text:
Prima letera ai Curinz
Prima Curinz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.
- Prima Curinz Capitel Vün
- Prima Curinz Capitel Düü
- Prima Curinz Capitel Trii
- Prima Curinz Capitel Quater
- Prima Curinz Capitel Cinch
- Prima Curinz Capitel Ses
- Prima Curinz Capitel Sett
- Prima Curinz Capitel Vott
- Prima Curinz Capitel Növ
- Prima Curinz Capitel Des
- Prima Curinz Capitel Vündes
- Prima Curinz Capitel Dudes
- Prima Curinz Capitel Trides
- Prima Curinz Capitel Quatordes
- Prima Curinz Capitel Quindes
- Prima Curinz Capitel Sedes


c: text/html

text:
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (Edimburgo, 13 de zögn del 1831 – Cambridge, 5 de noèmber del 1879) l'è stat en matemàtich e fìzich scosés.
El g'ha elaburàt la prìma teorìa modèrna de l'eletromagnetìsmo, che la tignìa 'nsèma endèna teorìa ünica töte le oservasiù söi fenòmeni eletromagnétich che gh'ìa stat fat dei fìzich prim de lü, e pò a töcc i esperimèncc e töte le equasiù che prìma i éra mìa relasiunàde le öne co le ótre.
Le quàter equasiù de Maxwell le dimóstra che l'eletricità, el magnetìsmo e la lùce i è töte menifestasiù del stès fenòmeno: el camp eletromagnétich. De chèsto momènt en aànti, töte le ótre légi e equasiù clàsiche de chèste matérie se sarà rüdìde a càzi remplificàcc de le quàter equasiù fondamentài. L'òpera de Maxwell l'è stàda definìda la «segónda grant'ünificasiù de la fìzica»,[1] dòpo de chèla ezegüìda de l'Isaac Newton.
Maxwell el g'ha dimustràt che 'l camp elètrich e 'l camp magnétich i se propàga endèl spàsio sóta fùrma de ónde a la velocità costant de la lùce. Endèl 1864 el g'ha scriìt "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field" endóche per la prìma ólta 'l g'ha iputizàt che la natüra ondulatòria de la lùce la födès la càuza dei fenòmeni elètrich e magnétich. La sò matività 'ndèla redasiù de 'n modèl ünificàt per l'eletromagnetìsmo l'è cunsideràt giü dei rizültàcc piö 'mportàncc de la fìzica del sècol XIX.
Però, lü l'è sèmper restàt amò ligàt a la teorìa clàsica – al dé d'encö oramài bandunàda – de la propagasiù de la lùce enndèn mès ciamàt etere luminifero, de sostànsa che se pöl gne descrìer gne tratègner gne mizürà e che la g'harès empinìt töt el spàsio öt.
Le lìnee del pensér del Maxwell i éra:
- ricérca de l'ünità (ünificasiù)
- escluziù de ipòtezi microscòpiche
- ènfazi söi rezültàcc dei esperimèncc.
A mèret del método de investigasiù teòrica, el Maxwell el se bàza suratöt sö l'"analogia" perchè, degóndo lü, l'ìa 'n método bù per rià capéser vergót endèn quach matérie de la scènsa méno cunusìde, a pàrter de légi che goèrna dei fenòmeni che se conós piö bé. Ma apò a chèsto método, sèmper el Maxwell, l'ìa de éser dopràt con prüdènsa e consapeolèsa per mìa mandà a bàle töt el laurà e trasfurmà 'n strümènt ütil endèn föch de pàia.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Nahin, P.J., Spectrum, IEEE, Volume 29, Issue 3, March 1992 Page(s): 45 -

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dresda
Dresda (Dresden in tudesch; Dreschde in alemann; Dresdn in bavares; Drážďany in cech; Drezno in pulach; Drježdźany in lüsazian; Dresde in frances e spagnö; Drezda in üngheres) a l’è una cità de la Germania de 530 754 abitant (dato del 31. Dic 2013).
A l'è la capital del Land (Stat Federal) de la Sassonia. La se tröa in sül fiüm Elba e la gh'ha anca un port in sül fiüm.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità a l'è arent a impurtant riserv de lignite e la se tröa arent a bun vij de cumünicaziun. Se tröen anca atività cumerciaj e indüstriaj: chimiga, eletrutecnica, mecaniga de precisiun (futugrafia e otica), indüstria de la ceramica, del veder, di vistì e de l'alimentaziun.
Cultüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Dresda la gh'è un'üniversità fundada in del 1828 e istitüziun d'istrüziun scentifich e artistich.


text:
Calcògen
I calcògen a inn i elemeent chímich del grupp 16 de la taula periòdica:
I sò cumpòost, suratütt i sulfüür, seleniüür e telurüür, ga dísenn calcugenüür. Ul nòmm calcògen al vègn dal greech antích, e al vöör dí generaduur de mineràj.
L'ussígen, ul zuulf e ul seléni a inn minga metàj, invéci ul telüri e ul pulòni a inn mèzz-metàj.
Ul staat de ussidazziun püssee cumüün per o calcògen a l'è -2 in dii calcogenüür, anca sa pödenn vècch ul -1; in dii sulfaa, selenaa e telüraa al devénta invéci +6 (per esémpi, Na2SO4, ul sulfaa de sòdi).


text:
Faggee
Faggee (nom ufizial in italian: Faggeto Lario) l'è on comun de la Provincia de Còmm, situaa in del Triangol Larian, che 'l cunta 1 226 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 18,1 km² e 'na densità de 68 ab./km².
El comun l'è dividuu in quatter frazion: Lemna, che l'è 'l center comunal, Molina, Pallanz e Riva, che l'è ciamada inscì perchè la se troeuva longh i spond del Lagh de Còmm. I alter tre frazion hinn situaa sora i mont e on temp eren collegaa de la strada che la portava de Brunaa fina a Bellas.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Faggee l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Sabiunèda
Sabiunèda (nòm uficiàl en Italià: Sabbioneta) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa.
El g'ha 4 294 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), con de 'na superfìce de 37,4 km² e 'na densità de popolasiù de 115 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Casalmaggiore (CR), Cumsàch, Rivarolo del Re ed Uniti (CR), Spineda (CR), Viadàna.
Ai 7 de löi del 2008, Sabiuneda l'è stàda 'nserìda — 'nsèma a Màntoa — endèla lìsta dei patremóne de l'umanità de l'UNESCO, per la sò caraterìstica ecesiunàla de éser 'na cità de fondasiù, fàda sö 'n poch de piö de 30 agn, sö ùrden del prìncipe Vespasiano I Gonzaga. Segont l'UNESCO Sabionéda la reprezènta 'n ezèmpe perfèt de aplicasiù de le edèe rinascimentài sö come che la g'harès de éser progetàda 'na cità ideàla.
Galerìa de foti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sabiunèda l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Mûnt Cùşna
Artécol in dialèt arzân
Al Mûnt Cùşna o Êlp dal Cùşna (Monte Cusna o Alpe di Cusna in italiân) l'é la séma pió êlta ed l' Apenèin arzân a l'amzûra 2.121 mēter 'd altèsa. Al se şlêrga insém al teritôri di cmûn ed Véla Mnôs e Ligûnchi in pruvîncia ed Rèz, a cîrca 3 chilômeter dal cunfîn cun la regiòun Tuscâna.
Indice
Al teritôri[modifica | mudéfica la surzéia]
La grôsa cadèina ed mûnt, ch' a 's vèd bèin da la Pianûra Padâna, l'é fâta dal Mûnt Cùşna a dal sémi Sâs dal Môrt (2010 m) e Munt La Pièla (2071 m). Al crinêl ed la muntâgna al gh'à al carateréstich prufîl ch' l' arcôrda còl 'd un òm zachê, ciamê Al môrt o Gigânt. Da sté ûltem nòm a ciâpa al nòm la zôna riservêda dal vèc Pêrch dal Gigânt, adès pêrt dal Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân. Al mûnt a 's câta pió a nôt rispèt al crinêl principêl ed l'Apenèin tra l' Emélia e la Tuscâna divîş da la Vâl ed l' Ôşla
Abetèina Reêla[modifica | mudéfica la surzéia]
L' Abetèina Reêla (Abetina Reale in italiân) l'é 'na forèsta ed pîn e piēla ch' la se şvilópa insém a la rîva a matèina dal Cùşna, insém a la rîva dréta ed l'Êlta vâl dal Dôl e la se şlêrga fîn al crinêl ed l'Apenèin. La forèsta la gh' à la carateréstica 'd èser fâta 'd piēla biânch antîgh armêş al mònd dôp sècol de sfrutamèint dal bôsch. [1]
Prê ed Sâra[modifica | mudéfica la surzéia]
Cun d' atōren 'na fâza, i Prê 'd Sara (Prati di Sara in italiân) în 'na splèndida piâna ed muntâgna ch' la se şlêrga insém al fiânch a sîra ed la muntâgna particularmèint bèla al tèimp ed la fiuridûra e in avtûn., Al nòm al deşvîn da un personâg tra stôria e fôla, 'na sêrva, a 's dîş la prâtica 'd ûn di marchèiş Bernardi ed Piōl, ch'ēren padròun ed Caşalèin da la metê dal XVII sècol a la fîn dal Setsèint.[2]
Caschêdi dal Lavachièl[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Ré Lavachièl (Rio Lavacchiello in italiân) al nâs atâch al Lêgh dal Caricadōr a i Prê 'd Sara e al và zò lòngh al fiânch a sîra ed la muntâgna vêrs la Vâl ed l'Ôşla in dóve a 's và a butêr. Al fiânch rât al fà 'na sèria ed caschêdi, magnéfichi quând a 's desfà la nèiva e in avtûn.
Côsta dal Velèini[modifica | mudéfica la surzéia]
Insém al fiânch tra mezdé e sîra ed la muntâgna a s' câta la Côsta dal Velèini (Costa della Veline in italiân), l'é un grôs bôsch ed fâz, tra i pió impurtânt dal Pêrch Nasionêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân,[3] ch'al tîn da cât êlber ed sintunêr 'd ân.
Rifûg e sintēr[modifica | mudéfica la surzéia]
Al Mûnt Cùşna l'é particularmèint interesânt dal pûnt ed vésta ed la natûra e al preşèinta dimòndi sintēr e rifûg:
- Rifûg Cesare Battisti (1759 m). rifûg dal C.A.I. (Club Alpino Italiano), a 's câta int al lê tra mezdé e sîra ed la muntâgna atâch al pâs ed Lama Lite, a 's pōl rivêregh da Civêgh cun al sintēr 605 ch' al travêrsa l' Abetèina Reêla, da Piân Valèiş (Fèbi) cun al sintêr 607 dal Pasòun opór dal sintēr 629 ed la vâl ed Ôşla (Ligûnchi).
- Rifûg Bargetana (1740 m), a's câta atâch al lêgh cun al 'stès nòm a i pē dal Mûnt Prêd.
- Rifûg Segheréia (1410 m). L'é int al mèz ed l'Abetèina Reêla a 's égh rîva da Civêgh cun al sintēr 605.
- Rifug S. Leonêrd (1240 m). Antîgh uspitêl dal XII restarvê da pôch. A 's câta insém al turèint Dôl, lòngh al sintēr 605A tra l' Abetèina Reêla e Civêgh.
- Rifûg Mûnt Orsêr (1300 m). A' s câta insém al Mûnt Orsêr e a's égh pōl rivêr in mâchiana. Punt ed partèinsa di sintēr p'r al Mûnt Cùşna e i mûnt Prâmpa e Cîşa
- Rifûg Peschēra Zambòun (1151 m). L'é a Ròunch Pianîg aşvèin a Fèbi e a 's égh rîva in mâchia. Pûnt ed partèinsa dal sintēr 617 p'r al Mûnt Cùşna.
Stasiòun per siêr[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al fiânch a nôt, la stasiòun turéstica ed Fèbi la gh' à j impiânt per fêr al sci alpèin, sci cun l' âsa e sci ed fònd.
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Colegamèint d'ed fōra[modifica | mudéfica la surzéia]
- Sintēr ed l'Emélia-Rumâgna
- Rifûg Battisti
- Rifûg Bargetana
- Rifûg Segheréia
- Rifûg S. Leonêrd al Dôl
- Rifûg Mûnt Orsêr
- Pêrch Nasiònêl ed l' Apenèin Tôsch-Emiliân
- Crinêl "on Line"
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da "Monte Cusna" trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Blagoveščensk
Blagoveščensk (Rüss БлaroBéщeHck) l'è una citaa de la Rüssia, in de l'estremu urient rüss; l'è la capital de la pruvincia de l'Amur e la gh'aveva 219.221 abitant al censimeent 2002.
Fundada in del 1856, la citaa l'a cuminciaa a ciamass cunt el nom de adess (che in rüss el vör dì sit de l'anunciaziun) dü an dopu. El sò svilüp l'è staa favurii da una cursa a l'or in di primm ann del XX sécul. In de quel sécul chì la citaa la g'a semper avüü raport streg cun la Cina; anca al dì d'incöö Blagoveščensk e Heihe (la citaa cinesa ca la ga stà in facja) a custitüissen zana de liber cumerc (cun di vantag per tüt e dò).


text:
11 02
Ol dé 11 de febrér l'è 'l 42 dé de l'an del calendare gregorià; manca 324 (325 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 11 de febrér al è ul dí da pòost 42 dal an dal calendari gregurian; i manca 324 (325 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1419 - Andorra: ol vèscuf d'Urgell ghe autorisa la creassiú del Consel General d'Andorra, cognossit come Consel de la Tera.
1972 - Vandelòs (ol Baix Camp-Catalunya): al entra in funsionamet la centrala nöcleara Vandelòs I.
1869 - Madrid (Spagna): se i costitüiss i Corc Costituents daspus ol derocamet d'Isabela II.
1873 - Madrid (Spagna): Se proclama la Pröma Repüblega Spagnöla.
1929 - Roma (Itàlia): la Santa SéI e ol stat Italià i signa i Pacc del Laterà, che, intra óter acord, i ratífega la creassiú del stat del Vaticà.
1990 - Sità del Cap (Süd-àfrica): i líbera Nelson Mandela despus de 27 agn de presú a Robben Island.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1847 - Milan (Ohio, SÜA): Thomas Alva Edison, físegh e prolífegh inventur Stadünindench.
1977 - Agoura Hils, Califòrnia (SÜA): Mike Shinoda, vocalista, ghitara e raper de Linkin Park.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1998 - Paris (Fransa): Manuel Viusà, pitur e patriota Català.
1650 - Stocolma (Suèssia): René Descartes, filòsof e matemàtegh Franses.
1948 - Moscòa (Rössia): Sergei Eisenstein, diretur de sínema soviétegh.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa localaa d'Esparreguera, a la comarca del Baix Llobregat
Dé de la Vitòria de la Revolüssiú, a l'Iran
Kenkikukinen no Ghe (Dé Nassiunal de la Fondassiú), al Zapú ----
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Menton
Menton (en italià: Mentone) l'è 'na citadìna de la Frància meridiunàla, 'ndela regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur. L'è capolöch de dù cantù: Menton-Est e Menton-Ouest. La fà part del circondàre (arrondissement) de Nìsa e del dipartimènt de le Alpi Marìtime. Menton la g'ha 'na popolasiù de 28 926 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 17 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 774 méter s.l.m.
La cunfìna co l'Itàlia, col cümü de Ventimiglia.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Hersberg
Hersberg a l'è un cumün svizzer del distret de Liestal, in del Canton Basilea Campagna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.67 km² e in del Marz 2011 al gh'eva una popolazion de 312 abitant.
El cumün de Hersberg al se tröva a una altitüden de 512 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Arisdorf, Lausen, Liestal, Magden (AG), Nusshof, Sissach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Hersberg in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Domizia Longina
La Domizia Longina (Domitia Longina in Latin; 53-130) l'è stada ona imperadris romana, miee del Domizian. L'era la tôsa pusee giovin del general Gnee Domizi Corbulon e de la Cassia Longina. In del 71 la Domizia l'ha lassaa el sò primm marii, Lucio Eli Lamia, per òrden de l'imperador Domizian. Del matrimòni con quest'ultim l'è nasuu domà on fioeu, la mòrt del qual la pò vess la causa del contrast tra i duu in del 83. L'è diventada imperadris in del 81, dòpo l'andada in sul trono del marii, fina al 96, quand el Domizian l'è staa faa foeura.
Familia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Domizia Longina la gh'ha de vess nasuda intorna al 53. L'era la nevoda de la Cesònia, miee de l'imperador Caligola. La sorela, la Domizia Còrbula, l'aveva sposaa el Lucio Anni Vincian. Sia el Corbulon che el Vinician se hinn faa foeura dòpo el falliment de la congiura de Pison contra el Neron.
De la vida de la Domizia prima de sposà 'l Domizian se sa assee pòcch, a part che la s'era maridada cont el Lucio Eli Lamia, on òmm de la class di senator (e consul in del 80).
El matrimòni cont el Domizian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dòpo la mòrt del Neron e l'Agn di Quatter Imperador, la noeuva dinastia imperial a l'era quella di Flavi. L'imperador Vespasian l'aveva cercà de fà sposà al sò fioeu minor, el Domizian, la Giulia Flavia, che inveci l'era la tôsa del sò alter fioeu, el Tit. Ma el Domizian el s'era inamoraa pròpri de la Domizia Longina e l'aveva convinciuu l'Eli Lamia a fà el divòrzi. El matrimòni el convegniva a la Domizia perchè inscì l'onor de la soa familia (finii in disgrazia per i persecuzion neronian contra 'l sò pà) el vegniva restabilii. In del 73 l'è nasuu el lor primm fioeu, che però l'è mòrt on quai de agn dòpo (tra 'l 77 e 'l 81). In del 81, dòpo la mòrt del fradel, el Domizian l'è diventaa finalment imperador.
Diventaa el capp de l'imperi, el Domizian l'ha daa a la miee el titol de augusta e l'ha faa onorà el fioeu mòrt come on dio. In del 83 la Domizia l'è stada casciada per on poo del palazz: el Svetòni el diseva che quèst el gh'aveva come motiv la soa infedeltaa, ma i stòrich modern pensen che el motiv el sia staa che lee la riessiva nò a fà di fioeu. Dòpo questa crisi, l'ha vivuu in del palazz imperial finna a la mòrt del marii a causa de ona congiura. Gh'è chi el dis che la Domizia la gh'avess di connession con i congiuraa, ma anca questa ipòtesi l'è minga considerada vera di stòrich del dì d'incoeu.
De la mòrt del Domizian, la Domizia l'ha vivuu de privada e l'è mòrta tra el 126 e 'l 130.


text:
Thun
Thun (Thoune in frances) a l'è una cità svizzer, capolöch del circol aministrativ omonim, sitüada in de la region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 21.6 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 42 623 abitant.
El cumün de Thun al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amsoldingen, Heiligenschwendi, Heimberg, Hilterfingen, Homberg, Schwendibach, Spiez, Steffisburg, Thierachern, Uetendorf, Zwieselberg.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Thun al se tröa arent al lach de Thun. El center storich a l'è in sü un'isula piscinina del fiüm Aar.
Citaa ingiümelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gabrovo, Bulgaria


text:
Ucean Atlantich
L'Ucean Atlantich a l'è vün di cinch ucean de la Tera. Al se tröa intra l'America a ovest e l'Europa e l'Africa a est.
I mar che furmen l'Ucean Atlantich:
- quij che bagnen i cost de l'Europa:
- quij che bagnen i cost de l'America
Mar intern che gh'hann una cunessiun cun l'Ucean Atlantich:
L'ucean l'ocüpa una cunca slargada, a furma de "S", estendüda de Nord a Süd e dividüda in Atlantich del Nord e de Süd di corent equaturiaj a una latitüdin de 8° nord, pressapoch. L'Ucean Atlantic a l'è ligaa a l'Ucean Pacifich per mez de l'Ucean Artich a nord e el Pass de Drake a süd. La gh'è anca una cunessiun artificiala intra l'Atlantich e'l Pacifich a travers el Canal de Panama. A est, la linea che la spartiss l'Atlantich e l'Ucean Indian a l'è el meridian 20° est . L'Atlantich a l'è spartii de l'Ucean Artich d'una linea che la va de la Gruenlandia al süd di isul Spitsbergen a nord de la Nurvegia.
L'Ucean Atlantich al quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la tera. Cunt i sò mar vesin al quata un'area de 106.450.000 km²; dumà lü, un'area de 82.362.000 km². L'area de tera che 'l bagna a l'è quater völt quela del Pacifich o de l'Indian. El vulüm d'aqua de l'Atlantich e di sò mar vesin a l'è de 354.700.000 km3 e dumà la sua a l'è de 323.600.000 km3.
La prufundità media de l'Atlantich, cunt i sò mar vesin, a l'è de 3332 m; indeperlü a l'è de 3.926 m. La prufundità püssee granda, 8605 m, a l'è la fossa de Puerto Rico. L'ampieza de l'Atlantich la va de 2848 km intra el Brasil e Liberia a 4830 km intra i Stat Ünii e el nord de l'Africa.
L'Ucean Atlantich al gh'ha di cost iregular cunt un frach de baj, gulf e mar, cume el Mar di Caraib, el Gulf del Messich, el Gulf de San Lurenz, la Baja de Hudson, la Baja de Baffin, el Mar Mediterani, el Mar Negher, el Mar del Nord, el Mar Baltich, el Mar de Barents, el Mar de Nurvegia-Gruenlandia, e'l Mar de Weddell. Un'altra sua carateristiga a l'è che'l gh'ha una nümer relativament piscinin de isul. i sò isul a hinn i Svalbard (o Spitsbergen), la Gruenlandia, l'Islanda, la Gran Bretagna, l'Irlanda, Fernando de Noronha, i Azor, i Isul Madeira, i Canari, Cap Verd, i Bermüd, i Indi Ucidentaj, Ascensiun, Sant'Elena, Tristan da Cunha, i Falkland (o Malvin), e tüt i isul di Caraib.


text:
Schleswig (region)
El Schleswig (Sønderjylland o Slesvig in danes; Sljasvig in Jutlandes del sud; Slaswik in frison; Sleeswijk in olandes) l'è ona region de l'Europa del nord, che la quatta tra i 60 e i 70 chilometer in sul confin tra la Germania e la Danimarca: al dì d'incoeu l'è spartii tra i duu statt (el Land del Schleswig-Holstein e la region del Jutland de sotta).
L'è ona zonna importanta perchè la se troeuva in mezz tra el Mar del Nord e 'l Mar Baltigh, connession tra la Russia e l'Ocean Atlantigh.
El Schleswig l'è staa on ducaa danes, che 'l s'è sgrandii semper pussee a partì del XII-XIII secol. Però, grazzie ai matrimoni dinastigh el s'è ligaa on bell poo cont el Ducaa de l'Holstein, che l'era sotta l'Imperi.
Quella robba chì l'ha portaa ona motta de guerr tra todesch e danes in del XIX secol, che hinn finii domà in del 1864, quand che tutta la region l'è finida sotta la Prussia.
In del 1920 gh'è staa on plebiscito, che l'ha spartii in duu tocch el Schleswig con la division che la gh'è anca 'dess.


text:
Sânt'Ilâri
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Sant’Ilâri (Sant'Ilario d'Enza in italiân) l’é un cmûn ed circa 10.000 abitânt int la pruvîncia ed Rèz.
Al nòm[modifica | mudéfica la surzéia]
Sant’Ilâri l’ēra ciamê’ ind l’ antichitê Sânt’Eulalia, ch' l'é al tétol ed la Cēṣa parochiêla; al nòm l'é stê cambiê in Sant’Ilâri, probabilmèint per la preṣèinsa ed l' Hospitale S.Hilarii, pôst ed ripôṣ e arsôr per i pelegrèin che fêven l'antîga Via Emélia. Al nòm Sant’Ilâri a's vèd la prèma vôlta in un documèint uficêl int al 1714, ânca se al 's câta bèle int la "Chronica" dal frê Salimbene int al 1233. Al Cmûn ed Sant’Ilâri al tōṣ al nòm d'adès int al 1862 quând, cun la dmânda dal Guvernadōr ed l' Emélia, al Cunséli comunêl l'à stabilî d' unîr al nòm Sant’Ilâri la spiegasiòun "d’Èinsa", atravêrs còst al pôst al pōl èser catê subét e spartî da quî cun l'istès nòm.
Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al peréiod ed l’impēr rumân al pôst in dóv' adès a gh'é Sant’Ilâri l'ēra cun bòuna probabilitê un bōregh ed la sitê ed Tannetum, còst l'é sostgnû da la preṣèinsa ed dimòndi tòmbi rumâni, catêdi specialmèint ind al secònda metê dal XIX sècol. Cun la caschêda ed l’impēr rumân ind la zôna égh vînen dal popolasiòun d' urègin bârbera, cme testimônia la lapîda ed la tòmba ed Mavarta (cun la dâta tr’ al 487 e al 510 d.C.), scréta in carâter barbârich; dôp l’ é stêda la vôlta dal popolasiòun d’ urègin longobêrda, cme testimuniê da divêrs rèst antîgh catê ind al teritōri ed Sânt'Ilâri. L’é stêda pó la vôlta dal popolasiòun frânchi (VIII – IX sècolo) e óngheri (X sècol). Ind al peréiod ed Carlo Magno (774-814) la pēv ed SAnt’Eulalia l’ēra ed sicûr sòta la Diòceṣa ed Pèrma insèm a Campéṣen, Gàida, Calēren, pêrt ed Queriêgh, Bibiân e Bêrch. Finî al peréiod di ungarèiṣ la popolasiòun l’ēra turnêda a ‘n’ ativitê pió stâbila, mó l’é ind i sècol XI, XII e XIII che la via Emélia la vèd crèser i trâfich e l’ é in sté peréiod che vînen fât divêrs hospitali, tra quisché còl ch' l‘ à dê al nòm a Sant’Ilâri. In chî ân l’é Sânt’Eulalia l’ēra préma dal cuntêd, pó dal Duchê ed Pérma e l’ēra un cmûn cèch ch’ al dipendîva da la giurisdisiòun ed Muntèc. Dal 1349 al 1403 Muntèc e al sô véli ēren stêdi dêdi da i Visconti al capitân ed vintûra Alberico da Barbiano; int al 1404 Muntèc e i sô teritôri ēren stê vindû a Ottobono Terzi. A la só môrt al proprietê j ēren pasêdi sóta la sgnurèia ed j Estèins, pó Sânt’Eulalia l’ēra turnêda al Duchêt ed Pèrma e sōl int al 1428 l’ēra pasê dal tót a j Estèins e jostapûnt cme pêrta dal Marcheṣê ed Muntèc. Al pusès estèins, ânca se cun stôri ṣfalsêdi, l’armâgn fîno al 1796, oséja fîn al’uniòun a la Repóblica arzâna ed Sant’Ilâri e Calēren, che s’ ēren stachê da Muntèc per unîres in un lèber cmûn. Ed conseguèinsa int al 1797 Sant’Ilâri al fêva pêrt dal Dipartimèint dal Cróstel ed la Repóblica Cispadâna. Al Cmûn ed Sant’Ilâri a gh’ēren stêdi unîdi al frasiòun ed Calēren e Gàida. Al peréiod dôp l’é stê incòra ‘na vôlta convûls a câvṣa dal guèri napoleônichi, a gh’é stê un cûrt artōren d’ j estèins e a la fîn cun la creasiòun, int al 1800, ed la Repóblica Italiâna da pêrt ed Napoleòun, che dôp la s’é cambiêda 1805 in Règn d’Itâlia. Int al Règn d’Itâlia napoleônic Sant’Ilâri l’ēra cmûn indipendèint. Int al 1814 al Cmûn al gh’îva dèinter Sant’Ilâri, Calēren, Gàida, Tanêto e Marturân. Int al 1815 cun la restaurasiòun ēren turnen j Estèins mó Sant’Ilâri l’ēra ermêṣ cmûn indipendèint fîn al 1 znêr 1828, quând dôp ‘na nôva urganiṣasiòun ed l’aministrasiòun l’ēra ste unî a Muntèc. Int al 1859 la vitôria di frânco-piemontèiṣ a Magenta l’à més fîn per sèimper al pusès estèins e a gh’é stê l’uniòun al Règn ed Sardègna, a la fîn, a partîr dal 1° znêr 1860 al ditadōr Farini l’à promòs Sant’Ilâri a cmûn indipendèint cun la zûta ed la véla ed Calēren. Al 23 mêrs 1860 l’é stêda fâta la préma riuniòun dal Cunsèli comunêl ed Sant’Ilâri cun presidèint al Séndegh Gasparotti Andrea.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Alfredo Gianolio - Sant'Ilario d'Enza dall'Unita d'Italia alla Liberazione : storia e cronaca - Sant'Ilario d'Enza : Comune, 1998
- G. Ambrosetti, R. Macellari, L. Malnati Sant'Ilario d'Enza : l'età della colonizzazione etrusca : strade, villaggi, sepolcreti - Reggio Emilia : s.e., 1989
- Lina Violi - Sant'Ilario d'Enza dal medioevo all'unità d'Italia : storia e cronaca - Sant'Ilario d'Enza : Comune, 1996
- Sant'Ilario d'Enza: Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 199
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Luciano Manara
El Luciano Manara (Milan, 23 marz 1825 - Roma, 30 giugn 1849) l'è staa on patriòta italian, trai figur pussee conossuu del Resorgiment. L'è mòrt duranta la difesa de la Segonda Repubblica Romana.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Amis del Carl Cattaneo, l'ha partecipaa ai Cinqu Giornad de Milan e in quella occasion l'ha anca comandaa i milanes che hann conquistaa Pòrta Tosa. Poeu , l'ha combattuu in de la Prima Guerra de Indipendenza cont on grupp de volontari che l'aveva organizzaa pròppi lù.
Quand però i Austriach hinn tornaa a Milan, el Manara l'è scappaa in Piemont: chì l'è staa miss al comand d'on grupp de bersagliee cont i quai l'ha combattuu in sul Pò e a La Cava (in Provincia de Pavia). Finida la guerra tra Austriach e Piemontes, l'è scenduu a Roma, indove la resisteva anmò la Repubblica Romana e indove l'è staa nominaa capp del Statt Maggior del Garibaldi. L'è mòrt menter el combatteva contra i soldaa frances in di sconter de Villa Spada.
I esequi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I funerai hinn staa celebraa a Roma in de la gesa de San Lorenz in Lucina. L'omelia l'è stada celebrada del patriòta e barnabita Ugo Bassi. El còrp per on poo l'è restaa a Roma, perchè la mader la gh'aveva minga el permess de part di Austriach de fàll portà a Milan. Per quella reson chì, el sò cadaver l'è staa portaa a Vescia (Lügan) con quell del Emilio Morosini e de l'Enrico Dandolo[1], e mettuu in de la medemma tomba. Quest l'è mudaa domà in del 1853, quand l'imperador Francesch Giusepp I l'ha consentii al trasferiment, anca se in d'ona manera streggiament privada. Domà dòpo l'Unità, in del 1864 el s'è poduu consentì ai Manara de fà su ona tomba de famiglia a Barzanò, indove gh'aveven ona villa.
A Milan, al Luciano Manara l'è dedicada ona via, vesin a Corso di Porta Vittoria e on monument ai Giardin Pubblich.
A Roma inveci hinn dedicaa al patriòta ona strada a Trastever, on licee e ona caserma.


text:
Tarasp
Tarasp a l'è un cumün svizzer del distret de Inn. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 348 abitant e una süperfiss de 46.9 km², e al se tröva a una altitüden de 1403 meter sura al livel del mar.
El cumün de Tarasp a l'è tacaa ai cumün de Ardez, Ftan, Scuol, Tschierv, Zernez.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Tarasp al Wikimedia Commons
- Tarasp in Romansh, Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pentàgon (geometrìa)
Ol pentàgon l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon che 'l gh'à sich làti; menimà se ciàma pentàgon regolàr, ü pentàgon che 'l gh'à i sich làti töi lónch istès e sich àngoi töi gràncc istès e cioè piö o méno de 108 gradi.
Ol perìmeter d'ü pentàgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà 'l perìmeter d'ü pentàgon, se 'l pentàgon l'è mia regolàr, mè fà l sóma de töcc e sich i làti, menimà se l'è regolàr bàsta fà.
L'àrea d'ü pentàgon[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'è dò manére dièrse per troà l'àrea d'ü pentàgon regolàr:
'ndóe l l'è 'l làto, a l'è l'apotéma e 5l e 2P i'è 'l perìmeter. Per capì chèsta fórmula, bàsta pensà che 'l pentàgon 'l sìes facc de sich triàngoi regolàr e per ògnü de chès-ce triàngoi 'l làto del pentàgon l'è la bàze, menimà l'altèsa l'è 'l apotéma, isé per troà l'àrea de ü de chès-ce triàngoi s'fà come per töcc i triàngoi, cioè bàze per altèsa e pò gh'è de dividì töt per dù, e alùra per troà l'àrea del pentàgon l'è asé moltiplicà per sich.
Öpör s' pöl fà:
'ndóe l l'è 'l làto e ns' l'è 'l nömer stàndard che per ol pentàgon l'è piö o méno 1,720477400.


text:
Bügnanch
Bügnanch (Bognanch in Piemuntes; Bognanco in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 218 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 58,1 km² e ona densità de popolaziun de 4 ab./km².
El paes, che 'l da el nom a la val umonima, el cunfina cul Cantun Vales (cumün de Zwischbergen).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Bügnanch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Wilderswil
Wilderswil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 2501 abitant.
El cumün de Wilderswil al se tröva a una altitüden de 586 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bönigen, Därligen, Gsteigwiler, Gündlischwand, Lauterbrunnen, Matten bei Interlaken, Saxeten.


text:
Zèner
Zèner a 'l pöl ìga chès-ce significàcc:
- Zèner, l’è ü lièl de la clasificasiù di vivèncc che l’è sóta la famèa e sura la spéce.
- Zèner, l'è öna distinsiù tra 'l concèt de maschìl e de femìnil in de la società, in de la stòria, in de la cültüra.
- Zèner, l'è öna manéra de clasificà i elemèncc de la geometréa.
- Zèner, l'è öna categurìa che l’è bazàda sö la inflesiù de serte categurie lessical.
- Zèner, l'è l'idéa 'n generàl o l'insèma de piö spéce.
- Zèner l'è öna manéra de clasificà i òpere d'art a partì da i caraterìsteghe e dal contenüt de chèste.


text:
Cesa Catolica Melkita
La Césa católica greca-melkita (in Arab كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك) l'é una Césa católica sui iuris bizantina. La cünta circa 1.200.000 de persùne e l'é cumandada dal Patriarcat d'Antiochia d'i Melkiti.
I católic melkiti i èn vüna de le cése particulàr ch'i fùrmun la Césa Católica, o anca cése in cumenión cul vésc de Ruma, el Papa. I én vüna de le cese püsè vèce, perché la parola Cristiann l'é stài inventada pròpri a Antiochia.
La liturgia chi dröven l'é quela d'i sécui VI-VII, de San Giuánn Crisostomo.
In Italia gh'è praticament apena la cesa de Santa Maria in Cosemdin a Ruma che la celbra el Rito Melkita, e l'é rapresentada dai Cavalieri de la Santa Crùs de Gerüsalém.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Grec-Melkiti ienn una Cesa católica, ma i ghann le diferense del Rito Bizantino (quell de Custantinopoli), el rito urientál. I Melkit i van adrée a le diferense del rito bizantino in sü la guida, la teulugia e la spiritüalitá. L'é par cuschì che ienn ciamád Católic Uriental o Grec Católic.
Da nüm, i Melkiti ienn ciamád Católic greco-melkiti. La parola grec l'é üsada per via de la cültüra e la Lengua greca, druada in Urient da Lisánder el Grand. I dröven anca, in de la só litürgia, la Lengua Araba.
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sit üficial del Patriarcát grec-catolic de Antiochia


text:
Hallwil
Hallwil a l'è un cumün svizzer del distret de Lenzburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 773 abitant e una süperfiss de 2.18 km², e al se tröva a una altitüden de 475 meter sura al livel del mar.
El cumün de Hallwil a l'è tacaa ai cumün de Boniswil, Dürrenäsch, Leutwil, Seengen, Seon.
The Castle of Hallwyl is located in the neighboring municipality Seengen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Hallwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Landshut
Landshut l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Niederbayern).
Landshut l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städt) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. L'è la capitàl del distret de la Bàsa Baviera e apò a del circondàre omònim ma del pont de vìsta aministratìf de chèst öltem la na fà mìa part.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Mulecula
General[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In chimica, una mulecula l'è la part püssee piscinina de un cumpost che la mantegn i so prupietà; una mulecula l'è dunca furmada da atum ligaa.
Una prupietà impurtanta di mulecul l'è la so furmüla empiriga, che la descriv la prupurziun che gh'è tra i so atum custitüent; per esempi, l'aqua (H2O) la gh'ha un atum de ussigen e dü de idrogen.
El cuncet de mulecula l'è staa metüü in pè per prim dal scenziaa italian Amedeo Avogadro, in del 1811.
Ligam in di mulecul[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In d'una mulecula, se pö imaginà che i urbitai di diferent atum se meten insema, fin a furmà un ünegh urbital bel gross, ch'el tegn dent tüt i atum de la mulecula; a segunda de la diferenza de eletru-negatività di atum che furmen la mulecula, el ligam el sarà pür, u el gh'avarà una pularizaziun.
Asca quei tra i so atum, i mulecul gh'hann, de solit, anca di ligamm tra de lur; tra i principai a gh'hinn:
Quij ligam intramulecular chi hinn suvent impurtant per i efett in sü i pünt de bülizziun u la sulübilità.


text:
Oran
Oran (inscì anca in frances; وهران/Wahran in arab; Orano in italian; Orán in spagnoeu; Orã in portoghes; Orà in catalan) a l'è ona città de l'Algeria settentrional. L'è situada in sù la còsta del Mar Mediterrani.
L'è voeuna di città pussee grand e important del Paes, e al dì d'incoeu la cunta 645.800 abitant. L'è l capploeugh de la provincia omònima e l'è anca sede de ona diòcesi.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ricerch archeològigh hann mostraa che Oran l'è nassuda 'me città araba intorna al X secol. L'è subit diventada ona città-mercaa, on pont de traffigh tra el Mediterrani e 'l desert o tra la Spagna e l'Orient.
In del 1509 Oran l'è stada conquistada di Spagnoeu del general Francisco Jiménez Cisneros: e sòtta la dominazion spagnoeula l'è restada fina al 1708, quand che hinn rivaa i Turch. I Spagnoeu hinn tornaa in del 1732. In del 1790 però a gh'è staa on terremòtt violent, e la coròna spagnoeula, che la gh'aveva minga né voeuja né danee de spend per riparà i dann, l'ha venduu Oran ai Turch. I Ottoman hann lassaa andà in ruvina la città.
In del 1831 hinn rivaa i Frances, che l'hann fada vegnì ona città molto importanta. Quest l'ha faa sì che in del cors del Vòttcent Oran la fudess la città maghrebina con pussee abitant europee (frances, spagnoeu, giudee, italian).
Duranta la Segonda Guerra Mondial l'è finida in de la ministrazion del governo de Vichy. I Leaa hann cercaa giamò del 1940 de liberàlla, ma i Frances collaborazionista hann preferii vedè andà a fond la pròppia flòtta puttòst che consegnàlla ai ingles. A bon cunt l'è stada liberada in del 1942 e dòpo la guerra l'è tornada con tutt el rest de l'Algeria in man ai Frances.
In de la guerra d'Algeria, Oran l'è stada vun di centri de la lòtta antifrancesa. A partì del 1962 la fa part de l'Algeria.
Curiosità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El romanz La Peste de l'Albert Camus l'è ambientaa pròppi a Oran, che 'l scrittor (on pied-noir) conosseva molto ben: chì l'aveva vivuu per on poo de temp e chì l'era nassuda la soa miee.


text:
Bosco Chiesanuova
Bosco Chiesanuova (en vèneto: Bosco Chiesanuova; en cìmbro Kirche) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 3.162 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 64,66 km², per 'na densità de 49 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ala (TN), Cerro Veronese, Erbezzo, Grezzana, Roverè Veronese, Selva di Progno.
Piste de sci[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bosco Chiesanuova l'è la stasiù de sci piö 'mportànta del óltpià de la Lesinia, 'ndóe s'pöl fà sci de fónt a i pé del Carega e sci de disceza in de la ólta Val de Squaranto suradetöt a partì dal bórgh de San Zórs (1505 méter).


text:
Danimarca
La Danimarca (Danmark in danes; Dänemark in tudesch; Denmark in ingles; Danmarki in gruenlandes) l'è el stat püssee picinin de la Scandinavia e anca quel püssee a sud. U se tröva a nord de l'unico stat ch'el cunfina cun le per via terena, overa la Germania. A nord-ovest la gh'ha la Svezia e a nord la Nurvegia. La capital l'è Cupenaghen.
La gh'ha una süperfiss de 43.094 km² e una pupulaziun de pressapoch 5 miliun e mez d'abitant.
A l'è un member de l'Üniun Eurupea.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Danimarca (nom ufizial: Kongeriget Danmark) a l'è una munarchia custitüziunala.
La regina a l'è Margherita II (del 1972).
El prim minister a l'è l'Helle Thorning-Schmidt (del 2011).


text:
Lüin
Lüìn (tajan: Luino, latin: Luvinum, Milanes classegh: Luvín (pr: Lüín)) a l'è 'n comùn lumbaart da 14 766 (dàto del Dic 2013 [1]) parsùn da la pruincia de Varés sü la còsta d' ul Lach Magiur. Ul comùn a l'è capital da la Comünità muntana di Vaj d' ul Lüinés. L'è tacaa ai cumün de Agra, Brissàgh Travàia, Càner (VB), Canöbi (VB), Cremenaga, Dumenza, Germignaga, Maccagn, Muntégg (CH-TI) e Muntegrin Travàia.
Lucalità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lüin l'è sede cumünala de un bel nümer de fraziun e lucalità:
Bagiulina, Bevion, Bunga, Cà Culumbee, Cà Demenegh, Cà Dunaa, Cà Feree, Cà Feratina, Cà Pozz, Cassina Pastur, Cà Mirabel, Culmegna, Creva, Furnaset, Girasul, ul Gagg, ul Vald, la Brüghera, la Speranza, Lunghirö, Murin, Munt Bedea, Mot, Pescia, Pescialunga, Pesc, Pianasc, Pupin, Rugiö, Runch, San Peder, Tech, Tureta, Trebedura, Vignun, Vuldomen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
En memoria da la fundaziun da la Confederaziun svizra ha la fundaziun "PRO PATRIA dun svizzer da la festa naziunala" l’intent da promover e da realisar collectas a favur d’ovras svizras culturalas e socialas.
Cun agid da las collectas e da las donaziuns retschavidas mussa la fundaziun activamain sia solidaritad envers la Svizra, ses abitants, sia cultura e sia cuntrada sco er envers persunas ed instituziuns che ston vegnir sustegnidas u promovidas e che na survegnan nagin u memia pauc sustegn d’autras varts.


text:
01 01
Ol dé 1 de zenér l'è 'l 1 dé de l'an del calendare gregorià; manca 365 (366 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 1 de zenér al è ul dí da pòost 1 dal an dal calendari gregurian; i manca 365 (366 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2000 - Barcelona: Lluís Maria Xirinacs al scumenza una piantada a la plaça de Sant Jaume par reclamá la independenza dij Paées Catalan; al ga restarà aprööf metaa an.
- 1999 - Europa: al va in viguur l'euro (€) in vündas di quíndas paées da la Üniun Eurupea, malgraa che sa i sigüta druvá i vegi muneet fin al primm da ginée dal 2002.
- 2002 - Europa: sa i ponn in circülazziun i muneet e bijett d'euro (€),in vündas di quíndas paées da la Üniun Eurupea.
- 1502 - ul Brasiil: Américo Vespucio al descuvriss la bàdia che dapress sa la cjamarà da Rio da Janeiro.
- 1574 - Cochabamba (Bolívia): ul cunchistaduur Spagnöö Santiago Barba da Padísula al funda la citaa cul nomm d'Oropesa, che la va mantegní fin al 1786.
- 1788 - Lundra (Anglaterra): sa ga al püblega ul primm nümar dal diari "The Times".
- 1791 - Lima (ul Perú): ga al pariss ul primm nümar dal diari "Ul Mercurio Peruano", dirigii par Hipólito Unanue.
- 1804 - Haiti: Gonaives Dessalines en pruclama la independenza e en restitüiss l'andeegh nomm indi.
- 1823 - Buenos Aires (l'Argentina): sa ga püblega ul primm nümar d'"El Argos da Buenos Aires", che al segnala una növa tapa íntal periudiism Argentin.
- 1841 - Honduras: i scerniss ul primm presideent da la al repüblega, ul generaal Francisco Ferrera.
- 1863 - i Statt Ünii: ga entra in viguur l'Att d'Emancipazziun paj s·cjaaf dal süüd.
- 1865 - Cili: sa ga stabiliss ul sistema métrich decimaal.
- 1871 - l'Argentina: ga va in viguur ul Còdas Civiil, redataa par Dalmacio Vélez Sársfields.
- 1899 - L'esèrcit Spagnöö al cunsegna l'ísula da Cuba aj Statt Ünii, ch'i n assümm ul guveern düraant trii agn.
- 1916 - Santiago da Querétaro (Querétaro, Mèssich): Venustiano Carranza ga al riva cun la suva geent e al pruclama la citaa capitala da la Repüblica (Revulüzziun Messicana).
- 1918 - Hollywood (Califòrnia, i Statt Ünii): l'atuur da cinema Anglées Charles Chaplin ga inaugura i söö propi stüdi cinematugràfich.
- 1921 - Nicaragua: Diego Manuel Chamorro ga al scumenza ul mandaa presidenziaal, caraterizaa par una custanta agitazziun.
- 1929 - Nicaragua: ul generaal José María Moncada, dal Partii Liberaal, n assümm la presidenza.
- 1938 - ul Brasiil: Getulio Vargas al inizzia ul muvimeent "Estado Novo", da tendenza fassista.
- 1943 - Guadalcanal: ga finiss la bataja che la deef ul nomm a l'ísula, cun la vitòria di USA sura i Gjapunées (II Guèra Mundiala).
- 1947 - ul Reegn Ünii: ul guveern laburista da Clement Attlee al nazziunaliza i mineer da carbun.
- 1948 - Europa: al entra in viguur, intra diveers paées, l'Acordi Generaal sura Tariff Duaneer e Cumeers (GATT).
- 1959 - Cuba: ga triunfa la revulüzziun castrista e Fulgencio Batista en al scapa vía.
- 1960 - Cuba: ul Guveern nazziunaliza la United Fruit Co.
- 1962 - la Repüblega Dominicana: dapress la mòort dal ditaduur Trujillo, ga assümm ul pudé ul Consejo da Estado, presidii par Joaquín Balaguer.
- 1976 - Venezzuela: ul guveern da Carlos Andrés Pérez al nazziunaliza l'esplutazziun dal petroli.
- 1989 - Al entra in viguur ul Prutocol da Montreal, ratificaa par 29 paées e la CEE, par prutegg la capa d'uzun.
- 1993 - Cecoslovàchia: cheest statt al desmett d'esiist dapress da 74 agn da stòria, e al sa diviit in düü nööf statt: Céchia e Slovàchia.
- 1994 - al entra in funziunament ul Spazzi Ecunòmich Eurupée (SEE) e ul Trataa da Líbar Cumeers (TLC) intra ul Canadà, i Statt Ünii e ul Mèssich.
- 1994 - Chiapas (Mèssich). In cuincidenza cun l'entrada in viguur dal TLC, l'Esèrcit Zapatista da Liberazziun Nazziunala sa al alza in aarm cuntra ul guveern messican.
- 2003 - ul Brasiil: Lula Ignácio da Silva al deventa presideent dal paées.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1823 - Sándor Petöfi, pueta Ungarées
- 1900:Xavier Cugat, müsich
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Prinsipi d'an: festa da benvegnüü da l'an nööf.
La circuncisiun da Gesücriist: al è l'unumàstich da Manüeel e Manüéla par che l'àngel da l'Anunziazziun al pruclama che s'al cjamaress Emmanuel.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Domenico Agostino Vandelli
Domenico Agostino Vandelli (Padova, 8 de löi del 1735 – Lisbona, 27 de zogn del 1816) l'è stat en scensiàt, natüralìsta e botànich italià.
El Vandelli el s'è furmàt a l'Università dei Stüde de Pàdova endóche l'oté la docènsa.
El ciàpa 'l duturàt en midizìna condèna tézi 'ntitulàda: Dissertationes tres: de Aponi thermis, de nonnullis insectis terrestribus et zoophytis marinis, et de vermium terrae reproductione atque taenia canis. El scrif endèl 1761, 'na lètera al Linèo (1707-1778), che l'è dientàda famùza endèl àmbet scentìfich, sö le holothuries. per chèsta rizù ghe vegnarà dedicàt endèl 1767 la nomencladüra del zèner Vandellia de la famìa de le Scrophulariaceae.
Endèl 1765 l'oté la nòmina a letùr en chìmica e 'n scènse natürài de l'Università de Coimbra che la l'ìa ciamàt diretamènte e 'l fónda l'Ort Botànich de Coimbra.
Vandelli endèl 1788 el püblica el Disiunàre de historia naturalis, e 'n òpera sö Florae lusitanicae et brasiliensis specimen (Coimbra).
Endèl 1791 el làsa l'encàrech de supervizùr de l'órt botànich de Coimbra che 'l vegnarà dat al Félix Avelar Brotero. Endèl 1793 el diènta el prim diretùr del Giardì botànich del Palácio da Ajuda a Lisbona. L'Académia de le Scènse de Lisbona la l'ha iligìt mèmber.
Fiöl del Girolamo Vandelli, académich rinomàt per la chirurgìa a Padova, l'ìa contemporàneo e sòcio de Giovanni Battista Morgagni.
Rezültàcc scentìfich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La part che 'l g'ha ìt el Vandelli endèl stüde de le scènse natürài l'è stada 'mportànte e fondamentàl. Divèrse piànte e spéci le pórta la raìs del sò cognòm (Vandellis, Vandellia, Vandellii). Chèste atribusiù i è duzìde o a le sò òpere de catalogasiù o perchè i piànte scuprìde e discriìde pròpe de lü. 'Ntra chèste val la péna regordà:
- Saxifraga vandellii[3],
- Barbacenia vandellii[4],
- Lafoensia vandellis,
- Androsacea vandellis[5],
- Palustris vandellia[6],
- Mayaca vandellii[7],
- Allium cirrhosum vandellis;
Endèl 1761 el Vandelli el catàloga e 'l descrìf (apò a condèn dizègn) 'na tartarüga gigànta che la vé dunàda a l'Università de Padova. La denominasiù de Dermochelys Coriacea Testudo la gh'è sintìda càra al Linèo per la sò prìma descrisiù de la spéce Dermochelys coriacea püblicàda endèla XII edisiù del Systema Naturae.


text:
Cingol
El Cingol (Pizzo Cengalo) l'è ona scima di Alp Retegh. A l'è volt 3.367 meter.
El ghe partegn al sottagrupp di Alp del Bernina, e 'l se troeuva al confin in tra l'Italia (Val Masen) e la Svizzera (la Val Bondasca).
A se presenta tant 'me on massiv bell grand con la forma de ona piramide senza la ponta. In sù la scima a gh'è on bell cupolon de nev. Arent al Cingol el se troeuva on alter mont ben cognossuu, el Badii.
De la scima vegnen giò tre crest: quella de mezzdì la va vers la Val del Porscelicc; quella de ovest e de est vann giò al coll del Cingol (3.057 meter) e al coll di Gemei (3.106).
L'è on mont che l'è meta de tanti escursion. In Val Masen, ai pee del mont, la se troeuva la Capanna Gianetti (2.534 meter); in Val Bondasca inveci se troeuven la Capanna Sciora e la Capanna Sass Foraa.
El someja che 'l nomm el vegna del bregajott chenghel.


text:
Anguilla
Anguilla a l'è una dipendenza del Regn Ünì in di Caraib.
A l'è fada de l'isula Anguilla, che l'è lunga 26 chilometer e l'è larga men de 5 chilometer, e de alter isul piscinin che hinn minga abitaa.
La gh'ha una süperfiss de 102 km² e una pupulaziun inturna a 13.500 abitant.
La capital a l'è The Valley, un paesin cunt püssee de 1.000 abitant.
Ecunumia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ecunumia del isula a l'è basada suratüt in sül türism de alt nivel e in sü i atività de delucalisaziun fiscala.


text:
Pòrt Valtravaia
Pòrt Valtravaia (nom ufizial in italian: Porto Valtravaglia) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha 2 369 abitant (dato del Dicember 2013[1]), 'na süperfis de 16 km² e 'na densità de 148 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brèsc de Béder, Brisaach Travàja, Casàl Sciuìgn, Castèll Vecàna, Dün, Ghìfa (VB), Ugébi (VB).
L'è sitüaa in sü la còsta d'ul Lach Magiur. Ul cumün a l'è nassüü in d'ul 1928 cunt la fusiun di ex-cumün de Muscìn, de Müsìn e de Pòrt. El fa part de la Comunità Montàna Val del Verban.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pòrt Valtravaia l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
866
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Yoshifusa al deventa regeent dal Gjapun
Alfun III pruclamaa rei d'Asturies
Luiis II al trà gjo i sarassin a Itàlia
Ul vichiingh Ivor the Boneless al taca Anglatera, traant gjo e catüraant ul rei Ela da Northumbria.
Ul papa Nicola I al pruibiss la turdüra int i gjüdizzi par stregunería.
864 u 865 - Ethelred pruclamaa rei da Wessex.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 - Bardas, co-imperaduur e guvernaduur dal Imperi da Bisanzi al möör sassinaa.
27 05: Ordoño I, rei d'Asturies
al-Kindi, filòsuf musülman
(864 u 865) - Ethelbert, rei da Wessex e Bretwalda
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Gron
Gron (Grono in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Moesa. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 959 abitant e una süperfiss de 14.83 km², e al se tröva a una altitüden de 336 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gron a l'è tacaa ai cumün de Cama, Castaneda, Doss (IT-CO), Legia, Rorè, Santa Maria in Calanca, Verdabi.
L'85% de la popolaziun de Gron l'è de lengua italiana o lombarda, el 6% l'è de lengua todesca.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gron l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1219. In de l'ann 1395 inveci l'eva staa menziunaa cume Agrono.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Gron l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]


text:
Vynohradiv
Vynohradiv (BиHorpaдiB in ciriligh; Nagyszőlős in ücrain; Seleuşu Mare in rumen;: Syvljuš/CиBлюш in rüten; Vinogradovo/BиHorpaдoBo in rüss; Seylesh/סעליש in yiddish; Szeuleus in latin; Sevljuš/CeBлюш fina al 1946) l'è una cità de l'Ücraina ucidentala che la gh'ha una pupulaziun de 25.200 abitant.
Cuntegnüü
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vyonhradiv l'è sitüada in del raion umonim, in de l'oblast' de Transcarpazia.
La cità la se tröva arent al fiüm Tisa, al cunfin cun la Rumania e l'Üngheria. A l'è a 35 chilometer da Berehove.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada numinada per la prima völta in del 1262 cul nom de Zceuleus. El sò nom ügnheres, el vör dì cità de l'üga, e defat la zona de la cità l'è un impurtant distret del vin. La cità l'è stada vöna di püssee antigh del cuntad de Ugocsa e l'è stada bitada dai vignaröö de la curt reala üngheresa. In del 1329 el re Carlu Rubert d'Angiò el gh'ha daa a la cità privilegi che hin staa cunservaa fina al 1920.
In del 1717 la püpart di citadin l'è stada cupada düranta un'invasiun de Tartar. In del 1880 la pupulaziun l'era de 4400 personn (trai quai gh'eren 500 rumen).
In del 1910 el 78% de la pupulaziun l'era 'nmò üngheresa, menter pö gh'era un 16% de Rüten e 'l 7% de tudesch. L'era un tipigh esempi de la Miteleuropa del Regn d'Üngheria.
In del 1944, Nagyszőlős l'ha uspitaa un ghetto giüdee (magg-giügn); pö la püpart di sò ucupant l'è stada depurtada ad Auschwitz. L'era un ghetto de passagg, induve i presunee staven almanch dò setemann, prima de vess depurtaa.
Semper in quel an però la zona l'è stada liberada dai nazista da part di Suvietigh. Da quel mument, Vynohradiv l'è andada dree a la storia de l'Ücraina, sia sota l'ÜRSS che in de l'indipendenza.
Pupulaziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El censiment del 2001 el dis che la cumpusiziun etniga de la cità l'è questa chì:
- Ücrain: 71,4%
- Üngheres: 26,7%
- Rüss: 1,8%
- Zingher: 0,8%
Gemelagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Üngheria:
- , Dynów, Pulonia.
- , Vranov nad Topl'ou, Sluvachia.


text:
Battaja de Cagion
La Battaja de Cagion (on paes minga lontan de Bellinzona) l'è stada fada el 6 de luj del 1449 e l'ha viduu combatt vun contra i alter i svizzer del Canton de Uri e i milanes de la Repubblega Ambrosiana.
Quei de Uri eren vegnuu giò in del Tisin per dàggh ona man al sò leaa Franchin Rusca (el scior de Locarn), che l'era dree a combatt i Milanes per conquistà i territori (soratutt in del Luganes) che l'eva perduu ona desena d'agn prima per via d'ona decision del duca de Milan.
I Milanes, comandaa del Giovann de la Nos, hann vinciuu e allora quei de Uri, per vess minga coppaa tucc, hinn scappaa sù per la Mesolcina (anca lee leada di svizzer) e hann bandonaa la zona de la Riviera.
Compagn de la battaja de Arbed, combattuda on vintchinch agn prima, anca quella battaja chì l'ha fermaa per on poo la vanzada di svizzer giò per el cors del Tisin, e l'ha liberaa Bellinzona de la pression che la gh'eva prima.
Al dì d'incoeu i storegh pensen che la sia minga stada ona battaja de quei proppi important, tant l'è che l'ann dopo i Svizzer hann segutaa a 'vèggh minga de pagà el dazzi per rivà a Milan.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ticino Medioevale, storia di una terra lombarda (Giulio Vismara - Adriano Cavanna - Paolo Vismara, Armando Dadò editore, pagina 206).


text:
Lach d'Izé
El Lach d'Izé (ciamàt apò Sebì; en Bergamàsch di ólte 'l vé ciamàt apò Lach de Predùr o Lach de Sàrnech; en Italià: Lago d'Iseo o Sebino) l'è 'n lach de l'Itàlia setentriunàl, colocàt endèla Lombardia Orientàl. L'è furmàt del fiöm Òi. El g'ha 'na superfìce de 65,3 km² e 'na profondità màsema de 251 méter. El se tróa a 180 m de altèsa söl lièl del mar, en fónt a la Al Camònega. L'Òi el se sböta 'ndèl lach a Lùer e 'l vé fò a Sàrnech. El lach el sègna 'l cunfì tra le pruvìnce de Bèrghem e Brèsa. L'òspita la piö grànda ìzola lacùstre de l'Europa centro-meridiunàl, Muntìzola, curunàda a Nòrt e a Sud de dò izolète piö pesène: Loréto e San Pàol.
Cümü lacüster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- En Pruìncia de Bèrghem: Càster, Còsta Ulpì, Lùer, Parsànega, Predùr, Rìa de Sólt, Sàrnech, Sólt, Taèrnola.
- En Pruìncia de Brèsa: Izé, Marù, Muntìzola, Pizógne, Sülsà.


text:
Beromünster
Beromünster a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.35 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5963 abitant.
El cumün de Beromünster al se tröva a una altitüden de 642 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Aesch, Beinwil am See (AG), Ermensee, Gunzwil, Menziken (AG), Mosen, Neudorf. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Beromünster l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1223 col nom de villa Beronensis. In del ann 1333 l'eva staa menziunaa col nom de Münster in Ergöwe. Until 1934 it was known simply as Münster (LU).[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Beromünster in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Nicole Minetti
Nicole Minetti l'è na pulìtica, balarìna e show-girl itagliàna, nada a Rèmin 'l 11 ad Mars dal 1985.
Biugrafìa
Nicole Minetti la tóś al diplòma clàsic in dla sò sità e la stùddia par dèś an i balét in dla scóla ad sò màdar e pò la sa stablìs a Milàn par tór na specialiśasiòṅ a 'l uśdàl San Raffaele ad Don Verzè in pulidùra ad dènt. La gh la cava in dal Nuvémbar dal 2009 cun i vōt più élt e l'è anc brava a druàr al léngui, specialmènt 'l ingléś p'r al fat che sò màdar la daśvéggna da 'l Régn Unî, ma dal vòlti la sa śbàlia anca lē cuma cla vòlta in dua l'iva scrit ad catàr-'s a Miami Bitch (ch'a vōl dir Putàna) invéci ch'a Miami Beach (ch'a vōl dir Spiàgia)[2].
In cal mèntar, sèmpar in dal 2009, la fà un pruvèṅ p'r al casting dla traśmisiòṅ televiśìva Colorado Cafè e la vèṅ tòlta par far soquànt balét cuma Hit Models. L'à laurâ anc a Rai 2 in dal prugràma Scorie in du la fava, cavàda śò, la baghéta dla plinga.
Dòp soquànt méś la vèṅ duciàda par Silvio Berlusconi mèntar la fava 'l hòstess in dal stand ad Publitalia e la dvènta la sò pulidóra di dènt e, a dita ad lē, anc sò amìga.
Durànt gl'elesiòṅ regiunàli dal 2010 la viṅ misa in dal listòṅ (blindâ parchè l'éra in di prim òt pòst) ad Roberto Formigoni, candidâ a dvintàr al presidènt dla regiòṅ Lunbardî p'r al Pòpul dla Libertà. La sópia al pòst a Patricia Kieran, quéla ch'l'iva invintâ l'Oasi dal Parpaji. Al 21 'd Avrìl dal 2010 la dvènta acsè cunsiliéra regiunàla e la riva diretamènt al Pirelòṅ sénsa far dla gavéta.
Al sò ślógan 'l è: La pulìtica in mèś a la gint.
Al 27 ad Maǵ dal 2010, mandàda da Silvio Berlusconi, la và in questùra a tōr in afidamènt Ruby Rubacuori na baghéta maruchìna ad 17 an ch'l'éra stada farmàda p'r un furt. Al presidènt dal cunsìli al s éra tòlt a cōr al caś parchè al la cgnusìva e par telefòn 'l iva fat inténdar ch'i gh'ìvan dit che Ruby l'éra l'anvōda dal presidènt egisiàṅ Hosni Mubarak.
In dal Śnar dal 2011 la sò culéga ad partî Sara Giudice la decìd ad catàr sù dal firmi par dmandàr-ag ad lasàr libra la sò scrana ma al presidènt Formigoni a n è mia 'd acòrd e al diś ch'i prucès i n fànan minga in si giurnài.
Al 30 ad Śnar dal 2011 la vèṅ scultàda par tri óri da i magistrâ pùblic Ilda Boccassini, Pietro Forno e Antonio Sangermano in d'l àmbit dal caś Rubygate in du la gh à da difénd'r-as dl'acùśa ad dar 'n apòǵ a la prustitusiòṅ.
Al 27 ad Setémbar dal 2011, subìt dòp ch'al sò cumpagn ad partî e sìndic ad Róma Gianni Alemanno al la bèca dgénd «Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài»[3], lē la và tuta śgualsìda a 'l matrimòni ad sò surèla dgénd «A la fag mè la Pippa», pinsànd a la Pippa Middleton[4].
Dòp ch'al segretàri dal sò partî Angelino Alfano al gh'iva dmandâ ad dimét'r-as da cunsiliéra regiunàla[5], lē la diś invéci ad vlér andàr avànti listés[6].
In cal mèntar la fà savér 'd èsar puta e ch'l'à pasâ na nòt a Madrid insém a Cristiano Ronaldo ma che chi lò 'l è stâ 'n flop. Adès la spéra ad mét'r-as insém a 'n napuletàṅ[7].
Culegamènt estéran
- (IT) Artìcul dal giurnàl Corriere della Sera ch'al dascór dal dè in dua la Minetti la tóś in afidamènt Ruby
- (IT) La pàgina uficiàla di cunsiliér lumbàrd in du a gh'è anc la Minetti
- (IT) La sò pàgina in dal sit dal pòpul dla libertà di cunsiliér regiunài lumbàrd
Nòti
- ↑ La Nicole Minetti a “Dméndga da 'l viṿ”: «Par far pulìtica a n gh'è minga da èsar preparâ» huffingtonpost.it, 7 'd Utóbar dal 2012
- ↑ La Minetti a Miami BITCH? Èpic. Al l'à scrit al sò subconscio libero-news.it, 28 ad Dicémbar dal 2012
- ↑ Mai piò dal Minetti in di cunsìli regiunài ilfattoquotidiano.it, 25 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Dà n'uciàda a la Nicole in versiòṅ testimòni spurcaciòna libero-news.it, 27 ad Setémbar dal 2011
- ↑ Alfano: la Minetti la daga al dimisiòṅ ilsole24ore.com.it, 15 ad Luj dal 2012
- ↑ Fiṅ dal turmintòṅ dl'Istâ: la Nicole Minetti la n mòla briśa la sò scrana gazzetta.it, 4 ad Setémbar dal 2012
- ↑ Ronaldo, flop a lèt cun la Minetti. Diva e Donna la fà savér: Nicole delùśa da CR7 messaggero.it, 27 ad Dicémbar dal 2012


text:
Talamello
Talamello (endèla parlàda locàl: Talamèl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Rimini. El g'ha presapóch 1.093 abitàncc, 'na superfìce de 10 km² e 'na densità de 109 ab./km². El cunfìna coi cümü de Maiolo, Mercato Saraceno (FC), Novafeltria, Sogliano al Rubicone (FC).
Chèsto cümü — isé come i óter sés de l'Alta Valmarecchia — enfìna ai 15 de óst del 2009 l'ìa part de la pruvincia de Pesaro e Urbino, de la regiù de le Màrche. La variasiù aministratìva l'è stàda adotàda de la Repüblica Italiana dòpo che 'n referèndum tra la popolasiù dei cümü de l'Alta Valmarecchia, el g'ha ést la vitòria de chèi che ülìa l'inclüziù 'ndèla pruvìnica de Rimini. Chèsto provedimènt, aisebé che 'l sàpe operatìf sóta töcc i póncc de vìsta, l'è però stat empugnàt de la Regiù Marche e isé 'l rèsta per el momènt sub judice.


text:
Speicher (AR)
Speicher a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.21 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4027 abitant.
El cumün de Speicher al se tröva a una altitüden de 924 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bühler, Eggersriet (SG), Rehetobel, San Gal (SG), Teufen, Trogen.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1][2]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Speicher in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
AR
(DE)


text:
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky
La bambola assassina 4: La sposa di Chucky (La bàmbula ch'la cópa 4: La mujér ad Chucky) 'l è 'n film ad scarésa e da rìdar americàṅ dal 1998 ad Ronny Yu scrit par lò da Don Mancini. 'L è al quàrt film dla sèrie dòp La bambola assassina 3 dal 1991 e 'l à vins dū Awards a 'l Fantafestival.
Sunt
Dòp èsar finî in mèś a n'èlica, al còrp dal putòć ad Chucky al s cata śbragâ in mila pès. La sò ex muróśa Tiffany (Jennifer Tilly) la 'l cata sù e la 'l pòrta in dla sò roulotte in du la viṿ insém a 'n metalàr cun un piercing insfilsâ in di làbar, Damien (Alexis Arquette). La Tiffany la 'l fà sù e la 'l mét insém cun na gùcia cuśénd-al e pò la próa a far-al turnàr in vita faghénd dla magìa négra. Al sò traplàr al và a finìr bèṅ e al bambulòt al tōś a cumpurtàr-as cuma 'l à sèmpar fat, tacànd da 'l pòvar Damien ch'al vèṅ cupâ subìt.
Ma a gh 'n è anc par lē parchè i dū i lìtgan e lò al la masa faghénd però in manéra ad tiràr-ag via l'anma par métar-la in na bàmbula fémna che lē la gh'iva tòlt par tōr-'l in gir. Adès Chucky al gh'à finalmènt na spóśa e al pōl anc purtàr-s-la a lèt. Ma a n è minga quàl lè al sò ubietìṿ. Chi lò al vōl turnàr umàṅ e, par far-al, al gh'à biśógn di còrp di dū śóvan: Jesse (Nick Stabile) e la Jane (Katherine Heigl).
Culòna Sunóra
- The Screamin' Cheetah Wheelies - Boogie King
- White Zombie - Thunder Kiss '65
- Coal Chamber - Blisters
- Monster Magnet - See You in Hell
- Judas Priest - Blood Stained
- Type O Negative - Love You to Death
- Slayer - Human Disease
- Stabbing Westward - So Wrong
- Powerman 5000 - The Son of X-51
- Bruce Dickinson - Trumpets of Jericho
- Static-X - Bled for Days
- Motorhead - Love for Sale
- Kidneythieves - Crazy
- Graeme Revell - We Belong Dead
- Blondie - Call Me
- Rob Zombie - Living Dead Girl


text:
Bèrghem
Bèrghem (ma ach Bérghem in de la Al Seriàna, Bergum o Birgum[1] in Lumbard Ucidental, Bergomum in Latì, Bergamo in Italià, Bergame in Fransés, Wälsch-Bergen in Tudèsch antìch) l'è öna sità de la Lumbardéa, capitàl de la pruìnsa de Bèrghem, che la gh'à 120.694 abitàncc (2010) e l'è chèla di quàter tra i sità con piö abitàncc de la Lumbardéa, dòpo Milà, Brèsa e Mónsa.
Cuntegnüü
- 1 Ol nòm
- 2 Ol pòst
- 3 I préde di còi de Bèrghem
- 4 Stòria
- 5 Sità Ólta
- 6 Sità Basa
- 7 Sport
- 8 Riferimèncc
Ol nòm
Ol nòm uriginàre de la sità, che l'è mia riàt infìna al dé de 'ncö, l'éra de època preromàna, fòrse l'éra ü nòm cèltech, fòrse l'éra amò piö ècc, de sigür gh'è adóma che 'l nòm latì Bergomum, ol piö ècc nòm de la sità che l'è riàt infìna a nóter, l'è mia de piö d'öna latinizasiù del nòm uriginàre e che m' tróa, ad ezèmpe, in de la Naturalis Historia del Plinio 'l vècc e 'n de la Tàola Peutingeriana.
Ol significàt del nòm uriginàre
In töte i manère i è 'n tànce chèi chi à sircàt de spiegà 'l significàt del nòm Bèrghem, che, ad ezèmpe, 'l vegnerès dal nòm del déo celtìch Bergimus, pecàt adóma che a Bèrghem l'éra mia veneràt, opör che 'l vegnerès dal etrösch Barga [2], che 'l völ dì tàbia e alùra Bargamo 'l sarès la tàbia grànda e gh'è ach chi che tróa ü ligàm col sànscrit tat che Bèrghem 'l völerès dì pòst che 'l isberlös [3]. L'ipòtezi che però al momènt la sömèa piö giösta, dezà che piö de töte la regórda la stòria de la sità e piö de töte la se lìga a la fùrma del teritòre de Bèrghem, l'è chèla portàda 'nacc dal Antònio Tirabósch [4], dal Bórtol Belòt e da tàce óter studiùs, cioè che Bèrghem 'l vegnerès da Berg che 'l völerès dì colìna e da heim che 'l völerès dì cà, tat che alùra ol nòm uriginare de la sità 'l gh'avrès de ès pròpe ol nòm Bèrghem amò dovràt al dé de 'ncö e che 'l gh'éra alùra 'l significàt de cà sö la culìna.
Bergome, Bergamum, Bergam e Pergamus
Vèrs la fì del Impéro Romà l'è registràt ach ol nòm Bergome, in del espresiù Bergome civitas, che s'tróa in del Itinerarium Antoninum che de sigür l'è de la fì del sécol II, ma fòrse scricc zamò a partì söl prensépe del istès sécol. [5]
Sèmper sö la fì del Impéro Romà l'è però testimoniàt ach ol nòm Bergamum che m' tróa 'n del Itinerarium burdigalense o Itinerarium Hierosolymitanum che 'l sarès istài scricc tra 'l 333 e 'l 334 da ü pelegrì de Bordeaux, alùra ciamàda Burdigala, che 'l cónta sö 'l sò viàs 'nfìna a Gerüzalèm.
Dal del sécol VII l'Anònimo de Ravèna in de la sò lista de nòm 'l dóvra Pergamom e Pergamum, ma chèsta la sarès adóma öna paraetimologéa. [6] Chèsto nòm l' sarà dovràt in töt ol medioéf e l'è testimoniàt ad ezèmpe dal Mosè del Bröl che in del sécol XII l'iscrìf ol sò Liber Pergaminus che 'l pàrla de la sità de Bèrghem e del sò teritòre. Ol nòm Pergamus 'l sarès però adóma öna tàrda re-latinizasiù medieàla che la sìrca de lìga la stòria de Bergam a chèla de Pergamus sità elenìstica e capitàl del règn di Atàlidi, ma al momènt s'è mia troàt gnà ü lìgàm tra i dò sità fò che i dù nòm che i sùna quàze a la stèsa manéra.
In del ólt medioéf l'è testimoniàt ol nòm Bergam che se 'l tróa sö 'n d'öna monéda del tép del Carlo Magno, conservàda al Müzéo de Coira in Sguìsera e che l'è dovràda pò cóme sìmbol de la colàna de lìber de la Storia Economica e sociale di Bergamo [7]
Bèrghem
Ol nòm Bèrghem menimà me 'l tróa scricc nìgher sö biànch almànch a partì dal 1553, defàti in de la Bibliotéca Cümünàla Arisotéa de Feràra l'è conservàda öna tradusiù fàcia per grignà del Orlànd Furiùs, tradusiù, stampàda a Venésia, che la tö 'n gir ol parlà bergamàsch, ma che l'è mia scrìcia 'n bergamàsch, e che la gh'à chèsto tìtol: Orland Furius de Misser Lodovic Ferraris novament compost in buna lingua da Berghem e de oter vocabul lombardi adornat. [8]
La sità e i bórgh
La sità e i bórgh, i è chès-ce i dù nòm dovràcc in di sécoi da i bergamàsch per parlà de Bèrghem, 'ndóe la sità l'éra chèla dét in di müre 'ndóe gh'éra i palàs del goèrno, menimà i bórgh i èra fò di müre e strécc in bànda ai stràde piö 'mportànte i corìa zó da i còi 'nfina al pià.
De quàndo i bórgh i s'è slargài fò fìna a tacàs ü col óter per pò slongàs e spantegàs in de la pianüra, piö che de sità e de bórgh s'pàrla de sità ólta e de sità bàsa, menimà i bergamàsch i è mia üzàcc e i è gnà mai stacc üzàcc a dovrà i dò manére de dì Bèrghem de sùra e Bèrghem de sóta, dientàde famüze co la cansù Nóter de Bèrghem e che i è dovràde quàze adóma da i forestér o 'n televisiù.
Ol pòst
La sità l'è nasìda sö ü ròs de colìne che i se tróa söl confì tra l'ólta pianüra söcia e i preàlp lumbàrde, destacàde però da i preàlp da la piàna de la Quìza a sìra e da la piàna de la Mórla a matìna. Bèrghem l'è nasìda sö i còi piö bas e piö spostàcc a màtina, 'ndóe i gh'éra di sortìde, piö o méno a 350 méter söl lièl del mar, la pónta piö ólta del sistéma colinàr de Bèrghem l'è 'l mut Bastìa, che 'l rìa a 509 méter, menimà la sità basa l'è piö o méno a 250 méter söl lièl del mar. La sità l'è nasìda in d'ü pòst indüinàt, al vólt, ma con di sortìde, metìt pròpe 'ndóe la pianüra la se 'ncótra co i montàgne e 'ndóe la al Brembàna e la al Seriàna i fénes e i se dèrf fò 'n del pià.
Bèrghem, compàgn de Milà, Brèsa, Varés e tàte ótre sità la gh'à mia ü fiöm, adóma la Mórla la trèrsa 'mpó la sità bàsa, ma gh'è mai stacc ü ligàm fórt co la sità, che in di sécoi pasàcc la sircàt de tègnes de luntà da la Mórla, de sólet con póca àcqua, ma bùna de fà di dagn mia de schèrs quàndo 'l piöìa.
I préde di còi de Bèrghem
La geologéa del insèma colinàr de la sità de Bèrghem l’è facìa de quàter dièrse préde: a partì de mesdé s’tróa prìma ‘l Flysch de Bèrghem, pò ‘l Conglomeràt de Sirù, l’Arenària de Sàrnech e ‘l Flysch de Puntìda.
Ol Flysch de Bèrghem, cognusìt ach col nòm de Préda de Credér, l’è la préda che s’tróa in de la méta o quàze di còi de Bèrghem, sùra de töt de la bànda a mesdé, chèla che la àrda sö la sità bàsa. Ol Flysch de Bèrghem s’pöl vèdel signà fò dal teré per ezèmpe ‘n via Fara, pròpe sóta ‘l monastér de Sant’Agostì, ma ach in del cör de la sità ègia, ‘n Piàsa Luigi Angelini. Tra i dò préde, chèla sóta ‘l monastér e chèla ‘n piàsa Angelì, gh’è öna diferènsa de culùr, de fàti ol prim flysch l’è bèl zaldì, menimà ‘l segónt l’è ciàr, quàze biànch. Chèsto perché ‘l flysch l’è öna préda de sedimèncc de mar, isè chèla biànca la s’è fàcia ‘ndóe l’àqua l’ìa ‘mpó piö fónda, menimà chèla zàlda l’è sedimentàda ‘ndóe l’àqua l’éra piö bàsa, piö o méno ‘ndóe la gh’éra öna spiàgia e pròpe per chèsto ol flysch sóta Sant’Agostì ‘l gh’avrès de ès chèl che ‘l rèsta de öna spiàgia de la preistòria, tat che in de la préda se èt i sègn lasàcc da i animài de l’època.
Chèl che l’è ‘mportànt l’è che chèsta préda la gh’à dacc ol colùr a i mönümèncc de la sità, bàsta ad ezèmpe ardàga al monastér de Sant’Agostì per vèt che ‘l gh’à l’istès colùr del flysch che ‘l sìgna fò apéna sóta tra ‘l monastér e la via Fara.
Söbet a i spàle del Flysh de Bèrghem s’tróa 'l Conglomeràt de Sirù métit a fà öna fetìna strécia ma lónga che la traèrsa fò töta la culìna de Bèrghem. Pò a chèsta l’è öna préda de sedimèncc, ma grìza de colùr e con di sedimèncc piö gròss, tat che a ardàla s’vèt bé che ‘n de la préda gh’è de la geretìna e ach di sas bèi gròs mes-ciàcc insèma a öna pàsta grìza piö fìna che la lìga 'nsèma töt ol rèst. Ol Conglomeràt de Sirù s’pöl vèdel in del pàrch del Monastér de Sant Agostì, de fàti se de la bànda de la via Fara ‘l monastér l’è pogiàt sö söl Flysch de Bèrghem de l’ótra bànda l’è stài fài sö sùra a di còrne de Conglomeràt de Sirù. Ol Conglomeràt s’pöl vèdel pò sùra ‘l bastiù di müra ènete de Sant Andréa, ‘ndóe la gh’è la Montagnèta, öna còrna de préda che la sìgna fò ‘n del pràt de bastiù. Ach a i pé del bastiù s’pöl vèt ol Conglomeràt, de fàti töt ol bastiù de Sant Andréa ‘l pógia söl Conglomeràt, per ès piö precìs per fà sö ‘l bastiù di müre i à teàt fò e modelàt sö öna còrna de Conglomeràt fìna a fàga ciàpa la fùrma del bastiù.
Dòpo la fetìna strécia de Conglomeràt gh’è ön ótra fèta fàcia de Arenària de Sàrnech e per finì i öltime còste piö a nòrt, per lo piö metìde a roèrs, i è fàcie de Flysch de Puntìda: gh’è de dì però che chèste dò préde i se tróa fò de la sità ègia e per chèsto i è stàcie dovràde de méno e i è méno ligàde a la sità.
Stòria
Parra
L'abitàt de Parra l'è stài de spès sconfundìt co la sità de Bèrghem, dezà che gh'è ü tòch de la Naturalis Historia del Plino 'l vècc (III 124-125), che 'l fàa quàze crèt che i födès la stèsa sità, dezà che se les:
Oromobiorum stirpis esse Comum atque Bergomum et Licini Forum, aliquotque circa populos auctor est Cato, sed originem gentis ignorare se fatetur, quam docet Cornelius Alexander ortam e Graecia interpretatione etiam nomis vitam in montibus degentium. In hoc situ interiit oppidum Oromobiorum Parra, unde Bergomates, etiamnum prodente se altius quam fortunatius situm
che 'l völ dì che:
segónt ol Catóne, Com, Bèrghem, Foro Licini e di óter pòs-cc de chèle bànde lé i è de la famèa di Oromòbi, però 'l Catóne 'l sà mia de che bànda la rìa chèsta zét, zèt che 'l Cornelius Alexander 'l pènsa che la ègne da la Grécia, dezà che 'l nòm de chèsto pòpol 'l völerès dì "chèi che i stà de cà sö 'ndi mucc". In chèl pòst lé l'è sparìt ol paìs de Parra, de 'ndóe che i vé i Bergamàsch, amò al dé de 'ncö s'pöl vèt che l'è ü pòst piö ólt che 'ndüinàt.
Segónt i rizültàcc di stöde archeològich però Parra e Bèrghem i éra mia la stèsa sità, ma gh'éra de èsga öna bèla diferènsa tra i dò, dezà che da l'età del fèr i còi de Bèrghem e la pianüra i éra abitàcc da i Cèlti de Golasèca, menimà zamò da la fì de l'età del bróns sö 'n di vài e 'n di montàgne la gh'éra la cültüra "retica", che se la troàa de ché e de là di Alp. I teritòre de la montàgna bergamàsca, per cültüra, i éra compàgn sùra de töt de chèi de la Al Telìna, del Cantù di Grizù, di montàgne del Bresà, del Trentì e del Süd Tiról; per fà ün ezèmpe 'n di ài de la bergamàsca i éra üzàcc a dizegnà sö i préde compàgn di Camùni. Parra alùra l'éra de cültüra "rética" e la se troàa 'ndóe al dé de 'ncö 'l gh'è 'l paìs de Par, in de la ólta Al Seriàna, come i à dimostràcc i stöde archeològich portàcc inàcc dal 1983 al 1994 sö 'n d'öna süperfìce de 2.000 méter quàder. Parra l'è stàcia abitàda da la fì de l'età del bróns 'nfìna a che la sità, insèma a töte i ài alpìne, l'è stàcia conquistàda da i Romà in de l'època aügüstéa e sèmper gràsie a i stöde archeològich s'è egnìt a saì che Parra l'éra grànda quàze 20 pertéghe, l'éra öna sità minerària e i sò cà i éra fàce co i mür sóta de préda e sùra de lègn compàgn di bàite del dé de 'ncö [9].
Bèrghem al tép di Cèlti
La sità de Bèrghem e i sò còi i éra zamò abitàcc in del sécol X/XI a.C. da i Cèlti de Golasèca e chèsto prim insedimènt l'à ciapàt l'aspèt de öna sità in del sécol VI a.C. quàndo la Bèrghem de alùra l'éra grànda piö de 360 pèrteghe. Chèsta Bèrghem la comerciàa d'öna bànda co i Etrüschi che si stàa mia de luntà in de la Etrüria Padana, ad ezempe a Màntoa, e de l'ótra bànda con töcc i pòpoi che i stàa sö i Alp e de là dei Alp.
Chèsta prìma Bèrghem a partì dal IV secol a.C. l'à però perdìt importànsa tat che i stöde archeològich i à descuvrìt che se l'è mia stàcia abandùnada del töt, la sità l'è dientàda a belazì a belazì piö picinìna, fòrse perchè a partì dal secol IV a.C. i a tacàt a rià di ótre tribù de Cèlti che i a casàt vià i Etrüschi e isé l'è finìt ol comèrcio che l'éra fài crès Bèrghem 'nfìna ad alùra.
Conquistàda da i Romà
In del II sècol inante Cristo, i Romà i à conquistàt Bèrghem e i l'à ciamada Bergomum. In del 49 innante Cristo, töcc i bergamasch i è dientàcc sitadì de Roma, per öna lègge del Giulio Cesare.
'l Ólt Medioéf
In del V sècol i gh'è i invasiù de i barbari. In del VI sècol i longobàrcc i se fèrmacc in de la sità.
In del IX sècol Bèrghem l'è öna part de l'Impero de Carlo e ol vèscov al regnàa sö la sità.
Ol lìber cümü
In del XI sècol la se crèa öna asseblea de la sità, che la cumensa a goernà söl cümü. I cumensa i beghe con Brèsa.
In del 1165 Bèrghem èntra in de la Léga Lumbarda, contra Federico I, insèma a 16 sità de la Lombardia col Züramét de Püntida. In del 1184 ol Barbarossa l'èntra in Bèrghem, salüdat de la popolassiù.
A la fì del XII sècol cumensa a furmàs la sità basa e l'è cüstrüit ol palàss de la régiù. Po a Bèrghem gh'è di beghe fra i Guelfi e Ghibellini, i Colleoni in di guelfi e i Suardi in di ghibellini. I guère fra le dò famèe i cumensa co i Suardi chi èns, üdacc di Visconti de Milà, ma in di agn chi vè dopo, la guèra la à innante. In del 1335 i fenés ol castel de san Vile.
I Viscóncc e la Repüblica de Venésia
La sità a l'è conqüistada dei Malatesta in del 1407 e dudès agn dopo, Filippo Maria Visconti al güida öna riòlta di ghibellini.
In del 1428 Bèrghem la èntra in de la Repüblica de Venéssia, che la fa cüstrüì i Müraine, e in del 1437 Filippo Maria Visconti conquista Bèrghem ma Bartolomé Coleù la dà amò a la Repüblica.
In del XVI sècol Bèrghem l'è conquistada dò olte di Francés e sèt olte di Spagnöi. La Repüblica la cumensa a fa cüstrüì i mura in del 1561.
In del 1630 la pèst e i carestìe i copa piö de 10000 persune.
Da Napoleù a l'Italia
A la fì del XVIII sècol a l'è cüstrüit ol Sentierù. In del 1796 i sòldacc revolusiunare francés i èntra in Bèrghem e i crèa la Repüblica Bergamasca che la fénés col trattato di Campoformio del 1797. In del Congresso di Vienna Bèrghem la fenés a l'Austria come töta la Lombardia e la Enéssia.
In del 1837 l'è creada la Pórta Nöa e ol vial Vittorio Emanuele II. In del 1848 Bèrghem la öta Milà in de le Sic giurnade. Ol tréno al ria a Bèrghem in del 1857.
L'8 de zögn del 1859 Giuseppe Garibaldi a ve dét in Bèrghem e de alùra Pórta San Lurèns l'è stacia ciamada ach Pórta Garibaldi. L'an dopo 178 bergamasch a i è partìcc in de la Spedissiù di Méla insèma a Garibaldi.
In del 1872 ol cümü a l'è spostàt in Sità Basa, in del 1887 i cumensa a viagià i fünicolàre. In del 1901 i è demulide i Müraine.
XX secòl
In de la Ségonda guèra mondial Bèrghem a l'è mia stacia bòmbardada.
In del 1958 Angelo Roncalli l'è papa.
In del 1972 al der fò l'aeroport de Öre e in del 1985 in di Ospedali Riuniti a l'è trapiantàt ol prim cör.
Sità Ólta
Sità Ólta l'è la part médieval de Bèrghem, protegida di müra venessiane del XVII sècol.
La part piö cunusida de Sità Ólta l'è la Piassa Ègia col Palàss de la Resù, ol Campanù che ai 22 al suna amò 180 ölte la campana, che öna ólta significaa la sérada di pórte de la Sità. In Piassa Ègia gh'è anca la bibliotéca de Bèrghem, ciamada "Angelo Maj".
De l'ótra banda de Piassa Ègia gh'è ol Dòm, La Capela del Coleù pensada de l'architèt Giovanni Antonio Amadeo con dèt la tomba del Bartolomé Coleù, ol (battistero) e la césa de Santa Maria Maggiore. L'öltima césa, che l'è mia de la diocesi, la gh'à di sègn de töcc i pèriodi che l'è stacia cüstrüida.
Via Colleoni, che i Bergamàsch i ciama "Corsaröla", la culega Piassa Ègia a la Piassa de la Sitadèla e la via di négose.
In Piassa de la Sitadèla gh'è ol müseo de scìense natürai "Enrico Caffi".
Sità Basa
La Sità Basa l'è la part piö granda de Bèrghem. Lè i gh'è ol Cümü, la proìncia e la prèfetüra. La part céntral l'è facia de Pórta Nöa e dal Senterù che öna ólta l'era la stassiù di baghér.
La strada piö imporanta de Bèrghem l'è vial Papa Gioàn XXIII, che 'l va de la stassiù 'n fena a Porta Nöa.
Söl Sentierù gh'è ol Téater, dédicat a Gaetano Donizetti. Ün óter laùr de èt l'è ol monümét ai partigià, de Giacomo Manzù.
In de la part piö a nort gh'è l'Accademia Carrara, fundada de Giacomo Carrara in del 1796.
Bérghem la gh'à 11 quartér: Celadina, Redùna, Sànta Caterina, Lurét, Lönghel, Malpensada, Bócaliù, Colognöla, Campagnöla e Grümelina. Tacc a i éra di frassiù stacade de Bèrghem, ma in di agn 60 e 70 i s'è ünide a la sità.
De la stassiù i part d'i tréni ch'i và a Milà e i pasa per Treì o per Carnàt, a Brèsa, Lèc o Crèmuna. A Bèrghem i gh'è varie società de autobus ch'i colèga töta la proìncia.
Isì a Bèrghem gh'è anca ön aeropòrt, chèl de Öre.
Sport
Bèrghem gh'à öna squadrà del balù che la zöga in de la serie A: l'Atalanta Bergamasca calcio. A i è famùse po di ótre squadre, chèla de la pallavolo d'i fòmne (Foppapedretti) e chèla de football mericà, i Lions.
Riferimèncc
- ↑ Ambrogio M. Antonini, Vocabolario italiano-milanese, ed. Libreria Meravigli, Milà, 1983
- ↑ Zanetti U., 1985, Paesi e luoghi di Bergamo, Grafica e arte Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Soresina M. A., 2009, Etimologie di antichi toponimi lombardi, in Toponomastica della Lombardia a cüra del Rognoni A., Mursia editùr, Milà.
- ↑ Tiraboschi A., 1867, Vocabolario dei dialetti bergamaschi antichi e moderni, Ed. Bolis, Bèrghem.
- ↑ Talbert R. J. A., 2010, Rome's world - The Peutinger map reconsidered, Cambridge University Press.
- ↑ Ardovino, A. M., 2007, Fonti antiche su Bergamo ed archeologia. Confronto e nuove letture, pag. 3 - 13 del lìber I primi millenni - Dalla preistoria al medioevo - I de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Favalier S., 1995, L'immagine dei bergamaschi nella letteratura veneziana minore del Cinquecento, pag. 305 -327 del lìber Il tempo della Serenissima - L'immagine della Bergamasca de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.
- ↑ Poggiani Keller F., 2007, L'età del Ferro. Dall'oppidum degli Orobi alla formazione della città sul colle, pag. 147 - 163 del lìber I primi millenni - Dalla Preistoria al medioeveo in de la colàna Storia Economica e sociale di Bergamo, Ed. Fondazione per la storia economica e sociale di Bergamo, Bèrghem.


text:
Putenza (fisega)
La putenza l'è definida cume 'l lavur (L) cumpii int l'ünità de temp (t):
In bas al principi de l'egualianza intra lavur e energia, la putenza la misüra ancasì la quantità d'energia scambiada int l'ünità de temp, int un qualsessìa prucess de trasfurmazion: mecanegh, eletregh, termich o chimegh.
Int el cas de l'energia mecanega (lavur), la putenza la curispond anca al prudut de la forza per la velocità del pont indè che l'è aplicada
e, int el cas di mot rutatori, al prudut de la cùbia (o mument d'una forza) per la velocità angulara


text:
Saint Kitts e Nevis
Saint Kitts e Nevis (ciamaa anca Saint Christopher e Nevis) a l'è un paes di Caraib.
La capital a l'è Basseterre.
El gh'ha una süperfiss de 261 km² e una pupulaziun pressapoch de 42.696 abitant (2005).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saint Kitts a l'è stada la prima culonia del inglesa in di Caraib (1624); i ingles hann ucüpaa Nevis in del 1628.
I dò isul a hinn vegnüü indipendent in del 1983.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Saint Kitts e Nevis (nom ufiziaj: Federation of Saint Christopher and Nevis e Federation of Saint Kitts and Nevis) a l'è un regn del Commonwealth.
La regina a l'è Elisabeta II del Regn Ünì.
El prim minister a l'è el Denzil Douglas (del 1995).


text:
Drezz
Drezz (parnonzia local: [drɛts]; italian: Drezzo)l'è ona frazion del comun comasch de Colverd. El se troeuva a nord de Gironegh e de Parè (i alter duu centri del comun), e 'l confina cont el comun tesines de Ciass.
El paes el gh'ha ona popolazion de 1.266 abitant.
L'è staa ona frazion del comun de Lieto Colle in tra el 1928 e 'l 1956 (insemm a Parè e Cavallasca), per poeu deventà on comun indipendent. L'è restaa inscì fina al 2014.
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Drezz l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Abitant censüü


text:
Asc
Azz (Asc in Bosin; Azzio in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 819 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 2,2 km² e 'na densità de 372 ab./km²..
El paes el se troeuva in su la banda a nòrd del Camp di Fior.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Asc l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nümar 12
Ul nümar 12 al è ul nümar intreegh ch'al sigüta ul 11 e al ven prima dal 13.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dúdas...
Ul dudeca- al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è {{{2}}}.
Ucürenze dal 12
- 12 ure al gh'a ul dí e 12 la nòit
- Nümar atòmegh dal magnesi
- 12 mees al gh'a l'an
- 12 le tribü d'Israeel, inscí cuma i apòstul da Gesücriist, in recordi da cheest fatt
- La bandera Eurupea la gh'a 12 stele
- Le fadighe d'Hèrcules i era 12
- 12 agn da matrimoni fí a le nozze da seda
- A la Mediterrània s'al cunsidera un nümar sulaar


text:
Barysaŭ
Barysaŭ (Бapыcaў in abecee ciriligh; БopиcoB/Borisov in rüss; Barysavas in litüan) l'è una cità de la Bielurüssia cunt una pupulaziun de 150.700 personn.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Borisov la se tröva in del nord del paes (in mezz tra Minsk e Orša), lungh el fiüm Beresina.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è stada fundada in del 1102 dal princip Boris Vseslavovič de Polack. In di dü secul sücessiv l'è stada brüsada e recustrüida un poo püssee a süd. L'ha faa part del Grandücaa de Litüania (e dunca pö dopu in de l'Üniun Pulacu-Litüana) fina al 1793, quand che l'è entrada a fà part de l'Imperu Rüss. In del 1812 l'è stada cumbatüda chichinscì la bataja de la Beresina, che l'ha vist i Rüss bat l'imperadur frances Napuleun I.
Ai temp de l'ucupaziun nazista (1941-1944) 33.000 personn hin staa cupaa in di ses lager che se truvaven föra de la cità.


text:
Laven-Mombell
Laven-Mombell (nom ufizial in italian: Laveno-Mombello) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 8 968 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 25 km² e 'na densità de 359 ab./km²..
El paes el se troeuva longh i còst del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Ghiffa, Stresa e Verbania). Inoltra el gh'ha vari frazion, trai quai a cuntom Caser.
El comun l'è nassuu in del 1927 de l'union de Laven, Mombell e Cerr.
Persunagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Renato Pozzetto, (1940), atùr còmic
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Laven-Mombell l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
2002
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1 de genaar - Europa: in vündes di qúindes paees de l'Üniun eurupea al cumencja a vecch valuur l'Euro.
- 18 01 - ul cap da Creus (l'Alt Empordà) e i illes Medes (ul Baix Empordà): l'UNÜ la catàluga chiist indrecc cuma "zona spezzialameent prutegjüda".
- 01 03 - Europa: i muneet e bijett da i valüüt lucaal ga i desmett da circülá: l'euro al n'è l'ünega muneda da cuurs legaal.
- 14 04 - Figueres (l'Alt Empordà-Catalunya): l'Orquestra da Cambra da l'Empordà ga la manda inaanz la fundazziun da l'Orquestra Filharmònica da Catalunya.
- 16 06 - 'l vé canunizàt 'n San Pietro ol Padre Pio da Pietrelcina.
- 17 06 - Barcelona: sa ga la püblica la "Gramàtica dal català contemporani", dirigida par Joan Solà.
- 05 12 - els Hostalets de Pierola (l'Anoia-Catalunya): un grup da paleuntòlegh da l'Institut Paleontològic Miquel Crusafont, dirigjüü par Salvador Moyà-Solà, ga i tröva i primm oss dal Pau, ul 'Pierolapithecus catalaunicus'.
- 11 09 - Barcelona - Lluís Maria Xirinacs, in un att revindicatiif al Fossar di Moreres, al fa un pulémich discuurs pal quaal ul 25 10 dal 2005 al sarà detegnüü.
- 11 09 - Ul lööch web da la Generalitat de Catalunya al adota ul dumini .net [1].
- 03 03 - la Svízzera: i vutaant i aceta in referéndum l'entrada da cheest paees a l'UNÜ.
- 01 07 - Owingen (Baden-Württembergh, Germània): ul cjoch intra un Boeing 757 da càrega e un Tupolev Tu 154 bielurüss da passagée ch'al faseva ul tragett Muscova-Barcelona ga al causa plüü da 140 moort.
175 km al NE da Qandahar (l'Afganistan): l'aviazziun da la cualizziun intrenazziunala la mitraja un casameent e ga la causa almaanch 120 vítim intra moort e ferii.
- 17 07 - isulott da Perejil (ul Maroch) al ucüpa un escamot dal esèrcit Spagnöö, e l'abandunarà mia fin aldia 20, gràzzia a la mediazziun dal Segretari da Statt di SÜA, Colin Powell.
- 17 12 - Pretòria (Süüt-àfrica): ul guveern dal Congo e i upusituur ch'i al cumbateva i firma un acordi da paas ch'al ponn fin a quàtar agn da guèra civila, cun aprööf da 2 miliun da personn moort.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 05 06 - Los Angeles, (Califòrnia, SÜA): Douglas Colvin, cugnussüü cuma Dee Dee Ramone, müsich da rock Noort-american, bassista da The Ramones (n. 1952).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Directamain al formular da dumonda da cussegliaziun
L'organ federal da coordinaziun per la geoinfurmaziun GCS (pli baud gruppa da coordinaziun SIG) As stat a disposiziun per ina cussegliaziun. Vus survegnis infurmaziuns davart ils suandants temas:
- svilup e realisaziun da la strategia per la geoinfurmaziun tar la confederaziun en il senn dal conclus dal cussegl federal dals 25 da favrer 1998
- armonisaziun da las geodatas da basa dal dretg federal e simplificaziun da las premissas organisatoricas, giuridicas, tariffaras e tecnicas da la distribuziun da las geodatas da basa
- coordinaziun, installaziun e furniziun dals servetsch en tut la Svizra
- gestiun da l'infrastructura federala da geodatas IFGD
- direcziun generala, coordinaziun dals projects currents da l'administraziun federala ch'èn relevants per l'internet, per il SIG, per l'informatica e per la telecommunicaziun; gestiun e svilup da l'infrastructura respectiva
Per Vossa dumonda empleni per plaschair il suandant formular e preparai las suandantas infurmaziuns:
- sectur spezial
- designaziun da l'unitad da datas
- datotecas/unitad da datas


text:
Green Jellÿ
I Green Jellÿ (a ś lèś green jello) 'l è 'n grup hard rock americàṅ ch'al fà dla mùśica demensiàla par rìdar. I s èṅ furmâ intóran a 'l 1981 e i aṅ cambiâ nóm da Green Jellö par di prubléma legài cun al marc Jell-O dla Kraft (l'è na gelatìna vérda). In Itâglia e in dal mónd i s èṅ fat cgnósar par la canta Three Little Pigs.
Biugrafìa
I Green Jellÿ i nàsan, par vulér ad Bill Manspeaker e Joe Cannizzaro, cuma Green Jellö in dal 1981 a Kenmore in dal stat ad New York cuma 'n quartét ch'al fàva dal punk cun dla cretinìśia adòs. La sò idéa in tèsta l'éra quéla ad dvintàr la "banda pèś ch'a gh fus in dal mónd".
Quand i aṅ pò tacâ a sunàr davśèṅ a Buffalo, i fàvan i bufòṅ in sal palc cun di putòć lè dintóran. I n éra briśa bòṅ gnanc ad sunàr, difàti Cannizzaro, ch'al sunàva in alóra al bas, al druàva di culōr difarènt par tgnir-'s in a mènt al linìi ad bas ch'al gh'iva da far.
Dòp soquànt an ad gavéta, in dal 1984 i rigìstran Let It Be (Lasa ch’a sia), un EP cun 8 braṅ dèntar, fra i quài a gh'è anc 'l in Green Theme Jellö Song e I’ve Got Poo-Poo On My Shoe (A gh'ò dla pò-pò in dla mè scarpa, in séguit la dventarà Misadventures of Shitman). La cupertìna l'è na tòlta in gir ad quéla ad Let it be di Beatles. Al disc al vèṅ fóra in sōli sincsènt còpi, par quéi dal pòst.
In séguit al grup al sarìs par lōr di persunàǵ nóṿ da far, Shitman (un móstar gigànt ambulànt fat ad mèrda ad furmintòṅ), Cowgod (al Dio vaca), Rock n'Roll Pumpkin (la suca Rock) e Satan's Ham (al parsùt ad Sàtana). I cuncèrt dal grup i dvèntan quèl ad spetaculàr, cun vint cumpunènt a la vòlta in sal palc a far i àśan!
In dal 1989 i Green Jellö i faṅ gnir fóra un secónd disc, Triple Live Möther Gööse at Budokan, rigistrâ al vōl in un garàǵ ma cun un sòṅ dimóndi definî. Insém a 'l disc i faṅ anc na VHS cun di vìddeo par tut i braṅ.
In cal mèntar al grup al taca a muciàr sù di muśicìsta: al baterìsta Danny Carey (in séguit al sunarà p'r i Tool), al basìsta Bill Tutton (King Dot), i chitarìsta Marc Levinthal (Pippi Rockstocking), Steven Shenar (Sven Seven), C.J. Buscaglia (Jesus Quisp) e Bernie Peaks (Bernie Vicious). Al grup al mét insém anc siē cantànt: Bill Manspeaker (Moronic Dictator, Shitman, Marshall "Duh" Staxxx), Joe Cannizzaro (Dunderhead), Keith Matherne (Keni Logginz), Gary Helsinger (Hotsy Menshot, Piñata Head), Greg Raynard (Reason Clean, Toucan Son of Sam) e Maynard James Keenan (Billy Bob), più dū dóni a i côr.
In dal 1991, al grup al s preśénta a l'etichéta Zoo Entertainment (figliàla dla BMG) faghénd inténdar 'd èsar la prima vìddeo-banda dal mónd e prumiténd ad cavàr-gh-la a far tut (mùśichi, vìddeo, gràfica, etc...) cun sōl 50.000 dòlar. A n éra minga véra ma, cun al cuntràt in maṅ, al grup al còmpra na caméra, soquànt materiàl, dal légn e dal luś, e i tàcan a dar-as da far girànd i vìddeo prumìs dal sò cansòṅ.
A la fiṅ dal 1992 la caséta Cereal Killer l'è na ròba fata e acsè la pōl èsar dada a i negòsi da véndar. Piàn piâṅ la caséta la 'l fà, specialmènt in dal gir underground, ma l'è pò mèrit dna ràddio ad Seattle, cla traśmét la canta Three Little Pigs par schèrs, ch'al grup al fà 'l bòt.
Tut i la ciàman e la Zoo Entertainment l'è custréta a far gnir fóra 'l EP Green Jellö SUXX cun dèntar quàtar cansòṅ ad Cereal Killer. Tut i vōlan védar la cansòṅ di tri ninét a la TV via caṿ The Box. Quand pò a 'l inìsi dal 1993 anc MTV la traśmét al vìddeo in dla sò traśmisiòṅ Headbanger's Ball, al disc di cereài al pōl finalmènt gnir fóra cun tuti al canti dèntar: a sém in d'l Avril dal 1993 e Cereal Killer Soundtrack al s fà catàr in di negòsi.
Dèntar al disc, i pès più bèi i gh'èṅ tut da Obey the Cowgod (sunàda a la manéra di Motorhead) a Anarchy in the U.K. (na cover di Sex Pistols ma chè al cantànt al n vōl minga dvintàr 'n aràrchic ma Fred Flinstone!), da House me teenage rave a Trippin' on XTC (i pàran i Red Hot Chili Peppers), da Misadventures of Shitman a Rock-n-roll Pumpkin, e pò i sìngui Three little pigs e Electric Harley House (of love) (la sòna cuma un pès di Kiss). Cla canta chè la gh'à dâ dimóndi prubléma parchè dèntar a s cata un riff cumpàgn a quél 'd Enter Sandman di Metallica e chi lōr i gh'aṅ fat càuśa, dimustrànd 'd avér pòc sèns d'l umurìśum, diversamènt da Paul Stanley e Gene Simmons di Kiss ch'i aṅ fat na cumparsàda in dal vìddeo.
Cereal Killer Soundtrack album al dvènta disc 'd òr in di Stat Unî, Cànada e in dla Śelànda Nóva e ad plàtin in Austrâglia, vindénd da piò ad dū migliòṅ e mèś ad còpi in tut al mónd.
Sèmpar in c'l an lè a vèṅ fóra un braṅ fat insém a 'l campiòṅ ad Wresling Hulk Hogan: I'm the Leader of the Gang (I Am). La cansòṅ la riva al 40śum pòst dla clasìfica di sìngui dal Régn Unî.
In dal 1994 i regìstran al quàrt àlbum 333, un disc misć cun di braṅ metal, grunge e dance. Par via ad prubléma cun la cà discugràfica e sénsa far dla prumusiòṅ, al lavōr al n vénd briśa. Gnanc al sìngul The bear song, mis anc dèntar a la culòna sunóra dal film Scemo e più scemo di fradèi Farrelly, al n gh la cava minga a 'ndàr in clasìfica. In dal disc a gh'è anc un braṅ dicicâ a 'l nemìg stòric ad 'l Óm ragn, Carnage (Carnage Rules).
In dal 1995 i Green Jellÿ i rigìstran dal materiàl nóṿ ma al rèsta lè parchè la cà discugràfica, par via dla fiàsc ad 333, la gh'iva di prubléma. Quatórd'ś an dòp però chi braṅ lè i saràṅ catâ sù incóra par dar vita a 'l àlbum Musick to Insult Your Intelligence By (Mùśica p'r insultàr la vòstra inteligìnsa) dal 2009.
In cal mèntar però i dànan na cover ad Born to Be Wild a la culóna sunóra dal film umònim.
In dal 1996 i èṅ stâ numinâ p'r un Grammy Awards p'r al mijór vìddeo muśicàl (333) ma 'l prèmi al 'l à vins Peter Gabriel cun al sò Secret World Live.
Anc se al grup al n s è mai divìś uficialmènt da la fiṅ di an Nuànta i cumpunènt i èṅ pò andâ da par lōr.
I s métan incóra insém in dal 2008 par dar vita a di cuncèrt in du i véndan, sōl là, i vìddeo-àlbum ad Cereal Killer e 333. A la fiṅ 'd Agóst dal 2009, la banda la fà savér da la sò pàgina ad Myspace ch'i arévan tacâ 'n àtar tor in Aṿtòṅ.
Al 25 ad Mars dal 2010 al grup al partìs p'r al Parental Advisory Tour insém a i Nashville Pussy e a i Psychostick, cun 'n ùltim cuncèrt tgnû a Phoenix (in dl'Ariśòna) al 30 ad Maǵ.
Discugrafìa
Àlbum
- Triple Live Möther Gööse at Budokan 1989
- Cereal Killer 1991
- Cereal Killer Soundtrack 1993
- 333 1994
- Musick to Insult Your Intelligence By 2009
EP
- Let It Be 1984
- Green Jellö SUXX 1993
- Three Little Pigs – The Remixes 1993
Sìngui
- Three Little Pigs 1992
- Anarchy in the U.K. 1993
- Electric Harley House (Of Love) 1992
- House Me Teenage Rave 1993
- Three Little Pigs 1993 arfàta
- The Bear Song 1994
- Slave Boy 1994
- I'm the Leader of the Gang (I Am) 1995
Culegamènt estéran
- (EN) Al sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Three little pigs in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Electric Harley House (of love) in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Orange Krunch in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Obey To The Cowgod in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Trippin' On XTC in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Slave Boy in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd House Me Teenage Rave in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Super Elastic in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Misadventures of Shitman in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Carnage Rules in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Fight in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Eat Satan's Ham in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Bear Song in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Anarchy In Bedrock in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Flight of the Skajaquada in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Green Jello Theme Song in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Nightmare on Sesame Street in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Cereal Killer in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Fixation in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Jump in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Rock 'n' Roll Pumpkin in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Anthem in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo da 'l viṿ ad Kill Yourself in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo da 'l viṿ ad Piñata Hed in sal Youtube


text:
Maryland
El Maryland a l'è un stat di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 32.160 km² e una pupulaziun de 5.558.058 abitant.
A a l'è tacaa a nord a la Pennsylvania, a ovest e a süd a la Virginia e a la Virginia Ucidentala, a est al Delaware e a l'Ucean Atlantigh.
La capital a l'è Annapolis (35.838 abitant). La cità püssee pupulada del stat a l'è Baltimore (638.614 abitant), che l'è anca l'ünega cità cun püssee de 100.000 abitant.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Maryland al gh'ha 10 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun. Mudel:Maryland


text:
La Spesia
La Spezia (en lìgure: A Spèza) l'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònima, endèla regiù de la Liguria.
El g'ha 'na popolasiù de 94 535 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 51,7 km² e 'na densità de popolasiù de 1 829 ab./km².
La cunfìna coi cümü de Arcola, Follo, Lerici, Portovenere, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore, Vezzano Ligure. L'è 'l segónt cümü piö pupulùs de la regiù (la sò àrea urbàna la cönta 136.000 abitàncc), dedré apéna a Gènova
La cità la se tróa sö l'estremità orientàla de la Liguria, a póch chilòmetri del cunfì co la Toscàna, al cèntro de 'n golfo natüràl al qual la ghe dà nòm. Chèsto golfo l'è cunusìt apò a col nòm de Golfo dei Poeti, e l'è töt cunturnàt de 'na cadéna de culìne, la piö àlta de le quài l'è 'l mut Verrugoli, 749 m s.l.m., a òvest de la cità.
El teretóre del cümü el fà part de l'Autorità di Bacino Inter-regiunàla del Fiöm Magra e 'na part pesèna, custitüìda del bórch de Tramonti e la culìna töt entùren, la fà part apò a del Parco Nasiunàl de le Sich Tère.
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Spesia l'è 'nzemelàda co le cità de:
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de La Spezia l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.