Secretari Zeneral di Nassiú Ünide
2001 - Índia: di militar armacc i realisa ü colp de stat falit al parlament de chèst paes asiàtegh
2003 - Tikrit, Iraq: Saddam Hussein al è catürat per i tröpe Nord-americane
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1923 - Barcelona: Antoni Tàpies, pitur Català.
1521 - Grottammare, Itàlia: Papa Sist V
1886 - Guanajuato, Mèssich: Diego Ribera, pitur Messicà.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1466 - Florensa, Itàlia: Donatello, pitur italià.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sarnen
Sarnen a l'è un cumün svizzer del Canton Obwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 76 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 9891 abitant.
El cumün de Sarnen al se tröva a una altitüden de 473 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpnach, Entlebuch (LU), Flühli (LU), Giswil, Hasle (LU), Kerns, Sachseln. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Galeria de foto[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Sarnen in Numbers (Todesch) accessed 3 September 2009
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sarnen Official site (Todesch)
- Sarnen Tourism
- Local companies:


text:
Queen
Queen 'l è al nóm 'd un grup muśicàl ingléś pop/rock, ch'l à eśurdî in dal 1971, miténd insém al cantànt e pianìsta Freddie Mercury, al chitarìsta Brian May, al baterìsta Roger Taylor e al basìsta John Deacon. In dla lōr caréra i aṅ vindû fra i 150 e i 300 migliòṅ ad disc finénd anc in dla Rock and Roll Hall of Fame in dal 2001, dòp ch'al cantànt Freddie Mercury 'l éra bèla mòrt.
Al grup 'l à tacâ a 'vér dimóndi sucès vèrs la mità di an Stanta in dal Régn Unî par via 'd àlbum cuma Sheer Heart Attack dal 1974 e A Night at the Opera d'l an dòp. Cun cal lavōr chè i Queen i s faṅ cgnósar anc a 'l èstar, anc in di Stat Unî in fiṅ a i prim an Utànta.
Dimóndi famóś i èṅ stâ anc i sò cuncèrt (707 in tut in vint-siē paéś difarènt, da 'l 1971 a 'l 1986) in dua Mercury al s dava da far par dar vita a di spetàcui teatrài, tirànd dènt'r anc al pùblic. Dū ad chi live lè (al Live Aid dal 1985 e al cuncèrt tgnû a Wembley in dal 1986) i èṅ cunsiderâ fra qvéi più bèi ad sèmpar dla stòria dal rock.
Dòp la mòrt ad Freddy, al 24 ad Nuvémbar dal 1991, e al ritîr ad Deacon in dal 1997, chi àtar dū i aṅ pruâ a 'ndàr avànti da par lōr in dal 2005 tulénd cuma cantànt Paul Rodgers e sunànd c'n al nóm ad Queen + Paul Rodgers. I gh'aṅ dâ a muć in dal 2009.
Biugrafìa
I prim an cuma “Smile”
I prim pas in d'l àmbit muśicàl di cumpunènt dal grup i èṅ stâ fat in dal 1968 quànd al chitarìsta Brian May e al baterìsta Roger Taylor i s mét'n insém a 'l cantànt Tim Staffell par dar vita a 'n prugèt ciamâ Smile (Surìś) ch'al fava dal rock psicadèlic. Cun un cuntràt firmâ in dal 1969 cun qvéi dla Mercury Records, i tri i s càtan in studi par registràr soquànt pès.
Quànd Tim al decìd ad mulàr-i p'r andàr a sunàr cun i Humpy Bong, a séguit dal falimènt dal sìngul Earth publicâ in di Stat Unî, a 'l sò pòst a vèṅ tòlt un sò amìg da i tèmp dl'università, Farrokh Bomi Bulsara cgnusû méj in séguit cuma Freddie Mercury in unōr dal dio Mercùri. Chi lò al gh'iva na vóś fóra da 'l cumùn esénd bòṅ ad tucàr quàt'r utàvi e al saìva anc sunàr al piàṅ. Al grup al càmbia anc nóm in Queen (Regìna) da n'idéa ad Freddy e Roger anc se Brian al n éra briśa 'd acòrd.
'L arìṿ ad Deacon
Par catàr sù di bèsi par la Cróś Rósa, al 27 ad Śugn dal 1970 i s śibìsan par la prima vòlta da 'l viṿ, cun Mike Grose a 'l bas, ma pò chi lò al s in và par lasàr spasi a Barry Mitchell ma anc qvést chè al mòla la baràca parchè al pascàva di bèsi in présia. Dòp avér pruâ anc Doug Ewood Bogie, Taylor e May i cgnósan in dal Śnar dal 1971 John Deacon, un tisi càlum e ch'al dascurìva pôc, e i gh śibìsan ad dvintàr al basìsta nóṿ di Queen e lò al gh diś ad sè.
In Luj al grup al sòna par la prima vòlta a Surrey cun sèg al mémbar nóṿ par pò far soquànt cuncèrt in Curnuvàglia.
Al prim an (1972-1975)
In dl'Istâ dal 1972, Mercury e chi àtar i tàc'n a lauràr a 'l sò prim àlbum ch'i finiràṅ in dal Śnar dal 1973. In Mars i Queen i fìrm'n al sò prim cuntràt cun la EMI mént'r in di Stat Unî e in Giapòṅ i èṅ ligâ a l'Elektra Records. Al prim sìngul, Keep Yourself Alive, a véd la luś al 6 ad Luj méntar 'l àlbum Queen la stmana dòp cun dèntar di braṅ scrit in gènar soquànt an prima. Da 'l 13 ad Setémbar a 'l 2 ad Favràr, al grup al sòna da 'l viṿ, specialmènt in Inghiltèra.
Queen II, vgnû fóra 'l 8 ad Mars dal 1974, 'l è 'n concept album ch'al dascór dal bèṅ ch'al s mét cónt'r a 'l mâl. Difàti mità dal disc 'l è biànc e mità négar. La prima part, curàda par May specialmènt, 'l à gh'à dèntar di pès lènt e melòdic cuma White Queen (As It Began), Someday One Day e Father To Son, la secónda invéci, purtàda avànti par Mercury, la gh'à di braṅ più dûr cuma The March of the Black Queen e The Fairy Fellers Masterstroke.
'L 8 ad Nuvémbar dal 1974 a véd la luś al tèrs disc in studi dal grup, Sheer Heart Attack, in dua tut i mémbar di Queen i aṅ fat la sò part. Anc cal lavōr chè al misćia bèṅ i gènar muśicài, pasànd da 'l vóś di àngil ad In the Lap of the Gods a 'l heavy metal ad Stone Cold Crazy (braṅ cantâ in séguit anc da i Metallica), da 'l boogie-woogie ad Now I'm Here a 'l piàṅ ad Lily of the Valley e ad Dear Friends. Cunsiderâ 'n clàsic dal rock, c'l àlbum chè 'l è stâ bòṅ a tucàr al secónd pòst dal clasìfichi dal Régn Unî e al dudicéśum in qvéli di Stat Unî. Al 30 'd Utóbar al grup al partìs par na sfilaràda ad cuncèrt tut eśaurî.
La cunsacrasiòṅ (1975-1976)
In dl'Istâ dal 1975, dòp avér firmâ un cuntràt cun la EMI par ciapàr da piò, al grup al taca a lauràr p'r al disc nóṿ, A Night at the Opera, dispunìbil in di negòsi da 'l 21 ad Nuvémbar. Al tìtul al fà riferimènt a 'l nóm 'd un film di Fradèi Marx. Al prim sìngul tirâ fóra, Bohemian Rhapsody, al fà sù un sucès ad c'l àtar mónd rivànd a véndar 150.000 còpi in dū stmani anc s'al manager John Reid 'l iva pruâ in tut al manéri a scurtàr cal braṅ lè sénsa cavàr-'g-la. Al disc, ch'al misćiàva al rock cun l'òpra, 'l è stâ al lōr prim sucès in Amèrica faghénd al quàrt pòst in dla Billboard in dua 'l è armàś par sinquànta-siē stmani ad fila.
Fra 'l 29 ad Nuvémbar e al 2 ad Dicémbar al grup al tîṅ quàtar cuncèrt a 'l Hammersmith Odeon ad Lóndra eśaurî dal tut ch'i gh cunférm'n al sucès. I Queen i 'n fànan pò àtar stanta-sinc in tut al mónd prima ad far vgnir fóra, al 12 ad Nuvémbar dal 1976, al sìngul Somebody to Love (Qualchidòṅ 'd Amàr), braṅ ad punta dal quìnt disc in studi dal grup, A Day at the Races, in di negòsi da 'l méś dòp, ch'al gh'à dèntar anc al pès bèl dûr ad Tie Your Mother Down e Teo Torriatte (Let Us Cling Together), cun dal part cantàdi in Giapunéś.
I sucès dal perìud rock (1977-1979)
Al 14 ad Śnar dal 1977 al grup al partìs p'r al A Day at the Races Tour, ch'al và dimóndi bèṅ anc in di Stat Unî, e pò al taca a lauràr a 'l àlbum nóṿ. In dal gir ad dū méś e mèś 'l è prònt pròpria méntar Taylor al cata 'l tèmp par far vgnir fóra al sò EP (I Wanna) Testify. Al 7 'd Utóbar 'l è 'l tùran dal sìngul We Are the Champions/We Will Rock You, dū inn da stadi scrit òṅ da Mercury e òṅ da May, dvintâ subìt di clàsic dal grup. A la fiṅ dal méś 'l è prònt anc 'l àlbum News of the World, quàtar vòlti disc ad plàtin di in Stat Unî ma sōl dū in dal Régn Unî. Da nutàr anc i braṅ Sheer Heart Attack, ch'al sòna cuma 'n pès thrash metal, e 'l hard-pop 'd It's Late. Durànt un viàś in Frància, in dal 1978, al grup al gh'à la manéra ad védar na tapa dal Tour de France e Mercury al cata 'l tèmp par scrìvar al pès Bicycle Race, publicâ pò cuma sìngul in Utóbar insém a la Fat Bottomed Girls scrita par May.
Mémbar
- Freddie Mercury • vóś
- John Deacon • bas
- Brian May • chitàra
- Roger Taylor • baterìa
Discugrafìa
- Queen (1973)
- Queen II (1974)
- Sheer Heart Attack (1974)
- A Night at the Opera (1975)
- A Day at the Races (1976)
- News of the World (1977)
- Jazz (1978)
- The Game (1980)
- Flash Gordon (1980)
- Hot Space (1982)
- The Works (1984)
- A Kind of Magic (1986)
- The Miracle (1989)
- Innuendo (1991)
- Made in Heaven (1995)
- Queen Forever (2014)


text:
Simaroubaceae
Le Simarubaceae i è 'na famìa de piànte e boscài distribüìde perlopiö endèle regiù tropicài e equatoriài de töcc i continèncc - ma se le tróa apò a 'n sèrte zòne de clìma temperàt compagn del Giapù.
Segónt la clasificacsiù APG, le Simarubacee le fa part del úrden de le Sapindales
Zèner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ GRIN Genera of Simaroubaceae. Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. Recuveraa el 2011-04-19.


text:
Giuli Ceser
El Caio Giuli Ceser (latin Gaius Iulius Cæsar; grech: Kaίσap/Kaísar; Roma, 13 de luj del 100 p.d.C. - Roma, 15 de marz del 44 p.d.C) l'è staa on general e on politegh roman. L'è consideraa vun di personagg pussee important de la storia romana, e donca de quella universal.
Nassuu de vuna di famej pussee important de l'aristocrazia romana, l'ha quattaa tutt i caregh politegh de la Republega. Insemma al Pompee e 'l Crass l'ha mettuu in pee el Primm triumvirad, cont el qual el se spartiva el controll de la vita pubblega de la città.
La soa impresa pussee cognossuuda l'è la Guerra in Gallia, con la qual l'ha conquistaa el territori de la Francia del dì d'incoeu. L'ha condott anca la prima spedizion romana in Britannia.
Dopo avè battuu tucc i sò aversari politegh e militar, l'è devegnuu dittador de Roma. El quindes de marz del 44 p.d.C. l'è staa coppaa de on rosc de sostegnidor de la Republega in del Senad. La soa redità l'è stada regolta del sò fioeu adottiv August, che l'è staa el primm imperador roman.
El Ceser a l'è staa anca on scrittor: el n'ha lassaa on resocunt de la guerra in Gallia e on alter de la guerra civil contra el Pompee.
La soa figura l'è stada inscì importanta che 'l nomm Ceser l'è devegnuu sinonem de "imperador", e 'l s'è conservaa inscì in todesch (Kaiser) e russ (Car').


text:
quel roš de 'n ciaresàr spanì dal sol
su 'n mèz a 'n s'ciàp de témbei 'ncolorìdi
el me mpienìs el cör, de colp, 'mbombì
da 'n fior lilà che ride arènt a 'n peç
e tut le föie gialde de biancàra
mišiade col šaór, pom da la rösa
par gocie de 'n pitór, con gió 'n bicér
apena scampà för dal vòlt de cà
muréti, fràone, tóvi e na scaléta
postada pròpi lì su 'n de 'n peràr
che 'l spèta cèt, soliènt, che i lo descàrghia
con le sò föie negre, 'n de 'n cantón
sintéri su 'n de 'l mont, chìpe sinzére
e 'n ram, mé de maìstro ai mè penséri
che 'l ciùta för de sò 'n trà qoéle sféše
par farse spizegàr, se 'l vös sagiàr
lì 'ntorn porèti i làresi i sghigògna
tegnèndose bèi strùchi su 'n de 'l sgrèben
entant che 'l vènt el sòna co le föie
le sò canzon par nar còntra l'invèrn
m'ài dit entra de mì vardando 'l bosch
sentèndome sdrélà da 'sto sušùr
"el par si tant selvadech, 'nrapolà,
che podrìa dir che 'l fuš 'ncalmà de sò"


text:
Carbunèra
Articol in dialet mantuan
Carbunèra (Carbonara di Po) l'è 'n comün ad la Pruìncia ad Màntua, in Lumbàrdia.
Al g'ha 'na pupulasiùn ad 1332 abitant. Al cunfina cun la Pruìncia ad Ruìgh (comün ad Bergantìn e Castelnöf).
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·


text:
Cumpost chimigh
Un cumpost chimigh a l'è una sustanza fada de dü o püssee element. I gh'hann una strutüra chimiga ünega e definida, i sò element a hinn in d'un raport fiss de cumpusiziun ('me l'aqua che l'è fada de dü atum d'idrogen e vün d'ussigen) e hinn ligaa intra de lur per ligam chimigh. A hinn cumpost chimigh i saa tegnüü insema per ligam jonigh, i cumpost metaligh tegnüü insema per ligam metaligh o i cumpless tegnüü insema per ligam cuvalent.
Una carateristiga fundamentala del cumpost chimigh a l'è la sò furmula chimiga che la descriv el raport del nümer di atum in de l'ünità minima de la sustanza. Per esempi, la furmula H2O (aqua) la fà vidè che gh'è dü atum d'idrogen per ogni atum d'ussigen.
A ogni cumpost chimigh che l'è staa truaa e descriüü in de la literadüra scientifiga che vegn daa un nümer d'identifigaziun ünivuch, che l'è el nümer CAS.


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Considerand cha l'arcugnuschentscha da la dignità immanenta in tuot ils members da la famiglia umana e da lur drets eguals ed inalienabels constituischa la fundamainta da la libertà, da la guistia e da la pasch in quist muond.
Considerand cha la mancanza da la cugnuschentscha e'l spredsch dals drets da l'uman han manà a fats da barbarissem chi offendan la conscienza da l'umanità e cha la fuormaziun d'ün muond, ingio cha'ls umans saran libers da discuorrer e da crajer, liberats da la temma e da la misiergia, es gnu proclamà sco la mera la plü ota da l'uman,
Considerand chi'd es important, cha'ls drets da l'uman vegnan protets d'ün regimaint da dret, per cha l'uman nu vegna sforzà sco ultim mez a la revolta cunter la tirannia e l'oppressiun,
Considerand chi'd es important da promouver il svilup da relaziuns amicalas tanter las naziuns,
Considerand cha'ls pövels da las Naziuns unidas han proclamà in lur Charta lur cretta i'ls drets fundamentals da l'uman, illa dignità e la valur da la persuna umana, illa egualità dals drets dad homens e da duonnas e ch'els han decis da promouver il progress social e megldras relaziuns da viver in libertà plu granda,
Considerand cha'ls stadis chi sun members s'han obliats dad asgürar, in cooperaziun cun l'Organisaziun da las Naziuns unidas, il respet universal ed effectiv dals drets da l'uman e da las libertats fundamentalas, Considerand ch'üna concepziun cumünaivla da quists drets e da quistas libertats es d'importanza maximala per accumplir plainamaing quist ingaschamaint,
proclama l'Assemblea Generala la preschainta Decleranza universala dals drets da l'uman
sco l'ideal cumünaivel dad obtgnair per tuot ils pövels e tuot las naziuns, per cha mincha singul e tuot ils organs da la vita publica hajan adüna adimmaint quista Decleranza ed as sfadajan da promouver il respet da quists drets e da quistas libertats tras l'instrucziun e l'educaziun e dad asgürar tras masüras progressivas i'l ram naziunal ed internaziunal lur arcugnuschentscha ed applicaziun effectiva ed universala, tant pro la populaziun da lur stadis sco eir pro quella da territoris chi suottastan a lur giurisdicziun.
Tuots umans naschan libers ed eguals in dignità e drets. Els sun dotats cun intellet e conscienza e dessan agir tanter per in uin spiert da fraternità.
Mincha uman no far valair ils drets e las libertats proclamats in quista Decleranza, sainza ingüna differenza, ne da razza, da culur, da sex, da lingua, da religiun, d'opiniun politica o d'üna otra opiniun, d'origin naziunal o social, da proprietà, da naschentscha ne da qualunque otra circunstanza.
Plünavant nu poja gnir fat ingüna differenza in basa a la situaziun politica, giuridica o internaziunala dal pajais o dal territori, al qual üna persuna appartegna, cha quist pajais o territori saja independent, suot tutela, na autonom ch'el saja suottamiss a qualunque otra limitaziun da sia libertà.
Mincha uman ha il dret da la vita, da la libertà e da la sgürezza da sia persuna.
Ingün nu po gnir tgnü in sclavitüd o in servitüd; sclavitüd e commerzi da sclavs sun scumandats in tuot lur appariziuns.
Ingün nu po gnir suottamiss a la tortura, ne a painas o trattamaints crudels, inumans o ümiliants.
Mincha uman ha dapertuot il dret, cha sia persunalità giuridica vegna arcugnuschüda.
Tuots umans sun eguals davant la ledscha ed han il dret da gnir protets egualmaing da la ledscha sainza ingüna distincziun. Tuots han il dret da gnir protets egualmaing cunter mincha discriminaziun chi violess quista Decleranza e cunter mincha provocaziun ad üna tala discriminaziun.
Mincha persuna ha il dret a protecziun legala davant las giurisdicziuns naziunalas competentas cunter tuots fats chi violeschan ils drets fundamentals chi tilla sun gnüts concess tras la constituziun o tras la ledscha.
Ingün nu po gni arrestà arbitrariamaing, tgnü in fermanza o gir exilà arbitrariamaing.
Mincha persuna la il dret, in plaina egualità, ad üna procedura tenor dret e güstia e publica davant ün tribunal independent ed imparzial chi ha da decider sur da seis drets e seis dovairs o sur da qualunque achüsa in materia penala drizzada cunter eIla.
1. Mincha persuna chi vain achüsada d'ün fat culpabel sto gnir resguardada sco innozainta, fintant cha sa cuolpa nu vain cumprovada legalmaing in üna procedura publica, ingio cha tilla sun asgüradas tuottas garanzias necessarias per sa defaisa.
2. Ingün nu po gnir chastià per ün fat o per ün interlasch chi nu d'eira punibel tenor il dret naziunal o internaziunal da quel temp ch'els sun gnüts commiss. Medemmamaing nu poja gnir inchargià ün chasti plü greiv co quel chi d'eira applichabel da quel temp cha l'act penal d'eira gnü commiss.
Ad ingün nu's poja as masdar arbitrariamaing in sa vita privata, in sa famiglia, in seis domicil o in sia correspundenza ed ingün nu po gnir attachà in sia onur ed in sia reputaziun. Mincha uman ha il dret a protecziun legala cunter talas infiltraziuns o attachas.
1. Mincha persuna ha il dret da circular libramaing e da tscherner libramaing seis domicil aint il intern d'ün stadi.
2. Mincha persuna ha il dret da bandunar mincha pajais, cumprais seis agen, e da tuornar in seis pajais.
1. Pervi da persecuziuns ha mincha persuna il dret da tscherchar asil e da giodair asil in oters pajais.
2. Quist dret nu po gnir fat valair in cas da persecuziuns pervi da delicts na politics o pervi da fats cuntraris a las meras ed als princips da las Naziuns unidas.
1. Mincha persuna ha il dret ad üna naziunalità .
2. Ad ingün nu poja gnir priva arbitrariamaing sia naziunalità e neir il dret da müdar sia naziunalità.
1. Homens e duonnas ill'età da's maridar han il dret da conclüder üna lai e da fuondar üna famiglia, sainza ingüna restricziun in reguard, a la razza, Ia naziunalità o la religiun. Els han ils medems drets pro'l maridar, dürant il matrimoni e pro'l sfar oura.
2. La marida po gnir conclüda be in basa a l'acconsentimaint liber e cumplet da tuots duos conjugals venturs.
3. La famiglia es l'elemaint natüral e fundamental da la cumünanza umana ed ha il dret da gnir protetta da la cumünanza e dal stadi.
1. Mincha persuna, o suletta o in comuniun cun otras, ha il dret a proprietà.
2. Ingün nu po gnir privà arbitrariamaing da sia proprietà.
Mincha persuna ha il dret e libertà d'impissamaints, da conscienza e da religiun; quist dret cumpiglia la libertà da müdar la religiun o la persvasiun ed eir la libertà da manifestar sa religiun o sa persvasiun sulet o in comuniun cun oters, tant publicamaing o privatamaing, tras instrucziun, in pratcha, in cult divin o accumplind rits.
Mincha uman ha il dret a la libertà d'opiniun e d'expressiun: quista libertà cumpiglia il dret dad aderir libramaing ad opiniuns da tscherchar e dad artschaiver e derasar infuormaziuns ed ideas per qualunque mez d'informaziun pussibel sainza resguards da cunfins.
1. Mincha uman ha il dret a la libertà da reuniun e d'associaziun cun meras paschaivlas.
2. Ingun nu po gnir oblià dad appartgnair ad üna associaziun.
1. Mincha uman ha il dret da tour part a la direcziun dals affars publics da seis pajais, opür directamaing o tras rapreschantants tschernüts libramaing.
2. Mincha persuna ha il dret da tour part cullas medemmas cundiziuns als uffizis publics da seis pajais.
3. La voluntà dal pövel es la fundamainta per l'autorità da la pussanza publica: quista voluntà sto s'exprimer tras elecziuns vardaivlas chi ston seguir periodicamaing cun dret da vuschar general ed egual e cun scrutin secret o tenor üna procedura equivalenta chi garantischa la libertà da vuschar.
Mincha persuna, sco member da la cumünanza umana, ha il dret a la sgürezza sociala; ella ha il dret dad obtgnair ils drets economics, socials e culturals indispensabels per sia dignità e pel svilup liber da sia persunalità, tras sforzs naziunals e tras la cooperaziun internaziunala, tgnand quint da l'organisaziun e dals mezs da mincha pajais.
1. Mincha persuna ha il dret a lavur, a tscherna libra d'üna vocaziun, a cundiziuns cunvgnaintas e satisfacentas per la lavur ed a protecziun cunter dischoccupaziun.
2. Tuots han il dret, sainza ingüna discriminaziun, a paja eguala per lavur eguala.
3. Minchün chi lavura ha il dret ad üna remuneraziun cunvgnainta e satisfacenta chi garantischa ad el ed a sia famiglia üna existenza correspundenta a la dignità umana e chi'd es da cumplettar, schi fa dabsögn, tras oters mezs da protecziun sociala.
4. Mincha persuna ha il dret da fuondar insembel cun oters associaziuns professiunalas e da s'affiliar a talas per defender seis interess.
Mincha persuna ha il dret a pos ed a temp liber, ad üna limitaziun radschunaivla dal temp da lavur ed a congedis pajats periodics.
1. Mincha persuna ha il dret ad ün livel da vita satisfacent per garantir sa sandà e seis bainstar e quels da sa famiglia, cumprais la nudritüra, la büschmainta, I'abitaziun, la chüra medicala e'ls servezzans socials necessaris; ella ha il dret a sgürezza in cas da dischoccupaziun, malatia, invalidità, sch'el(la) dvainta guaivd(a), in cas da vegldüna o sch'el perda otramaing ils mezs da viver sainza aigna cuolpa.
2. La mamma e l'uffant han il dret ad ün agüd ed üna assistenza speciala. Tuot ils uffants, legitims ed illegitims, giodan la medemma protecziun sociala.
1. Mincha persuna ha il dret ad educaziun. L'educaziun sto esser gratuita, almain illas scoulas elementaras e fundamentalas. L'instrucziun elementara es obligatoria. L'instrucziun specifica e professiunala dess esser generalmaing accessibla; I'access als stüdis superiuors dess esser avert a tuots in basa a lur capacitats e prestaziuns.
2. L'educaziun dess avair sco mera il svilup cumplet da la persunalità umana e'l rinforzamaint dal respet dals drets da l'uman e da las libertats fundamentalas. Ella dess promouver l'incletta, la toleranza e l'amicizcha tanter tuot las naziuns e tuot las gruppas da razza e da religiuns, e favurisar l'actività da las Naziuns unidas per mantgnair la pasch.
3. In prüma lingia han ils genituors il dret da tscherner il möd d'educaziun chi`d es da dar a lur uffants.
1. Mincha persuna ha il dret da tour part libramaing a la vita culturala da la cumünanza, da giodair las arts e da partecipar al progress scientific ed a seis resultats.
2. Minchün ha il dret a la protecziun dals interess morals e materials chi resultan da mincha producziun scientifica, litterara o artistica, da la quala el es l'autur.
Mincha persuna ha il dret ad ün uorden social ed internaziunal, i'l qual ils drets e las libertats manzunats illa Decleranza preschainta pon gnir realisats plainamaing.
1. Mincha uman ha dovairs invers la cumünanza; be in quella es pussibel il svilup liber e cumplet da sia persunalità.
2. Pratichand seis drets e sas libertats es suottamiss minchün be a quellas restricziuns chi sun gnüdas stabilidas tras la ledscha per garantir l`arcugnuschentscha e'l respet dals drets e da las libertats dals oters e per satisfar a las exigenzas güstas da la moralà, da l'uorden public e dal bainstar general in üna cumünanza democratica.
3. Quists drets e quistas libertats nu pudaran gnir pratichats in ingüns cas in sen cuntrari a las meras ed als princips da las Naziuns unidas.
Ingüna disposiziun da la Decleranza preschainta nu po gnir interpretada in quel sen chi resultess landroura per ün stadi, per üna gruppa o per üna persuna qualunque dret da pratichar una actività o dad accumplir ün fat chi vessan per mera da desdrüer ils drets e las libertats manzunadas in quista Decleranza.


text:
Diocesi de Lod
La Diocesi de Lod (Dioecesis Laudensis in Latin) l'è una circuscrisiòn d'la cesa catòlica italiana, che la dipènd da la pruìncia d'la Lumbardia, da la diocesi metrupulitana de Milan e la fa part d'la Cunferensa Episcupàl Italiana.
Teritòri[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La diocesi lè strutürada in tüta la pruìncia d'Lod, e in d'un quall paèsìn d'le pruìnce de Pavia, Milan e Cremuna.
La g'ha 126 paròchie.
Persunalità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le persunalità famùse ch'i g'hann a che fà cun la diocesi ienn: Santa Francesca Cabrini, San Gualtèr (XIV sècul), i sant Giüliàn, Ciriaco e Tisiàn (primi vesch de Laus Pompeia), el beàt Vincèns Grossi, i serv de Diu Antonia Maria Belloni (Clarissa de Cudogn secc. XVII-XVIII) e mons. Pèder Trabattoni (arciprèt de Malée a la fìn del '800, amìs de Papa Giuànn XXIII), el beàt don Carlu Gnocchi, don Lüìs Savarè, el giurnalista Age Bassi.


text:
Tacchi a spillo
Tacchi a spillo (Tac a gùcia) 'l è 'n film dal 1991 ad Pedro Almodóvar prudót par sò fradèl Agustín.
La pelìcula, ch'la mìsćia insém cumèdia, śal e drama, l'à vins in dal 1993 al Prèmi César cuma mijór film furastēr.
Sunt
La Rebecca (Victoria Abril) la lavóra lśénd al nutìsi a 'l telegiurnàl par na televiśiòṅ ad sò marè Manuel (Féodor Atkine) ch'l è stâ na vòlta anc 'l amànt ad sò màdar, la cantànta Becky del Páramo (Marisa Paredes). 'L óm al n sà minga però che una l'è la fiōla ad cl'atra.
Dòp quìnd'ś an pasâ in Mèsic, la Becky la tórna a Madrid par recitàr e par risólvar soquànt prubléma lasâ in suspéś in alóra cuma al sò rapòrt cun la Rebecca. Rivàda in Spaggna, la cantànta la và a snar cun sò fiōla e cun sò śéndar e pò i vàn'n a védar un spetàcul dal travistî Femme Letal (Miguel Bosé), in dla vita ad tut i dè al giùdas Domínguez, ch'al la ìmita. La Rebecca la gh diś che quànd la sintìva la sò mancànsa, la 'l andàva a védar da par lē.
Ma 'l ròbi fra i dū spōś i n vànan minga tant bèṅ e Manuel al gh próa incóra cun la Becky, dgénd-ag ch'al vrév divursiàr da la Rebecca, ma lē la n gh astà mia.
Na nòt però Manuel al vèṅ catâ mòrt in dal sò chalet. Domínguez al s fà càrag dal caś quànd la Rebecca la s tōś tuta la cólpa lē cunfesànd-al da 'l viṿ in televisiòṅ. Ma chi lò, ch'l à fat anc sès sèg vistî da fémna, al n ag créd briśa.


text: DİZİ GARİP SEYİR İNİCİ ÇIKICI DURAK SESİ LA dügah ARIZA SESİ Sİb kürdi DO # nim hicaz YÖRE KARADENİZ KAYNAK YORUM/ KAZIM KOYUNCU/ ŞEVVAL SAM BEN SENİ SEVDUĞUMİ DA DÜNYALARA BİLDİRDUM metronom q usul türk aksağı çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay œ œ & 2ˆ3 8 #œ œ J 5 & œ œ œœ ben se in de en dur geç ti dun biz & œ œ œ. 9 el dur dum saç la ri ni sev re ye œ œ œ œ J du ğu mi da de re ye de la sev ru da ni luk œ œ œ œ œ dün al ya de kaş den la sev ru da ni luk ba al la re ba ce œ œ œ. œ J ra den œ œ œ œ œ #œ bœ œ œ œ œ #œ bœ J ni bum bil dur dum taş la ri j œ œ œ #œ bœ ba al ba ce nu bum .. j œ mi dan #œ œ œ œ. œ œ œ #œ bœ œ œ. œ œ œ œ œ œ. #œ intro en dur dun geç ti biz kaş den ba al ba ce la sev & œ œ #œ bœ œ œ. œ œ œ #œ bœ 13 NOTA YAZIM AYDIN ÇAĞLAR ÇAĞLAR MÜZİK KURSU TEL 419 69 55-60 KIZILAY ben seni sevduğumi da dünyalara bildurdum endurdun kaşlarin/babani babanimi eldurdum endurdun kaşlaruni / endurdun kaşlaruni babanimi babanimi eldurdum çağlar müzik kursu tel 419 69 55-60 kızılay nu bum j œ œ #œ bœ œ ru da mi dan ni luk ba al ba ce nu bum en geç % j œ œ œ œ. mi dan dur ti dun biz kaş den el dur dum saç la ri Fine en dereye dereyede /al dereden taşlari geçti bizden sevdaluk / al cebum al cebumdan saçlari geçti bizden sevdaluk / geçti bizden sevdaluk al cebumdan al cebumdan saçlari


text:
Wikipedia
Wikipedia (parnunziaa /ˈwikiˑpe:ˌdjɐ/) l'è una enciclopedia líbera e üniversal, dispunibila sül web e scrivüda in culaburaziun intal Internet dai internauti stess druvanda un prugrama líber wiki numinaa MediaWiki.
L'è stada fundada in del 2001 e ghe n'è di versiun in 271 lengu. La version inglesa a l'è la püsee grosa e la Wikipedia in lumbard l'è nasüda in del 2005.
Tücc i Wikipédi insema i riven a püssee da 60 miliun da vísit al dì e l'è vün di des sit püsee visitaa :[1].
El prugett Wikipedia
El fundadur dela Wikipedia, Jimmy Wales, la definiss cumè un "prugett d'enciclupedia liberament distribüibila che ognidün la pò migliurà": una enciclupedia libera dela migliur qualitaa pusibil de fà e de distribüì per ogni persona süla tera in dela sua lengua materna.
Però Wikipedia la vöö migna ufrì infurmazion inedit. Insema a tücc i enciclupedì classich, la presenta cunuscenz gemò recugnusüü: i laurà persunai e urugunai i poden migna truà acuglienza.
Carateristich
Wikipédia a l'è custrüida sü cinch pilastri fundamentai:
- Wikipedia a l'è una enciclupedia
- Wikipedia la tee un punt de vista neutal
- Wikipedia a l'è püblicada suta licenza libera
- Wikipedia a l'è un prugett culaburativ e dunca la gh'ha un regulament de cundota
- Wikipedia la gh'ha minga regul fiss.


text:
Battaja de Lissa (1866)
La Battaja de Lissa l'è staa on sconter naval de la Terza Guerra de Indipendenza italiana.
El vint de luj del 1866, arent a l'isola dalmata de Lissa, la squadra naval austriega comandada de l'ammiraj Wilhelm von Tegetthoff l'ha taccaa la squadra italiana de l'ammiraj Carlo Pellion di Persano. I Austriegh hann fondaa dò nav (la Re d'Italia e la Palestro), per poeu retiràss in del port de San Giorgio a Lissa con nissun problema. La sconfitta l'ha impressionaa negativament i sentiment di Italian.


text:
Bühler
Bühler a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.61 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1668 abitant.
El cumün de Bühler al se tröva a una altitüden de 828 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Gais, Schlatt-Haslen (AI), Speicher, Teufen, Trogen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bühler l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1479 col nom de Ullrich Büllershoff.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Castelnuovo
Castelnuovo a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
- Castelnuovo – cümü de la pruìnsa de Trènt,
- Castelnuovo Belbo – cümü de la pruìnsa de Asti,
- Castelnuovo Berardenga – cümü de la pruìnsa de Siéna,
- Castelnuovo Bocca d'Adda – cümü de la pruìnsa de Lodi,
- Castelnuovo Bormida – cümü de la pruìnsa de Alesàndria,
- Castelnuovo Bozzente – cümü de la pruìnsa de Còm,
- Castelnuovo Calcea – cümü de la pruìnsa de Asti,
- Castelnuovo Cilento – cümü de la pruìnsa de Salerno,
- Castelnuovo del Garda – cümü de la pruìnsa de Verùna,
- Castelnuovo della Daunia – cümü de la pruìnsa de Foggia,
- Castelnuovo di Ceva – cümü de la pruìnsa de Cuneo,
- Castelnuovo di Conza – cümü de la pruìnsa de Salerno,
- Castelnuovo di Farfa – cümü de la pruìnsa de Rieti,
- Castelnuovo di Garfagnana - cümü de la pruìnsa de Lucca,
- Castelnuovo di Porto - cümü de la pruìnsa de Roma,
- Castelnuovo di Val di Cecina – cümü de la pruìnsa de Pisa,
- Castelnuovo Don Bosco – cümü de la pruìnsa de Asti,
- Castelnuovo Magra – cümü de la pruìnsa de la Spezia,
- Castelnuovo Nigra – cümü de la pruìnsa de Turì,
- Castelnuovo Parano – cümü de la pruìnsa de Frosinone,
- Castelnuovo Rangone – cümü de la pruìnsa de Modena,
- Castelnuovo Scrivia – cümü de la pruìnsa de Alesàndria.


text:
Seitenüberschrift
Daniel Rothenbühler (1951)
instruescha franzos e tudestg al gimnasi da Köniz e litteratura a la Scola auta professiunala d’art da Berna. El ha studegià a las universitads da Heidelberg e Berna. Ses doctorat ha’l scrit davart Gottfried Keller. El ha er publitgà davart divers auturs svizzers dal 19avel al 21avel tschientaner. El ha lavurà sco critic litterar per il Tages-Anzeiger, è stà commember da la cumissiun da programmaziun dals Dis da litteratura da Soloturn ed en comités da redacziun e cussegliaziun da diversas fundaziuns (Robert Walser, Studer/Ganz). El è coeditur da la collecziun «spoken script».


text:
Lauenen
Lauenen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Obersimmental-Saanen, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 58.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 802 abitant.
El cumün de Lauenen al se tröva a una altitüden de 1252 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Saanen, Lenk, Ayent, Savièse, Gsteig bei Gstaad..
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lauenen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1296 col nom de an der Lowinon.[1] Lauenen l'è cognussüü come un area con pericol de frane e valànghe. Quest al par vess anca l'urigin del sò nom (Todèsch: Lawine "frana" del latì labina).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm dE föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Website about Lake Lauenen region, including pictures and routes (Todesch)
- Lauenen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Valmagia (distret)
El distrèt de Valmagia (nòm uficiàl: Distretto di Vallemaggia) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è Cevio.
L'è distrèt piö grant per superfìce ma l'è 'l segónt méno pupulùs del Canton Ticino dòpo de chèl de Bregn. La superfìce totàl del ditrèt l'è de 569,5 km² e la popolasiù l'è de 5.819 abitàncc (dàto del 2007).
El teretóre del distrèt l'è furmàt de la val omònima e de le divèrse valète laterài. 'Ntra chèste, chèle principài i è chèla de Campo, de Bosco/Gurin, la Val Bavona, la Val Lavizzara e la Val Sambuco.
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Valmagia l'è dividìt en tré sóta-distrècc, ciamàcc "cìrcoi" per en totàl de 8 cümü.


text:
Novitads dal ulteriur Grischun
-
-
Posthotel ad Arosa vegn stgarpà giu
Las examinaziuns dals ultims dis hajan mussà, che l'hotel saja donnegià uschè fitg ch'i na dettia nagina alternativa.20.1.2017
-
«Government Shutdown» a Claustra-Serneus – almain fin primavaira
L'entschatta d'avrigl po il suveran da Claustra-Serneus probabel votar danovamain davart il preventiv 2017 surlavurà.19.1.2017
-
Accident mortal a Domat
Mesemna a bun’ura hai dà sin la via principala tranter Domat e Favugn ina collisiun frontala. Ina dunna giuvna è morta.18.1.2017
-
Marcel Friberg banduna Grischun Vacanzas
Friberg è dapi il 2012 president da l'organisaziun turistica. Il matg duai ses successur vegnir elegì.17.1.2017
-
Opposiziun cunter iniziativa «Montana» a Claustra
Be in na pussibiliteschia in svilup turistic andant da la vischnanca, argumenteschan ils adversaris da l'iniziativa.17.1.2017
-
Cuira enstagl Hohenems
Adina puspè van Grischuns en l’Austria per ir a kino. Ma quai duai sa midar.17.1.2017
-
Canorta nova Montalin vegn pli bunmartgada
Cun adattaziuns ed ulteriurs rabats vegn la nova canorta radund 400'000 fr. pli bunmartgada.12.1.2017
-
L’Outlet a Landquart è cuntent cun il 2016
L’onn passà ha il Landquart Fashion Outlet fatg 11% dapli svieuta e registrà 6% dapli visitaders.11.1.2017
-
Approvà project per novs magazins da muniziun sin il Rossboden
Il Departament federal da defensiun ha approvà il project, recurs èn dentant anc pussaivels ils proxims 30 dis.10.1.2017
-
Bolgen Plaza e Bolgen Chalet: «Uschia è quai ina sgnocca»
Suenter la decisiun dal Tribunal federal vegn serrà il Bolgen Plaza a Tavau las 19:00. Lura ha la glieud da midar local.10.1.2017
- Mussar dapli Mussar dapli Mussar dapli Mussar dapli
-


text:
Turén
Artéccol in dialatt bulgnais
Turén (in itagliàn Torino), l'è la zitè piò impurtanta dal Piemånt. L'arà stra sé e nò un miglión d'abitant e l'è famòusa par la sò tårr, la Mole Antonelliana e parché l'è stè la capitèl d'l Itaglia fén al 1866.
Al só nomm al vén da la parôla cèltica Tau, ch'al vré dîr Muntâgna, anca se un bel pò ed zänt la pänsa ch'al só significhèd l'è quall ed Tårr cinénna. I romàn i l'avêven ciamè Augusta Taurinorum pr'al lår imperadåur Augustus.
Int'al zénc-zänt la zitè l'è gnó la capitèla del duchè ed Savoya, e da cal mumänt l'à sänper misdè la só stòria con qualla d'la famàjja ch'l à realizè l'unitè itaglièna, advintand la prémma capitèla Ràggn d'Itâglia int'al 1861.
La zitè l'è traversè dal fiómm Po e da la basa e la só economî l'è concentrè såura tott såura l'indósstria automobilésstica, cme la FIAT, la pió granda d'la naziån.
Stra i sénnbol d'la zitè ai è la Mole Antonelliana, un gran palâz che quand ch'l è stè tirè só l'era al pió èlt dal månd. Ai é anch'un Musêo d'l Egétt che l'è al pió inpurtant al månd, int'al só gènder, dåpp quall dal Cairo.
La sindichèsa ed Turén al s ciâma Chiara Appendino.


text:
Brunico
Brunico (Bruneck en todèsch e 'ndèl dialèt locàl; Bornech en ladì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 13 480 abitàncc, 'na superfìce de 45 km² e 'na densità de 300 ab./km². El cunfìna coi cümü de Falzes, Gais, Marebbe, Perca, Rasun Anterselva, San Lorenzo di Sebato, Valdaora.
El se tröva in de la Val Püstaría, indua 'l fiüm Ürin 'l solta in de'l fiüm Riensa. Numenada la prima völta int 'l 1256 D.C. a l'è 'l paes prinzipál de la Val Püstaría e a'l didincö cunt i sö circa quindes mila abitant la quarta cità püssée granda de tüt 'l Südtirol. In de l' an 2006 a l'ha festesgiáa i sö prím 750 agn de vida.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
En forma por la tesina
La Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann mët a jì deboriada cun les scores cursc por scolares y scolars che frecuentëia na scora alta y à da scrì na tesina.
Deboriada cun nosc personal spezialisé sön l'informaziun se chir les scolares y i scolars te nosta biblioteca la leteratöra che va debojëgn por süa tesina. A süa desposiziun él libri, folieć, revistes, catalogs dla biblioteca eletronics sciöche inće banches dać. Al ti vëgn dè la poscibilité da imparè a conësce les poscibilitês d'inrescida tla Biblioteca provinziala y da d'adorè strategies d'archirida desvalies. Cun l'aiüt d'ejëmpli por s'eserzité chiris fora aposta, po les scolares y i scolars mëte en pratica ći che é gnü imparè.
Les scolares y i scolars laôra te de pici grups pro so post de laûr cun n computer y fej l'archirida por so cunt sön l'argomënt chirì fora.
La Biblioteca provinziala pîta modui che po gnì combinà lediamënter y che contëgn, aladô dles ghiranzes dla scora, chisc punć zentrai:
- poscibilitês y strategies d'archirida;
- valutaziun dles fontanes d'informaziun (fontanes stampades y online);
- inrescida por la tesina deboriada cun nostes bibliotecares.
Vigni modul döra 90 menüć.
La condiziun
por podëi frecuentè chisc modui é avëi tut pert tratan i pröms trëi agn de scora alta a na vijita generala tres nosta biblioteca.
Terminns y iscriziun
I cursc po gnì tignis sides danmisdé co domisdé.
Le personal insegnant fej fora i terminns y tol sö les iscriziuns.
Porsona de contat
Monica Kostner
monica.kostner@tessmann.it
tel. 0471 471814


text:
Dante Alighieri
Artéccol in dialatt bulgnais
Dante Alighieri al nass al 29 ed mèrz dal 1265 a Fiuränza int'una famajja guélfa biänca. L'é stè al piò grand poéta d'la langua itaglièna. Al muré in esélli a Ravänna dal 1321. L'è l autåur d'la Divénna Cumêdia, un chèplavåur ch'al dscårr d'un viaz a l'inféren, po al purgatòri fén al paradîs. Al fén ed 'sta poesî épica l'é ch'al n è brîsa pusébil arrivèr da par sé al paradîs. Nuèter tgnän dmandèr sänper l'aiût ed Dio e avän da èser sänper mudèst. L'era al scritåur dal "dolcestilnovo" e l'era apasionè d'la scola siziglièna. Al scress anch la Vita nova, un lîber ed poesî e prôsa dedichè al so amåur, Beatrice.


text:
Intrigo internazionale
Intrigo internazionale (Intrîg internasiunàl) 'l è 'n film thriller dal 1959 'd Alfred Hitchcock. 'L à fat sù da piò ad trédas migliòṅ ad dòlar c'n un cóst ad tri.
Sunt
Mént'r al s cata in d'l hutèl Plaza ad New York, 'l agìnt publisitàri Roger Thornhill (Cary Grant) al vèṅ farmâ sénsa mutìṿ da dū óm ch'i al ciàman George Kaplan. Chi lōr i al tìnan sòdi par pò spinś'r-al in màchina par purtàr-al, cónt'r al sò vulēr, in dla vila 'd 'n óm ciamâ Lester Townsend (Philip Ober), davśèṅ a Glen Cove, a Long Island. Chè 'l è custrét prima a rispónd'r a dal dmandi ad Townsend e dal sò scagnòs Leonard (Martin Landau) e pò a mandàr śò soquànt bicér ad whisky che lōr i gh dànan par far-al dvintàr imbariàg. Mis incóra in màchina, chi lōr i próan a cupàr-al finśénd 'n incidènt stradàl ma Roger al la scampa, sōl p'r èsar farmâ pò da la pulisìa parchè al gh'à la bala.
Dòp che Thornill al gh'à cuntâ incòsa, la pulisìa la và a cà ad Lester ma la n gh cata gnint, anc parchè i faṅ tut in présia. Vgnû a savér che Townsend al lavóra a 'l O.N.U. cuma diplumàtic, Thornhill al decìd 'd indagàr par sò cònt, andànd-'l a catàr là. Quànd 'l al véd però al capìs ch'a n s trata minga d'l óm dla vila. Al n fà gnanc in tèmp a scambiàr quàtar paròli sèg che lò al vèṅ cupâ. In dal tintatìṿ ad dar-'g ajùt, Roger al gh s davśìna pròpria quànd i futógraf i al tìran śò cun al curtlàs dal masamènt in maṅ. Batśâ da tut cuma 'l culpévul, Thornhill 'l è custrét a scapàr via e a lugàr-as. Durànt un viàś in trên par Chicago, chi lò al cgnós la bèla Eva Kendall (Eva Marie Saint) che, anc s'la 'l à arcgnusû, la gh śibìs ad jutàr-al listés.


text:
John Buscema
John Buscema, nâ Giovanni Natale Buscema (New York, 11 ad Dicémbar dal 1927 - 10 ad Śnar dal 2002), 'l è stâ un diśegnadōr ad fumét americàṅ, cun di urìgini sicigliàni, cgnusû specialmènt p'r i sò lavōr cun i supereroe dla Marvel Comics cuma Silver Surfer, i Quàtar Fantàstic, i Vendicadōr e Conan al Bàrbar. 'L è arcurdà anc cun i scutmaj ad Michelàngil di Fumét e Big John. Al gh'à un fradèl più śóvan, Sal Buscema, anca lò diśegnadōr ad comics.
Biugrafìa
Pasiunâ da sèmpar ad fumét cuma Prince Valiant 'd Hal Foster, Flash Gordon 'd Alex Raymond o al Tarzan diśgnâ da Burne Hogarth, John al nas a Brooklyn, famóś quartēr ad New York. Da śóvan al stùdia a 'l licèo High School of Music and Art ad Manhattan e pò al tōś al diplòma a 'l Pratt Institute muciànd sù na pasiòṅ p'r i mìstar dal Rinasamènt itagliàṅ. In sèguit al stùdia diśégn a 'l Brooklyn Museum par 'n an ciapànd sù da di artìsta da na vòlta cuma Michelàngil, Leonardo Da Vinci, Raffaello Sanzio e Pieter Paul Rubens ma anc da chi nóṿ cuma Norman Rockwell e Al Dorne.
Dòp soquànt diségn fat par di lìbar e rivìsti, in dal 1948 al taca a lauràr p'r un pôc ad tèmp par la Timely Comics/Atlas Comics (che pò la dvintarà la Marvel Comics). In dal 1951 al fà al servìsi militàr par la U.S. Army ma 'l è custrét a turnàr a cà cungedâ par n'ùlcera. Dū an dòp al tōś mujér.
Dòp soquànt lavōr publicitàri, in dal 1966 al tórna a diśgnàr a tèmp pîṅ par la cà ad Stan Lee curànd la culàna ad Silver Surfer e purtànd avànti da par suo i fumét di Quàtar Fantàstic dòpa che Jack Kirby 'l iva mulâ tut. In séguit al s dèdica, in dū mumènt difarènt, anc a i Vendicadōr, cun al chini ad Tom Palmer.
Ma al sò persunàǵ favurî 'l è sèmpar stâ Conan al Bàrbar. Buscema al 'l à diśgnâ in di an Stanta e Utànta, gnénd dòp ad Barry Windsor-Smith.
Buscema 'l è armàst a la Marvel in fiṅ a 'l 1996. Malâ ad càncar a 'l stómag, al mōr in dal Śnar dal 2002, lasànd sò mujér Dolores e dū fiōi John Jr. e Dianne.
John Buscema 'l éra dimóndi ligâ a l'Itâglia e dal vòlti al sa stablìva in dal raguśàṅ a Pozzallo a cà di sò parènt.


text:
2013
De Wikipedia
Cuntegnüü
'Se l'è sücess[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Genar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de genar: a Los Roques, in Venezuela, el spariss un reuplan cun sü el sciur Vittorio Missoni (fiö de Ottavio Missoni) e la sua miee.
- 7 de zenér: ol zögadùr de fùbal argentì Lionel Messi 'l vèns per la quàrta ólta de fìla ol Balù d'Ór e l'è 'l prim zögadùr al mónt a ènzel isè tàte ólte.
- 10 de genar: la Francia la scerniss de mandà di suldaa per vütà el Mali a cumbat i rebei tuareg e islamegh de l'Azawad.
- 28 de genar: abdicaziun de Beatris de Orange-Nassau, regina di Paes Bass, in favur del sò fiö Güglielmu Lissander.
Febrar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 4 de febrar: l'Üniversità de Leicester la dis d'avè truvaa el corp del re ingles Ricardu III, mort in del 1485 in de la bataja de Bosworth e mai pü retruvaa. El corp del re el se truvava sota a un parchegg de Leicester, e l'è staa cunfruntaa cunt el DNA d'un discendent diret de sua surela.
- 6 de febrar: l'aucat tünisin Shukrī Belaʿīd, cap d'un partii de l'upusiziun, el vegn cupaa arent a la sua cà. In de la Tünisia s'ciopen di desurden e di prutest cuntra el guvernu.
- 11 de fevrér: ol Papa Benedet XVI l'à fài saì che 'l laserà 'l puntificàt dal 28 de fevrér dezà che 'l gh'à piö i fórse per restà al sò pòst e 'l se la sènt piö de 'ndà 'nacc.
- 14 de fevrér: 'l Oscar Pistorius 'l vé arestàt per i copàt la sò murùza Reeva Steenkamp, lü 'l dis che l'è stàcc adóma ün erùr, che 'l l'à ciapàda per ü làder e l'à sbaràt per difèndes.
- 15 de fevrér: in Rüsia in del cél sùra la sità de Čeljabinsk sö i mucc Urali l'è s-ciopàt fò ün asteròide e la bòta l'è stàcia isé fórta che l'à facc is-copà töcc i véder di cà e i s'è contàcc piö de 1.200 ferìcc.
- 18 de fevrér: in Valtelina sö la statàl de lo Stelvio, ü càmius, per mia 'nàdaga adòs a di machine incidentàde e férme 'n mès a la stràda, l' fenés sö i binàre de la lìnea Sùndri-Tirà, pròpe quàndo l'è dré che 'l rìa ü tréno: 'l mör ol guidatùr del càmius e ü di automobilisti.
- 25 de fevér: a i elesiù italiàne, la coalisiù de mansina güidàda dal Pierluigi Bersani la rìa prima a la Càmera di Deputàcc col 29,54%, söbet tacàda dré la coalisiù güidàda dal Silvio Berluscù che la ciàpa ol 29,19%, chèl de trì l'è 'l MoVimento 5 Stelle del Beppe Grillo che desperlü 'l ciàpa 'l 25,55%, pò gh'è la coalisiù del Mario Monti che la rìa al 10,56%, menimà töcc i óter partìcc i se fèrma sóta 'l 4% e i ghe rìa mia andà 'n parlamènt: ol prémio de magiorànsa 'l và al Bersani. Ach al Senàt de la Repüblica la coalisiù del Bersani la rìa amò prìma con 120 senadùr, cóntra i 117 del cèntro dèstra, i 54 del M5S e i 18 del Monti, ma la gh'à mia la magiorànsa 'n del Senàt che l'è de 158 senadùr.
- 26 de fevrér: a i elesiù regiunàle de la Lumbardéa 'l vèns col 42,81% ol Roberto Maroni candidàt e segretàre de la Lega Nord e aleàt col Pdl, segónt col 38,24% 'l rìa 'l Umberto Ambrosoli candidàt del cèntro sinìstra. In del Làsio e 'n del Mulìs invéce 'l véns ol cèntro sinìstra.
Marz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 12 de marz: el scumincia el Conclave per elegg el növ papa e la prima fümada l'è nigra.
- 13 de marz: dopu trii scrütit, ai set ur de sira i cardinai elegen el növ papa, quel de 266. A l'è 'l cardinal argentin (gemò vescuv de Buenos Aires) Jorge Mario Bergoglio, che l'ha ciapaa el nom de Francesch.
April[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 15 de avrìl:
- ol Nicolás Maduro 'l vèns i elesiù presidensiài 'n Venesuéla col 50,66% di vócc cóntra al 49,07% del Henrique Capriles, che però l'à mia acetàt ol rizültàt e 'l völ che s'tùrne a cöntà de bèl nöf i schéde.
- A Boston, düranta la Maratona, la s'ciopa una bumba che la cupa almanch tre personn.
- 21 de april: al scrütin quel de ses el vegn elegiüü president de la Repüblica Italiana per la segunda völta Giorgio Napolitano. L'è la prima völta in tüta la storia repüblicana che un president el vegn elegiüü per un alter türnu.
- 24 de april: dopu quasi düü mes di eleziun, el ghe vegn daa l'incaregh de fà sü 'n guvernu a l'Enrico Letta, del PD.
- 27 de april: el nass ufizialment el guvernu Letta. El gh'ha vintün minister, cun member che vegnen del PD, de l'UDC de la lista Scerna Civica Civica e del PdL.
- 29 de april: Güglielmu Lissander de Nassau l'è 'l növ re di Paes Bass.
Magg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 5 de mas: la Juventus la èns ol campiunàt de Serie A 2012-2013.
- 7 de mas: in de la nòcc in del pórt de Gènoa la naf Jolly Nero la và a sbàt cóntra la tur de contròl ólta 55 méter e 'l l'à böta zó. I mör 9 persùne che i lauràa in de la tur.
- 11 de mas: ol ganés Adam Kabobo l' ciàpa a picunàde la zèt che 'l tróa per stràda a Milà, sènsa gnà cognòsei, i mör trè persùne e dò i rèsta ferìde.
- 15 de mas: ol Chelsea 'l vèns la finàl de Uefa League còntra 'l Benfica per 2 a 1.
- 21 de mas:
- Ol Dominique Venner, scritùr francés de ultra drécia, 'l se cópa in de la cèza de Notre Dame de Parigi, per protestà cóntra i matrimòne omosesuài.
- A Oklahoma City, un tornado trementu el trà giò un frach de cà e 'l cupa un bel poo de personn.
- 22 de mas: a Woolwich dò terorés-cc islàmech, in de stràda e del dé, i ghe tèa zó la cràpa a ü soldàt inglés e pò ü di dù, töt spórch de sànch e amò col machete in di mà, 'l se fèrma a parlà co i giornalés-cc.
- 25 de magg:
- A Palermu la vegn celebrada la beatificaziun de don Pino Puglisi, el prevet cupaa de la mafia in del 1993.
- In del istàde de Wembley ol FC Bayern München 'l vèns la Còpa di Campiù cóntra 'l Borussia Dortmund per 2 a 1.
- 26 de magg: el Vincenzo Nibali el vincc el Gir d'Italia.
Giügn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2 de giügn: cun la mort a 103 agn de la sciura Grizelda Kristiņa, la lengua livun la riva a l'estinziun.
- 15 de giügn:
- in Brasil la scumincia la Confederations Cup.
- Hassan Rohani el vegn elegiüü növ president de l'Iran.
- 24 de giügn: el Silviu Berlüscun el vegna cundanaa in prim gradu a set agn per cuncüssiun e prustitüziun minurila.
Lüj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de lüj: la Cruazia la taca a tö part a l'Üniun Eurupea.
- 3 de lüj: in Egit, dopu diversi dì de prutest pupular, l'esercit (dopu 'n ultimatum de 48 ur) el fa presunee el president Mohammed Morsi e 'l fa un culp de stat.
- 21 de lüj: abicaziun del re Albert II del Belgi, in favur del sò fiö Filip.
- 23 de lüj: incö, e fina al 28, a Rio de Janeiro a gh'è la Giurnada Mundial de la Giuventü (quela de vintot).
Agust[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Setember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Utuber[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nuvember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dicember[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è nassüü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 23 de lüj: Giorgg Lissander Lüis de Mountbatten-Windsor, erede al tronu ingles.
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 11 de genar: Mariangela Melato, atris italiana.
- 14 de genar: Prospero Gallinari, terurista italian di Brigad Russ, cunsideraa vün di respunsabel de la mort de l'Aldo Moro.
- 15 de genar: Nagisa Ōshima, regista giapunes.
- 21 de genar: Riccardo Garrone, imprenditur italian e president de la Sampdoria.
- 5 de marz: Hugo Chavez, president del Venezuela a partì del 2002, malaa de cancher de un bel poo de temp.
- 7 de marz: Giuliano Bignasca, pulitegh ticines, fondadùr de la Lega dei Ticines.
- 12 de marz: Teresa Mattei, l'ültema dona in vita tra quei ch'even vütaa a scriv giò la Custitüziun italiana. L'è quela che l'ha scernii de druvà la mimusa 'me simbul de la Festa de la Dona.
- 20 de marz: Antonio Manganelli, cap de la pulizia italiana.
- 21 de mars: Pietro Mennea, curidùr e ór ulìmpech in di 200 méter a Mosca in del 1980.
- 23 de marz: Boris Ambramovič Berezovskij, om d'afari rüss, vün di upusitur püssee famus de Putin.
- 29 de mars:
- Enzo Jannacci, cantànt, scritùr de cansù e òm de cabaret milanés.
- Luigi Regianini, pitùr, scultùr e gràfico milanés.
- 30 de marz: Franco Califano, cantant italian.
- 6 de avrìl:
- Juan José Bigas Luna, regìsta spagnöl.
- Ivan Ruggeri, indüstriàl bergamàsch e ex presidènt de l'Atalanta.
- 8 de april:
- Margaret Thatcher, prim minister ingles del 1979 al 1990.
- Sara Montiel, atùra e cantànte spagnöla.
- 5 de magg: Giulio Andreotti, pulitigh italian.
- 9 de magg: Ottavio Missoni, spurtiv e stilista italian.
- 17 de magg: Jorge Videla, ditadur argentin del 1976 al 1981.
- 20 de magg: Ray Manzarek, müsicista american, member di Doors.
- 22 de magg: Andrea Gallo, prevet italian.
- 23 de magg: Georges Moustaki (nassüü Giuseppe Mustacchi), cantant frances de urigin giüdea levantina.
- 27 de magg: Little Tony (nassüü Antonio Ciacci), cantant sanmarines.
- 18 de giügn: Claudio Rocchi, cantautur italian.
- 19 de giügn: James Gandolfini, atur american.
- 24 de giügn: Emilio Colombo, pulitegh italian.
- 29 de giügn: Margherita Hack, astronuma italiana.
- 13 de lüj: Cory Monteith, atur american.
- 14 de lüj: Tonino Accolla, atur e dupiadur italian.
- 28 de löi: Ersìli Tonini, cardinàl e arcivèscof catòlech.
- 27 de setember: Aldo Reggiani, atur italian.
- 24 de utuber: Andrea Brambilla, ciamaa anca Zuzzurro, atur comich italian.
- 25 de utuber: Piero Mazzarella, atur de teater italian.
- 27 de utuber: Lou Reed, cantant e müsicista american.
- 5 de dicember: Nelson Mandela, simbul de la lota cuntra l'apartheid e prim president negher del Südafrica.
- 10 de dicember: Gipo Farassino, maester de la canzun piemuntesa.


text:
Zeus
Ol Zeus ('n gréch antìc Zeύς/Zeús; in gréc mudéren Aίaς/Días; in latì Juppiter) in de la mitologèa gréca l'éra 'l rè de töcc i dèi.
S-cèt de Crono e de Rea e sèmper segónt la mitologèa gréca l'istàa 'n del sò palàs sö 'nsima al mut Olimpo de 'ndóe per fas rispetà l' tiràa zó di sömelèch (fölmengn) e pròpe 'l sömelèch l'è 'l sò sìmbol.
L'éra spusàt con la Era (Iuno 'n latì), ma l'è famùs per i tate aventüre che l' gh'avrès üt al de fò del matrimòne, la piö curiusa de töte chèla che l'à èst ol Zeus trasfurmàs 'n d'ü tòr per rapì la ninfa Eüròpa.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La nassida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Zeus, segond i leggend de la mitologia greca, a l'era l'ultim di ses bagaj che la còppia de Titan la gh'aveva avuu. El sò pader Cròn (dio del temp) a l'era diventaa re di dei dòpo avè castraa l'Uran (dio del Ciel) e pader de tucc i Titan. Ma l'Uran, cont el scappà via per el dolor, l'aveva mandaa vers el fioeu ona maledizion: anca lù el saria staa casciaa via del tròn divin per man d'on sò fioeu. Per quest el Cròn, quand che la soa miee e sorella Rea la partoriva, el ciappava el bagaj e se 'l mangiava. A la sesta voeulta che la succedeva ona ròbba simil, la Rea, stuffa, l'ha deciduu che almanch el sò ultim fioeu el saria dovuu viv. Donca l'è andada in de l'isola de Creta, indove l'ha domandaa a divinità guerrer, i Curee, de fà rumor cont i scud menter lee l'era dree a partorì, inscì che 'l Cròn el podess minga sentìlla. Poeu l'ha appenduu el bagaj appenna nassuu a on alber (inscì sospenduu el podeva fàss minga vedè del pader) e l'è tornada del sò marì. El Cròn l'aveva savuu che ghe l'era nassuu on alter fioeu e l'ha reclamaa. Allora la Rea el gh'ha daa on sass, cont el dì che l'era quell lì el piscinin: el Cròn el s'è minga accorgiuu de l'ingann e l'ha mangiaa senza fàss tròpp domand el sass.
A Creta el Zeus l'è bevuu el lacc de la cavra Amaltea e l'è vivuu cont i Curee e di Ninf, che a segonda di leggend gh'hann di nòmm different. Quand la cavra Amaltea l'è mòrta, el dio el gh'ha ciappaa la soa pell e 'l l'ha mettuda in sul sò scud, l'egida. Quand che l'è cressuu, l'ha deciduu che l'era vegnuu el temp de vendicàss del pader che voreva mangiàll e de inscì completà la profezia del nònno Uran. Donca a l'è tornaa a la reggia di Titan, e, cont on nòmm fals, l'è diventaa on serv del Cròn. On dì el gh'ha servii on ròbba de bev cont ona sòrta de purgant, che l'ha faa sì che 'l Cròn el spuass via tucc i sò fioeui che l'aveva mangiaa (e che intanta eren cressuu) e anca el sass. A 'sto pont el Zeus el podeva inizià la soa guerra per el tròn divin.
La guerra divina e 'l domini del mond[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I fradei che eren sortii del còrp del Cròn eren duu, Poseidon e Ade, menter i sorell eren tre, Era, Demetra ed Estia. I ses Crònid hann scominciaa la lòtta per el domini del mond contra i Titan. Ma ancamò ona voeulta, la vittòria l'è stada dovuda a ona Titanessa, var a dì la Meti, dea de la prudenza. Quella chì l'ha consejaa al Zeus de liberà i fradei di Titan, che eren staa serraa in del Tartar: i Ciclòp e i Ecantònchir. I primm gh'aveven domà on oeugg, i segond cent brasc. Ma eren anca di guerrier possent e di faber òttim, che hann donaa al Zeus e ai sò fradei i arm per batt el Cròn e 'l sò esercit: el fulmin al Zeus, el trident al Poseidon e on elmo che 'l rendeva invisibil a l'Ade. Inscì armaa, la vittòria l'è rivada, dòpo des ann de guerra. Tucc i Titan che s'eren oppòst a l'ascensa del Zeus e di sò fradei hinn staa casciaa in del Tartar al pòst di Ciclòp e di Ecatònchir.


text:
The Simpsons
Artéccol in dialatt bulgnais
'The Simpsons (The Simpsons in Inglês) (I Simpson in Itagliàn) l'è un progràmm ed bambocci animédi d'la televisiàn. L'è sté inventé dal disegnatàur Matt Groenig. L'è sté mandé pràl primma volta int'la televisiån Américhena FOX in t'al 1987, còmm pàrt dal Tracey Ullman Show. Dòpp l'è d'venté un progràmm da par ló.
Personazzi prinzipèli ed stàl progràmm[modifica | mudéfica la surzéia]
- Homer Simpson: l'è il péder d'la famaja ed 38 ànn lavaura int'una zentrel nucleér; n'à brisa voja ed'lavurer ma sol ed bovver e magner.
- Marge Simpson: l'è la mujer ed Homer; l'è na brava zdaura, na bona méder e na bèla dòna.
- Bart Simpson: l'è al fiòl pio'grandr d'la famaja; al n'à brisa voja ed studier ma soll ed zugher e de fer di disaster.
- Lisa Simpson: l'è la seconda fiola d'la famaja; l'è di mondi intallizant e responsébbil.
- Maggie Simpson: l'è la più cëina d'la famaja.
"The Simpson" l'è ste'mandé in aunda in Itaglia da la televisiòn satellitèr "FOX Italia" e dal canél "Italia 1" col nòmm di "I Simpson".


text:
1471
De Wikipedia
Gh'è söcedìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 genar - El navegadur purtughes João de Santarém el passa, düranta un'espluraziun per fin cumerziaj, l'equadur.
- 17 genar - La vegn scuperta l'isula de Príncipe.
- Marz - L'Eduard IV de York el turna in Inghiltera per reclamà i propi dirit per el tron ingles.
- 11 april- Depusiziun del re Enrich VI de Lancaster. El scumincia el segund regn de l'Eduard IV.
- 14 april - Bataja de Barnet, in de la qual l'Eduard IV el bat i suldaa del partii di Lancaster - El cumandant nemis, el düca de Warwick, a l'è cupaa.
- 4 magg - Bataja de Tewkesbury, in de la qual l'Eduard IV el bat l'esercit di Lancaster cumandaa de la regina Margherita e del princip del Gales, Eduard de Westminster, che 'l mör in del cumbat.
- 14 giügn - Bataja de Šelon. I trüp de la Muscovia baten la Repüblica de Novgorod.
- 9 agust - El Francesch della Rovere el diventa el növ papa cunt el nom de Sist IV.
- 29 agust - El re Alfuns V del Purtugal el cunquista Tanger, in Maroch.
- 16 utuber - El Giülian della Rovere, fütür papa cunt el nom de Giüli II, el diventa vescuv de Carpentras.
- 25 nuvember - El Nicolò Tron a l'è elegiüü növ doge de Venezia.
- La vegn stampada la versiun latina del Corpus hermeticum de l'Ermete Trismegisto, che 'l sarà un liber de impurtanza fundamental per tüt el pensee renassimental.
- El Leun Batista Alberti el finiss de custrüì la gesa de Sant'Andrea a Mantuva.
- Fundaziun de la prima stamperia de Lundra.
Chi gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bogdan III de Muldavia, ciamaa l'Orb (m. 1517);
- Zanobi Carnesecchi di Francesco, pulitich fiurentin;
- Galeotto Franciotti della Rovere, cardinal (m. 1507);
- Elisabeta Gunzaga, düchessa de Ürbin (m. 1526);
- Francesch Murun, pitur (m. 1529);
- Giuan Maria Tolosani, teolugh (m. 1549);
- Thomas Wolsey, cardinal, vescuv de Lincoln e arcivescuv de York (m. 1530);
- 15 febrar - Peder II de Firenz (m. 1503);
- 21 magg - Albrecht Dürer, artista tudesch (m. 1528);
- 15 giügn - Eskender, imperadur d'Etiopia cunt el nom de Custantin II (m. 1494);
- 27 agust - Giorg de Wettin, düca de Sassonia (m. 1539);
- 10 setember - Raffaele de' Pazzi, cundutier fiurentin (m. 1512);
- 7 utuber - Federich I de Danimarca (m. 1533).
Chi gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 20 05 - Londra (Inghiltèra): Enriich VI, rè d'Inghiltèra.


text:
Battalia de Arcis-sur-Aube
La Battalia de Arcis-sur-Aube l'è staa on sconter armaa di Guerr Napoleonigh.
A l'è staa l'ultim success del Napoleon contra i Austriegh, comandaa del Schwarzenberg. Tra el 20 e 'l 21 de marz del 1814 el sò general Michel Ney l'ha scasciaa foeura i Austriegh de la città de Arcis-sur-Aube, in Sciampagna.
El Schwarzenberg el gh'ha 'vuu paura de contrattaccà perchè 'l pensava che ghe podess vess ona trappola, inscì i Frances hann poduu retiràss in pas. Quand in de la nott del 21 i Austriegh hann taccaa, hann trovaa domà la retroguardia francesa, comandada del Michel Oudinot, che j'ha fermaa col trà giò el pont de Arcis.


text:
Martinènch
Martinènch l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è 'n de la mèsa pianüra bergamasca sö la ria mansina del Sère e l'è sö la strada Bèrghem - Cremuna.
El g'ha 'na popolasiù de 10 448 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 21,7 km² e 'na densità de popolasiù de 481 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 19 km de la sità e a 149 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Seedàt, Cològn, Curt Nöa, Ghisalba, Morèngh, Mürnìgh, Palösch e Romà.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parte ègia del paìs de l'època del medioéf co i strade strécie, i cése e 'l castèl di Martinènch. Töt intùren al paìs ol fosàt fai scavà dal Bartolomé Coleù.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Martinènch l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Tremenegh
Tremenegh o Tromenegh[1] (nom ufizial in italian Tremenico) l'è on comun de la Provincia de Lecch, situaa in la Val Varron. El paes, in del qual viven 167 abitant (dato del Dicember 2015[2]), cont ona süperfis de 8,9 km² e ona densità de 19 ab./km², el gh'ha avuu ona storia diferenta rispett al rest di comun de la vall (Intròzz, Suej e Vestren).
L'è tacaa ai comun de Casargh, Còlegh, Derf, Dòr, Intròzz, Pagnoeune e Vendrogn.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Tremenech l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ valvaron.it
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lohn (GR)
Mudel:Otherplaces3 Cuurdinàde: 46°31′N 9°26′E
Lohn a l'è un cumün svizzer del distret de Hinterrhein. in del Canton Grisun|. Al gh’ha pressapoch 46 abitant e una süperfiss de 43.95 km², e al se tröva a una altitüden de 1480 meter sura al livel del mar.
El cumün de Lohn a l'è tacaa ai cumün de Donat, Mathon, Rongellen, Thusis, Tschappina, Urmein, Zillis-Reischen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lohn l'è menziunaa la prima volta in de l'ann mid-12th Century col nom de Laune and Lune.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lohn in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
(DE)