text:
Diesel (aziènda)
La Diesel l’è öna aziènda de estìcc de Molvena ‘n pruìnsa de Vicènsa. Nasìda ‘n del 1978, tiràda ‘mpé dal imprenditùr Renzo Rosso, la gh’à negòse ‘n töt ol mónt e l’è dientàda öna aziènda de lièl internasiunàl.
La fà sö tace tipi diferèncc de estìcc, per l’òm e per la dòna, a partì da i jeans e da i magliù per rià a l’intimo. In del 2008 l’è egnìda fò ach la Fiat 500 Design By Diesel, cioè dizegnàda da Diesel.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
L’aziènda l’è stàcia tiràda ‘n pé in del 1978 da i dù imprenditùr Renzo Rosso e Adriano Goldschmied, che l’éra zamò tiràt ‘n pé prima la AG Jeans. In del 1985 ol Renzo Rosso la compràt la part del sò sòcio e in del 1988 l’è stài ciapàt cóme diretùr creatìf ol Wilbert Das. A fà data da i prim agn noànta del méla e nöf (1900), la Diesel la tacàt a dèrf fò di negòse ‘n töt ol mónt ad ezèmpe ‘n del 1996 l’è stài dervìt fò ü negòse Diesel a Nöa York. Dal fevrér del 2007 i à tacàt a fà sö pò l’intimo e i costöm de bagn per l’òm e per la dòna.
L’aziènda la gh’à piö o méno 2.200 dipendèncc, spandìcc in 17 stabilimèncc ‘mpó ‘n Eüròpa, ‘mpó ‘n Asia e ‘mpó ‘n Amèrica. I negòse che i vènt i estìcc e i acesòre de la Diesel i è 5000 e de chès-ce 300 i è negòse monomarca.
Ol faturàt l’è stacc in del 2005 ‘ntùren a 1,2 miliàrcc de eüro, calàcc a 0,95 miliàrcc de eüro ‘n del 2009. De chès-ce la piö part la è da i jeans e pò da i acesòre e da i estìcc per i s-cetì.
Reclàm in Bergamàsch[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de l'estàt del 2010 la Deisel l'à bötàt fò öna reclàm in Bergamàsch, öna di tàte reclàm bazàde söl islògan 'nglés Be stupid. Sö i cartèlù 'n gir per la sità s'pödìa lès, scrìcc in róss sö fónt nìgher, la scrìcia
Stupid.
Ada che ghè ol negòse
de Disel a Oriosenter.
Pota.
In del tèst gh'è ü quach erùr de scritüra, la prìma paròla l'è ciapàda dall'islògan 'nglés e l'è mia Bergamàsch, de fati 'n Bergamàsch l' sarès mia stupid che l'è 'nglés, ma stüpèt, però l'è ü di póch ezèmpe de reclàm in Bergamàsch.
Intervistàt sö chèsto argomènt dal giurnàl de Bèrghem söl nömer del venerdè 9 de Löi del 2010, l'inzegnèr Gioancarlo Giaàss, ü di bergamàsch che piö l' se dà de fà per ol bé del Bergamàsch, l'à dicc de pensàn ü gran bé de chèsta reclàm, dezà che l'è la manéra piö balòsa per fà èt che la lèngua bergamàsca l'è amò ìa.
L'à pò spiegàt che chèsta l'è mia öna bröta pensàda, o mèi, l'è mia öna stüpidàda, dezà che chèi che i 'nvèst di sólcc i völ vèdega, cioè i völ guadegnà e i l'là fà mia per ol bù tép. Fò sura l'à troàt 'nteresànt che i è pròpe i aziènde de lièl 'nternasiunàl che i dóvra de piö la lèngua locàl in di reclam, fòrse dezà che in del tép de la globalisasiù i à capìt parlà la lèngua de la zét del pòst l'è la manére piö giösta per rià a i clièncc e l'à regordàt i ezèmpe de la Mars e de la Sans Souci che i à dovràt ol vèneto.
Reclàm in Milanés[Modifega | modifica 'l sorgent]
In de l'estàt del 2010 la Deisel l'à bötàt fò ach öna reclàm in Milanés, öna di tàte reclàm bazàde söl islògan 'nglés Be stupid. Sö i cartèlù 'n gir per la sità e 'nde la métro s'pödìa lès, scrìcc in róss sö fónt nìgher, la scrìcia
El fürb.
va a ciapà i rat
el stupid.
la topa
'ndóe pò chèsta ólta stupid l'è 'nglés e mia milanés, de fati ghe mànca la dièresi e l' sarès stüpid.
Marchi[Modifega | modifica 'l sorgent]
Töte i colesiù de la Diesel, pò a chèle endìde sö licènsa Diesel, i è preparàde sóta la diresiù creatìa del Wilbert Das. I màrche piö cognusìde de l'aziènda i è Diesel e Diesel Black Gold, che l’è öna colesiù partìda ‘n del 2007 che la s’è ‘nfilàda ‘n del segmènt del casual da sciòre. La colesiù per i s-cetì l’è ciamàda Diesel Kid, denim col nòm Diesel Denim Gallery i è endìcc i jeans (ol 35 % del fatüràt) fài sö ‘n edisiù limitàda; gh’è pò l’intimo col nòm de Diesel Underwear, scarpe e i borsète de dòna,
I ögiài de sul i è fài sö ‘n licènsa da la Safilo, stès per i gioièi e i eròi fài sö da la Fossil menimà i proföm da L'Oréal.
In del 1994 ol Renzo Rosso l’à compràt öna aziènda agrìcola de 1.600 pèrteghe sö i còi de Marostica ‘n pruìnsa de Vicènsa e l’à fài nas la Diesel Farm, ‘ndó gh’è coltìàt l’öa, (Chardonnay, Merlot e Cabernet-Sauvignon) e i ölìe.
Proföm[Modifega | modifica 'l sorgent]
Öna quàch di proföm fài sö da la Diesel.[1]
- 2003 - Zero Plus Feminine (per la dòna)
- 2003 - Zero Plus Masculine (per l’òm)
- 2004 - PLUS PLUS Feminine (per la dòna)
- 2004 - PLUS PLUS Masculine (per l’òm)
- 2007 - Fuel for Life men (per l’òm)
- 2007 - Fuel for Life women (per la dòna)
- 2008 - Fuel for Life men COLOGNE (per l’òm)
- 2008 - Fuel for Life women COLOGNE (per la dòna)
- 2008 - Fuel for Life Unlimited (per la dòna)
- 2009 - Only the Brave (per l’òm)


c: text/html

text:
La situaziun da l’aura vegn stimada mintga di exact, quai saja surtut impurtant per la segirtad da las radund 120 pilotas e pilots, di Marc Demont dal comité d’organisaziun. Ma tut tenor l’aura po la rutta definida ir sur pliras valladas. Uschia è la cursa partida la gievgia a Mustér, e la finala stada a fin suenter pliras uras a Tavau. Quai saja stà in eveniment ed haja plaschì a las pilotas ed als pilots, uschia Demont. Il venderdi fiss stà planisà da sgular da Mustér sur la Lumnezia ed enavos a Mustér. Ma ils responsabels han stuì interrumper la cursa, e la finala han curt suenter las dudesch tuts puspè giu dad atterrar a Mustér. Quai saja uschia che l’aura dicteschia l’entir event, di Marc Demont.
Blera experientscha d'organisar
Il club «Surselva Flaighers» datti gia dapi ils onns 90. Els han organisà ils ultims onns regularmain campiunadis, surtut campiunadis svizzers. Era l’atgna cursa, il «Disentis Open», vegn organisà dapi 10 onns. Quai saja mintgamai ina gronda chaussa per l’uniun, e cun mintga nova sfida creschia l’experientscha per manar tras tals events, di Marc Demont. Il mument sajan radund 50 persunas voluntaras engaschadas sur quests 10 dis, surtut fans dals sgular, ma betg mo. Fin il mardi è l’occurrenza uffiziala, ma cunquai che l’aura avess da sa midar, pudess il final era gia esser a fin la dumengia – di Marc Demont, prenda ses satgados e va per far in sgol. Quai saja era impurtant da pudair giudair ina tala occurrenza.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La ministra da giustia Karin Keller-Sutter ha lantschà il glindesdi da nov la campagna da votaziun cunter l’iniziativa da limitaziun da la PPS. Gia l’entschatta favrer aveva Keller-Sutter preschentà la posiziun dal Cussegl federal. Pervi da la pandemia da corona è la votaziun dal matg dentant vegnida spustada ed uschia er il cumbat cunter l’iniziativa da limitaziun. Quella duai uss vegnir ils 27 da settember a l’urna. Ella pretenda che la cunvegna davart la libra circulaziun cun l’UE vegn negoziada da nov.
Arguments encunter n'èn betg sa midads
Vid ils arguments dals adversaris n'è sa midà nagut durant il temp da corona. Il Cussegl federal, ils sindicats, l'Uniun d'artisanadi e mastergn, las federaziuns dals patruns e Travail Suisse teman en spezial la fin da las relaziuns bilateralas cun l'Uniun europeica en cas che l'iniziativa da limitaziun vegniss approvada dal pievel e dals chantuns.
L'iniziativa metta en dumonda la via bilaterala. Ella pretenda che las cunvegnas bilateralas vegnian contractadas da nov cun l'UE entaifer in onn. Che quai po avair success, dubitan tant Keller-Sutter sco era ils auters adversaris da l'iniziativa.
Sche quellas contractivas faschessan naufragi, stuess la Svizra visar ils contracts. Pervi da la clausula da guillotina crudassan era tut ils auters contracts bilaterals I. La Svizra perdess tenor in studi plirs tschients milliardas francs tar l'economia. Er ils contracts da Schengen-Dublin fissan en privel. Quai inclusiv consequenzas per la segirezza, il sistem d'asil u il traffic da cunfin ed il turissem.


text:
Glossari botanich
Salta a la navigazzion Và a cercà
A[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Abassiàl (grafia milanesa)
- Pagina de sòta de la foeuja o comunque che la varda de la part contraria del fust. Generalment la faccia de on òrghen che la varda de la part contraria rispètt a on comùn ass de simmitria.
- Actinomòrf (grafia milanesa)
- L'indica on còrp (d'on organismo animàl o vegetàl) che 'l gh'hà di òrghen con divèrsi pian de simitria adrée ai sò ragg. L'è el contrari de zigomòrf.
- Adnaa (grafia milanesa)
- òrghen sviluppàa taccàa a 'na particolàr struttura (per esempi i Stìpol al piccol).
- Androceo (grafia milanesa)
- Nòmm complessiv che l’indica i strùttur maschìl per la riproduzión.
- Antera (grafia milanesa)
- Part a la fenitiva di stamm.
- Armafroditt (grafia milanesa)
- varda → Ermafroditt
B[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Barbìs (grafia milanesa)
- Part del fior fada su de Carpèj lìber o miss insèma, piazzada ind la part centràl del fior. Ind on barbìs a gh’è trii part: l’ovari, el stilaa e ‘l stigma.
- Brattea (grafia milanesa)
- Foeuja che l'ha subìi 'na trasformazion per svolg 'na funzión particolàr. L'è misa, de sòlit sòta la fiorescenza de manera de protégela.
- Borlin (grafia milanesa)
- Frutt cont on epicarp suttil e compagn de ‘na membrana e mesocarp e endocarp sogós e polpós indóe a gh’è spantagàa i somenz.
C[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Carpèll (grafia milanesa)
- Struttura femminìl del fior che la servìss per la reproduzión, fada su d’ona foeuja trasformada. In del caso pussée sempliz l’è lìber e minga ligàa insèma a alter element de l’istèss tipo. El forma la part de la base del barbìs indoe gh’è denter i óvul, l’ovari.
- Connaa (grafia milanesa)
- Òrghen aderént per disposizión congenita; per esempi di foeuj de l’istèss tipo ligàd insèma al so fondamenmte intorna del fust.
- coròla
- →varda Corònna
- Corònna (grafia milanesa)
- Part del fior fada su de petali lìber o pussee o men ligàa insèma.
- Caliz (grafia milanesa)
- Part defoeura del palpee del fior (perianzio), fada su di sepali, generlment verda ma ‘na quaj vòlta compagn di petali.
D[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Deiscent
- Struttura che la se derva per mandà foeura quèll che la gh'hà denter.
E[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Ermafroditt (grafia milanesa)
- L’è ciamàa in particolar on fior che ‘l gh’hà sia i stam ( struttura maschìl per la riproduzion) che ‘l barbis (struttura femminìl per la riproduzión).
- Entomogama (grafia milanesa)
- Se dis el procèss cont el quàl la ven misa la polverinna per mèzz di insètt.
F[Modifega | modifica 'l sorgent]
G[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Gabol (grafia milanesa)
- Sòli, senza di pel.
- Gamopetal (grafia milanesa)
- Fior che la soa corònna l’è fada su de petali pussee o men saldàa infra de lor.
- Gamosepal (grafia milanesa)
- Càliz o fior che i sò sepali hinn saldàa del tuttt o in part infra de lor.
- Gineceo (grafia milanesa)
- Nòmm complessiv che l’indica i strùttur femminìl per la riproduzión.
H[Modifega | modifica 'l sorgent]
I[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Infer
- El se dìss d’on ovari quand che l’è miss sòta l’incroseggiadura del periànzio. L’è el contrari de sùper.
J[Modifega | modifica 'l sorgent]
K[Modifega | modifica 'l sorgent]
L[Modifega | modifica 'l sorgent]
- lòcul (grafia milanesa)
- Di scàtol che gh’hànn dent i ovul in del’ovari
- lanzeolàa (grafia milanesa)
- De forma compagn d'ona elisse ma condi estrèmm guzz.
- Lòbo (grafia milanesa)
- Element di part, pù o men separàa, d'ona struttura (corònna, foeuja, ecc.).
- Lucolicida (grafia milanesa)
- Se diss che 'na capsula l'è loculicida quand che la deiscenza la succèd per cont el dervì di fessùr in corrispondenza a particolari nervadur longitudinal.
M[Modifega | modifica 'l sorgent]
- El mètt la polverinna (grafia milanesa)
- Traspòrt de polverinna de la part maschìl a quèlla femminìl de l’apparàa riproduttìv.
N[Modifega | modifica 'l sorgent]
O[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ovul
- Còrp rotondàa o ovàl piscinìn taccàa al bòrd d’on Carpèll e saràa denter ind on ovari (in di angiosprèmi). Dòpo de la fecondazion l’óvul el madura el diventa ona somenza.
P[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Peduncol (grafia milanesa)
- fust che ‘l gh’hà a la soa fin on fior.
- Peduncolaa (grafia milanesa)
- Che ‘l gh’hà on pedùncol evidént e in deperlù.
- Pelaa (grafia milanesa)
- →varda: Gabol
- Pentamer (grafia milanesa)
- Fior che ‘l gh’hà cinch petali o sepali.
- Pedicèll (grafia milanesa)
- A l'è el sostegn d'on sol fior che'l ghe partén a 'na fiorescenza; in quèll caso chì l'è distint del pedùncol che l'è relatìv a tuta la fiorescenza.
- Perfojada (grafia milanesa)
- Lamina de la foeuja che la circuìss ( e la n’è intraversada) del tutt el fust che la gh’è taccada.
- Perianzio (grafia milanesa)
- Struttura fada su de l’insèma del caliz e de la Glossari botanich#corònna
- Piccóll (grafia milanesa)
- Part assée strèccia sòta la làmina de la foeuja che la servìss de sostegnì la foeuja.
- Polverinna (grafia milanesa)
- Granìtt che se foeurmen in de l’Antera de on stamm e che a la fin produsse el gameta maschìl.
- Pubescent (grafia milanesa)
- Quattàa de ‘na peluria densa e suttìl.
R[Modifega | modifica 'l sorgent]
S[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Sèja (grafia milanesa)
- Angol formàa de la direzion de la foeuja con quèlla del fust
- Sèlla (grafia milanesa)
- → varda: Sèja
- Sèssil (grafia milanesa)
- òrghen vegetàl taccàa direttament al ramm senza de Pedùncol
- Sincarpich (grafia milanesa)
- El se diss de on barbìs (gineceo) fàa su de divèrsi carpèj saldàa a fà su on ùnegh ovari.
- Spermatofitt (grafia milanesa)
- Pianta che la produs la somenza
- Stigma (grafia milanesa)
- Part de sora del Barbìs, despèss slargada e tacchénta, che ghe se depòsita su la polverinna.
- Stilaa (grafia milanesa)
- Part del Barbìs de mèzz tra l’ovari e ‘l Stigma.
- Stamm (grafia milanesa)
- Struttura maschìl del fior per la riproduzión che la gh’hà l’antera con la polverinna.
- Stìpol (grafia milanesa)
- Foeuj piscinìnn che pòden trovàss al fondament d’on piccól.
- Stolón (grafia milanesa
- La part al fondament del fust, che la strusa in sul terrén e la pò buttà di radìs.
T[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Teca (grafia milanesa)
- La se ciama inscì vuna di dò metà (a casètta o a lòggia) de l'antera denter in de la quàl i gran de polverinna madùren.
- Tegument (grafia milanesa)
- Rivestimént o quattadura specifega (compagn d'on tessùu o che 'l servìss per 'na quaj funzión poarticolàr) d'on quàj òrghen.
- Tenuinucellada (grafia milanesa)
- La se dis de la nosèlla, stadi iniziàl de l'òvul, quand che l'è fada su de pòch de cèllul.
- Tubo de la corònna (grafia milanesa)
- In de la corònna gamopetala l’è la part di petali saldà infra de lor.
- tetràmer (grafia milanesa)
- El se dis inscì on fior dividùu in quatter part.
U[Modifega | modifica 'l sorgent]
V[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Verticìl (grafia milanesa)
- On grupp de struttur (foeuj, sepali, petali, stamm etcetera) che gh'hànn 'na posizion determinada e hinn dispòst a circól intorna de on ass.
W[Modifega | modifica 'l sorgent]
X[Modifega | modifica 'l sorgent]
Y[Modifega | modifica 'l sorgent]
Z[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Zigomòrf (grafia milanesa)
- Fior irregolàr che ‘l gh’hà domà on ass de simitria.


text:
La cumissiun da dretg dal Cussegl naziunal vul midar il dretg da locaziun e trametta en consultaziun ina proposta. In punct dispitaivel è la sutlocaziun. Per ina tala duai duvrar en l'avegnir ina suttascripziun dal locatur u la locatura. Latiers duai esser pussaivel da renviar ina sutlocaziun. Ina sutlocaziun da dapli che dus onns na stoppia betg vegnir acceptada.
I duai daventar pli simpel da visar in'abitaziun sch'ins dovra quella per sasez u per persunas parentadas. Era duessi dar levgiaments formals tar in auzament da tschains ed ina suttascripziun squitschada tar formulars.
La consultaziun dura anc fin ils 6 da december 2021.


text:
Limoux
Limoux (in ucitan e catalan: Limós) l'è 'na cità franséza de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch del cantù omònim e del circondàre (arrondissement) de Limoux. L'è sota-prefetüra del dipartimènt de l'Aude.
La g'ha 'na popolasiù de 10 155 abitàncc[1], dato agiurnàt al sginer 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 32,41 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 156 méter a 'na altèsa màsima de 740 méter söl leèl del mar.
Cultüra[Modifega | modifica 'l sorgent]
La citadìna de Limoux l'è famùza per el sò Carneàl töt particolàr che 'l düra tré més, da zenér a mars.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Limoux l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
Bun di bun onn da tuttas varts ed ils megliers giavischs per l'onn 2019. Il president dal Forum Engiadina Bassa Val Müstair Philipp Gunzinger ensemen cun il sviluppader regiunal Andrea Gilli, infurmeschan als radund 60 affarists e politichers sur da las sfidas e schanzas per l'avegnir da l’Engiadina Bassa e Val Müstair.
Tscherts van bain e tscherts era main
Ils dus referents ensemen cun il president da la societad da commerzi e mastergnanza Claudio Andry fan speranza sin megliers temps, ma i dat era vuschs criticas. L’hotelier da l'onn 2018 Kurt Baumgartner appellescha als preschents da betg cloccar massa in a l’auter sin las spatlas, il turissem haja patì ils onns passads.
Impurtant è ina buna collavuraziun
Philipp Gunzinger è persvas che l’Engiadina Bassa ha fitg bunas cundiziuns per in svilup positiv – in svilup constant. Il fundament per restar sin buna via è la communicaziun ed ina buna collavuraziun tranter affarists, turistichers e la politica.
L'aperitiv da Bumaun, organisà da la societad da commerzi e mastergnanza è ina buna plattafurma per intensivar quella impurtanta collavuraziun in tranter l'auter.
RR actualitad 08:00


text:
Anna Čakvetadze
L’Anna Džambulilovna Čakvetadze (Mósca, 5 ad Mars dal 1987, ciamàda in Rus AHHa ДжaMбyлиeBHa ЧakBeTaдзe) l'è stada na tenìsta rusa prufesiunìsta da 'l 2003. L'à śmis ad śugàr in dal Setémbar dal 2012. L'è stada la nùmar sinc dal mónd al 10 ad Setémbar dal 2007.
L'è élta 171 cm e la péśa 63 chilo. La dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. Al film ch'a gh piàś da piò 'l è Qualcuno volò sul nido del cuculo. La dascór in Rus e in Ingléś.
In dla sò caréra la s è misa in bisàca quàtar migliòṅ ad dòlar a 'l incìrca e l'à purtâ a cà òt tìtui WTA e dū ad qvéi d'l ITF.
Caréra
La rusa la taca la sò caréra da prufesiunìsta in dal 2003. In Nuvémbar la pèrd in semifinàl in d'l ITF ad Nottingham da la Kirsten Flipkens par 5-7 6-4 2-6.
In dal Favràr dal 2004 la śōga dū finàli ITF in dal gir dna stmana, pardénd a Sunderland (al nùmar òṅ) da la Kaia Kanepi 6-7 0-6 e vinsénd a Redbridge cun la Virginie Pichet 6-2 6-2. Sèmp'r in dal Régn Unî la sèntra n'atra finàl ITF in Avrìl a Surbiton ma la la pèrd cun l'Akiko Morigami cun al puntéǵ ad 4-6 6-1 1-6. La s qualìfica pò par la prima vòlta in un turnèo WTA in Agóst a Stucólma ma la pèrd subìt cun l'itagliàna Silvia Farina Elia par 6-7 6-3 3-6. La pasa al qualificasiòṅ anc a gl'US Open e pò la dà la paga a la Barbara Schett 1-6 6-4 6-3 e a la nùmar tri dal mónd, l'Anastasija Myskina, par 7-6 6-3 prima 'd andàr a cà cun l'Eleni Daniilidou par 4-6 2-6. In Setémbar la tōś part a 'l ITF da sinquànta-mila dòlar ad Batumi e lè lē la riva in finàl vinsénd cun l'Elena Vesnina in di quàrt e cun la Nastas'sja Jakimava in semifinàl ma pò la gh'à da lasàr al tìtul a la sèrba Ana Ivanović par 3-6 3-6. La finìs 'l an cun un prim tùran in dal turnèo ad cà ad Mósca, 4-6 6-1 3-6 cun la Dinara Safina.
In dal 2005 la partìs cun un secónd tùran a gl'Australian Open (2-6 1-6 da l'Elena Dement'eva) e gl'utàṿ a Antwerp (6-4 1-6 6-7 da la Katarina Srebotnik), mancànd invéci al qualificasiòṅ a Sydney e a Parì a 'l quèrt. In Mars a Indian Wells la bat la Martina Suchá 6-0 6-1 e la Jelena Janković 2-6 6-2 6-4 prima ad pigàr-as a la Kim Clijsters 1-6 6-7 e pò la cata sù sōl tri prim tùran, a Miami la ciàpa un 5-7 3-6 da la Marija Kirilenko, a Varsàvia un 6-7 1-6 da la Julia Vakulenko e a Berlîṅ un 4-6 3-6 da la Mary Pierce. In Maǵ, dòp un secónd tùr'n a Róma, la riva in di quàrt a Ìstanbul, in dua la pèrd fàcil da la Venus Williams 2-6 1-6, e a 'l tèrs tùran a 'l Roland Garros in dua la patìs un 1-6 4-6 da la Marija Šarapova. In sl'èrba ingléśa la riva in di quàrt a Birmingham (4-6 6-7 da la francéśa Tatiana Golovin) e in di utàṿ a Eastbourne (6-1 4-6 6-7 da la Svetlana Kuznecova) ma pò la fà 'l valìś subìt a Wimbledon (4-6 2-6 da la Jelena Janković). In sal cimènt americàṅ la śōga bèṅ faghénd i quàrt a San Diego (3-6 4-6 da l'Akiko Morigami), gl'utàṿ a Los Angeles (baténd la Na Li e l'Iveta Benešová prima ad cédar in tri sét a la Marija Šarapova) e la semifinàl a New Haven (3-6 3-6 da la Lindsay Davenport). A gl'US Open invéci la riva a 'l tèrs tùran in dua la pèrd da l'Elena Dement'eva 1-6 6-4 6-7. La finìs pò 'l an mâl cun quàtar prim tùr'n ad fila, sfilaràda ch'la taca cun al 3-6 3-6 patî a Filderstadt da la Francesca Schiavone, ma almànc la ś mét a la puśisiòṅ trénta-tri dal ranking dal fémni.
In dal 2006 la rusa la pòrta a cà quèl sōl in Mars quànd la riva in di utàṿ in di turnèo americàṅ 'd Indian Wells e ad Miami, pardénd da l'Ana Ivanović 3-6 3-6 e da l'Anastasija Myskina 3-6 2-6. In sla tèra rósa ad Varsàvia la bat la Jelena Janković 7-5 6-3, la Daniela Hantuchová 6-4 6-3 e l'Ana Ivanović 4-6 6-2 6-4 ma in semifinàl la vèṅ sćiancàda sénsa dascùtar da la Svetlana Kuznecova par 1-6 1-6. In séguit la riva a 'l tèrs tùr'n a Berlîṅ (4-6 2-6 da l'Amélie Mauresmo), a Birmingham (4-6 3-6 da la Vera Zvonarëva) e a Wimbledon (2-6 3-6 da la Justine Henin) mént'r a 'l Roland Garros la pèrd a 'l secónd tùran da la cinéśa Na Li par 5-7 3-6. In sal cimènt americàṅ la fà i quàrt a San Diego e gl'utàṿ a gl'US Open mént'r a Montreal la gh'à da bandunàr in semifinàl cun la Martina Hingis ch'l'éra avànti sèg 6-3 3-1. In Aṿtòṅ la vins dū tìtui in dū stmani, prima a Cantòn (6-1 6-4 a l'Anabel Medina Garrigues) e pò 'l impurtànt Tier I ad Mósca cun la Čakvetadze la mét in riga la Francesca Schiavone par 7-6 6-4 e anc al rusi Dinara Safina par 6-1 6-2, Marija Šarapova par bandòṅ, Elena Dement'eva par 7-5 3-6 6-0 e pò Nadia Petrova par 6-4 6-4. Cun i tarśènt punt mis in bisàca (e cun i vint-sinc dal secónd tùr'n ad Linz), l’Anna la dvénta la nùmar trédas dal mónd.
La rusa la partìs in quàrta in dal 2007 vinsénd al tìtul 'd Hobart baténd in finàl la Vasilisa Bardina 6-3 7-6 e pò rivànd in di quàrt a gl'Australian Open in dua però la pèrd da la Marija Šarapova par 6-7 5-7. In séguit la patìs dū scunfìti da la nùmar tri dal mónd Amélie Mauresmo a Parì a 'l quèrt in di quàrt par 6-7 5-7 e a Antwerp in semifinàl par 3-6 6-3 2-6. In di Stat Unî la riva in di quàrt a Indian Wells (4-6 6-7 da la Shahar Peer, dòp avér mandâ a cà la carta salvàdga Marija Kirilenko) e in semifinàl a Miami in dua la dà la paga a la Mara Santangelo par 6-1 7-5 e a la Na Li par 4-6 7-5 6-2, prima ad cédar a la nùmar òṅ dal mónd, la Justine Henin, par 2-6 3-6. In sla tèra rósa la gh'à 'n inìsi ad stagiòṅ difìcila parchè prima la gh'à da bandunàr in dal tèrs sét cun la Jelena Janković in dal sò incóntar di quàrt a Varsàvia e pò la vèṅ mandàda a cà a 'l secónd tùr'n ad Róma par la Lucie Šafářová 4-6 4-6 dòp avér batû la Samantha Stosur 3-6 7-6 7-6. Cun i trénta-sinc punt tedésc però l’Anna la gh la cava a dvintàr una dal primi déś śugadōri dal mónd. La rusa la cata incóra la Šafářová in di utàṿ dal Gran Slam pariśèṅ e 'sta vòlta la la bat par 6-4 0-6 6-2 par pò andàr fóra in di quàrt śugànd cun la Marija Šarapova. In Śugn a 'S-Hertogenbosch la i fà fóra tuti, tacànd cun un 5-7 6-2 6-2 mulâ a na śóvna Viktoryja Azaranka e cuntinuànd cun al 6-4 7-6 dâ a la Francesca Schiavone. In di quàrt la rusa la bat l'Angelique Kerber 6-2 6-2 e pò anc la Daniela Hantuchová par 6-3 6-4. In finàl la śōga cun la nùmar tri dal mónd, la Jelena Janković. Avénd-ag la méj sèg cun al puntéǵ ad 7-6 3-6 6-3, la Čakvetadze la s mét in bisàca al sò quàrt tìtul WTA, al prim in sl'èrba. Dòp avér fat al valìś a 'l tèrs tùr'n ad Wimbledon, la rusa la vins al turnèo ad Cincinnati (6-1 6-3 a l'Akiko Morigami) e anc qvél ad Stanford, baténd fàcil la Sania Mirza par 6-3 6-2. A San Diego la s cava la vója ad dar śò a 'l péni a la Venus Williams par 6-7 7-6 6-2 prima ad cédar in semifinàl a la Marija Šarapova, la sò bistiàsa négra, par 3-6 2-6. Cun la semifinàla śugàda in Setémbar a gl'US Open cun la Svetlana Kuznecova (e pardùda par 6-3 1-6 1-6) l’Anna la tóca al sò best ranking, al nùmar sinc. Da 'd lè in avànti, in di turnèo WTA ad Lussembûrgh, Stucàrda e Mósca, la rusa la vins sōl 'n incóntar, pôc da piò a Linz in dua la bat dòp un bye la Francesca Schiavone 6-0 6-2 prima ad vgnir sćiancàda dal tut in di quàrt da la Patty Schnyder 1-6 0-6.
La rusa la n taca minga tant bèṅ al 2008 parchè a Sydney la và fóra subìt cun la Katarina Srebotnik par 5-7 1-6 e a gl'Australian Open la bat sōl l'Alisa Klejbanova parchè la daśgrasiàda Andrea Petković la n s fà gnanc védar par 'n infurtùni e la Marija Kirilenko la gh dà la paga a 'l tèrs tùran par 7-6 1-6 2-6. If Favràr però al ròbi i càmbian e dimóndi par lē parchè la pòrta a cà al tìtul ad Parì a 'l quèrt. In Frància la rusa prima la fà arbasàr al crésti a 'l francéśi Nathalie Dechy, Amélie Mauresmo e Marion Bartoli e pò la règla l'ungheréśa Ágnes Szávay in finàl par 6-3 2-6 6-2. Dòp dū scunfìti a gl'inìsi di turnèo ad Antwerp (3-6 5-7 da la śvedéśa Sofia Arvidsson) e ad Doha (6-7 4-6 da la Na Li), la rusa la tōś part in Favràr a 'l turnèo ad Dubai. Dòp avér batû dū top vint cuma l'Agnieszka Radwańska 6-2 2-6 6-4 e la Dinara Safina 6-7 6-4 6-3, la śōga i quàrt cun la Jelena Janković ma in sal 6-1 par la sèrba l'è custréta a bandunàr e pò la s férm' anc p'r al méś a vgnir. A Miami e a Amelia Island la bat la Tamira Paszek e l'Ayumi Morita par pò andàr fóra cun la Sabine Lisicki 5-7 1-6 e la Dominika Cibulková 2-6 6-3 1-6. A Charleston e a Berlîṅ invéci la và a cà subìt cun la Sorana Cîrstea e la Viktoryja Azaranka. A Róma la s armét a pòst e la riva in semifinàl baténd la Kateryna Bondarenko 3-6 7-6 6-0, l'Agnieszka Radwańska 6-4 1-6 6-1 e la Cvetana Pironkova 6-2 3-6 6-1 ma pò la céd a la qualificàda Alizé Cornet dòp avér purtâ a cà sèg al prim sét. A 'l Roland Garros la fà secónd tùran (4-6 6-7 da la Kaia Kanepi) mént'r a Wimbledon la và fóra in di utàṿ cun la Nicole Vaidišová. Dòp dū scòpli cun la Marion Bartoli a Stanford e a Montreal, la rusa la pèrd la finàl ad New Haven, 6-3 4-6 1-6 da la Caroline Wozniacki. L'è al sò ùltim cólp ad sćiòp parchè in di àtar siē turnèo d'l an la vins sōl dū partìdi (cun l'Iveta Benešová a Pechîn e cun la Mathilde Johansson in Lussembûrgh), tacànd da 'l 6-1 2-6 3-6 patî da l'Ekaterina Makarova a gl'US Open, e acsè la finìs 'l an śliciànd a 'l 18śum pòst.
Dòp 'n inìsi dal 2009 da daśmindgàr, la rusa la riva in di utàṿ a Róma, Madrid, Eastbourne e Los Angeles pardénd da Venus Williams, Al'ona Bondarenko, Marion Bartoli e Agnieszka Radwańska. A New Haven la pèrd in di quàrt da l'Elena Vesnina par 1-6 5-7 mént'r a gl'US Open la bat a 'l prim tùran la giapunéśa Yurika Sema 4-6 6-1 6-2 prima ad lasàr strada a la Vera Zvonarëva par 6-3 1-6 1-6. Da lè a la fiṅ d'l an la śōga sōl a Mósca in dua la pèrd subìt da l'Al'ona Bondarenko par 4-6 3-6 e acsè la cróda śò a la puśisiòṅ stanta.
Anc in dal 2010 la taca mâl la stagiòṅ, faghénd prim tùr'n a Auckland (1-6 2-6 da la Kimiko Date-Krumm), a gl'Australian Open (3-6 6-3 2-6 da la Flavia Pennetta), a Miami (5-7 6-3 4-6 incóra da la Date-Krumm), a 'l Roland Garros (7-5 6-7 4-6 da l'Angelique Kerber) e a Praga (2-6 3-6 da la Ksenija Pervak), mént'r a Hobart, Varsàvia e Eastbourne la n è bòna gnanc ad pasàr al qualificasiòṅ. La taca a vìnsar dimóndi invéci da Luj in avànti, parténd da 'l tìtul ad Pòrtrōś (da nùmar sènt-tri dal mónd) in dua la mét in riga l'Ekaterina Makarova 6-4 6-1, la Sara Errani 6-1 6-2, la Vera Duševina 2-6 6-3 7-5, la Polona Hercog 0-6 6-2 6-2 e la Johanna Larsson 6-1 6-2. In Agóst la pasa 'l qualificasiòṅ a Cupenàghen e la riva in semifinàl batùda par 6-1 2-6 6-4 da la Caroline Wozniacki. Sèmp'r in Istâ la vins 'l ITF dal Bronx dand la paga, fra gl'atri, a la Lucie Šafářová, a l'Ekaterina Makarova e a la Sofia Arvidsson in finàl. La sèra 'l an baténd la Na Li a Mósca 6-4 6-2 par pò andàr fóra anca lē in di quàrt ad òpra dla Vera Duševina par 3-6 6-7.
In dal Śnar dal 2011 la śōga in Austràglia a Brisbane, Hobart e Melbourne paténd dū scòpli a 'l prim tùran da la Ksenija Pervak e da la Sara Errani e una a 'l secónd tùran di Australian Open ad òpra dla Petra Kvitová par 3-6 4-6. In Favràr la bat fàcil la Daniela Hantuchová in Dubai par pò śugàr cun la nùmar dū dal mónd, la Caroline Wozniacki. Dòp avér patî un 1-6 a 'l inìsi, la rusa la mét sóta la danéśa in dal secónd sét. In sal 5-3 par lē, la Čakvetadze la fà 'n stramàs par tèra dòp avér pardû i sèns. Quànd pò a riva lè un dutōr-dóna par far-ag tgnir 'd òć un dî in muimènt par védar s'la fus in bóla, lē la n gh la cava minga e l'è custréta a bandunàr. La rusa la s férma p'r un méś pinsànd ch'al mâl al fus un virus in dal budèli e la tórna in si camp in Mars a Indian Wells. Al giōran 13 'l arbgàt al s fà però viṿ incóra durànt 'l incóntar dal secónd tùran cun la Marija Kirilenko. In sal puntéǵ ad 6-1 3-5 par ch'l'atra, l’Anna la stà mâl incóra. Purtàda a 'l uśdàl, i dutōr i gh càtan na sincope neurocardiogena, un mâl ch'al pōl purtàr stufìśia, urt dal gòmit, debulésa, presiòṅ basa e prilamènt ad tèsta. In Avrìl la rusa la próa a turnàr a śugàr in sla tèra rósa quèrta ad Stucàrda. Dòp avér pasâ bèṅ al qualificasiòṅ dal turnèo tedésc però al sò distùrub al s fa viṿ incóra méntar lē l'éra in sal 6-1 5-7 4-4 cun la Zuzana Kučová. Dòp dū prim tùran in sl'èrba ad 'S-Hertogenbosch (4-6 1-6 da la Lourdes Domínguez Lino) e ad Wimbledon (2-6 1-6 da la Marija Šarapova), la Čakvetadze la gh dà a muć, pruànd a far caréra, sénsa però cavàr-'g-la, in pulìtica.
La rusa la próa a turnàr in si camp ad tènis in dal 2012 ma la fà fadìga parchè in cal méntar l'éra śliciàda da 'd là da la puśisiòṅ 200. A Hobart la riva in di quàrt, pò la pasa 'l qualificasiòṅ a Cupenàghen, Stucàrda e Róma ma pò la céd subìt a 'l prim tùran. Al sò ùltim turnèo dla caréra, śugâ da nùmar 261 dal ranking, 'l è qvél ad Taškent. La partìda pardùda in di utàṿ cun la Galina Voskoboeva par 1-6 3-6 'l è al sò cant dal sign.
Fat curiōś
- Durànt la partìda ad Fed Cup śugàda in Iśraēl cóntar la Tzipora Obziler la s è misa a rispóndar in na mala manéra a 'l pùblic ch'la la saplìva 'd fisć, faghénd anc fésta cun di at ad śgarbarìa quànd la fava punt;
- Durànt la finàl dal turnèo ad Stanford dal 2007 la n è minga stada bòna ad rispóndar a 'n servìsi dla Sania Mirza, pardénd acsè al punt, parchè la sò trésa 'd cavìi l'éra 'rmàśa in dal mént'r atàc a la rachéta;
- Al 19 ad Dicémbar dal 2007 un grup ad bandî armâ i èṅ andâ ad bòṅóra dènt'r a cà sua a Mósca par purtàr-ag via cun la fòrsa i sò òr e di bèsi. Lē l'éra là insém a la sò famìja e al sò fradèl pìcul;
- A gh piàś sunàr al piàṅ;
- In dal Dicémbar dal 2011 la Čakvetadze la s è candidàda p'r un partî ad dèstra p'r andàr a far part di parlamentàr dla Duma ma la n gh l'à minga cavàda.


text:
Cristianissem
Il cristianissem es la pü granda religiun universela cun var 2,3 milliards commembers sül muond inter.
ClassificaziunEdit
Insembel cun giudaissem, la sour pü veglia, e cun l'islam, chi apparaiva pü tard, es il cristianissem üna religiun monoteistica caracteriseda da la cretta be in ün unic Dieu. Quistas trais religiuns fuorman la gruppa da las religiuns abrahamiticas chi integreschan ad Abraham in lur istorgias da fundaziun.
Il cristianissem es üna religiun missiunarica chi's drizza zieva il cumand da Gesu da Nazaret da fer deraser sieu evangeli fin als cunfins dal muond e suot tuots pövels.
DoctrinaEdit
I'l center da la cretta da tuottas confessiuns differentas infra il cristianissem sto la persuna da Gesu. El vain onuro scu il salveder chi ho chaschuno il reconciliamaint traunter Dieu e'ls umauns in forza da sia vita, da sia paschiun, da sia mort sülla crusch ed in vigur da sia resüstaunza dals morts zieva trais dis.
Gesu es medemmamaing vair umaun e vair Dieu. Scu l'ultim piglia'l part a la trinited divina insembel cun sieu bap celestiel e cul spiert sench.
DerasaziunEdit
Il cristianissem es preschaint in tuots pajais dapertuot sün tuot il muond. In Europa, in America da Süd e da Nord, in Africa centrela e da Süd, süllas filippinas ed in Australia es la granda part da la populaziun tradiziunelmaing cristiauna. Ün stedi greiv ho'l cristianissem in bod tuots pajais islamics ed in Corea da Nord. Cu vegnan crettaivels dischavantagios, oppress u perseguitos.
ConfessiunsEdit
Il cristianissem as parta in bgeras confessiuns, da las quêlas sun las pü importantas la baselgia catolica romauna in Europa da Süd (il papa domicilo i'l Vatican) e sül continent americauna latina, las baselgias ortodoxas in Europa d'Ost ed illa part asiata da Russia e'l protestantissem in Europa centrela e da Nord ed in America da Nord.


text:
Veduda da la fenestra a Le Gras
Veduda da la fenestra a Le Gras a l'è ona immagin eliografega del 1826 (o fors 1827), e a l'è considerada la pussee veggia fotografia rivada fin al dì d'incoe. L'immagin a l'è stada fada su dal Nicéphore Niépce e la fà vedè on panorama veduu da la fenestra de la soa ca-laboratori a Le Gras, arent el paes de Saint-Loup-de-Varennes, in Borgogna. In del 2007 la ca indoe l'e "nassuda la fotografia" a l'è diventada on musee (Musée Maison Nicéphore Niépce).
In del 2003 el giornal Life el g'ha mettuu Veduda da la fenestra a Le Gras intra i 100 fotografii che gh’hann cambiaa el mond[1].
Travers ona camera scura, el Niépce el g'ha poduu ciappa su l'immagin sora un foeuj de stagn de 16,2×20,2 cm quattaa de bitumm de Giudea. El compost de bitumm espost a la lus el s'è indurii e quel rimast a l'ombria l'è staa trà via cont un messedozz de oli de lavanda e aquarasa.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ (EN) 100 Photographs that Changed the World by Life. The Digital Journalist. URL consultato in data 29 agosto 2013.


text:
Las mesiras per dumagnar la pandemia da corona e per sustegnair l’economia chaschunan custs supplementars da 1,6 milliardas francs en il budget da la Confederaziun. La gronda part da quests custs chaschunian ils test da corona, cun radund 1,5 milliardas. Quai ha communitgà il Cussegl federal. 46 milliuns van al BAG per la surveglianza da novas variantas da corona e la cuntinuaziun da l'organisaziun da crisa.
Ultra da quai sustegna la Confederaziun il turissem svizzer cun 17 milliuns per il «Recovery-Programm». 25 milliuns duai dar l'onn 2022 per la tgira e cultivaziun persistenta dal guaud.
Per l’entir 2022 ha la Confederaziun budgetà custs da bunamain 80 milliardas francs. Quai munta in deficit da bunamain ina milliarda francs. Fin uss ha ella quintà cun in surpli da 620 milliuns francs. En la sessiun d’enviern discutescha il Parlament federal il preventiv ed approvescha silsuenter il budget definitiv.


text:
I vegniva jo de i monts co’l s’ciop in spalla
tard de Vitoria a cuntar su la balla,
del dé scontids dedree a un pager
a far la guardia a quater senter.
La noit l’è
longa, se se g’ha vint agn
un bicier de vin al pœl
miga dar dagn,
ma sul plu bell de la baldoria
“Fujii matei !” la voxa Vitoria.
Le boqe large i i’ha tradids
per tre palanqe i i’ha vendids,
i fuj de for, i varda la luna
ma ind le tasqe
i g’ha poca furtuna.
Ind la fressa i sbalia la vià
i va jo de Jenaro Podestaa,
al dix negot e al ie fa fujir “Corrii invers a’l Bratarin !”
Varda inanz e torna miga indree,
torna torna torna miga indree !
Varda
inanz e torna miga indree,
torna torna torna miga indree !
A’l post de ‘ndar jo de la Vià Scura
qe qella sera l’eva plu segura,
i è passads a vista sota la ciexa
tra el Bratarin dedree de una meda.
Ma i corv neger
co’l cœr de legn
i eva vegnids jo aposta de Malegn,
a una tonada la respond la Bagossa,
a’l sang la terra la diventa rossa.
Corr Camara, torna miga indree,
corr
Camara invers a Cerven !
Corr Camara, ge pense mé,
corr Camara fina a Cerven !
Varda inanz e torna miga indree,
torna torna torna miga indree !
Varda inanz e torna miga indree,
torna torna torna miga indree !
L’ha fait for tut el caregador
colp de rabia e de dolor,
ma a la fin l’è restait depersé
viv o mort ma driit in pé.
I l’ha ciapad, portad for ind una stalla
i corv i ha finid, i pœl anca ‘ndar-la,
i
g’ha diit a’l Cerot indov qe portar-l
el dé
dop in fond a la vall.
Varda inanz e torna miga indree,
torna torna torna miga indree !
Tut el pais al varda in jenœgg
ma tuts i ha pora qe al rive el fœg
i l’ha sarad su ind el castell de Bressa
i vœl copar-l, ma i g’ha miga fressa.
El “Maestro” l’è mort ma Loz l’è viv,
al pica a la porta del paradis,
al
Signor l’è gnec, al voress fujir,
pò al impiza
su una stella tra el Bratarin.
Varda inanz e torna miga indree,
torna torna torna miga indree !
……


text:
En occasiun da l’apero da Bumaun tradiziunal da la «Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa» ha referì la directura dad RTR, Ladina Heimgartner, davart da l’iniziativa No Billag.
Entant che l’Uniun grischuna d’artisanadi e mastergn di «Gea» a la No Billag ha ins pudì sentir en l’Engiadina in cuntravent a l’avis chantunal.
Il president da l’uniun regiunala, Claudio Andry, ha prendì cleramain posiziun cunter l’iniziativa e cunter la parola da l’uniun chantunala. Quai era sche la suprastanza da la «Società da commerzi e mansteranza Engiadina Bassa» n’ha anc betg tractà il tema. La seduta da la suprastanza è previsa en favrer. Or dal ravugl dals preschents n’hai dà nagins votums che sustegnan l’iniziativa.


text:
da Maria Cristina Derungs-Bartolomei
Quei Evangeli envida en nus a suandar Jesus che va «vinavon» ed era «ordavon a tuts» (igl original grec ha omisduas muntadas) viers Jerusalem. Buca per entrar en el sco triumfader: El bragia mirond sil marcau, nua ch’el vegn a vegnir truaus alla mort. Mo, sco ils giuvnals che contan laud a Diu, savein nus renconuscher en Jesus il Messias migeivel e humiliteivels, che ademplescha las profezias e realisescha l’annunzia da Nadal «gloria en tschiel e pasch sin tiara», variada cheu en «Pasch en tschiel e gloria ell’altezia»: La pasch per Jesus ei buca sin quest mund, mobein ella levada.
Il text porscha bia indezis per encuraschar a sefidar de Jesus. Sco el capetel 22 (cura ch’igl ei d’anflar ina sala per la tscheina pascala), tarmetta el ses discipels cun indicaziuns curiosas ed era ughiadas: «vus vegnis ad anflar in pulein…». Mo «sin siu plaid» van els ed anflan «sco il Segner veva detg». Quei di a nus che il maun de Diu sezuppa els schabetgs de nossa veta. Nus astgein sefidar: Negin era aunc sesius sin quei pulein. Quei vul dir: ei vegn encunter a nus enzatgei maisudiu, dil tut niev ella historia humana, enzatgi misterius ch’ei nies Retg, Signur, Salvader.
Lc 19,28–40
28Suenter quels plaids eis el ius vinavon viers Jerusalem. 29S’avischinond a Betfage e Betania, damaneivel dil schinumnau Cuolm dallas ulivas, ha el tarmess ordavon dus da ses giuvnals e detg: 30Mei el vitg davon vus. Entrond leu, anfleis vus in pulein ch’ei rentaus. Sin quel ei aunc negin sesius. Disrentei el e vegni cun el. 31E sch’enzatgi empiara vus: Pertgei disrenteis el? sche schei: Il Segner drova el. 32Ils tarmess ein i ed han anflau tut sco el veva detg ad els. 33Cura ch’els disrentavan il pulein, han ses patruns dumandau: Pertgei disrenteis il pulein? 34Els han rispundiu: Il Segner drova el.
35Ed ei han menau il pulein tier Jesus, han tschentau sin el lur mantials e fatg seser Jesus sissu. 36Entschevend el ad ir, han ei rasau lur vestgadira sin via avon el. 37Arrivaus damaneivel dil liug, nua ch’ins descenda dil Cuolm dallas ulivas, ha l’entira roscha dils giuvnals entschiet plein legria a ludar Diu cun aulta vusch per tut las miraclas ch’els vevan viu. 38EIs han clamau:
Benedius il retg
che vegn el num dil Segner!
Pasch en tschiel e gloria ell’altezia!
39Enzacons farisès ordenter la fuola han detg ad el: Mussader, scamonda quei a tes giuvnals! 40Mo el ha rispundiu: Jeu ditgel a vus: Sch’els queschan, vegn la crappa a grir.


text:
Nums e nums ein sefatgs ella Val Tujetsch; mintga toc prau ha siu num, accurat sco pastg e pastiras. E per cass buca mo nums da ual aschia, sch'ins patratga per semeglia dil Busch e dalla Braha, da Canadal e Carpettel, dils Diaulis e da Dieni, da Martinauns e Mulinets, da Riva e Rusas, dil Satur e dalla Schira. Quels nums da tien e da gronda harmonia secaveglian a per culs pli manedels, cun bauns e plauncas, plauns e plats e palius, cugns e crests e plats e canals, cun fontaunas e gondas, cun sorts e stavels e vals.
Nums locals Tujetsch
Nums locals Selva e Tschamut
tenor in skizza da Gion Battesta Giger, Selva, che cumpeglia 143 nums locals
Da vart dretga dil Rain naven digl Uaut Nual entochen il Rain de Curnera.
Dalla vart seniastra dil Rain da Carmihut tochen Foppa Gronda/Val Cavradi.
Nums locals Selva
Nums locals da Cungieri, Val Bugnei ed anora ed engiu
da Toni Berther, Camischolas/Cuera
Ella Tuatschina nr. 9/1991 hai jeu publicau nums locals "suenter il Strem cun Maises e Valtgeva". Quels nums enconuschev'jeu per gronda part mez. Il bien resun ha intimau mei da silmeins aunc nudar si pil mument quels da Cungieri, Val Bugnei e Nislas entochen en sut Sedrun. Cheu suondan ils resultats rimnai cun grond sustegn d'Ignazi Monn, che ha accumpignau mei sco bien cumpogn e versau enconuschider da quei territori entras sia experienza da pastur, d'um da cuolm (fein a pastg) e secapescha da catschadur.
Num slocals Bugnei
Nums locals sper il Strem
da Toni Berther, Camischolas/Cuera
Mond per ils vitgs dalla Val Tujetsch entuorn, legel jeu adina puspei nums da casas, che derivan d'in territori numnaus aschia, pia nums locals. Da quels ein singuls generalmein enconuschents e tut che sa era nua ch'ils loghens sesanflan. Per auters meins enconuschents e meins gronds sei il prighel ch'els daventien cul temps nums senza connex cun il liug ora ella natira. Entras la meglieraziun da funs ed il svilup turistic sei insumma da temer che bia nums locals svaneschian cun ried.
Quella constataziun ha intimau mei da nudar ils nums locals, silmeins quels suenter il Strem enasi entochen ils Bauns cun quels da Maises e Valtgeva. Sinaquei ch'igl interessau sappi era nua ch'il liug numnau sesanfli circa, recamondel jeu da consultar la carta "Sedrun, Wander- und Skitourenkarte, 1:25'000" edida dall'Uniun da cura e traffic 1984. Sin quella ein ils nums principals dil territori avisau indicai ed ei va cheu per amplificar quels. Davart la scripziun da singuls nums savess ins carteivel sedispitar!
Ina fontauna ei la gliesta el Cudisch da nums retic, volum I, p. ... ss., da Robert de Planta ed Andrea Schorta: TUJETSCH 1440 m. sur mar. Vallada cun 11 vitgs ed uclauns. 1500 habitonts Surfatscha 13 390,97 ha; uaul 590 ha, nunproductiv 4850,50 ha.
Fegl topogr. 407 (Amsteg), 411 (Six Madun). Wettstein = E. WETTSTEIN, Anthropologie und Ethnographie des Kreises Disentis, Zürich 1902.
Ils nums locals da Tujetsch - Nums da funs e da pastg
Ils vischins dad ier e da stiarsas mettan ensemen ina survesta da logs che fa tut smarvigliar. Ils giuvens perencunter, ils ezs scursaneschan e van alla cuorta ed en ton sco nuot crodan ils bellezia bials nums da praus e pastiras en emblidonza.
Poda ch'igl ei indicau da francar silmeins ils loghens da duas vals, da duas vals tipicas, ina encunter miezdi e l'autra enviers mesanotg. E Val Nalps e Val Giuv stattan davontier; ellas omisduas han ina historia da num. Schebi ch'ils nums dallas ulteriuras vals ein gnanc stel menders, anzi - ei valess daveras la peina da rentar cun fivialas tut ils nums da praus e pastiras dall'entira Val Tujetsch. Quei fuss in fatg maisudiu e forsa tuttina ch'enzatgi pren amauns, avon che tut mondi a piarder. Ch'ins setegni pia vid las vals indicadas ed entscheivi cun
Val Nalps
Val Giuv
Flurnamen in der Gemeinde Tujetsch
Die Gemeinde Tujetsch im Kanton Graubünden ist eine der vier Fall-Regionen im WaSAlp-Projekt. In dieser Gemeinde wird ein lokaler romanischer Dialekt gesprochen, das Tuatschin. Schriftsprache ist der romanische Dialekt Sursilvan. Für das Wasalp-Projekt sind Flurnamen wichtig: Sie können Aufschluss auf frühere Nutzungsformen und Eigenschaften von Parzellen geben: Flurnamen "kleben gleichsam am Erdboden fest und leben noch als erstarrte Relikte in fremder Umwelt weiter, wenn die Sprache, aus der sie erwachsen sind, längst schon verklungen ist".
Nums locals
Nums locals dall'entira val
La gliesta cuntegn tut ils nums tenor il Cudisch da nums retic e Cudisch da Tujetsch
Igl onn 2011 ha il Forum cultural Tujetsch ediu ils nums locals a moda fetg moderna. Tumaisch Valier e Bruno Berther han localisau ils nums e tschentau els en la carta da Google Earth.
Mira: http://www.geo-surselva.ch/
La pressa ha rapportau: Nums locals LQ 19-09-11 Nums locals LQ
Orts- und Flurnamen
Die Tujetscher Orts- und Flurnamen - Ils nums locals da Tujetsch
von P. Ambros Widmer, Mustér
Forum cultural Tujetsch
Nums locals - digital dall'entira Val Tujetsch


text: D’utuon 2020 han cumanzà culs coaches Monica Cantieni e Romana Ganzoni (e’ls magisters Jürg Peter e Janet Lehner) duos classas realas cun lur roman da scoula, üna a Tavo (per tudais-ch) e lotra a Zernez (per rumantsch vallader). L’istorgia da la prüma reala da Tavo giova i’l futur chi porta da tuotta sorts surpraisas comicas e terriblas, l’istorgias da quels e quellas da Zernez es ün’istorgia d’aventüra e da famiglias cun ün tempo schnuaivel. In schner saran ils romans in lur fuorma finala, davo saraja dad organisar las preschaintaziuns e tuot il rest. Keep you posted.


text:
Enfin igl onn 2026 vala la concessiun per la pendiculara da la staziun Känzeli a Brambrüesch. Radund 50 onns veglia è ella. Ed il meglier fiss da remplazzar ella bainbaud, pertge il mantegniment d'ina uschè veglia pendiculara custa blers daners. Ma sa chapescha ch'era ina nova pendiculara custa fitg bler: il cussegl d'administraziun schazegia investiziun da tranter 12 e 15 milliuns francs. Ina summa, che las pendicularas da Cuira na san betg finanziar senza l'agid da la citad da Cuira.
Sch'il pievel di na lura è quai uschia, lura na datti betg pli las pendicularas da Brambrüesch e lura è quai d'acceptar.
Nagin avegnir senza contribuziuns da la citad
Actualmain survegnan las pendicularas da Cuira da la citad duas grondas contribuziuns:
- 350'000 francs contribuziun da manaschi
- 500'000 francs contribuziun d'investiziun (pendiculara Cuira-Känzeli)
La contribuziun d'in mez milliun francs scada igl onn 2020. Senza questa contribuziun n'èsi betg pussibel per las pendicularas da Cuira da remplazzar la veglia gondla da Känzeli a Brambrüesch. Perquai dovri ina nova contribuziun da la citad. Uschia vegn il suveran da Cuira a decider tranter igl atun 2018 e la primavaira 2019 davart igl avegnir da las pendicularas sin il culm da chasa da la citad il Brambrüesch.
Cun pretschs bass a dapli svieuta
Enfin la votaziun vulan las pendicularas da Cuira anc megliurar il quint da manaschi. Per ina vegn quai giavischà da la citad da Cuira. Da l'autra vart quintan ils responsabels da las pendicularas da vair uschia pli grondas schanzas tar la votaziun a l'urna, sch'ins sto dumandar per contribuziuns main autas. Megliurar las cifras vulan els cun sbassar massiv ils pretschs per ils abunaments. Quai duai manar tar ina pli auta svieuta.
Ord l'archiv:
RR actualitad 07:00
Acziun da pretschs
In abunament custa cun la ChurCard 249.- francs, per ina famiglia 399.- francs, n'emporta betg quants uffants. L'acziun vala mo, sche 1'111 abunaments vegnan vendids enfin ils 30-11-2017. Quai muntass 4 giadas dapli abunaments che fin qua.


text:
Pli baud vegniva fatg tschaiver cun schumbers e sgarellas per stgatschar l’enviern. Ozendi vegnan organisads tils da tschaiver accumpagnads da musicas e mascaradas. Persiflads vegnan cun ils costums e cun las mascras temas dal mintgadi.
La Carna Grischa al carnaval
A Domat, la chapitala dal tschaiver en il Grischun, exista dapli blers onns la gruppa “Hopa da Kiks”. Il 2015 aveva quella gruppa tematisà da gievgia grassa il scandal da charn en il Grischun. L’istoricher local Theo Haas aveva preschentà al Telesguard veglias fotografias da las bagordas da pli baud a Domat.
A Domat vegn fatg bagordas cun tgierp ed olma.
Il tschaiver en Tujetsch
Sisum la Surselva en Val Tujetsch han ils tils da tschaiver tradiziun. Cun grond engaschi sa participeschan las scolas cun differents motivs al til. Accumpagnads vegnan ils scolars e las scolaras da bleras guggas cun paucas e trumbettas. En Tujetsch aveva il Telesguard filmà il 1993 sper il til era ina gruppa da salamuira che crititgava las pendicularas sco vatga da latg.
Ir sco bagat davontier dil til ei per mei ina renconuschientscha.
Mascras da lain made in Domat
Sco bab da las mascras fatgas ord lain vala Albert Anton Willi (1873-1954) da Domat. La tradiziun d’entagliar mascras ord lain ha chattà ina cuntinuaziun. Il 2009 aveva il Telesguard visità Rico Sgier e Martin Wittwer en lur lavuratori da mascras da lain.
Jeu damondel magari il lenn sche quei seigi bien per el.
Trair schibettas a Danis-Tavanasa
Ina lunga tradiziun durant il temp da tschaiver è il far ed il trair schibettas. Quai usit è anc sa mantegnì en il Grischun en las vischnancas da Vaz-sut, Dardin e Danis-Tavanasa.
Ils scolars e las scolaras da Danis-Tavanasa avevan mussà il 1998 en l'emissiun Svizra Rumantscha, co els entagliavan las schibettas e co quellas vegnivan tratgas la saira d’ina plaunca giu.
Sch’ils buobs tilan mal las schibettas survegnan els neginas patlaunas da nus.
Il tschaiver antruras a Zignau
La cumpagnia da mats da Zignau organisava pli baud la saira dal mardi tschaiver. La truppa da tschaiver vegniva accumpagnada d’in arlechin e d’ina dunna veglia. Els gievan da chasa tar chasa. Il reporter Tista Murk cun sia emissiun Viagond cul microfon aveva laschà declerar il 1960 l’usit da tschaiver da Zignau.
La femna veglia simbolisescha la cureisma. Ella ha in paternos da truffels enturn culiez.
Il Telesguard aveva filmà il tschaiver a Zignau il 1985:


text:
«Quist on es causa il coronavirus ün on turistic pretensius», ha dit Philipp Gunzinger, il president dal cussagl aministrativ da l’Engiadina Scuol Turissem SA (ESTAG) in mardi saira in sala cumünala da Scuol a chaschun da la radunanza generala. Grazcha a la fich buna stà e las bunas vistas per l’utuon s’esa tenor el «passà cun ün ögl blau». Uossa tscherchan ils partenaris insembel masüras realisticas per pussibilitar eir üna buna stagiun d’inviern. «Ün prüm pass vers l’avegnir dal turissem local prosperaivel es statta avant ün on e mez la reorganisaziun da l’ESTAG», ha’l dit.
Insembel cull’organisaziun regiunala
Mincha cumün illa regiun Engiadina Bassa Val Müstair dispuona d’üna instituziun chi s’occupa dal svilup turistic sün livel cumünal. «Cun reorganisar e megliorar sias structuras turisticas ha il cumün da Scuol surdat l’on passà nouvas incumbenzas a l’ESTAG», ha declerà Gunzinger, «ella s’ingascha in prüma lingia pels interess turistics locals, dess però eir esser ün forum per elavurar e fuormar ideas turisticas.» La prüma da las lezchas ed incumbenzas principalas da l’organisaziun turistica dal cumün pertocca la strategia turistica: «L’ESTAG definischa la strategia turistica dal cumün insembel culs respunsabels illas fracziuns in accord culla strategia da la Turissem Engiadina Scuol Samignun Val Müstair SA (TESSVM), cul svilup regiunal e culla strategia dal svilup local Agenda 2030.» Eir in collavuraziun culla TESSVM dess l’organisaziun turistica da Scuol coordinar dumondas ed activitats turisticas illas fracziuns.
Svilup da progets e da la sporta
Manader da gestiun da l’ESTAG es il promotur d’economia da Scuol, Niculin Meyer. El vain in funcziun pro las ulteriuras incumbenzas da l’organisaziun: «Iniziar progets e sustegner exponents pro activitats d’importanza turistica es üna da quellas», ha’l declerà, «lura sviluppaina e sustgnin ils exponents locals pro’l svilup da las sportas turisticas e spordschain plattafuormas pel barat da temas relevants cun partenaris turistics sün basa locala.» Ch’els coordineschan eir occurrenzas ed evenimaints sün livel cumünal e spordschan man ad iniziants da progets turistics, ha’l agiunt. Dal cussagl administrativ da l’ESTAG fan part sper Philipp Gunzinger il vicepresident Andrea Matossi e’l capo cumünal da Scuol Christian Fanzun sco rapreschantants dal cumün, Kurt Baumgartner chi rapreschainta l’hotellaria e la gastronomia, Martina Hänzi sco rapreschantanta dal commerzi, mansteranza e parahotellaria, Andri Poo chi rapreschainta las Pendicularas Scuol e Mario Rutz sco rapreschantant dals proprietaris da seguondas abitaziuns e commember da la suprastanza da l’IG ZWET Scuol.
Decisiuns sainza cuntravusch
Las contribuziuns finanzialas da vart dal cumün pussibilteschan a l’organisaziun turistica locala ESTAG, sco cha’ls respunsabels scrivan i’l rapport annual, «da realisar sias prestaziuns independentamaing». In tuot ha ella 1350 aczias. Preschaints a la radunanza generala d’eiran dudesch acziunaris chi rapreschantaivan 572 aczias. Las tractandas statuarias ha la radunanza dals acziunaris evas da maniera speditiva. Il rapport da gestiun 2019 e’l quint annual 2019 sun gnüts approvats unanimamaing. L’on passà ha l’ESTAG fat üna perdita da 5140 francs. La radunanza ha approvà sainza cuntravusch la proposta da la suprastanza da transferir quist import sül quint da quist on.
Autur: fmr/fa


text:
En l'archiv dad RTR sa chattan pliras milli chanzuns da chors. Da quellas dals onns 50 fin actualas da las ultimas festas da chant. I dat chanzuns che tematiseschan la natira, la notg e las stailas. Chanzuns en diversas linguas e chanzuns da differentas furmaziuns. En l'emissiun dad oz chantan «Noss Chors» per ina giada chanzuns che n'èn betg vegnidas emessas uschè savens.
Betg uschè savens udì
Tar ils chors datti gronds hits. Dentant era chanzuns ch'ins auda betg uschè savens en il radio. Quellas survegnan oz ina tribuna en «Noss Chors».
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Lèngua A-Pucikwar
La lèngua A-Pucikwar o adóma A-Pucikwar, Puchikwar o Pucikwar l’è öna lèngua del sèntro del arcipelàch di Grand Andamane, ün arcipélach de ìsole ‘ndiane ‘n del gólf del Bengala.
La lèngua A-Pucikwar l’è ‘ndàcia perdìda, dezà che gh’è quaze piö nisü che l’ la parla.
La lèngua A-Pucikwar l’èra öna di 10 lèngue parlade dal pòpol di Grancc Andamanés, pòpol che se pènsa l’abie abitàt chèste ìsole da piö de 65.000 agn; i éra 'n 5.000 quando in del 1858 i è riàcc i Inglés, menimà 'n del 2010 i n’éra restàcc dóma 52.
Ol còdes Iso[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol còdes Iso de la lèngua A-Pucikwar l'è ISO 639-3: apq.
I lèngue di Andamane[Modifega | modifica 'l sorgent]
Lèngue andamanéze magiùre (10)
del setentriù (4)
del mès de l’arcipélagh (6)
Lèngue andamanéze meridiunàle (3)


text:
Professer Gion Giusep Derungs è creschì si a Surcasti en Lumnezia-sut. Patenta da magister. 1958-64 studis da musica a Basilea. 1964-97 magister da musica a la Scola chantunala da Cuira. Dirigent, expert e surtut cumponist.
Per ses 89avel anniversari porta La classica da RTR ovras instrumentalas dal giubilar. En il center da questa emissiun stat IL STROLI, 11 istorgias per clavazin (cumponì 2004). Andriy Dragan ha interpretà quellas ils 25 da mars 2021 per RTR. Daspera udin nus duas istorgias dal Stroli en la versiun cammeristica (Stella Ingrosso, flauta; Josias Just, clarinetta; Elisabeth Göring, fagot; Cornelia Brandis, violina e Luzius Gartmann, cello), lura parts ord Ein Sommertag (2013) sunà dal Calamus Trio, 3 da las 5 chanzuns popularas (2008) interpretà dal INSO National Symphony Orchestra Lemberg (Ucraina) ensemen cun la chantadura da Breil Salome Cavegn (dir. Simon Camartin) e 4 dals 5 moviments dal Bläserquintett (2017) dà da musicistAs da Lemberg.
Ils titels en l'emissiun
L’emissiun cun musica classica da differents cumponists ord tut las epocas. Interpretada d’orchesters e solists da renum.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
A Son Gliezi è sa disgrazià la notg sin glindesdi in motociclist. Tenor emprimas enconuschientschas è l’um collidà frontal cun il mir da fortezza datiers da la caserna Son Gliezi. Quai ha communitgà la Polizia chantunala dal Grischun.
Militar ha constatà curt avant las 00:30 uras dasper la porta da fortezza ina moto ed ina persuna senza schientscha. Il team da l'ambulanza da Cuira sco era in medi d'urgenza han be pli pudì constatar la mort da l'um da 51 onns. L'um era da via en direcziun Balzers. Daco ch’igl è vegnì tar l’accident, n’è betg enconuschent.


text:
Pruvincia d' Piaṡëinsa
Artìcol in dialët piaṡintëin
La Pruvincia ad Piaṡëinsa l'é una pruvincia italiana ad l'Emilia-Rumagna e la g'ha 265.000 abitant. La sò capitäla l'é Piaṡëinsa.
La pruvincia ad Piaṡëinsa la cunfëina ovest cun la Lumbardia (Pruvincia d' Pavia) e cun al Piemont (Pruvincia ad Lisandria), a est cun la Pruvincia ed Pärma, a nord cun la Lumbardia (Pruvincia ad Lod e Pruvincia d' Carmånna) e a süd cun la Ligüria (Pruvincia d' Genua).
I cumoin pö impurtantModifica
Al sidModifica
Alsëin · Alta Val Tidòun · Altufrèi · Arvargär · Bṡinson · La Bëtla · Bòbi · Burgnöv · La Cadé · Calindàsch ·· Caùrs · Carpané · Castél San Giuàn · Castél Arcuä · Castelvédar · Còr · Curt ad Bargnél · Curtmagiùr · I Farëin · Fiurinsöla · Al Frér · Gasàn · Gaṡöla · Gragnàn · Gruparél · Lügagnàn · Muntṡéi · Murfàs · Uton · Piaṡëinsa · Pianél · Piusàn · Pudinsàn · Al Pont da l'Oli · Pontnür · San Ṡòrṡ · San Pédar · Särmat · Ṡèrba · Cerignäl · Ṡiàn · Träv · Uslëingh · La Varnàsca · Vigulsòn · Vilanöva ·


text:
Las Viafiers federalas per exempel pudessan anc mantegnair radund in'ura lur manaschi. Sumegliant tuna quai tar la Swisscom: Ella na pudess strusch sminuir ses consum d'energia parzialmain – sco per exempel per las antennas da telefonins. La Migros ha annunzià ch'ella serass singulas filialas sche l'electricitad vegniss stgarta. Uschia resumescha SRF ils discurs dal matg.
Pli probabel fissan mesiras da spargnar
La Confederaziun pudess ordinar a las interpresas da reducir lur consum d'electricitad. Dentant vesan las interpresas era là in grond problem: Spargnar munta pli pauc prestaziun. En tschertas spartas na saja quai gnanc pussaivel, sco per exempel tar la Posta per sortir la posta u tar la Swisscom che pretenda da stuair serrar giu tschertas regiuns en in tal cas. Tuts pretendan excepziuns - gliez saja dentant grev da realisar pervia da la tecnica, argumentescha la Confederaziun.
Tenor SRF elavura la Confederaziun il mument scenaris sch'i vess da dar ina stgarsezza d'electricitad. Pussaivel fiss per exempel da tschentar per singulas uras l'energia per privats. Il mument na regia però nagina situaziun d'urgenza.
Daco exista questa tema?
Tenor Werner Luginbühl, president da la cumissiun d'electricitad federala Elcom, saja ina cumbinaziun tranter differentas circumstanzas la raschun per la tema d'avair memia pauc electricitad. Per l'ina dettia ina malsegirtad pervia da la guerra en l'Ucraina e cunquai la furniziun da gas or da la Russia. Per l'autra sajan differentas ovras atomaras en Frantscha actualmain ord funcziun pervia da problems tecnics. En pli saja era la setgira en Svizra in motiv perquai ch'ils lais da serra han uschia pli pauc aua. Quai ha el ditg envers la «NZZ am Sonntag».
En il mender cas stuain nus quintar il proxim enviern cun interrupziuns d'electricitad, era sch'igl è be a l'ura.
Il schef da la Elcom fa dentant er renfatschas a la politica. Quella n'haja betg prendì serius avunda ils avertiments da sias autoritads.
L'emprim vegniss l'industria vidlonder
Sch'i vegn propi uschè lunsch che nus stuain raziunar, vul la cussegliera federala Simonetta Sommaruga l'emprim raziunar l'electricitad tar l'industria avant che las chasadas vegnissan vidlonder.


text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Turgovia
La Turgovia cun sia populaziun da var 270'000 persunas sa preschenta gugent sco chantun champester agricul, en il qual la producziun da fritga è pli preschenta ch'ils secturs da l'industria da maschinas e da metal, da construcziun, d'alimentaziun e da materias sinteticas che han dentant en realitad ina impurtanza bler pli gronda per l'economia publica. La designaziun «Mostindien» na vegn insumma betg resguardada sco sprezzanta, mabain vegn - cun il mail en il logo - schizunt duvrada per la promoziun da la reputaziun dal chantun.
La tgira e la promoziun da la cultura
Geograficamain, demograficamain e culturalmain è il chantun Turgovia in territori eterogen. I manca in center urban. Economicamain e culturalmain èn las regiuns orientadas vers las citads vischinas da Son Gagl, da Wil, da Winterthur-Turitg, da Schaffusa e da Constanza e betg vers la chapitala Frauenfeld. L'identitad turgoviana sa definescha plitgunsch sur ina delimitaziun vers anora che tras tratgs cuminaivels, quels èn dentant pli ferms che quai ch'i para mintgatant. La chapitala chantunala Frauenfeld è la sedia da la regenza e da l'administraziun. Il parlament chantunal sa raduna però dapi l'onn 1831 mo durant la stad en la chasa communala da Frauenfeld, durant l'enviern sa raduna el a Weinfelden, en il center dal chantun - er quai ina furma d'ina tradiziun viva.
La cultura tradiziunala d'uniuns cun las bleras uniuns da musicas da flad, da chors e da differentas uniuns culturalas caracterisescha la vita culturala dal chantun dapi il 19avel tschientaner, cur che l'uniun chantunala da tiradurs è vegnida fundada da Louis Napoleon, l'imperatur Napoleon III. da pli tard ch'è creschì si en il chastè d'Arenenberg en la Turgovia. Però ozendi chala l'impurtanza da las uniuns plaun a plaun e l'impurtanza da furmas culturalas urbanas crescha adina dapli. Anc adina vegn però la gronda part da las occurrenzas da musica, da saut, da teater, da litteratura u d'art organisada da las uniuns en lavur gratuita.
Cun sis museums chantunals (Museum d'art da la Turgovia, Museum d'Ittingen, Museum istoric da la Turgovia, Museum da Napoleon ad Arenenberg, Museum da la natira da la Turgovia e Museum d'archeologia a Frauenfeld), cun la Biblioteca chantunala e cun l'Archiv dal stadi maina il chantun sez la gronda part da las instituziuns culturalas professiunalas.
En la Turgovia na datti nagin orchester professiunal constant e cun il «Theater Bilitz» en la chasa da teater a Weinfelden è avant maun mo in pitschen ensemble da teater permanent cun in domicil fix. Il chantun sa participescha però - cun la gulivaziun interchantunala da las grevezzas culturalas - vi dal Teater da Son Gagl e paja facultativamain contribuziuns da producziun al teater da Constanza. Tuts dus teaters en vischinanza directa vegnan ed èn gia adina vegnids frequentads mintga onn da bleras milli Turgovianas e Turgovians e fan uschia part da la purschida culturala da basa.
La tgira da la cultura è da gronda impurtanza en il chantun Turgovia. Edifizis istorics, maletgs da vitgs intacts e la tematisaziun da l'istorgia e da la tradiziun en ils divers museums ed en las differentas collecziuns chantunalas, regiunalas e privatas sco er en l'Archiv dal stadi ed en l'Uniun istorica na gidan betg mo a sviluppar l'identitad, mabain er ad augmentar l'attractivitad dal chantun ed a promover il turissem.
La politica culturala dal chantun Turgovia sa basa sin l'artitgel da cultura §75 da la Constituziun dal chantun Turgovia, sin la Lescha davart la promoziun e la tgira da la cultura dals 4 da fanadur 1993 sco er sin il Concept chantunal da cultura. Las incumbensas da la promoziun chantunala da la cultura vegnan ademplidas da duas differentas instituziuns: da l'Uffizi chantunal da cultura e d'ina instituziun independenta, numnadamain da la Fundaziun da cultura dal chantun Turgovia. Promovidas vegnan las furmas las pli differentas d'activitads culturalas da l'uschenumnada cultura populara fin a furmas d'expressiun modernas da la lavur artistica. Las contribuziuns per la promoziun da la cultura dal chantun sco er per la Fundaziun da cultura derivan en emprima lingia da meds finanzials dal Fond da lottaria.
Il patrimoni cultural immaterial dal chantun
Correspundentamain a l'eterogenitad geografica ed istorica sa manifesteschan ils usits e las isanzas tradidas en la Turgovia en differentas tradiziuns localas vivas. Latiers tutgan - sper la «Groppenfasnacht» ad Ermatingen, il «Bechtelistag» a Frauenfeld u la «Bochselnacht» a Weinfelden - blers usits locals da glisch, da fieu, da tschaiver u d'enviern.
Ina particularitad che caracterisescha il mintgadi en la Turgovia è dapi la refurmaziun er l'in sper l'auter paritetic da las duas grondas confessiuns cristianas, l'uschenumnà «Simultaneum»: En blers lieus duvravan u dovran anc adina ils umans protestants ed ils umans catolics la medema baselgia ed il medem santeri, er sch'els sa differenzieschan il medem mument cleramain in da l'auter.
Ina da las tradiziuns las pli enconuschentas ed impurtantas dal chantun è il «Thurgauer Lied», atgnamain ina spezia d'imni chantunal dal 19avel tschientaner che vegn normalmain chantà da tuts en pè.«Oh Thurgau, du Heimat, wie bist du so schön...» vegn intunà quasi a mintga occurrenza uffiziala, e blers onns è questa chanzun vegnida sunada quasi mintg'emna en il concert sin giavisch dal radio DRS.
Ina tscherta tradiziun ha er la «Operette Sirnach». Dapi l'onn 1935 produceschan la Societad da teater da Sirnach el il Chor d'operettas da Sirnach mintga trais onns ina inscenaziun d'in operetta che attira mintgamai millis d'aspectaturas e d'aspectaturs da tut la Svizra.
Ina tradiziun giuvna, ma fitg viva e che attira bler public è il «Open air da Frauenfeld» ch'è dapi l'onn 1985 mintga onn in highlight, en spezial per la generaziun pli giuvna. Er open airs pli pitschens han ina tradiziun en la Turgovia. Uschia quinta quel da Bischofszell dapi l'onn 1971 tar las occurrenzas las pli veglias da quest gener en Svizra.
Dapi in pèr decennis ha lieu mintga primavaira la «cursa da punteras sin la Sitter e sin la Thur». Tranter Degenau e Kradolf cumpetan gruppas pli pitschnas cun lur punteras tematicas construidas en bleras uras da lavur per questa concurrenza, per savair tgi che ha la puntera la pli originala, tgi ch'è en cas da tegnair il pli ditg la dira, ma er simplamain or da gust vi da la chaussa - insatge cumparegliabel cun in cortegi da tschaiver.
La stad e l'atun è la cultura da festa da gronda impurtanza. Dapi var 60 onns è per exempel il «Seenachtfest» a Kreuzlingen ed a Constanza in punct culminant internaziunal da la stagiun da stad. Er la fiera da la mastergnanza turgoviana «Wega» a Weinfelden munta l'atun per blers umans da la regiun insatge tut spezial, in'occurrenza che na dastga betg vegnir manchentada.
In usit tradiziunal da l'enviern, daventà fitg rar, è la processiun da glatsch sur il Lai da Constanza da Münsterlingen a Hagnau. Mintga giada, sch'il lai è schelà, pia sch'i dat ina uschenumnada «Seegfrörni», vegn in bist da lain da l'evangelist Johannes purtà sur il glatsch, e tar la proxima «Seegfrörni» vegn el puspè purtà enavos. Dapi l'ultima schelada dal lai l'onn 1963 stat il bist ussa en la baselgia parochiala da l'anteriura claustra benedictina a Münsterlingen e spetga da pudair turnar a Hagnau.
Ina tradiziun da la lingua discurrida sa manifestescha fin oz en l'uschenumnà cunfin da «Beggeli» che traversa la Turgovia dal sid al nord: en l'ost dominescha il g dubel - ins di «Beggeli» u «Agger» - en il vest il ck, ins di qua pia «Beckeli» ed «Acker».
Referenzas
- Link


text:
- Remo Stoffel ha pajà enavos a la vischnanca da Val ses debits da 4,5 milliuns francs.
- Ils daners tutgan tar in'empermischun che Stoffel aveva fatg envers la giuventegna da Val da sa participar vid la construcziun dad ina nova halla polivalenta. Quai per pudair cumprar la Therme.
- Er la davosa transcha da quests daners sajan uss vegnids pajads enavos ha ditg il president da la vischnanca Stefan Schmid.
Il 2012 ha Remo Stoffel pudì cumprar la terma a Val per 7'777'777.-. Quai sut las cundiziuns che Stoffel sa participeschia cun 6 milliuns francs vid la nova halla polivalenta. Questa halla era planisada gist sper l'hotel da la terma.
Midada da planisaziun
Quests plans èn dentant sa midads e la halla polivalenta vegn planisada sulettamain entras la vischnanca sper la chasa da scola existenta. Quai senza la participaziun da la 7132 SA sut Stoffel che desista sin las localitads da la halla. En il medem mument sto Stoffel be pli sa participar cun 4,5 enstagl da 6 milliuns francs per la halla.
Resumà ha Remo Stoffel pajà en total per l'hotel Therme 12,3 milliuns francs. La halla planisada da la vischnanca custa 14,5 milliuns, e vegn inaugurada l’auter onn.
RR novitads 12:00


text:
Ord tut las predas annunziadas tirain nus la sort. E per la chatschadra u per il chatschader da la selvaschina sajettada spetga ina vaira preda:
Il premi è la patenta da chatscha per l'onn 2020.
Qua chattais la survista tge predas ch'èn gia annunziadas e tgeninas che Vus pudais anc annunziar:
2018 ha Andrea Caviezel da Vrin gì fortuna
Ina chatschadra ha gudagnà la patenta da chatscha 2018. Andrea Caviezel da Vrin ha annunzià ina chaura chamutsch da 3 1/4 onns e pli veglia ch'ella aveva sajettà l'emprim di da chatscha sin l'Alp Blengias.
RTR chatscha 2019


text:
Valerio Leccardi (34) da Tavau è trenader, psicolog, massader, um da service ed organisatur per ses atlets da la squadra naziunala australiana. El è dentant er sez atlet. Il passlunghist è il 2010 stà per la Svizra als gieus olimpics da Vancouver en il Canada.
Planoiras sco preparaziun
En vista al campiunadi mundial da juniors en Finlanda la fin da schaner ed il campiunadi mundial dals activs il favrer a Seefeld nizzegian ils Australians che treneschan savens a Tavau la cursa populara dal Planoiras sco preparaziun. Cun esser dentant anc adina en furma e mai avair communitgà la fin da la carriera vegn Leccardi er ad esser a la partenza da la cursa la dumengia. Ed uschia pudessi esser ch'il trenader è il pli spert «australian».
Dunna australiana
Sia dunna, l'anteriura passlunghista australiana Esther Bottomley è stada il motiv per scuvrir avant divers onns il sport en l'Australia. Il 2017 è el vegnì trenader naziunal.
RR actualitad 17:00


text:
Birmingham (Alabàma)
Birmingham (a s lèś /ˈbɜːrmɪŋhæm/ in ingléś) l'è na sità di Stat Unî ad duśènt-dódas-mìla abitànt a 'l incìrca, la più granda dal stat d'l Alabàma anc se 'l è da i an Ssanta ch'la in pèrd tut i an, in alóra difàti la in muciàva da piò ad tarśènt-quarantamìla. Tgnénd adrē a 'l censimènt dal 2010 la sò gint l'è négra p'r al 73,4%, biànca p'r al 22,3% e ispàniga p'r al 3,6%.
La sità, ch'la s cata in dla cuntèa ad Jefferson, l'è stada tiràda sù in dal 1871 dòp la Guèra 'd secesiòṅ americàna in unōr dla sità ingléśa 'd Birmingham esénd ch'i sò abitànt i éran da spés uriginàri dl'Inghiltèra. Al sò clima 'l è sub-trupicàl ùmid.
In dal cōrs dal XIX sécul la sità l'è stada 'l più impurtànt sènt'r industriàł ad Dixie Land, laurànd fèr e asàł dasfrutànd uperài 'd culōr ch'i ciapàvan pôc. In di tèmp murèran la s è dada anc a i servìsi finansiàri.
Al sò sìndig, da 'l 2017, 'l è 'l demucràtic Randall Woodfin.
Persunàǵ nâ a Birmingham
- Amber Benson, atōra
- Courteney Cox, atōra
- Carl Lewis, curidōr e saltadōr in lung
- Condoleezza Rice, pulìtiga èx segretària 'd stat


text:
Segraa
Segraa (in Talian Segrate; in Latin Securatium) l'è on comun de la provincia de Milan, arent al confin est del capploeugh de provincia .
L'è situaa a 105 meter sul nivell del mar e 'l gh'ha 35037 abitant. Segraa la gh'ha vari frazion: Lavanderii, Milan 2, Novegher, Redesces, Rovagnasch, Milan San Feliz, Tregarezz e 'l Vilagg Ambrosian.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer di abitant del comun de Segraa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Abitàncc censìcc


text:
La Pessina
La Pessina (La Pesìna in Cremones; Pessina Cremonese in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona con 645 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 22,1 km² e ona densità de 29 ab./km².
L'è tacàt ai cümü de Cappella de' Picenardi, Gabbioneta-Binanuova, Isola Dovarese, Ostiano, Pescarolo ed Uniti, Torre de' Picenardi, Volongo
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nomer de abitant del comun de La Pessina l'è mostraa in de la tabela chi de sota:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
spitachel a pustget
Finalmein! El quart giug dalla sesiun gartegia ei al CB Trun/Rabius d’ir per ils emprems 3 puncts. Mo entochen che quels ein stai sut tetg eis ei stau da cumbatter – e quei cumbat ha procurau la fin finala per in spitachel. Lein denton far pass per pass en quei rapport.
La dumengia ein las duas equipas ch’ein aunc senza puncts ella gruppa 1 dalla 3. ligia semiseradas a Pustget. Pia, gia baul ella sesiun ina partida che sa esser in muossavia per la cuntinuaziun dalla sesiun. Las empremas 20 minutas ein relativ ulivas, silsuenter surpren l’equipa da casa denton tec a tec il commando dil giug e vegn entras Robin Monn tier duas bunas occasiuns. Mo ô dil nuot tuttenina il 0:1 per Tusaun/Cazas. Ina duscha freida pil CBTR. Mo ei vegn aunc mender, paucas minutas avon pausa il 0:2 per Tusaun! Ils numerus aspectaturs a Pustget ein consterni, sa quei uss propi esser?! La cabina da Trun/Rabius trembla da pausa sco quei ch’ella ha pauc fatg ils davos onns ed ils trenders reageschan cun gest 3 midadas. E pilver, il CBTR vegn uss tut auter ô da cabina e gia suenter 1 minuta vegn Daniel Pfister mess a tiara ella da sedisch e procura per in penalti. Patrizio Decurtins nezegia la caschun e setta igl emprem gol per l’equipa da casa. Trun/Rabius smacca vinavon e vegn 4 minutas pli tard tier il proxim penalti. Quella ga pren Gianin Derungs il bal e marca il 2:2. Mo ei vegn aunc meglier, Ramon Orlik aulza suenter ina corna il resultat sin 3:2 per Trun/Rabius. La partida ei pia vulvida enteifer gnanc 15 minutas! Ils fans a Pustget ein en extasa. Suenter quei gol secalma il giug puspei empau. Tusaun/Cazas emprova da reagir e vegn ellas davosas 10 minutas aunc tier duas bunas schanzas suenter duas situaziuns da standard. Mo il bal anfla buc la via ella reit, aschia ch’ils 3 puncts restan a Pustget. Ina impuronta victoria pil CBTR. Per Trun/Rabius cuntinueschi mesjamna cul 1/4-final el Cup Grischun ad Untervaz e sonda cul 1/16-final dil Cup Svizzer ad Urnäsch.
informaziuns: 3. ligia gruppa 1; Trun/Rabius – Tusaun/Cazas 3:2 (0:2); Pustget, Trun – 280 aspectaturAs
gols: 31. Tusaun/Cazas 0:1, 40. Tusaun/Cazas 0:2, 47. Patrizio Decurtins (penalti) 1:2, 51. Gianin Derungs (penalti) 2:2, 58. Ramon Orlik 3:2
Trun/Rabius: Damian Schmed; Mirco Pfister, Ramon Orlik, Lucas Maissen, Denis Monn; Robin Monn (87. Orlando Monn), Beat Cadruvi (46. Sandro Orlik), Mathias Flepp (79. Silvan Muoth), Orlando Monn (46. Daniel Pfister); Patrizio Decurtins (61. Remo Alig), Salvatore Stagliano (46. Gianin Derungs)
Tusaun/Cazas: Niclo Devonas; Christof Spörri, Aaron Patt, Leandro Rüedi, Matti Battaglia; Diego Raho, Thomas Kienast, Nico Bundi, Alberto dos Santos Maia; Luca Michael, Gianni Schweigl
remarcas: Trun/Rabius senza Fabio Caduff, Mauricio Cathomas, Livio Janka, Pascal Schmed


text:
S’imaginai in guaud ed ina cuntrada en las pli bellas colurs d’atun en tut las nianzas. Gist uschè vulain nus questa giada preschentar a vus l’instrumentala. Ils tuns e suns descrivan bain ils fenomens da la natira che sa calma ed as metta plaunet a ruaus.
L’emissiun preschenta furmaziuns da brass, armonias, fanfaras, musicas militaras, furmaziuns pitschnas ed auter pli.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Raschun per la differenza da pretsch per medicaments protegids entras patentas è l'influenza dal curs da stgomi. Tar in curs dad 1,11 francs per euro èn ils 250 products originals vendids il pli savens, vegnids la primavaira 2021 6,9% pli chars ch'en l'exteriur cumparegliabel. Avant in onn era il pretsch anc s'augmentà per 4,5%.
Tar ils medicaments nua che las patentas èn scadidas, è il pretsch creschì per 11,5% cumpareglià cun 10% l'onn avant. Ma la pli gronda differenza da tuts hai dà tar ils medicaments generics. Quels custan en media 45% dapli ch'en l'exteriur. L'onn avant eran els stads 42% pli chars.
Pretsch da referenza maximal
Santésuisse ed Interpharma pretendan perquai in sistem da pretschs da referenza. Quel fixescha per ina tscherta substanza in pretsch maximal. Uschia pudessan ils cumpraders spargnar mintg'onn plirs tschient millliuns.
Ils pretschs han ins cumpareglià per la 12avlagiada ed els èn vegnids cumparegliads cun quels en Belgia, il Danemarc, la Germania, la Finlanda, la Frantscha, la Gronda Britannia, il Pajais Bass, l'Austria e la Svezia.
Ord l'archiv da SRF
L'october passà è il Cussegl naziunal s'exprimì encunter in pretsch da referenza per medicaments generics.


text:
Il skiunz da freestyle da Flem, Andri Ragettli, è sa qualifitgà per il final dal Big Air als campiunadis mundials ad Aspen. Il Sursilvan ha dumagnà la qualificaziun sco terz en ses «heat». Ragettli ha uschia la schanza da gudagnar mardi saira in ulteriur titel als campiunadis mundials – suenter quel en il slopestyle.
Tranter ils top 12 ch'èn vinavant è er l'ulteriur Svizzer Kim Gubser. Tar las dunnas è sa qualifitgada Sara Höfflin. Mathilde Gremaud, ch'ha gudagnà argient en il slopestyle, n'ha betg dumagnà la qualificaziun.
Il final ch'è mardi a las 16:55 po vegnir persequità sin SRF 2 e sin la app SRF Sport.


text:
Felis silvestris catus
El gat demèstech (del pónt de vìsta scentìfich l'è ciamàt Felis silvestris catus) l'è 'n mamìfer carnìvoro de la famìa dei Felidae.
L'è giü dei anemài de compagnìa piö difundìcc e 'l cönta al dé d'encö 'na sinquantìna de varietà diferènte.
L'è perlopiö teritoriàl e 'l và a càcia de préde pesène, compàgn dei sorèch che l'è 'na sò préda tìpica. I gacc i fà 'na série de vocalizasiù (vèrs) diferènte che le và de le füze (el tìpich ron ron) ai sgnaulamèncc de tìpi variàcc, aisebé che per comünicà coi sò sìmei 'l dòpre piö che óter le cére del müs, le puzisiù del còrp e l'emisiù de feromòni.
Segónt i rezültàcc de stüde che gh'è stat fat endèl 2006 e 2007[1], el gat demèstech l'è 'na sotaspéce del Gat salvàdech (Felis silvestris) del qual el s'è separàt piö o méno 130.000 agn fà.
Le prìme demestegasiù le sarès stàde fàde 'ntra 8.000 e 10.000 agn fà, endèl neolìtich de la Mezalüna Fèrtil, en corespondènsa del prensépe de la cültüra dei dei cereài quan che le scòrte de granàie le g'ha cuminciàt a éser mitìde 'n perìcol dei roditùr e 'l gat el g'ha cuminciàt a éser en colaboradùr ütel.
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Carlos A. Driscoll, The Near Eastern Origin of Cat Domestication - 2007: Science - http://www.mobot.org/plantscience/resbot/repr/add/domesticcat_driscoll2007.pdf.


text:
Altipian
In geugrafia un altipian, a l'è una süperfiss piana de tera che la se tröa a un'altitüdin granda. I altipian poden vess bej estendüü o anca piscinit. Se ciama altipian vulcanich un altipian che'l s'è furmaa per atività vulcaniga.
L'altipian püssee grant del mund a l'è l'Altipian Tibetan, ciamaa el tecc del mund, che'l s'è furmaa per la culisiun de la Placa Indo-Australiana adoss a quela Eurasiatiga. L'area de l'altipian Tibetan a l'è de 2,5 miliun de kilometer quadraa e la sò altitüdin a l'è de pressapoch 5000 meter in sül nivel del mar.
L'altipian püssee grant de l'Europa al se tröa in Venet e l'è l'Altipian de Asiagh o di Set cumün.


text:
Mintga segunda diagnosa vegn pir fatga en in stadi tardiv da l'infecziun. Bleras persunas na san perquai gnanca da lur infecziun. Qua tras han ils pazients considerablamain mendras schanzas: Sch'ina infecziun da HIV na vegn betg tractada, sa sviluppa ella tar la malsogna da defizienza d'immunitad SIDA. Ed era il risico d'ina contagiun s'augmenta, scriva il center europeic per la prevenziun e la controlla da malsogna (ECDC) e l'Organisaziun mundiala da la sanadad (OMS)
En media vegn la diagnosa fatga trais onns suenter l'infecziun – bler memia tard.
L'Ucraina è pertutgada il pli fitg
En la regiun extendida da l'Europa, tar quella che la OMS quinta era pajais sco la Russia, Kasachstan ed Usbekistan, hai en il 2016 perfin dà 160'000 diagnosas da HIV. Cun quai è la regiun da l'Europa extendida la suletta regiun cun dumbers d'infecziun creschents. L'Ucraina è cun 33,7 diagnosas per 100'000 persunas, il pajais ch'è pertutgà il pli fer.
RR novitads 12:00


text:
Sco quai che Jeannine Maillard ha ditg, veglia ella gidar directamain e senza custs d’administraziun en il Nepal, il pajaisch’è vegnì tutgà il 2015 d’in ferm terratrembel. En ina chasa da dimora per impedids ordaifer la chapitala Kathmandu haja ella pudì realisar ina plazza da sport cun chanalisaziun.
A Bung, ina pitschna vischnanca ordaifer ils lieus turistics, sajan ins vidlonder da reconstruir ina scola dadens ch’era vegnida destruida dal terratrembel. Ils uffants hajan gì grond plaschair dals risplis da colur ch'ella haja purtà.
Occurenza d'infurmaziun
La dunna da Bravuogn vul er en l’avegnir gidar en il Nepal. Sonda, ils 24 da zercladur raquinta ella e ses collega nepalais Pasang Rinji Sherpa davart lur projects e lur aventuras. L’occurrenza è la saira a las 18.00 uras en il Hotel Crusch’alva a Bravuogn.
RR actualitad 08:00


text:
Per realisar sia exposiziun da giubileum ha il Museum d'art dal Grischun rumì ora tut l'art en la Villa Planta. Da nov preschentan els là art grischun d'avant l'onn 1530. Els na preschentan dentant nagins tocs, mabain mo fotografias da l'art – en alv e nair, dentant en grondezza originala. Las fotografias mussan sper frescos da baselgias era cliniez, chaschas da lain u era figuras religiusas.
«Ina nova vista»
Ch'els preschentan fotografias empè dals objects sezs ha plirs motivs, uschia il co-directur dal museum Stephan Kunz. D'ina vart na fetschia betg senn da transportar entiras paraids da baselgias a Cuira. Vinavant possian els cun ina fotografia focussar pli ferm. Els possian per exempel mussar mo ina figura or d'in fresco entir – quai dettia era ina nova vista sin l'art.
RR actualitad 08:00


text:
Benedetto Vigne è naschì a Belluno en l'Italia e creschì si a Salouf en Surmeir. Suenter ch'el ha frequentà il gimnasi a Mustér, suondan studis da filosofia a Turitg. Vigne ha lavurà blers onns sco schurnalist e criticher da musica a Turitg, ed era sco redactur da musica tar il Radio Rumantsch. El è stà confundatur dals Dis da litteratura a Domat ed è oz anc suprastant da l’Uniun per la litteratura rumantscha. Dasper sia lavur litterara è Benedetto er adina stà regularmain sin tribuna sco rockadur.
Benedetto Vigne scriva ses texts litterars per gronda part en la lingua da standard rumantsch grischun, tant en prosa sco era en lirica e per texts da chanzuns. Uschia ha el p.ex. realisà l’onn 2005 – ensemen cun Gioni Fry – ina cumpilaziun voluminusa da reprisas rumantschas dals Beatles, sut il titel «Lain fabular». Ils texts aveva translatà per gronda part Benedetto Vigne. El vala sco in dals pioniers e promoturs dal rock rumantsch e da la scena actuala da chantauturas e chantauturs.
Ovras:
- Camminando, camminando. Davart il chantautur sicilian Pippo Pollina, tudestg, 1997
- Lain fabular - ils Beatles per Rumantsch. DC dubel, 2005
- Istorgias da Trantertemp, prosa, rumantsch grischun, 2006
- Numerusas publicaziuns en antologias, gasettas e revistas
- diari giapunais: tschientedindeschhaikus, 2016
Ils ventganov da settember, 2018
Distincziuns:
- Contribuziun a l'ovra Pro Helvetia, 1985 e 1993
- Stipendi CH 91, chantun Giura, 1991
- Premi da renconuschientscha dal chantun Grischun, 2002
- Premi grischun da litteratura, 2007


text:
Àsia
L’Àsia (Hessen in Tedésc, a s lèś [ˈhɛsn̩]) l'è na regiòṅ dla Germàgna ch'la s cata in dal sèntar dal stat. A s trata dal land più ric dal paéś dòp al sità-stat ad Bréma e 'd Ambûrg.
La cunfìna cun la Renàgna Setentriunàla-Vestfàglia a nòrd-òvest, cun la Sasògna Basa a nòrd, cun la Turìngia a èst, cun la Bavéra a sud-èst, c'n al Baden-Württemberg a sud e cun la Renàgna Palatinâ a òvest.
In tut la gh'à vint-i-òṅ sircundàri e la mùcia sù siē migliòṅ e dū 'd abitànt a 'l incìrca par na superfìsi ad 21.100 km².
La sò capitàla l'è Wiesbaden cun Francfòrt, Wiesbaden e Kassel atri sità impurtànti. In dl'Àsia i vànan fòrt gl'indùstri chìmichi e di fàrmag e i servìsi asicuratìṿ.
Al sò minìstar presidènt da 'l 2010 'l è Volker Bouffier dla CDU.


text:
Acturas, acturs, chantaduras, chantaduras ed autras persunas che lavuran en il sectur da cultura, han ditg: Finalmain puspè pudair far producziuns e concerts. Malgrà las mesiras da restricziun èn René Schnoz e ses team leds da pudair far emprovas da teater cun perspectivas dad era pudair manar si il toc.
Igl è in super sentiment da finalmain avair ina perspectiva.
Bunamain quatter mais emprovas senza persepctivas
René Schnoz che fa reschia e gioga er en ses agen toc, «die Niere», duas acturas ed in auter actur èn dapi il schaner vid exercitar la cumedia, ch'è vegnida scritta da l'Austriac Stefan Vögel. E quai saja stà in sentiment curius, dad exercitar per in toc ch’ins na saveva ditg betg sch'ins po manar si el.
Ins sa dumonda: Rendi insumma da far emprovas, rendi d’emprender ordadora il text? Ed uss savain nus: I renda e nus avain ina finamira, fin il zercladur stuain nus esser pronts.
Premiera svizra il zercladur
Il zercladur è la premiera dal toc «die Niere» en la Klibühni a Cuira. Vitiers èsi dentant er ina premiera svizra, perquai che nagina gruppa da teater ha fin uss inscenà quest toc en Svizra.
Quai è super, perquai che nagin ha vis il toc fin uss. Quai è schon in zichel in'onur che nus avain survegnì la lubientscha da far quai toc.


text:
En il suandant chattais Vus respostas a las dumondas las pli frequentas.
Victualias e rauba dal basegn quotidian
L’uffizi da militar e da protecziun civila renviescha a la sabientscha veglia tudestga: «Kluger Rat – Notvorrat». Quai na vala betg mo en la situaziun actuala, mabain adina. Infurmaziuns davart la provisiun d’urgenza chattais Vus sut: Provisiun d’urgenza. Nus accentuain dentant explicitamain che cumpras da raffar n’èn ni raschunaivlas ni ch’ellas fan senn.
Nua è mes tschaler da protecziun?
Pervi da las mutaziuns da la populaziun residenta (arrivadas, partenzas, midadas d’adress, activitad da construcziun, euv.) na vegn la populaziun betg infurmada da maniera activa davart la situaziun actuala da la planisaziun d’assegnaziun, perquai che quella preschenta mintgamai mo in’impressiun mumentana e po sa midar adina puspè. Ils resultats da l’assegnaziun als tschalers da protecziun vegnan publitgads per l’entir territori sin proposta da l’uffizi federal per la protecziun da la populaziun (UFPP). Il chantun Grischun ha ina purschida suffizienta da plazzas da protecziun per la populaziun grischuna.
Ulteriuras infurmaziuns chattais Vus qua.
Tge effects han tablettas da jod en il corp en cas d’in accident en in’ovra atomara?
Tar in accident en in’ovra atomara po sortir jod radioactiv en il conturn. Quest jod radioactiv vegn recepì da l’uman cun il flad e sa concentrescha en la glonda gronda. Sch’ins las prenda ad uras, impedeschan tablettas da jodid da calium tar ina periclitaziun tras radioactivitad ch’il jod radioactiv recepì cun il flad sa concentreschia en la glonda gronda.
Protegian tablettas da jodid da calium il corp e las vias respiratoricas encunter la radiaziun che vegn d’ordaifer?
Sch’ins las prenda ad uras, protegian tablettas da jod da la recepziun da jod radioactiv en la glonda gronda e cun quai era da cancer da la glonda gronda. Tablettas da jod na protegian dentant betg da la radiaziun radioactiva directa che agescha da l’extern sin il corp e sin las vias respiratoricas. Perquai èsi da suandar las ordinaziuns da las autoritads che vegnan derasadas da las medias. Ulteriuras mesiras da protecziun pussaivlas èn per exempel da star en la chasa u en il tschaler.
Cura èsi da prender las tablettas da jodid da calium?
Il termin vegn communitgà da las autoritads. Ins duai mo prender ellas tenor ordinaziun da la Confederaziun (centrala d’alarm naziunala).
Co vegn jau a savair d’ina eventuala distribuziun / consegna?
En cas ch’in grev accident en in’ovra atomara pudess chaschunar la sortida da substanzas radioactivas, vegn la populaziun alarmada ed infurmada cun sirenas, radio ed autras medias.
Tge succeda sch’ins na prenda betg las tablettas da jod en cas d’in accident en in’ovra atomara?
Jod radioactiv en la glonda gronda po chaschunar tras radiaziun a lunga vista cancer da la glonda gronda.
Tge èn ils effects secundars da tablettas da jod?
Effects secundars èn rars e per regla betg privlus. Persunas cun problems da la glonda gronda duessan s’infurmar tar ina proxima consultaziun tar il medi da chasa, co ch’ellas duain sa cumportar en il cas real.
Pertge n’ha il chantun betg gia distribuì las tablettas a la populaziun?
Mintga diesch onns vegnan distribuidas tablettas da jodid da calium (jodid da calium 65 AApot) a la populaziun che viva en in radius da 50 kilometers da las quatter ovras atomaras da la Svizra. Il chantun Grischun sa chatta ordaifer quel radius da 50 km e na sto perquai betg far ina distribuziun directa a la populaziun. Tenor ordinaziun davart il provediment da la populaziun cun tablettas da jodid da calium dals 22 da schaner 2014 (ordinaziun da tablettas da jod) procuran ils chantuns en las regiuns da la Svizra ordaifer ils 50 km per ina magasinaziun decentrala adattada da tablettas da jod. Quella succeda en in pachetadi da norma segira per uffants ed en quantitads suffizientas per pudair proveder l’entira populaziun en in cas d’urgenza.
Cura distribuescha il chantun Grischun las tablettas en il cas d’in eveniment atomar?
La consegna da las tablettas è preparada uschia ch’ellas san vegnir distribuidas a la populaziun grischuna entaifer 12 uras suenter l’ordinaziun da la Confederaziun.
Co stoss jau magasinar las tablettas suenter la consegna?
Las tablettas da jod ston vegnir magasinadas en il pachet original serrà tar ina temperatura interna da 15-25°C. Ins sto plinavant resguardar ch’ellas sajan protegidas dad umiditad e betg cuntanschiblas per uffants.
Cura succeda l’ordinaziun da distribuir e da prender las tablettas?
Tar in eveniment che po chaschunar la periclitaziun da la populaziun cun radioactivitad elevada, valan las determinaziuns dal reglament da protecziun radioactiva (StSV 1) e l’ordinaziun davart l’organisaziun da l’acziun tar radioactivitad elevada (VEOR 2). Il stab federal per la protecziun da la populaziun (BSTB) dispona en tge regiuns da la Svizra ordaifer ils 50 km enturn las ovras atomaras da la Svizra ch’ins sto distribuir tablettas da jodid da calium a la populaziun. El dispona era en tge regiuns da la Svizra ch’ins sto preparar las tablettas per tge durada da temp e cura ch’ellas èn da prender.
Tge succeda sche la communicaziun cun il stab federal è disturbada?
Sche la communicaziun cun il stab federal cumpetent è disturbada, èn las regenzas chantunalas responsablas. La basa per la decisiun, schebain ins duai disponer da prender las tablettas da jodid da calium, è il concept da mesiras da la dosa. L’uffizi federal da sanadad publica (UFSP) fixescha la dosa.
Tgi è responsabel per la distribuziun da las tablettas?
Il chantun Grischun è responsabel per la magasinaziun decentrala da las tablettas da jod sco era per la distribuziun da las tablettas da jod a las vischnancas. Tar in eveniment cun radioactivitad elevada dispona il stab federal per la protecziun da la populaziun il suandant tenor l’ordinaziun da tablettas da jod:
- en tge regiuns da la Svizra ordaifer ils 50 km enturn in’ovra atomara Svizra che las tablettas da jodid da calium vegnan distribuidas,
- en tge regiuns da la Svizra sco era
- per tge durada che las tablettas ston vegnir pinadas e
- cura ch’ins sto prender las tablettas.
Entaifer tge spazi da temp vegnan las tablettas distribuidas suenter l’ordinaziun tras la Confederaziun?
Las tablettas da jodid da calium ston vegnir distribuidas a l’entira populaziun dal chantun entaifer 12 uras suenter l’ordinaziun.
Tgi è responsabel per la magasinaziun en magasins decentrals en il chantun?
L’uffizi da militar e protecziun civila è responsabel per la magasinaziun e per la distribuziun a las vischnancas en il chantun Grischun.
Tgi distribuescha las tablettas en las regiuns?
Las respectivas cumpagnias da la protecziun civila èn responsablas da furnir a las vischnancas da lur regiun las quantitads necessarias da tablettas da jodid da calium or dals magasins decentrals. Quai vul dir, ellas èn responsablas per la distribuziun da las tablettas en lur regiun. Per la distribuziun da las tablettas entaifer las vischnancas, san ins consultar las indicaziuns da furniziun zavradas tenor centers da distribuziun. Las indicaziuns da furniziun per las cumpagnias da la protecziun civila cuntegnan il scrit da furniziun e las indicaziuns per mintga vischnanca e las datas da contact correspundentas.
Tgi distribuescha las tablettas a la populaziun?
Las vischnancas èn responsablas per la distribuziun u consegna da las tablettas da jod a lur populaziun.
Co vegn garantì ina distribuziun effizienta e sperta da las tablettas?
La magasinaziun decentrala garantescha ina distribuziun effizienta e sperta da las tablettas a las vischnancas. Ina distribuziun successiva da las tablettas a la populaziun bain organisada da las vischnancas garantescha che la populaziun ha a disposiziun las tablettas da jodid da calium entaifer 12 uras suenter l’ordinaziun.


text:
Calender
Le calënder é n sistem por partí sö, calcolé y ti dé inom a periodes de tëmp desvalies.
Les unités de tëmp fondamentales sön chëres che al se basëia n calënder vëgn ciafades fora dal’osservaziun dl sorëdl y dla löna:
- n’edema corespogn a na fasa dla löna de 7,01 dis;
- n mëis corespogn y n ziclus complet de fases dla löna (28,07 dis), chël ó dí a cater edemes;
- n ann corespogn ala durada de n ziclus de sajuns, chël ó dí a na perioda de revoluziun dla Tera encër le Sorëdl.
I calëndri dl sorëdl se basëia sön la durada dl ann dl sorëdl de ca 365 dis. Danter chësta sort de calëndri él le Calënder gregorian y le Calënder iulian.
Tla gran pert di stać dl Ozidënt sciöche ince te organisaizun suranazionales sciöche l’ONU vél le calënder gregorian.
I calëndri dla löna se basëia sön la durada dl mëis dla löna de ca. 29 dis y mez. Te chisc calëndri scomëncia le mëis dagnora cun la löna nöia. Danter chësta sort de calëndri él le Calënder islamich.
I calëndri dl sorëdl y dla löna è sincronisá sides cun la durada dl ann dl sorëdl che cun chëra dl ann dla löna. Danter chësta sort de calëndri él le Calënder ebraich y le Calënder celtich.
Tla Cina vél le calënder cinesc.
Tl’India vél le calënder nazional indian.
Tl Iran y tl Afghanistan vél le calënder persian.


text:
EmprendistA commerzialA
100%, Cuira
RTR è in'unitad d'interpresa da la SRG SSR e la chasa da medias per la Svizra rumantscha. Di per di procuran 165 collavuraturas e collavuraturs en 30 differentas professiuns per infurmaziuns actualas, novitads regiunalas, sport e divertiment.
Quai è tia lavur
- mintg'onn lavuras ti per in'autra partiziun da RTR: program, marketing e communicaziun, persunal e contabilitad
- ti fas differentas lavurs administrativas per la direcziun ed il program
- ti has contact cun clientas e clients al retschaviment, per telefon e per mail
- ti ta participeschas e gidas tar events ed occurrenzas en l'entir chantun
Ulteriuras infos
Ti pos far u il profil E ubain M (cun matura professiunala)
Branscha: servetschs ed administraziun
Quai fa ora tai
- ti has gust da surprender responsabladad
- ti es motivada/motivà da sa sviluppar ed emprender, cun sustegn da RTR
- ti has plaschair da la lingua rumantscha e da duvrar ella en la vita professiunala
- ti lavuras gugent en in team ed es pronta/pront da lavurar autonom
Quai fa ora nus
- bun clima da lavur en in team motivà
- lavur variada e captivanta en ina branscha fitg dinamica
- lavur en in'interpresa moderna, innovativa e sociala
- schanza unica per fitgar pè en il mund da lavur
- cumenzament da l'emprendissadi: avust 2023
In emprendissadi commerzial tar RTR porscha sguards captivants davos las culissas da l'unica chasa da medias rumantscha. Daventa era ti ina part da noss team.
Nossa purschida
Schurnalissem da qualitad è nossa fatschenta principala e nossa passiun. Nus essan redacziunalmain libers, promovain la creativitad e purschain bler spazi per concepir chaussas novas e d'auta qualitad.
Il schurnalissem da qualitad è tar nus era digital. Perquai sondain nus novas pussaivladads ed experimentain cun novas furmas e novs formats: digital, interactiv e crossmedial. Nus concepin al puls dal temp ed al gnerv dal public.
Nus inscuntrain in l'auter a moda colleghiala, lavurain autonom e gidain individualmain a furmar noss clima da lavur. Noss success sa basa era sin las fermezzas persunalas e sin las qualitads professiunalas da tuttas collavuraturas e tuts collavuraturs.
Nus cuntanschain e muventain cun noss programs l'entira Svizra. Nus agin cun respect ed a moda independenta; uschia promovain nus la furmaziun da l'opiniun e rinforzain la diversitad. Nus essan loschs da nossa lavur e da nossa contribuziun a la Svizra.
Noss mintgadi
Lieu da lavur
CONTACT
davart la plazza
Milena Vincenz
Assistenta da la direcziun
+41 58 136 31 96
davart il process d'annunzia
Daniel Wasescha
Responsabel resursas umanas e contabilitad
+41 58 136 30 27
Lieu da lavur
- RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
- Masanserstrasse 2
- 7000 Chur
Ulteriuras Plazzas
Disponenta u disponent
50-100%,
Cuira
RTR è la chasa da medias per la Svizra rumantscha che producescha di per di infurmaziuns actualas, novitads regiunalas, sport e divertiment.
Collavuratura u collavuratur administrativ
50-100%,
Cuira
RTR è la chasa da medias per la Svizra rumantscha che producescha di per di infurmaziuns actualas, novitads regiunalas, sport e divertiment.
Administrative Assistenz / Leitung Teamsupport Entwicklung und Angebot
80%,
Bern
Die Direktion Entwicklung und Angebot steuert auf nationaler Ebene alle angebotsrelevanten Themen.
Assistance administrative / direction de l'équipe de support Développement & Offre
80%,
Berne
La Direction Développement et Offre gère, au plan national, l'ensemble des thématiques liées à l'offre.
Spécialiste Etat-major Développement & Offre
80%,
Berne
La Direction Développement et Offre gère, au plan national, l'ensemble des thématiques liées à l'offre.