text:
La cumpilaziun dil maletg empalont dil territori communal ei in'obligaziun, ch'ei surdada allas vischnauncas el Grischun tras il plan directiv dil cantun. Igl ei denton era in invit ed ina schanza da sefatschentar cun igl agen ambient da viver e da crear custeivels potenzials per il futur. Quella devisa duei formar il maletg empalont dil territori communal dalla vischnaunca Ilanz/Glion, perquei duein treis finamiras star el center e caracterisar il maletg empalont:
- Il maletg empalont dil territori communal duei mussar si las vastas fassettas dallas 13 fracziuns sco era ils elements d'identitad da nos vitgs e cunquei rinforzar nies plascher vid quella cultura da baghegiar (analisa dils maletgs da vitg).
- Cun il maletg empalont duei vegnir dau impuls e sesarver perspectivas, co novas ideas ed actuals basegns san vegnir realisai sut igl aspect dad in svilup qualitativ anenviars ed ina renovaziun digl existent (tesas en fuorma da projects directivs).
- Il maletg empalont furnescha instrucziuns d'agir per saver realisar concretamein in tal svilup digl habitadi. Las instrucziuns ein adressadas allas vischnauncas, denton era ad interessai patruns da construcziun e proprietaris da terren.


c: text/html

text:
Scriver SMS sco quai ch'ins vul
Co scriv'ins «betg» u «cuntiants»? Il linguist scriva «bétg» per inditgar ch'igl è da leger cun in «e» serrà e betg avert. E «cuntjants» cun «j» per inditgar ch’ins stoppia accentuar igl «a». Mo quai saja reglas e normas per ils linguists e spezialists dal linguatg; e perquai ha el scrit la grammatica en englais. En il linguatg pledà dal mintgadi (per exempel SMS) possia mintgina e mintgin scriver sco quai ch’el veglia. Impurtant saja che la communicaziun funcziuneschia.
I dat mo paucs texts en dialect tuatschin
Philippe Maurer ha lavurà cun persunas da 30 – 80 onns. Tuts sajan stads d’accord da discurrer rumantsch cun el che ha emprendì rumantsch ed abita a Wetzikon (Turitg). Difficil saja stà da scriver la grammatica, perquai ch’i dettia mo paucs texts en scrit. E fitg pauc dettia quai da la versiun da Selva e Tschamutt, perquai che fitg paucs discurrian anc quella versiun. In bun agid per sia lavur saja stada la grammatica sursilvana dad Arnold Spescha.
Era ina versiun rumantscha
Anc quest onn vul il linguist e romanist cumenzar a scriver ina versiun rumantscha da 100-120 paginas. Ina dumonda saja alura, per tgi ch’ins veglia crear quella: per ils indigens ubain era per ils giasts da vacanzas. Per quels stoppian ins alura porscher dapli infurmaziuns. Ma en scadin cas veglia el scriver ina grammatica cun ina ortografia simpla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Banca naziunala svizra cuntinuescha cun sias intervenziuns en il martgà. Il vicepresident da la SNB, Fritz Zurbrügg, beneventa ed ha plaschair ch'il franc svizzer è vegnì pli flaivel. Uschia ha el ditg en in'intervista cun la gasetta «Blick». Tuttina sa tegnia la Banca naziunala vid ils tschains negativs ed ulteriuras intervenziuns al martgà da devisas.
Vitiers observeschia la banca naziunala la situaziunal la proprietad d'abitar. Ils ultims onns saja il martgà d'immobiglias ed ipotecas daventà pli vulnerabel. Er ordaifer ils centers creschian ils pretschs per chasas d'ina famiglia.


text:
Amur senza fin
Einzelheiten
GenerCumedia
Suenter 20 onns lètg na brischa il fieu tranter Mona (Rebecca Indermaur) e Gieri (Bruno Cathomas) betg pli en flomma gronda. Mona decida da puspè dar fieu a la sbrinzla e tschertga agid e cussegl tar Nanda Sharma (Murali Perumal), il nov augsegner oriunds da l'India. Ma il cussegl ch'ella survegn n'è betg da natira pastorala, mabain da sa servir da meds profans e dad applitgar tecnicas da far l'amur.
Christoph Schaub
Zodiac Pictures
SRG SSR
Sabine Pochhammer
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
cuntegn
Festival da Jazz
-
Angélique Kidjo e ses quità per mamma terra
La chantadura da 61 onns ha intgantà ils visitaders dal concert al Lej da Staz cun musica africana. Il medem mument ha ella er tematisà ils problems da noss mund.
Angélique Kidjo s’engascha dapi onns per ils dretgs umans, per dignitad e per il respect envers nossa mamma terra. Quai ha l’ambassadura da l’UNICEF era transmess cun sia musica durant il concert da 75 minutas. Giudì il concert sut tschiel avert han radund 1’000 persunas ch’èn vegnidas a la riva dal Lej da Staz.
Per nus giuvens è il Lej da Staz gia da principi in lieu per sa scuntrar adina puspè. Ussa cun in concert live è il lieu anc pli spezial.
Maletg
1 / 8
Legenda:
Angélique Kidjo al Festival da Jazz.
RTR, Patrick Capaul
Maletg
2 / 8
Legenda:
Angélique Kidjo durant ses concert al Lej da Staz.
RTR, Patrick Capaul
Maletg
3 / 8
Legenda:
Ils stgabels per ils giasts che han cumprà in ticket èn pronts.
RTR, Anna Caprez
Maletg
4 / 8
Legenda:
Nadine e Lucrezia Giovanoli.
RTR, Patrick Capaul
Maletg
5 / 8
Legenda:
Indigens e giasts durant il concert dal Festival da Jazz sut tschiel avert.
RTR, Anna Caprez
Maletg
6 / 8
Legenda:
Il palc per Angélique Kidjo a la riva dal Lej da Staz.
RTR, Anna Caprez
Maletg
7 / 8
Legenda:
Almain n'haja betg plovì ferm durant il concert.
RTR, Anna Caprez
Maletg
8 / 8
Legenda:
L'atmosfera dal Lej da Staz suenter il concert.
RTR, Anna Caprez
La victura da quatter «Grammys» ha intgantà il public surtut cun chanzuns enconuschentas sco «Agolo», «Pata Pata» u «Mother Nature» e fatg sautar e splattar en ils mauns a giuven e vegl. Gugent avessan ils visitaders dal concert anc udì in supplement da duas, trais chanzuns. Angélique Kidjo è dentant svanida dal palc. En l’intervista suenter il concert ha la chantadura africana tradì, che la mort da sia mamma avant duas emnas l’occupia actualmain fermamain.


text:
Nümar 17
El numer 17 l'è el numer integher ch'al siguta ul 16 e al ven prima dal 18.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dersett, disset...
Al è un nümar primm. Ucürenze dal 17
- Par Plütaarch al representava la mala sorta
- Apó a Itàlia: XVII al è un anagrama da "vixi", a uu vivüü
- Al è un gjürameent in Süedees
- Un haiku gjapunees al gh'a 17 sílabe
- Aj paees Nòrdegh ul dí dal 17 da l'an s'al cunsidera ul céntar dal inveern
- Ul Gauss al a mustraa ch'a sa pudeva fá sü un pulígun da 17 custaa noma cun riga e cumpass, scumenzaant inscí la suva fama.


text:
Union Europea
L'Union Europea (UE) a l'è un'union soranazzionala de 27 stat de l'Europa. A l'è nassuda in del 1992 de la Comunità Econòmega Europea cont el Tratad de Maastricht. In del temp el nœumer di stat a l'è vegnud pussee grand e istess anca i sò competenze.
L'UE a l'è vœuna di entità econòmeghe e politeghe pussee grosse del mond, cont i sò 494 milion de persone e un GDP combinad de €11.6 trilion (US$14.5) in del 2006.[1]
L'Union a l'è un mercad unegh cont una politega de comerzi comuna.[2]. La pussee part di stat member al dopra una moneda unega, l'euro.
La politega forestera comuna a l'è inscambi limitada.
L'Union Europea a l'è fada de 27 stat de l'Europa:
- Austria
- Belgi
- Bulgaria
- Ciper
- Croazzia
- Danimarca
- Estonia
- Finlandia
- Franza
- Germania
- Grecia
- Irlanda
- Italia
- Letonia
- Lituania
- Lussemborgh
- Malta
- Ungaria
- Paes Bass
- Polonia
- Portogal
- Republega Ceca
- Romania
- Slovachia
- Slovenia
- Spagna
- Svezzia
Organizazzion[Modifega | modifica 'l sorgent]
La presidenza de l'Union Europea la birla per ses mes in tra i govern di stat member.
El president del parlament eurupee a l'è la Roberta Metsola, ad interim daspœu de la mort del David Sassoli.
Lengov[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Union Europea la gh'ha vintitrì lengov ofizziai; i lengov che dopren i fonzionari de la comission e del cunsei a inn trì: l'ingles, el frances e 'l todesch. El lombard l'è mia recognossud.
Referenze[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ EU nominal GDP 2006, International Monetary Fund, cuntrulaa el 17 d'April del 2007
- ↑ Activities of the European Union: Internal Market,EUROPA


text:
Egit
L' Egit (مصر in arab) a l'è un paes de l'Africa, ma'l gh'ha anca un toch in Asia, la penisula del Sinai.
A l'è tacaa a la Libia, al Sudan, a Israel e a la Palestina e 'l'a bagnen el Mar Mediterani e'l Mar Russ.
La capital a l'è El Cairo.
Al gh'ha una süperfiss de 1.001.449 km² e una pupulaziun de pressapoch 83 miliun d'abitant.
Storia muderna[Modifega | modifica 'l sorgent]
In del secul quel de XVIII, l'Egit a l'era anmò un pussediment di Türch, anca se nominal pütost che real. In del 1882, dopu che hann dervii el Canal de Suez, l'Egit a l'è vegnüü un pruteturaa ingles.
In del 1922 l'Egit l'ha utegnüü l'indipendenza cunt el rè Fuad, ma i ingles hann segütà a cumandan la pulitiga fina al 1952, quand che un grüp d'ufiziaj cunt Nasser 'me guida hann esiliaa el rè Faruk e hann pruclamaa la repübliga.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'Egit (nom ufizial: جمهورية مصر العربية = Repübliga Araba d'Egit) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l ʿAbd al-Fattāḥ Khalīl al-Sīsī (del 2014).
El Prim Minister a l'è 'l Moustafa Madbouly (del 2018).


text:
Pudding de Natal
El pudding de Natal (Christmas pudding o plum pudding o plum duff in ingles) a l'è on tipigh dolz de Natal ingles da la forma tonda[1] e a baa de oeuv, armandol, frutta candìda, rumm e spezzi[2][3], preparaa, segond la tradizion, in del period de l'Advent[4] e portaa in tavola el 25 desember[5].
El vegn de solet servii "faa a fiamm" e a l'è comunement decoraa cont on agher[5][6].
El rapresenta el prenzipal deser natalizzi ingles[6] e, oltra che in del Regn Unii, a l'è popolar anca in Irlanda[7].
Descrizion[Modifega | modifica 'l sorgent]
Tant famej a gh'hann la sò rizetta per el pudding de Natal, e ona quajvuna se l'è passada da generazion a generazion. De norma, la rizetta la mett insemma tutt i ingredient che sont de solet costos o de lusso (in particolar, i spezzi dolz che a hinn inscì important per faghe avè el sò destintiv aroma ricch), e a l'è usualment faa cont el grass de rognon. El pudding chì a l'è de color scur comè, squas negher, perchè, in tant rizett, a vegnen doperaa zuccher scur e ona melassa negra e per el sò temp de cottura longh. El mes'ciozz el pò vess umidificaa cont sugh de citrus, acquavitta e alter liquor (in ona quaj rizetta el se dis de doperà bir scur comè la bira mild, stout putost che porter).
Prima del secol XIX el pudding de Natal ingles el vegneva buii in on pann, ciamaa pudding cloth, e spess servii cont ona forma tonda[8]. La noeuva moda de l'era vittoriana la voeureva che se mettess la pastella dent ona sidella e fala coeus a vapor, e poeu by desbojà el pudding cott, mettel sora on gabazz e decoral cont on ramett de agher[8].
La prima preparazion de solet per el pudding de Natal ghe riced tant temp. Per servil se riscalda cont on'altra cottura a vapor e, poeu, el vegn moeuja cont acquavitta che la vegn dada a i fiamm[9]. El pò vess majaa cont salz dolz alcoligh (comè 'l butter de brandy o el butter de rumm) putost che cont cavolatt (comè 'l cavolatt al limon, el cavolatt ingles, la besciamella dolza o el gelaa), e a l'è de spess somenaa cont zuccher fin[10].
Al dì d'incoeu, tant famej compren i pudding de Natal gemò faa di negozzi inscì che gh'hann domà de mettel denter el forno a micro-ond, cont on temp de cottura pussee brev.
Stòria[Modifega | modifica 'l sorgent]
A gh'è ona legenda popolara che la dis che l'associazion del plum pudding cont el Natal la gh'ha de vess cercada indree al costomm in de l'Inghilterra medievala che 'l "pudding el doeva vess faa la vent-cinchesima domeniga depos la Trenitaa, che 'l doeva vess preparaa cont 13 ingredient che rapresentaven Crist e i 12 apostoj, e che tutt i member de la fameja el doeva mes'cià a turno da est a ovest per onorà i Magi e 'l lor viagg in quella direzzion"[8]. Comonque, i primm rizett per el plum pudding comparissen in del secol XVII e, probabelment, deriven dai rizett di pudding salaa scrivuu in del liber Harleian MS 279, mettuu insemma a alter robb. In quest primm rizett del plum pudding a hinn doperaa varii ingrendient e metod de preparazion.
Vona di primm rizett del plum pudding a l'è dada da la Maria Kettilby in del sò liber del 1714, A Collection of above Three Hundred Receipts in Cookery, Physick and Surgery[11].
La gh'è on'altra legenda popolara, minga totalment confermada, che la dis che in del 1714, el re Giorg I (cognossuu anca comè Pudding King, che 'l voeur dì "Re di pudding"[8]) el voeureva che el plum pudding fudess servii a la sò primma festa reala de Natal in Inghilterra[8]. Inquand i tecnigh de conservazion de la carna a hinn mïoraa in del secol XVIII, el gust salaa sia de la mince pie (che l'è on piatt simil) sia del plum pottage a l'è scalaa e 'l gust dolz a l'è cressuu. La mince pie g'ha mantegnuu el sò nomm, però ghe se referiva a la suppa semper pussee comè plum pudding, anca se questa chì a l'era on piatt de festa che 'l vegneva majaa origenariament a la festa de la raccolta, e minga a Natal. A l'è staa depos i agn trenta del secol XIX che la balonina fada de farinna, frutt, grass de rognon, zuccher e spezzi, cont de sura el bruscon, ha faa la sò comparsa definitiva, e a l'è semper pussee deventaa associaa cont el Natal. In del 1747, la scrittora de liber de cusina, Anna Glasse, ha daa ona rizetta per el "plum porridge de Natal", ma la primma a ciamal cont el nomm de adess, Christmas pudding, a l'è stada la coeuga Elisa Acton, de l'East Sussex, dent el sò liber.[12]
La tradizion de majà el pudding de Natal a l'è stada portada inanz in tant part del mond di colonialist brittanigh, anca se, al dì d'incoeu, a l'è minga inscì tant popolar comè piatt foeura del Regn Unii e de la Republiga irlandesa.
Origen del nomm plum pudding[Modifega | modifica 'l sorgent]
El pudding de Natal el vegn de solet ciamaa anca plum pudding, che 'l significarïa "pudding de brugn", anca se i brugn a gh'hinn minga intra i sò ingrendient[13]. Probabelment quest el deriva dal fatt che in del XVII secol el vegniven ciamaa plum anca l'uga passa e alter tip de frutta.[13]
Depos Natal[Modifega | modifica 'l sorgent]
El pudding el se tegn ben conservaa nel temp e inscì tant famej ne tegnen von da part da majal in on'altra festa, comè a Pasqua. La Costanza Spry, famosa educatora e scritora inglesa del secol XX, ha registraa che l'è minga inscì rar che onquajvon el tegn da on Natal a quel depos.
Superstizion e tradizion ligaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Al pudding a hinn ligaa tant superstizion, comè, per esempi, quella che la dis che 'l g'ha de tegnì 13 ingredient e vess preparà in sens orarii da tutt i member de la fameja[1]. El se cred anca che chi ne maja minga almen on tocch, el perderà de cert on amis inde l'ann successiv[6].
Alter superstizion lo lighen a l'inscì ciamà "Dolz de la Nocc Dodes", comè quella de lassà dent el deser on anell, on did e ona moneda, che avarïen portaa fortunna a chi i trovava.[6][13]
Depos che 'l se traa-foeura de la sò sidella, decoraa cont l'agher moeuja cont l'acquavitta (putost che cont el rumm), e daa a fiamm, el pudding el se porta tradizzionalment sora de ona tavola in manera zimojosa e acclamaa cont ona battuda de man. In del 1843, el Carl Dickens ha descrivuu la scenna in del sò romanz, "Cant de Natal":
"Mrs Cratchit left the room alone – too nervous to bear witnesses – to take the pudding up and bring it in... Hallo! A great deal of steam! The pudding was out of the copper which smells like a washing-day. That was the cloth. A smell like an eating-house and a pastrycook's next door to each other, with a laundress's next door to that. That was the pudding. In half a minute Mrs. Cratchit entered – flushed, but smiling proudly – with the pudding, like a speckled cannon-ball, so hard and firm, blazing in half of half-a-quarter of ignited brandy, and bedight with Christmas holly stuck into the top."[14]
El pudding de Natal a l'è citaa in del cant natalizzi tradizional We wish you a Merry Christmas, anca se ne la sò variant, ciamaa figgy pudding.
Primaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
Nel cors de la storia a hinn staa faa di pudding natalizzi da primaa, comè quei cusinaa a Paignton in del 1819 e in del 1859[6]. El segond, destinaa ai pover omen e ai operari de la cittaa, a l'è staa ciappaa d'assaltament e divoraa di abitant imbriagh de sider[6].
El pudding pussee grand de la storia, del peso di 3,28 tonellaa, a l'è staa faa in del luj 1992 ad Aughton, vilagg de la parochia civil de Halton-with-Aughton, in del distrett de Lancaster (Lancashire)[6][15].
Nòt e alter progett[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ 1,0 1,1 Bowler, Gerry, Dizionario universale del Natale [The World Encyclopedia of Christmas], ed. italiana a cura di C. Corvino ed E. Petoia, Newton & Compton, Roma, 2003, p. 280
- ↑ Miles, Clement A., Storia del Natale [Christmas in Ritual and Traditions Christian and Pagan], ed. italiana a cura di Laura Mazzolini, Odoya, Bologna, 2010, p. 75
- ↑ Cookaround: Cucina internazionale > Regno Unito > Torte > Christmas Plum Pudding
- ↑ Fritto e soffritto: Christmas pudding
- ↑ 5,0 5,1 Victoriana.com: Plum pudding
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Bowler, Gerry, op. cit., p. 281
- ↑ Dochara.com: Irish Christmas pudding
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 (EN) Broomfield, Andrea (2007) Food and cooking in Victorian England: a history pp.149-150. Greenwood Publishing Group, 2007
- ↑ Darran McGrady Eating Royally: Recipes and Remembrances from a Palace Kitchen p.180. Thomas Nelson Inc, 2007
- ↑ Christmas pudding. foodtolove. Recuveraa el 2015-12-26.
- ↑ How to perfect your Christmas pudding. British Broadcasting Corporation (21 November 2011). Recuveraa el [[15 febrar 2016]].
- ↑ Harlan Walker Oxford Symposium on Food & Cookery, 1990: feasting and fasting : proceedings pp.36, 45. Prospect Books, 1991
- ↑ 13,0 13,1 13,2 Plum Pudding History - Plum Pudding Recipe
- ↑ Charles Dickens A Christmas Carol, the Chimes, and the Cricket on the Hearth Digireads.com Publishing, 2008
- ↑ http://www.hymix.com/level_1.php?Section_Id=2&Menu_Id=2010102


text:
Lyndon B. Johnson
Lyndon Baines Johnson, (* 27 d'avust 1908 a Stonewall, Texas; † 22 da schaner 1973 a San Antonio) è stà il 36avel president dals Stadis Unids da l'America durant ils onns 1963 enfin 1969. El era democrat, naschì a Texas. L'emprim magister. Ils onns 1937 enfin 1949 deputà al congress, ils onns 1949 enfin 1961 senatur per Texas a Washington, a partir da l'onn 1953 manader da la fracziun democrata. L'onn 1960 è el vegnì elegì cun Kennedy sco vicepresident, suenter che lez è mort Johnson entrà en la casa alva. L'onn 1964 ha el gudagnà l'elecziun cunter il concurrent republican Goldwater. Cun il chavazzin «great society» ha Johnson fatg passar la cumplettaziun da programs socials. Malgrà ses engaschi per l'egualitad giuridica da las razzas hai dà gronds tumults e protests da students. Johnson disdì cun la guerra dal Vietnam e desista l'onn 1968 da candidar danovamain.


text:
Savogn
Savogn[1] (Savogno) l'è ona frazion del comun ciavennasch de Piur, in de la Provincia de Sondri.
El paes el se troeuva a nord del centro comunal, ben denter a la Val Bregaja italiana. L'è bell isolaa e se pò rivàggh domà a pee, per on sentee de montagna.
Al dì d'incoeu a ghe viv pù nissun. El sant patron a l'è Sant Antoni.
A Savogn l'è staa prevost el sant Luigi Guanella.
Referenz[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Giovanni Giorgetti, Stefano Chiggi, Vocabolario del dialetto di Villa di Chiavenna, Sondri, IDEVV, 2010


text:
Margn
Margn (nom ufizial in italian Margno in Italian) l'è on comun valsassines de la Provincia de Lecch. El comun el cunta 386 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,7 km² e ona densità de 104 ab./km².
L'è tacaa ai comun de Casargh, Crandola, Tasen.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de Margn l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
San Roch (LO)
San Ròch (San Rocco al Porto in italian) l'è un cumün del süd de la Lumbardia, in pruìncia de Lod cun 3 536 abitant (dàto del Dic 2015 [1]).
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'é l'ültim paés de la pruìncia de Lod prima del Po e de Piasensa. La tradisión la dis che San Ròch, el famùs pelegrìn, malád de pést, el se sia fermad propi chi per ripusás.
Quant al Port, in de l'antichitá gh'era un port ch'el culegheva el teritori cun la citá de Piasensa.
A San Roch è nasüd mons Dumènich Mezzadri, vesc de Chioggia dal 1920 al 1936.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de San Roch l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Alter futugrafii[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Śōg dal bucìni
Al Śōg dal bucìni (ciamèdi anca védri, in itagliàṅ gioco delle biglie) 'l è 'n śōg ch'a gh' piêś fèr ai ragasō quand i s càt'n insèm ind un curtîl, e-śvèin a dal canalèti, atàc a dla tèra o anca in sìm'a dla sàbia.
Difât a s pōl sèimp'r imaginèr-es che 'l bucìni i fàgh'n al gîr 'd Fransa, dend-egh di crìc per cucèr-i 'd lung ai sintēr bèle sistemê prìma; a s pól anc śughèr a purtèr vìa 'l bucìni a chi èter śugadōr cavènd-egh-la ed fer-eg sàinter còuntra, con al crìc giùst adôs a la tó bucìna.
In di schêv dl'archiulugìa a s è catê soquànti buśèini cìchi druèdi per śughèr a bucìni anca in dla Ròma antìga, mèinter che i putèin egisiàn i druèven dal bucìni anca ed gèmi, mo s'a s eśvinòm più arèint a nuèter, i putèin i in fèven colesiòun 'd quìli in tèracóta, in vēder e in metâl: el dimensiòun dal bucìni urdinàrî egl'ìn eśvèini a 'l sentìmet'r e mêś ed diàmeter, mo 'gh'n è anca 'd quìli più gròsi e apèina più cichìni.
Manéri 'd dìr
(CARPŚ) Gh'ê-'t al védri?[1], (IT) Hai con te le biglie?
Vóś lighèdi
Colegamèint estèren
- (IT) D'indû al deśvìn al só nòm in sìm' a etimo.it.
- (IT) La vóś in sìm' a la Treccani in dla réda.


text:
Ey de Net vá söl Padon a chirí la stria Zicuta por ti damané sciöche al podess fá da ti rové pormez a Dolasila. Ara ti aconsiëia da ti lascé fá ai zbergli dl Latemar n scü por la proteziun de Dolasila che sides tan posoch, che degügn sides bogn dal alzé sö adinfora d’al.
Dolasila varësc dala firida y le re ti dá l’inciaria ai zbergli dl Latemar da fá n scü che scones Dolasila ince da ermes strinades, insciö che i zbergli mina che ara se trates dl medemo scü de Ey de Net. Canche le scü rüva tl ciastel de Fanes ne ti é degügn dal alzé sö.
DIDASCALIA Fotograms dal film Le Rëgn de Fanes
HOME
© düc i dërc resservá


text:
Iluminism
L’Iluminism é sté n movimënt politich, sozial, cultural y filosofich che s’á svilupé dl XVIII seco tl’Europa. Al é nasciü tl’Inghiltera mo al á albü so svilup plü gran tla Franzia, s’á slarié fora te döta l’Europa y é roé cina tl’America. L’obietif dl Iluminism ê chël da iluminé le pinsier dles porsones, che ê tl’ignoranza y tla superstiziun, tres la critica, la rajun y la sciënza[1]. Danter i maius rapresentanc dl Iluminism él Voltaire, Jean Jacques Rousseau y Immanuel Kant.
Notes[mudé | muda l codesc]
- ↑ Enciclopedia Garzanti de Filosofia, ala usc corespondënta


text:
Grazcha fich als uffizials Jon e Reto Jon Cantieni da Sent e Reto Viletta da Guarda han accumpli lur dovair da far pumpiers al fin dal on 2021. Els sun stats activ daspö blers ons aint il corp dals pumpiers sco uffizials, graduats o pumpiers. Il commando ingrazcha fich a tuots duos per lur grond …
leger inavant
Grazcha fich als uffizials Jon e Reto
Grazcha fich als uffizials Jon e Reto Jon Cantieni da Sent e Reto Viletta da Guarda han accumpli lur dovair da far pumpiers al fin dal on 2021. Els sun stats activ daspö blers ons aint il corp dals pumpiers sco uffizials, graduats o pumpiers. Il commando ingrazcha fich a tuots duos per lur grond …


text:
Viulin
El viulin l'è un strüment müsegal de la fameja di arch, cunt quater cord intunaa a intervaj de quinta.
Semm dré a parlà del strüment püssee picinin e cunt la tessidüra püssee güzza in tra i member de la so fameja. La corda püssee bassa (e donca la nota püssee bassa che se pö tö) l'è el sol2 , el sol sübit de suta al do central (do3); i olter cord i henn, in orden cressent, el re3, el la3 e 'l mi4.. I part per viulin druven la ciav de viulin (ciav de sol). Quand che i gh'han de vess sunà di not e passagg debon güzz se druva un'indicaziun ch'a la dis de trà sö i not interessaa a l'utava de sura. Fina al XVIII secul, tütavia, a segond de la tessidüra del specifegh bindell o frament müsegal, al l'era druvaa un grand nümer de ciav segundarii: ciav de bass a l'utava de sura[1], cuntralt, mezusuvran, suvran e ciav de viulin frances [2].
El Violinista l'è chel lü che'l suna el viulin; l'omm de mester che 'l fà sö o 'l mett a post l'è el liüter.
El püssee cugnussüü viulinista de tücc i temp l'è staa el Niccolò Paganini, nassüü a Genua ind el 1792 e mort a Nizza ind el 1840. Anca un fracch in tra i liüter püssee celeber e piasüü ind el mond i henn lumbard: tra chest, l'Antonio Stradivari, el Giovanni Paolo Maggini, apus de i famej storegh di Guarneri e Amati.
Riferimencc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Cuncert per viulin e urchestra del Vivaldi e 'l Telemann; per esempi, el Georg Philipp Telemann, Cuncert in sol minur, 3° mövement (Alegher), 1ª ed. Wolfenbüttel, Möseler Verlag, 1963.
- ↑ La prima, per esempi, a l'è druvada in di över del Johann Jakob Walther (Scherz musegaj, Hortulus Chelicus), i olter tre in Modell:Cita liber
Apus de una grand part di sunaa frances de la prima part del XVIII secul, la ciav de viulin francesa l'è de spess druvada del Johann Sebastian Bach, tra l'olter anca in de la celeber Ciaccona de la Partida n.2 in re minor, BWV 1004.


text:
Al Camònega
La Al Camònega l'è giöna de le ài piö grànde de le Alpi, l'è longa presapóch 90 kilòmetri e 1347 km² de superfìce. La cumìncia en corespondènsa de la Córna Trentapas de le bànde de Pizògne, endèla part setentriunàla del lach d'Izé, le la fenés al Pas del Tonal, a 1883 méter sura 'l leèl del mar. El sò teretóre l'è per entréch sota la regiù de la Lombardìa, dividìt 'ntra le pruvìnce de Brèsa e Bèrghem (apéna i cümü de Rògn e Còsta Ulpì)
La àl l'è streersàda de 'nsìma a 'n fónt del fiöm Òi, che 'l nàs endèl teretóre del cümü de Put de Lègn, en corespondènsa de la conflüènsa dei torèncc Frigidolfo e Nacanèl e che 'l fùrma el Lach d'Izé endóche 'l se sböta 'ntra ii cümü de Pizògne e Còsta Ulpì. La sìma piö àlta l'è 'l mut Adamèl, che 'l rìa a 3.539 méter sùra 'l leèl del mar.
Se pöl spàrter el sò teretóre en tré zòne:[1]
- Bàsa àl: 'na zòna piàna, con cios e pàscoi, che la àmbia en corespondènsa del có del lach e la rìa 'nfìna a Bré. En chèst 25 km la àl la g'ha 'na larghèsa média 'ntra i 2,5 e i 3 km, e l'è la part piö popolàda.
- Média àl: delimitàda a mesdé de la culìna che gh'è 'ntra Bré e Siidà e a nord la rìa 'nfìna a Édol. En chèsta part la larghèsa média de la àl l'è de presapóch en chilòmetro e l'è longa presapóch 30 km. Sö le còste dei mucc de le dò bànde gh'è tate frasiù picinìne che s'è furmàt söi terasamèncc a mèza còsta.
- Alta àl: de Édol enfìna al Pas del Tonàl, sitüàt endèl teretóre de Put de Lègn e che pórta 'nver la Val di Sole, en Trentì. Lónga 25 km l'è 'n teretóre con tacc pàscoi alpì e sìme che pàsa i tremìla méter. L'è colegàda apò a la Al Telìna per mès suradetöt del Pas de l'Aprica e del Pas del Mortiröl.
La Àl Camònega, en àmbet cültüràl, l'è cunusìda per le sò inciziù rupestri che i è stàde pò a deciaràde patremóne de l'UNESCO.
Cuurdinade[Modifega | modifica 'l sorgent]
Referimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Lino Ertani, La Valle Camonica attraverso la storia - Tipolitografia Valgrigna. Ézen, 1996 - pàgina 13
Oter progècc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Val Camonica.
- Toponomàstega de la Al Camònega (cümü de Darf)
Ùs curelade[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Ils "Discuors davart la perscrutaziun dall’energia Mustér" che han liug annualmein porschan la pusseivladad per inscunters internaziunals ed interdisciplinars denter perscrutaders ord la sparta d'energia e porschan aschia in'impurtonta contribuziun per la midada sin il sectur da l'energia. Quell'occurenza sedreza denton buca mo a la scienzia, mobein era ad in vast publicum che ei interessaus vid temas d'energia.
La sisavla ediziun dils Discuors davart la perscrutaziun dall’energia cun il tema principal "hidrogen" han giu liug naven dils 20 entochen ils 22 da schaner 2021 en ina ediziun online. Quei muort las reglas da Corona valeivlas il schaner 2021. Il program ei vegnius adattaus leusuenter.
General
Nus envidein vus cordialmein dad inlotrar contribuziuns tier ils suandonts temas:
• Politica d'energia e clima
• Marcau d'energia
• Finanziaziun e governance dad interpresas per il provediment d'energia
• Energias regenerablas
• Reits d'energia
• Accumulaziun d'energia
• Effizienza d'enegia
• Calira
• Mobilitad
• Digitalisaziun
• Diever d'energia e spazi
• Cunfins dil recycling decentral en ils cantuns da muntogna
• Energia e turissem
Dapli infurmaziuns tier il Call fo Paper
Indicaziuns tier la versiun cuorta
- Tetel e versiun cuorta da la contribuziun (structuraziun: cuntegn, metodica, resultats)
- Num e tetel digl autur e dils coauturs
- Num dall'organisaziun e dall'interpresa
- Infurmaziuns suppementaras: a) attribuziun a 1-3 temas; b) cvazzins supplementars; c) relaziun tier ils cantuns da muntogna gie/na
- Adressa nummera da telefon, e-mail, adressa da la pagina d'internet
- Format: Document da MS-Word, grondezia da scartira 10 puncts, max. 2 paginas A4
- Graficas: Format *.jpg ni *.png, sil pli pauc 300 dpi soluziun, ligiar el document
- Fagei aschi bien e fagei diever dil model (Formatvorlage KF)
- La versiun cuorta vegnan mess a disposiziun als partiziponts dil congress en fuorma stampada
- Termin da spediziun per la versiun cuorta: 30 da settember 2019
- Fagei aschi bien e tarmetti la versiun cuorta direcatmein per mail a ivo.schillig@alpenforce.ch
Il suandont Scientific Committee ei responsabels per il review dils abstracts e per l'elecziun dils referents:


text:
Che la punt ch'è vegnida construida il 1905 sto vegnir sanada, è enconuschent. L'examinaziun da la substanza haja uss però mussà, che la punt da Gurlaina saja en in stadi pli nausch che pensà. Perquai hajan ins interrut las lavurs e fatg divers scleriments. Questas infurmaziuns resortan dal Mas-chalch da la vischnanca da Scuol da gievgia passada.
Sco proxim èsi previs da demontar la punt il pli tard l’october. La punt vegn lura trapartida en trais tocs e deponida a Gurlaina per in’eventuala sanaziun. Questas mesiras betg previsas vegnan a chaschunar custs supplementars uschè auts, ch’i basegna ina decisiun a l’urna. Fin uss quintava Scuol d'investir 2,2 milliuns francs en la sanaziun da la punt da Gurlaina.


text:
La fin dal tschientaner vegn il livel a las costas ad esser per 65 centimeters pli aut ch'il 2005. Fin ussa faschevan ils blers perscrutaders quint cun 30 centimeters. Il studi da l'universitad da Colorado sa basa sin mesiraziuns dals ultims 25 onns.
E quai è cun gronda probabilitad ina stimaziun precauta.
El Niño e Pinatubo
Ils perscrutaders resguardan plirs facturs ch'influenzeschan il livel da l'aua global. Tranter auter il fenomen dal clima «El Niño» en il Pazific u er erupziuns da vulcans sco il Pinatubo il 1991 sin las Filippinas.
Cun agid da tut quests facturs quintan ils perscrutaders ch'il livel da la mar crescha mintg'onn per 0,08 millimeters pli svelt che calculà fin uss.
RR novitads 06:00


text:
Ils Stadis Unids termineschan lur collavuraziun cun l'organisaziun per sanadad mundiala WHO. Quai ha il president american Donald Trump annunzià ad ina conferenza da medias en la Chas'alva. President Trump ha ditg, ch'ils daners che sajan ids fin ussa a la WHO giajan en l'avegnir ad auters projects da sanadad mundials.
Danovamain ha Trump renfatschà a l'organisaziun da vegnir controllada da la China. Latiers ha el inculpà Peking da betg avair impedì ch'il coronavirus sa derasia.
Appel da l'Uniun europeica
Ils Stadis Unids duain anc ina giada ponderar sch’els veglian propi bandunar l’Organisaziun mundiala da sanadad. En il cumbat cunter il coronavirus dovria collavuraziun e solidaritad globala, hai num en ina decleraziun da l’Uniun Europeica.


text:
Sco la polizia da l’Australia ha communitgà, dettia plirs recurrents cunter il cardinal austrialan George Pell. El duai sco giuven spiritual avair mulestà sexualmain plirs buobs. Entant ha George Pell communitgà ch'el sa retiria ad interim da ses uffizi sco schef da finanzas dal Vatican.
Il vatican deplorescha las rinfatschas d’abus cunter il cardinal australian George Pell. In pledader dal Vatican ha confermà che papa Francestg haja dà suatientscha al giavisch da Pell da prender congedi per pudair sa defender cunter las rinfatschas.
Tenor la polizia australiana stoppia George Pell dar pled e fatg avant dretgira anc il proxim mais. Il cardinal refusa fermamain las reproschas. Las accusaziuns cunter el sajan cumplettamain falladas. George Pell è in dals pli auts dignitaris en il Vatican. El vala sco stretg confident dal Papa Francestg.
RR novitads 06:00


text:
Era ina decisiun ha la suprastanza da la vischnanca da Mustér prendì. Els proponan al cussegl da vischnanca in «gea» a l’iniziativa, di il president communal Robert Cajacob. Mustér saja il center da questas tschintg vischnancas e cun in «na» pudessan ins sa dumandar sch'in tal project avess insuma in senn.
Vinavant manegia Robert Cajacob dentant ch’ì saja forsa anc in pau baud da fusiunar, mo ì saja positiv ch’i vegnia discutà ed el saja fitg cuntent sch’i dess ina giada bunas collavuraziuns ord questas discussiuns.
Sumvitg e Medel n'han anc betg tractà l'iniziativa
Las suprastanzas da Sumvitg e Medel n'han betg anc tractà l’iniziativa «Contractivas da fusiun». Els spetgan fin che Tujetsch ha decidì. La finala hajan els anc peda in mez onn, ha Armin Candinas president da la vischnanca da Sumvitg detg. Peter Binz il president da la vischnanca da Medel di ch’els spetgian la decisiun en ils trais cussegls da vischnanca e la finala na fetschia quest tema betg prescha.
Collavuraziuns funcziuneschan bain
Il president communal da Trun Dumeni Tomaschett di ch’els hajan discutà en suprastanza, dentant betg decidì. Mo ins emblidia savens ch'in collavuraziun tranter las vischnancas en la Cadi existia gia. Quella funcziuneschia uschè bain che la populaziun gnanc sappia ch’ì dettia ella. E forsa stoppian ins era ponderar la varianta dad ina fusiun da la Sutsassiala cun Trun, Sumvitg e Breil. Mo uss stoppian els spetgar tge che schabegia tranter las vischnanca da Breil, Vuorz ed Andiast.
RR actualitad 12:00


text:
Grond cletg per ina gruppa da 13 chatschaders a Salouf il mardi en damaun. Mario Devonas, ses figl ed in terz chatschader han sajettà trais tschiervs da curuna ed in tschierv da diesch senza curuna – tut la medema damaun.
Trais tschiervs da curuna ed in tschierv da diesch senza curuna en in avantmezdi
02:32 min, ord Actualitad dals 09.09.2020.
laschar ir. Durada: 2 minutas 32 Secundas.
La saira saja vegnì festivà, ha ditg Mario Devonas. Dapli che 50 persunas sajan vegnidas davant l’ustaria dal vitg a gratular ed a festivar. In tal cletg hajan ins probabel mo ina giada en la carriera da chatschader, ha ditg il chatschader da 52 onns envers RTR.
Sajettà sajan ils animals vegnids sur las aclas da Salouf en direcziun da Ziteil.


text:
Rumania
La Rumania (România in rumen) a l'è un paes de l'Europa urientala.
La cunfina cun l'Ücraina, la Muldavia, l'Üngheria, la Serbia e la Bülgaria. El Mar Negher el bagna i sò cost.
La capital a l'è Bucarest.
La gh'ha una süperfiz de 238.391 km² e una pupulaziun de pressapoch 22 miliun d'abitant.
Dal 1 de genar del 2007 la fa part de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Modifega | modifica 'l sorgent]
La Rumania a l'è una repübliga.
El president a l'è el Klaus Iohannis (del 2014).
El Prim Minister a l'è el Nicolae Ciucă (del 2021).


text:
Lavurs
Els exequeschan suandantas lavurs
Lavuratori
- leger ed interpretar ils plans da las incumbensadras ed ils incumbensaders
- enconuscher differentas sorts da lain ed auter material da lavurar
- gidar da planisar las lavurs e pinar il material
- mesirar e preparar tenor indicaziuns dals scrinaris e da las scrinarias il lain massiv u ils mez fabritgads (lattas, travs squadras)
- tagliar, resgiar, splanar, furar, fresar e glimar lain u auter material a maun cun guaffens u cun maschinas spezialas
- metter ensemen la tocca nua ch'i è necessari
- tractar las surfatschas, p.ex. cun glimar, dar si lac e montar enferradira (p.ex. savas d'ischs)
Plazzal u tar la clientella
- chargiar e transportar la tocca fin al plazzal u tar la clientella
- gidar da montar l'endrizzament, las mobiglias, ischs, fanestras, barcuns ed ulteriura tocca da construcziun
- mantegnair ils guaffens, las apparaturas e maschinas, dismetter u reciclar il rument adattà a l'ambient, nettegiar il plaz da lavur
- garantir la segirezza al plaz da lavur, enconuscher e resguardar las perscripziun per la protecziun da l'ambient ed al plaz da lavur
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala dal 1-12-2005 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
2 onns
Direcziuns
- scrinaria
- construcziun da fanestras
Furmaziun en la pratica
En ina scrinaria u en in lavuratori d'emprendissadi (Basilea, Berna, Hausen am Albis u Samedan, mintgamai mo la direcziun scrinaria)
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala
Roms professiunals
- tecnica da construcziun (segirezza da lavur, resursas dal manaschi, montascha / furniziun)
- enconuschientscha da materials (materials, protecziun da l'ambient / ecologia)
- planisaziun (dissegn tecnic, calculaziuns, administraziun)
Curs ordaifer il manaschi
Emprender ed exercitar a moda pratica las basas professiunalas
Diplom
Attest federal professiunal "practicist da scrinari / practicista da scrinaria AFP"
Premissas
Furmaziun preliminara
- temp da scola obligatoric terminà
Pretensiuns
- inschign manual
- buna imaginaziun dal spazi
- lavur precauta ed exacta
- buna sanadad (naginas allergias da pulvra e chemicalias)
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da l'Associaziun svizra dals maister scrinaris e fabricants da mobiglias ASSFM
Scrinari / scrinaria AFQ
Practicists da scrinaris pon far ina furmaziun da basa scursanida sco scrinari AFQ (access al segund onn da la furmaziun da basa).
Suenter han els las medemas pussaivladads da furmaziun supplementara sco scrinaris AFQ.
Cundiziuns da lavur
Practicists e practicistas da scrinari AFP lavuran en scrinarias ed en auters manaschis ch'elavuran lain, oravant tut en manaschis mesauns e gronds, nua che las lavurs sa repetan. Darar lavuran els en manaschis pitschens ch'exequeschan lavurs individualas.
La branscha da laina svizra crescha e la materia prima lain è favuraivla a l'ambient e schanegia il clima.
Persunas dil fatg èn fitg tschertgadas sin il martgà da lavur.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra dals maister scrinaris e fabricants da mobiglias ASSFM
Tel: +41 44 267 81 00
URL: www.vssm.ch


text:
Alcolism n'è nia na cossa ma da ëi – ince tres plü y plü ëres se taca pro la boza.
Statisticamënter ciafunse vigni 2 ëi che bër, na ëra. N ël che bër é bun azeté dala sozieté (n dër ël mëss tigní na dërta bocia de bira), na ëra che bër vëgn descreditada. Porchël bër les ëres gonot adascusc danter i mürs de ciasa.
L'alcol é n produt de plajëi, mo ince na sort de medejina – al é na sostanza legala che an ciafa indlunch zënza val' de scrit dl dotur. An le ciafa por vigni prisc, che al costes deplü o demanco, insciö él vigni ëra che à la poscibilité da sl cumprè, ince sce ara vîr de assistënza soziala o de na picia ponsiun. Tröpes bër deache ares pënsa che ares vires plü saurí, al ti dà en mënt che i problems sides plü saurisc da afronté. I ëi röia tla dependënza cun i compagns, da bëre adöm al'ostaria, les ëres tol l'alcol ma por afrontè i problems psichics che ares à. Chëres che bër à gonot la tendënza da chirí le perfezionism. Canche ares n'é nia plü bones da se sodesfà i bojëgns personai tomeres tres plü sot tla dependënza. Ince sce i tëmps da al dedaincö é atramënter y les ëres ne vëgn nia plü tan sotmetüdes contribuësc ince chësc a fà crësce la dependënza. Na enrescida à portè i resultac che öna na ëra alcolisda sön trëi é gnüda maltratada sessualmënter.
Tles families olache na ëra bër él gonot violënza. La violënza crësc adöm ala dependënza, deache sce n ël röia a ciasa da sëra y ciafa la fomena cioca, àl la tendënza da la dramè. Mo tröpes ëres bër ince ciodiche ares vëgn dramades. Sce ares é sot al'efet dl'alcol ti nel anfat ci che al sozed cun so corp.
Les ëres röia ala dependënza plü debota co i ëi. Le corp de na ëra tëgn demanco l'alcol, mo ince na ëra po costruí n livel de toleranza al'alcol plü alt (plü che an bër y plü che le corp tëgn). Mo al ne cunta nia la cuantité dl'alcol, mo la conzentraziun dl'alcol che é tl sanch. Chësta depënd dal pëis de na porsona, y na ëra pësa demanco co en ël. La costituziun dl corp de na ëra é atramënter. Le 50% dl tesciü de n'ëra é gras, n ël nun à ma le 40%. Tl gras éle le sanch che zircolëia demanco respet ales pertes dl corp olache al é ega. Dit en cört éle la medema cuantité de alcol tl corp de n ël plü partida sö co tl corp de na ëra. Pro i ëi vëgnel ince laorè sö plü debota dai enzims che é tl magun. Les ëres à chisc enzims ma tl intestin.
L'alcol vëgn laorè sö dal fié – sce an bër regolarmënter alcol éle le fié che aumënta i enzims che al adora por le laorè sö. Cun le tëmp se ingrandësc le fié y al se forma le "fié gras". Chësta sort de maratia po ince mioré sce an lascia da bëre, mo sce an bër inant se danejëiel i organns y la maratia ne va nia plü da varí. Sce la maratia va inant pora portè a na zerosi epatica. Chësta ne soporta nia plü l'alcol; na zerosi epatica ne ciafun nia da n dé al'ater, al é na maratia ria, prigorosa y les ëres la ciafa plü debota co i ëi. Statistiches dij che na ëra che bër cater goti de alcol é bele en prigo che ara ais val' conseguënza söl fié, pro n ël nen vëgnel calcolè 8 goti, lapró él ince gonot les ëres che tol ciamó medejines, che é ciamò da peso.


text:
Paradòs d'l impicâ
Al “paradòs d'l impicâ”, cgnusû anc cuma 'l “paradòs dl'interugasiòṅ a surpréśa”, 'l è 'n paradòs lògic strulgâ da 'l matemàtig Martin Gardner. A s trata 'd un paradòs ch'al cata rispòsta in di ragiunamènt dla lògica sfumàda.
Descrisiòṅ dal paradòs
Un giùdas al cundàna a mòrt un parśunēr dgénd-ag sōl ch'al sarà impicâ a meśdè 'd un dè dla stmana a vgnir da lunadè a venardè e che par lò a sarà na surpréśa. Al delinquènt al gh pénsa bèṅ sù e al riva a pinsàr ch'al la scamparà faghénd al ragiunamènt descrìt chè 'd sóta.
P'r èsar cupâ 'd venardè al parśunēr al gh'arév 'd ès'r incóra viṿ giuidè dòpmèśdè mo s'a sucidìs un quèl dal gènar a n sarév piò na surpéśa èsar masâ 'l dè dòp (esénd 'l ùltim giōran ch'a gh armàgn), dònca 'l venardè al gh'à da èsar scanślâ. Mo in cla manèra chè 'l ùltim dè bòṅ par l'impicagiòṅ al dvènta 'l giuidè ch'al gh'à da èsar tirâ via anc lò parchè a n sarév piò na surpréśa 'l mercurdè par la stésa pinsàda. Faghénd al stés ragiunamènt a 'l indrē al cundàna 'l è sicûr ad far-la franca mo invéci al vîṅ masâ mercurdè.
Spiegasiòṅ
Tachém c'n al dir ch'al fat ad cuntàr a òṅ ch'a sucedrà un quèl a surpréśa più avànti 'l è bèla ruinàr la surpréśa e al 'l è incóra da piò s'a gh'è pôc dè prima ch'a sucéd al fat. Calculànd al paradòs in na questiòṅ ad prubabilità a s pōl dir séns àtar ch'al fat ch'al masamènt a gh sia subìt al prim dè l'è na surpréśa 'd sicûr parchè al parśunēr al sà ch'l'impigagiòṅ la gh pōl èsar in òṅ di sinc dè a vgnir dònca, s'la gh fus pròpria 'd lunadè, chi lò al n la sa spetàva briśa esénd 'n evènt par lò ch'al gh'iva na prubabilità 'd 1/5. Andànd avànti c'n i dè la surpréśa la gh armàgn sōl fiṅ a mercurdè dla matìna (1/3) parchè bèla da la basōra in avànti al risć 'd èsar masâ al pasa a 1/2 dònca a n è piò 'n fat minga atéś pinsànd a la lògica.


text:
L HC Gherdëina vënc la prima partida dla sajon
L à scumencià la setima sajon dl campionat Alps Hockey League cun l Gherdëina che à venciù la prima partida ntan che l Cortina y l Fascia à perdù.
Prim trëi ponc dla sajon per l HC Gherdëina che à batù i Steel Wings de Linz. Tla prima partida dla sajon, tl stadio Pranives de Sëlva, ie i patrons de cësa riesc jic danora cun n gol de Matteo Luisetti do cater menuc de juech. Ma la cuncurënza à tosc valivà l resultat cun n gol de Patrick Söllinger.
Tl segondo tëmp à Max Oberrauch inò purtà l Gherdëina danora ntan che la defendura y l verdiaporta Colin Furlong ne à plu cunzedù degun goi ala cuncurënza y chësc nchin ala fin dla partida. Puech dant ti iela mo jita fata a Michael Sullmann a tré tla porta dl Linz ferman l resultat a 3 a 1.
La scuadra de Fascia à perdù per 1 a 5 contra i Red Bull Juniors de Salzburg. L sëul gol per l Fascia ie de Stefan Deluca. Perdù si prima partida dla sajon à nce l Cortina per 0 a 4 contra i slovens de Jesenice.
Tl segondo tëmp à Max Oberrauch inò purtà l Gherdëina danora ntan che la defendura y l verdiaporta Colin Furlong ne à plu cunzedù degun goi ala cuncurënza y chësc nchin ala fin dla partida. Puech dant ti iela mo jita fata a Michael Sullmann a tré tla porta dl Linz ferman l resultat a 3 a 1.
La scuadra de Fascia à perdù per 1 a 5 contra i Red Bull Juniors de Salzburg. L sëul gol per l Fascia ie de Stefan Deluca. Perdù si prima partida dla sajon à nce l Cortina per 0 a 4 contra i slovens de Jesenice.


text:
Stalinism
El stalinism a l'è la politega doperada del Stalin dal 1924 al 1953 in URSS. Offizialment el Stalin el se riferiva al marxism-leninism sènza mofidegàll ma in pratega el sò pensee a l'éra assee different sia del leninism sia del pensee internazionalista di teorich 'me el Lev Trockij e la Rosa Luxemburg.
Dòpo de la soa mort e de la destalinizzazion a l'è staa doperaa anca per parlà di regimm, 'me quell albanes de l'Enver Hoxha, quell cines del Mao Tse Tung o quell de la Corea del Nord, che han smorzaa i sò rappòrt cont l'URSS per restà pussee arènt al pensee del Stalin.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
Cunt dl telefon: Jí derevers a na tarifaziun al mëis é na storia infinida
Da n valgönes edemes incá lascia i gesturs alsavëi che an jará indô derevers ala tarifaziun al mëis, mo ...
Do da n valgönes deliberaziuns dl'Autorité por les garanzies tla comunicaziun (AGCOM), avertimënc, straufunghes y na lege nöia, ne n'é la storia infinida por mëte indô sö na tarifaziun al mëis nia ciamó rovada a na fin. Tratan les ultimes edemes ti á zacotan de consumadësses y consumadus lascé alsavëi ala Zentrala di Consumadus che sü gesturs de linia mobila y linia fissa ti á comuniché che an jará tosc indô derevers ala tarifaziun al mëis. Mo les comunicaziuns é döt ater co tleres y tasparëntes. L'ultima novité te chësta storia, che sciöche al pé ne se röia mai, é n’amoniziun dl'AGCOM ai gesturs deache chisc fej inant ofertes da 28 dis y ne informëia nia te na manira trasparënta süa clientela sön les mudaziuns de contrat ("ius variandi"). Baldi él prigo che te chësc cajin iudiziar ne sarál nia les cliëntes y i cliënc che ará val' dainciará mo bëgn plütosc ma les compagnies dl telefon.
Ci pó pa fá les consumadësses y i consumadus?
- Ares/Ai pó ti segnalé comunicaziuns nia tleres, püch tasparëntes o cinamai nia coretes ales döes Autorités de control (AGCM y AGCOM) y ince al gestur dl telefon.
- Sce an n'é nia a öna cun l'aumënt comuniché di cosć anuai (che é efetivamënter sté!) án le dërt da se retrá dal contrat tl tëmp dé dant dal gestur. Chësc é sambëgn ma por valch sce an á n'oferta miú marcé danman. Important: canche an desdij le contrat él te vigni caje da dé dant sciöche rajun dla desdita la mudaziun unilaterala dl contrat da pert dl gestur!
- Sce an n'ó nia mudé gestur, scemia che al é aumenté i cosć, vëgnel impó aconsié da ti mené al gestur na reclamaziun por se tigní daverta la poscibilité da damané eventualmënter na retüda (ince por ci che reverda i aumënc che é bele gnüs atuá da d'aisciöda dl 2017).
Chësc vel ince por chës porsones che â bele, canche al é gnü fat les prömes mudaziuns (chël ó dí da d'aisciöda dl 2017), n'oferta cun na tarifaziun o faturaziun vigni 28 dis. N valgügn gesturs á tut la lege nöia sciöche ocajiun por ti ascorté a chësta clientela les prestaziuns a desposiziun. Chisc gesturs á adegué les tarifes a na manira che i cosć anuai resta anfat, mo á indere smendrí les prestaziuns de n tredejim. La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) ti á bele lascé alsavëi ales autorités ince chësc comportamënt.
Les ultimes novités sön chësc argomënt é da ciafé tla newsletter dla ZCS: https://www.consumer.bz.it/de/newsletter-anmeldung.
Edema dl se mondiala: cin' consëis por smendrí le consum de se
N consum massa alt de se fej jí sö la presciun dl sanch o condüj cinamai al'ipertonia che fej aumenté le prigo de d'atres maraties, sciöche maraties dla zircolaziun y dl cör. Porchël pón propi dí pro le se che manco porta deplü!
Cin' mosöres por smendrí le consum de se:
- Mangede plü verzöra y ordöra frësca, nia laurada sö y sporfognede jö produc fora de bossl (por ejëmpl fajöis) cun ega frësca denanco i adoré.
- Canche i cujinëis ciarede da adoré vare por vare manco se. Insciö s'aüsa le palat a na saú manco da se.
- Impede saré demassa ciarede da adoré erbes aromatiches y saus.
- Ne stede a lascé sön mësa le salarin y d'atri condimënc y dejausesse da saré ciamó n iade döt ci che i ëis te taí.
- Canche i comprëis alimentars fac ia confrontede cun l'aiüt dla tabela di valurs nudritifs le contignü de se y cumprede spo i produc manco sará.
Energia eletrica - fatures tardies y d'avaliaziun
Dal 1. de merz é la prescriziun de 2 agn impede de 5 agn
Nia ma ti agn passá, mo ince da püch s'ál presenté tla Zentrala di Consumadus dl Südtirol condumadësses y consumadus cun fatures d'avaliaziun sëces ("maxi-bollette") por la fornidöra de energia eletrica o gas. Cina sëgn ê le tëmp de prescriziun, te chël che la sozieté eletrica â la poscibilité da damané le paiamënt de chëstes avaliaziuns, de 5 agn.
Por les fatures che toma do dal 1. de merz de chësc ann, tl caje de de gran intardiades tla faturaziun da pert dl comerziant d'energia o tl caje de cunc d'avaliaziun por la mancianza de dac de consum efetifs por n tëmp particolarmënter lunch, pó la consumadëssa/le consumadú fá avarëi la prescriziun cörta de 2 agn (impede 5) y mëss insciö ma plü paié i ultims 24 mëisc che ti é gnüs metüs sön le cunt. Le comerziant d'energia mëss informé süa clientela de chësc dërt almanco diesc dis dananco al tomes le termo de paiamënt dles fatures ortiades.
Ince por les bolëtes dl gas y dl'ega vëgnel preodü (dl 2019 y dl 2020) la prescriziun cörta de dui agn.
Ciodí che lascé ciarié le fonin de nöt é falé
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) dá consëis por sconé la patrî
La patrî dl fonin é n punt debl dl smartphone. An se dessëna cotan deplü por la patrî desćiariada dl smartphone co por d'atri problems cun chisc aparac digitai che é tres pro nos. Nia da se fá demorvëia spo che an se fej pinsiers sön co i ciarié y i desćiarié coretamënter. Mo sön les dërtes modalités rodel de plü verjiuns.
La ZCS á coiü adöm i consëis plü ajorná:
1. Can ciarié?
Esperc (Inside-Handy) aconsiëia da tigní la ciaria dles patris a ions de litium, che vëgn adorades aldedaincö ti aparac moderns, danter le 30 y l'80 porcënt. Dër falé él da ciarié ma n pice püch la patrî canche ara é prësc öta o canche ara é ciamó tan co plëna.
2. Lascé desćiarié daldöt la patrî?
Lascé desćiarié y ciaré deplëgn la patrî é dër stlet por les eletrodes dles patris a ions de litium. Insciö vëgnel influenzé negativamënter süa dorada. Che che mantëgn la patrî ciariada danter le 25% y l'80% podará ciarié la patrî plü iadi.
3. Fejon pa dërt da lascé ciaré la patrî de nöt?
Deache de nöt ne adorunse nia nüsc aparac digitai, pél na bona idea da i lascé ciarié sura nöt - mo chësc tol dassënn docá l'acumuladú d'energia. Por la dorada dla patrî él dantadöt stlet da la lascé desćiarié daldöt y spo la lascé ciarié danü de ma dër püch tl ultim terzo che é bele insciö sotmetü a na majera presciun.
De plü consëis él da ciafé sön www.verbraucherzentrale.it.
Aisciöda te palestra
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS) ciafa tres indô domandes y segnalaziuns da pert de porsones che vá te palestra.
La maiú pert ó savëi:
- sce ara vá da se retrá da n contrat stlüt jö te na palestra;
- sce ara vá da sospëne por n pez n te contrat, por ejëmpl por rajuns de maratia;
- ci che al sozed cun le contrat de finanziamënt che toca lapró.
En general ne pón nia se retrá da contrac che é gnüs sotescric te palestres o te sü ofizi, ater co sce chësc dërt vëgn espressamënter preodü, magari do avëi paié na penalité.
Pro i contrac de dorada lungia él gonot ciamó contrac de finanziamënt a rates y chiló se tratera da mëte dër averda: sce la sozieté de finanziamënt ne autorisëia nia le paiamënt a rates, éson impó ciamó liá al contrat original y an mëss, sovënz do che an é gnüs manaciá da jí por via legala, atira paié döt l'import che pó ince ester de plü de 1.000 euro. Chësc pó sozede deache al é scrit tlermënter tl contrat azeté cun sotescriziun che sce al ess da ne gní nia conzedü le finanziamënt a rates fossel atira da paié döt l'import.
Sce tratan la dorada dl contrat tolesson la dezijiun da lascé da jí te palestra n’él tla maiú pert di caji nia poscibl da ne paié nia plü les rates che mancia y ara ne vá gnanca da ciafé zoruch i mëisc che an ne á nia anuzé. Insciö vëgnel ince fat tla maiú pert di caji canche ara ne vá nia plü da jí te palestra por na maratia o n inzidënt, ater co sce al é clausoles che le vëiga esplizitamënter danfora.
Tl passé él gnü dant de te caji olache la ZCS é stada bona da arjunje (dan signoria) che al ne messess nia gní paié döta la soma stabilida; la clausola corespognënta é gnüda iudicada "nia iüsta" y porchël da straiché dal contrat. Mo chësc mëss danz gní stabilí clausola do clausola y ne vel nia en general. Sce i ëis dübi por ci che reverda les clausoles dl contrat che i ëis sotescrit podëise se mené na copia de chëstes por e-mail a info@verbraucherzentrale.it; i ti les ortiarun inant ales autorités competëntes che fajará spo na valutaziun. Nostes consulëntes y nüsc consulënc é sambëgn a Osta desposiziun por de plü informaziuns.
Metede averda ales tënores dl zücher!
Te alimentars vëgnel injunté vitamines y sostanzes minerales y spo vëgnel fat reclam de chisc sciöche sce ai foss tan "sagns" deperpo che ai n'é nia ater co bombes de gras y zücher. Vëgn les consumadësses y i consumadus ingianá?
Te alimentars por mituns, chël ó dí destiná aposta ai plü pici, él generalmënter ciamó plü zücher y grasc co te produc tradizionai, scebëgn che ai vëgn reclamisá sciöche sce ai fajess particolarmënter bun ala sanité deache al é laite vitamines y sostanzes minerales implü. Les consumadësses y i consumadus cumpra chisc produc cun na "porziun de calzium extra" o d'atres vitamines y sostanzes minerales che impormët da scomencé bun le de, sambëgn cun l'intenziun da ti fá insciö val' de bun a sü mituns. Certi produc da lat vëgn por ejëmpl arichis cun vitamina D y vitamina B6. Chësta furbaria ti conzed ai produturs da podëi promöie chisc produc cun l'indicaziun injuntada de n benefize suplementar por le sistem imunitar - deache l'indicaziun "porta pro a n funzionamënt normal dl sistem imunitar" vëgn autorisada da n regolamënt dl'UE por trames les vitamines. I produc da lat aposta por mituns impormët, por mirit dl calzium injunté, da dé n contribut "al svilup di osc". Ma consumadësses y consumadus che ciara dër avisa s'intënn che aladô dla tabela di valurs nudritifs él te 100 g de chësc produt incër 14 g de zücher.
Dantadöt i zereai cha an mangia da gosté pé gonot plü sagns de ci che ai n’é. Ti "Miele Cheerios" dla Nestlé (por le marcé talian) él bëgn indöt nü vitamines y sostanzes minerales implü, sciöche al vëgn alzé fora sön la confeziun. Indere les indicaziuns sön la cuantité de zücher é scrites bel pice tla tabela di valurs nudritifs: tl caje di "Cheerios" él bëgn 24,4 g de zücher vigni 100 g dl produt. Ti "Coco Pops" de Kellogg's (por le marcé talian) él ciamó de plü zücher: bëgn 29 g de zücher vigni 100 g - mo impó sotrissëia le produtur bel gran sön la confeziun che ai contëgn cotan de vitamina B (injuntada) y de fer (injunté).
De plü informaziuns él da ciafé sot a: www.verbraucherzentrale.it.
Cotan de porsones che ascuta ion le radio se crüzia dl plann de dejativaziun dles ones ultracörtes
ZCS: Al é da respeté la liberté de dezijiun dl'utënza
Plü che l'aboliziun dles tasses de radiodifujiun él atualmënter bëgn le plann de dejativaziun di implanc de trasmisciun cun ones ultracörtes, aprové da d'altonn dala Junta provinziala, che scialda sö i ces dles porsones de nosta provinzia che ascuta ion le radio. Dl 2017 él gnü destaché dala rëi eletrica 19 implanc de trasmisciun a Antholz/Mittertal, Karthaus/Schnals, Rauth/Eggen, St. Gertraud/Ulten, La Val y a Wiesen/Pfitsch, dl 2018 röiel ciamó lapró Aberstückl/Sarntal, Graun/Reschen, Kurzras/Schnals, Braies, Ratschings, Ritten/Afing y Welschnofen. La curida dl radio a ones ultracörtes vëgn impó ciamó garantida, mo l'oferta de antenes vëgn smendrida.
Por ci che reverda les antenes dla televijiun é le passaje al digital bele stlüt jö, sëgn ti tochera al radio. Mo les cosses ne vá nia te na manira tan tlera y saurida. Ti ultims agn él aumenté tl Südtirol le numer de programs che vëgn trasmetüs tres DAB+ y al é ince chersciü dassënn la difujiun di aparac de rezeziun.
Dlungia i tröc vantaji dl standard nü DAB+ él ince cotan de dübi. Le radio digital n'é nia dagnora miú co chël analogh. La mudada comporta ince n valgönes sfidades a chëres che an ne á nia ciamó ciafé na soluziun, sciöche por ejëmpl la mëndra portada. La politica te Europa ne s'á nia detlaré te na manira tlera a öna cun le radio digital; insciö vára ince da splighé le flop dla pröma generaziun DAB. Y tl conflit danter DAB+ y ones ultracörtes n'él nia püces usc che sostëgn l'internet. I stream arjunj feter la medema cualité, en pert ince miú, co chëra DAB+. Y ara vá da rezepí a livel mondial. Propi canche al vëgn potenzié dassënn tl Südtirol les infrastrotöres a banda leria cun le sostëgn dla man publica él da se damané sce al ne vëgn nia esageré cun la tecnologia.
La Zentrala di Consumadus dl Südtirol ti racomana ales porsones responsables tla Junta provinziala y pro la Radiotelevijiun Aziënda Speziala Südtirol (RAS) da jí inant cun prudënza y nia cun massa entusiasm. Implü él ince tla maiú pert di auti dl Südtirol n radio a ones ultracörtes. Sce an passass daldöt a DAB+ restass n grandiscim numer de auti sön strada y te caji d'emergënza por ejëmpl, ne podess pö chisc auti gnanca gní arjunc dales informaziuns d'importanza vitala dla Proteziun zivila.


text:
Atualità
Start dl Colloquium retoromanistich a San Martin
Le convëgn scientifich sön la linguistica y leteratöra retoromana á metü man ai 1 de jügn a San Martin de Tor. Indöt él preodü 30 relaziuns te trëi dis.
Le Colloquium retoromanistisch é n convëgn tradizional che vëgn organisé vigni trëi agn y che reverda tematiches dla linguistica, cultura y leteratura retoromana. Chësc é le setimo Colloquium retoromanistich y le secundo che vëgn organisé tla Ladinia. Le fin dla scomenciadia é da ester n’arena de debatüda scientifica sön les chestiuns linguistiches retoromanes che reverda aspec desvalis dles sciënzes dla linguistica, leteratöra y cultura. Le convëgn é gnü daurí incö ai 1 de jügn dal assessur por la scora y cultura ladina Florian Mussner adöm al diretur dl Istitut Ladin Leander Moroder, ala presidënta dl Istitut Erika Castlunger y al'organisadëssa dl convëgn Ruth Videsott.
„Podëi organisé manifestaziuns scientifiches de gran importanza desmostra che nosta rujeneda ladina é via y che la colaboraziun amesa les ijoles retoromanes funzionëia bun“, á dit l'assessur Mussner. La scora ladina, mo ince les scores todësces y talianes á fat de gragn vari por ci che reverda l'insegnamënt dl todësch, talian y ladin cun le focus sön le renforzé les conëscenzes plurilinguistiches di scolars bele dal mëte man dl percurs scolastich, insciö Mussner. „Sce le Südtirol laora por ester na picera Europa, él la Ladinia che é bele l'Europa“, dij l assessur ladin fajon referimënt al model de suzes dla scora ladina cun n percurs scolastich aposta dala scolina cina l Université. Le diretur dl Istitut Ladin Micurá de Rü Leander Moroder á recordé che „le gran interes che chësc convëgn á descedé é la desmostraziun che á tröpes porsones ti él important da se dé jö cun l'elaboraziun scientifica di lingac retoromanc“. Ince la presidënta dl Istitut Erika Castlunger y l ombolt de San Martin Heinz Videsott á sotligné le gran plajëi de podëi ospité le convëgn a San Martin tla sënta dl Istitut, che é ince n segnal sterch dla buna colaboraziun danter les istituziuns desvalies.
La pert scientifica dl convëgn á spo metü man cun la relaziun de Joan Fontana i Tous sön „I proverbs de don Chisciotte y Sancio Panza tla pröma pert dla nia-traduziun friulana dl Quijiote“. Indöt él preodü 30 relaziuns, partides sö sön trëi dis, cun tematiches desvalies che reverda por ejëmpl l'etimologia, la lessicologia y -grafia, la linguistica, la leteratöra, la didatica di lingac y la soziolinguistica. Danter i reladus él ince da ciafé i esperc de materia sciöche por ejëmpl Paul Videsott, Chasper Pult, Leander Moroder, Ruth Videsott, Marco Forni, Fabio Chiocchetti y tröc d atri.
Sön le program él ince na vijita al Museum Ladin. Le convëgn é gnü realisé en colaboraziun danter l'Université Lëdia de Balsan, i Istituc culturai ladins Cesa de Jan, Majon di Fascegn y Micurá de Rü en colaboraziun cun le Museum Ladin. Al é programé da publiché dötes les relaziuns te na ediziun dl numer „Ladinia“.
Les ediziuns da denant é gnüdes organisades a Gießen (D, 1996), S. Maria/Müstair (CH, 1999), S. Martin de Tor (I, 2002), S. Daniele del Friuli (I, 2005), Lavin (CH, 2011) y Cormons (I, 2014).
USP


text:
Anita Pedretti, Fabiana Sac e Petra Battaglia tutgan tar quellas persunas, senza las qualas ch’i na va betg – senza las persunas, che lavuran en la tgira. Corona ha accentuà lur valur. Tuttina regna anc savens l’idea che lavurar en la tgira saja metter si plasters, lavar pazients ed als dar medicaments.
Il mintgadi, ch’ellas trais han laschà observar ils Cuntrasts mussa bain spert, ch’igl mastergn da la tgirunza pretenda betg be engaschi, ma ina passiun per la tgira.
«Nus essan savens lur unic contact»
La lavur da la Spitex, dal servetsch da tgira e sustegn a chasa, è daventada cun Corona anc pli intensiva:
Savens essan nus per ils clients ils unics, che visitan els, cun quai ch’els na dastgassan betg avair visitas u na stuessan betg ir tranter la glieud.
Anita Pedretti (34) è tgirunza diplomada HF e lavura en in pensum da 40% per la Spitex Engiadin’Ota. Uschia sa ella cumbinar lavur e famiglia – e restar en sia professiun.
Quai na sa chapescha betg da sasez. In’analisa svizra mussa, che pli che 40% da las persunas scoladas bandunan gia 4 onns suenter lur scolaziun lur professiun en la tgira.
«Per mai era quai in uh schanza »
Ina mancanza, che sa mussa er en las chasas d’attempads. En la chasa d’attempads dal Center da Sanadad a Savognin datti actualmain gist avunda persunas en la tgira, gist tantas co quai ch’il chantun prescriva. Per Sandra Luzio, la manadra da la tgira, èsi surtut difficil da chattar persunal qualifitgà: «Persunal d’assistenza n’è betg ina gronda sfida da chattar, ma tgirunzas diplomadas... gea, quai è in zic sco lotto.»
Perquai offrescha il Center da Sanadad er sustegn per sa scolar vinavant – per exempel a Petra Battaglia (42), ch'aveva cumenzà sco gidantra en la chasa d’attempads:
Suenter in onn e mez han els ma dumandà, sche jau na vi betg far quella scolaziun. E per mai era quai ina uh schanza da ma sviluppar vinavant.
Uss è la mamma ed anteriura igienicra dentala per finir sia scolaziun sco tgirunza FaGe.
«Igl è schon stuffi»
Fabiana Sac (29) percunter ha finì avant in onn sia scolaziun. Ella è tgirunza HF ed ha mussà als Cuntrasts sia lavur sin la staziun da pandemia da l’Ospital chantunal a Cuira. Actualmain lavura ella 100% – ed ella fetschia quint da far quai er vinavant, raquinta ella: «Mia professiun am plascha fitg bain.»
Tuttina sappia ella chapir, che l’intensitad en la tgira cun ses squitsch da temp, la responsabladad, la lavur irregulara e las pajas mediocras stgatschia a bleras collegas ord lur professiun:
Igl è stuffi. Sch’ins lavura adina 100% han ins betg bler temp liber. Nus essan en sasez be vi da la lavur, quai fa vegnir stanchel.
E las prognosas n’empermettan betg grond meglierament – anzi: Fin l’onn 2030 vegnan a mancar en Svizra 65’000 persunas en la tgira, uschia in’analisa dal servetsch d’infurmaziun OBSAN.


text:
A chaschun dal «Di da la musica svizra» (16-09-21) han las quatter unitads da la SRG organisà in concert cun quatter talents da la sparta «Classical&Jazz Talents». Els èn extraordinaris en quai ch'els fan: il pianist da Locarno Alex Cattaneo (annada 1997), la flautista da Zuoz Luana Pereira Teixeira (2002), il cellist da Ecublens VD Jonathan Gerstner (2003) e la violonista da Basilea Anna Schultsz (2004). Els quatter èn sa preschentads a Lugano en in'emissiun directa or dal studio da radio a Lugano. Gia baud han tuts quatter fatg attent sin lur talent extraordinari. Nus vulain emprender d'enconuscher els pli datiers, per tadlar tge che motivescha els, tge che fatschenta els durant sunar lur musica.
Sco represchentanta da la Svizra rumantscha ha la flautista engiadinaisa Luana Pereira Teixeira sunà duas ovras classicas, «Syrinx» da Claude Debussy e la «Sonata per flauta e clavazin» da Francis Poulenc. La giuvna Engiadinaisa suna la flauta dapi ch'ella ha sis onns. Luana Pereira vala sco grond talent ed ha gia gudagnà pliras giadas l'emprim premi da la concurrenza «Entrada da la concurrenza da la musica da giuventetgna svizra» sco er l'emprim premi dal GKMV (Uniun chantunala da musica dal Grischun).
Il program:
Ils ulteriurs talents da musica giuvens:
Anna Naomi Schultsz
La giuvna è naschida il 2004 a Basilea ed ha gia cun dus onns prendì enta maun per l'emprima giada la violina ed ha gia gudagnà plirs premis per giuvens talents. Il schaner 2018 ha ella per exempel gudagnà l'emprim premi da la concurrenza da violina ollandaisa Lordens B.
Alex Cattaneo
Il giuven pianist è naschì l'onn 1997 a Locarno. Dapi il 2008 studegia el clavazin tar ses docent Redjan Teyja al conservatori a Lugano. El ha dentant er plans da cuntinuar ses studi a Berlin, quai n'è dentant anc betg fixà. Il 2013 e 2015 ha el gudagnà la concurrenza svizra da giuventetgna e la categoria solist.
Jonathan Gerstner
Il musicist dal chantun Vad, dad Ecublens, è in grond amatur dal cello. Dentant ha el er interess vid las medias socialas e la tecnica insumma. Sper la musica classica fa Gerstner er gugent musica da jazz, rock e pop sin ses cello. El è da l'annada 2003.
L'emissiun è vegnida moderada da Patricia Moreno (SRF2), Maria Victoria Haas (RTR), Francesco Biamonte (RTS) ed Olivier Bosia (RSI).
Tadlai nossas pli novas registraziuns, intervistas cun cumponists ed istorgias da davant e davos ils palcs da concert.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Dretg da votar e d'eleger
Sche Vus haveis silmeins 18 onns, possedis il dretg da burgheis svizzer, vivis en Svizra ed essas buca sut curatella cumplessiva pervia d'inhabilitad permanenta da giudicar (ni vegnis representai d'in/a mandatari/a), astgeis Vus participar allas votaziuns ed elecziuns federalas, cantunalas e communalas. Sut quellas cundiziuns saveis Vus era far ni suttascriver in referendum e lantschar ni suttascriver in'iniziativa dil pievel.
Lungatg dil material da votaziun
Allas votaziuns dil pievel dils 2 da december 2001 ein ils documents da votaziun cantunals vegni reparti l'emprema ga era en rumantsch grischun. Las persunas cun dretg da votar san decider en tgei lungatg ufficial ch'ellas vulan survegnir ils documents da votaziun cantunals. En cass che Vus giavischeis ils documents da votaziun cantunals en rumantsch grischun ni talian, supplichein nus Vus da communicar quei a nus.
Ils documents sin plaun federal dat ei en rumantsch grischun, tudestg, talian e franzos. Sin giavisch saveis Vus era empustar quei material da votar en in auter lungatg naziunal.
Temps d'avertura dallas urnas
Las urnas vegnan tschentadas si:
Plinavon vegn l'urna tschentada si per la votaziun al spurtegl dalla canzlia communala: gliendisgis tochen vendergis dallas 8:00 tochen las 11:30 e dallas 14:00 tochen las 17:00.
Termins
Votaziun federala/cantunala dil pievel:
• 7 da mars 2021


text:
Allah
Allah (اَلله in arab) a l'è el termen arab per Dio, che l'è deventad poeu el nom del Dio unegh de l'Islam e, despess, anca un nom sgeneral de Dio in arab, per i cristian e i sgiudee de lengua araba.
El termen el deriva de "al-Ilah", o ben "El Dio", e l'è ligad per etimologia a l'ebraich El e a l'aramaich Alaha. A l'è scrivud in su la bandera de l'Iran, de l'Iraq, de l'Arabia Saudita, de l'Afghanistan e, di stelle, in la bandera de l'Uzbekistan.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
Alter proget[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Wikimedia Commons el gh'ha dent imagin o alter archivi su Allah


text:
Montoggio
Montoggio (en lìgure: Monteuggio) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 2 052 abitàncc (dàto del Desember 2013[1]), condena superfìce de 46,3 km² e 'na densità de popolasiù de 44 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casella, Davagna, Genova, Sant'Olcese, Serra Riccò, Torriglia, Valbrevenna.
El cümü l'è sitüàt en val Scrivia, arènt a 'ndóche conflöés i torèncc Laccio e Pentema, dei quài pò se fùrma 'l Scrivia. L'abitàt el se tróa a 27 km de Gènova. El paés l'è postàt sö la spónda dèstra de la àl, endèna cónca duminàda del mut Bano (1.035 m s.l.m.). 'Na dìga söl rio de le Noci la g'ha pirmitìt endèi agn vint del sècol XX la custrusiù de 'n lach artificiàl sitüàt endèla località omònima.
El teretóre del cümü l'è furmàt, oltre che del capolöch , apò de 'na sinquantìna de frasiù e divèrse ótre località e borgàde minùre: Acquafredda Inferiore, Acquafredda Superiore, Alboreta, Barche, Bargagliotti, Bromia, Cà, Cagliardo, Carsegli, Caiasca, Campelo, Campovecchio, Carpi, Casà, Casalino, Cascinette, Case Vecchie, Castiglione, Chiappa, Cognole, Colletta, Corneto, Costa Inferiore, Costa Superiore, Cravasco, Creto, Dego, Fasciou, Fontanasse, Fregaiasse, Gazzolo, Gorretta, Granara, Montemoro, Montoggio, Morasco, Noci, Poggio, Ponti, Prato grande, Prato lungo, Rione, Rivé, Sanguineto Inferiore, Sanguineto Superiore, Sella, Serrou, Terme, Trefontane, Valle calde, Veixe.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Montoggio l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La squadra svizra da las dunnas enturn la skip Silvana Tirinzoni è sa qualifitgada per il final dal campiunadi mundial a Calgary. En il mezfinal han las Svizras battì las Americanas cleramain cun 7:3. En il final fruntan las defensuras dal titel sin las Russas ch'han battì las Svedaisas cun 8:7. Il final è questa saira a las 21:00, temp svizzer.
Svizras avevan cuntanschì il mezfinal sin via directa
Sco victuras da la Round Robin eran las curlistas svizras sa qualifitgadas directamain per il mezfinal a Calgary. En tut han las curlistas svizras gudagnà 12 da 13 gieus da la prerunda al campiunadi mundial da curling a Calgary.


text:
Oz saja l'areal enturn l'anteriura ovra atomara in grond plazzal, camiuns transporteschien vi e nà material. Il process da metter ord funcziun l'ovra e las lavurs da dismetter il material cuzzia numnadamain anc decennis, uschia ha ditg Martin Fritz, il schurnalist a Tokio al «Wissenschaftsmagazin» da SRF.
«Prada verda» è finamira da la regneza giapunaisa
Sper decontaminar il conturn e dismetter il material – stoppian ils reacturs vegnir averts per allontanar la massa luada ch'è dadens. Quai saja ina lavur heiclia e chara, uschia Martin Fritz. La regenza giapunaisa haja la gronda finamira da far tut quai e da cuntanscher, sco els din, ina «prada verda» al lieu da la catastrofa. Quai sajan cunzunt finamiras politicas per quietar ils convischins e legitimar l'energia atomara, manegia il schurnalist Fritz.


text:
Bargunsegner
Il bargunsegner (u bargunzegner, en grafia dialectala bargunzeñar) è il dialect rumantsch da Bravuogn (berg. Brauégn) e conturn en la Val d’Alvra.
Derasaziun e caracteristicasEdit
Bravuogn sa chatta en il Grischun Central, al pe dal Pass da l’Alvra che maina vers l’Engiadin’Ota (La Punt). Ses dialect pledà ha ina substanza surmirana cun tratgs fitg caracteristics. En consequenza da la refurmaziun è Bravuogn s’orientà vers l’Engiadin’Ota ed ins ha surprendì il puter sco lingua scritta.
Il bargunzegner è periclità fermamain, damai che be pli radund 10 % da la populaziun en ses territori d’origin inditgeschan il rumantsch sco lingua principala (resp. 26,7 % resguardond tuttas dumondas da la dumbraziun dal pievel federala dal 2000).
La scola vegn manada per tudestg; il rumantsch vegn instruì sco emprima lingua estra. L’onn 2018 han las anteriuras vischnancas da Bravuogn e Filisur fusiunà a la nova vischnanca da Bravuogn Filisur. En il contract da fusiun è vegnì stabilì che la situaziun dal rumantsch a Bravuogn meritia in’attenziun e tgira speziala, er en scola.[1]
Vocabulari onlineEdit
Sut il num ‹Bargunseñer interactiv› è online dapi il 2014 in vocabulari che sa deditgescha a las atgnadads specificas dal bargunzegner (www.bargunsenar.ch). En ses pled da bainvegni scriva Linard Nicolay, l’iniziant e realisatur da la pagina: «‹Bargunseñer interactiv› duess esser in forum virtual per tut quels che vivan en vischnanca ed utrò – saja quai per cultivar la lingua materna, per emprender bargunzegner u simplamain par s’avischinar or d’interess cultural ad in dialect unic en la geografia linguistica rumantscha.»
Prova da textEdit
Ils emprims dus vers da la poesia Brauégn vîgl da Gian Gianett Cloetta en grafia dialectala.[2]
Igls vîgls ans añ lascho éñ’îarta
ch’angiñ nu po pajer cun or,
a miancha la pi biala spîarta
nu’ns sdromma kella or d’igl cor.
Kè è la lingua da la mamma,
kè è igl cher sulom patèarn,
oget dla pi arsèñta brama,
cun éñ pled z̀ét: igl cor matèarn.
AnnotaziunsEdit
- ↑ Cf. la missiva da fusiun da la Regenza al Cussegl Grond, 2017.
- ↑ Cloetta (2011).
LitteraturaEdit
- Conrad Martin Lutta: Der Dialekt von Bergün und seine Stellung innerhalb der rätoromanischen Mundarten Graubündens. (Beihefte zur Zeitschrift für Romanische Philologie, nr. 71), Max Niemeyer, Halle (Saale) 1923.
- Z̀on Z̀anett Cloetta, Pol Clo Nicolay (ed.): Igl pled da Brauégn. Edizioñ digl Plañ Purcher, 2011.


text:
Automa a stat finii
On automa a stat finii (FSM, de l'ingles Finite-state machine) a l'è on automa che l'è in on daa moment in d'on stat ben precis scernuu in d'on numer finii de stat. El stat el pò cambià in risposta a di input esterni.
Ona FSM l'è definida de 'na lista di sò stat, el sò stat inizial e i condizion per ògni transizion. Pòden vèss sia deterministegh sia minga deterministegh.
El comportament di automa a stat finii a l'è visibil in tutta la vita quotidiana, per esempi in di macchinett de vendita, indova i stat a hinn definii di moned mittuu dent, in di ascensoeur, indova i stat a hinn definii di pian scernuu di passegee, i semafer o i bogin a combinazion.
EsempiModifega
TornellModifega
On esempi semplis de macchina a stat a l'è 'n tornell, che 'l se podaria vedè 'me macchina a du stat: Bloccaa e vert, che 'l permett de girà la sbarra e passà. La macchina, tipicament bloccada, in risposta a 'n input estern, 'me che 'l pò vess el mett de 'na moneda o de 'n biliett, la passa al stat vert, per poeu tornà a quell bloccaa quand che la sbarra la gira.
MacchinettaModifega
On esempi pussee compless a l'è quell de 'na macchinetta di snack e bevand. Per esempi, 'na macchina che a 50 sghei la fa el caffe, la da minga el rest e la supporta domà moned de 10 e 20 la gh'avarà on stat de partenza zero, di stat 10, 20, 30, 40 e 50.
I stat a hinn:
Per ona macchina a stat finii a gh'è mìnga differenza in sul rivà a 'n stat, a l'è donca istess per la macchina se 'l 50 el riva de 30+20 o de 40+10.
Parità di ciferModifega
Ona macchina a stat finii che la conta i cifer de 'n numer e la dis se hinn pari o dispari a l'è assee fazil de realizzà e l'è possibil fàlla domà cont su stat, degià che 'l 0 a l'è consideraa pari.
'Sta macchina la podaria semplicement cambià de stat ògni voeulta che la incontra 'na cifra e 'na voeulta finii el numer comunicà el sò stat.
EsempiModifega
10Modifega
El stat final a l'è che el numer di cifer a l'è pari.
123Modifega
El stat final a l'è che el numer di cifer a l'è dispari.
ImplementazionModifega
HardwareModifega
'Na macchina a stat finii la se pò implementà in d'on circuitt digital cont di controller programmabil o anca cont di port logich e di flip-flop e di relè. De facc gh'è de besogn de 'n register per salvà el stat corrent, de la lògica combinatoria che la determina el cambi de stat e 'l resultaa final. L'esempi pussee classich a l'è quell del controller de Richards.
SoftwareModifega
A l'è possibil simulà via software 'na macchina a stat finii cont tucc i lenguagg Turing complett: On esempi de software che 'l fa ampi us del concett de macchina a stat finii a hinn i parser, doperaa soratutt di compilator.


text:
L'emprova da schliar la dispita tranter la Tirchia e la Germania ha fatg naufragi. Ils parlamentaris tudestgs na dastgan vinavant betg visitar ils passa 200 schuldads tudestg sin la basa militara d'Incirlik en Tirchia. Quai ha decis la regenza tirca. Uschia vegnia la Germania bain a retrair ses schuldads da la basa ha ditg il minister da l’exteriur da la Germania, Sigmar Gabriel suenter dicurs en Tirchia.
La Tirchia aveva scumandà a parlamentaris tudestgs da visitar la basa militara, perquai che la Germania aveva dà asil a schuldads tircs. La regenza tirca ad Ankara pretenda che quels offiziers sajan stads involvids a la tentativa da far in putsch en Tirchia la stad passada.
RR novitads 12:00


text:
Televiṡiån
La televiṡiån (parôla nôva ch'la vén dal grîg par "visiån luntèna") l'è ón dî mèz ed comunicaziån pió cgnossó e pió druvè int'al månd, ch'l è la trasmisiån e la difuṡiån luntèni d'imâgin e 'd són. L'è ón dî mèz ed comunicaziån ed mâsa. All'è stä invantä in dal 1925 a Lòndra, da John Logie Baird.
Considerè l'evoluziån d'la râdio, ch'la psêva trasmétter såul dî són, l'è stè strolghè par tant bâl d inventûr in di mondi 'd pajîs, prémma par l'esêrcit e pô i l'àn spargujè anch' a la zänt sóbbit dåpp la fén d'la secåṅnda guèra mundièl.
Sénd ch'l è fâzil da druvèr e ch'la cåssta anch pôc, l'è stè druvè anc dai giurnalésst e däl staziån radio e anc par trasmétter tànt fôrm ed divertimänt, cme dî film, dî telefilm e varietè bän cgnossó.
Cme la funziåṅna
Mänter che pr'al sån as psêva druvèr la téccnica d'la radio, par ripràṅnder as avéva da druvèr däl nôvi soluziån. I strulghénn ed trasmétter såura un schermo däli imâgin eletrònichi ripraisi par 'na telecamera e 'd trasmétteri pr'äli ånnd d'la radio.


text:
Di per di nettegian 18 «Signorinas» e 5 collavuraturs da la gruppa da mantegniment l’areal dal Lyceum Alpinum, la scola media a Zuoz. I dat bler da far.
Las tschintg chasas d’internat, ina chasa da giasts, numerusas stanzas da scola e salas da gimnastica, in teater, l’aula...... tut quai sin ina surfatscha da bunamain 62’000 meters quadrat.
Sustegn han las collavuraturas ed ils collavuraturs da diversas maschinas, declera Ladina Tarnuzzer, la manadra da la partiziun hotellaria e gastronomia al Lyceum Alpinum a Zuoz.
Nus duvrain mintga di las maschinas per nettegiar. Senza quellas na fissi betg pussaivel da nettegiar di per di tut l’areal.
Duas giadas l’onn vegn nettegià radical
Il matg e l'october, cura che la scola n’è betg occupada, vegn nettegià pli profund. Temp per la nettegiada hajan ins lura mintgamai in’emna. Augmentà la lavur da las equipas che Ladina Tarnuzzer maina, haja er corona. Uschia saja s'augmentà il temp per nettegiar ina stanza da scola per radund tschintg minutas.
Acziun speziala
Mintga dus onns datti anc in'acziun pli speziala per nettegiar las autas fanestras da la sala da mangiar al Lyceum Alpinum. Cun agid d'ina plattafurma idraulica nettegian la guvernanta e la manadra da tut las squadras hotellaria e gastronomia las fanestras – ina lavur che pretenda precisiun e temp. Fin che las fanestrunas traglischan puspè, dovri tenor Ladina Tarnuzzer in entir di.


text:
Dialeto emiliano
O dialeto emiliano é, ao lado do romagnolo, uma das variedades linguísticas da língua emiliano-romanhola. É falado na região histórica da Emilia, na Itália setentrional, nas províncias de Placência, Parma, Reggio Emilia, Módena, Ferrara e parte da província de Bolonha.
Notam-se, contudo, diferenças dialetais dentro dessa variedade linguística nas diversas partes da Emilia-Romagna.
- Italiano: Il corvo aveva rubato da una finestra un pezzo di formaggio; appollaiato sulla cima di un albero, era pronto a mangiarselo, quando la volpe lo vide; era davvero affamata. (Fedro)
- Bolonhês: Al côrv l avêva rubè da una fnèstra un pzulén ed furmâi; apugè in vàtta a un âlber, l êra drî par magnèrel, quand la våulp al le vésst; l’avêva pròpi una gran sghéssa.
- Argentano: Al corv l'aveva ciavè da 'na fnèstra un còn ad furmai; pugè in vètta a 'n èrbul, l'ira dria a magneral, quènd la volp al vedd; l'ira purassè afameda.
- Carrarese: 'l corv i avev robat da 'na fnè 'n toc d' formai; sitat 'n t' la zima d' 'n alber, i er lì lì p'r magnars'l, ma po' la golpa i l'ha vist, al avev propi fama.
- Ferrarese: Al còrav l'eva rubà da na fnèstra un pcon ad furmaj; pugià ad sóra n'àrbul, l'era pront par magnàrsal, quànd la vòlp al l'ha vist; la gh'eva propria fam.
- Mantovano: Al crov l'eva rubà da 'na fnèstra 'n tòch ed formàj; pustà insìma a 'na pianta, l'éra prunt par magnàrsal, quand la vólp l'al vist; la gh'eva propria fàm.
- Casalasco e Viadanese (zonas limítrofes com o dialeto cremonese): Al còrv l'ìva rubà da 'na fnèstra 'n tòch ad formàj; pugià insìma a 'na pianta, l'éra lì lì par magnàrsäl, quand la vólp l'al véda; la gh'ìva propria fàm.
- Modenese: Al còrv l'avìva rubê da 'na fnéstra un tòch ed furmàj; apolaiê in d'la żéma d'un èlber, l'éra lè lè da magnèrel, quànd la vôipa al vádd; l'éra di mòndi famèda.
- Finalese e zonas limítrofes (fronteira entre Módena e Ferrara): Al còrav l'iva rubà da na fnestra un pcon ad furmaj; pugià in vetta a n'arbul, l'era pront a magnarsal, quand la volp la l'ha vist; la gh'iva propria fàm.
- Parmigiano: Al còrv l'äva robè da 'na fnéstra 'n tòc äd formàj; pozè insìma a 'na piànta, l'éra lì lì par magnärsèl, quanda la vólpa l'al vèda; la gh'äva fàma dabón.
- Pavese: Al crov l'aviva rubà da una finestra un toc ad furmàg; pugià in s'la sima d'un'àlbra (d'una pianta) l'era lì par mangiàsal, quand la vulp al l'hà vist; la gh'aviva propi fàm (la gh'aviva dabón fàm).
- Piacentino: Al crov l'äva rubä da 'na finestra un toc ad furmäi; pugiä insima (também: insüma) a una pianta (também: un ärbul), l'era lé (também: lì) par mangiäl, quand la vulp al l'ha vist; la gh'äva dabon fam a bota.
- Reggiano: Al crōv l'îva rubê da 'na fnèstra un pès ed furmâj; pularê in sém'a un êlber, l'éra lé lé per magnêrel, quànd la vòulpa al vèd; la gh'îva prôpria la lóva.
- Guastallese e zonas limítrofes (ao norte da província de Reggio Emilia na fronteira com Mantovano): Al curnàch l'eva ciavà da na fnestra an toc ad furmai; pustà insèma a na pianta, l'era prunt par magnàsal, quand la vulp la l'à vest, la gh'èva dimondi fam.


text:
Per pudair integrar meglier novs fugitivs sa concentrescha il chantun Grischun en l'avegnir sin persunas ch'han fatg atgnas experientschas da fugia e ch'èn vegnidas natiers per exempel da l'Eritrea, l'Afghanistan, la Somalia u la Sri Lanka. Talas persunas numna il chantun «construiders da punts».
«Construiders da punts»
I sa tracta da 13 dunnas e 12 umens ch'èn sezs stads fugitivs ed èn uss integrads en Svizra. Els duain gidar novs fugitivs da vegnir pli svelt en contact cun la populaziun indigena u per exempel mussar co ins sa emprender pli spert il linguatg local. Lura vai er per dumondas praticas, sco Felix Birchler dal post d'integraziun dal chantun explitgescha. Sco in fugitiv ha per exmpel chattà in'abitaziun e sto s'installar na sa el betg nua s'annunzia sin vischnanca u co il sistem da rument funcziuna.
Da mussar ad in fugitiv talas caussas praticas surprendia lura ina da quellas persunas ch'il chantun numna «construiders da punts». Las persunas èn vegnidas scoladas specificamain. 25 persunas scoladas da frestg han pudì retschaiver dacurt la gratulaziun per lur nova incumbensa da cusseglier guvernativ Peter Peyer.
Ord l'archiv – Ils novs vischins da Laax
Suenter che la vischnanca aveva cumbattì durant quasi trais onns cunter il center transitoric per requirents d’asil, èn ils emprims fugitivs arrivads il favrer 2015 a Laax. Là han els prendì dimora en l’anteriur hotel da trais stailas «Rustico». Turists e fugitivs! Per quels da Laax insatge nunpussaivel. Il cas ha bittà undas fin avant dretgira federala. E la finala han ils da Laax stuì capitular. In Cuntrasts dal 2015 mussa da la situaziun da lez temp. Lura vivevan var 100 persunas dad 11 naziuns en quel center da requirents d'asil.


text:
Mia nipote... la vergine
Mia nipote... la vergine (Mè anvōda... la vìrgin) l'è na cumèdia eròtica tedésca dal 1969 ad Eberhard Schröder ch'la tōś ispirasiòṅ da la nuvèla Yvette ad Guy de Maupassant.
A 'l èstar l'è cgnusùda c'n i tìtui ad “Madame and Her Niece” in di Stat Unî, “L'ingénue perverse” in Frància e “Yvette, Minha Casta Sobrinha” in Braśìl.
Sunt
L’Olga De Winter (Ruth-Maria Kubitschek) l'è l'amànta dal cònt Georg von Hallstein, 'n óm in là c'n i an e pîṅ ad bèsi ch'al gh ślunga sèmpar quèl. Chi lò al gh'à prumìs ad purtàr-l' incóra a Acapûlc in vacànsa ma na sira, mént'r i èṅ a lèt, al s sènt mâł e a pâr che par lē la fèsta la sia finìda lè. L’Olga la pénsa listés ch'a s pòsa ciapàr na liquidasiòṅ dmandànd-la a 'l dutōr Fink (Karl Walter Diess), al mèdag ch'al tîṅ adrē a 'l vèć. Georg al gh'à 'n fiōl śōvan ch'al sà incòsa, Peter (Fred Williams), méntar lē la gh'à na fiōla ch'a s ciàma Yvette (Edwige Fenech) e ch'la fà la mudèla par na rivìsta malnéta anc se lē la la fà pasàr par sò anvōda par lugàr i sò an. A s capìs mia chi la sia la più rója dèntar dal dū.
P'r a n pèrdar la téta da ciuciàr, l’Olga la fà finta 'd avér-'g al magòṅ e acsè la s pòrta a lèt Peter ma chi lò 'l iva piutòst butâ 'l òć su l’Yvette.


text:
Tar il traffic da persunas vegnian las Viafiers federalas dentant da realisar la gronda part dal nov urari, quai ha scrit l'interpresa sezza. Tar questas midadas tutgan dapli e pli sveltas colliaziuns tranter nord e sid sco era ina pli vasta purschida internaziunala a Minca ed en Italia sco era diversas meglieraziuns en il traffic regiunal.
Finiziun da la NEAT suenter 28 onns
Il december vegn en funcziun il tunnel da basa dal Ceneri e lura è terminada la NEAT suenter in temp da construcziun da 28 onns. Ensemen cun la finiziun dal corridor da 4 meters tras la Svizra ha uss il traffic da vitgira er dapli capacitad sin las rodaglias.
Retards pervi da crisa da corona
Gia l'emna passada è vegnì enconuschent che la pandemia vegn ad avair in'influenza sin l'urari dal Tessin. Dasper retard sin dus plazzals dal tunnel da basa dal Ceneri, è er s'entardada la scolaziun dals novs locomotivists per la flotta da Tilo. La SBB e la regenza lavuran vid in urari da transitoric. Là nua ch'i dat problems cun l'urari pervi da la pandemia vul la SBB realisar l'urari fin il pli tard ils 5 d'avrigl 2021.


text:
Der Medizinverkäufer
Einzelheiten
GenerDrama
Bruno, ein Pharmavertreter, ist bereit zu bestechen, zu betrügen und das Vertrauen seiner Liebsten zu missbrauchen, um seinen Job und gehobenen Lebensstil beizubehalten. Bruno mag wie ein Monster erscheinen, doch ist er in Wahrheit nur das Produkt der Gesellschaft, in der er lebt. Er verkörpert ihre Widersprüche, ihre Ängste, ihre Korruption und ihre Straflosigkeit.
Antonio Morabito
Classic srl
Peacock Film
RAI Cinema
RSI Radiotelevisione svizzera
SRG SSR
Antonio Morabito
Claudio Santamaria
Isabella Ferrari
Evita Ciri
Giorgio Gobbi
Pierpaolo Lovino
Ignazio Oliva
Leonardo Nigro
Meistgesehen in der Schweiz
La nova plattafurma da streaming da la Svizra
Qua chattais Vus ils megliers films e las meglras serias e docus – senza custs supplementars. L'entira purschida da films e serias en la versiun originala cun suttitels u sincronisada, propostas persunalisadas per films, serias e collecziuns spezialas. Tut quai che Vus duvrais è in login.
Access nunlimità a las emissiuns da la SSR – senza custs supplementars
Play Suisse As porscha il meglier da las producziuns e coproducziuns da SRF, RTS, RSI e RTR. Damai che Play Suisse vegn finanzià via la SSR, na resultan nagins custs supplementars per utilisar la purschida.
Guardar televisiun a moda moderna sin Voss monitur preferì grazia ad in login
Tuttina sche Vus preferis la televisiun (Swisscom blue TV – disponibel sin la Swisscom Box e la TV-Box (UHD), Apple TV, Android TV), il smartfon u il computer: Play Suisse pudais Vus utilisar dapertut. Quai vul dir: midar senza interrupziun tranter differents apparats e guardar vinavant là, nua che Vus avais chalà, far glistas da favurits che Vus vulais guardar pli tard, crear cuntegns persunalisads ed anc bler auter pli.
Scuvri la Svizra senza barriera linguistica
Novitads, gronds success ed il meglier da noss archivs. Tut en la versiun originala suttitulada u sincronisada en tudestg, franzos, talian e mintgatant er en rumantsch.


text:
Curidōr ad Dànsica
Al Curidōr ad Dànsica (Polnischer Korridor in Tedésc, Korytarz gdański in Pulàc, cgnusû anc cuma Curidōr Pulàc) 'l è stâ na strisla 'd tèra ch'la dividìva in dū la Prùsia tedésca par parmét'r a la Pulògna 'd avér un pòrt (Dànsica) in sal Mâr Bàltic.
Stòria
'L è stâ disgnâ, finìda la prima guèra mundiàla, da 'l puténsi vinsidōri c'n al Tratâ 'd Versailles al 28 ad Śugn dal 1919.
La sità ad Dànsica, ch'in sla carta l'éra 'n teritòri lìbar sóta 'l cuntròl dla Sucietà dal Nasiòṅ, l'éra praticamènt sóta 'l cuntròl dirèt dla Pulògna, un stat ch'l éra turnâ a ès'r-ag da 'l Nuvémbar dal 1918. A 'l censimènt dal 1910 la sità la psiva cuntàr su 'n 42% ad tedésc ch'i éran dònca al grup linguìstic più grand.
Quànd Adolf Hitler 'l à ciapâ 'l putēr in Germâgna, al s éra mis in tèsta ad tiràr dèntar tut i teritòri in du a s dascurìva tedésc, dònca al vliva indrē al Curidōr ad Dànsica, ch'l iva pardû soquànt an prima e ch'l éra tedésc da i tèmp di cavalēr teutònig, par mét'r insém i terìtòri prusiàṅ in sal bàltic. Da 'l mumènt ch'la Pulògna la n cidìva minga, lò al s l'è andàda a tōr in dal Setémbar dal 1939 dand inìsi a la secónda guèra mundiàla. In gnanc un méś al la fà sua miténd in at na guèra lamp dita «Blitzkrieg».
Finìda la guèra la Pulògna l'è stada custréta a dar di sò teritòri a èst a la Rùsia ma in cambi l'à psû purtàr via la Ślèśia e la Prùsia, c'n al curidōr in mèś, a la Germâgna. Da 'l cant suo la Rùsia la s è tòlta part dla Prùsia d'l Èst, al teritòri dintór'n a la sità ad Kaliningrad, dand vita a n'exclave fra la Pulògna e la Lituàgna su 'l Mâr Bàltic. Da cal mumènt lè la Prùsia l'à śmis 'd èśìstar.
A 'l cuntràri dla Germàgna d'l Èst, la Germàgna d'l Òvest la n à mai arcgusû uficialmènt chi cunfîṅ lè in fîṅ a 'l 1970. In dal 1990, cun l'unificasiòṅ tedésca, i dū stat i gh'aṅ pò mis na préda insìma.


text:
Veto
El veto a l'è l'att cont el che 'n autorità la ferma 'n att, soratutt 'na lesg, de l'entrà in vigor.
El dirizz de veto el pò vess assoluu, compagn de quell di member permanent del Consili de Sigurezza di Nazion Unii o del Prenzip del Liechtenstein, o relativ, compagn de quell del President di Stat Unii, che 'l pò vess superaa cont on vot qualificaa. Tra l'alter, in la pupart di republegh parlamentar, el Capo de Stat el gh'ha el dirizz de fermà i lesg che 'l cred che sien contra de la Costituzion.


text:
Rock
El Rock a l'è un gener de müsega pupulara che l'è sunaa de spess - ma minga per forsa - cun la ghitara eletriga, el bass e la bateria. Alter gener de müsega rock dupren quas tücc i alter istrüment müsicaj. Per la müsega rock la part de la ghitara eletriga a l'è fundamentala.
I radis de la müsega rock a hinn el rock and roll e'l rockabilly dij agn '40 e '50, che vegniven del country e del blues.
Un grüp rock a l'è de solit un quartet cunt un cantant, un ghitarista, un bassista e un baterista.


text:
Resultats per Traffic cumbinà
Traffic da rauba cumbinà
La Hupac è l'offerenta la pli gronda en il traffic da rauba cumbinà tras las Alps. Ella sa fa valair cunter l'opposiziun da la viafier e dals camiunists.Guardar l'eveniment
Viafier 2000
Tgi che discurra da la NVTA, na dastga betg emblidar la Viafier 2000. Ella ha accelerà la concentraziun da la rait da viafier e la renovaziun da l’infrastructura.Guardar l'eveniment
Cunvegna cun l'Europa
Avant che la NVTA vegnia concludida dal pievel, introducescha la politica il project en las tractativas cun l'Europa.Guardar l'eveniment
Il grond spustament
Tras l'engrondiment da la NVTA vegn il traffic da rauba tras las Alps spustà cuntinuadamain da la via sin la viafier, dentant pli plaun che planisà.Guardar l'eveniment