text:
Trapése (geometrìa)
Ol trapése l'è öna figüra geomètrica piàna, l'è ü polìgon e l'è ü quadrilàter e 'n piö 'l gh'à dù làti opòs-cc che i è paraléli tra de lur e per chèsto l'è ach ü paralelogràm. I dù làti paraléli i è ciamàcc bàzi e de chèste chèla piö lónga l'è ciamàda bàze magiùr e l'ótra bàze minùr, menimà i óter dù làti i è ciamàcc làti sbiès.
La sóma di quàter àngoi dét in d'ü trapése l'è de 360 gradi.
La famèa di trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se ciàma trapése scalé chèl trapése che l' gh'à töi quàter i àngoi diferèncc e töi quàter i làti diferèncc.
Se ciàma trapése izòscel chèl trapése che l' gh'à i dù làti sbiès lónch istès e cioè i dù àngoi de la bàze magiùr che i è grancc istèss, i dù àngoi de la bàze minùr che i è grancc istèss e pò ach i dò diagonài che i è lónghe stèse.
Se ciàma trapése retàngol chèl trapése che l' gh'à i dù àngoi d'ü làto che i è de 90 gradi.
Ol perìmeter d'ü trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü trapése s'pöl adóma fà la sóma di qùater làti.
L'àrea d'ü trapése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà l'àrea d'ü trapése m'è fà la sóma di dò bàzi, moltiplicà 'l rizültàt per l'altèsa e dividì töt per 2
'ndóe B l'è la bàze magiùr, b la bàze minùr e h l'altèsa.


c: text/html

text:
Vardabusun
Vardabusun (nom ufizial in italian: Guardabosone) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 334 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 6,8 km² e ona densità de popolaziun de 49 ab./km².
El paes, che 'l se tröva in la Val Sessera, a l'è staa deciaraa una cità-müseu vivent: de fat el sò center l'è staa purtaa al sò aspet che 'l gh'aveva in del Mediuev. L'è tacaa ai cumün de Anloch (BI), Al Bórch, Cavril (BI), Crevacör (BI), Postua, Scua, Scupel, Saraval.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vardabusun l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lengov ugro-finnegh
I lengov ugro-finnegh hinn ona branca de la fameja di lengov uralegh. A l'è on insemma de lenguagg parlaa in tra l'Europa e l'Asia.
Cuntegnüü
Classificazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengov uralegh
- Lengov ugro-finnegh
- Lengov ugher
- Grupp ungheres
- Lengua ungheresa (magyar)
- Grupp oburgich
- Lengua hanti (chanty)
- Lengua mansi (man'si)
- Grupp ungheres
- Lengov finno-permegh
- Grupp permegh
- Lengua komi (komi)
- Lengua permiacca (perem komi)
- Lengua udmurta (udmurt)
- Grupp finnovolgaich
- Lengua mari (marij)
- Grupp mordvin
- Lengua erza (erzänj kelj)
- Lengua mokša (mokšen' kjal')
- Grupp finnolappen
- Lengov sami
- Grupp ocidental
- Grupp oriental
- Grupp baltofinnegh
- Lengua finlandesa (suomi)
- Lengua estona (eesti)
- Lengua ingriana (ižorian)
- Lengua careliana (karjala)
- Lengua livona
- Lengua vepso (vepsän)
- Lengua võro
- Lengua votega
- Lengov sami
- Grupp permegh
- Lengov ugher
- Lengov ugro-finnegh
Origin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se sa gnamò ben indove l'è che hinn nassuu i lengov ugro-finnegh. Se pensa che 'l sit pussee probabel la sia la Russia central, setentrional e a ovest di mont Urai, intorna al III millenni p.d.C. Quei lavorà chì vegnen sugerii perr via de la diferenziazion intralenguistega bella olta in de l'istessa fameja in de la zona central del Volga, indè che se troeuven trii brocch ben diferenziaa in di lengov uralegh: i lengov mordvinn, la lengua mari e i lengov permegh. Inoltra, la recostruzion di nomm di piant e di besti (la pescia, el pin siberian, el lares siberian, el sares, l'olma e 'l miniatura ) a someja che se coleghen proppi a quei sit chì. L'ugro-finnegh primitiv recostruii el gh'ha prestit di lenguagg iranegh e indoari: per esempi per paroll compagn de ava e mel. La vesinanza la se pò spiegà col pensà che on temp i gent indoariann viveven in de la brughera de l'Asia Central.
Se cred che prima anmò del temp che hinn rivaa i Slav lainscì indè che adess gh'è la Russia, i gent che parlaven i lengov ugrofinnegh viveven in de l'area in tra i Urai e 'l Mar Baltegh. Quella situazion chì la ghe corespond a la coltura de la ceramega a petten, ona coltura de l'Età de la Preja che la someja vess stada praticada di popolazion ugrofinnegh in tra el 4200 e 'l 2000 p.d.C.
Gh'è staa di tentativ de demostrà ona parentella in tra i lengov ugrofinnegh e quei indoeuropei, ma gh'è nissuna caratteristega che l'è bona de provàll. Gh'è ona quai concordanza in de la declinazion, ma el lessegh e la fonetega coresponden proppi per negott.
On rosc de paroll del balto-finnegh el troeuvom minga in di alter lenguagg ugrofinnegh: forsi quell lavorà chì l'è dovuu a on substraa pre-finnegh, che l'è compagn de quell di lengov baltegh (indoeuropei). Inscì gh'è staa l'ipotesi che i av di popolazion che incoeu parlen el sami on temp i parlassen di lenguagg diferent.
A gh'è staa anca di ipotesi che voreven demostrà che i lenguagg ugrofinnegh fudessen nassuu in de l'Europa del nord, e che on temp eren spantegaa anca in d'on tocch pussee grand del continent.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tutt i lengov ugrofinnegh spartissen ona quai caratteristega struttural e on vocabolari de bas. A gh'è circa 200 paroll basegh che hinn staa propost e che gh'hann denter radis de sostantiv per concett ligaa a nomm de parentella e part del corp. 'Sto vocabolari comun, segond el Lyle Campbell, el gh'ha dent anca 55 paroll per la pesca, 33 per la cascia, 12 per la renna, 17 per i piant che se poeuden mangià, 31 per la tecnologia, 26 per i costruzion, 11 per i vestii, 18 per el clima, 4 per la società, 11 per la religion, 3 per el comercc. In 'sta manera se pò 'vèggh on'imagin bella interessanta de la società ugro-finnega antiga.
I caratteristegh struturai vegnen consideraa ona evidenza bella forta de la parentella. A troeuvom, per esempi:
- La declinazion formada cont el giontà di sufiss (inscambi di preposizion, comè 'l suced in lombard).
- La coniugazion per persona e per numer (compagn di lengov europei).
- La mancanza del gener gramatical, foeura che per on quai nomm (re/regina) e per i pronome personai.
Vocabolari comun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Besogna stàggh atent al fatt che i paroll chì de sotta gh'hann minga semper l'istess significaa precis, ma spartissen domà l'origin comun.
El pess viv el noda in de l'aqua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quella chì l'è la traduzion in lombard d'ona fras intrega che, in ungheres, eston e finlandes, la gh'ha di fort somejanz, che se poeuden trovà in de l'origin comun. L'è stada inventada del filologh eston Mall Hellam.
- Eston: Elav kala ujub vee all.
- Finlandes: Elävä kala ui veden alla.
- Ungheres: Eleven hal úszik a víz alatt.


text:
Bronz
El bróns l'è una léga metàlica costitüìda de ram e de 'n óter metal, che 'l pöl véser l'alumìnio, el nìchel, el berilio o 'l stagn. Endèl parlà de tocc i dé però la paròla "bróns" la se referés a la léga de ram e stagn.
L'è 'n materiàl metàlich che g'ha ìt 'na grant emportànsa endèla stória de l'evulusiù tecnològica de l'òm, zamò ai albùr de la sò stória: artefàcc de ram e bróns i è stacc troàcc en siti archeològich de cità sumére del 3000 prìma del Signùr e piö o méno contemporànee del Egìto.
L'üzo del bróns, el s'ìa difundìt isé tat endèla stória che 'l g'ha dat el nòm a töt en stàde de l'evulüsiù de la civiltà de l'òm: l'età del bróns.


text:
Agiez
Agiez a l'è un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.47 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 280 abitant.
El cumün de Agiez al se tröva a una altitüden de 526 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arnex-sur-Orbe, Bofflens, Bretonnières, Les Clées, Montcherand, Orbe.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Agiez in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Teurema da la divergenza
In càlcül veturiaal, ul teurema da la divergenza, apó cugnussüü cuma teurema da Gauss, teurema da Ostrogradsky, u teurema da Ostrogradsky–Gauss al è un resültaa ch’al lazza la divergenza d'un caamp veturiaal a la valuur da le integrale da süperfiis dal flüss definii pal caamp. Ul teurema da la divergenza al è un resültaa impurtaant par la matemàtica e la física, in particülaar in eletrustàtica e dinàmica da flüit.
Cuntegnüü
Definizziú matemàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al síes V un sübcungjuunt cumpatt da Rn (pensaant íntal caas n=3) e diferenziàbil a tocch. Si F al è un caamp veturiaal diferenziàbil cuntínü definii int una bula intuurn da V, alura a gh’emm
indúe S = ∂V al è la vora da V urientada par vetuur nurmaal in fö, e dS al è NdS, la nurmala in fö da la vora ∂V.
Al cuventa remarcá che ul teurema da Gauss al vé gjo dal teurema da Stokes plüü generaal, che generaliza ul teurema fundamentaal dal càlcül.
Esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Süpusaant che a vuremm evalüá , indúe S al è la sfera ünitaa definida par e F al è ul caamp veturiaal . Ul càlcül dirett da chesta integrala al è fisc difícil, però sa l pöö simplificá duvraant ul teurema da la divergenza:
Par simetría,
Alura,
par che la sfera ünitaa W la gh’a vulüm 4π/3.
Aplicazziú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Eletrustàtica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aplicaa a un caamp eletrustàtich, al da la legg da Gauss: la divergenza al è una custanta par la densitaa da càrega dal vulümm.
Gravitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aplicaa a un caamp gravitazziunal, al s’uteegn che la integrala da süperfiis al è -4πG par la massa da deent, quala-sa-síes la distribüzziú da massa, e le masse esterne.
Distribüzziú sférica simétrica da masse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Íntal caas da distribüzziú sférica simétrica da masses, sa l pöö cunclüüt che la forza dal caamp a una distanza r dal céntar a l’è interiuur cunt una magnitüda da G/r² par la massa tutala a una distanza petita, qual-sa-síes le masse a una distanza süperiuur. Par esempi, una sfera vöja la prudüiss mia da gravitaa a l'interiuur. Ul caamp gravitazziunal a l'interiuur al è l istess che si la sfera vöja ga la füdess mia.
Distribüzziú cilíndrica simétrica da masse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Íntal caas da una distribüzziú cilíndrica infinida simétrica da masse, sa pöö cunclüüt che la forza dal caamp a una distanza dal céntar al è interiuur cunt una magnitüda da 2G/r par la massa tutala par ünitaa da lunghezza a una distanza cürta, qual-sa-síes le masse a una distanza süperiuur.
Par esempi, un cilindre vöj infinii al prudüiss mia da gravitaa a l'interiuur.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul teurema al è staa descoeert par Joseph Louis Lagrange ul 1762, e plüü taart redescueert independentameent par Carl Friedrich Gauss ul 1813, par George Green ul 1825 e ul 1831 par Mikail Vasilievich Ostrogradsky, che apó al dà la prima pröva dal teurema. Sübseguentameent, di variazziú dal teurema da la divergenza sa i nòmina teurema da Gauss, teurema da Green e teurema da Ostrogradsky.
Cheest artícul sa basa sül artícul GFDL da PlanetMath a http://planetmath.org/encycjopedia/Divergence.html t:Teurema da Divergênzia


text:
Michif
Ol Michif (cod. Iso 639: Crg) l’è öna lèngua mìsta che l’è nasìda quàndo i s’è mes-ciàde sö ‘nsèma la lèngua cree e ‘l francés e s’pènsa che 'l sìes söcedìt in del méla e sèt (sécol XVIII) in del teritòre de chèla che ‘ncö l’è la pruìnsa del Manitòba ‘n Canada.
Chèsta lèngua la gh’avrès de ès egnìda al mónt tra i nòmadi mès-sànch nasìcc da òmegn francés e da fómne cree e al prensèpe la servìa a l’istès tép per capìs sia ‘n famèa che tra i dò etnìe. Ol nòm Michif ‘l vé da la paròla métis, cioè més-sànch o metìcio, e defàti ach ol Michif ‘l à ciapàt ergóta da töte e dò i lèngue, dal cree i rìa i vèrb dimostratìf e interogatìf co la sò morfosintàsi, menimà dal francés i vé i nòm, i pronòm e i agetìf pò a lur co la sò morfosintàsi.
De persùne che i pàrla ‘l Michif n’è restàde gran póche e i se tróa ‘n Canada, ‘n Dakota del Nord e in Montana, fò sùra l’è consideràda öna lèngua de póch e per chèste dò resù la rés-cia de sparì.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Marcato C., 2012, Il Plurilinguismo, editori Laterza, Bari; pag. 62.


text:
1Rü Derbe rü Ditawa nangugü ga Pauru rü Chira. Rü yéma nayexma ga wüxi ga yaxõcü ga Timutéu ga naẽ́ga. Rü naẽ rü wüxi ga Yudíu ga yaxõ̱xcü iyixĩ. Rü nanatü rü wüxi ga Griégu tixĩ. 2Rü meãma Timutéuchigagu nidexagü ga guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃ ga Ditacü̱̃ã̱xgü rü Icúniũcü̱̃ã̱xgü. 3Rü nanaxwa̱xe ga Pauru ga na nüxü̃ íyaxümücüxü̃ ga Timutéu. Natürü naxü̃pa ga na yagaãxü̃ rü ínanawiecha̱xmüpe̱xechiraü̃, yerü yemaãcü nanaxwa̱xegü ga yema Yudíugü ga yema naãnewa yexmagüxü̃. Yerü guxü̃ma nüxü̃ nacua̱xgü ga na Griégu tiĩxü̃ ga nanatü. 4Rü guxü̃nema ga guma ĩãnegü ga nawa nachopetünewa, rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ nixugüetanü ga yema ucu̱xẽ ga yema Yerucharéü̃cü̱̃ã̱x ga ngúexü̃gü ga Ngechuchu imugüxü̃ rü yema yaxõgüxü̃ãrü ãẽ̱xgacügü nüxü̃ ixugüxü̃. 5Rü yemaãcü yexeraãcü meã nayaxõgü ga guxü̃ma ga yema yaxõgüxü̃, rü guxü̃ ga ngunexü̃ rü yexeraãcü nimuẽtanü ga yema yexwacax yaxõgüxü̃. 6Rü Áchiaanewa naxĩxchaü̃ na yéma nüxü̃ yaxugüxü̃ca̱x ga ore i mexü̃. Natürü Tupanaãẽ i Üünexü̃ rü nüxna nanachu̱xu ga yema. Rü yemaca̱x Piríquiaanewa rü Gárataanewaama nachopetü. 7Rü Míchiaarü naãnewa nangugü, rü yéma nagu narüxĩnüẽ ga na Bitíniããrü naãnewa naxĩxü̃. Natürü yéma rü ta Tupanaãẽ i Üünexü̃ nüxna nanachu̱xu ga na yéma naxĩxü̃. 8Rü yemaca̱x Míchiaanewa nachopetümare rü ĩãne ga Túruawa nangugü. 9Rü yema chütaxü̃gu rü Pauru nango̱xetü rü nüxü̃ nadau ga wüxi ga yatü ga Machedóniãcü̱̃ã̱x ga nape̱xegu chicü. Rü nüxü̃ naca̱a̱xü̃, ñaxü̃maã: —¡Machedóniãwa naxũ, rü toxü̃ rüngü̃xẽẽ! —ñaxü̃maã. 10Rü yexguma yemaxü̃ nada̱u̱xgu ga Pauru, rü yexgumatama togü tamexẽẽgü na Machedóniãwa taxĩxü̃ca̱x. Yerü nüxü̃ tacua̱xgü rü aixcümaxü̃chi nixĩ ga Tupana toxca̱x c̱axü̃ na yema duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixuxü̃ca̱x ga ore i mexü̃. 11Rü Túruaarü türewa itaxĩãchi, rü capaxũ ga Chamotáchiuca̱x we̱xgu taxĩ. Rü moxü̃ãcü Neã́poriwa tangugü. 12Rü yéma rü dauxchitagu taxĩ rü Piripuwa tangugü. Rü guma nixĩ ya Dumacü̱̃ã̱xgüarü ĩãne ga Machedóniããnegu naxügüne. Rü guma nixĩ ya guxü̃ne ya ĩãneãrü tamaẽne ga yéma. Rü yéma tayexmagü ga ñuxre ga ngunexü̃gü. 13Rü ngü̃xchigaarü ngunexü̃gu, rü guma ĩãne iyacuáxü̃wa taxĩ ga natüpechinüwa, yerü nagu tarüxĩnüẽgu rü yéma nayexma ga Yudíugüarü yumüxẽchica. Rü yéma tarütogü, rü namaã tidexagü ga ñuxre ga ngexü̃gü ga yéma ngutaque̱xegüxü̃, rü namaã nüxü̃ tixugü ga Tupanaãrü ore. 14Rü yéma iyexma ga wüxi ga ngecü ga Díria ga ngĩẽ́ga ga Tupanaxü̃ icua̱xüü̃xcü. Rü Tiatíra ga ĩãnecü̱̃ã̱x iyixĩ. Rü dauxracharaxü̃ ga naxchirumaã itaxe yerü yema nixĩ ga ngĩrü puracü. Rü ngĩma rü meãma yéma irüxĩnü, yerü nüma ga Cori ya Tupana rü ngĩxü̃́ nanangúchaü̃xẽẽ na meã inaxĩnüxü̃ca̱x ga yema ore ga Pauru nüxü̃ ixuxü̃. 15Rü yemawena rü ñu̱xũchi íibaie wüxigu namaã ga guxü̃ma ga ngĩtanüxü̃gü. Rü yixcama rü toxü̃ ica̱a̱xü̃ ñaxü̃maã: —Ngẽxguma pema choxü̃ peda̱u̱xgu na aixcüma nüxü̃́ chayaxõxü̃ ya Cori ya Tupana, rü marü name ega chopatagu peyapegügu —ngĩgürügü. Rü yéma toxü̃ ixĩxẽẽ. 16Rü wüxi ga ngunexü̃gu ga yexguma yumüxẽwa taxĩxgu ga tomax, rü yexma ngĩxü̃ tayangau ga wüxi ga pacü ga corigüxü̃taxü̃ ixĩcü ga ṉg̱oxoã̱xcü. Rü yema pacü rü wüxi ga ṯacüxü̃ cua̱xcü iyixĩ, rü duü̃xü̃gümaã nüxü̃ iyaxu ga ṯacü tá yixcüra na ngupetüxü̃. Rü yemaca̱x ga duü̃xü̃gü rü dĩẽrumaã ngĩxü̃́ nanaxütanü na nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x na ṯacü tá na ngupetüxü̃. Rü yemaãcü poraãcü dĩẽruxü̃ itú naxca̱x ga ngĩrü corigü. 17Rü ngĩma towe ingẽ ga toma rü Pauru, rü tagaãcü ngĩgürügü: —Ñaã yatügü rü Tupana ya tacüxüchimaãrü duü̃xü̃gü nixĩ, rü pemaã nüxü̃ nixu na ñuxãcü tá penayaxuxü̃ i maxü̃ i taguma gúxü̃ —ngĩgürügü. 18Rü yemaãcü iyixĩ ga muxü̃ma ga ngunexü̃gu. Rü düxwa nüxü̃́ nawa̱xtümüxü̃ ga Pauru, rü ngĩxca̱x nadauegu, rü ñanagürü nüxü̃ ga yema ṉg̱oxo ga ngĩwa yexmaxü̃: —Ngechuchu ya Cristuégagu cuxü̃ chamu, na ngĩwa ícuxũxũxü̃ca̱x —ñanagürü. Rü yexgumatama ngĩwa ínaxũxũ ga yema ṉg̱oxo. 19Rü yexguma nüxü̃ nadaugügu ga ngĩrü corigü ga marü tama ngĩgagu dĩẽru ngĩxü̃ na nayauxgüxü̃, rü Pauru rü Chiraxü̃ ínayauxü̃, rü ãẽ̱xgacügüarü ngutaque̱xechicawa nanagagü. 20Rü ãẽ̱xgacügüna nanaxuaxü̃ ga yema ngĩrü corigü, rü ñanagürügü: —Ñaã Yudíugü rü tórü ĩãnewa nanachixeãẽxẽẽgü i duü̃xü̃gü. 21—Rü tüxü̃ nangúexẽẽ na naxaurexü̃ca̱x i nacümagü i tüxna chu̱xuxü̃ i yixema i Dumacü̱̃ã̱xgü —ñanagürügü. 22Rü yexguma ga guxü̃ma ga yema ĩãnecü̱̃ã̱x, rü Pauru rü Chirana nayuxgü. Rü yema ãẽ̱xgacügü nanamu na ínacu̱xü̃ãxü̃ca̱x rü ngexchiruxü̃ma naĩxmena̱xãmaã yac̱uaixgüãxü̃ca̱x. 23Rü yexguma marü poraãcü yac̱uaixgüãguwena, rü poxcupataü̃gu nanawocu. Rü nüxna naxãga ga yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃ na meãma nüxna nadauxü̃ca̱x. 24Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnügu ga yema dauruü̃, rü poxcupataü̃ãrü aixepeguxüchixü̃ ga ucapugu nanawocu, rü meãma nayachotaparagü. 25Natürü ngãxü̃cüügu rü nayumüxẽgü ga Pauru rü Chira, rü nawiyaegü, rü Tupanaxü̃ nicua̱xüü̃gü. Rü yema togü ga poxcuexü̃ rü nüxü̃ naxĩnüẽ. 26Rü ngürüãchi poraãcü naxĩã̱xãchiane, rü ínayangogütanüãchi ga guma poxcupataü̃ãrü caxtagü. Rü yexgumatama niwãxnagü ga guxü̃ma ga ĩã̱xgü ga guma poxcupataü̃. Rü guxü̃ma ga yema poxcuexü̃ãrü cadenaparagü rü niwẽgü. 27Rü pewa naḇaixãchi ga yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃. Rü yexguma nüxü̃ nada̱u̱xgu ga na yawãxnagüxü̃ ga ĩã̱xgü ga guma poxcupataü̃ rü nanayaxu ga norü tara na nügü yamáxü̃ca̱x, yerü nüma nüxü̃ nacua̱xgu rü marü nibuxmü ga yema poxcuexü̃. 28Natürü tagaãcü aixta naxü ga Pauru, rü ñanagürü nüxü̃: —¡Tãxṹ i cugü quimáxü̃! Rü guxãma i toma rü tanuxmagü —ñanagürü. 29Rü yexguma ga yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃ rü naxca̱x ínaca ga wüxi ga omü, rü inañaãchiãcüma yema duü̃xü̃gü ípoxcuexü̃gu nayangaxi, rü yadu̱ru̱xãcüma Pauru rü Chirape̱xegu nayacaxã́pü̱xü. 30Rü yexguma ĩã̱xtüwa Pauru rü Chiraxü̃ nagagü, rü ñanagürü nüxü̃: —Pa Corigüx, ¿Ṯacü tá chaxüxü̃ i choma na choxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃? —ñanagürü. 31Rü nümagü rü nanangãxü̃gü rü ñanagürügü nüxü̃: —¡Nüxü̃́ yaxõ ya Cori ya Ngechuchu, rü tá cuxü̃́ nangẽxma i maxü̃ i taguma gúxü̃ i cuma rü guxü̃ i cupatacü̱̃ã̱x! —ñanagürügü. 32Rü namaã rü guxü̃ma ga yema napatacü̱̃ã̱xgümaã rü ta nüxü̃ nixugüe ga Cori ya Tupanaãrü ore. 33Rü yematama ngoragu ga chütacü, rü yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃ nayayauxgü ga norü o̱xrigü ga Pauru rü Chira. Rü yexgumatama ga Pauru rü Chira rü ínanabaiexẽẽ ga yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃ wüxigu namaã ga guxü̃ma ga napatacü̱̃ã̱xgü. 34Rü ñu̱xũchi napatawa nanagagü, rü õna nüxna naxã, rü nataãẽ ga nüma rü guxü̃ma ga napatacü̱̃ã̱xgü ta, yerü Tupanaãxü̃́ nayaxõgü. 35Rü moxü̃ãcü pa̱xmama rü yema ĩãneãrü ãẽ̱xgacügü rü yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃xü̃tawa nanamugü ga purichíagü na namaã nüxü̃ yanaxugüxü̃ca̱x na Pauru rü Chiraxü̃ ínamuxü̃xü̃. 36Rü yexguma ga yema poxcupataü̃ãrü dauruü̃ rü ñanagürü Pauruxü̃: —Rü ngẽma ãẽ̱xgacügü rü nuã nanamugü i ore na pexü̃ íchamuxü̃xü̃ca̱x. ¡Rü ẽcü ípechoxü̃, rü meã ípixĩ! —ñanagürü. 37Natürü ga Pauru rü ñanagürü nüxü̃ ga yema purichíagü: —Marü chixri tomaã nachopetü i toma i Dumacü̱̃ã̱xü̃chigü na tixĩgüxü̃, rü tama toxna nacaxiraãcüma toxü̃ nic̱uaixgü ga nape̱xewa ga guxü̃ma ga duü̃xü̃gü, rü ñu̱xũchi poxcupataü̃gu toxü̃ nawocu. Rü ñu̱xma rü cúãcüma toxü̃ ínamuxü̃chaü̃. Rü tãũtáma ngẽmaãcü nixĩ. ¡Rü ẽcü nümatama núma naxĩ i ãẽ̱xgacügü na nümatama toxü̃ íyamuxü̃xü̃ca̱x! —ñanagürü ga Pauru. 38Rü yexguma ga yema purichíagü rü ãẽ̱xgacügümaã nüxü̃ nayarüxugüe ga yema ore. Rü poraãcü naḇaixãchiãẽgü ga yema ãẽ̱xgacügü ga yexguma nüxü̃ naxĩnüẽgu ga na Dumacü̱̃ã̱xü̃chi yixĩgüxü̃. 39Rü yéma naxĩ, rü Pauru rü Chirana nayacagü na nüxü̃́ nüxü̃ nangechaü̃güxü̃ca̱x naxca̱x ga yema namaã naxügüxü̃. Rü ínanamuxü̃, rü nüxü̃ naca̱a̱xü̃gü na nawa ínachoxü̃xü̃ca̱x ga guma ĩãne. 40Rü yexguma poxcupataü̃wa ínachoxü̃gu ga Pauru rü Chira, rü Díriapatawa naxĩ. Rü yema yaxõgüxü̃maã nangutaque̱xegü, rü nayaxucu̱xẽgü, rü Tupanaãrü oremaã nanataãẽxẽẽgü. Rü ñu̱xũchi yemawena rü inaxĩãchi.
Copyright
Learn More


text:
Manco 10% de ghesć
L meis de dezember te Fascia é stat negatif con l numer de prejenzes più bas di ùltimes 8 egn.
I se n fèsc na gran marevea i ghesć che rua te Fascia te chest scomenz de sajon da d’invern a proèr i portoes da schi. Béleche no i cree che te n ambient olache mencia patoch la neif naturèla se posse jir coi schi daperdut en segureza e sun portoes enjigné e tegnui a na vida ezelenta. L’é merit zenz’auter de la sozietèdes de impianc portamont, de la profescionalità di lurieranc e del sistem per fèr neif programèda con canons de neva generazion.
Ma chesta condizions ezelentes di portoes no bèsta ...
I se n fèsc na gran marevea i ghesć che rua te Fascia te chest scomenz de sajon da d’invern a proèr i portoes da schi. Béleche no i cree che te n ambient olache mencia patoch la neif naturèla se posse jir coi schi daperdut en segureza e sun portoes enjigné e tegnui a na vida ezelenta. L’é merit zenz’auter de la sozietèdes de impianc portamont, de la profescionalità di lurieranc e del sistem per fèr neif programèda con canons de neva generazion.
Ma chesta condizions ezelentes di portoes no bèsta ...
L hockey tla Ladinia
On rujenà cun un di presidënc dl HC Gherdëina, Ivo Moroder, per ti cialé sambën ala lingia positiva dl HC Gherdëina, ma nce a coche l Fascia y l Cortina ie metui. Per l Cortina fòvel n mierculdi, dan la stluta de redazion dla USC, mo la puscibltà de se cualifiché per l Master Round
Hockey - L HC Gherdëina ne n'ie nia cualificà per l Master Round, ma la scuadra de Gherdëina à ultimamënter abù na lingia positiva de sies partides. L ie nsciuma n bon mumënt. L presidënt dl HC Gherdëina Ivo Moroder conta dla tle dl bon mumënt: "Mudà se àl che chël che l trainadëur à purtà inant te si maniera de alenamënt y de mpustazion, porta śën fruc. L HC Gherdëina à purvà ora plu sistems de linies, sën àn abinà na bona cumposizion.
Deplù tla edizion dl 20 de jené
Hockey - L HC Gherdëina ne n'ie nia cualificà per l Master Round, ma la scuadra de Gherdëina à ultimamënter abù na lingia positiva de sies partides. L ie nsciuma n bon mumënt. L presidënt dl HC Gherdëina Ivo Moroder conta dla tle dl bon mumënt: "Mudà se àl che chël che l trainadëur à purtà inant te si maniera de alenamënt y de mpustazion, porta śën fruc. L HC Gherdëina à purvà ora plu sistems de linies, sën àn abinà na bona cumposizion.
Deplù tla edizion dl 20 de jené
Vita noa par el caśon de Foses
Chera śoia, inze un de i ciantoi pi biei de Anpezo, r'à biśoin de laore. Sarà da 'l petà śo e da in fei su un noo, de len. Se laora anche par chel de Rozes. Ogni an se bete man a un caśon o a un outro, par precurà un valor, che me vien dal vecio in fora
Regoles - No vedaron pi el vecio caśon de Foses, cemodo che 'l é ades, cemodo che 'l ón vedù inze mile fotografies, nafré daparduto. Canche ruarà ra bona stajon, con 'l istade, i lo petarà śo, par in fei su un duto noo. Chel caśon che 'l é ades, de muro, 'l é stà fato su del 1954 da ra dita Zambaldi, che ra louraa in Anpezo, inalora. Chel an in à fato su cuatro: chel de Foses; chel su ra monte de Lerośa, poco indalonśe, sote ra Croda Rossa; chel de Col Jarirei, fora sote el Beco de Meśodì e ra ...
Regoles - No vedaron pi el vecio caśon de Foses, cemodo che 'l é ades, cemodo che 'l ón vedù inze mile fotografies, nafré daparduto. Canche ruarà ra bona stajon, con 'l istade, i lo petarà śo, par in fei su un duto noo. Chel caśon che 'l é ades, de muro, 'l é stà fato su del 1954 da ra dita Zambaldi, che ra louraa in Anpezo, inalora. Chel an in à fato su cuatro: chel de Foses; chel su ra monte de Lerośa, poco indalonśe, sote ra Croda Rossa; chel de Col Jarirei, fora sote el Beco de Meśodì e ra ...
Juesc dla junanza de pudejé y slalom lerch
Coche l ie urmei bele tradizion longia, iel inò unì metù a jì I Juesc dla Junanza de schi alpin y pudejé per la scoles mesanes y autes de Gherdëina
Juesc dla Junanza - Chësta garejedes resservedes ai sculeies y studënc dla scoles de Gherdëina vën bele metudes a jì dal 1978 incà per l schi alpin y per l pudejé dal 1980 incà. Chësta da chëst ann fova nscila la 34ejima edizion per l pudejé. La edizions de pudejé dl 1989 y 1990 y dl 2015 ie tumedes ora per mancianza de nëif. Per mancianza de nëif ie chëst ann tumedes ora la garejedes dla luesa sun Resciesa.
Delpù tla edizion dl 20 de jené
Juesc dla Junanza - Chësta garejedes resservedes ai sculeies y studënc dla scoles de Gherdëina vën bele metudes a jì dal 1978 incà per l schi alpin y per l pudejé dal 1980 incà. Chësta da chëst ann fova nscila la 34ejima edizion per l pudejé. La edizions de pudejé dl 1989 y 1990 y dl 2015 ie tumedes ora per mancianza de nëif. Per mancianza de nëif ie chëst ann tumedes ora la garejedes dla luesa sun Resciesa.
Delpù tla edizion dl 20 de jené
Gadersound: le iade a Hamburg
N gröm de jogn de nosta valada y ince da foradecá röia adalerch vigni ann por tó pert al festival Gadersound che i jogn y les jones da La Val organisëia tl mëis de messé a Pidrô/La Val
Iadi - Do le iade a Barcelona, che ê gnü tut sö dai jogn da La Val sciöche na esperiënza positiva y â ince arichí la colaboraziun de grup interna, á le team en chësc ann chirí fora Hamburg sciöche destinaziun por so iade.
40 jogn y jones che á daidé organisé le festival open air de musiga reggae, SKA y folk, á tut pert a chësc iade de 4 dis tla Germania. Tratan le secundo fin dl'edema de jená á i jogn da La Val albü la poscibilité da odëi na cité nöia, imparé da conësce jënt da de plü perts dl ...
Iadi - Do le iade a Barcelona, che ê gnü tut sö dai jogn da La Val sciöche na esperiënza positiva y â ince arichí la colaboraziun de grup interna, á le team en chësc ann chirí fora Hamburg sciöche destinaziun por so iade.
40 jogn y jones che á daidé organisé le festival open air de musiga reggae, SKA y folk, á tut pert a chësc iade de 4 dis tla Germania. Tratan le secundo fin dl'edema de jená á i jogn da La Val albü la poscibilité da odëi na cité nöia, imparé da conësce jënt da de plü perts dl ...
Marco e Andrea: le prime foto de suo intervent ntel zentro Italia
Incuoi l é stat la prima longia giornada de laor per i doi lauranc del comun da Fodom che inier i eva peai via del vars de Ascoli Piceno. Ruai ju insera tarz, incuoi da bonora i é peai via con auter coleghi de Tarvisio e Bologna per jì a liberà le strade che porta su a Collina e Vitavello, n provinzia de Ascoli Piceno. Strade longe, ulache la nef no la eva mai stada palada fora, ulache manciava le paline da la nef e no l eva saurì intende ulache fosse davero la strada, strade che lori i à palà ...
Jon su l'Abram...
Recort de n Om jentil che del Spigol de la Vita èa n conzet armonious.
Sion passé duc sul Ciavazes, e béleche duc sun Pordoi, nosetres che ane l gust de l'arpizèda, olache Erich Abram à avert e segnà con sie inom doi di più bie percorsc adorc de la Dolomites. Canche se va su na via de zachei, a la fin, sunsom, chel un se l cognosc e l'é desche aer spartì con el n toch de viac tel mond de la emozions, de la legreza, del temp zenza ores e confins. Instadì Abram, de 95 egn, jun Busan, l'é sin jit sun ciel, n toch, n pìcol toch più en su de olache l'era de cèsa da na ...
Sion passé duc sul Ciavazes, e béleche duc sun Pordoi, nosetres che ane l gust de l'arpizèda, olache Erich Abram à avert e segnà con sie inom doi di più bie percorsc adorc de la Dolomites. Canche se va su na via de zachei, a la fin, sunsom, chel un se l cognosc e l'é desche aer spartì con el n toch de viac tel mond de la emozions, de la legreza, del temp zenza ores e confins. Instadì Abram, de 95 egn, jun Busan, l'é sin jit sun ciel, n toch, n pìcol toch più en su de olache l'era de cèsa da na ...
Al Plan: ara vá pro i dis dla Copa dl Monn
Döt é tanco arjigné a Al Plan por le gigant dla copa dl monn dles ëres, che vëgn tigní por le pröm iade, sot al inom de Plan de Corones/Kronplatz. Na panoramica sön ci che sozed chisc dis y val’ coriosité.
Al mancia ma plü cater dis ala data X: le mertesc 24 de jená 2017. En chël de vëgnel ospité sön la pista ”Erta” d’Al Plan le pröm gigant de copa dl monn de schi dles ëres, che le raiun de Plan de Corones pó ospité. La mascineria dl’organisaziun incër Al Plan Events y so chef Willy Kastlunger é dassënn al laur por destrighé ciamó les ultimes cosses, por che le spetacul pois mëte man. Tröp él bele gnü fat i ultims mëisc y te paisc tiron aria de copa dl monn. Sëgn éra tosc tan inant.
LE PROGRAM DE ...
Al mancia ma plü cater dis ala data X: le mertesc 24 de jená 2017. En chël de vëgnel ospité sön la pista ”Erta” d’Al Plan le pröm gigant de copa dl monn de schi dles ëres, che le raiun de Plan de Corones pó ospité. La mascineria dl’organisaziun incër Al Plan Events y so chef Willy Kastlunger é dassënn al laur por destrighé ciamó les ultimes cosses, por che le spetacul pois mëte man. Tröp él bele gnü fat i ultims mëisc y te paisc tiron aria de copa dl monn. Sëgn éra tosc tan inant.
LE PROGRAM DE ...
Costazza, Curtoni e Mölgg anter i pèi de l’Aloch
A Poza le “azzurre” les se à enjignà per l'apuntament mondièl de Plan de Corones.
Amò n’outa Fascia ge à dat alberch a la miores atletes de schi de la nazion. Te na dì piutost freida defat, su la pista europeana del Skistadium Aloch a Poza, a se arcedèr per i apuntaments de la Copa del Mondo l’era la ladines Chiara Costazza e Manuela Mölgg, e la valtelineisa Irene Curtoni. En jebia ai 19 de jené l termometer, da les nef de doman, segnèa ot degrees sot zero, ma la condizion de la neif la era ezelenta e vèlch lèsta de giacia l’à metù ence mìngol en dificoltà la campiones de ...
Amò n’outa Fascia ge à dat alberch a la miores atletes de schi de la nazion. Te na dì piutost freida defat, su la pista europeana del Skistadium Aloch a Poza, a se arcedèr per i apuntaments de la Copa del Mondo l’era la ladines Chiara Costazza e Manuela Mölgg, e la valtelineisa Irene Curtoni. En jebia ai 19 de jené l termometer, da les nef de doman, segnèa ot degrees sot zero, ma la condizion de la neif la era ezelenta e vèlch lèsta de giacia l’à metù ence mìngol en dificoltà la campiones de ...
Chiara Costazza vèrda con fiduzia ai mondièi
La atleta fascèna à troà te chesta sajon na bona forma fisica e mentala, ruan per 3 outes te la prumes 10 de Copa del Mond de slalom
Schi alpin - Spetan la garejèda de Copa del Mond sun Plan de Corones di 24 de jené, la atletes de la nazionèla talièna de slalom lèrch e strent les é dò a se arcedèr. Anter chestes l'é ence Chiara Costazza, slalomista de 32 egn da Poza, che dò aer arjont l top mondièl jai 10 egn (con la venta a Lienz te la sajon 2007/2008) e dò n infortunie, ti ùltimes egn l'à stentà a troèr endò la forma miora.
Deplù tla edizion dl 20 de jené
Schi alpin - Spetan la garejèda de Copa del Mond sun Plan de Corones di 24 de jené, la atletes de la nazionèla talièna de slalom lèrch e strent les é dò a se arcedèr. Anter chestes l'é ence Chiara Costazza, slalomista de 32 egn da Poza, che dò aer arjont l top mondièl jai 10 egn (con la venta a Lienz te la sajon 2007/2008) e dò n infortunie, ti ùltimes egn l'à stentà a troèr endò la forma miora.
Deplù tla edizion dl 20 de jené
Crësc i pasagi sui lifc, cala le giornade de vacánza
L é positif l prum bilánz de la stagion per i lifc de Reba. Ence se pësa i cosć per fè nei
Turism - L comprensor dai schi de Reba l a passé polito l prum test su la stagion da d'inviern, chël de le feste da Nadel, con en plù 14,74 per cënt de pasagi respét al ann passé. Se se va a cialé plù ntel menù, se veiga che la maiou pert de chisc pasagi i é stei fac con skipass "Dolomiti Superski". Chëst vòl di che i é cherscius i schiadous ruei da le autre val: per Reba n particolar da le val dintourn l Sela.
Deplù tla edizion dl 20 de jené
Turism - L comprensor dai schi de Reba l a passé polito l prum test su la stagion da d'inviern, chël de le feste da Nadel, con en plù 14,74 per cënt de pasagi respét al ann passé. Se se va a cialé plù ntel menù, se veiga che la maiou pert de chisc pasagi i é stei fac con skipass "Dolomiti Superski". Chëst vòl di che i é cherscius i schiadous ruei da le autre val: per Reba n particolar da le val dintourn l Sela.
Deplù tla edizion dl 20 de jené
N prim var iel unì fat
L ie bele passa n vint ani che n rejona de ngrandì y de cumedé su la Cësa di Ladins a Urtijëi, per la adaté ai bujëns dla lies che fej si atività laite y per ti unì do ai standards de segurëza damandei al didancuei. Śën seméiel che n vëija finalmënter na lum ala fin de chësc tunel. L resultat dla reunion straurdinera di cumëmbri dla ULG, cherdeda ite n vënderdi ai 13 de jené, lascia speré bën
Istituzions - La Cësa di Ladins ie una dla primes sce nia la prima cësa de cultura de nosta provinzia. Fata su prësc do la viera fòvela unida penseda y cunzepida da si fundadëures a na maniera da pudëi fé laite ativiteies cultureles defrëntes, per testemunië la storia y la usanzes de nosta valeda ladina. N ova udù dant na biblioteca, na bela sala per manifestazions, cunzerc y per teatri, che ie plu inant nce unida adurveda coche chino. L ie unì giaurì l museum che ie ënghe chersciù damprovia, ...
Istituzions - La Cësa di Ladins ie una dla primes sce nia la prima cësa de cultura de nosta provinzia. Fata su prësc do la viera fòvela unida penseda y cunzepida da si fundadëures a na maniera da pudëi fé laite ativiteies cultureles defrëntes, per testemunië la storia y la usanzes de nosta valeda ladina. N ova udù dant na biblioteca, na bela sala per manifestazions, cunzerc y per teatri, che ie plu inant nce unida adurveda coche chino. L ie unì giaurì l museum che ie ënghe chersciù damprovia, ...
L comun da Fodom l manda mezi e lauranc in aiut al zentro Italia
Andrea Palla e Marco Tola, operai del comun da Fodom, i é peai via incuoi daremesdì con n unimog con fresa e n pick up metui a dispojizion dal comun medemo per jì ntel zentro Italia a dà na man a le popolaziogn e ai luoch dejemai dal ruo temp. I doi mezi i é stai portai fin in Agort ulache i é sti ciariei sun en mezo dei Studafuoch. A le 15.00 i à metù man suo viaz fin a Ascoli Piceno, ulache i avarave da ruà sta sera intor le 20.00. Se pol dì cuaji sigur che i doi fodomi i restarà ilò dintor a ...
Premié i Polins de Fascia
L'é stat endrezà a Moena la 9^ giornèda provinzièla de la Polizia Locala.
Se à tegnù a Moena, en Sèn Bastian, la 9^ giornèda provinzièla de la Polizia Locala. Autorità del post e de la Provinzia, raprejentanc de la Forzes de l'Orden, Comandanc e Polins se à troà te piaz de Sotegrava entorn les 10 da doman e dò la zerimonia de onor a la bandiera i é jic en defilèda fin sun gejia de Sèn Vile olache l'é stat ofizià la messa grana ciantèda dal Cor de Bec de Moena e compagnèda a l'orghen dal vize comandant di Polins de Fascia Luigi Bernard.
La zerimonia ofiziala é stata ...
Se à tegnù a Moena, en Sèn Bastian, la 9^ giornèda provinzièla de la Polizia Locala. Autorità del post e de la Provinzia, raprejentanc de la Forzes de l'Orden, Comandanc e Polins se à troà te piaz de Sotegrava entorn les 10 da doman e dò la zerimonia de onor a la bandiera i é jic en defilèda fin sun gejia de Sèn Vile olache l'é stat ofizià la messa grana ciantèda dal Cor de Bec de Moena e compagnèda a l'orghen dal vize comandant di Polins de Fascia Luigi Bernard.
La zerimonia ofiziala é stata ...
Manuela de marueia
Manuela Malsiner, la jëuna de Gherdëina de 19 ani, à venciù la bedaia d’arjënt tl saut cun i schi a Zao tl Iapan
Copa dl Mond - L se trata dl prim podest te Copa dl Mond, per Manuela Malsiner. Si miëur plazamënc fova nchinamò stac doi 10ejims posc´ te Copa dl Mond, dan n’ena a Sapporo. L manciova a Zao mé 0,3 ponc da Yuki Ito, che à venciù. Chël uel dì che sce n cumëmber de iuria ti ëssa dat a Manuela mez pont deplù, o sce l fossa stat na situazion de vënt n sich autramënter, pona ëssa Malsiner monce pudù vëncer. Ma n segondo plazamënt resta n resultat de marueia, mo deplù tenian cont che l’atleta de ...
Copa dl Mond - L se trata dl prim podest te Copa dl Mond, per Manuela Malsiner. Si miëur plazamënc fova nchinamò stac doi 10ejims posc´ te Copa dl Mond, dan n’ena a Sapporo. L manciova a Zao mé 0,3 ponc da Yuki Ito, che à venciù. Chël uel dì che sce n cumëmber de iuria ti ëssa dat a Manuela mez pont deplù, o sce l fossa stat na situazion de vënt n sich autramënter, pona ëssa Malsiner monce pudù vëncer. Ma n segondo plazamënt resta n resultat de marueia, mo deplù tenian cont che l’atleta de ...
Rai Ladinia da nuof nte le cese da Col
Juoba 19 de genaro n intervent del tecnico anpezan Giulio Majoni l à conzé la situazion del ripetitor de Pianaz. Ncora n frego de pazienza per i canai todesch e svizeri.
L eva dal novembre passà che la jent da Col no la zafiava pi a vede Rai Ladinia e i programi todesch e tanc s'ava domandà la motivazion de la sospension del servije. Ades che la situazion la é tornada coma davantvia on fat n par de domande a Giulio Majoni, l tecnico anpezan che bele dal 1989 l varda sora a le antene de Rai Ladinia dei trei comugn da Souramont e che meo de duc l cugnes la situazion. On capì, da ce che l n'à contà e da ce che liejaré su al Usc de vender 27 de genaro, che l é stà ...
L eva dal novembre passà che la jent da Col no la zafiava pi a vede Rai Ladinia e i programi todesch e tanc s'ava domandà la motivazion de la sospension del servije. Ades che la situazion la é tornada coma davantvia on fat n par de domande a Giulio Majoni, l tecnico anpezan che bele dal 1989 l varda sora a le antene de Rai Ladinia dei trei comugn da Souramont e che meo de duc l cugnes la situazion. On capì, da ce che l n'à contà e da ce che liejaré su al Usc de vender 27 de genaro, che l é stà ...
Tla Val Badia sunse 10.963 porsones
Movimënt demografich tla Val Badia, tratan l’ann 2016. La popolaziun é ma chersciüda de 35 porsones.
Tan de jënt él pa tla Val Badia? I sun jüs a damané do ti cin comuns, che nes á metü a desposiziun statistiches interessantes. Al 31 de dezëmber 2016 cumpedân te döta la valada avisa 10.963 abitanc - 5.494 ëi y 5.469 ëres. Chësc é ma 35 porsones deplü co l’ann denant. Le maiú comun é chël de Badia cun 3.482 abitanc, spo Mareo cun 3.024, San Martin cun 1.719 y La Val y Corvara cun 1.369 porom. Düc i comuns é chersciüs de abitanc; ezeziun fej rodunt le plü gran, chël de Badia, che é jü ...
Tan de jënt él pa tla Val Badia? I sun jüs a damané do ti cin comuns, che nes á metü a desposiziun statistiches interessantes. Al 31 de dezëmber 2016 cumpedân te döta la valada avisa 10.963 abitanc - 5.494 ëi y 5.469 ëres. Chësc é ma 35 porsones deplü co l’ann denant. Le maiú comun é chël de Badia cun 3.482 abitanc, spo Mareo cun 3.024, San Martin cun 1.719 y La Val y Corvara cun 1.369 porom. Düc i comuns é chersciüs de abitanc; ezeziun fej rodunt le plü gran, chël de Badia, che é jü ...
Ince Südtirol dëida tl zënter dla Talia
N grup de Südtirol é tl zënter dla Talia cun na ligna de mascins, por daidé delibré strades y plazes dales gran noveres. Intratan éra jüda da evacué n grup de 14 porsones, isolades da trëi dis.
Ince Südtirol dá so contribut por gestí la emergënza gnüda a s’l dé tl zënter dla Talia por les scassades nöies de tremoroz, mo suradöt ince por les gran nëi tomades. I socoridus di stödafüch profescionai y di stödafüch volontars, sciöche ince dl ofize de chi dai Rüs y dl Sorvisc strades dla Provinzia laora cun sües mascins tles localités de Ascoli Pieceno, Acquasanta Terme, Palmiano, Roccafluvione, Montemonaco, Montefortino, tla provinzia de Ascoli Piceno.
Na bona noela vëgnel dala localité de ...
Ince Südtirol dá so contribut por gestí la emergënza gnüda a s’l dé tl zënter dla Talia por les scassades nöies de tremoroz, mo suradöt ince por les gran nëi tomades. I socoridus di stödafüch profescionai y di stödafüch volontars, sciöche ince dl ofize de chi dai Rüs y dl Sorvisc strades dla Provinzia laora cun sües mascins tles localités de Ascoli Pieceno, Acquasanta Terme, Palmiano, Roccafluvione, Montemonaco, Montefortino, tla provinzia de Ascoli Piceno.
Na bona noela vëgnel dala localité de ...
Dancà y de na pert
Leandro Soraperra – arbiter de hockey nazionèl e hockeyinline
Che arbiter siede?
"Son arbiter de hockey a livel federèl donca nazionèl e da 20 egn fae ence l'arbiter de hockeyinline con chel che son jit a arbitrèr ence en Sicilia. Jun Busan l'an passà i à fat i mondièi veterans. Chest'aisciuda i li fèsc endò e son l responsabol di arbitres".
Co se fèjel a doventèr arbiter de hockey?
"D'uton vegn fat i corsc, i valutea coche te vès coi feres e i te fèsc fèr n test scrit. Se te passes dut te taches a arbitrèr, dant coi joegn e dò semper più en aut, aldò de tia ...
Che arbiter siede?
"Son arbiter de hockey a livel federèl donca nazionèl e da 20 egn fae ence l'arbiter de hockeyinline con chel che son jit a arbitrèr ence en Sicilia. Jun Busan l'an passà i à fat i mondièi veterans. Chest'aisciuda i li fèsc endò e son l responsabol di arbitres".
Co se fèjel a doventèr arbiter de hockey?
"D'uton vegn fat i corsc, i valutea coche te vès coi feres e i te fèsc fèr n test scrit. Se te passes dut te taches a arbitrèr, dant coi joegn e dò semper più en aut, aldò de tia ...


text:
Oberstammheim
Oberstammheim a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Andelfingen, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 9.36 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1 105 abitant.
El cumün de Oberstammheim al se tröva a una altitüden de 440 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Hüttwilen (TG), Neunforn (TG), Unterstammheim, Wagenhausen (TG), Waltalingen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberstammheim l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 761 col nom de Stamhaim. In 1212 l'è staa menziunaa col nom de in Stamehein superiori.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]


text:
Lituania
La Lituània l'è un paees de l'Europa nurdurientaal, bagnada dal Maar Baltich cunt 100 km de linea de costa. La cunfina cunt la Pulònia e la Rüssia (la sò exclave de Kaliningrad) a südovest, cunt la Bielorüssia a südest e cunt la Letònia a N.
Teritòri, clima e vegetazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul sò teritòri l'è quasi tütt pianüra, e i ünich muvimeent in rapresentaa da una quaj culina murenica in de la zòna südurientaal e nurducidentaal; in del teritòri litüaan sa cunten püssee de 3.000 laach. I fiümm principaj a inn ul Nemunas e ul sò aflüeent Neris.
In sü la costa baltica la sa tröva una lagüna, ca la sa slünga inver S fin a tucà la citaa de Kaliningrad.
Ul clima l'è intermedi fra quii temperaa uceanich de l'Europa de l'òvest e quii püssee cuntinentaal de l'est; mediameent sa userven inverni pütòost frecc, un pu' püssee duulz in sü la costa (genaar: Kaunas -6 °C, Klaipeda -3 °C) e estaa fresch, quasi istèss sü tütt ul teritòri (16-17 °C). I precipitazziun a vann tra dii massim de 700 mm in sü la costa e minim de mèn de 500 mm in dii zòn püssee inteern.
De cunseguenza, la vegetazziun l'è prevalentemeent furestaal, anca se al dì d'incöö la quata dumé ul 28% de la süperfiis tutaal; ul rèst l'è staa regalaa a l'agricultüra. L'ambieent l'è, in tütt i maneer, pütòost bèn tegnüü; i ünich preucüpazziun per i ambientaliist a vegnen daj centraj nücleaar, generalment ereditaa dal passaa suvietich (in particulaar quèla de Ignalina).
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I primm abitaant de la Lituània inn staa i Balti, fin del I milèni prima de Cristu; a partì dal sécul XIII ul teritòri l'è diventaa un grandücaat ereditari.
In del sécul XIV, cunt un matrimòni, l'è cumincjada l'üniun cunt la Pulònia, ca la rivarà fin a la fin del '700. In del 1795 la Lituània la passa deent in de la Rüssia.
In del 1918, ucüpada daj tudesch, la se declara indipendeent; la sò indipendenza la narà inaanz fin al 1940 quaand, insema cunt tütt i paees del Baltich, la vègn incurpurada in de l'Üniun Suvietica. Dal 1941 al 1944 gh'è la guèra cunt i tudesch naziist, ca ga mazzen 200.000 gjüdee.
In del 1990 ul parlameent al declara l'indipendenza, recugnussüda però dumé l'ann dopu; la Lituània l'è nada inaanz in sü la strada de la demucrazìa, fin a entrà (1/5/2004) in de la NATO e in de l'Üniun Eurupea.
Pupulazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La pupulazziun litüana l'è custitüida per circa ul 85% da litüaan etnich, ca parlen la lengua litüana, vüna dii dü leench ammò viff de la famèja indueurupea baltica. Sta percentüaal inscì vòlta la vègn dal fatt che, anca suta ul dumini suvietich, la Lituània l'è semper stada una repüblica tradizziunalista, puch indüstrializada e che l'è stada per quest minga invasa daj rüss.
I rüss a cunten per ul 6% cumplesiff, prevalentemeent in dii citaa graant e cunt una curiusitaa: a inn ul 55% in de la citaa de Visaginas.
I pulacch a inn circa ul 6,5%, cuncentraa in dii regjun de südest.
Ul muvimeent natüraal de la pupulazziun l'è, daj primm ann '90, in negatiif; la pupulazziun ürbana l'è uramaj ul 70% del tutaal, per ul gròss deent in dii citaa püssee gròss (Vilnius, Kaunas, Klaipeda, Panevėžys, Šiauliai).
Tel chì i nomm dal Paees in di lenguf mia üficiaj.
- Pulacch: Litwa, Republika Litewska
- Samugitan: Lietova (ul Samugitan l'è un dialett del Litüan)
- Rüss: Litva, Litovskaja Respublika (ЛиTBa, ЛиToBckaя Pecпyблиka)
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Lituània, cumé tütt i paees de l'ex Üniun Suvietica, g'ann vüü de afruntà ul pasacc tra l'ecunumìa sucjalista del periud suvietich e quèla del liber mercaa de dopu l'indipendenza; chel pasacc chì l'a purtaa dii gross prubleem (inflazziun, croll del PIL), ma ul prucess de liberalizazziun de l'ecunumìa al s'è maj fermaa.
Fin al 1945 la Lituània l'era un paees c'al scampava de agricultüra e alevameent; al dì d'incöö dumé ul 7% del PIL al vègn da chì.
I cultüür inn quii carateristich dii paees nordich: furmeent, barbabietuul, linu, pòmm de tèra, oorz; i bèsti püssee alevaa a inn purcèj e vacch.
Da nutà la pesca (merlüzz).
L'indüstria l'è praticameent nassüda dopu ul 1945, cunt i suvietich, ca g'ann metüü in pé stabilimeent metalürgich, chimich, mecanich. La strutüra indüstriaal l'è restada un pu' ferma dal periut suvietich, e inscì la Lituània l'è minga buna de cumpeet cunt i indüstri ucidentaj; una bela part del sò trafic cumercjaal al va de cunseguenza ammò inver la Rüssia, cumé in del periud suvietich.
Ul setuur terziari l'è dree a svilüpass: l'è impurtaant ul pòrt de Klaipeda, cunt la sò zòna ecunomica libera.
Article by Rubén Berríos Martínez, THE WASHINGTON POST, Washington, D.C., May 23, 1990 / 05-23-1990
Urganizaziun pulitica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Lituania (nom ufizial: Lietuvos Respublika) a l'è una repüblica.
Ul president a l'è ul Valdas Adamkus (dal 2004).
Ul Prim Ministar a l'è ul Andrius Kubilius (dal 2008).


text:
RTR rapporta da las cursas da passlung e las concurrenzas da siglir cun skis en text, purtret, tun e video. Era questa giada è spezial ils livestreams online che vegnan commentads en rumantsch.
-
«God kväll» Falun
Resultats e reacziuns.
-
«God morgon» Falun
Furma e favurits per las cursas.
-
Il diari da Falun
Istorgias persunalas.
-
Falun, in lieu en Dalarna
Fatgs ed istorgia da la citad da Falun.
-
Live en tun e video - garantì rumantsch
Di e temp dals video-livestreams e las emissiuns da radio direct da Falun.
Novitads da Falun
-
100’000 aspectaturs dapli che spetgà a Falun
Tut en tut han passa 280’000 aspectaturs visità il campiunadi mundial nordic a Falun en Svezia.
-
Aur per Petter Northug – plaz 6 per Cologna
Il Norvegiais gudogna la disciplina roiala sur 50 km.
-
Nagin’istorgia d’amur - Dario Cologna ed ils 50 km
Als gieus olimpics a Vancouver ed a Sotschi era el cupitgà curt avant la fin da la cursa.
-
Johaug cun clera victoria
Ella gudogna suveran en sia disciplina roiala sur 30 km.
-
Quasi ina cursa da chasa per Seraina Boner
La passlunghista grischuna trenescha savens en Svezia e discurra era svedais.
-
Aur per Norvegia - plaz 5 per Svizra
Aur per la Norvegia, argient per la Svezia e bronz per la Frantscha.
-
Era senza Curdin Perl ina staffetta svizra cun ambiziuns
Igl è il cumbat da las naziuns – la staffetta al campiunadi mundial da ski nordic a Falun.
-
Triumf norvegiais en la staffetta da las dunnas
Triumf total per la Scandinavia en la staffetta da las dunnas a Falun. La Norvegia gudogna avant la Svezia e la Finlanda
-
Triumf per Freund – trumpada per ils Svizzers
Aur per il Tudestg Severin Freund.
-
Nagina equipa svizra da dunnas a la staffetta
La Svizra parta sulet tar la staffetta dals umens al campiunadi mundial da ski nordic a Falun.
-
Dario Cologna daventa vicecampiun en il skiatlon
Dario Cologna gudogna la medaglia d'argient en il skiatlon a Falun.
-
Therese Johaug è campiunessa mundiala dal skiatlon
La Norvegiaisa Therese Johaug è campiunessa mundiala dal skiatlon.
-
L’emprima schanza sin ina medaglia svizra
En il sprint na dastgavan ils fans svizzers betg siemiar da medaglias. En la cursa dal skiatlon vesa quai ora auter.
-
Simon Ammann sto sa qualifitgar per schanza pitschna
Suenter ses accident n’è el numnadamain betg pli tranter ils top 10 dal mund.
-
Meglier resultat da la carriera
Ueli Schnider fa il meglier resultat da sia carriera e quai tar ses emprim campiunadi mundial.
-
Falun - Ils sprinters dattan l‘entschatta
En l’emprima cursa al campiunadi mundial da passlung a Falun cumbattan ils sprinters per las emprimas medaglias.
-
«Ils Svedais èn bler pli simpels»
Falun è per ils proxims 10 dis il center mundial dal sport da skis nordic.
-
Curdin Perl sto desister dal campiunadi mundial
Il passlunghist engiadinais Curdin Perl ha rut l'oss-clavigl.


text:
24 09
Ol dé 24 de setèmber l'è 'l 267 ( 268 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 99 dé a finí l'an.
Ul dí 24 de setèmber al è ul dí da pòost 267 ( 268 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 99 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1706 - Mallorca: ghe i desbarca i tröpe austriassiste e gh'i vens i borbònich (guèra de Sücessiú).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1054 - Reichenau: Ermàn de Reichenau, frà benedetì e beàt de la Céza Catòlega, autùr de la Salve Regina e de l'Alma Redemptoris Mater.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Talamello
Talamello (endèla parlàda locàl: Talamèl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha presapóch 1.093 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 109 ab./km². El cunfìna coi cümü de Maiolo, Mercato Saraceno (FC), Novafeltria, Sogliano al Rubicone (FC).
Chèsto cümü — isé come i óter sés de l'Alta Valmarecchia — enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini. Chèsto provedimènt, aisebé che 'l sàpe operatìf sóta töcc i póncc de vìsta, l'è però stat empugnàt de la Regiù Marche e isé 'l rèsta per el momènt sub judice.


text:
Al tröc de la vita
Na volta la vita l’era faita de alt e de bass
l’ era come na strada che la speciava i te pass.
Te corévesc e te faśgevesc fadiga per ir lonten
ma ala fin te reštavesc con un tochet de pen.
Ma ades che me vardi indré vedi un paes divers:
li cà li é śgiumelàda
e un pó de gent, via via, l’é caminada.
Na volta al g’era negot
sinde li špali noma un fagot.
i giuch che se faśgeva da maion
e al cornat de la nona che l’era propi bon.
Li fadiga li era pè tenta
ma la gent, quela scè che l’era plu contenta
sol, fen e aria fina
Frontal l’era propri ‘na bela cartolina
E al dì dinco che reštel ?
La vita le amó faita de alt e de bass
E l’é sempri la štesa štrada che špecia i te pass.
Li fadiga li é altra per ir lonten
Ma al rešta al regort de quel tochet de pen.


text:
Mackenzie
Ul Mackenzie l'è un fiümm del Canada. Al nass dal Great Slave Lake, in de la pruvincia de l'Alberta, e al curr per 1.738 km inver ul Maar Glacjaal Artich. Sa sa cunsídera però ul püssee lünch dii sò dü broch surgentífer, i fiümm Peace e Finlay, tütt ul sistema al vègn a vèss lünch 4.241 km e al diventa ul seguunt in tüta l'America del Nòort. Ul sò basin imbrìfer al sa slarga per 1.805.000 chilòmeter quader. Ul fiümm generalmeent al sa gera in utuber; ul giazz al sa desléngua inver ul mees de macc, e in inveern ul fiümm l'è duperaa cumè strada.


text:
Altdorf (UR)
Altdorf a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch 8861 abitant e una süperfiss de 10.23 km², e al se tröva a una altitüden de 458 meter sura al livel del mar.
El cumün de Altdorf a l'è tacaa ai cumün de Attinghausen, Bürglen, Flüelen, Seedorf.
L'è la citadina püssee popolada e anca capital del Canton Üri.
El nom l'è quach volta scrivüü Altdorf UR, per minga scunfond col Altdorf SH, un cumün del Canton Sciafüsa.
Altdorf l'è famusa per vess stada la cità induve l'eroe naziunal svizzer Guglielmo Tell l'avria faa l'aziun che l'ha rendüü cunussüü in tüt el mund: culpì cunt una frecia una poma sitüada in sü la crapa del sò fiö.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
fónt:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Altdorf (UR) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Altdorf (Todesch) Official site
- Media relaa a Altdorf al Wikimedia Commons
- Altdorf (UR) in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Rock 'n Roll
El Rock o Rock and roll a l'è un gener müsegal che l'è nassüü in America a la fin di agn '40 e al scuminci di agn '50. I radis del rock and roll a hinn suratüt el blues, el country, el rhythm and blues, el folk e la müsega gospel. El stil al s'è pöö spantegaa in gir per el mund e'l s'è desvilüpaa fina a diventà la muderna müsega rock.
El Rock and Roll al se sona cun vüna o dò ghitar eletrich (vüna che la dà el ritm e l'altra che l'è sulista), un bass (in urigin a cord e pöö dopu la metà di agn '50 eletrich) e una bateria.
L'urigin del Rock and Roll[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Rock and Roll al nass a la fin di agn '40 - scuminci di agn '50 cunt el messedass di gener de müsega pupulara del temp: el blues, el country, el R&B, el folk, e'l gospel.
A bun cünt, i element del Rock and Roll se poden sentì in d'un bel poo de registraziun de müsega "hillbilly" e "race" (afruamericana) di agn '20 e '30.
Cunt el gran sücess de l'Elvis Presley in del 1956, el Rock and Roll a l'è vegnüü un gener fundamental per l'indüstria de la müsega in America.


text:
832
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimeent legendari da la bandera da Scozzia
Sa la crea la scöla da tradütuur da Bagdad, che la recupera teest da tüti i cültüür e la i richiss cun di cumentari
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Olindina
Artìcol in dialët piaṡintëin
Olindina a l'è una sitä dal Brasil in dal Stät ad Bahia, che in dal 2004 la gh'ava 25.164 abitànt; a l’è da lùnt 200 km da la so capitäla Salvador.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Fundä al 14 d'agùst dal 1958, prima da ciamäs Olindina, la 'sciamava Mucambo, e dopu Nova Olinda.
La storia da c'la sitä chè, la cumëincia quand al dutùr Pedro Ribeiro de Araújo, l'ha guadgnä c'al tèri chè dal Stät e i'ha ciamä Fazenda do Mocambo.
In dal 1882, Antônio Vicente Mendes Maciel (Antônio Conselheiro) l'ha custrüìd una capelina, che cul pasä d'i ann l'è dvantä cèsa e incö la 's ciama Igreja de Nossa Senhora da Conceição.
Ogni ann a gh'è una grandìsima festa, ciamä Micareta de Olindina, c'la fa vëign in sitä tanta gëint, anca d'i ätar Stät dal Brasil.


text:
Mar Adriatich
El mar Adriatich (en italià: Mare Adriatico; en albanés: Deti Adriatik; en serbo-croàto: Jadransko more; en slovéno: Jadransko morje) l'è la part de mar Mediterraneo che se tróa 'ntra la Penìzola Italiàna e la Penìzola Balcànica. El mìsa le còste de sés stàti: Itàlia, Slovénia, Croàsia, Bosnia Erzegòvina, Montenegro e Albania.
L'è 'na lèngua de mar lónga presapóch 800 km e làrga en média 150 km, per 'na superfìce d'àiva de 132.000 km². L'è mìa profónt de piö de 300 méter endèla part piö setentriunàla ma 'l rìa a 1.222 méter piö 'n zó, dré a la lìnea de Bari a le bóche de Cattaro. La salinità media l'è de 3,8%, ma gh'è de le bèle diferènse 'ntra 'l Nòrt, meno salàt, e 'l Sud.
I fiöm piö gròs che se sböta 'ndèl Adriàtich i è 'l Pò, l'Adige, l'Isonzo, 'l Tagliamento, 'l Brenta, 'l Piave, 'l Reno, la Narenta, 'l Metauro e l'Aterno-Pescara.
I pórcc piö gràncc e 'mportàncc sö l'Adriatich i è:
- 'n Itàlia: Ravenna, Trièste, Venésia, Pescàra, Ancóna, Bari e Giulianöa;
- 'n Slovenia: Capodìstria;
- 'n Croàsia: Pòla, Fiöm, Zara, Sebenìco, Spàlato e Ragüza;
- 'n Montenegro: Antivar;
- 'n Albanìa: Düràs e Valòna.
El cunfì col mar Ionio[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Mar Adriatico l'è tacàt al mar Ionio per mès del Canal d'Otranto, cioè 'l strèt de mar 'ntra la pónta Palascia, endèl Salento, e capo Linguetta (Kepi i Gjuhezes) 'n Albania (la rìga A 'ndèla figüra ché 'n bànda). Chèsta lìnea de demarcasiù la vé spostàda piö 'n zó de sèrte convensiù nàutiche, che per véser piö fàcii de 'nterpretà le ghe và dré a le lìnee dei paraléli.
- Per el Meteomar e per le Informasiù nàutiche dei avertimèncc ai navigadùr, el cunfì 'ntra Adriatich meridiunàl e Ionio setentriunàl l'è dat del 40º paralélo Nord (la rìga B)
- per i óter Avertimèncc ai navigadùr (portolà, far e fanài, Navarea III, etc.) el cunfì convensiunàl l'è colocàt a Santa Maria di Leuca (punta Mèliso, dré al meridià 18°22' E). A stà a chèsta convensiù, el cunfì idrogràfich el ghe narès dré al paralélo 39°47' N, de pónta Mèliso a le còste setentriunàle de l'ìzola de Corfù (la rìga C).
L'Organizasiù idrogràfica internasiunàla la ciàpa per bùna chèsta öltema definisiù.


text:
Randa (VS)
Randa a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 54.53 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 447 abitant.
El cumün de Randa al se tröva a una altitüden de 1406 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Ayer, Oberems, Saas Fee, Sankt Niklaus, Täsch, Zermatt.
In del 1819, el paés l'è staa quasi cumpletament desfaa fö de una valànga.[1]
In del 1991, una part del paés l'è staa alagaa dòpo de una fràna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Lane, F.W. The Elements Rage (David & Charles 1966), p. 83


text:
Kaiserschmarren
Ol Kaiserschmarren (o Kaiserschmarrn) l’è ü dóls che l’è uriginàre de l’Austria e piö ‘n generàl de töcc i teritòre öna ólta sóta l’Impér Asbùrgich e tra chès-ce pò ol Trentì e ‘l Süd Tiról.
Cuntegnüü
Ol nòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol nòm Kaiserschmarren l’è l’insèma de dò paròle todèsche Kaiser e Schmarren – Schmarrn, ma fà öna bèla tradusiù de chèste dò paròle l’è pròpe malfà, dezà che se l’è bel fà tradüs Kaiser che l’ völ dì ‘mperadùr, l’è mia isé bel fà tradüs Schmarren – Schmarrn che l’ völ dì rebelòt, bordèl, migàla, e pò stüpidàda.
La sò stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sömèa che ‘l Kaiserschmarren l’ sìes stàcc servìt per la prìma ólta al Imperadùr Cèco Bèpe (Franz Joseph I von Österreich 1830 – 1916) ol marìt de la Elisabeta de Baviera piö cognusìda cóme Sisi e l’è stacc inventàt da l’atrìce aüstrìaca Beate Anne Brünner Steinmayr.
Gh'è però di ótre manére per spiegà come l'è nsìt ol Kaiserschmarren.
Se dis che una völta, quand che l'Imperadur, gran casciadur e süblim tiradur de s'ciop, l'era dree a fà 'na batüda de cacia in del Salzkammergut, el gh'è vegnüda fam e in d'un'ustaria li del sit gh'han servii un Holzfällerschmarrn, una pitansa un puu de poch e pütost rüstega, preparada dumà cunt farina, agua, saa e sücher, ma già che setaa sgiò al taul gh'era l'imperadur, el cögh l'ha pensaa ben de giuntagh anca öf, lacc, e üga sültanina insci de fala un cicinin püssee "rica" e prelibada. Quand che l'ost l'ha vedüü l'imperadur lecass i barbis e andà tüt in moga magoga, 'l gh'ha dii "Obr des isch do lai a schmarrn" (Ma chela pitansa chi l'è dumà un schmarrn) e l'Imperadur el gh'ha respundüü: "Sicher, aber a Kaiserschmarrn" (Segür, ma un schmarrn (dign d')imperadur").
N'oltra legenda l'è che a l'Imperadur ghe piaseven de mat i Palatschinken (pancakes u fritel), e quand che al cögh i fritel ghe reüssiven minga tant ben, inscambi de daghij a l'Imperadur, gh'i dava ai camerlecaj del palass imperial cunt el nom de Kaiserschmarrn già che servì una paciügada cumpagna de quela a l'Imperdaur la saria stada 'na "roba de mat" (schmarrn in Bavares): "A Schmarrn, des am Kaiser zu serviern" - (el saria) 'na roba de mat servì chela (paciügada) chi a un imperadur. E insci al didincö in Bavares una paciügada, una roba de nient, una roba maltrada insema, ghe disen "schmarrn".
Ol saùr[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Kaiserschmarren l’ sömèa ergóta a mèza strada tra öna fritàda e öna frìtola facia a tòcc e servìda con sura öna bèla spolveràda de söcher a vél e compagnàda da la marmelàda de zödegn. In töte i manére l’ ghe sömèa adóma a öna fritàda, dezà che la pasta, ach sènsa söcher e sènsa marmelàda, la sènt mia de öf, de fati ‘l Kaiserschmarren l’è mia ü piàt salàt, ma l’gh’à ü saùr delicàt e gustùs che l’è pròpe di piàcc dóls; pò per chèsto l’è mia giöst ciamàl la fritàda del Kaiser.
La risèta[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol Kaiserschmarren l’ pöl ès preparàt in tàte manére, però de sólet la ciara del öf, separàda dal rós, l’è sbatìda e montàda a nif, intàt ol rós del öf l’ vé mes-ciàt col söcher e apéna i è bèi mes-ciàcc ‘nsèma gh’è de zontàga, a belasì, ‘mpó de farina, ‘mpó de lacc, ü falì de sal e se s’völ pò ach ‘mpó de öa pasa e de pinòi. A la fì gh’è de mes-cià chèsta pastèla col ciàr de l’öf montàt a nif e pò bötà töt ‘n padèla ‘ndóe s’gh’à de ès zamò fai culà ü bèl tòch de bötér. In padèla l’impàst l’ gh’à de doràs bé e per chèsto l’è mèi che l’ sìes mia piö ólt de 1 ghèl e pò gh’è de ultàl e fal a tòch col pirù ‘ntàt che l’cös.
Ingredièncc per 4 persùne:
5 öf,
50 gram de söcher,
250 gram de farina 00 pasàda in del crièl,
1 prìza de sal,
1 bràca de öa pàsa,
söcher a vél,
marmelada de zödegn.


text:
Diesel
Diesel a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
Cuntegnüü
Persùne[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Rudolf Diesel, inzegnér todèsch che l’à ‘nventàt ol motùr che l’ pòrta ‘l sò nòm.
- Vin Diesel, atùr americà.
Mecànega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Mutùr Diesel, machinàre che l’sèrf a generà energia mecànega sènsa sòste bazàt sól ciclo Diesel;
- Gazöle o nàfta ligéra, combustìbel dovràt in di mutùr Diesel, ciamàt ach Diesel;
- Ciclo Diesel, ol cìclo termodinàmech di motùr a combustiù ‘ntèrna.
Müzéga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hell N' Diesel, band métal svedéza.
- Diesel, àlbum muzìcal del Eugenio Finardi.
Amò Diesel[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Diesel, màrca de estìcc e de acesòre;
- 10093 Diesel, asteroide de la fasa principàla.
- El Diesel, bira e coca-cola messedaa insema.


text:
Metallica
I Metallica i en un grupp thrash metal american, nassud a Los Angeles ind el 1981.
I en stads vun di grupp q'han fondad el so jener musegal insema ai Megadeth, ai Slayer e ai Anthrax.
Ind el cors di ann, i han vint noev Grammy Awards e cinq di so album i en stads piazzads al prim post de la classifega Billboard 200 al prim colp. Cont plussee de 100 milion de disc venduds (60 milion ind i Stats Unids d'Ameriga), i Metallica i en considerads vun di grupp plussee importants de la storia de l'heavy metal e del rock del dì d'incoe.
Cuntegnüü
- 1 Biografia
- 2 Formaziun
- 3 Ligamm de fö'
- 4 Riferimencc
- 5 Te pö anca enteressaa:
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I inizi (1981-1983)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El grupp al s'è formad ind el 28 d'Otober del 1981 per oevra del cantant e gitarista James Hetfield e del batarista danes Lars Ulrich. Ind i prim mes del 1982 i Metallica i registren la so prima canzon, Hit the Lights, qe l'è andada dent ind la regolta Metal Massacre per voler del Lars, e poei i toelen su ind el grupp Dave Mustaine 'me gitara solista. A Lui i registren el demo No Life 'Til Leather. El pass sucessiv a l' è qel de toeler el bassista Cliff Burton ind el grupp e de nar a San Francisco.
El prim album[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1983 i qater i van a Rochester, New York, per tacar su a registrar el prim disc per la Megaforce Records, ma el Dave Mustaine al se toel foer subit per fondar i Megadeth e al ven sostituid cont el Kirk Hammett, ex-member de Exodus. L'album al se poedeva ciamar Metal up your ass (Metal su per el cul) ma poei el nom definitiv a l'è stad Kill 'em all (Fài foera tuts). El disc a l'è anca incoe vun di plussee important del thrash metal, cont di bindei storic come Hit the lights, The four horsemen, Jump in the fire, Whiplash e Seek & destroy. Ind un zic de temp el grupp l'ha vendud 5 milion de copi.
Ind el 1984 a ven foera el segond album Ride the lightning (Cavalca el tron), sortid a Copenaghen insema al produtor Flemming Rasmussen de la Elektra Records. Inscambi de Kill 'em all, qest qì a l'è un disc plussee mist, cont di son melodic ind el bindel Fade to black, o di son enerjic de Kirk 'me in Trapped under ice, Creeping death o Fight fire with fire. Anca i tests i en plussee curad, qel de For whom the bell tolls al s'è inspirad al sermon del John Donne. Ride the lightning l'ha vendud brec 8 milion de copi.
La mort de Cliff Burton (1986-1987)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1986 i Metallica i han fad l'album qe un badaloec de gent la pensa qe al sia el plussee bon de tuts: Master of puppets (El boratiner), produt anca qest per Flemming Rasmussen e pien de canzon lung (Master of puppets, Disposable heroes e Orion i duren plussee de vot minuts). Du di so cantor i han avud una certa riusida a la radio: la title track l'è Welcome Home (Sanitarium). El disc al s' è piazzad al 29° post ind la classifega amerigana e l'ha vendud 12 milion de copi. Al tour promozional l'ha vedud el grupp sonar insema a l'Ozzy Osbourne. Ind el 27 de Setember del 1986, durant el tour europee in Svezia, la suced ona disgrazia a Ljungby: el pullman di Metallica al scarliga sovra una strada jasada e al se rebalta su. Ind l'incident, el Cliff Burton l'è nad foera del fenestrin e a l'è mort sqiçad.
A l'è un brut colp per el grupp: i Metallica i pensen anca de lassar perder tut, ma la famija de Cliff l'è la prima a sostener-i e a dar-g el coraj per nar inants.
Tants i en i grupp q'i han dedicad di canzon al bassista desfortunad: i Anthrax, per esempi, i han fad Among the living, menter i Megadeth i han cantad in so onor In my darkest hour (da l' album So Far, So Good... So What!?).
...And Justice for All (1987-1991)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 28 d' Otober del 1986 al toel part el Jason Newsted ind el grupp, per sostituir Cliff. Cont el noev bassista, i Metallica i tachen el Damaged Inc tour e i publegan un EP (Garage Days Re-Revisited) de cover de var grupp metal e hardcore punk 'me Misfits e Diamond Head.
Ind el 1988 el quartett californian al fa venir foera el disc ...And Justice for All (...E justizia per tuts). El disc a l'è considerad, anca al dì d' incoe, el lavor plussee tecneg dal grupp e l'ha vendud 14 milion de copi, anca per merit del Damaged Justice tour, vun di lavorar plussee bei.
De qel album qì l' è stad tolud via el prim singol di Metallica, One, un bindel ispirad de un scridor qe l'aveva subid l' oestracism del so paes e l'era stad metud in prixon ind el dopo guera.
L'album al g'ha anca un bindel dedicad al Cliff, To Live Is To Die, l'ultem composizion de lor. De notar anca Blackened (q'la parla de la mort) e Harvester of sorrow.
I prim ann noevanta (1991-1995)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ind el 1991 i Metallica i han dad vida a un noev album, l' omonem Metallica, fad su per Bob Rock, qe l'ha lavorad anca cont el Mötley Crüe, el Bon Jovi e 'l Cher.
El disc a l è nad subit al prim post de la classifega Billboard e l' è conossud anca come black album (album neger) per via del color de la covertina.
L'album Metallica l' è stad la so riussida plussee granda de tuts i temp (38 milion de copi venduds) anca per via de i singoi Enter Sandman, Sad but true, Wherever I may roam e Nothing else matters.
Desposs al disc precedent, qest qì al g'ha la part del bass bela marcada, qe al voel dir q'el contribut del Jason Newsted l' è stad bon, anca per la critega. Anca se tants fans del grupp i henn minga stads aleger per el fatt q'a g'è devera manc trash de prima, el grupp l'è rivad a un sucess mai vedud.
Ind el 1992 i han cantad al Freddie Mercury Tribute a Wembley per regordar el cantant de i Queen mort de AIDS, el Freddy Mercury, insema al Robert Plant di Led Zeppelin, l'Elton John, el David Bowie, el Roger Daltrey di Who, el George Michael, el Zucchero, la Liza Minnelli, el Tony Iommi di Black Sabbath e i Guns N' Roses.
In tra Lui e Otober del 1992, i Metallica van in tour ind i Stats Unids insema a i Guns N' Roses per el GNR-Metallica Stadium Tour. Lung una esibizion in Canada a Montreal, in tant che l'è dree a cantar Fade to black, l'Hetfield al se fa mal a i braç a la man per via de on efett special nad mal. El cantant l' è obligad a mocar de sonar per un toc de temp, insì durant i concerts al canta domaa e al se fà sostitüii per sonar delJohn Marshall di Metal Church.
L'ann apos i descomincian el Nowhere Else To Roam Tour e ind el 22 de Jugn i en jamò a Turin. A November al sortiss el prim disc live, Live Shit: Binge & Purge, un bel disc, ma q'a l'era carett.
Load and Reload, Garage Inc., S&M (1996, 2000)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En del 1996 l' è el bott[2] de Load, on disch on pö divers da i olter, cunt di son ch'i s visinan a l' hard rock e on logo töt nöf. Anca l' aspect di Metallica al cambia: mò i henn püssé arent a on gener de strada, cunt tatüagg e i metten adoss pagn en stile street, donca i dupran mea pö chel look hard rock.
I test, scriüü da Hetfield, i tratan di argument persunaj. Until it Sleeps, el prüm singul, al discut dela lutga perdüta fra sò mader e el cancer. El litratt en covertina al se ciama Semen and Blood III. L' è staat fatt en del 1990 da Andres Serrano, un fotograf american famus per i sò lavuur dibott discüss. En del disch al se ved on liqud de bröj[3] de vaca e dela sò sböra cunt en del mezz a dü föj de plexiglas.
En del 1998 i quater i fann venì fö' on album dupi de cover, Garage Inc.. El prüm CD al gh'à denter vöndes bindell scognossüü cunt di canti di Black Sabbath, Blue Öyster Cult, Misfits e alter e i singul Turn the page de Bob Seger e Whiskey in the jar de Thin Lizzy (che l' haa vint el Grammy 'mè Best Hard Rock Performance en del 2000), tüt rigistraat en del 1997 e 1998. El segund CD al met insema sesdis bindell de Garage days re-revisited e di alter canzun e b-side. I püssé impurtant, perchè sunaj on frach de volte dal vif, i henn Am I evil? di Diamond Head, Stone cold crazy di Queen e So what dela punk band Anti-Nowhere League.
Formaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
En del dé d' incö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- James Hetfield – vus, ghitarra ritmega (1981–incö)
- Kirk Hammett – ghitarra solista, cori (1983–inö)
- Robert Trujillo – bass, cori (2003–incö)
- Lars Ulrich – battaria(1981–incö)
Vecia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ron McGovney – bass ([[1981–[[1982)
- Dave Mustaine – ghitarra solista, cori (1981–1983)
- Cliff Burton – bass, cori (1983–1986)
- Jason Newsted – bass, cori ([[1986–2001)
Ligamm de fö'[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Di sit uficial[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimencc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Al poel no el regn del salit portar-m a cà.
- ↑ "Lessico.ch Anca volta, dupraat per cunservaa i parol ch'i henn en vià a balcaa"
- ↑ "Lessico.ch Anca sangh, dupraat per cunservaa i parol ch'i henn en vià a balcaa"


text:
Weggis
Weggis a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Lüzerna, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 25.29 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 4191 abitant.
El cumün de Weggis al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arth (SZ), Ennetbürgen (NW), Greppen, Küssnacht (SZ), Meggen, Stansstad (NW), Vitznau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
(DE)


text:
Joe Cocker
John Robert Cocker (Sheffield, 20 ad Maǵ dal 1944), cgnusû méj cuma Joe Cocker, 'l è 'n cantànt ingléś. In dla sò caréra 'l à tgnû a drē a la mùśica soul, blues e pop.
Biugrafìa
Al taca la sò caréra in dla sò sità quànd al gh'iva quìnd'ś an. Al sò prim grup al s ciamàva Avengers (Vendicadōr) e al druàva al nóm ad Vance Arnold. In séguit al grup al càmbia in Big Blues (1963) e pò finalmènt in The Grease Band (1966). Al sò prim sìngul 'l è la cover di Beatles I'll Cry Instead e pò i rìvan dòp Marjorine e With a Little Help from My Friends 'n atra cover dal quartét ad Liverpool.
In dal 1969 al canta a Woodstock ma pò al sò sucès in dal Régn Unî al taca a 'ndàr śò. 'L al mùcia invéci in di Stat Unî cun i braṅ Cry Me a River, Feelin' Alright e The Letter, qvésta chè sunàda da 'l viṿ la riva in dla Top Ten americàna.
A la fiṅ di an Stanta la sò caréra la gh'à 'n taj anc par via di sò prubléma cun 'l alculìśum. Al tórna a la granda in dla mità di an Utànta faghénd na cover dla canta scrita par Randy Newman You Can Leave Your Hat On p'r al film spurcaciòṅ 9 settimane e ½. Al fà anc un duét cun la Jennifer Warnes p'r al braṅ Up Where We Belong dla culòna sunóra 'd Ufficiale e gentiluomo, vinsénd acsè al Prèmi Òscar.
In séguit al dà vita a di àtar pès ad sucès cuma Unchain my heart (Dascadéna al mè cōr), When The Night Comes (Quànd a riva la nòt), N'oubliez jamais (A n daśmindgàr mai) e un duét cun Eros Ramazzotti dal 1998, That's all I need to know (Qvést 'l è tut qvél ch'a gh'ò da savér).
Discugrafìa
Àlbum
- 1968 - With A Little Help From My Friends
- 1969 - Joe Cocker!
- 1973 - Something to Say
- 1974 - I Can Stand a Little Rain
- 1975 - Jamaica Say You Will
- 1976 - Stingray
- 1978 - Luxury You Can Afford
- 1982 - Sheffield Steel
- 1984 - Civilized Man
- 1986 - Cocker
- 1987 - Unchain My Heart
- 1989 - One Night Of Sin
- 1991 - Night Calls
- 1994 - Have A Little Faith
- 1995 - The Long Voyage Home
- 1996 - Organic
- 1997 - Across From Midnight
- 1999 - No Ordinary World
- 2002 - Respect Yourself
- 2004 - Heart & Soul
- 2004 - Heart
- 2007 - Hymn for My Soul
- 2010 - Hard Knocks
- 2012 - Fire it up
Racòlti
- 1971 - Cocker Happy
- 1977 - Greatest Hits
- 1992 - The Best Of Joe Cocker
- 1999 - The Anthology
Da 'l Viṿ
- 1970 - Mad Dogs & Englishmen
- 1990 - Joe Cocker Live


text:
Óme
Óme (Ome en Italià) l'è 'n cümü de 3 205 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 15 km de la cità de Brèsa, en diresiù Nordòvest.
Óme el fa part de la Franciacürta e 'l se tróa endèna cónca fùrmàda dei torèncc Gandùer e Martignàch a 242 méter söl lièl del mar e delimitàda dei cümü de Montezèi, Rodènch, Gösàch, Polàen e Breó.
El teretóre del cümü al ciàpa dét dèle contràde che le pórta amò dei nòm arcàich (vergü fórse amò presitòrich) compàgn de Fus, Nas, Ertina, Al, Martignàch, Burbù. Ergöne de chèste contrade le g'ha conservàt 'n aspèt medievàl. Óme e le sò contràde i è regordàcc en divèrsi docümèncc del convènt Cluniacènse de San Nicóla de Rodènch a cumincià del sècol XII.
Endèla località de San Mighél se tróa la céza omònima che la g'ha urìgin che risàl a la prezensa longobàrda. Endèla contrada de Al (colocàda sö 'na vìa de cumunicasiù antìca co la val Trómpia) se tróa 'nvéce la céza Diaconàl de San Lorèns che la testemónia de 'n pónt de tràfich importànte co la Val Trómpia e co la Val Camònega.
A Ome ghe nasìt pò a 'l zugadùr de fóbal Daniele Bonera.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gsteig bei Gstaad
Gsteig bei Gstaad a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Obersimmental-Saanen, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 62.44 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 983 abitant.
El cumün de Gsteig bei Gstaad al se tröva a una altitüden de 1184 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Château-d'Œx (VD), Lauenen, Ormont-Dessus (VD), Saanen, Savièse (VS).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gsteig l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1312 col nom de Chastelet. In del 1453 in scambi l'è menziunaa col nom de Steig.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)
- Gsteig bei Gstaad in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Guns N' Roses
I Guns N' Roses (Al pistòli e al Róśi) i èṅ un grup hard rock americàṅ, fundâ a Los Angeles in dal 1985. Al lōr stîl muśicàl, la lōr manéra ad cumpurtàr-as da arvèrs e i tant cuncèrt sèmpar pîṅ fat in tut al mónd i i aṅ cuciâ sù in sla scalaróla dal sucès a cavàl di an Utànta e Nuànta, anc in dal nòstar paéś.
A partìr da 'l 1993, al grup 'l à cgnusû di brut mumènt par via di scas fra 'l cantànt Axl Rose e chi àtar cumpunènt di Guns, mandâ via tut òṅ a drē a c'l àtar par dar vita a na banda persunàla purtàda avànti da 'l sōl Axl.
I Guns N' Roses i aṅ vindû dagnóra sènt migliòṅ ad disc in tut al mónd e i èṅ stâ mis a 'l 92śum pòst di sènt artìsta più braṿ fata par Rolling Stone. Al 14 'd Avrìl dal 2012 al grup 'l è stâ sarnî par finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame.
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Al grup al tōś vita in dal Mars dal 1985 miténd insém di mémbar di Hollywood Rose (al cantànt rós ad cavìi Axl Rose e al chitarìsta Izzy Stradlin) e di L.A. Guns (al chitarìsta Tracii Guns, al basìsta Ole Beich e al baterìsta Rob Gardner). Al nóm stés al n è àtar che la fuśiòṅ di nóm di grup uriginàri. I sinc i s śibìsan pò par la prima vòlta al 26 ad Mars dal 1985.
Pôc tèmp dòpa Ole al lasa al pòsta a Duff McKagan ch'al fà al sò debùt da drē a 'l quàtar còrdi 'l 11 'd Avrìl ad c'l an lè, sunànd a 'l "Radio City" 'd Anaheim (Califòrgna). Anc Tracii Guns al s in và (par mét'r incóra insém gl’L.A. Guns) e al grup al tōś acsè Slash, scutmâj ad Saul Hudson ch'al vōl dir Siléf. Chi lò al daśgnìva da i London e da i Black Sheep ma 'l iva anc bèla sunâ cun i Hollywood Rose insém a Rose e Stradlin. Soquànt méś dòp anc Gardner al fà al valìś e al grup al cata acsè in Steven Adler (nâ Michael Coletti e cun al scutmâj ad popcorn) al baterìsta ch'al mét a pòst al ròbi, cun na furmasiòṅ finalmènt fisa e prónta a catàr sù al sucès, fra i prim a sunàr al sleaze metal.
Mis sóta cuntràt da Tom Zutaut dla Geffen Recors, in dal Maǵ dal 1986 i faṅ gnir fóra in 10.000 còpi 'l EP Live ?!*@ Like a Suicide par l'etichéta UZI Suicide, cun dèntar quàtar braṅ: Reckless Life, Nice Boys, Move to the City e la cover di Aerosmith Mama Kin. Al disc al pâr un cuncèrt dal viṿ ma a n è briśa acsè parchè 'l è stâ rigistrâ in studi e al pùblic 'l è stâ śuntâ in un secónd mumènt.
Appetite for Destruction e al sucès (1987-1988)
Finalmènt al 21 ad Luj dal 1987 a véd la luś al prim àlbum dal grup, Appetite for Destruction (Apetìt par la distrusiòṅ), òṅ di più vindû dla stòria dal rock dûr cun i sò 35 migliòṅ ad còpi in dal mónd (18 in di sōi Stat Unî) e al quàrt disc ad debùt ad sèmpar in fat ad vénditi. La rivìsta Rolling Stones al 'l à mis a 'l 61śum pòst di sinc-sènt disc più bèi dla stòria.
I sìngui tirâ fóra da 'l disc i èṅ tri, tut di sucès da top ten in dal sò paéś: la rabìda Welcome to the Jungle (ch'la dascór 'd un campagnōl ch'al riva in sità e al cata la giùngla a dita 'd un barbòṅ), la dólsa Sweet Child O' Mine (a s pōl dar la canta più cgnusùda dal grup cun Slash ch'al vèra al braṅ cun òṅ di riff più famóś dla stòria dal rock) e Paradise City, ch'la partìs piàṅ e pò la s dà a la samàna. Soquànt braṅ i rìvan diretamènt da i grup ch'i gh'éran prima di Guns cuma Anything Goes di Hollywood Rose, Think About You purtàda da Izzy o la It's So Easy scrita da Duff McKagan insém a West Arkeen prima ad śuntàr-as a chi àtar.
I tèst dal disc i èṅ dimóndi crûd (i dascóran dal sès, dla viulénsa e dla dròga, batśànd in pîṅ al spìrit dal Rock'n'Roll) ma incóra da piò l'éra la prima cupertìna dal disc, un quàdar ad Robert Williams (ch'al n iva però minga ciapâ di bèsi p'r al sò lavōr) ch'al figuràva un móstar vulànt ch'al difénd na ragasōla ch'l iva pardû i sèns da 'n robót ch'al gh vliva far-ag viulénsa.
Dòp la prima stampàda ad 500.000 còpi andàdi a ruba, la cupertìna però la càmbia e la dróa a 'l sò pòst un tatuàǵ 'd Axl ch'al figuràva na cróś su sfónd négar cun insìma i sinc tésć di cumpunènt dal grup.
Al n éra briśa un segrét che i mémbar dal grup i s fsìsan in alóra un muć ad stupefacènt a róta 'd còl, tant che durànt un tour in Inghiltèra i i ciamàvan Lines N' Noses (Pisti e Naś) e i giurnài i dgìvan ad lōr: «I èṅ adiritùra pèś di Beastie Boys!». In cal mèntar i Guns i s faṅ i òs sunànd da spala a di grup quài Aerosmith e Rolling Stones par pò tacàr un tour da par lōr. In dal 1988 i sònan a 'l Monsters of Rock a Donington Park insém a gl'Iron Maiden e a i Kiss. Par soquànti dati al baterìsta di Cinderella, Fred Coury, al tōś al pòst ad Steven Adler ch'al s éra śbragâ na maṅ mulànd di cruc durànt na casuterìa insém a i sò cumpàgn a 'l Hyatt Regency Hotel ad Chicago.
GN'R Lies (1988-1990)
Dasfrutànd al mumènt bòṅ, al 30 ad Nuvémbar dal 1988 la Geffen Records la fà gnir fóra G N'R Lies (Al buśìi di G N'R), un disc ch'al gh'iva dèntar i quàtar braṅ ad Live ?!*@ Like a Suicide e àtar quàtar braṅ in na versiòṅ acùstica. A s trata ad You're Crazy, bèla vgnû fóra in na ciàv hard rock in Appetite For Destruction, 'd Used to Love Her (cun un tèst catìṿ in di cunfrónt ad cal dóni parchè al riturnèl al dgiva «A gh vliva bèṅ dabòṅ ma a gh'ò abû da cupàr-la, a sòṅ stâ custrét a saplìr-la sóta dū mèt'r ad tèra ma quàla lè la và adrē incóra», fagénd acsè incasàr gl'L7 ch'i aṅ pò arbaltâ al dascōrs su chi masć in dla sò cover Used to Love Him), dal sìngul Patience e dla canta finàla One In A Million. Ch'la trasa lè la dascurìva in na manéra cruda d'l impàt patî da 'n baghét ad la pruvìnsa dl'Indiàna (Axl) ch'al rivàva a Los Angeles ma l'è stàda batśàda rasìsta in di cunfrònt di négar e di fnòć, tant che i Guns i ìvan tòlt la deciśiòṅ da n sunàr-la briśa da 'l viṿ.
In tut al manéri, i "arvèrs" Guns, cun tut i sò stravìsi, i n fàvan pròpria minga dascórar bèṅ ad lōr, tant che la Geffen, par dir-'n una, l'è stada custréta a tiràr gl'uréci a Slash e Duff parchè, drugâ pódag, i ìvan uféś pēś al pùblic durànt i American Music Awards dal 1990. Ma anc Axl 'l éra incasâ négar. Durànt un cuncèrt dal 1989 a 'l Los Angeles Coliseum al cantànt 'l iva dit che quàl lè al sarés stâ 'l ùltim cuncèrt di Guns N' Roses parchè a tròp di mémbar dal grup a gh piaśìva balàr cun Mr. Brownstone (da 'l tìtul dna canta 'd Appetite For Destruction ch'la dascurìva dla dròga). Steven, Slash e Izzy i decìdan acsè ad far-as curàr.
Cumpunènt
Quéi 'd adès
- Axl Rose - vóś • piàṅ (1985-incō)
- Dizzy Reed - tastéri (1990-incō)
- Chris Pittman - tastéri (1998-incō)
- Richard Fortus - chitàra (2002-incō)
- Ron Thal - chitàra (2006-incō)
- DJ Ashba - chitàra (2009-incō)
- Tommy Stinson - bas (1998-incō)
- Frank Ferrer - baterìa (2006-incō)
Quéi vèć
- Tracii Guns - chitàra (1985)
- Slash - chitàra (1985-1996)
- Izzy Stradlin - chitàra (1985-1991)
- Gilby Clarke - chitàra (1991-1994)
- Paul Tobias - chitàra (1994-2002)
- Buckethead - chitàra (2000-2004)
- Robin Finck - chitàra (1996-1999 e 2000-2008)
- Ole Beich - bas (1985)
- Duff McKagan - bas (1985-1997)
- Rob Gardner - baterìa (1985)
- Steven Adler - baterìa (1985-1990)
- Matt Sorum - baterìa (1990-1997)
- Josh Freese - baterìa (1997-1999)
- Bryan Mantia - baterìa (2000-2006)
Discugrafìa
Àlbum
- 1987 - Appetite for Destruction
- 1988 - GN'R Lies
- 1991 - Use Your Illusion I
- 1991 - Use Your Illusion II
- 1993 - The Spaghetti Incident?
- 2008 - Chinese Democracy
Dal Viṿ
- 1999 - Live Era 87-93
Racòlti
- 2004 - Greatest Hits
EP
- 1986 - Live ?!*@ Like a Suicide
Vìddeo
Videoclip
- 1987 - It's So Easy
- 1987 - Welcome to the Jungle
- 1988 - Sweet Child O' Mine
- 1989 - Paradise City
- 1989 - Patience
- 1991 - You Could Be Mine
- 1991 - Don't Cry
- 1991 - Live and Let Die
- 1992 - November Rain
- 1992 - Knockin' on Heaven's Door
- 1992 - Yesterdays
- 1992 - The Garden
- 1993 - Dead Horse
- 1993 - Bad Apples
- 1993 - Garden of Eden
- 1994 - Estranged
- 1994 - Since I Don't Have You
DVD
- 1998 - Welcome to the Videos
- 1999 - Use Your Illusion I
- 1999 - Use Your Illusion II
Culegamènt estéran
- (EN) Al sò sit uficiàl
- (EN) La lista di sò cuncèrt
- (EN) Al vìddeo ad Welcome to the Jungle in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Paradise City in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Sweet Child O'Mine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad It's So Easy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Patience in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad You could be mine in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Garden Of Eden in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad The Garden in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Dead Horse in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad November Rain in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Live And Let Die in sal Youtube


text:
Aadorf
Aadorf a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 20.0 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 8418 abitant.
El cumün de Aadorf al se tröva a una altitüden de 517 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bichelsee-Balterswil, Frauenfeld, Hofstetten bei Elgg (ZH), Elgg (ZH), Hagenbuch (ZH), Matzingen, Turbenthal (ZH), Wängi.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial of Aadorf (Todesch)
- Aadorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Aawangen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Ettenhausen TG in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Website of Ettenhausen (Todesch)
- Guntershausen bei Aadorf in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Website of Guntershausen (Todesch)
- Website of Wittenwil (Todesch)


text:
Quintill
El March Aureli Claudi Quintill, mej conossuu cont el nòmm de Quintill (Marcus Aurelius Claudius Quintillus in Latin; region de Sirmi, 220 circa - Aquileia, 270) a l'è staa on imperador roman (270).
L'eva el fradel del Claudi II. Quand quest chì l'è mòrt, el Quintill a l'eva fòrsi el capp de on'unitaa milidar locada in Italia. Eleggiuu del Senaa, l'è staa tradii di sò soldaa quand la s'è sentuda la notizia de l'elezion de l'Aurelian. A 'sto pont, senza sostegn, el Quintill l'è mòrt a Aquileia, fòrsi per suicidi. Gh'è succeduu pròpri l'Aurelian.


text:
Aerogèl
'L aerogèl 'l è na sustànsa in dal stêt solid cumpàgn'a 'n gel, mo in dû, a 'l post edla cumpunèinta lìquida, i gh' àn mìs un gas. Quel ch'a in vìn fóra 'l è na sćiùma sòlida cun dal proprietê specèli, e la più importànta l'è quèla 'd cavèr-'gh-la 'd iśolèr a 'l piò grand livêl. 'L aerogèl 'l è la sustànsa sòlida mèin dèinsa ch'a s cgnùsa, a dìr ch'l'è la piò alśéra dèintr'a 'l meter cûb; difàti 'l è furmê da 'l 99,8% 'd ària e da 'l 0,2% ed diòsid ed silîs, ch'l è quèl ch'a gh'è dàintr'in dal vēder. Al stès tèimp, 'l è 'n iśolànt tèrmic dimòndi bòun e 'l gh' à anca dimòndi robustèsa.
Al s ciàma anca fùm giasê, o fùm sòlid, o fùm blu per la só trasparèinsa; a tuchèr-el al fa gnìr in mèint dla goma-piùma.
Invintê per la prìma vôlta in dal 1931 da 'l Steven Kistler, per custruìr-el a s pōl druèr dimòndi materiē diferèint: a s' pōl catèr di aerogèl ed silîs, 'd alumìni, ed crôm, ed stagn e 'd carbòni.


text:
El Fèr l'è 'n elemènt chìmich enserìt endèla tàola periòdica dei elemèncc col sìmbol Fe. El g'ha nömer atòmich 26, che völ dì che 'l nùcleo de 'n àtom de fèr el g'ha vintisés prutù.
L'è 'l metàl che bónda de piö sö la Tèra, tat che 'l rìa a costetöéser el 34,6% de la màsa del nòst pianéta. Sö la grösta terèstre l'è prezènte endèla pursiù del 4,75%.
En natüra se 'l tróa mìa pùro ma sèmper ligàt a óter elemèncc. El fèr pùro el g'ha aspèt arzentàt. L'òm el g'ha 'mparàt zamò de l'antichità a caàl fò dei minerài e dopràl per fà sö i sò strümèncc, tat che töta 'n éra de la nòsta evulusiù l'è ciamàda età del fèr.
L'è 'n componènt primàre de 'na gran varietà de léghe, 'ntra le piö 'mportànte gh'è l'aciàio e la ghìza.
L'è apò 'n elemènt principàl endèl cìclo vitàl de quàze töcc i éser vivèncc (föra che póch batéri).


text:
La Sonnaz
La Sonnaz a l'è un cumün svizzer del distret de Sarine (in tudesch: Saane), in del Canton Friburgo. La süperfis del teritori del cumün l'è de 6.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1015 abitant.
El cumün de La Sonnaz al se tröva a una altitüden de 575 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Barberêche, Belfaux, Düdingen, Givisiez, Granges-Paccot, Misery-Courtion.
Referiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)
- Cormagens in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Corbaz, La in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Lossy in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Lossy-Formangueires in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Formangueires in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Batalia del pass de Riški
La batalia del pass de Riški (bulgher: БиTkaTa пpи Pишkия пpoxoд, Biktata pri Riškija prochod) ciamada inscì perchè l'è avegnuda in 'sto pass di Balcan (bulgher: Stara planina, che voeur dì vegg montagn), l'è stada combattuda tra l'Imperi Bizantin e quell bulgher.
Tra el 755 e 'l 775, l'imperador bizantin Costantin V l'ha organizaa noeuv guerr per fà foeura la Bulgaria e anca se despess l'è riessii a batt i Bulgher l'ha poduu nò fà diventà realtaa el sò intent. Per esempi, in del 759, l'è partii cont on grandissim esercit ma el khan Vineh el gh'ha avuu on mugg de temp per mett di soldaa ai pass de montagna. Inscì, quand i Bizantin hinn rivaa al pass de Riški, hinn staa completament battuu. El stòrich bizantin Teòfane el Confessor l'ha scrivuu che i Bulgher hann massaa anca el stategós de la Tracia Leon e quell de Drama.
Ma el Vineh l'ha minga aprofitaa de la vittòria per vincc el nemis in moeud definitiv, ma l'ha inveci avanzaa di propòst de pas. Questa decision l'è diventada verament impopolar e 'l Vineh l'è staa massaa in del 761 da di nòbil.


text:
Ils auters cun nossa correspundenta Romana Costa
- Sonda, 14.2.2015, 12:15
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 14.2.2015, 12:15, RTR
Carnaval a Berna: Ina tradiziun veglia viva puspè
Ils nars èn puspè sin via! En differents lieus da la Svizra ha il carnaval cumenzà. A Berna cumenza il tschaiver ils 19 da favrer. Suenter Basilea e Lucerna è il carnaval en la citad da Berna il terz grond eveniment da quest gener en Svizra. Schebain che questa tradiziun veglia è vegnida scumandada cun la refurmaziun ed n'era lung betg pli in tema en la chapitala. Per dapi l'onn 1982 giran ils nars puspè tras la giassas da la citad veglia. E cun els era l'urs da carnaval! Quest vegn numnadamain laschà liber or da la praschun «Käfigturm», per quests dis. Dapli da nossa correspundenta Romana Costa.


text:
Crèma
Crèma (Crema in Italià e Latì; Krem in Tudèsch) l’è 'na cità da 34 371 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) da la Pruincia da Cremuna.
Cuntegnüü
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par che Crèma la sìes nasìda 'n da i témp di Lungubard, 'n dal 600 dòpo Gesö. Al sò nóm 'l vègn pròpi da 'na paròla lungubarda, "crèm" che la 'ól dì "dòs". 'Na tradisiù la disarès che la cità l'è nasìda al 15 d'agóst dal 570, quand le persune che le stàa sö l'isola Mòsa (o Isola Fulcheria) i è scapade so 'n dòs vizì 'l Sère. 'L capo da chèste persune 'l sa ciamàa Creméte, cunt da Palàs. Gh'è pò 'n ipotesi che la parla dala fundasiù che l'e stacia 'n dal 400, quand Milà l'era la capitàl da l'Impero Rumà ucidental. Gh'è po' 'n ótre stüde che 'l dìs che ché i stàa i cèlti, o magari i etruschi.
La pröma carta che la parla da Crèma però l'è dal méla e la dis che Crèma l'è 'na tèra che la partenìa ai Cunt da Camisà. Dòpo gh'è ignìt Bunifas da Tuscana e la sò fióla Matilda. 'N dal 1098 Matilda regala Crèma al Vèscof da Cremuna.
'N dal 1159, dopo che Crèma la sa aleàda con Milà e mia con Cremuna, la cità l'è stacia sbatìda zó dal Barbarósa, che 'l g'ha pò tacat fóch. L'asédio l'è stacc própe bröt: i tudèsch i g'ha pò tacat via dèle persune cremasche a le sò machine e tante persune i è mòrte.
'N dal 1185 gh'è ignìt la Pace da Custansa e la cità l'è stacia trada sö amò. Crèma la dienta 'n Libero Cümü e i gh'a facc da nóf le müra, i fòs e l pòrte (1199). 'N dal 1200 i gh'a tirat sö po' al Dòm e al palàs cümünal.
Crèma 'n dal 1335 la diènta pusés da Gian Galeas Viscunt. 'N chèi agn che (1361) sa ricorda pò la pèste. Tra al 1405 e 'l 1423 Crèma la diènta Signoria da la familia Benzuna. Dòpo Crèma la diénta amò pusès di Viscunt e 'nfine, 'n dal 1449, l'è 'n pusès da la Repüblica da Venesia.
Quanta Crèma l'è dientada 'na pruincia da la Repüblica da Venesia l'ecunumia l'è fiurida e i gh'a facc sü da nóf le müra, al palas cümünal e'l Palas di Nudar, che adès l'è dientat al Palas dal Vescof. 'N dal 1490 i ga tirat sö 'l Santüre da Santa Maréa e 'n dal 1580 i gh'a facc pò la Diocesi.
'N dal 1797 la finès la Repüblica da Venesia e 'n cità i vé i francés. 'N dal 1814 'l finés l'impero da Napuliù Bunapàrt e i ria i striaci e la vè facia la pruincia da Crèma e Lód.
'N dal 1861 Crèma la diènta italiana.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Monümènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Piasa dal Dòm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le cése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La ècia césa da San Mènech, 1463-1471, che adès i ga facc déte 'l teatro.
- Al Santüare da Santa Maréa, 1490-1500.
- La ècia césa da San Spìret e Santa Madaléna, 1511 (adès l'è serada sö).
- La césa da Santa Ciara. 1514.
- La césa da San Bernardì 'n cità, 1518-1534.
- La césa da San Giùan Batista, 1583-1584.
- Al Santüare dèle Grasie, 1601-1611.
- La césa da San Benedèt 1621-1623.
- La capèla dal Quartierù 1717.
- La césa dala Trìnita 1737-1740.
- La ècia césa da Porta Ripalta, 1743.
- La césa da San Giàcom 1749.
- La césa da Sant'Intòne da Padua, metà dal '700.
- La cesìna da Santa Maréa Stèla 1834.
- La césa da San Piéro con la faciada trada sö 'n dal 1939.
Palàs[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Palàs di Benzù (1627) (adès gh'è déte la Bibliotéca).
- Palàs di Maràs (1422).
- Palàs di Benzù (1504).
- Al vècc Palàs dal Munt da Pietà (1569).
- Palàs Cumpustèla (1585).
- Palàs di Vimercàt. (1602).
- Palàs di Fòia (1650).
- Palàs di Zurla (metà dal '600).
- Palàs di Crüèi (1663).
- Palàs di Bundént (sö la fine dal '600).
- Palàs di Vimercat-Zurla (pröma dal 1685).
- Palàs di Prèmol (sö la fine dal '600).
- Palàs di Buns (1710).
- Palàs di Tèrni (1711).
- Palàs di Albergù (1756).
- Palàs di Vailàt (1840).
Fére e fèste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al 2 da febràr gh'è la Madòna da la Serióla 'n du i sa benedés le candéle. Sö la fine da mars visì al santüare da Santa Maréa gh'è la féra. Al 10 da giögn sa fà la fèsta a San Pantigliù, co la procesiù. 'N da la metà d'agost gh'è la "turtelada", 'n du sa mangia i turtèi. A setémbre gh'è la sagra da la bertulina. La sera dal 12 da dicémbre gh'è la féra da Santa Lüséa, cò le bancarèle 'n Piasa dal Dòm. Dala metà da dicémbre a la fine da genàr gh'è 'l presepio di Sabiù.
La cüsina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Töcc i cunós i turtèi: i ga 'l ripié duls e per fai i dróa i amarècc, le üghète, i mentì e 'l mustasì. Gh'è pò 'l salva, che l'è 'n furmài che l'è facc da chèste bande che. Sa parla pò da la spongarda e dala bertulina, che l'è facia co l'öa mericana. Quand gh'è 'l carneàl sa fa i chisói (o chisulì), fai sö co 'l limù, 'l póm e 'l strüt.
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Repüblica Ceca
La Repübliga Ceca (Česká republika in cech) a l'è un paes de l'Euròpa center-urientala.
A l'è tacada a la Sluachia, a l'Austria, a la Germania e a la Pulonia.
La capital a l'è Praga.
La gh'ha una süperfiss de 78.866 km² e una pupulaziun de pressapoch 10.300.000 abitant.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El president de la Repübliga Ceca a l'è el Milos Zeman (del 2012). [1]
El Prim Minister a l'è el Petr Nečas (del 2010; dimissiunari).


text:
Domenico Agostino Vandelli
Domenico Agostino Vandelli (Padova, 8 de löi del 1735 – Lisbona, 27 de zogn del 1816) l'è stat en scensiàt, natüralìsta e botànich italià.
El Vandelli el s'è furmàt a l'Università dei Stüde de Pàdova endóche l'oté la docènsa.
El ciàpa 'l duturàt en midizìna condèna tézi 'ntitulàda: Dissertationes tres: de Aponi thermis, de nonnullis insectis terrestribus et zoophytis marinis, et de vermium terrae reproductione atque taenia canis. El scrif endèl 1761, 'na lètera al Linèo (1707-1778), che l'è dientàda famùza endèl àmbet scentìfich, sö le holothuries. per chèsta rizù ghe vegnarà dedicàt endèl 1767 la nomencladüra del zèner Vandellia de la famìa de le Scrophulariaceae.
Endèl 1765 l'oté la nòmina a letùr en chìmica e 'n scènse natürài de l'Università de Coimbra che la l'ìa ciamàt diretamènte e 'l fónda l'Ort Botànich de Coimbra.
Vandelli endèl 1788 el püblica el Disiunàre de historia naturalis, e 'n òpera sö Florae lusitanicae et brasiliensis specimen (Coimbra).
Endèl 1791 el làsa l'encàrech de supervizùr de l'órt botànich de Coimbra che 'l vegnarà dat al Félix Avelar Brotero. Endèl 1793 el diènta el prim diretùr del Giardì botànich del Palácio da Ajuda a Lisbona. L'Académia de le Scènse de Lisbona la l'ha iligìt mèmber.
Fiöl del Girolamo Vandelli, académich rinomàt per la chirurgìa a Padova, l'ìa contemporàneo e sòcio de Giovanni Battista Morgagni.
Rezültàcc scentìfich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La part che 'l g'ha ìt el Vandelli endèl stüde de le scènse natürài l'è stada 'mportànte e fondamentàl. Divèrse piànte e spéci le pórta la raìs del sò cognòm (Vandellis, Vandellia, Vandellii). Chèste atribusiù i è duzìde o a le sò òpere de catalogasiù o perchè i piànte scuprìde e discriìde pròpe de lü. 'Ntra chèste val la péna regordà:
- Saxifraga vandellii[3],
- Barbacenia vandellii[4],
- Lafoensia vandellis,
- Androsacea vandellis[5],
- Palustris vandellia[6],
- Mayaca vandellii[7],
- Allium cirrhosum vandellis;
Endèl 1761 el Vandelli el catàloga e 'l descrìf (apò a condèn dizègn) 'na tartarüga gigànta che la vé dunàda a l'Università de Padova. La denominasiù de Dermochelys Coriacea Testudo la gh'è sintìda càra al Linèo per la sò prìma descrisiù de la spéce Dermochelys coriacea püblicàda endèla XII edisiù del Systema Naturae.