text:
Gruppa da gö Zernez
Zernez | In nossa gruppa da gö han ils uffants da 2 ons e mez fin scoulina la pussibiltà da giovar illa gruppa cun uffants listess vegls, d'imprender in giovond a tgnair vi da reglas, d'avair fiduzcha inn oter creschüts, d'imprender sun e dad oters uffants, d'avair fingià uossa contacr culs cumpogns da scoulina, d'imprender che nudritüra chi'd es sana e chenüna nöglia, da far gös da movimaint dadaint e dadoura e da zambriar e da prouvar oura nouvas robas.
Contact
Anna Notala Mischol
CH-7530 Zernez
T. +41 44 481 27 34
Gruppa da Janaiverin (Lavin)
Lavin / mincha marcurdi a las 10:00 (pigliand oura dürant las vacanzas da scoula) s'inscuntran ils uffants tanter 1 on e l'età da scoulina, per giovar ed avair plaschair. Cuosts: chf 2.-- per uffant.
Contact
Madlaina Stecher
CH-7543 Lavin
T. +41 79 779 50 81
m.stecher@hotmail.com


c: text/html

text:
Al di là dell'orrore
Al di là dell'orrore (Da 'd là dla scarésa) 'l è 'n film ad scarésa tedésc dal 1959, girâ in biànc e négar, scrit e dirèt par Victor Trivas.
'L è stâ girâ a Mònag 'd Bavéra.
Sunt
Al vèć dutōr Abel (Michel Simon) 'l à invintâ un lìquid ciamâ „Z“ ch'l è bòṅ ad lasàr viṿ gl'òrg'n umàṅ durànt i trapiànt. Un sò asistènt, al cirùśìg Brandt (Horst Frank) dit Ood, al gh'à da uperàr-'l a 'l cōr parchè lò 'l è dimóndi malâ. Durànt 'l uperasiòṅ però al śōvan al śbàlia quèl e 'l sò mìstar al mōr. Ood al gh dastàca alóra 'l cô pruànd 'n esperimènt ch'l éra andâ bèṅ c'n i caṅ, qvél ad tacàr a di machinàri la tèsta tajàda via da 'l còrp e 'l prucedimènt al funsióna anc su i cristiàṅ parchè Abel al cuntìnua a vìv'r esénd anc bòṅ ad dascórar.
Brandt al decìd pò ad pruàr a dar un còrp parfèt a l'infarméra Irene Sander (Karin Kernke), na dóna cun na bèla ghina ma dasfurtunàda p'r al rèst parchè al gh'à 'n còrp dasfurmâ e gòb. 'L óm al buta 'l òć su na balarìna ad nóm Stella (Christiane Maybach). Par dar un còrp a l’Irene chi lē la gh'à da murìr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Boca (NO)
Boca (inscì anca in Italian e Bòca in Piemuntes) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 1 261 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 9,6 km² e ona densità de popolaziun de 131 ab./km².
Boca la cunfina cun la Pruvincia de Vercej e l'è cunussüda per el vin umonim e per el santüari del Santissim Crucifiss.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Boca (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Dialet bochese[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lumbard ucidental
- (Riferiment mudifega = http://www.comune.boca.no.it/dialet.htm Cumun da Boca Pruincia da Nuara)
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lengua emiliana
L'Emilian (nom nativ: Emilian/Emiglian) l'è una lengua neulatina.
L'emilian, che l'è furmaa a sua volta da di variant, l'è parlaa int la region storica de l'Emilia che la cumprenda i pruinc de Piasenza, Parma, Reg Emiglia, Modena, Ferara e una quaj part de la pruincia de Bulogna (fin al fiüm Silaro, perchè dop la scumencia la Rumagna). L'emilian l'è parlaa anca int una quaj part de la pruincia de Ruvigh, e precisament in quel'area ciamaa la Transpadana Ferares, che fena al 1815 la fasiva part del Stat Pontificio e int la pruincia de Mantoa intrega e anca int la pruincia de Cremuna (Casalàsch) e int i cumun de la pruincia de Lod tacaa a Piasenza (San Roch, Caseli Landi e Guardamei).
L'Emilian l'è anca parlaa in Tuscana, in tüta la Pruvincia de Massa-Carara (induve a gh'è fort inflüenz del ligür) e in vari fraziun del cumün de Sambuca Pistoiese.
A l'esista minga 'na koiné emiliana, donca tüt i variant gh'han di tradizion indeperlur.
Variant dialetai[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Grüp ucidental
- Dialet piasentin
- Dialèt ultrepadan (de transiziun cul Lumbard): parlaa in de l'Ultrapò Paves sota a Vughera.
- Dialet bubies: parlaa a Bobi e in del sò teritori.
- Dialet parmesan
- Dialet casalasch
- Grüp central
- Grüp uriental
- Grüp setentriunal
- Grüp meridiunal
Esempi de lengua[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lumbard ucidental standardizzaa: El scurbat l'eva rubaa de una fenestra un toch de furmaj; scrüsciaa in scima a un albur, l'era dree a majal, quand che la gulp l'ha vedüü; la gh'eva propi fam.
- Paves: Al crov l'aviva rubaa da una finestra un toch ad furmagg; pugiaa ins la sima de un'albra, l'era lì par mangiàssal, quand la vulp l'ha vist; la gh'aviva propi fam.
- Cremunes (lumbard uriental): El curnàcc l'ìva rubàat da 'na finèstra 'n tòch de furmàgg/furmàj. Pugiàat insìma a 'na piànta, l'éra lé lé per mangiàssel, quand la vulp la l'ha vist; la gh'ìva fam dal bòon.
- Emilian ucidental:
- Bubies: U crov l'eva robä da ona fnestra on toch ad formai. Pugiä en sima a ona pianta, l'era pront a mangiässol, quand ra vulp a l'ha vist: a gh'eva propi ona fam da lu.
- Piasentin: Al crov l'äva rubä da 'na finestra un toch ad furmäi. Pugiä in sima a un ärbul, l'era lì par mangiäl, quand la vulp al l'ha vist; la gh'äva dabon fam a bota.
- Parmesan: Al corv l'äva robä da 'na finestra 'n toch äd formai. Pozä in sima a 'na pianta, l'era lì lì par magnärsel, quanda la volpa l'al veda; la gh'äva fam dabon.
- Casalasch: Al curnàcc l’äva rubä da ‘na fnëstra ‘n tòch ad furmàj. Pugiäa ‘nsüma a ‘na piänta l’éra lê lê par mangiäa-l, quänd la vulp al l’ha vêst. La gh’äva pròpia 'na bèla fàm.
- Emilian central:
- Regian: Al crov l'iva rubä da 'na fnestra un pess ed furmai; pularä in sema a un älber, l'era lé lé per magnärel, quànd la vòulpa al ved; la gh'iva propria la lova.
- Mudenes: Al corv l'aviva rubä da 'na fnestra un toch ed furmai; apolaiä in dla zema d'un älber, l'era lè lè da magnärel, quànd la voipa al vëdd; l'éra dimondi famäda.
- Carpesan: Al corev l'iva tolt da 'na fnestra un p'caun 'd furmai; pugè in sema a 'n älber l'era praunt a magnärsel quand 'na volpa al vdé; la gh'iva dimondi fam.
- Emilian nord-uriental:
- Mirandules: Al corv 'l iva rubâ da na fnèstra un pcon ad furmai; pugiâ in sima a 'n albar, l'era pront a magnarsal, quand la volp la l'ha vist; la gh'iva propria fam.
- Finales: Al corav l'iva rubâ da na fnestra un pcon ad furmai; pugiâ in vetta a n'arbul, l'era pront a magnarsal, quando la volp la l'ha vist; la gh'iva propria fam.
- Mantuvan: La curnacia l'eva rubâ da 'na fnestra 'n toch ad formai; pustaa in sima a 'na pianta, l'era prunt par magnarsal, quand la vulp la l'ha vist; la gh'eva propria fam.
- Dialet de Guastalla: Al curnach l'ava ciavâ da 'na fnestra un toch ad furmai; pustâ in sima a 'n arbul, l'rra prunt par magnaral, quand la vulp a l'ha vist; la gh'ava fam dimondi.
- Ferares: Al corav l'eva rubâ da 'na fnestra un pezz ad furmai; pugiâ ad sora 'n arbul, l'era pront par magnarsal, quand la volp al l'ha vist; la gh'eva propria fam.
- Emilian süd-uriental:
- Argentan: Al corv l'eva ciavä da 'na fnestra un con ad furmai; pugiä in veta a 'n ärbul, l'ira dria a magnäral, quänd la volp al vedd; l'ira purassè afamäda.
- Bulugnes: Al corv l'aveva rubä da una fnestra un pzulen ed furmai; apugiä in vëtta a un alber, l'era drî par magnärel, quand la vaulp al le vest; l'aveva propi una gran sghessa.
- Dialet de Cento: Al corv l'aviva guzzä un pcòn/tòch ed furmai ed 'na fnestra. Pugiä in veta a 'n älber, l'era pront par magnäral/magnärsal, quänd la vaulp l'eva catä, la gh'aviva 'na bela gossà.
- Dialet de Comacchio: Al corv l'eva rubâ da 'na fnastra un toch at furmaj; apugiâ at sauvra un ärbal, l'ira praunt a magnärsel, quand la vaulp la l'ha vëst; l'ira propri (daveira) afamâ.
- Emilian meridiunal:
- Cararin: 'L corv i avev robat da 'na fnè 'n toch d' formai; sitat 'nt la zima 'd 'n alber, i er lì lì p'r magnars'l, ma pò la golpa i l'ha vist; a l'avev propi fama.
- Lünigianes de sura: Al crou eu rubà da 'na fnestra an toch ad formagg; asdà an cima a 'na pianta, a l'era pront a mangiarsal, quand a 'na gorpa a l'ha vist; a gh'eu propri fama.
- Lünigianes de sota: 'R crovo ghi avé robà da 'na fnestré 'n toco 'd formaghio; acovà 'nt la zime 'd 'n arbro, ghi eré lì lì p'r manghiarslo, quand ei ch'la gorpe i l'ha mirà; l'ere davero afamà.


text:
cuntegn
Svizra
-
Na a meglra cuntanschibladad da la KESB
Il Cussegl grond dal chantun Turitg na vul betg che las Autoritads per la protecziun da l'uffant e da creschids KESB sajan cuntanschiblas anc meglier. El ha renvià in postulat urgent cun 93 cunter 74 vuschs. Cunter han vuschà la PPS, la PLD ed ils Verdliberals.
Il postulat vuleva savair da la regenza turitgaisa co organisar las autoritads uschia ch'ellas èn cuntanschiblas sur firads per prender decisiuns.
La dumonda era sa tschentada suenter il drama da famiglia da Bumaun a Flaach, cura ch'ina mamma da 27 onns aveva mazzà ses 2 uffants pitschens.
RR novitads 12:00


text:
A partir dal 2017 lavura l'organisaziun da marketing Grischun vacanzas cun ina strategia che sa basa sin trais pitgas:
- cumpetenzas ed innovaziun: construcziun da centers da cumpetenza per la digitalisaziun; tschertgar novs partenaris da l'economia, tecnologia e turissem. En il mund digital saja impurtant dad esser il dretg mument en il dretg lieu cun la dretga offerta. Là, nua che quai vegnia cudeschà ozendi, numnadamain en l'internet, di Marcel Friberg, president da Grischun vacanzas.
- svilup da products e marketing: novs products che van sur pliras destinaziuns e distribuziun en Svizra ed en l'exteriur. I saja impurtant da preschentar novs projects cuminaivels, perquai che mintgin sulet n'haja betg tantas schanzas.
- in'offerta pli vasta per las destinaziuns ed ils furniturs da servetschs: ina pli vasta purschida da servetschs per destinaziuns e furniturs da servetschs per nizzegiar ils potenzials da commerzialisaziun e digitalisaziun
Questa strategia vegn realisada pass per pass ils proxims mais, scriva Grischun vacanzas. La finamira saja da tegnair ils giasts actuals en il Grischun e da motivar els da restar pli ditg. En pli vul l’organisaziun er che novs giasts vegnan en il Grischun. Novas fieras na duajan dentant betg vegnir conquistadas da maniera classica cun ir en novas tiaras, mabain las novas fieras èn gruppas da persunas, per exempel bikers ubain viandants. Cunzunt persunas da la Svizra less Grischun vacanzas da nov carmalar en il Grischun. La nova strategia da Grischun vacanzas vala per ils onns 2017 fin 2020.
Ella è vegnida elavurada en collavuraziun cun il Departament per l'economia publica e fatgs socials dal Grischun e cun ils partenaris turistics impurtants.
Esser l’emprim sin google
Tgi che vul cudeschar vacanzas dumonda sco emprim anc gugent google per in cussegl. E quant present èn lura las destinaziuns dal Grischun sin google? Sche jau sun da la Svizra e tschertgel cun «Ferien Graubünden» vegnan tut tenor ritmus da google sco emprim ina giada las annunzias. Pia paginas che han pajà ed èn perquai lura er las emprimas. Tut tenor po quai pia esser che Grischun vacanzas è pir sin plaz 3 ubain 4. Dentant en general n’è quai betg in grond problem da chattar differentas destinaziuns grischunas.
Pli grev è quai, sch’in american tschertga vacanzas en Svizra. Cun la tschertga «vacation» ubain «travel» e «Switzerland» sin in computer ch’è drizzà sin l’America, n’è il Grischun betg uschè simpel da chattar. Er qua vegnan l’emprim diversas plattafurmas che vendan vacanzas. Dentant en il cas da la Svizra è quai bleras giadas turas tras l’entira Svizra. Da Genevra sur Berna e Lucerna enfin a Turitg. Il Grischun è dentant il pli betg previs per in stop. Be mintgatant va ina da questas turas er tras San Murezzan.
Daventar ils emprims sin google, quai na saja betg exnum la finamira la pli urgenta da Grischun vacanzas. Pli impurtant saja, da plazzar la dretga offerta sin portals pli specifics, per exempel portals per bikers ubain per viandants.
RR novitads 12:00


text:
Musanega
Musanega (Italià: Mozzanica) l'è ü cümü de la bassa bergamasca de 4 589 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), condèna süperfis de 9,3 km² e 'na densità de popolasiù de 493 ab./km².
El se tróa 'n de la pianüra, arènt al Sère, a presapóch a 26 chilometri de Berghem vers mesdé.
Andamènt demogràfeghModifiché
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Musanega l'è mustràt in de la tabela ilüstrada ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifiché
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Lengua rumagnöla
El Rumagnö (nom nativ: Rumagnol) a l'è un lenguagg neulatin, parlaa in Rumagna, in d'una quai part di pruvinz emilian de Bulogna e Ferara, e in de la Repüblega de San Marin. L'è caraterizàa da un gran nümer de vucài rispett a l'Italian. Bisogna dì che però gh'hinn un bun nümer de variant: el dialètt de Ravena l'è different de quell de Faenza ecc.
El Dant Alighiee el cunsiderava el center del Rumagnö la citaa de Furlì (Furlè in rumagnö).
Difüsiun[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
A nord-ovest el rumagnöö el cunfina cui dialet emilian. El cunfin ucidental l'è marcaa dal riaa Sillaro (Selar in rumagnöö), che 'l spartiss la Pruvincia de Bulogna in düü toch: a ovest (Castel San Pietro Terme) se parla bulugnes, a est (Imola) se parla rumagnöö. 'Stu dialet, in la Pruvincia de Bulogna l'è parlaa in set cumün: Imola (Iomla), Castel del Rio (Castel d'e Rê), Mordano (Murdän), Fontanelice (Funtana), Borgo Tossignano (Borgh Tussgnan), Dozza (Dozza) e Casalfiumanese (Casäl Fiumanes).
A nord inveci el cunfin l'è marcaa del fiüm Reno, ultra al qual se parla el ferares.
A süd el cunfin lenguistigh l'è cul Dialet marchesan setentriunal parlàà in di March setentriunal. A bun cünt inflüenz rumagnöö poden vess truvaa anca in del nord de l'Ümbria.
Inultra un temp el rumagnöö l'era parlaa in d'un bel toch de Tuscana, che però adess l'è stada redota a poch cumün: Marradi (Marä), Palazzuolo sul Senio (Palazzol) e Firenzuola (Firenzola) in Pruvincia de Firenze; Badia Tedalda (La Badì) e Sestino in Pruvincia de Arezz. Per de pü, a Firenzuola el rumagnöö l'è parlaa dumà in di fraziun de San Pellegrino, Giugnola e Piancaldoli.
El Rumagnö el porta la sua inflüenza lenguistega anca föra del mund gal-italegh: de fat in d'un quai dialet de l'Ümbria del nord (per esempi a Perügia e a Città di Castello) se poden sentì di carateristegh rumagnö; e l'è istess per i parlà de muntagna de la Pruvincia de Arezz.
Evulüziun funetiga dal Latin[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
I cità püssee impurtant[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Esempi de dialet[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una parabula in d'una quai variant del Votcent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Faentin: U 'j fó un sgnor, ch'aveva dû ragäzz: un dé 'e pió pznen u 'j dess: “Bab, dem la mi pärt dla roba ch'a 'm toca!”. E 'e pädar e fé sobit a'e mod d'e fiol. E quand che l'eb e bel e che avû quel che oléva, 'e tos sò, e u 's mess a viazzär a mond, e a divartìsla a pió non poss.
- Ravenad: Un om l'aveva dû fiui. E 'e pió zoven d'lor dess a'e päder: “Bab, dasìm la mi pärt ch'a 'm toca!” E ló 'e fasè al pärt. Dop a puc dé e pió zoven, fat 'e fagot, u 's n'andè int un paes lontan, e dasè fond a tot, vivend da gran sgnorazz.
- Dialet de Lugo (Ravena): Un om l'aveva dû fiol. 'E pió pznen 'e dess a su pädar: “Bab, dasìm la pärt dla mi roba ch'a 'm toca!”. E ló 'e fasè al pärt tra d'ló dal su sustänz. Da lä a puch dè, mess insen ch'l'avét ogni cósa, u 's n'andè int un pajes luntän, e 'e strascinè tot quel ch'l'aveva int i vezzi.
- Imules: Un om l'aveva dû fiuó. E 'e pió zuvnazz u 'j dess: “Bab, deem la pärt dla roba ch'u 'm tocca!”. E ló u 'j fé la partizion dla roba. Dop puoch dé, cstó 'e tuosc só la só pärt, e u 's n'andè in viazz lontan lontan, e 'e dé 'e fom tota la só roba, fasend 'na vita da scausträ.
- Furlives: U 'j fop un om ch'l'avè dû fiul. E 'e piò pecul 'e giè a'e su bab: “Bab, ch'a nu 'm dasì la pärte 'd quel ch'u 'm toche?” E ló u 'j la dasè. Dopo a quäich dé, 'e piò pecul, racolt ch'l'avè tot quel ch'e su bab u j'aveva dä, e tuss só, e l'andèp int un pajes luntan, e ilè u 's strusciè ignaquäl, mnänd una vite da baracon.
- Rimines: J'era un zert om ch'l'aveva dô fiol. 'E più pznein d'lór 'e dess m'e pädre: “Bab, dasìm la pärta dla roba che 'm toca!”. E 'e sò bab 'e sparté la roba, e 'e 'j desè su pärta. E dop poch giorne e mané tot 'ni cosa st'fiol più pecul e 's mité in viazz, e l'andasé t'una zità da luntän, e ilà 'e strusciò tot la su roba, vivend cun un grän luss.
- Dialet de Cervia: Un zert om aveva dû fiul. 'E più zovan dess a'e pader: “O bab, dasìm la part ch'a 'm toca 'd mi porsion!” E ló 'e fez ai parti fra i dû fiul. Dop poch gioran fasè fagot 'e più zovan 'd tot ai su coss, e u 's portò vagand in lontan paes, dov'e strussiò tot al sò sostanzi, tnend una vita lussuriosa.
La deciaraziun di dirit de l'om in Sanmarines[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tot i esseri umän i nass lebri e cumpagn in dignità e diret. Lou i è dutid ad rasoun e ad cuscinza e i ha da operä, ognun t'i cunfrunt at chii ilt, sa sentimint ad fratelänza.
El Pader Noster[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialet de Imula[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Päder nostar, che 't sé in zel,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tänt in sel cumpägn in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debat,
cumpägn che nó a fè cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
Dialet de Faenza[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nostar bab, che 't sì 'n zil,
ch'e seia santificä 'e tu nom,
ch'e vegna 'e tu regn,
ch'la seia fata la tu vuluntä,
tant in zil, acsè in tera.
Dass 'e nostar pän tot i dé,
scanzela i nostar debit,
cum nó a fasé cun i nostar debitur.
No fäss cascä in tentazion,
e täss luntän da tot i mäl, amen.
[1]
Pruverbi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dop avé dbû, ignun vô dì la su.
- Dai do ch'la pessa e lassa ch'la patessa.
- 'E Signor dla muntagna u li fa e pù u li acumpagna.
- I baioch i fa 'ndä l'aqua d'insó.
- Indov ch'u 's magna, u 's ragna.
- La dona l'è come l'arenga: l'è bona, ma u 't fa murèi.
- La piadena s'al parsat a la piäs un po' m'a tot.
- Dividëm da bun fradê: a té la cagna e a mé 'e pursel. S' t'ha paiura ch'a t'ingana, a mé 'e pursel e a té la cagna.
- L'è mej avè 'e cul sän sot i calzun rot che i calzun sän sovra 'e cul rot.
- 'E fugh, la tävla e 'e let i fa impigrì la zenta.
- 'E väl pió 'na bona fazza che 'na pussion.
- Ad carneväl, ogni burla väl.
- 'E sbaglia nänca 'e prit a d' la messa.
- Donca donca, par fär 'e murador u 'j vò la conca.
- Erchbalen da cant dla sera 'e fa ars'ciarä la vela, erchbalen da cant de la matena 'e fa rimpì la psculena.
- Contra i pinsir un gran rimedi l'è 'e bichir.
- L'aqua la fa mäl, 'e ven 'e fa cantä.
- Una bona bvuda la 't fa rompar mej l'äria e la 't fa vdé 'e mond pió bel.
- Fa' quel che dis 'e prit, ma non quel che fa!
- Quand che al nuval al va a Bulogna, 'e piov ch'u 'n s'vargogna.
- Chi dscur a tävla e t'al let, l'è un mat perfet.
- Chi ch'u n'ha, u 'j da, chi ch'u 'n n'ha a i guärda.
- I parint i è cume 'e pess, dop tre dé i pozza.
- La pulizia la sta ben d'impartot, a l'infura d'e portafoj.
- A lavurä s'la vanga e s'e badil, u 's magna poch e u 's cäga stil.
- L'è mej un mort ad cäsa che un marchigiän s'la porta.
- L'è mej campä un dé da lion che zent da pigra.
- Da chi trop spess i va a cunsä, bsogna sempra difidä.
- Pri campä sän, bsogna psä spess come i cän.
- La sera urs, la matena ärs.
- La sera leun, la matena quaun.
- Mej puzzä 'd ven che 'd zera.
- Se 't vò perd un amigh, vein poch bob e legna 'd figh.
- In cumpagnia l'ha tolt moj anche un frä.
- Chi 'n pessa in cumpagnia, l'è un lädri e 'na spia.
- L'erba cativa la 'n mor mai.
- Se t'an cägh, t'cagherè, se t'an pess, t'murirè.
- Se ta t'incazz, t'fé dopia fatiga.
- I sold l'è come i dulur, chi j'ha i s'i ten.
- Remin da navigä, Cesena da cantä, Furlé da balä, Ravena da magnä, Lugh da imbrujä, Jemula da fä l'amor.
- 'E sgnor 'e magna quand ch'l'ha fam; 'e puret quand ch'u n'ha.
- La nebia e i prit i 'n fa mai viazz par gnint.
- Chi ch'l'è sculazzä da la nebia, u 'l sculazza änca 'e vent.
Gramatiga[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leter de l'abecee[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
I leter che gh'ha minga spiegaziun se prunüncien cumpagn del curispundent lumbard.
- a
- à: son avert
- â: son nasal (dopu m, n, gn)
- b
- c
- d
- e
- ë: son multu avert, che in certi zonn el va vers la a.
- è: son avert
- ê: son saraa che 'l tend vers la a.
- é: son saraa bel slungaa
- f
- g
- gh: cumpagn del lumbard denanz a i, e. Püssee dulza de la gh lumbarda in finala.
- h
- i
- ì: acent tonigh
- î: son nasal
- j
- l
- m: in di terminaziun nasai l'è semimüda
- n: in di terminaziun nasai l'è müda, föra che dopu la ô.
- o
- ò: son avert
- ö: son semiavert cun terminaziun evanescent (dunca minga 'me la ö lumbarda, piemuntesa o piasentina)
- ô: son saraa che 'l tend a la u. Denanz a n el gh'ha un son nasal.
- p
- q
- r
- s
- ş: son cumpagn de la s de rösa
- s-c: son cumpagn de s'c
- t
- u
- v
- z: son dür cumpagn de la z de atenziun in del lumbard setentriunal
- ź: son dulz, cumpagn de la z de zücher in del lumbard setentriunal
I articul[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Articul determinativ singular
- Mas'c: 'e/l'
- Feminn: la/l'
- Articul determinativ plüral
- Mas'c: i/j
- Feminn: al/agli
- Articul indeterminativ singular
- Mas'c: on
- Feminn: onna
- Articul indeterminativ plüral
- Mas'c:
- Feminn:
I sustantiv e i sò plürai[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
De norma al singular i nom maschil finissen per cunsunant e quei feminil cun la letera a.
Per el plüral i rob hin püssee cumplicaa.
- Nom maschil cun la a 'centada:
- Can => chen
- Gatt => ghett
- Car => chêr
- Ann => ènn
- Cumpagn => cumpegn
- Nom maschil cun la e averta 'centada
- Pèzz => pézz
- Prê => prë
- Mès => mis
- Nom maschil cun la e sarada 'centada
- Cavéll => cavéll
- Nom maschil con la o acentada
- Òcc => ócc
- Anvód => anvùd
- Òrt => urt
- Mónt => munt
- Óss => òss
- Öv => ôv
- Nom maschil cun la i o la u acentada
- Prit => prit
- Frut => frut
- Nom feminil che finissen in a
- Éla => él
- Pèrta => pêrt
- Nom feminil che pudrien avègh di ambiguità cul plüral maschil
- Êva => êvi
- Furmiga => furmighi
- Amiga => amighi
- Zovna => zovni
- Nom feminil cun particular grüp cunsunantigh a la fin di parol
- Èrma => èrum
- Serva => seruv
I verb[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Verb vess (ëssar/èssar/essr/ess)[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Indicativ present
- Indicativ imperfet
- Indicativ fütür
Vus curelaa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- dialettiromagnoli.it
- Giovanni Tozzoli, Dizionario domestico imolese-italiano, Imula, 1857
- Libero Ercolani, Vocabolario Romagnolo-Italiano
- L'argaza - 'E dialet rumagnol in linea
- Romagna Mania
- expina.it
- Puesii in rumagnö
- Sit cunt infurmaziun sura el dialet de Cattolica
- Infurmaziun sura el dialet de Saludecio
- Infurmaziun sura el dialet de Rimini
- Puesii in del dialet de Riccione
- Curs de Rumagnö


text:
Resultats per Traffic da persunas
Ils tessinais èn svelts
La regiun periferica dal Tessin posseda staziuns istoricas magnificas. Ils Tessinais èn pli svelts che quels da la Svizra Centrala: els construeschan numnadamain durant ch’ils daners èn anc avant maun.Guardar l'eveniment
Inauguraziun dal tunnel dal Gottard
L'emprim tunnel tras il Gottard è il mument da sia avertura il tunnel da viafier il pli lung dal mund. El vegn finanzià per gronda part cun chapital ester.Guardar l'eveniment
L'express Europa-Africa
La visiun d'in inschigner: Cun il tren da Basilea a Chiasso en mo duas uras – temp avunda per far la duscha, tagliar ils chavels, telefonar.Guardar l'eveniment
Turissem cun il tren
La viafier è in med da transport popular. Ses trajects da viafier gidan la Svizra ad avair success sco pajais da turissem.Guardar l'eveniment
Auto vs. viafier
Ditg è la viafier in pau ordavant, ma cun l'avertura dal tunnel da via dal Gottard, l'onn 1980, concurrenzescha il traffic sin via transalpin la viafier.Guardar l'eveniment
In cudesch muventa la viafier
Darar influenzescha ina lavur da qualificaziun academica la politica. Il cudesch da Hans-Jörg Bertschi dat nov schlantsch a la NVTA.Guardar l'eveniment
La fin da la limita da 28 tonnas
Da nov dastgan traversar la Svizra camiuns d'in pais da 40 tonnas. Persuenter accepta la UE la taxa sin il traffic da camiuns pesants.Guardar l'eveniment
Ils tunnels da temp liber
La part la pli gronda da las persunas che traversa las Alps cun la viafier, na viagia betg per motivs professiunals, mabain durant ses temp liber.Guardar l'eveniment
Renunzia a la Porta Alpina
La visiun è populara. La Porta Alpina duai colliar Sedrun e la Surselva sur in ascensur cun il tunnel da basa dal Gottard.Guardar l'eveniment
Al limit da capacitad
Il tunnel da basa dal Lötschberg vegn tschiffà da ses agen success. La renovaziun è gia en planisaziun.Guardar l'eveniment
43’152 trens
Ils emprims mais stagna il traffic en il nov tunnel da basa dal Gottard da temp en temp. Las VFF reageschan cun trens spezials.Guardar l'eveniment
Trajects da muntogna, ed uss?
I na dat betg mo victurs, mabain er perdents. L’avegnir dal traject da muntogna dal Gottard tras la Val d’Ursera e tras la Leventina – renumà sin l’entir mund – è avert.Guardar l'eveniment


text:
L'inschigner Eduard Gruner ha publitgà l'onn 1947 en la revista «Prisma» sia visiun d'ina viafier: L'onn 2000 duai in tunnel dal Gottard colliar Amsteg cun Biasca. Il viadi da Basilea a Chiasso vegn a durar mo pli duas uras. Tras quai è decidida «la rivalitad tranter la viafier e la via a favur da la viafier», ils sgols entaifer l'Europa centrala daventan obsolets. D'ina staziun en il tunnel cuntanschan ins sur in ascensur dad 830 meters autezza il center da sport mundan a Sedrun. Il tren da parada da la colliaziun directa è «l'express Europa-Africa» che porscha vaguns-restaurant, «duschas, in salun da coiffeur, kiosc, bar e telefon». Gia 2 onns suenter la publicaziun da Gruner furma il tunnel da basa dal Gottard l'object d'in studi da l'economia publica.
« En duas uras passa l'express il traject tranter Basilea e Chiasso. »Eduard Gruner, Revista Prisma, 01-08-1947


text:
N om vedl da chi agn se lamentava na ota
N om vedl da chi agn se lamentava na ota
N om vedl da chi agn se lamentava na ota che tüt s' ê modé, e ch' ël n' ê plü nia sco zacan. "Ël é bëin na meseria", dîjel, "che an và de continuo metan sö valch da nü; infinamai chisc proi ne pò se parè de mëte sö ćize cosses nöies. Ëi à metü sö ćizé burć pićià mortai; ći che chisc é ne sai pa iö por ater, mo chël tant vëighi, che do da chël pêl che an ne posse plü fà ći che an vó. Dant ia se la dêven bona, e mascima con chëstes ëles podôven fà ći che an orova. Mo desëin, despò ch' ël é vegnü sö chisc pićià mortai, pêl insciö che an n' alse plü fà nia."


text:
Opportunity
Opportunity, MER-B (Mars Exploration Rover – B), l'è 'l segónt de du rover (cioè dei veìcoi progetàcc per müìs e esplorà la superfìce de 'n còrp celèst) che gh'è stat mandàt söl pianéta Marte per mà de la NASA endel 2003, endel quàder del progràma Mars Exploration Rover. La g'ha tocàt el söl de Marte ai 25 de zenér del 2004 endela regiù equatoriàla cunusìda col nòm de Terra Meridiani, tré setemàne dòpo de la sónda sò zemèla, Spirit (MER-A), che 'nvéce l'è ateràda sö l'ótra fàcia del pianéta.
L'obietìf del rover Oportunity l'è de fornéser dàti per stüdià la geologìa de la superfìce de Marte. El veìcol l'ìa stat concepìt per ìga 'na vìta ütil de 90 dé marsià e percórer 'na distànsa de 600 méter, envéce endel istàt del 2015, ondes agn dòpo éser riàt so Marte, l'è amò operatìf e 'l g'ha percurìt presapóch 42 km en de pio de 4000 dé marsià.
Endela sò misiù l'Opportunity el g'ha scuprìt el prìm meteutìt sönden óter pianéta (Heat Shield Rock, Meridiani Planum) e 'l g'ha esploràt el cratér Victoria, e 'l g'ha troát sö la córna ciamàda "Esperance" le cundisiù piö favorévoi per el furmàs de la vìta mai troàde sö la superfìce de Marte.
I sò müimèncc i è comandàcc del Jet Propulsion Laboratory (JPL) che l'è 'n dipartimènt del California Institute of Technology che g'ha séde a Pasadena e che 'l gestés töt el progràma Mars Exploration Rover per la NASA.


text:
da Marcel Köhle
Suenter che Jesus ha lavau ils peis a ses giuvnals, annunzia el che l’ura dalla passiun vegn era ad esser l’ura dalla glorificaziun. Sch’el tschontscha dalla glorificaziun, lu manegia el quella «experientscha» nua che la preschientscha da Diu vegn veseivla.
Ual egl evangeli dad oz di Niessegner che quella experientscha vegn «veseivla» e «palpabla» el niev camondament ch’el dat a ses giuvnals: «Carezei in l’auter.» – La carezia vegn d’ina vart veseivla ella relaziun denter Diu e siu Fegl, mo dall’autra vart era en nossas relaziuns. Sche nus vivin quella carezia, aschia igl evangeli, lu daventein nus perdetgas e giuvnals da Niessegner.
Aschia daventa igl evangeli dad oz danovamein in impuls per nies mintgadi! – Vivin nus quei camondament? Nua realisein nus quella carezia en nies mintgadi? Ein nossas cuminonzas cristiana propi perdetgas da quella carezia?
Gn 13,31–35
31Suenter che Judas ei staus giuado, ha Jesus detg: Ussa ei il Fegl dil carstgaun glorificaus, e Dieus ei glorificaus en el. 32Sche Dieus ei glorificaus en el, vegn Dieus era a glorificar el en sesez, ed el vegn a glorificar el beingleiti. 33Mes affons, mo aunc cuort temps sun jeu cun vus. Vus vegnis ad encurir mei, mo quei che jeu hai detg als Gedius, quei ditgel jeu ussa era a vus: Nua che jeu mon, saveis vus buca vegnir. 34In niev camondament dun jeu a vus: Carezei in l’auter; sco jeu hai carezau vus, aschia dueis era vus carezar in l’auter. 35Cheutras vegnan tuts a vegnir pertscharts che vus essas mes giuvnals, sche vus veis carezia in per l’auter.


text:
Chasa Editura Rumantscha - Ils cas criminals cuntinueschan en la regiun da l’Engiadina Ota: Il scrivent Attilio Bivetti preschenta en ses segund tom novas istorgias dal cumissari Nuot Nes es ses assistent Marco Mangiù.
Sch’i vala en la litteratura da la Svizra tudestga «in Bern mordet sich’s am trefflichsten» ed en Lombardia che «I Milanesi ammazzano al sabato», para per lecturas e lecturs rumantschs l’Engiadina Ota dad esser la regiun la pli privlusa, commentescha la romanista Annetta Ganzoni en l’epilog dal nov cudesch L’aungel da Nuot Nes dad Attilio Bivetti. Era quest scrivent rumantsch plazzescha ses raquints criminals en vischinanza dal ‘Top of the World’ sco gia auters en retscha (Reto Caratsch - Il commissari da la cravatta verda, Göri Klainguti - Linard Lum, Flurin Spescha – Fieu e flomma).
«Il pass da l’impissamaint malign al crim es pü cuort cu que cha tü crajast!»
Uschia lascha Bivetti citar ses protagonist Nuot Nes en il cudesch. Ed era las novas istorgias enturn il cumissari e ses assistent reveleschan situaziuns dramaticas amez las «prüvedas» vischnancas da l’Engiadina Ota. Ils tschintg cas ch’ils dus criminalists han da resolver questa giada dattan occasiun a lecturas e lecturs da penetrar en profunditads nunenconuschentas dals ambients renumnads per lur surfatscha da cartulina.
Malgrà sia vegliadetgna è Nuot Nes sa famigliarisà cun il mund virtual, pertge la collavuraziun cun spezialists da computer è bunamain uschè impegnativa sco quella cun il labor forensic.
Attilio Bivetti
Attilio Bivetti, oriund da Segl, è stà durant plirs decennis veterinari per l’Engiadina Ota e la Bregaglia. Dapi la pensiun l’onn 2009 viva el tranter Segl, Fex e Castasegna. Bivetti ha in egl ed ina lingua originala per descriver la dinamica sociala ed economica da sias vals alpinas. El ha publitgà Ventins e ventatschs da Fex (Chasa Paterna 2010) e Nuot Nes (Chasa Editura Rumantscha 2014).
La vernissascha da L’aungel da Nuot Nes è mardi, ils 3-10-2017, a las 20:00 en la Biblioteca Engiadinaisa a Segl. Ina prelecziun dad Attilio Bivetti, moderada dad Annetta Ganzoni; cun accumpagnament musical da Pius Baumgartner.
Entrada libra, silsuenter datti in aperitiv. Cun maisa da cudeschs.
Cordialmain envidan la Chasa Editura Rumantscha e la Biblioteca Engiadinaisa.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha


text:
Di dals durmigliets
- Gievgia, 27.6.2019, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 27.6.2019, 8:40, RTR
L'aura che dat oz, datti era las proximas set emnas. Quai almain tenor ina regla da purs dal di dals durmigliets – «Siebenschläfertag».
Tenor SRF Meteo n'è quella regla dentant betg dal tut faussa. En var 70% dals cas è la regla sa cumprovada pli u main. Enturn la fin da zercladur e l'entschatta da fanadur sa stabilisescha il jetstream – in vent ferm che va enturn il nord da la culla dal mund. Sche quel vent va pli stabil, resta era l'aura pli constanta.
In num n'ha dal rest da far nagut cun l'animal. Il num sa basa sin ina legenda or da la bibla. Tenor quella èn set cristians vegnids serrads en. Empè da murir han els dentant durmi per passa 200 onns. Perquai vegnan els numnads ils «sieben Schläfer».


text:
2019
Flurin Bisig (*1982) viva e lavura actualmain a Glaruna. Suenter ses studi a la scola auta d’art da Lucerna ed a l’universitad dals arts a Berlin ha el vivì per pli ditg a Brüssel. Bisig n’è fin ussa quasi betg enconuschent sco artist en Svizra. Sia participaziun a l’exposiziun annuala a Lucerna ha però gì per consequenza ch’el è sa participà al Swiss Art Award. Il museum d’art dal Grischun dat a l’artist l’occasiun da mussar sias ovras sculpturalas autonomas ad in public pli grond.
Per il museum d’art dal Grischun vegn Flurin Bisig a crear ina nova gruppa d’ovras. Las sculpturas che vegnan stgaffidas aposta per l’exposiziun vegnan fatgas or da tola ondulada. Ellas confruntescha Flurin Bisig cun ina sculptura da marmel. La lavur cun marmel è in vegl giavisch da Bisig. Ils divers materials premettan modas e manieras da lavurar ch’èn differentas ed uschiain auter tractament da la sculptura e dal spazi. Questa tensiun è il punct da partenza da l’exposiziun.
Bisig lavura en moda abstracta ed intercurescha co che furmas sa sviluppan ed influenzeschan sco sculpturas nossa percepziun e noss sentiment per il spazi. El s’orientescha als constructivists, integrescha però er bleras influenzas da l’art dal temp modern e da l’architectura. Sper la lavur sculpturala ha Flurin Bisig sviluppà durant blers onns in cumplex d’ovras da lavurs da palpiri da colur ch’el numna faudaziuns. Las serias che tiran endament dissegns e ch’èn per gronda part enramadas, èn in transferiment dal pensar sculptural en ina furma bidimensiunala. En il museum d’art dal Grischun mussa Flurin Bisig tuttas duas parts ensemen en ina preschentaziun che sa referescha al local d’exposiziun.


text:
L'avrigl turna il cucu da ses quartier d’enviern en l’Africa ed ans allegra cun ses clom bain enconuschent. Mo paucs enconuschan dentant sia cumparsa en l'aria sumeglianta ad in falcun u han forsa gia vis in giuven cucu cun strivlas alv-grischas en il gnieu da ses geniturs da tgira ch'èn savens bler pli pitschens. Il cucu è numnadamain in parasit perquai ch'el gniva en ils gnieus dals auters. Ils ultims onns è il cucu sa diminuì, probablamain perquai che ses nutriment − cunzunt las rasulaunas da splers − daventan pli e pli raras.
(Foto: Locaguapa / CC BY-SA 3.0)


text:
San Bonifacio
San Bonifacio (San Bonifasio 'n vèneto) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 17.371 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 33,9 km², per 'na densità de 526 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcole, Belfiore, Gambellara (VI), Lonigo (VI), Monteforte d'Alpone, Soave.
L'è la tèra d'urìgin de le famìe Semprebon e Zanoni, che i è emigràde 'n Brazìl entùren al 1890, destinàde a le tère de culunizasiù italiàna 'ndèl sud del Stàto de Sànta Caterìna, 'na colònia vèneta nöa, Urussanga, per la Cumpagnìa metrupulitàna. Dòpo 'n quàch àn, 'na part de chèste famìe la s'è trasferìde 'ndèl nòrt del Paranà, endèle regiù de Londrina, Cambé, Ibiporã, Primeiro de Mario, etc.


text:
DAVART L’IMPRESSARI CONSTRUCTUR GRISCHUN
La meglra via è adina quella che maina en il futur. L’impressari constructur grischun sa co ch’ins construescha questa via: a moda segira e solida. L’impressari constructur grischun è represchentà en tut las regiuns dal Grischun e procura en tut ils lieus per ina buna infrastructura ed ina basa economica che pussibilitescha in futur prosperant.
L’impressari constructur grischun presta lavurs orientadas al futur, e quai cun blera experientscha, cun collavuraturs fidaivels sur blers onns e cun emprendists engaschads. L’impressari constructur grischun procura uschia per bunas vias e rodaglias, per bellas chasas ed hotels, per ovras idraulicas e pendicularas segiras sco era per bunas plazzas da lavur en l’entir Chantun.


text:
La vischnanca da pass: Bravuogn
Las perditgas dal temp da l'istorgia dal commerzi èn omnipreschentas a Bravuogn. La vischnanca n'è betg mo interessanta dal punct da vista da la cultura, mabain era da la cuntrada. Dapi il 2008 fa Bravuogn part da la cuntrada cultivada dal patrimoni mundial da l'UNESCO.
Bravuogn sa chatta amez il chantun Grischun, en il center da la Val d'Alvra. La vischnanca situada sin 1'400 m s.m. ha ina surfatscha da circa 146 kilometers quadrat e dumbra var 480 abitants repartids sin las quatter parts Bravuogn, Latsch, Preda e Stugl.
La vischnanca sa chatta al pe dal Piz Ela, l'emprestanum dal «Parc Ela» – il pli grond parc natiral da la Svizra. En pli cumenza qua il Pass da l'Alvra, il pli bel pass che maina la stad en l'Engiadina. Dapi il fanadur 2008 fa Bravuogn part da la cuntrada cultivada per lung dal traject da la Viafier retica che fa part dal Patrimoni mundial da l'UNESCO Viafier retica. Quel va da Tusaun sur San Murezzan fin a Tirano. Ma betg mo la cuntrada fa impressiun, mabain era la substanza architectonica istorica: il center dal vitg da Bravuogn cun chasas engiadinaisas pittorescas, decoradas ritgamain cun sgrafits, frescos ed erculs sco er ina baselgia romana dad 800 onns e la tur romana che surprenda cun sia omogenitad. Era Latsch è architectonicamain fitg serrà ed autentic e vala sco vitg muntagnard il pli originar en la Val d'Alvra.


text:
Teater Strada e Sent
A Strada crescha la tensiun per la premiera da la cumedgia «Dumeng Schuoster» da la Gruppa da teater «Chadaina Tschanüff» (fotografia: RTR/Georg Luzzi).
Nozzas a Strada e mordraretsch a Sent
05.03.2020 14:30
|
Kultur
| Engiadina Bassa, Scuol, Sent, Strada, Valsot
|
A Strada ed a Sent vain darcheu giovà teater. Intant cha a Strada vain organisà ün viadi da nozzas, fan quels da Sent plans per mordriar. Il motiv sun darcheu üna jada ils raps banadits. Giodair e rier as poja in mincha cas in tuots duos lös.


text:
25 03
Ol dé 25 de mars l'è 'l 84 ( 85 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 282 dé a finí l'an.
Ul dí 25 de mars al è ul dí da pòost 84 ( 85 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 282 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1927 - Barcelona: Catalunya la zöga la pröma partida de bàsket de la sò stòria.
1244 - Tratat d'Almizra, per ol che Aragó e Casteja i i signa la pas e la conchesta de Múrcia la speta a Casteja.
1810 - la Val d'Aran: i tröpe napoleòneghe i ocüpa la val (Guèra del Franses).
1892 - Manresa (ol Bagès): se ghe i scumensa a debatí i Base de Manresa, orísen insipienta de la dotrina catalanesta.
1752 - Buenos Aires (l'Arzentina): la vegn zò la piöpart de la catedrala.
1806 - Ocomere (Venessöela): Francisco Miranda al pröa desbarcá con tri vassej, però i forse reale al reböta indré e al gh'a de retirá-ss a l'Ísola de la Trinità.
1814 - San Mateo (Aragua, Venessöela): i patriot de Simón Bolívar i trà zò i realis·c a la bataja de San Mateo.
1824 - Rio de Janeiro (ol Brasil): l'imperadur Pere I del Brasil al züra öna Costitüssiú liberala presentada per ol Consel de stat.
1835 - Dinamarca: Andersen al pöblega ol pröm quadernet di sö famuse cöntade.
1917 - Rössia - ol goèrn reformesta de Kerenskij al aboless la pena de mort, che se restablirà in l'ÜRSS daspus del descadenament de la Guèra Civila.
1923 - Santiago (Sile): se ghe scomensa la V Conferensa Internassiunala in che se signal Tratat de Gondra, per resolví i conflicc intra i diferenc stacc Americà.
1924 - Gréssia: se proclama la Repüblega.
1933 - Zermania: i nazzi ghe proibiss i sindicacc líber.
1937 - Esit: chèst paes ametit a la Sossietà di Nassiú.
1955 - l'Índia: ol parlament declara ilegale i discriminassiú de che i è vítime i pària.
1962 - Algéria: i mör 110 persone e 147 i è feride in atentacc de l'OAS.
1968 - Fransa: ghe scumensa la reölta di stüdenc che se cognossarà come ol "Mas Franses".
1977 - l'Arzentina: ol zeneral Alejandro Lanusse n'è designat president.
1983 - Austràlia: i implanta con ésit ün embriú conzelat a öna dona.
1984 - Nicaragua: se ghe apröa la les eletorala.
1987 - la Sità del Vaticà: Gjuà Paol II al pöblega "Redemptoris Mater", la sò sèsta ensíclega, che versa sura la Màder de Déu.
1994 - Somàlia: i darér soldacc Stadünindench destacacc al paes i al bandona, l'indomà de la firma d'ü tratat de pas intra líder guerijér.
1996 - la Üniú Öropea: ol Comitat Veterinari al proibiss i esportassiú de vaca Britànega, assí come i prodot che i en deriva, a causa de la malaté di "vaca passa" (ensefalopatéa sponsiforma boina).
Nassimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1881 - Nagyszentmiklós, Ungària (atüalament Rumania): Bela Bartok, compositur.
1942 - Memphis, Tennessee, Stacc Ünicc: Aretha Franklin, cantant.
1947 - Pinner, (Middlessex, Anglatèra): Reginald Kenneth Dwight, cognossit come Elton John, cantant e compositur Angles.
Necrolòse[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1918 - Paris, Fransa: Claude Debussy, compositur.
1914 Frederic Mistral (Malhana, 08 09 dal 1830 - 25 03 dal 1914), scrituur e lessicògraf pruvençaal, laureaa dal premi Nobel da la literadüra.
Feste[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ouest Lausannois (distret)
El Distret de Ouest Lausannois l'è giü dei dés distrècc del Canton Vaud, en Svìsera. Endèl més de Dicember 2012, la popolasiù totàl del distrèt l'ìa de 69 553. El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Renens.
Südiviziù aministratìva[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Ouest Lausannois l'è furmàt dei cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (Todesch) accessed 25 March 2010


text:
Copyright by latabla.ch. Tuot ils drets sun reservads. Fotografias e texts sun suottamiss al dret d'autur ed oters drets per proteger il possess spiertal.
Adressa da contact/respunsabel per la pagina d'internet:
LATABLA
c/o Corina Gustin
Werdstrasse 128
8003 Turich
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
www.latabla.ch
Auturs/contribuziuns:
La Tabla lavura insembel cun differents auturs, fotografs, artists etc. sün basa da freelance.
Garanzia
Texts e links vegnan controlats ed actualisats regularmaing. Latabla.ch e seis auturs as dan fadia da metter a disposiziun infuormaziuns güstas ma nu surpiglian ingüna respunsibiltà o garanzia cha las talas sajan güstas, actualas o complettas. Latabla.ch e seis auturs as resalvan ils drets da schoglier o müdar cuntgnü sco eir links sainza infuormar ouravant.
Il giast aderischa da douvrar il servezzan da Latabla.ch sün agen ris-ch. Latabla.ch nu garantischa ni l'accumplimaint da böts ni la correctezza da cuntgnü e d’infuormaziuns chi vegnan derasadas tras seis servezzan. Suot ingünas circumstanzas pon Latabla.ch o ils auturs gnir fats respunsabels per donns directs o indirects in connex cun lur servezzans. Latabla.ch nun ha ingün' influenza sün paginas coliadas cun ella tras ün link. Ils possedurs da talas sun sulettamaing respunsabels per lur cuntgnü. Links sün paginas cun cuntgnü scumandà pon gnir annunziads e vegnan stüz usche svelt co pussibel. Proclamaziun o promoziun dad activitads cun caracter politic o religius nu vain acceptà. Medemmamaing sun scumandats commentars spermalants.
Protecziun da las datas
Fotografias e texts sun suottamiss al dret d'autur ed oters drets per proteger il possess spiertal.
Per la sgürezza da transmissiun da datas i'l internet nu vegn surtutta ingüna responsibilità, spezialmaing tras la transmissiun da datas per email existan privels dad access tras terz. Tras l'access da nossa pagina vegnan accumuladas voss' adressa IP, la data e lura d'access ed infuormaziuns resguard il browser o sistem cha vo ütilisaivat. Quistas datas vegnan douvradas sulettamaing ed anonymamaing per evaluaziuns internas*.
*Google Analytics
Quista pagina ütilisescha Google analytics, ün servezzan da Google Inc. Las cundiziuns chattaivat quia in tudais-ch: http://www.google.com/analytics/terms/de.html
Facebook-Plugins (Like-Button)
Quista pagina ütilisescha plugins da Facebook. Las cundiziuns chattaivat quia in tudais-ch: http://developers.facebook.com/docs/plugins/.


text:
Turissem
Turisticamaing suottastà il cumüns da Zernez a la destinaziun Engadin Samnaun Val Müstair. Local rapreschainta il coordinatur turistic Fabian Schorta ils interess turistics dal Cumün da Zernez.
Incumbenzas dal coordinatur turistic local
- Administraziun turistica
- Coordinaziun guidas tras cumün, gitas da stà e d'inviern (gianellas), glatsch artificial, organisaziun turistica Engadin Scuol Zernez (TESSVM)
- Occurrenzas
- Posts da proviantaziun„Nationalpark Bike-Marathon“
- Marchà d'utuon e d'Advent
- Divers concerts
- Marketing per il Bogn da famiglia
- Marketing per il Center da Sport
Cumün da Zernez
Turissem
Center Cumünal
Urtatsch 147A
CH-7530 Zernez
Fabian Schorta
Coordinatur turistic
T. +41 81 851 44 42
Per infuormaziuns reguard lur sogiuorn da vacanzas, sco hotel obain reservaziuns d'abitaziuns da vacanzas, gitas ed occurrenzas tils sta l'infuormaziun turistica a disposiziun.
Engadin Scuol Zernez
Infuormaziun turistica locala a Zernez
T. +41 81 856 13 00
E. zernez@engadin.com


text:
Kehl
Kehl l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (Bundesland) del Baden-Württemberg, distrèt (Regierungsbezirk) de Fribùrgo. La fà part del circondare rüràl (Landkreis) de Ortenaukreis.
La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 75.06 km² e 'ndel Dicember 2017 la gh'ìa 'na popolasiù de 35 695 abitàncc.
Kehl la se tróa a 'na altèsa de 139 méter sura 'l leèl del mar. L'è postàda arènt a le spónde del fiöm Reno endèl tòch endóche chèsto 'l sègna 'l cunfì 'ntra la Germània e la Frància, endèla zòna metropolitàna de la cità franséza de Strasbùrgo (regiù de l'Alsàsia).
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Il skiunz grischun Manuel Pleisch terminescha sia carriera. Uschia communitgescha Swiss Ski. Il skiunz da 27 onns dal Partenz ch’è oravant tut sa concentrà sin las disciplinas tecnicas era daventà als campiunadis mundials dals juniors il 2010 al Mont Blanc quart en la cumbinaziun alpina ed ha tranter auter er triumfà en il slalom gigant da la cuppa d’Europa il 2013. Ses meglier resultat en la cuppa mundiala è stà il 16avel plaz en il slalom gigant a Sölden durant la stagiun 2014/2015.
RR novitads 15:00


text:
Stadis Unids
Ils Stadis Unids da l'America (engl. United States of America, curt USA), en la furma curta uffiziala Stadis Unids (engl. United States, curt U.S.), betg uffizialmain era be America (engl. America), èn in pajais da l'America dal Nord che consista da 50 stadis federativs. Cun Hawai ed intgins territoris insulars fan ils Stadis Unids era part da l'Oceania.
Il pajais cuvra var 40 pertschient dal territori nordamerican ed è il terz grond stadi dal mund tenor surfatscha davos la Russia ed il Canada.
Ils Stadis Unids èn sa furmadas da tredesch colonias che èn sa decleradas independentas l'onn 1776 dal pajais matern, la Gronda Britannia. Tras l'immigraziun constanta or da l'Europa e pli tard era da l'Asia, la suppressiun dals abitants indigens, l'expansiun territoriala vers il vest, l'annexiun da grondas parts dal Mexico e l'industrialisaziun han ils Stadis Unids a partir da la fin dal 19avel tschientaner cuntanschì ina tscherta influenza sin la politica mundiala. Suenter il declin da l'Uniun sovietica èn ils Stadis Unids la suletta superpussanza restanta.
Ina lingua uffiziala determinada datti betg, ma l'englais predominescha cleramain, en il sidost è era il spagnol derasà. Ultra da quai exista ina gronda quantitad da linguas d'immigrants sco era restanzas da las numerusas linguas indigenas.
StadisModifitgar
Alabama - Alasca - Arizona - Arkansas - California - Colorado - Connecticut - Delaware - Florida - Georgia - Hawai - Idaho - Illinois - Indiana - Iowa - Kansas - Kentucky - Louisiana - Maine - Maryland - Massachusetts - Michigan - Minnesota - Mississippi - Missouri - Montana - Nebraska - Nevada - New Hampshire - New York - New Jersey - New Mexico - North Carolina - North Dakota - Ohio - Oklahoma - Oregon - Pennsylvania - Rhode Island - South Carolina - South Dakota - Texas - Tennessee - Utah - Vermont - Virginia - Washington - West Virginia - Wisconsin - Wyoming


text:
Il cudesch en format pdf preschenta tut las spezias da reptils ch’èn derasadas en Svizra. Ultra da quai porscha el in’introducziun generala en las caracteristicas e l’evoluziun dals reptils. Ed a la fin vegn mussà ch’era ils dinosaurs – ils reptils dal mesozoicum – eran da chasa en Svizra.
Avant radund 380 milliuns onns han emprims peschs cumenzà a sortir da l’aua ed èn s’adattads a la vita sin terra. Gia bler pli baud, avant radund 480 fin 460 milliuns onns, avevan las emprimas plantas ed ils emprims insects fatg quest pass.
Cun il svilup dals peschs als amfibis han pia er ils vertebrats prendì possess da la terra; ma els eran anc adina dependents da l’aua. Pir il svilup dals reptils avant radund 315 milliuns onns ha pussibilità da colonisar er territoris pli sitgs e pli allontanads da l’aua. E qua èn lura er da chattar intginas da las caracteristicas specificas dals reptils: la pel sitga, la respiraziun tras pulmuns en tut las fasas dal svilup e betg il davos l’ov amniotic, il qual furma quasi ina capsla da surviver autonoma che pussibilitescha il svilup d’in nov individi.
Al cumenzament da l’evoluziun dals reptils stattan perquai ils uschenumnads amniots. En in proxim pass èn sa spartids, gia en ina fasa fitg tempriva, ils sinapsids da l’ulteriur svilup dals reptils; dals sinapsids duevan sa sviluppar tut ils mammals. Ils reptils ‹restants›, ils sauropsids, èn sa dividids en ulteriuras sutgruppas, da las qualas be ils diapsids duevan surviver cun spezias recentas fin il di dad oz. En il mesozoicum è ina part dals diapsids, ils archosaurs, sa sviluppada als dinosaurs ed als pterosaurs, ils saurs sgulants. Ils dinosaurs vegnan sutdividids en ornitiscs (erbivors) e sauriscs; quests ultims èn sa spartids en sauropods (erbivors) e teropods (carnivors). E dals teropods maina la finala ina lingia directa tar ils utschels dad oz.
Il sulet reptil recent che deriva medemamain dals archosaurs è il crocodil. Tut ils auters reptils odierns derivan d’ina autra lingia dals diapsids, numnadamain dals lepidosaurs u saurs squamads. Las tartarugas na vegnivan pli baud betg attribuidas als diapsids, mabain a la lingia tempriva dals anapsids. Oz las resguarda la gronda part dals scienziads sco part dals diapsids, tar la quala l’oss da la tempra è sa serrà secundarmain.
Gist quest’ultima dumonda da la classificaziun da las tartarugas mussa co che la scienza sa sviluppa entaifer paucs decennis, quai che sa manifestescha er en il cudesch preschent davart ils reptils indigens: En la preschentaziun da survista dals reptils che sa basa sin ina publicaziun dal 1992 vegnan quellas anc denominadas sco anapsids, pia sco reptils primars; l’artitgel da survista cuntegnì en la Vichipedia suonda percunter il stan actual da la scienza sco descrit survart (ed è perquai da resguardar sco artitgel da referenza).
L’accent dal cudesch sco tal giascha però sin ils reptils indigens. Preschentadas vegnan tut las spezias da serps (vipras e natras), l’orvetta, ils singuls luschards e la suletta tartaruga ch’è da chasa en Svizra. E la finala vegn il term ‹reptils indigens› interpretà en questa publicaziun a moda fitg vasta, numnadamain cun er dar spazi als dinosaurs daditg svanids, ma ch’èn medemamain cumprovads en Svizra ed en il Grischun tras chats da fossils.
«Dinosaurs sin autezzas da 2500 fin 3000 meters? Han els pia era vivì en las muntognas? (…) Cura ch’ils dinosaurs han occupà la regiun nua che las Alps sa chattan ussa, era l’ambient cumplettamain different da l’ambient alpin che nus enconuschain oz. La regiun appartegneva ad ina vasta zona cuvrida d’ina stresa d’aua considerabla. Las plattas-crap sin las qualas ins po vesair oz ils fastizs, eran ina riva da sablun, in lieu da passadi da reptils. Ils dinosaurs na gievan pia betg en las muntognas, mabain a la splagia!»
Il cudesch en format pdf sa cumpona da preschentaziuns da l’emna da chattà e da paginas da Vichipedia. El è munì cun ina survista dal cuntegn, dal qual ins arriva directamain sin las singulas paginas, e d’ina tripartiziun che renda il cudesch survesaivel e bain legibel (‹Reptils en general›, ‹Preschentaziun dals reptils indigens›, ‹Dinosaurs›).


text:
Chester
Chester (parnonzia in ingles: [ˈtʃɛstər]; Caer in galles; Deva in latin) l'è ona città de l'Inghilterra center-ocidental, cont ona popolazion de pussee de 80.000 personn (censiment del 2001).
L'è traversada del fiumm Dee e l'è minga tropp delonsg del confin cont el Galles.
StoriaModifiché
La città l'è stada fondada di Roman, che l'han ciamada Deva o Castra Devana, del nomm del fiumm Dee. Deva l'è staa el quartier general de la legion romana quella de vint (Legio XX Valeria Victrix) fina al 380. Arent al fortin la s'è desviluppada vuna di città pussee important de la Britannia romana. Del nomm Castra semm rivaa a quell del dì d'incoeu.
In del Medioev i Sasson l'hann ciamada Leageceaster, anca se l'è stada abitada di Britannegh romanizaa almanch fina al princippi del VII secol, quand che gh'è stada ona battaja vinciuda del re de Northumbria.
L'è stada conquistada di danes, e poeu recostruida in del 908 del re Ethelred de Mercia. Chester l'ha resistuu pussee de alter città de la Gran Bretagna a l'invasion normanna.
Despoeu la conquista normanna, Chester l'è devegnuda ona città bella importanta, cont on castell e on port. In del 1541 l'è devegnuda anca la sede d'ona diocesi. In del 1646 gh'è stada ona pidemia de pest, che l'è andada inanz fina a la primavera de l'ann dopo.
In del XVIII secol l'è scominciada la decadenza del port, per via de l'insabiament del fiumm Dee, e per la concorenza de Liverpool. Ai temp de la revoluzion industrial gh'hann costruii on canal e ona ferrovia.


text:
Alarm da chalira
- Sonda, 4.8.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Sonda, 4.8.2018, 8:40, RTR
Ils 31 da fanadur ha luffizi federal per meteorologia proclamà lalarm da chalira sin il stgalim 4. Quai munta grond privel.
La chalira po chaschunar tranter auter problems cun la circulaziun dal saun. Periclitads èn sur tut persunas pli passadas, persunas malsaunas, uffants pitschens e dunnas en speranza.
MeteoSvizra recumonda da restar en la sumbriva, baiver bler, betg far sport u lavurs grevas, tegnair frestg labitaziun ed il corp, magliar mangiativas rinfrestgantas e da gie betg serrar persunas u animals en lauto.


text:
Ghitara
La ghitara (dil grec kιθάpa, oriundamein la Kithara, in instrument semegliont a la lira) ei in instrument da musica. Ord vesta dil tun ei ella in instrument da cordas ed ord vesta dalla tecnica da sunar in instrument da trer. Davart la generaziun dil tun vegn differenziau denter ghitaras acusticas e ghitaras electricas (e-ghitaras).
Tips[modifitgar | modifitgar il code]
Ina ghitara usitada ha sis cordas culs tuns E, A, D, G, H, E (en successiun da bass tier ault), in tgau, in culiez ed in corp. La differenza denter ghitaras acusticas e ghitaras electricas ei, ch'il tun dalla ghitara vegn sulettamein rinforzaus entras in spazi vit el corp dalla ghitara. Tier la ghitara electrica vegnan las vibraziuns dallas cordas priu giu da recepturs da tun magnetics e tarmess vinavon tras il cabel en in amplificatur. Denter las ghitaras electricas differenziesch'ins era aunc denter ghitaras normalas e ghitaras miez resunontas, las qualas ein era electricas, han denton era in spazi vit en lur corp. Tier las acusticas differenziesch'ins denter ghitaras classicas (cun cordas da nilon) e ghitaras da western (cun cordas da atschal), las qualas vegnan denton era avon cun recepturs da tun.
Effects[modifitgar | modifitgar il code]
Oravon tut ghitaras electricas vegnan savens duvrai cun pedals dad effect, ils quals vegnan plazzai ella cadeina da tun denter la ghitara ed igl amplificatur. Entras quels pedals san ghitarists variar lur tun tenor gust. Ils pedals san vegnir tschentai en ed ora e san purtar dapli sun ni distorsiun, els san prender si ni compressar il tun ed aunc bia autras caussas.


text:
Densità
La densità, de símbul p (lètera rho de l'alfabeet greech), una quaj völta scrivüda d, a l'è la relazziun ca g'è tra la massa e ul vulüüm d'un ròpp; la densità a l'è uviameent diretameent prupurziunaal al valur de la massa, u prupurziunaal al cuntràri cunt ul vulüüm.
Furmüla generaal:
L'ünità de misüra, in del Sistéma Internazziunaal, a l'è ul kg/m3; per resún pràtich al sa misüra anca in g/cm3. Per esémpi, la densità de l'aqua a 3.98 °C a l'è iguaal a 1000 kg/m3 = 1 g/cm3.
Densità de una quaj sustànza[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Densità de un pünt P in d'un mèzz cuntín[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
La densità in d'un mèzz cuntín a l'è una grandèzza scalaar, definída in tütt i pünt materiàj.
Al sia P un pünt materiaal de un mèzz cuntín, ga sia una sücessiun de vulüüm materiàj cunt vulüüm Vi e massa mi, taal ca tütt a cuntègnenn ul pünt P; a ciàmum densità del pünt P ul límit de la sücessiun dii quozieent quaand Vi a téndenn a 0:


text:
Münsingen
Mudel:For Cuurdinàde: 46°52′N 7°34′E
Münsingen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Berna-Mittelland, region aministrativa del Mittelland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 10845 abitant.
El cumün de Münsingen al se tröva a una altitüden de 541 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Belp, Gerzensee, Konolfingen, Rubigen, Tägertschi, Trimstein, Wichtrach.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Citaa ingiümelaa[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Münsingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Münsingen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
LA REGENZA
A LAS ABITANTAS ED ALS ABITANTS
DAL CHANTUN GRISCHUN
Stimadas conburgaisas e stimads conburgais
Mintgamai la terza dumengia da settember dat il Di da la rogaziun federala
l'occasiun da far ponderaziuns davart chaussas fundamentalas, ma er da s'orientar da nov tenor chaussas fundamentalas. Actualmain passentain nus in
temp ch'è per part caracterisà d’in cumportament dir, brutal e senza respect, saja quai en la societad u en la politica. Il maletg che vegn intermedià uschia na
gida betg gist a svegliar l'interess per las activitads da las instituziuns statalas ed er ecclesiasticas ed ad animar las burgaisas ed ils burgais da sa participar
activamain
als eveniments. Blers èn dischillus e volvan il dies, sch'il cumbat
per influenza, pussanza ed agens interess tranter instituziuns e persunas
daventa
in teater nundegn.
Quai è chapibel e suandabel. Il medem mument è quai er fitg deplorabel,
perquai ch'i svanescha uschia l'impuls da surpigliar en la baselgia ed en il
stadi incumbensas che surpassan in pensum obligatoric, cunzunt sche questas
incumbensas stattan adina en il focus da la publicitad e vegnan per part indemnisadas
mo modestamain. Anc pli difficil daventi da chattar glieud per
servetschs voluntars. Gist quai è in basegn urgent cunzunt per las baselgias,
ma er per instituziuns statalas pli pitschnas.
Tge pon la baselgia ed il stadi dentant far, per che burgaisas e burgais
s'engaschian puspè pli savens per incumbensas e valurs cuminaivlas e dettian
uschia nova vita a las structuras socialas? Structuras ch'èn d’ina vart indispensablas
per promover la giustia sociala, la convivenza paschaivla e la segirezza materiala per tuts. Dentant er structuras che duain dar tegn als umans en la
vita, cun metter puspè valurs cristianas – sco elements indispensabels da la concepziun da la vita – en il center da l’interess.
Per ch'ina tala vivificaziun saja pussaivla, dovri blera forza persvasiva e
credibladad da quels che vulan persvader burgaisas e burgais dal fatg ch'igl
è impurtant d’observar princips morals ed etics. Valurs fundamentalas pon
vegnir represchentadas mo da tgi che persvada sco persuna, da tgi che argumentescha
en moda sincera, transparenta e chapibla. Ir enturn cun quità cun
ils conumans è gist uschè impurtant sco savair ch'ils umans èn dependents in
da l'auter en la vita da mintgadi. Uschia naschan respect vicendaivel, chapientscha
e servetschaivladad. Toleranza vul dir: respectar auters cun lur opiniuns
sco er rinforzar ils flaivels. In aspect impurtant è particularmain er quel d'agir
cun responsabladad per mantegnair per las generaziuns futuras in mund, en il
qual i vala la paina da viver.
Ultra dal fatg che las politicras ed ils politichers sco er ils dignitaris ecclesiastics
han ina funcziun d'exempel, dovri er ina tenuta activa per pudair orientar
l'agir social pli e pli fitg tenor valurs fundamentalas, cunzunt sch'i sa tracta da
reglar divergenzas d'opiniuns e conflicts. Per avischinar differentas tenutas da
basa ina a l’autra, sto insatgi surpigliar l'iniziativa. I dat bleras dumondas, nua
che la baselgia ed il stadi pudessan chattar avischinaziuns raschunaivlas en lur
tenutas da basa, sch'i mo vulessan quai. Tenutas conciliantas pon esser ina
gronda contribuziun per realisar valurs cristianas fundamentalas.
Conciliaziun vul numnadamain er dir divergiar da las atgnas ideas fundamentalas
e dals agens maletgs da pussanza, s’avischinar al visavi e tschertgar cumpromiss ch'èn acceptabels per tuttas duas varts. Cuntanscher in consens
vul dir far pasch qua e là. Er quai è ina valur cristiana fundamentala. La baselgia ed il stadi han l'obligaziun morala da chattar soluziuns per problems
existents. Quai vala gist er per problems en las relaziuns vicendaivlas. Cunzunt
ord vista da las burgaisas e dals burgais fissi nunchapibel, sch'i n'ademplissan
betg cun tutta premura questa obligaziun.
Lain pia prender il Di da la rogaziun federala sco chaschun per dar nov
schlantsch al dialog tranter la baselgia ed il stadi. La voluntad exprimida
uschia, numnadamain da prender per mauns sfidas en moda constructiva e
cuminaivla, na po betg mo animar burgaisas e burgais da cooperar pli fitg al
dialog, mabain er da gidar a schliar incumbensas ecclesiasticas e statalas. Natiralmain
en il senn da la cuminanza, en moda facultativa ed autodeterminada.
Ina perspectiva che po tuttavia vegnir chapida en il spiert da s'orientar pli fitg
tenor valurs fundamentalas.
Preziadas conburgaisas e preziads conburgais, lain guardar cun optimissem
en l'avegnir, lain dar – il Di da la rogaziun federala – pled e fatg davart
quai ch'è propi impurtant per nus. Mintgin per sasez, dentant er cun in sguard
sin la cuminanza, pertge che la baselgia ed il stadi han basegn da la cooperaziun
d'uschè blers umans sco pussaivel.
Nus giavischain a Vus ed a nus tuts in paschaivel Di da la rogaziun federala.
Cuira, settember 2017
En num da la regenza
La presidenta: Barbara Janom Steiner
Il chancelier: Claudio Riesen
Agiunta:
Mandat da la rogaziun federala 2017


text:
Grazia ad in test davart sang en il passacorp e/u grazia ad ina coloscopia pon vegnir constatadas ad ura midadas dal begl gross, savens avant ch'ellas èn malignas. Pervia da quai sustegna il chantun Grischun questa prevenziun. A tut las persunas tranter 50 e 69 onns vegni recumandà da sa laschar cussegliar dal medi da chasa, d'in gastroenterolog u en in'apoteca.
Pervia da la situaziun actuala en connex cun il coronavirus vegn spustada ad interim la partenza dal program "Prevenziun dal cancer da la beglia Grischun". Grazia fitg per Vossa chapientscha.


text:
Stan Wawrinka è sa qualifitgà per la proxima runda dal turnier da Grand Slam. Il Svizzer ha profità dal fatg che Gulbis ha stuì dar si la partida. El ha stuì vegnir tractà vi dal dies. L'emprim set aveva Gulbis gudagnà cun 6:3. En il segund set manava dentant Wawrinka cun 3:1 cura che Gulbis ha dà si.
En la segunda runda frunta Wawrinka u sin il matador local Nick Kyrgios u sin il Canadais Milos Raonic.
Er Bacsinszky ina runda vinavant
Timea Bacsinszky è en la segunda runda dal turnier da Grand Slam a Melbourne. La Svizra ha battì la Russa Daria Kassatkina cleramain en dus sets cun 6:3 e 6:0. L'entira partida be cuzzà 55 minutas.
En la proxima runda frunta Bacsinszky sin in'ulteriura Russa, numadamain Natalja Wichljanzewa.
Vögele e Golubic out
Percunter è il turnier da Grand Slam a fin suenter l'emprima runda per in'autra Svizra: Stefanie Vögele da l'Argovia n'ha gì nagina schanza en la partida cunter la giugadra dal Taiwan Hsieh Su-Wei. En pli pauc ch'in'ura ha ella pers gist cun 2:6, ed 1:6.
Suenter Stefanie Vögele perda er Viktorija Golubic cleramain en l'emprima runda da l'Australian Open. La Turitgaisa da 26 onns ha pers cunter l'Ucranaisa Jelina Switolina en dus sets cun 1:6, e 2:6.
Gia ier han Roger Federer, Henri Laaksonen e Belinda Bencic gudagnà lur partida da partenza a l'Australian Open 2019.
RR novitads 06:00++


text: Il rapport da la staziun ornitologica svizra è in’introducziun simpla en andaments e regularitads biologicas ch’ins po observar en la natira dapertut ed adina puspè. Il text è limità al pli necessari e duai animar il lectur da s’occupar pli detagliadamain cun la vita variada en ses conturn e da profundar sias conuschientschas cun agid d’ulteriura litteratura. «Utschels en iert» sa drizza er a magisters e scolars. Differentas noziuns e problems èn represchentads en parts curtas che dattan en lur totalitad ina survista generala. Utschels descrits (tscherna): fringhel, verdaun, prelat, merlotscha, sturnel, puppen cotschen, sgnappamustgas grisch, chardelin, pitgarel, pitgalain, differents masets.


text:
L'eroport da Turitg ha l'onn passà pudì augmentar la svieuta sin passa 1,1 milliardas francs. Cumpareglià cun l'onn avant è quai in plus dad 11,2%. Las entradas ord las fatschentas da sgols èn s'augmentadas per 5,2% sin 657 milliuns francs.
Il gudogn da l'eroport da Turitg è dentant sa sbassà per 17% cumpareglià cun il 2017 sin 238 milliuns francs. Sco l'eroport da Turitg scriva, haja l'interpresa il 2018 fatg dapli reservas per mesiras cunter la canera. Ultra da quai aveva in gudogn spezial influenzà il resultat dal 2017. Per quest onn quinta l'eroport da Turitg cun 3% dapli passagiers.
RR novitads 10:00


text:
52
Avenimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- El Claudi el finiss l'Acquedott Claudi.
- El San Tumas, apostul del Gesüü Crist, el riva in India per predegà el Vanger.
- El Plini el Vegg el finiss de scriv el sò cünt dii Guer Germanich.
- El Tiridaa I, fradel del Vuluges I e aversari di Ruman, el diventa el növ re d'Armenia.
Nassimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pübli Ustori Scapüla, pulitich ruman (n. 15)
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Repubblica Cremasca
La Repubblica Cremasca (inscì anca in Italian) l'è stada voeuna di repubblich giacobinn che hinn nassuu in Italia quand che gh'hinn rivaa i soldaa del Napoleon.
In particolar, quella repubblica chì l'è nassuda el 28 de marz del 1797, quand on còrp de armada frances l'è rivaa in de la città de Crema (che del 1449, insema al tutt el sò territòri, el faseva part de la Repubblica de Venezia) e l'ha arrestaa el duca Contarin.
A 'sto pont l'è nassuda la repubblica, che la ciappava dent la città e la soa provincia. Dòpo pòcch pussee de trii mes (el 10 de luj) la giovin repubblica l'è entrada a fà part de la Repubblica Cisalpina, prima in del departiment de l'Adda, poeu in quell del Pò.


text:
Neréo
Al Neréo (Nnpeύς in gréc), in dla mitulugìa gréca, 'l era na divinitê di prìm tèimp dal mèr, fiōl dal Pòunt e dla Géa. 'L ìva spuśê l'oseanèina Dòride ch'la gh'dèva el sinquànta fiōli Nerèidi, e tra chegli ètri, anca l'Alìce e la Teti (ch'la sarèv e-dvintèda pò la mèder dl Achìl). Al psiva anca avér-eg al fiōl Nerît.
Soquànti fòunt cùma l'Odisèa, la Teogonìa dl Esìod e la Bibliutèca dl Apolodòr, i 'n descòren cuma 'd un vèć ch'al gh'vèd giòst, ch'al saìva anca vèd'r in dal futûr, e bòun, 'd indû i sarèven deśgnû i só scutmài ed "veritiér", "benèvol" e "sèinsa mensòggna e gnanca śmingànsa". Al gh'ìva la posibilitê 'd cambièr la só forma, cuma pasèr da quèla 'd serpèint a la forma dl'aqua a quèla dal fóg. 'L abitèva cun la só famìja in degli aqui dl Egéo.
Vóś lighèdi
Èter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Neréo
- (IT) Al nòm ed Neréo in sìm'a 'l Wikisiunàri
- (IT) La citasiòun dal Neréo in dla Teogonìa dl Esìod in dal wikiquote


text:
Rue (CH-FR)
Rue a l'è un cumün svizzer del distret de Glâne, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 11.20 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1265 abitant.
El cumün de Rue al se tröva a una altitüden de 675 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Auboranges, Chapelle, Ecublens, Le Flon, Montet, Oron-la-Ville (VD), Ursy, Vuarmarens.
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
LitteraturA Nairs
Las organisaturas dal festival LitteraturA Nairs, Flurina Badel e Bettina Vital (da schnestra) han decis da spostar il festival per ün on (fotografia: Mayk Wendt).
Rinforzar e dar valur a la litteratura rumantscha
24.03.2020 08:00
|
Kultur
| Engiadina Bassa, Ardez, Scuol, Tarasp
|
Ils 27 e 28 da marz vess gnü lö la seguond’ediziun dal festival LitteraturA Nairs, quista jada cul tema «Bestial». Bettina Vital, üna da las organisaturas dal festival, quinta da l’importanza d’occurenzas litteraras rumantschas e las consequenzas dal coronavirus.


text:
L’attatgader da 24 onns mida dal IFK Helsinki tar Tavau. Turunen ha suttascrit in contract per ina stagiun.
La stagiun passada ha il Finlandais Teemu Turunen sajettà 20 gols e dà 31 assists en 43 gieus. El fa part da la squadra naziunala – e las quatter davosas stagiuns da la liga finlandaisa ha el fatg 241 gieus e fatg 185 puncts (74 gols e 111 assists).
Conuscha glatsch grischun
Turunen ha era giugà a la Cuppa Spengler. Il 2017 ha el dà cun ses club da lura Haemeenlinna dus gieus, e marcà in gol ed in assist.


text:
Svevia
La Svévia (en todèsch: Schwaben) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirk) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Augùsta.
Südiviziù aministratìve[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de la Svévia l'è dividìt en 10 circondàre (en todèsch: Kreise) e 4 cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte) che aparté a nisü circondàre.
- Circondàre (Kreise):
- Aichach-Friedberg
- Augùsta
- Dillingen
- Donau-Ries
- Günzburg
- Lindau
- Nöa-Ulma
- Oberallgäu
- Ostallgäu
- Unterallgäu
- Cità extra-circondariài (Kreisfreie Städte):


text:
Trümé
Trümé (nom ufizial: Tromello) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 3 856 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 35,2 km² e ona densità de 110 ab./km².
Al cunfìna coi comün de Lagna, Burgh San Sir, Sargnagh, Gambulò, Garlasch, Murtara, Utibian, San Giorg ad l'Ümlena, Valegg.
Evoluzion demografega[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Trümé l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
la scoletta raccolta truffels
Il pur Edi Hess da Dieni ha envidau la scoletta da vegnir a gidar da raccoltar truffels. Cun zeivers e stivals essan nus serendi sil funs e sco emprem ha igl Edi scavau e sluccau il tratsch cun agid dil criec e dils cavals.
Silsuenter ei igl encurir truffels iu sco da far nuot. Nus havein anflau gronds e pigns truffels e da quels da tuttas differentas e legras fuormas. En in gienà ein ils zeivers e las chistas stai empleni tochen sum. E tschufs eran nus era tochen sum; perfin las soccas eran plein tratsch. Sco pagaglia ha mintg’affon astgau prender a casa entgins truffels. In grond engraziel fetg agl Edi per quei bi e nunemblideivel eveniment.
En scoletta havein nus l’auter di contemplau el detagl ils gronds e bials truffels e lu fatg pommes frites. Tgei buns pommes frites quei ei stau…. !!!! Suenter esser stai cuschiniers essan nus daventai picturs ed havein fatg maletgs e musters cun buls da truffels.
fotografias da Romana Deragisch-Hendry & Gelgia Deplaz


text:
N'èn Voss numers d'immatriculaziun strusch legibels? Èn els vegnids donnegiads en in'autra moda?
Sin Voss giavisch e cunter in pajament pudain nus laschar fabritgar da nov Voss numers d'immatriculaziun. Empleni per quest intent il formular "Fabricaziun da novs numers d'immatriculaziun
".
Ils numers novs pudais Vus alura retrair a noss spurtegls a Cuira u a Samedan u tar il post cumpetent da la polizia chantunala, e restituir ils numers vegls.
Resguardai per plaschair ch'il termin da furniziun importa ca. 14 dis.


text:
Sàbio
Sàbio (en Italià: Sabbio Chiese), l'è 'n cümü de 3 905 abitàncc (dàto del Dic 2015 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Val Sàbia, a 31 km a Nordèst de la cità de Brèsa.
El teretóre del cümü de Sàbio l'è streersàt del fiöm Cés, a metà stràda 'ntra 'l lac de Gàrda e 'l Lac d'Ìder. L'è delimitàt de le dò stretòie söl Cés de Carpenéda a val e de Bàrghe a mut. L'abitàt piö antìc l'ìa custrüìt söle spónde del torènt Vrènda poc prìma de 'ndóche chèsto 'l se sböta 'ndèl Cés. El s'è svülüpàt de menemà entùren a la córna endóche gh'è 'l Santöàre de la Madóna de la Ròca.
Evulusiù demogràfica[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
20 01
Ol dé 20 de zenér l'è 'l 20 dé de l'an del calendare gregorià; manca 346 (347 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 20 de zenér al è ul dí da pòost 20 dal an dal calendari gregurian; i manca 346 (347 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nomm dal dí in difereent dialett[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gjuntée un nomm!
Avenimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1279 - Perpinyà: Pere II al cunsegiss che ul sò fradell Jaume II da Mallorca ga al sígna una declarazziun da vassallacc.
1401 - Barcelona: A la llotja sa la derva una taula da cambi.
1640 - Barcelona: ul Francesch da Tamarit, heroi dal sedi da Salses recevüü cunt entüsiaasm.
1924 - Spagna: Primo da Rivera al nòmena recugnussüü anticatalaniist cuma depütaa pruvincjaal da Catalunya.
Nassimeent[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1979 - Calabasas, Califòrnia (SÜA): Rob Bourdon, baterista da Linkin Park.
Necrulogi[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1993 - Tolochenaz-sur-Morges (cantun da Vaud, Svízera): Audrey Kathleen Ruston cugnussüda cuma Audrey Hepburn, atriis cinematugràfega Anglesa d'urígen Belga.
Fèest[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa Lucala da Riu da Cerdanya a la comarca da la Cerdanya
Festa lucala da Vísulalba Sasserra, a la comarca dal Vallès Oriental.
Saant Sebastian, festa magjuur da Palma e Riudoms
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Piev de Bruscian
La piev de Bruscian l'è stada vuna di piev religios e ministrativ del Milanes, che la gh'eva 'me capploeugh el comun de Bruscian (incoeu quartier de Milan).
El sò patron l'eva la Vergin Assonta.
La comprendeva i vegg comun de Bruscian, Affer, Bress, Brusô, Carsenzagh, Corman, Derghen, Ninguarda, Bicocca, Prescentenee, Precott, Segnan, Turr e Gorla.
Citada per la prima voeulta in del 1011, l'ha perduu i sò fonzion ministrativ in del 1797 e l'è stada scancellada in del 1930, perchè la pupart di sò comun l'eva stada inglobada dent a Milan.


text:
Tempesta
La tempesta o tompesta o gragnoeula l'è ona percipitazion atmosferega fada su de tancc tocchelitt de giazz a forma de sfera o trapeziodai, che vegnen giò di nigoi ciamaa cumulonemb.
La pò portà di dagn bei grav ai camp e ai terren in general.
FormazionModifiché
La tempesta la se forma se i corent ascensionai in d'on cumulonemb hinn fort assee; in quell cas chì el suced che on primm nucli de giazz el vegna trasportaa su e giò in de la nigola, indove el se delegua cont alter rosc de giazz piscinitt e coi gott d'aqua, per poeu giazzàss anmò e vegnì semper pussee granda. Quand che i corent hinn pu bonn de levà su e tegnì i tocch de giazz (perchè hinn devegnuu tropp grev), quei chì croden giò in terra; i rosc de partesei giazzaa che hinn minga bon de deleguàss prima de vess rivaa giò in terra causen despess on mucc de dagn sia in di camp che in di center urban.
L'è pussee probabel che la vegna giò d'estaa, anca se l'è fada de giazz, già che l'è ona conseguenza de la caldura.
I grann de tempesta che borlen giò a temperadur alt hinn trasparent, perchè hinn senza i boll d'aria; quei che borla giò a temperadur pussee bass hinn bianch perchè, inscambi, ghe n'hann tant.
Prima e dopo che l'ha tempestaa, la temperadura la se sbassa in pressa (anca de des grad in mezora), perchè 'l giazz soled, per devegnì aqua, el ghe toeu via del calor a l'ambient, e in 'sta manera poeuden vessegh anca di grand aqueri.
El nommModifiché
El nomm tempesta l'è doperaa in quasi tutt el nord Italia e in romancc, foeura che de la Liguria (gragneua) e ona quai zona isolada. La variant tompesta l'è tipega de la Provincia de Bressa, del Trentin e del Venet ocidental[1].
La parolla gragnoeula inveci l'è spantegada de chì e de là in gir per la Lombardia e 'l rest del nord Italia, e la vegn del latin parlaa *grandeŏla, deminutiv de grando, grandinis, e 'l va confrontaa con l'italian "gragnola"[2]. El latin grando l'è anca a la bas de la parolla italiana "grandine".


text:
Rhode Island
Al Rhode Island (a s lèś /ˌroʊdˈaɪlənd/ in ingléś, scólta'l chè) 'l è 'n stat di Stat Unî ch'al s cata in dla regiòṅ dal New England e ch'al s è unî a la federasiòṅ in dal 1788. 'L è 'l stat più pìcul dal paéś avénd-ag na superfìsi ad sōi 3.140 km² ma 'l è anc pîṅ stóp ad gint, un migliòṅ abundànt, esénd pasâ sōl da 'l New Jersey in fat ad fitùm. Al 4 ad Maǵ dal 1776 l'è stada la prima dal trédas culògni ingléśi a 'rvuntàr-as cónt'r al Régn Unî.
La sò capitàl l'è Providence, granda a 'l incìrca cuma Mòdna, cun Warwick e Cranston atri sità impurtànti. Al cunfìna a nòrd e a èst c'n al Massachusetts, a sud cun 'l Ucéan Atlàntic e c'n al stat ad New York (bōrd marìtim) e a òvest c'n al Connecticut. Al sò nóm al daśvîṅ da la più granda dal sò ìśuli.
Al sò mòt 'l è „Hope“ (Spransa) mént'r al scutmàj ch'i gh'aṅ dâ 'l è „The Ocean State“ (Al stat d'l Ucéan). 'L è divìś in sinc cuntèi e in trénta-nóṿ cumùṅ. Al fiùm più impurtànt ch'a gh pas' in mèś 'l è 'l Blackstone. Al clima dal Rhode Island 'l è cuntinentàł o cuntinentàł/marìtim.
La sò guvernadōra, da 'l 2015, l'è la demucràtica Gina Raimondo. In dla sò stòria al stat l'à praticamènt sèmpar vutâ p'r al partî d'l àśan in dgl'elesiòṅ p'r elèś'r al presidènt di Stat Unî. Da 'l 1960 a vgnir a 'dès sōl in dal 1972 e in dal 1984 i 'l aṅ spuntàda i republicàṅ.
In dal 2010 la sò pupulasiòṅ la s dividìva fra 'n 81,4% ad biànc, un 5,7% ad nég'r e 'n 2,9% 'd aśiàtic. Fra i sò persunàǵ famóś a 'rcurdém la cantànta Blu Cantrell e 'l regìsta Bobby Farrelly.


text:
La cumischung da gestiun sa cumpona da treis commembers. Ella sa constituescha sasezza. La cumischung da gestiun survigilescha l’administraziun d’en uffezi dalla suprastanza communala, dallas ulteriouras instanzas e dall’antiera administraziun communala. Ella survigilescha tot las finanzas digl cumegn ed examinescha dumondas digl preventiv e digl pe da taglia. Ulteriouras incumbensas sa dattan da regulaziuns spezialas, tgi restan resalvadas expressivamaintg.
La cumischung da biagier consista da treis commembers. Ella sa constituescha sasezza. Igl parsoura digl departamaint responsabel è commember dalla cumischung da biagier.
La scoligna, scola primara e scalem ot vignan manos da consorzis da scola. Aint igl cumegn Albula/Alvra existan igls treis suandonts consorzis da scola:
Sen la pagina-web Schulen Albulatal cattez vous tot las infurmatziuns pertutgont igls consorzis da scola ed igls nom digls cunsegls da scola.


text:
Maria, mader de Gesü
Maria (in ebraich מרים Miryam, o Myriam, in aramaich Maryām, in grech di Setanta Mapίau, Maríam, o Mapίa, María, in arab: مريم, Maryam; ? - Gerüsalem o Efes, 42/45) a l'è la mader de Gesü.
Tücc i nom de Maria[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
A l'è cugnussüda anca 'me Santa Maria, Vergin Maria e la Madona.
I catoligh e i urtudoss (che ghe dan el titul de Θeotόkoς, Theotókos) la veneren 'me Santissima Mader de Diu (theotókos el vör dì propi "mader de Diu"); anca la gesa anglicana e di ges prutestant 'me quela Lüterana recugnussen la sò Santità.
A la Madona i gh'hann dedicaa una sura del Curán, anca se in de l'Islam la gh'ha minga el titul de santa.


text:
Las duas plantas possedan caracteristicas fitg sumegliantas e vegnan savens scumbigliadas resp. tegnidas per ina spezia. I sa tracta da spezias che creschan en las muntognas europeicas, ma sut cundiziuns ecologicas divergentas (vicarissem). Omaduas spezias possedan ina suletta flur-brunsina vi d’in moni extrem curt, la quala dat en egl durant il temp da fluriziun. Sper bleras autras spezias da giansaunas èn er las flurs da questas duas spezias d’in blau pur che cumpara uschiglio darar en il reginavel da las flurs. [Tenor Vichipedia].
(Foto: Tobias Gasser / CC BY-SA 2.5)


text:
La regenza grischuna ha mess en vigur per il 1. da schaner 2016 la revisiun parziala da la lescha davart la banca chantunala grischuna (LBCG). Il cussegl grond aveva tractà il project en la sessiun d'avust. Il termin da referendum è scadì ils 9 da december 2015. Entaifer quest termin n'èn vegnids inoltrads nagins referendums.
Cun la revisiun parziala vegn extendì il circul da persunas che po far part dal cussegl da banca. Fin ussa na dastgavan persunas ch'eran activas per in auter institut suttamess a la lescha da bancas betg sa participar al cussegl da banca. Il temp d'uffizi per commembras e commembers dal cussegl da banca vegn limità a 12 onns. Intginas disposiziuns en la lescha vegnan adattadas formalmain pervia da novas reglas p.ex. en il dretg d'obligaziuns (DO), en ordinaziuns federalas u en circularas da l'autoritad federala per la surveglianza dals martgads da finanzas (FINMA).
Infurmaziuns:
cussegliera guvernativa Barbara Janom Steiner, scheffa dal departament da finanzas e vischnancas, tel. 081 257 32 01, e-mail Barbara.Janom@dfg.gr.ch
Gremi: regenza
Funtauna: rg chanzlia chantunala dal Grischun


text:
Malgrà la terrada èsi stà in gieu tut spezial per Fadri Riatsch. Il giuven hockeyan da Sent ha numnadamain giugà ses emprim gieu per Tavau en la liga naziunala. Fadri Riatsch ha 19 onns, è sulet 1,64 meters gronds e paisa be 59 kilos. El n’è pia betg ina dals pli gronds sin il glatsch, dentant in dals pli movibels e sperts. Fadri Riatsch è attatgader ed ha lantschà sia carriera tar il CdH Engiadina e gioga actualmain tar ils juniors d’elita dal HCD. El è in da paucs che discurra rumantsch a Tavau.
RR Sportissimo 17:00


text:
Lengua giapponesa
El giappones l'è ona lengova parlada principalment in del Giapon.
El giappones, insema ai lengov ryukyuàn, el forma la fameja linguistega di lengov nipponich. Del punt de vista filogenetich el giappones l'è consideraa solitament ona lengova isolada, per la reson che l'è minga possibil de fà anmò su con sicurezza la sò origin. Gh'hinn di teorij ch'i disen che el giappones el poeudaria avegh di origin comun cont la lengua Ainu (parlada de la popolazion indigena di Ainu, che viven anmò in de l'ìsola de Hokkaidō), cont i lengov austronesian oppur cont di lengov del grupp ural-altaich. Chest ultem dò ipòtesi chì a hinn al dì d'incoeu i pussee accreditaa: on frach de lenguista a hinn d'accòrd de dì che'l giappones el saria constituii de on substraa austronesian ch'el s'è giontaa insema cont di influenz uralo-altaich. El giappones el gh'ha di somejanz sintattich cont el corean, cont di differenz però de morfologia e lessich.
Del punt de vista tipologich el giappones el gh'ha un bel poo de caratteristich di lengov agglutinant del tipo SOV, cont ona struttura "tema-comment" (compagna de chella del corean e del cines). Però per la presenza di element tipich di lengov flessiv di lengovist el ciamen el giapponese ona lengova "semi-agglutinanta".


text:
Internet Archive
Ol Internet Archive l'è una biblioteca dijitala non profit qe la g'ha come obietiv qell de consentir un "acess universal a la conoscenza".[1][2] La dà un spazio dijital permanent per l'acess a di collezion de material dijital qe i g'ha dent, tra l'olter, sit web, audio, imajin in moviment (video) e liber. Internet Archive l'è stait fondad da Brewster Kahle ind el 1996 e al fa part de la IIPC (International Internet Preservation Consortium).[3] Come jonta a la so funzion principala de arqiviazion, Internet Archive l'è un'organizazion qe la circa de rivar a l'obietiv de hir-ga Internet libera e dervida, e l'è un'associazion non profit recognossida in manera ofiçal ind i Stats Unids.
I ofiç aministrativ i è a San Francisco, e i data center i è a San Francisco, a Redwood City, e a Mountain View, in California. La plœ granda collezion dijital de la biblioteca l'è l'arqivio web, una sorta di racolta di "fermi imajin" del World Wide Web catalogads segond la data ind la qual i è stait ciapads. Per sicureza g'è un mirror de l'arqivio ind la Bibliotheca Alexandrina in Ejit. L'è permetid a tœts ol caricar e ol scaricar del material dijital da e verso i so server a costo zero.
Al permet anc l'acess a un di plœ grands projets de arqiviazion dijital di liber, l'è part de la American Library Association e l'è recognossid in manera ofiçal dal stat de la California come biblioteca pubblica.[4] La socetaa la g'ha 200 lavorador, e tants de lor i è dree a scanerizar di volœm cartacei ind i center specializads. L'ofeç principal de San Francisco al g'ha trenta lavorador. Internet Archive al g'ha un budget de circa 10 milioni de dollari l'ann qi veng ind la plœ part da una varietaa di fonts: i solds di servizi del web crawling, collaborazion varie, donazion, e la Kahle-Austin Foundation.[5]
Ligam de fora[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- www.archive.org - sit ofiçal del projet
- The Wayback Machine
Riferiments[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ (EN) Internet Archive Frequently Asked Questions
- ↑ (EN) Internet Archive: Universal Access to all Knowledge
- ↑ (EN) Members (International Internet Preservation Consortium)
- ↑ (EN) Internet Archive officially a library.
- ↑ (EN) CabinetMagazine.org


text:
Pétalo
El pétalo l'è giü dei elemèncc che fùrma 'l fiùr de le Angiospermae.
L'è l'evulusiù de 'na fòia che 'ndèl cors del tép la s'è trasfurmàda e che, ensèma ai óter elemèncc la fùrma la coròla de 'n fiùr.
CaraterìsticheModifiché
La part piö strèta del pétalo – chèla che se 'nserés endèl resetàcol — l'è ciamàda öngia, envéce la part piö làrga, che se dèrf envèrs l'estèrno, la g'ha nòm de làmina o lèmbo. A la bàze del pétalo se tróa de spès el netàre, 'na ghiàndola che la böta fò 'l nètare.
El pétalo el pöl vìga divèse fùrme e culùr (chèi che tìra al vért i è ciamàcc pétali sepalòidi); a tocàl el par vülüdàt (per vìa de la prezènsa de la papìla) e sitìl; pöl capetà però che 'n sèrte zèner el sàpe carnùs o sedenò fì fì.
L'ensèma dei pétali el g'ha la funsiù de protèger i stam e i pestéi (le parcc fèrtii del fiùr) e i è per vìa del sò culùr, 'na atrasiù per i insècc che i rènt pusìbol l'impolinasiù per la reprudusiù de la spéce.


text:
Béga africaniśàda
La béga africaniśàda, cgnusùda méj cuma béga sasìna, l'è na béga ìbrida nada misćiànd insém la béga africàna Apis mellifera scutellata cun soquànti sóta-spéci européi cuma la béga itagliàna Apis mellifera ligustica e la béga tedésca Apis mellifera mellifera. La fà part dla famìja di Apidae, gènar Apis.
In dal 1957 'l è stâ 'l biòlug Warwick Estevam Kerr a incruśàr-li par dar vita a na béga ch'la psis vìvar bèṅ in di clima cald e umìd cuma qvéi dl'Amèrica dal Sud ma anc ch'la fus bòna 'd far dimóndi mēl cuma qvéli européi. Chi lò 'l à acsè purtâ sèg in Braśìl 26 béghi regìni dla Tanśàgna par mét'r in òpra al sò prugèt.
A s è vist subìt che chi insèt lè, praticamènt cumpàgn a véd'r-i rispèt a 'l sò parènti dl'Európa cun sōl dgl'ali più cichi, i éran dimódi più rabìdi in dal difénd'r al sò bréschi esénd ch'i rispóndan subìt tuti insém a 'l ferumòṅ d'l alàrm, tant da meritàr-'s al scutmàj ad “béga sasìna”[1].
C'n al pasàr dal tèmp cal béghi chè, ch'i ténd'n a spustàr-as da spés par catàr da magnàr, i èṅ rivàdi prima in Mèsic e pò in di Stat Unî meridiunài.
Nòti
- ↑ Al „béghi sasìni“ i làs'n un texàṅ mòrt, dóna dimóndi misa mâł NBC News, 2 ad Śugn dal 2013
Àtar prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Ape africanizzata
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Ape africanizzata»
- Wikispecies contiene informazioni su Ape africanizzata


text:
La crisa da corona haja mussà che la purschida possia anc vegnir optimada. Tar la medischina intensiva saja quella memia pitschna – en autras partiziuns percunter memia gronda.
Pli flexibel
Latiers stoppia la sparta d'ospitals en general vegnir pli dinamica ed esser abla da s'adattar pli svelt a midadas.
Oz vai per quai che schebain persunal sco era apparats possian vegnir utilisads a moda pli flexibla.
Plinavant ha Brand dentant er declerà che las premias na duain betg crescher quest onn pervi da corona, quai possia el empermetter. Las cassas da malsauns hajan fatg ils ultims onns reservas, da quellas possian ins uss far diever per custs supplementars. Er sin ina segunda unda sajan las cassas preparadas. Ma las premias na possian uschè u uschia betg pli crescher gists sco ellas veglian, ha Brand accentuà envers il Blick.
Strusch udida per ils assicurads
Quitads fa il president da Santésuisse dentant davart la moda, co ch'ils assicurads èn represchentads en il parlament.
Ils furniturs da prestaziuns, sco medis, ospitals u la Spitex èn represchentads bler meglier en il parlament che las cassas da malsauns.
Pli pauc che 10 parlamentaris hajan in connex tar cassas da malsauns. La represchentaziun da quels che pajan premias saja sut in ferm squitsch, di Brand. Els sa chattian fermamain en la defensiva.
Santésuisse emprovia da franar il svilup enorm da purschidas. Vitiers tutgia il sistem da referenza per generica, pia per medicaments che n'han nagina protecziun da patent pli. Be qua giaja per in potenzial da spargn da 400 milliuns francs. E la cumpart da generica al martgà svizzer saja fin uss be tar 20%. En l'exteriur saja quel per part tar passa 80%, quai che mussia in ulteriur potenzial da spargn.


text:
Aiuto:ISTRUZIONIBASE/Scritùra
Artéccol in dialètt mudnés
Istruziòun - Tècnica ed Scritùra
Scréver óna pàgnia dla Vichipèdia an l'è pròpria cumpàgn che scréver in un quelch èter sito internet. An gh'è brisa la tecnologéa WYSIWYG ("What You See Is What You Get", quel ch'te scrévv al sèlta fóra), Vichipèdia la dróva di còdici per fèr di particolèr elemèint (ad esèimp, al tétol). Sta manéra ed scréver as ciàma Wikitext (o Wiki-markup) e l'è fat acsè per èser còmed da druvèr.
Cursìv e neràtt
I wiki tag pió druvê i én al neràtt e alcursìv. Per fèr al neràtt e al cursìv agh è da màtter intóren a la paròla o tót un pinsér i apòstrofi ('):
In dla Vichipèdia, i nàmm di sogèt d'un artécol i én scrétt in neràtt quand i én scrétt la prémma volta in dla pàgina. Per fèr un esèimp, l'artécol San Zemiàn al taca acsè:
- San Zemiàn (Cugnìnt, 312 – Mòdna, 397), l'è stê vèscov ed Mòdna, e al vin cunsiderê un sant da la Césa Catòlica. L'è anch...
Al cursìv as pól druvèr quand is dìsen di nàmm di lébber, di film, di désch o di video-zógh. Quand un di quèst chè l'è al sogèt dl'artécol e l'è scrétt la prémma volta in dla pàgina, alóra as dróva al cursìv neràtt.
Al cursîv al vin druvê anca quand a se scrévv 'na paròla in 'na léngua difèreint dal dialètt emiliàn o rumagnòl (per esèimpi in italiàn o in 'na léngua furastéra).
Guèrda anca chè (in italiàn)
Tétol e secònd-tétol
Tétol e secònd-tétol i én ónna manéra ed màtter a pòst l'organisaziòun ed na pàgina. Per stachèr un argomèint da un èter, in dl'istèssa pàgina, t'la pô divìder druvànd i tétol.
I tétol is fan acsè:
Se óna pàgina la gh'à almànch quàter tétol, la sèlta fóra da per lê una tabèla d'organisaziòun.I
HTML
Al Wiki-text al gh'à tót al necesàri per fèr i cambiamèint ala Vichipèdia, e cgnósser l'HTML al n'è ménga ubligatóri, anch se dal vòlti al pól gnìr còmed da fèr di lavór, cóm druvèr i culór, fèr i tabèli e màtter di èter bagài in dla pàgina.


text:
Mdóla
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Mdóla (Medolla in italiàn, 6.265 abitant) 'l è un paiśèṅ in Pruìnsa ad Mòdna ch'al gh'à la séd di nóṿ cumùn dl'Ugnòn Cumùn Mudnéś Àrea Nòrd, asuciasiòṅ in du a gh'è anc Mdóla. La dista 29 km da Mòdna.
Avenimènt stòric
Al primi nutìsi ad Mdóla i eṅ ad 'l an 776 quànd Carlo Magno 'l iva dunâ la pēṿ ad Camurana a l'abasìa ad Nunàntla. Al nóm dal paéś al daśvèṅ da 'l latìn Medulla (sturpiadùra ad Midolla) ch'a s druàva p'r indicàr al camàti ad paja ad chi pòst lè pîṅ ad palùdi. Da 'l 1355 la stòria ad Mdóla la và a bras cun qvéla ad Mòdna e di Estensi. In dal 1629 i Lanzichenecchi i aṅ purtâ la pesta in dal cumùn. In dl Agóst dal 1859 Mdóla la pasa a 'l Régn ad Sardéggna dòp na cunsultasiòṅ referendàra.
Mdóla 'l à patî in manéra fòrta i taramòt dl'Emìglia dal 2012 ch'i aṅ fat di brut dan a 'l cumpàrt industriàl, faghénd anc siē mòrt. Na scòsa ad magnitùdo 5.8 l'è gnuda pròpria lè al 29 ad Maǵ.
Àtri nutìsi
Al teritòri ad Mdóla 'l è dimóndi bòṅ da cultivàr e cal lavór chè 'l à fat in manéra ch'a gh sia n'aśiénda agrìcula ógn 33 abitànt. A gh s cultìvan specialmènt i pir e la vida par la produsiòṅ dal Labrùsc DOC. A Mdóla a gh s cata anc di aśiéndi artiśàni e biomedicàli. Da 'd lè a gh pasa la statàla 12 cgnusùda cuma Canalét, la strada che da Mòdna la pòrta a Veróna.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pròsper · San Pussidòni · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
Las teorias davart l'evoluziun, che Charles Darwin ha publitgà avant 150 onns, han chaschunà ina revoluziun scientifica e culturala e procurà per malchapientschas. Ils concepts da Darwin èn pauc pli tard vegnids applitgads da differents scienziads er per il svilup da l'umanitad. Da la maxima "evoluziun tras selecziun" han ils darwinists deducì la regla: mo il pli ferm surviva.
Dentant n'era quai segir betg en il senn da Darwin, che era ina persuna cun responsabladad sociala. Dal rest savain nus oz che il svilup cultural da l'uman na segua betg a las reglas da l'evoluziun.


text:
22 05
Ol dé 22 de magio l'è 'l 142 ( 143 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 224 dé a finí l'an.
Ul dí 22 de magio al è ul dí da pòost 142 ( 143 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 224 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1640 - Barcelona: i contadí reöltacc contra i terços i va det a la sità col pretest de perseguí i soldacc che i ía atacat la paròchia de Sant Andreu de Palomar e i líbera ol dipütat militar Francesc de Tamarit, presonér di Castejà: al è ol prelüde de la Guèra di Ranzadur.
Nassimenc[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
1924 - Paris, Fransa: Charles Aznavour, cantant, atur, compositur, copionesta e ambassadur a perpetüità d'Arménia per la UNESCO.
Necrolòse[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Modifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La Svizra na saja anc betg pronta per las pli novas schluccadas da la crisa da corona. I manchia anc adina in sistem da surveglianza che funcziunia per l'entira Svizra, ha ditg Egger en in'intervista cun la «NZZ am Sonntag», la «Sonntagszeitung» ed il «SonntagsBlick».
Plinavant na saja anc betg cler quant etablì ch'il contact tracing saja. Ord vista scientifica sajan las novas schluccadas ristgadas e la situaziun possia escalar sch'il dumber da cas creschia puspè.
Venderdi aveva il Cussegl federal decidì che l'ura da polizia croda davent, la distanza da 2 meters po vegnir scursanida sin 1,5 meters ed occurrenzas fin 1'000 persunas èn puspè lubidas.
Augment dals cas
Il curs ch'il dumber da cas haja prendì durant l'epidemia saja fitg legraivel, ha ditg Egger. I saja gartegià da reducir a moda marcanta il dumber da cas. Las ultimas duas emnas èn las cifras dentant puspè creschidas. La cifra da reproducziun è puspè tar dapli che 1. Perquai dettia il privel ch'i dat puspè dapli cas. En questa situaziun malsegira saja la task-force da l'avis ch'ils ulteriurs pass per schluccadas sajan memia baud.
L'augment da cas saja da manar enavos sin las schluccadas dals 11 da matg. Las consequenzas da las schluccadas dals 28 da matg, ils 6 da zercladur ed ils 15 da zercladur na sajan anc betg cleras.
Chantuns èn dumandads
Cun quai discurra Egger er da la colliaziun tranter testar, contact-tracing e quarantina en ils chantuns sco era il rimnar datas che fan pussaivel da suandar l'epidemia.
Nus stuain savair, nua exact che cas cumparan e sche auters cas pon vegnir colliads cun quai.
La capacitad per testar saja avant maun ed ils ultims dis saja vegnì testà fitg bler. Impurtant saja en l'avegnir da testar svelt e tant sco pussaivel tar ina proxima situaziun da ristg, per pudair scuvrir las chadainas d'infecziun e pudair interrumper quellas. Sch'i dettia lura in suspect, saja da testar betg be ils contacts stretgs, ma l'entir conturn.
Cun las novas schluccadas essan nus bainbaud ad in punct nua ch'in obligatori da purtar mascras sto vegnir introducì.