text:
Cipru
Teritòri, clima e vegetazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isùla de Cipru la sa tröva in del Mar Mediteraneu uriental, a 65 km de distanza dala costa türca e a 85 da chèla siriana.
L'isùla la gh'ha una furma slungada da òvest inver est. Ul sò teritòri l'è custitüii da dü cadèn de muntagn, i Pentadautylos (Πevtaδaύtuλoς, c'al vör dì cinch dida) a N e i munt Troodos (Tpόoδoς) a S, cunt in mèzz una pianüra (ciamada Mesarìa u Massarìa); i cost inn pütòost volt dala part del Nort, püssee bass e articulaa in del süd (indué sa tröven i dü gulf de Larnaca e Famagusta).
L'isùla de Cipru l'è metüda a una latitüdin de 35°N e chel fatu chì al g'à inflüenza in sül clima, ca l'è de tipu mediteraneu, pütòost colt e sèch; in dela capitàl, Nicosìa (ca l'è però in de l'internu del paess) la temperadüra media de genaar l'è inturnu ai 14 °C, chèla del mess de lüj l'è de 29 °C. I precipitazziun a borlen giu praticameent dumé in autünn e in invernu, quasi mai in estaa; mediament a inn pütost puch e inn minga assee per l'agricultüra e l'alevament, che defatt a inn pussibil dumé in dii zòn irigaa.
La vegetazziun l'è dunca anca lè minga tròp svilüpada, e l'è fada da praterii sèch in dii pianüür intern, de buscaja mediteranea in dii còost, cunt un quaj sitt quataa de furèsta dumé in dii muntagn.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'isula de Cipru l'è semper stada, fin da l'antichitaa, ul sitt de incunter per un muntun de popul ca viveven in del basin del Mediteran. In dii sécul, g'an vivüü e g'an cumandaa tanti pupulazziun diferent:
- sécul XV-XIII a.C.: culunizada daj Micenee;
- 333 a.C.: cunquistada daj Macedun;
- 295 a.C.: la cumencja a fà part de l'Egitt;
- 58 a.C.: i Ruman, dopu vèghela cunquistada, la tachen insema a la sò pruvincja dela Cilicja;
- 22 a.C.: l'isula la diventa una pruvincja rumana per cünt sò;
- 391 d.C.: dopu la divisiun de l'Imperu Ruman, la passa suta quel d'Urieent;
- sécul VII - VIII - IX: in di chii sécul chì l'isula la passa una quaj völta suta ul dumini de Custantinòpul, una quaj oltra suta i Arabi;
- 1191: Ricardu Cöör de Leun, intant ca l'è dree a cumbatt la III crusada, ga regala l'isula a la familia dii Lüsignaan, ca ga guvernen per i 300 ann dopu;
- 1488: ga riven i veneziaan;
- 1571: a riven i türch;
- 1878: adess l'è la völta dii inglees, che nel 1925 la trasfurmen in colonia;
- 1960: indipendenza daj inglees: Presideent dela Repüblica a l'è l'arcivescuff Makarios III;
- 1974: culp de staat, cumandaa dala Grecja, ca la vöör mètt insema tüta l'isula de Cipru cunt la Grecja: chel tentatiff chì al ga fà girà i ball aj türch ca ga viven in sü l'isula;
- 1975 Dopu ul culp de staat de l'ann prima, i Türch sa refügen in dela part nurdest de l'isula e meten in pè un nööf staat indipendeent, recugnussüü dumé dala Türchìa (Repüblica Türca de Cipru del Nòort);
- macc 2004: Cipru (dumé la sò part greca) al vègn deent in de l'Üniun Eurupea.
Pupulazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul primm censimeent del 1881 (urganizaa daj inglees) l'à daa un resültaa de 186.000 abitaant, per ul 20% türch. Una stima dela pupulazziun inver la metà del sécul XIX la dava un tutaal de 80.000 abitaant; chel nümer chì l'è ul resültaa de püssee de treseent ann de dumini türch, ca l'à purtà persecüzziun ed emigrazziun (in dela metà del sécul XVI, primm de l'inizzi del dumini dii türch, la pupulazziun l'era stimada vèss inturnu aj 300.000 persun). In de l'epuca rumana la pupulazziun sa diss ca la pudeva vèss adiritüra inturnu al mèzz miliun de abitaant.
Al dì d'incöö la pupulaziun de Cipru l'è furmada al 78% da greech, de religjun cristiana urtudossa; praticameent tütt ul rèst l'è faa de türch, musülman. Ul saldu natüraal a l'è in pusitiff, a diferenza del rèst de l'Europa ucidentaal; la pupulazziun ürbana l'è inturnu al 70%.
Ecunumìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul setuur püssee dinamich de l'ecumunìa de Cipru l'è ul terziari, custitüii daj cumpaart del türismu, dala finanza (center finanziari off shore e banch), al trafic cumercjaal via maar; al dì d'incöö al cunta per ul 73% del PIL.
Ul setuur primari l'à perdüü impurtanza, vist anca i cundiziun natüraj de ariditaa: sa cultiven cereaj (40% dela süperfiss cultivada), üga, limun, araanz. L'alevameent al riguarda per ul gròss i pecuur e i caver, ch'inn püssee adatt a l'ambieent sècch. Una particularitaa de Cipru l'è la pesca dii spügn.
L'indüstria, preseent dumé in dela part greca, l'è puch svilüpada (cumpaart tèssil e agrualimentaar); gh'è un pu' de indüstria mineraria (sa caten gèss, crumiit, mineraj de fèr e de ram).


c: text/html

text:
Padania
La Padania a l'è 'l nom d'un teritori in di cunfin talian cumpagn del Nord Italia. La definiziun del teritori padan a l'è minga ünivuga perchè la pö fà riferiment a la visiun d'incö de la Lega Nord, a quela del Gianfranch Miglio o a un quaj criteri lenguistigh. Segund quij diferent pensee chì se pö cunsiderà la Padania 'me una naziun, un'insema de naziun, una cumünità lenguistega.
Storia
El Giuann Brera l'ha tacaa a duprà el nom Padania giamò di agn '60 per segnà el teritori che al temp de Caton al curispundeva a la Galia Cisalpina (o, cunt i parol del Brera, a la «Gallia Cis- e Transpadana»)[1]. Anca l'Indro Montanelli al s'è miss dopu a duprà Padania per segnà i istess teritori[2].
In di agn '70 la seziun de la Lumbardia, del Cantun Tisin e del Cantun Grisun lumbard de l'Association Internationale pour la Défense des Langues et des Cultures Menacées l'ha tacaa a duprà l'agetiv padan in riferiment a l'insema di lenguv gal-italegh. In del 1982, el glotologista Geoffrey S. Hull de l'Üniversità Macarthur de Sydney Ovest l'ha scrivüü una tesi cunt el titul The Linguistic Unity of Northern Italy and Rhaetia, induè che Padania a l'è dupraa propi per la tera induè che se parlen i lenguv gal-italegh: emilian-rumagnöl, ligür, lumbard e piemuntes, el venet, l'istrioto e, 'me anfizona, i lenguv retorumanz. L'Hull al cunsiderava tüt quij lenguv chì variant lucaj d'un ünegh sistema lenguistegh: la lengua padanesa. Upiniun cumpagn a hinn quij del Sergio Salvi (La lingua padana e i suoi dialetti)
Un'altra definiziun di cunfin padan a l'è quela del prufessur de scenz pulitigh de la Harvard University Robert Putnam che in del sò laurà Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy al fà vidè la diferenza intra el nord de l'Italia e'l rest di alter popuj sòta l'Italia in acordi ai abitüdin e i tradiziun diferent di sò gent. I diferenz vegnen culigaa al fat che in Padania eren nassüü i liber cumün de l'Età de mezz dopu de l'ann Mila. [3] La definiziun del Putnam la met dent in de la Padania anca la Tuscana, i March e l'Umbria, regiun che però per lengua e geugrafia fan part de l'Italia centrala.
A bun cünt, la Padania a l'è quel che un temp al se ciamava Lumbardia perchè inscì a l'era ciamada tüta la tera padan-alpina. [4]
La Padania e la Lega Nord
La parola Padania la gh'ha avüü una difüsiun granda a partì di agn '90, quand che la Lega la gh'ha avüü i sò prim sücess pulitegh. Il 15 de setember del 1996 la Lega Nord l'aveva pruclamaa la Dichiarazione di indipendenza della Padania (Diciaraziun d'indipendenza de la Padania) cunt el nom ufizial de Repubblica Federale della Padania (Repübliga Federala de la Padania)[5].
La Padania, segund la Lega Nord,[6] la saria fada de vot regiun de l'Italia del Nord urganizaa in manera de furmà 10 stat federaa, che hinn la Val d'Aosta, el Piemunt, la Ligüria, la Lumbardia, el Trentin, el Süd Tirol, el Venet, el Friuli-Venezia Giulia, l'Emilia e la Rumagna, e anca trì regiun del center de l'Italia, che hinn la Tuscana, l'Umbria e i Marche.
Referenz
- ↑ Gianni Brera, Invectiva ad Patrem Padum, Guerin Sportivo, 28 ottobre 1963
- ↑ Indro Montanelli, L'Italia giacobina e carbonara, 1971, Pagina 57, Ora tutta la Padania era nelle mani del Bonaparte salvo il Ducato di Parma e Piacenza ch'egli dovette rispettare per le solite considerazioni diplomatiche...
- ↑ [1] Long Term Persistence, L. Guiso, P. Sapienza, L. Zingales; mimeo, University of Chicago 2007 accessdate = 2008-05-17
- ↑ Gilberto Oneto, La Questione Settentrionale
- ↑ http://www.giovanipadani.leganord.org/dichiarazione.asp
- ↑ cfr. art. 2 del "Statuto federale della Lega Nord per l'indipendenza della Padania"
Bibliugrafia
- La cartina de la Padania
- Statuto federale della Lega Nord per l'indipendenza della Padania apruvaa in del Cungress Federal Urdinari del 1–3 marz 2002.
- La Lengua Padanesa - Prof. Geoffrey Hull

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Melchnau
Melchnau a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.4 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1540 abitant.
El cumün de Melchnau al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altbüron (LU), Busswil bei Melchnau, Gondiswil, Grossdietwil (LU), Madiswil, Pfaffnau (LU), Reisiswil, Untersteckholz.


text:
A diesen la canzon la nass a Napuli
e francament g'han minga tutti i tort
Surriento, Margellina tucc'i popoli
i avran cantà on milion de volt
mi speri che se offendera nissun
se parlom un cicin anca de num
O mia bela Madunina che te brillet de lontan
tuta d'ora e piscinina, ti te dominet Milan
sota a ti se viv la vita, se sta mai coi man in man
canten tucc "lontan de Napoli se moeur"
ma po' i vegnen chi a Milan
Ades ghè la canzon de Roma magica
de Nina er Cupolone e Rugantin
se sbaten in del tever, roba tragica
esageren, me par on cicinin
Sperem che vegna minga la mania
de metes a cantà "Milano mia"
O mia bela Madunina che te brillet de lontan
tuta d'ora e piscinina, ti te dominet Milan
sota a ti se viv la vita, se sta mai coi man in man
canten tucc "lontan de Napoli se moeur"
ma po' i vegnen chi a Milan
Si vegni senza paura, num ve songaremm la man
tucc el mond a l'è paes e semm d'accord
ma Milan, l'è on gran Milan!


text:
Padoa
Padoa (en Vèneto e 'n Lombàrt orientàl; in Italià Padova) l'è 'na cità de 212.500 abitàncc (440.023 a cunsiderà pò al a sò àrea metropolitàna [1][2]). L'è 'l capolöch de la pruvìncia omònima, che fà part de la regiù del Vèneto, endèl nord-est de l'Itàlia.
L'è séde de 'n Università 'ntra le piö ècie e prestigiùze, e la pórta testemognànse de 'n pasàt stòrich e cültüràl de gran emportànsa, Al dé d'encö la cità l'è apò a 'n cèntro econòmich rilevànt e la reprezènta 'n gróp de traspórt intermodàl tra i piö 'mportàncc de töta Europa.[3]
El cümü de Pàdova el cuàrcia zó 'na superfìce de 92 km² per 'na densità de 2267 ab./km². El cunfìna coi cümü de Abano Terme, Albignasego, Cadoneghe, Legnaro, Limena, Noventa Padovana, Ponte San Nicolò, Rubano, Saonara, Selvazzano Dentro, Vigodarzere, Vigonovo (VE), Vigonza, Villafranca Padovana.
'Ntra le ótre ròbe, Pàdova l'è cunusìda 'n töt el mónt perchè l'è la cità de Sant'Antóne.
Cuntegnüü
Curiuzità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A Padova gh'è ambientàt 'na part de La Bisbetica Domata, de William Shakespeare.
- Galileo Galilei el g'ha pasàt 18 agn de la sò vìta a Pàdova.
- L'Università de Padova l'è giöna de le piö ècie del mónt (sètima 'ndèl mónt e tèrsa 'n Itàlia), fondàda 'ndèl an 1222.
- El Giardì Botànich de Padova, el fà part del patremóne mondiàl de l'UNESCO. L'è 'l giardì Botànich Üniversitàre piö ècc del mónt, fondàt endèl 1545.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La bazìlica del Sant, co i sò ciòster e i dò grande piante de Magnoglia grandiflora
- Ol münümènt del Gattamelata denàcc a la Bazìlica del Sant
- Ol Palàs de la Ragiù co la sò lògia e la sò tur
- Ol Pràt de la Val
- Ol café Pedrocchi
-
-
-
-
-
Ol ciòster de la Bazìlica co la Magnolia grandiflora
-
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Turismo em Pádua
- Càmera de Comèrcio de Pàdova
- Album fotogràfich de Pàdova
- Cartìna de le stràde de Pàdova
- Cartografia del cümü
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Muntalt
Muntalt (nom ufizial: Montalto Pavese) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia. Al gh'ha 918 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 19,1 km² e ona densità de 48 ab./km². L'è cunussüü per la sua prodüzion de vin.
L'è int una pusizion che la domina i culen de sura da Castegg e l'è ciamaa anca la "regina de l'Ultrepò".
Al cunfìna coi comün de Burgh Pariö, Burgh Rat, Crëvgnan, Lir, Muncalv, Murnigh, Uliva, Préda di Giorg, Roca di Giorgi e Arvén.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Muntalt l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Famiglia (matematica)
In matematica, famiglia a l'è un termin generich sinonim de culeziun u de sübcungiunt. El termin famiglia el gh'ha minga da definiziun furmal, però el gh'ha sentüü, in acordi al cuntest. Una famiglia a l'è 'l püssee despess assimilabil a un cungiunt.
Famiglia indessada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una culeziun nutada la cusitüiss una famiglia (indessada da un cungiunt ) d'element d'un cungiunt . Ogni element de la famiglia a l'è liaa a un element de . L'element de a l'è l' indes o de . Questa famiglia a l'è un element de e la curespund dunca al datu d'una aplicaziun de manera tal che . La quistiun de l'ucürenza mültipla d'element de in la famiglia al è malauradament indeterminada e la depend dal cuntest.
La se ciama sequenza una tala famiglia cura che a l'è cüntabil. Videe anca famiglia finida e famiglia infinida.
Cungiunt di part d'un cungiunt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El termin famiglia a l'è da spess druvaa, in particülar in infurmatica teorica e in logica matematica, per designà un cungiunt de part d'un cungiunt ; questa roba chì al fin d'evità la cunfüsiun intra i düü nivei de cungiunt. La se retröva la nuziun de famiglia indessada (in ) grazie a la funziun carateristega da . De tüta manera i dò nuziun i se upunen in misüra tal che i element de la famiglia i partegnen a per la famiglia indessada, a per el cas present.
Famiglia generatris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Se dis che una famiglia (x1,x2,...,xn) d'element d'un spazi veturial E a l'è una famiglia generatris de E se e dumà se el süb-spazi da E generaa da (x1,x2,...,xn) a l'è 'l spazi veturial E tüt intregh.


text:
Agnieszka Radwańska
L’Agnieszka Radwańska, (Cracòvia, 6 ad Mars dal 1989, IPA: [aɡˈɲɛʂka radˈvaɲska] scólta'l chè) l'è na tenìsta pulàca ch'l'è stada la nùmar dū dal mónd (al 9 ad Luj dal 2012). L'è élta 172 cm e la péśa 56 chilo.
L'è stada la prima tenìsta pulàca bòna ad vìnsar un turnèo in dal sircùit più grand (in sal cimènt ad Stucólma, in d'l Agóst dal 2007 cóntar la Vera Duševina) e anc la prima dal sò paéś a guadagnàr almànc un migliòṅ ad dòlar, rivànd anc a muciàr-an sù ùndas.
In dal Luj dal 2013 l'asuciasiòṅ catòlica pulàca ciamàda «A m vargógn briśa ad Geśù» la l'à casàda via da i sò iscrìt parchè lē, fra i sò mémbar da 'l 2011, l'iva decìś ad far-as tōr śò cavàda śò da la rivìsta Espn[1].
Caréra
In dla sò caréra l'à vins dódas turnèo WTA (nóṿ in sal cimènt, cun anc dū Premier Mandatory, Pechîṅ 2011 cóntar l'Andrea Petković e Miami 2012 cóntar la Marija Šarapova).
A 'l inìsi dal 2013 l'à purtâ a cà in dal gir dna stmana dū tìtui a Auckland e Sydney, chè dand la paga a la Dominika Cibulková par 6-0 6-0. Par cóntar l'à mulâ par strada quàtar tìtui in finàl, i prim dū lasànd-i a la Svetlana Kuznecova e pò, in dal 2012, pardénd a Wimbledon 1–6 7–5 2–6 cóntar la Serena Williams e a Tokyo 0-6 6-1 3-6 cóntar la Nadia Petrova.
Finàli in di Gran Slam
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Radwańska nuda in sna rivìsta, casàda via da l'asuciasiòṅ catòlica pulàca Corriere.it, 15 ad Luj dal 2013


text:
1960
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sa mustra che l'ipòtesi dal cuntínü la fà paart di prupusizziú indecidíbele da la teuría di cungjuunt.
19 05 - Barcelona: Fets del Palau de la Música (Fatt del Palass de la Müsica) la interpretazziun del Cant de la Segnera la pròvoca mesüür de repressiun contra el Catalanism par la paart di autoritaa franchiist.
05 03 - i Staa Ünii: a licenzian de l'Armada Elvis Presley.
21 04 - el Brasiil: Brasília la deventa ofizzialameent la capitala del paees e Rio de Janeiro al desmett de 'l vess.
22 05 - Valdivia (Cili): al süceed el moviment sísmich püssée poteent mai registraa: al gh'eva una magnitüd de 9.5 degrée de la scala de Richter e al causava debott 5.000 moort; al à provocaa un tsunami che al à parcurüü l'Pacífich e al à faa 138 moort al Gjapun, 61 a Hawaii, 32 a i Filipinn e dagn consideràbil a tüti i còost de cheest Ocean.
06 08 - a Urtizèi, Al Gardéna, Bolzà: fundàt dal sciùr Robert Moroder, l'vé dervìt fò 'l Museum Gherdëina in de la Cësa di Ladins.
28 11 - Mauritània: cheest paees s'independiza de Francja.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
04 08 - Valladolid (Spagna): José Luis Rodríguez Zapatero, presideent del Governameent de Spagna a partí del 16 04 del 2004 e Segretari generaal del PSOE a partí del 22 07 del 2000.
30 10 - Villa Fiorito, Buenos Aires (l'Argentina): Diego Armando Maradona, futbolista Argentin.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 01 - Sant Celoni (el Maresme): Francesc Sabaté i Llopart, cognossüü coma Quico Sabater, militaant anarchista e maqui, sassinaa par la Guàrdia Civil.
04 01 - Villeblevin, (Francja): Albert Camus, scrituur (n. 1913)
25 11 - Ojo de Agua (pruvíncia de Salcedo, la Repüblica Dominicana): i fradej Mirabal, in un accideent de la circülazziun provocaa par agents de Trujillo.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
09 07
Ol dé 9 de löi l'è 'l 190 ( 191 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 176 dé a finí l'an.
Ul dí 9 de löi al è ul dí da pòost 190 ( 191 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 176 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1403 - Borriana (la Plana Baixa): Martí l'Ümà al conferiss ol drecc de primassia a la sità.
1713 - Catalunya: la Junta de Braços la fa ön apel a la resistensa fí al final contra Felip V in la defesa del paes.
1873 - Alcoi (l'Alcoià): I revolussionare anarco-sindicales·c i tö ol control de l'Ajuntament (mönissipe) in piena Revolüssiú del Petroli.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Lega Nord
La Lega Nord (nom ufizial Lega Nord per l'Indipendenza della Padania, Lega Nord per l'Indipendenza de la Padania) a l'è una federaziun de muviment autunumista regiunaj italian ativ suratüt in del nord de l'Italia (ciamaa anca Padania). I ubietiv pulitegh de la Lega a hinn cambiaa in di agn ma a bun cünt quel principal a l'è la rivendicaziun d'una quaj furma d'utunumia per i teritori padan.
El president l'è l'Umberto Bossi. I cuurdinadù i en el Roberto Maroni, el Roberto Calderoli e la Manuela Dal Lago.
In del 1996 l'ha pruclamaa la secessiun de la Padania ma incö el sò pruget a l'è la trasfurmaziun de l'Italia in d'un stat federal. In del 2006 un referendum per una mudifiga custitüziunala prupost de la Lega insema ai sò soci de la cualiziun de Center-Drita a l'è staa respingiüü.
Alter argument pulitegh leghista a hinn l'upusiziun a l'imigraziun clandestina, l'atenziun a la sigüreza, el taj d'i tass e la prumuziun de la cultüra e de le lengue lucale. La Lega a l'è anca un partii euro-scetich che l'è semper staa cuntra l'ingress de la Türchia in de l'Üniun Eurupea.
In del temp e cunt i ültem sücess eleturaj la Lega l'ha dervii seziun del partii semper püssee a süd e anca in Sardegna.
Cuntegnüü
Strütüra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Lega Nord a l'è una federaziun fada de 13 muviment pulitegh, ciamaa naziunaj perchè riferii a la Padania.
- Liga Veneta (member fundadur)
- Lega Lombarda (member fundadur)
- Lega Nord Piemont (member fundadur 'me Piemont Autonomista)
- Lega Nord Emilia (member fundadur 'me Lega Emiliano-Romagnola)
- Lega Nord Liguria (member fundadur 'me Uniun Ligure)
- Lega Nord Toscana (member fundadur 'me Alleanza Toscana)
- Lega Nord Friuli-Venezia Giulia
- Lega Nord Valle d'Aosta
- Lega Nord Sud Tirolo
- Lega Nord Trentino
- Lega Nord Romagna
- Lega Nord Marche
- Lega Nord Umbria
- Lega Nord Sicilia
Curent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Lega la gh'ha l'ubietiv principal che l'è l'autunumia di regiun padann. I sò pulitegh furmen però di curent diferent:
- Sucialdemucrategh e manzina pupulista, forta in Lumbardia e in general perchè a l'è l'ideulugia uriginaria e di fundadur de la Lega: l'Umberto Bossi (ex PCI), el Rubert Marun (ex Democrazia Proletaria e Verd), la sindacalista Rosi Mauro e'l Matteo Speroni;
- Liberaj centrista, fort in Venet: Giancarlo Giorgetti, Manuela dal Lago e alter.
- Liberaj: Roberto Castelli, Rossana Boldi, Daniele Molgora (ex PLI)
- Libertarian: Gianfranch Miglio, Giancarlo Pagliarini, Gilberto Oneto (gent che per la püssee part l'ha mulaa la Lega).
- Cristian demucrategh: Giuseppe Leoni (cap di Catolegh Padan), Andrea Gibelli e alter.
- Cunservadur: Mario Borghezio (Padania Cristiana, ex munarchegh del PDIUM e ex MSI), Matteo Braganti, fort in Venet e Lumbardia, defensur de la leanza cunt el Silvio Berlusconi
- Independentista in general: Carlo Speroni e Erminio Boso


text:
05 11
Ol dé 5 de noèmber l'è 'l 309 ( 310 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 57 dé a finí l'an.
Ul dí 5 de noèmber al è ul dí da pòost 309 ( 310 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 57 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1938 - Tarragona: l'aviassiú franchesta al bombarda la sità.
1999 - Madrid (Spagna): se la promülga la les che la permetrà aj pàder de serní l'órden di du cognom di fiö.
1605 - Londra (Anglatèra): i aresta Guy Fawkes, quant -con di seguas- al tentava de fá s'ciopà ol parlament Angles.
1838 - Hondures: chèst paes s'al separa di Stacc Ünicc de Sénter-América, cosa che la'n descadena la desintegrasiú.
1914 - Síper: ol Regn Ünit s'anessiuna l'ísola e, aliat con la Fransa, al declara la guèra al Impere Otomà.
1935 - i Stacc Ünicc: Parker Brothers al lansa al mercat ol Zögh Monopoly.
2004 - Gaza (Palestina): i diferenc gröp polítegh e armacc Palestí i acorda de garantí la calma al paes daspus la previsíbel mort de Arafat (che sa la passarà l'11 11 del 2004).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Premen
Premen (nòm uficiàl in italian: Premeno) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 752 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 7,4 km² e ona densità de popolaziun de 102 ab./km².
El paes el se tröva arent al Lagh Magiur, l'è tacaa ai cumün de Vran, Bee, Ghifa, Ntragna, Ugebi e Vignun, e 'l gh'ha tre fraziun: Esi, Pian de Suu e Pulin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Premen l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
08 09
Ol dé 8 de setèmber l'è 'l 251 ( 252 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 115 dé a finí l'an.
Ul dí 8 de setèmber al è ul dí da pòost 251 ( 252 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 115 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 70 - Tito, Encargàt de sò pàder Vespazià de fenéser la prìma guèra giudàica, el cunquìsta Gerusalemme
- 1298 - Andrea Dandolo, amirài de la flòta de la Repüblica de Venésia, el vé batìt dei Genovés de le bànde de l'ìzola de Curzola, 'n Dalmàsia; dòpo de véser stat catüràt el s'è coparà a fórsa de picà 'l có cùtra 'l mür.
- 1331 - Stefan Dusan 'l se proclàma re de la Serbia
- 1380 - Batàia de Kulikovo - Le fórse rüse, comandàde del Gran Prìncipe de Mosca Dimitrii Ivanovich le bat 'na armàda mìsta de Móngoi e Tártari, el fermarà isé la sò avansàda
- 1449 - Batàia de la Fortèsa de Tumu - I Móngoi i fa prizunér l'imperadùr cinés.
- 1565 - I Cavaliér de Màlta i férma l'asédio dei Türchi a Malta (asédio che l'ìa ambiàt ai 18 de màgio)
- 1636 - 'Na votasiù de la Gran Córt Generàl de la Colònia de la Baia de Massachusetts, la fónda 'l College de Harvard, la prìma università dei Stati Unìcc de Amèrica.
- 1652 - Venesuéla - Prìma aparisiù de la Madóna de Coromoto.
- 1761 – Giorgio III del Régn Ünìt el spùza la Carlòta de Mecleburgo-Strelitz
- 1796 - Guère de Napuliù: Batàia de Bassano - le fórse franséze le bat le fórse Austrìache a Bassano del Grappa
- 1855 - Sebastopoli, 'n Crimèa, la vé ciapàda dei anglo-fransés dòpo de 11 més de asédio
- 1863 - Guèra de secesiù americàna: Segónda batàia de Sabine Pass - Al cunfì 'ntra Texas e Louisiana, a la bóca del fiöm Sabine, 'na fórsa Confederàda pesèna la 'mpedés l'invaziù del Texas
- 1907 - Vaticàno: el Papa Pio X al püblica l'encìclica Pascendi Dominici Gregis, (condàna del modernìsmo) söi erùr oramài sustignìcc apò a dei catòlic e de ecleziàstic e sö la condàna del modernìsmo e dei modernìsti
- 1930 - La 3M la àmbia a comercializà 'l Scotch (nàstro adezìf)
- 1941 - Segónda guèra mondial: l'Ezèrcit de la Germània Nazìsta el cumìncia l'Asédio de Leningrado
- 1943
- Segónda guèra mondial: condèl Proclama Badoglio, che l'è nit dòpo del dòpo de chèl del generàl Dwight D. Eisenhower lanciàr de Radio Algeri 'n ùra prìma, se rènt püblic l'armestése de Cassibile firmàt per l'Italia ai 3 de setèmber del generàl Giuseppe Castellano a nòm del Presidént del Conséi maresciàl d'Itàlia Pietro Badoglio fedéle al re Vitòrio Emanuele III.
- Segónda guèra mondial: Frascati la vé bombardàda dei Aleàcc: a la fì se cöntarà 500 mórcc 'ntra i civìi e 200 'ntra i militàr todèsc.
- Segónda guèra mondial: Julius Fucik el vé giüstisiàt dei Nazìsti
- 1944
- Segónda guèra mondial: Londra la vé culpìda de 'na V2 per la prìma ólta.
- Segónda guèra mondial: Mentone la vé liberàda dei Aleàcc.
- Segónda guèra mondial: I inglés i bombàrda el Transatlàntic Rex al làrc de Capodìstria, e i la fà afondà
- 1945 - Guèra Frèda: I soldàcc americà i ciàpa 'l contròl de la pàrt meridiunàl de la Corea per rispundìga a l'ocupasiù de la part setentriunàl de le trüpe soviètiche d'en més prìma
- 1951 - Tratàt de San Francisco: A San Francisco, 48 nasiù le fìrma 'n tratàt de pàce col Giapù, L'è l'at finàl col qual fenés la Guèra del Pacìfico (Segónda Guèra Mondiàl)
- 1974
- Scàndalo Watergate: El presidènt americà Gerald Ford el ghe perdùna a l'ex-presidènt Richard Nixon per töcc i crìmegn che chèsto 'l pödarès vìga cumitìt quan che l'ìa 'n càrica
- Renato Curcio e Alberto Franceschini i vé arestàcc a Pinerolo
- 1984 - En Lombardìa vé istitüìt el Parco regiunàl del Mìncio
- 1991 - La Repüblica de Macedònia la proclàma la 'ndipendènsa de la Repüblica Socialìsta Federàl de Jugoslàvia
- 2004 - Utah (Stati Ünìcc): per vìa d'en erùr del dispositìf de frenàda, se dèsfa fò la càpsula de la misiú Genesis, destinàda a catà so le partezèle che vé del Sul e transportále sola Tèra per studiàle.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1830 Frederic Mistral (Malhana, 08 09 dal 1830 - 25 03 dal 1914), scrituur e lesicògrafo provensàl, premiàt col prémio Nobel de Leteradüra.
- 1841 - Nelahozeves (Repüblica Céca): Antonin Dvorák, cumpuzidur céco.
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 2009 - Mike Bongiorno, prezentadùr e òm de spetàcol de la televiziù italiàna.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Yen giapunes
El yen (in giapunes 円, en, intanta che la parnunzia ucidentala a l'è de solet jen) a l'è la muneda de curs legal in Giapun del 10 de Magg del 1871. El sò simbul internaziunal latinizaa a l'è ¥ e quel dupraa incö in Giapun a l'è el simbul kanji 円 (prima a l'era el kanji 圓). El codes ISO 4217 del yen a l'è JPY. A l'è dividüü in 100 sen (錢) e 1.000 rin (厘), che però del 1954 i se dupren pü.
El guern Meiji l'aveva faa el Yen per vegh un sistema munetari cumpagn de quel decimal dupraa in Europa al post de quel cumplicaa del periud Edo.
Muned e bijet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A hinn in circulaziun muned de 1, 5, 10, 50, 100 e 500 yen e bijet de 1.000, 2.000, 5.000 e 10.000 yen.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tass de cambi atual cun l'Euro
- Tass de cambi atual cunt el Dolar
- Banca del Giapun (Ingles)(Giapunes)


text:
Grafiit
La grafiit l'è la furma del carbòni a pressiun nurmaal. L'è un mineraal muresín, deent del qual ul carbòni a l'è ligaa sü cunt trii ólter a furmà un piàn esagunaal; al g'à trii eletrúni in dii urbitàj bidimensiunàj ciamaa sp2 e un eletrún in de l'urbitaal s. Dal pünt de vedüda macruscòpich, la grafiit a l'è furmàda a fujètt cumè un líber.
La grafiit la sa pö presentà in dò fuurm: alfa, esagunaal, e beta, rumbuidaal, cunt i istèss prupietà físich ma cunt una strutüra cristalína diferenta; in natüra, ul 30% de la grafiit la sa tröva in de la furma beta, invéci la grafiit sintética la g'à dumè la furma alfa.
La grafiit la fà passà la cureent, vist ca i sò eletrúni a inn líber de mövess.


text:
Lengwil
Lengwil a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.8 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 1437 abitant.
El cumün de Lengwil al se tröva a una altitüden de 470 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Berg, Birwinken, Bottighofen, Kemmental, Kreuzlingen, Langrickenbach, Münsterlingen.
L'è staa menziunaa la prima volta in de l'ann 1159 col nom de Leingewillare.
El cumün de Lengwil l'è staa istitüii in del 1998 de la fusion de Illighausen e Oberhofen bei Kreuzlingen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Lengwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Le età di Lulù
Le età di Lulù (Gl'età dla Lulù) 'l è 'n film eròtic dal 1990 ad Juan José Bigas Luna trat da 'n rumànś 'd Almudena Grandes. La prutagunìsta Francesca Neri, chè a 'l sò debùt, l'à tòlt a 'l pòst dl'Ángela Molina ch'la s éra tiràda indrē a 'l ùltim minùt.
In dal film a s sènt la canta Walk on the Wild Side ad Lou Reed. Par cla pelìcula chè, la María Barranco l'à vins al Prèmi Goya dal 1991 cuma mijór'atōra minga prutagunìsta.
Sunt
La Lulù (Francesca Neri) l'è na ragasōla ad Madrid ch'la taca a cgnósar al sès a quìnd'ś an. La 'l fà cun Pablo (Oscar Ladoire), 'n óm dimóndi più grand ad lē e amìg ad sò fradèl Marcelo (Fernando Guillén Cuervo). Dòp avér fat un viàś p'r i Stat Unî p'r andàr a insgnàr là, Pablo al tórna da lē dmandànd-ag ad spuśàr-al.
Cun al matrimòni chi lē la capìs che 'l ùnic quèl ch'al i tîṅ insém 'l è al sès. Dòp avér mis a 'l mónd na putìna, la Lulù la taca a spinś'r-as sèmpar da piò in dla perversiòṅ faghénd-as tiràr dènt'r a 'n rapòrt a tri cun sò marè e 'l travestî Ely (María Barranco). Vlénd incóra da piò, a n avénd-ag mai abàsta, 'd acòrd cun sò marè, la decìd ad pruàr a 'ndàr a lèt cun 'n óm sénsa véd'r-al, cun na fasóla adòs: chi lò 'l è sò fradèl Marcelo.
'N àtar quèl ch'la vōl pruàr 'l è quél ad far dal sès cun di fnòć parchè i gh piàś'n i film pòran ad cal gènar lè. Na sira la và in un bar par gay e, dòp avér cgnusû Jimmy (Javier Bardem), la in pòrta a cà tri dand-ag di bèsi par far n'òrgia sèg. Avénd catâ qvél ch'la pascàva, la Lulù la gh'à 'l prubléma ad muciàr di sòld par pagàr-as da spés al sò visi. La decìd acsè ad dir ad sè a Remy (Juan Graell), un rufiàṅ ch'al gh'à un lucàl par scambìsta, par far la part dna vitma in un spetàcul sadumàś par di imprendidōr visiōś pîṅ ad bèsi. Rivàda là la cata Jimmy e la decìd ad tiràr-'s indrē ma la n pōl briśa parchè la vèṅ bindàda e ligàda p'r èsar dada in past a na vècia cun na mascra ad grugn ad nimàl adòs.
In sò ajùt la riva l’Ely, ch'la la vōl purtàr via da cal masèl lè, ma Jimmy, incasâ négar, al la masa dòp na quistiunàda śbaténd-ag la tèsta cónt'r un puntàl.


text:
Deu Ra
In la mitulugía egízzia, Ra (scrivüü anca Re u Rah) al è ul Déu dal Suu d'Heliòpoli, creaduur süpremm. Al pudeva parí in furma da qualsavöör altru deu, però al sa distingueva pal diisch sulaar in sül cuu.
A causa da la suva impurtanza, ga sa tribüissen diveers stòri e miit luunch la Stòria. Par esempi, a partí da la quinta dinastía, al sa füsiuna cul deu Amon, par deventá Amon-Ra. Ra al è staa pàdar di dò primm divinitaa, Shu i Tefnut e gran-pàdar da Geb i Nut, i fiöj di quaal i-era Osiris e Isis, Seth e Nephthys, respetivameent.


text:
Bùsis
Bùsis (nom ufizial in italian: Bosisio Parini) al è un cumün da la Pruvincia da Lecch.da 3 532 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 6,6 km² e ona densità de 535 ab./km². In Italian al se ciama Bosisio Parini, parchè lì al è nassüü ul famus scritur Giuseppe Parini (1729-1799). Un teemp al era sota la Pruvincia da Comm.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bùsis l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Słupsk
Słupsk (Stôłpsk in casciub; Stolp in todesch) l'è ona città de la Polonia del Nord. La gh'ha ona popolazion de quasi 100.000 abitant.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Słupsk la se troeuva in del Voivodaa de la Pomerania, minga lontana del Mar Baltigh.
La città la gh'ha cinch quarter:
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 1310 l'è vegnuda ona città libera, a la qual hinn staa daa quei ch'hinn ciamaa Diritt de Lubecca.
Tra el 1975 e 'l 1998 l'è stada el capploeugh del vegg Voivodaa de Słupsk, che al dì d'incoeu gh'è pù.


text:
Trinidad e Tobago
Trinidad e Tobago (Trinidad and Tobago in ingles) a l'è un paes di Caraib.
La capital a l'è Port of Spain.
El gh'ha una süperfiss de 5.128 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.300.000 abitant.
El paes a l'è furmaa di isul de Trinidad e Tobago e de alter 21 isul püssee piscininn.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Trinidad e Tobago a l'è staa un pussediment del Regn Ünì fina al 1962, quand che l'è vegnüü indipendent.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Trinidad e Tobago (nom ufizial: Republic of Trinidad and Tobago) a l'è una repübliga.
El president a l'é el Anthony Carmona (del 2013).
El prim minister a l'é el Kamla Persad Bissessar (del 2010).


text:
Còrna
Còrna (nòm uficiàl en italià: Corna Imagna) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n Al d'Emagna ,‘ndóe l'è cognussìt come Sant Simú, al se tröa a 27 km de la sità e a 750 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 945 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 4,5 km² e 'na densità de popolasiù de 210 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Blèl, Brembila, Füipià, Gerusa, Locadèl, Röda, Sant Imbù.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Còrna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Ingolstadt
Ingolstadt (Inglstod en baarés) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (Oberbayern).
La se tróa söl córs del Danubio a 130 km de 'ndóche 'l cumìncia e coi sò 129 136 abitàncc (dato del 31. Dic 2013) l'è la segónda cità piö grànda de la Bàsa Baviéra dòpo de Mònaco e la sèsta de töta la Baviera. A Ingolstadt g'ha séde la fàbrica de màchine Audi.
Ingolstadt l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El teretóre sóta la sò aministrasiù l'è tacàt ai circondàre rürài (Landkreis) de Eichstätt, Pfaffenhofen e Neuburg-Schrobenhausen, ma la cità la na fà mìa part.
Südiviziù 'n circuscrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El teretóre sóta aministrasiù de la Kreisfreie Stadt de ingolstadt l'è spartìt en dùdes circuscrisiù (Stadtbezirk) e 61 sóta-circuscrisiù (Unterbezirke).
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Győr, Ungherìa
- Kirkcaldy, Fife, Scòsia, Regn Unìt
- Grasse, Francia
- Carrara, Italia
- Kragujevac, Serbia
- Manisa, Türchìa
- Opole, Polònia
- Distrèt Centràl de Mosca, Rüsia
- Murska Sobota, Slovénia
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ingolstadt Sit uficiàl de la cità (en todèsch)
- Üniversità Catòlica de Eichstätt-Ingolstadt
- Üniversità de Scènse Aplicàde (Fachhochschule)
- Muzèo de l'Ezèrcit Bavarés (en todèsch)
- Audi
- Stória de Ingolstadt, òpera de Kurt Scheurer (en todèsch)


text:
Dubstep
A dubstep è nu gener é music elettronic c ten é radici a Londra, ind é primm ann 2000, rind a scena garage r'o Regno Unito. Deriv ra 2step, ca sotituiv é ritm sincopat r'a batteria cu chilli classic.
Caratteristic[càgna | càgna surgente]
O' tiemp è più o men 140 battit p'o minut, é ritmic spess s'o sincopat e di solit ten nu sol colp é rullant (di solit ngopp ò terz quart). Chest differenzia a dubstep ra llat'i gener ca s'abballan comm l'haus o a tecn pcché o ritm par tutt sballat e nun s capisc assaje, è chiù lent e spiss t fa sentì chiù assaje ò bass che ì percussion. Artist comm a El-B o Zed Bias purtarn a garage (più o men rind all'ann 2000) vers nu stil chiù cup e 'a magnat indirizzannl vers l'halfstep. Musicalmment, a dubstep è riconoscibbil p'ò ritm suoje 2-step, pcchè ten nu rullant comm a chill ra 2-step Garage, e p'a particolar attenzion c c'hann mis p fa é line é bass ca sò particolar assaje. A Dubstep ten chilli suon ca proven'n a nu cuofn é generi musical, partenn ra l'elettronic fin a musica haus (Joy Orbison) o a tecno é Ditroit (Martyn). Inizialment a Dubstep tenev na marea é suon Dub cattiv assaje o l'ultm tip é ritm 2-step, poi rind all'ultm ann sta scassann tutt cos rind a music elettronic grazij certi artist ca sò proprj ò gggas. Pe ffa cocc esempio: Burial l'ha purtat vers l'IDM, Roska l'ha fatt più o men comm a l'haus, Joker c'ha fatt nu fatt chiù electro ed Otto Von Schirach l'ha praticament fatt addiventà nu fatt porno-horror (tea senter End of the World, che sta rind all'album Magic Triangle). A Dubstep è basat ngopp a ricerc r'é spazi, a dilatazion r'e suon e sti ritmic semp chiù bell. Stu gener ha avut success sia in Europa c'à int é Stati Uniti e quann abbià a spaccà tutt cos è cagnat talment assaje ca nun par chiù chell ca s sentev quann s'abbiav a sentì inizialment. Infatt inizialment quann sentiv a Dubstep, s sentevn assaje é frequenz bass e subb bass, invece ò gener é Dubstep ca s port mo sient assaje é frequenz bass e medie, cu certi suon fatt ch'é sintetizzator, 'c fann nu miscugl tra electro, haus e trenz tra é 130 e ì 140 bpm. Nun c sta chiù ò genio é cercà tutti chilli suon Dub aret a nu gener ca ormai par adatt a n'at pubblic completament divers rispett a chill é 5-8 ann fa. Soprattutt in Italia a Dubstep par n'evoluzion ra Drum'n'Bass menat rind a na situazion screamo/hardcore particolar assaje (vir pur LNripley, DubZenStep, Hankon, ARZ, oppur rapper comm a Salmo). S'adda ricer però, nonostant a stann facenn commercial assaje, che in Inghilterr e ati part, c stann gent che puntan assaje ngopp a ricerc re suon nuov comm per esempio Shackleton, Four Tet, Ital Tek e Pinch.
- Purtale Múseca: Trase ê vvoce 'e Wikipedia ca parlano 'e Múseca


text:
29 08
Ol dé 29 de óst l'è 'l 241 ( 242 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 125 dé a finí l'an.
Ul dí 29 de óst al è ul dí da pòost 241 ( 242 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 125 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1642 - Perpinyà (ol Rosselló): la sità, fí alura in mà di terços Castejà, a l'è ocüpada per i tröpe Fransese, daspus de quàter mes d'ases (guèra di Ranzadur).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Fredej Marx
I fredej Marx hinn stàa on grup de fredej american, atturi e comegh diventà famus in di ann 30 a teater e sopprattut al cinema cunt i primi film cunt el sonoro.
i fredej in tutal even in cinc, ma vun el sè ritiràa per tacàa a fa el suldat, insci dumà gli alter quater hinn diventàa famus. se chamaven :
- Harpo Marx - cunt la soa perucca (di volt biunda, di volt russa) el sonava l'arpa e el faseva la pantomima, defatt l'ha mai parlà una parola. Sia in teater , che in tuti i film el faseva el muto , ma l'era bun istess de fa rit grasie a la soa mimica e ai so stravagansi, cumè l'impermeabil da induè estraeva tuch scoss , el so bastun a trumbeta , el so capelash a cilinder
- Chico Marx
- Grouch Marx
- Zeppo Marx
- Gummo Marx


text:
Ninna nanna, dorma fiöö...
el tò pà el g'ha un sàcch in spala
e'l rampèga in sö la nòcc...
Prega la loena de mea fàll ciapà
prega la stèla de vardà in duvè che'l va
prega el sentée de purtàmel a ca'...
Ninna nanna, ninna oh.....
Ninna nanna, dorma fiöö...
el tò pà el g'ha un sàcch in spàla
che l'è piee de tanti ròpp:
el g'ha deent el sö curàgg
el g'ha deent la sua pagüra
e i pàroll che'll po' mea dì....
Ninna nanna, ninna oh....
Ninna nanna, dorma fiöö...
che te sògnet un sàcch in spàla
per rampegà de dree al tò pà...
in questa vita che vìvum de sfroos
in questa vita che sògnum de sfroos
in questa nòcch che prégum de sfroos
Prega el Signuur a bassa vuus...
cun la sua bricòla a furma de cruus....


text:
Andiast
Andiast (Andest in tudesch storich; Andestis in latin) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 228 abitant e una süperfiss de 13.63 km², e al se tröva a una altitüden de 1178 meter sura al livel del mar.
El cumün de Andiast a l'è tacaa ai cumün de Elm (GL), Linthal (GL), Pigniu, Rueun, Waltensburg/Vuorz.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Andiast in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Andiast in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Premavèira
Artécol in dialèt arzân
La premavèira (primavera in italiân) l'é óna dal quâter stagiòun int al zôni cun al tèimp pió dōls.
Premavèira "astronômica[modifica | mudéfica la surzéia]
Per l' "astonoméia" la stagiòun la cumîncia cun la giurnêda ed premavèira in dóve al dé l'é cumpâgn a la nôt (al 20 - al 21 se l'ân l'é bişestîl - ed mêrs) e la finés al 22 (al 23 se l'ân l'é bişestîl) ed setèmber int la pêrta êlta ed la Tèra, la cumîncia al 22/23 setèmber e la finés la giurnêda ed l'istê in dóve al dé l'é pió lòngh ed la nôt ind la pêrt bâsa ed la Tèra.
Premavèira "metereolôgica"[modifica | mudéfica la surzéia]
Per la "metereologéia" la premavèira l'é al peréiod ed l'ân ch' al và dal 1 ed mêrs al 31 ed mâg ind la pêtr êlta ed la Tèra e tr' al 1 ed setèmber al 30 ed novèmber ind la pêrt bâsa ed la Tèra]][1]
Êrt[modifica | mudéfica la surzéia]
Int al j êrt la premavèira l'é argumèint ed dimòndi cumpuşisiòun in divêrs râm:
- Int al mùşica:
- "La Premavèira" l'é ûn di muvimèint dal Quâter stagiòun 'd Antonio Vivaldi
- Int al pitûra:
- "La Premavèira" l'é un famōş quêder ed Sandro Botticelli.
- Int la scultûra:
- "La Premavèira" l'é 'na stâtva alegôrica ed Benedetto Antelami
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
Vôş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Primavera trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Dialett comasch
El Comasch l'è on dialett occidental de la lengua lombarda, parlaa a Comm, in la soa provincia e in del Canton Tisin.
Cuntegnüü
Diffusion, variant e caratteristigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El dialett comasch el ciappa el nomm de la città pussee importanta indove l'è parlaa, cioè Comm, in de la Lombardia del nord, arent al lagh con l'istess nomm. Fondamentalment, l'è ona variant settentrional de la lengua parlada a Milan, con la qual l'è collegada grazie al pont formaa di parlà brianzoeu. Despess se sent parlà anca de dialett comasch-lecches, anca se 'l dialett de Lecch (anca per reson storigh), l'è pussee legaa al Milanes respett al Comasch.
Ultimament s'è taccaa a fà sù distinzion tra el dialett de Comm e quell de la sponda del lagh, el laghee: in effett, 'sto parlà (del qual en troeuvom ona motta d'esempi, grazie a l'opera del cantant Davide Van de Sfroos, de Mezzegra), l'è minga istess del Comasch de città; anca i dialett de la val de Brengia, de la Val Cavargna e de la Vall Alban hinn minga proppi compagn del Comasch. A bon cunt, quei là poden vess consideraa tutt variant arios del Comasch, che le porten a vegnì pussee vesin al dialett Tisines o al Ciavennasch.
On'altra variant interessanta del Comasch l'è quella parlada a Turaa: de fatt lilinscì se parla on dialett puttost vesin a quei de la zona de Bust e Legnan e, a la lontana, de Gajaa, Trecaa e Borbanee.
El dialett comasch l'è parlaa anca in del Canton Tisin: de fatt i parlà de Mendris e de Lugan hinn proppi compagn de quell de Comm, anca se per reson de division politiga tra Italia e Svizzera la se sent minga tant quella vesinanza chì e donca despess se fa ona distinzion, per esempi, tra dialett comasch e dialett luganes.
Anca on quai dialett de la bassa Valtellina (la zona de Morbegn) e de la Val Ciavenna (per esempi quell de Novaa) la gh'ha di influenz comasch.
Caratteristigh fonetigh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In tra i differenz che podom trovà in tra el dialett de Comm e quell de Milan a troeuvom:
- L'articol determinativ a l'è ol [ul] e minga el.
- Compagn del Brianzoeu, del Varesott e del Tesines, tanti E atonegh vegnen parnonziaa tant 'me di A:
- DEPERTUTT: mil. [depe'rtyt] = com. [dapa'rtyt]
- PADER: mil. ['paːder] = com. ['paːdar]
- INDOVE: mil. [i'ndue] = com. [i'ndua]
- Al contrari del Milanes, l'esista anmò el son [o], soratutt in posizion tonega e con di vocai curt (al contrari de quell che 'l succed in di parlà mendrisiott e laghee):
- COMM: mil. [kɔm] = com. [kom]
- La Z la vegn parnonziada [ts] o [dz]:
- ZUCCHER: mil. ['syker] = com. ['tsykar]
- ZONA: mil. ['zɔna] = com. ['dzɔna]
Comparazzion fonetega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per el confront cont el milanes (che ciappom 'me standard del lombard) emm mettuu esempi di dialett de
- Turaa, in del Bass Comasch, arent al Varesott, cont influenz fonetegh del bustocch e del bosin
- Vedan e Tradaa, comun del Varesott al confin con la Provincia de Comm
- Pian, al confin cont el Varesott
- Comm, capploeugh de provincia, coeur del comasch e influenzaa de la koinè milanesa
- Mezegra, in del medi Lagh de Comm, influenzaa del lecches
Esempi de dialett comasch del Vottcent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La parabola del Fioeu Trason[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
On omm l'ha 'biuu duu fioeu.
E ol più giovan da lor l'ha dii al sò padar: "Pà, damm la part da la sostanza che me tocca!" e lù al gh'ha spartii foeu la sostanza.
E dopo minga tant dì, mettuu insema tutt i soeu robb, ol fioeu più giovan l'è andaa foeu da la patria in on paes lontan, e lì l'ha buttaa via ol fatt sò baraccand.
Dopo che l'ha 'vuu fogaa foeu tutt, l'è vegnuu ona gran miseria in quel paes, e lù l'ha comenzaa a vess in besogn.
Al s'è movuu e al s'è mettuu a servì on zittadin da quell sitt, che al l'ha mandaa foeura in la soa campagna a curà i porci.
E l'aveva ona gran voeuja d'impì ol ventar coi guss che mangiavan in porci, ma nissun ghe 'n dava.
Donca, tornaa in sè, l'ha dii: "Quanti giornadee in cà da mè padar gh'hann pan in abbondanza, e chì mì moeuri da la famm!
Lassaroo lì e andaroo da mè padar e ga diroo: Pà, hoo faa on gran error contra Dio e contra tì;
Adess mì no meriti più d'ess ciamaa tò fioeu: tegnom come un di toeu garzon".
E soltaa in pee, l'è tornaa da sò padar. Quand l'era ancamò lontan, ol sò pà al l'ha veduu e al s'è sentii toccà ol coeur, e correndagh incontra al ga s'è buttaa al coll e l'ha basaa sù.
E ol fioeu al gh'ha dii: "Pà, hoo faa on gran error contra Dio e contra tì: mì no meriti più da vess ciamaa tò fioeu".
Ma ol padar l'ha dii ai soeu servitô: "Tiree foeura sù l'ato ol vistii più bell e vistìl sù; metìgh l'anell in dii e metìgh i scarp;
e menee foeu on vedell da grassa, scannéll e mangemmal e femm on bon disnà;
parchè 'sto mè fioeu l'era mort e l'è tornaa viv; l'era perduu e 'l s'è trovaa". E lì hann comenzaa a pasteggià.
Intant ol sò fioeu maggior l'era in campagna; e tornand e visinandas a cà, l'ha sentii la musica e 'l ball.
E l'ha ciamaa foeu vun di servitô e al gh'ha domandaa: "Cosa l'è 'sta robba?"
Quel al gh'ha responduu: "L'è vegnuu tò fradel e ol tò pà l'ha mazzaa on vedell da grassa parchè al gh'è tornaa san e salv".
Ma a lù gh'è saltaa la bozzera e al voreva minga andà in cà. Ol sò padar allora l'è vegnuu foeura e al s'è mettuu a pregàll.
E ol fioeu l'ha responduu e l'ha dii al sò pà: "L'è tanti ann che ta servi e son mai andaa foeura on grizz di toeu ordan; e tì ta m'heet mai daa on cavrett da fà on poscena coi mè amis;
ma mò che l'è vegnuu a cà 'sto tò baraccon che l'ha mangiaa foeu ol fatt sò coi slandri, tì par lù t'heet mazzaa on vedell da grassa".
E lù al gh'ha replicaa: "Tì, ol mè fioeu, ta seet sempar staa con mì, e tutta la mia sostanza l'è toa;
L'era però giust da fà on past e on rabadan parchè 'sto tò fradell l'era mort e l'è tornaa a viv; al s'era perduu e 'l s'è trovaa".
Pietro Monti, Vocabolario dei dialetti della città e della diocesi di Como, 1841, pag. 422
Ona novella del Boccasc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dialett de Comm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Coma diseva, donca, in di temp del primm re de Cipro, quand el famoso Goffred de Buglion l'ha conquistaa la Terra Santa, l'è succeduu che una bella sciora de Guascogna l'è andada in pellegrinagg al Sant Sepolcar e, vegnend indree, l'è arrivada proppri a Cipro, e là la s'è imbattuda in certi forlin che ghe n'hann faa de tutt i razz. E lee, avendigh minga poduu vegnìnn a vunna d'avèggh giustizia, l'ha pensaa ben d'andà in del re; queivedun però gh'ha dii che l'era inutil andà in del re, perchè lù l'era un trasandaa, bon de nagott, che invece de tegnì in regola i baloss, se ne faseva fà 'dree anca lù de ogni manera: e 'l diseva mai nient. A sentì 'sta pocca pinola quella donnetta, savend pù come fà a vendicàss, tant per sfogàss un poo del sò dispett, l'ha pensaa de dàggh una staffilada al re; l'ha trovaa el mezz de andàggh in cà, e caragnand la gh'ha dii: "El mè scior, mì son minga vegnuda chì per 'vèggh soddisfazion de l'insult che m'hann faa nò; ma tant per incavànn queicoss, voress che 'l m'insegnass coma 'l fa a toeuss in santa pas tutt i scherz che soo che ghe fann, perchè inscì impararoo da lù a mandà giù anch mì quell che m'hann faa; che la sa el Signor come ghe daress volontera anca el mè de sopportà, dal moment che se n'infotta de tutcoss".
El re, sentend 'sta robba, de poltron e insognaa che l'era semper staa, come l'avess bevuu la grappa, l'ha comenzaa a dervì i oeugg, e l'ha ordinaa subit de fà giustizia a quella donna, ma giustizia in sul seri; e poeu minga domà per lee, ma contra tucc quij che se fuss ciappaa el gust de fà di villanad a la soa maestà.
Giovanni Papanti, Parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 184-185
Dialett de Mendris[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Son per cuntàvv sù che in di temp dal primm re da Cipro, dopo che Goffredo da Buglion l'aveva conquistaa la Terra Santa, è success che ona bella donna da Guascogna l'è andada a visità ol Sant Sepolcro, e quand lee l'è tornada a Cipro gh'è staa di oman cattiv che l'hann scehrzada. E lee l'ha creduu ben d'andà a ciamà ol re; ma a gh'è staa quaidun che gh'ha dii da minga andà, perchè ol re al sa sentiva migna ben e l'avaress faa ol viagg inutilment, e che la saress stada piuttost rimproverada. Quand quella donna l'ha sentii 'sti robb chì, mezza disperasa per vendetta, la s'è messa in ment d'andà dal re fasendigh cognoss la sova povertà; e, arrivada là, la gh'ha dii: "Ch'al senta, scior, mì son migna vegnuda da lù per cuntàggh sù la vendetta che m'hann fai, ma per sentì da lù coma 'l fa a sopportà quij che ga fann a lù, affinchè anca mì possa imparà a sopportài, e Dio voeur che podess ottenèll".
Allora ol re, che l'era sempar stai lì quiett, al s'è faa risentì, e da quell dì innanz al s'è mettuu a difend rigorosament tutt i sò popol che fuss maltrattaa.
ibidem, pagg. 630
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Comm
- Lengua lombarda


text:
28 06
Ol dé 28 de zögn l'è 'l 179 ( 180 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 187 dé a finí l'an.
Ul dí 28 de zögn al è ul dí da pòost 179 ( 180 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 187 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1931 - Catalunya: a i elessiú zenerale Spagnöle la trionfa la coalissiú de Esquerra Republicana de Catalunya e sossialis·c.
2002 - Catalunya: S'i apröa i scücc de Salomó (Tarragonès) e Albatàrrec (Segrià).
1389 - Kosovo: L'esercit Otomà al trà zò l'esercit cristià d'Öròpa, permetent la conchesta del süd-est d'Öròpa.
1519 - Carl V al de·enta imperadur del Sàcher Impere romà Germànich.
1593 - Fransa: Se decreta che nissöna dona ni forestér i pö setá al tron.
1914 - Sarajevo (Bòsnia-Herzegovina): i sassina l'eré de la corona Austro-Ungaresa, ergot ch'al descadenarà la Pröma Guèra Mondiala.
1930 - Tuva: Promülgassiú de la sò tersa Costitüssiú.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1813 - Maria Antònia Paris, religjusa Catalana fundadura del órden de le Religjuse de Maria Imacölada Missionere Claretiane.
1712 - Jean-Jacque Rousseau, scritur e pensadur Franses.
1875 - Henri Léon Lebesgue, matemàtegh Franses ch'al a fat ü grant trabasch in la teoria de le integrale.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa locala a Olopte, a la comarca de la Cerdanya.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Triàngol
Ol triàngol l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon, che 'l gh'à trì vèrtici, trì làti che i và da ü vèrtice a l'óter e trì àngoi. L'è la figüra che la gh'à 'l méno lati de töte, dezà che i n'à ocór giöst trì per dizegnà öna süperfìce seràda. La sóma di trì àngoi dèt in d'ü triàngol l'è de 180 gradi.
I famèe di triàngoi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A segónda de cóme 'l gh'à i lati ü triàngol l' pöl vès:
- equilàter se 'l gh'à töcc e trì i làti stès compàgn, alùra pò i trì àngoi i è stès tra de lur e i mizùra 60 gradi,
- izòscele se 'l gh'à adóma dù làti che i è lónch istès e alùra i dù àngoi a la bàze i è gràncc istès,
- scaléno se 'l gh'è gnà ü làto compàgn di óter e alùra pò i trì àngoi i è diferèncc tra de lùr.
A segónda de cóme l' gh'à l'àngol piö grant ü triàngol l' pöl vès:
- retàngol se gh'è ün àngol che 'l mizüra 90 gradi,
- otüzoàngol se gh'è ün àngol che 'l mizüra piö de 90 gradi,
- acütàngol se gh'è ün àngol che 'l mizüra de méno de 90 gradi.
Ol perìmeter d'ü triàngol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà ol perìmeter d'ü triàngol gh'è dóma de fà la sóma di trì làti, sedenò se 'l triàngol l'è equilàter mè moltiplicà ol làto per 3.
L'àrea d'ü triàngol[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Per troà l'àrea d'ü triàngol mé moltiplicà la bàze per l'altèsa e dividì töt per 2.
Se menimà se cognòs mia l'altèsa s'pöl troà l'istès l'àrea co la Fórmula de Eróne a pàto de cognòs i trì lati.
I diagnonài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I triàngoi i gh'à mia i diagonài.


text:
23 05
Ol dé 23 de magio l'è 'l 143 ( 144 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 223 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de magio al è ul dí da pòost 143 ( 144 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 223 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1808 - València: se la passa öna reölta contra l'ocüpassiú Fransesa (guèra del Franses).
1618 - Praga (Céchia): di protestanc Cech i defenestra di funsionare Impereaj de la sità, in chel che s'al considera l'inissi de la Guèra di Trenta Agn.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1729: Giusepp Parin, poeta e abaa italian (m. 1799).
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Pèa
Pèa (Peia in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Gandì a 25 km de la sità e a 170 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 1 853 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 4,4 km² e 'na densità de popolasiù de 421 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Biensà, Gandì, Léf e Ranzanìch.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pèa l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Tiràn
Tiràn (Tirano in Italian, Tiraun in Rumanc; Tiranum in Latin; Thiran in tudesch storich) l'è ün cumün de la Lumbardia, Pruvincia de Sundri, ch'el gh'ha 9 191 abitant (dato del Dic 2013 [1]), 'na superfis de 32 km² e 'na densità de 287. L'è ün sitt famùs perchè gh'è ün Santuari de la Madona.
Cuntegnüü
In duvè l'è[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tiràn se troeuva a 450 meter d'altezza e l'è visìn al cunfìn cunt la Svizzera, in particulàar cunt la Val Pusc'ciâf (Cantùn di Grisùn). Inturn al paes gh'hin ün frach de muntagni: i Alp Urobi a süd, il grüp del Bernina a nord e quel del Stelvi a nord-est.
Tiràn l'è in duvè che se vegnen incunter la Valtelina e la Val Pusc'ciâf ed i fiüm ch'i ghe passen in mez, l'Adda e'l Pusc'ciavin.
El nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nom "Tiràn" el vegn forsi dal latìn inter amnes, ch'el voeur dì "in mèz a düü fiüm": a tücc i efètt, Tiràn se troeuva in duvè che'l Pusc'ciavin el va denter l'Adda.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La zona de Tiràn l'era giamò abitada in de la Preistoria: hin stàa truvàa di incisiùn süi pedri, ün pugnàal del XVII secul a.C. ed ün pedra de l'Età del Ram incoeu cunservada in de l'"Antiquarium Tellino".
Tiràn l'è in ün sitt che l'è semper stàa de grand'impurtanza: chi g'aveva el controll del paes e del sò castèll el tegneva d'oeucc i trafich ch'i naven in Engadina, in de l'Imperi Germanich e in de la Republica de Venezia. El 29 setember 1504 segund la tradiziùn a Tiràn l'è cumparsa la Madona e sübit dopu han fàa sü ün santuari, che l'è diventàa el simbul de la fed catolica cuntra quèla refurmada.
In de l'Età de mèz e in di ann dopu a Tiràn gh'hin stàa di scunter per questiun pulitich e religiùs: in particular, in del 1620 l'era inizàa l'inscì ciamàa "Sacro Macello" ("Macell Sant"), la bataglia cunter i Grisùn ch'i vureven impùr la fed refurmada in de la Valtelina.
Evoluzion demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
De nà a vedè[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Santuari de la Madona de Tiràn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Santuari de la Madona de Tiràn, che'l se troeuva in de la part setentriunàal del paes, l'è la gesa pussee impurtant de la Valtelina.
Segund la tradiziùn, el 29 setember 1504, in ün camp de fich, al beà Omodeo l'è cumparsa la Madona, che'l gh'ha chièst de fà sü üna gesa per lee.
I laurà hin iniziàa in del 1505, hin düràa fin al 1513 e la gesa l'è stada cunsacrada el 14 mag 1524 dal vescuf de Comm Cesare Trivulzio.
El santuari l'è stàa fà sü in stil rinascimentàal lumbaart; el purtùn d'entrada l'è stàa fà da Alessandro Scala e'l grand orghen che ghè denter, fàa tra'l 1608 e'l 1617, l'è de Giuseppe Bulgarini.
Insemm al Domm de Milan e a la Certusa de Pavia, el Santuari de la Madona de Tiràn l'è cunsiderada vüna di trè pussee bej gesi de la Lumbardia.
Papa Pio XII gh'ha dichiaràa la Madona de Tiràn patrona de la Valtelina.
Olter gesi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del paes ghè la gesa de San Martìn, cunt el campanil del XV secul in stil rumanich lumbaart.
In sü üna culina che sta sura al Santuari de la Madona de Tiran ghè la gesa de Santa Perpetua, fada sü in del XI secul, cunt atacàa ün uspizi che ün temp duperaven i pelegrìn che da Venezia e da Milàn nàven in Germania.
Üna custruziùn simil (gesa e uspizi) ghè anca pussee a nord, in sü la stessa via in duvè che ghè la gesa de Santa Perpetua: l'è la gesa de San Rumeri, in del cumün de Pusc'ciâf (Svizzera), che l'è in sü üna cresta a 1.800 meter a strapiumb sül Lach de Pusc'ciâf.
Olter sitt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tiràn l'è ciamada "la Meràn de la Valtelina", perchè anca lee la gh'ha ün frach de stradi alberadi e de parch publich in de la zona centràal.
El center storich, che l'è in sü la spunda manscina de l'Adda, l'è anca incö serciada in part da la vegia müraja vurüda da Luduvich el Mor a la fin del XV secul e l'è duminàa dai rüìn de la tur del castèll de Santa Maria (chì ciamàa Castelàc).
Hin amò ben cunservàa i trè port d'entrada al paes: la "Porta Pusc'ciavina", per quej ch'i vègnen dai Grisùn; la "Porta Burmina", per quej ch'i vègnen da Burmi e dal Pass del Stelvi; la "Porta Milanes", per quej ch'i vègnen dal Lach de Comm e da Milàn.
A Tiràn gh'è ün frach de palazzi fadi sü tra'l XVII e'l XVIII da sciuri pien de danee: i Palazzi Quadrio, Salis, Merizzi, Visconti-Venosta, Parravicini, Buttafava e Torelli. Ghè anca el Palazz Marinoni, che incoeu l'è el Municipi de Tiràn e in del XV secul l'era ün cunvent dij Agustiniàn.
Trasport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Stradi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tiràn l'è in ün sitt in duvè s'incùntren düü impurtanti stradi:
- la Strada Statàal 38, che la và da üna part vers Milàn (a Piantee ghè bisògn dopu de ciapà la Strada Statàal 36) e Comm (semper a Piantee se ciapa la "Via Regina"), menter da l'altra vers la Val Venosta e Bulsàn atravers el Pass del Stelvi;
- la Strada Naziunàal (svizzera) 29, che la và da Tiràn a l'Engadina atravers el Pass del Bernina.
Feruvij[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Tiran gh'hin düü staziùn feruviari ch'i se troeuven in de la stessa piazza e ch'i hin i staziùn d'inizi de düü feruvij minga culegadi tra de lùur:
- la Tiràn-Milàn, ün temp gestida da la "Ferrovia Alta Valtellina" (Feruvia Vôlta Valtelina) in del trat Tiràn-Sundri e dopu, dal 1970 da "Ferrovie dello Stato" (Feruvij Stataj);
- la Tiràn-Sankt Moritz, gestida da la Feruvia Retica, che culega la Valtelina a l'Engadina atravers la Val Pusc'ciâf e'l Pass del Bernina. 'Sta linea chì l'è la feruvia aderent (senza cremagliera) pussee vôlta d'Europa ed i sò tren russ, ch'i vànn sü binari a scartament piscinìn, pòrten in gìir ün frach de turist (trecent-quatercentmila l'ann) ch'i vègnen de tücc i cantùn.
Sport[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La squadra de balùn del paes l'è l'"Unione Sportiva Tiranese", che la giuga in dij campiunàj diletànt regiunaj (Prima Categuria).
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
18 07
Ol dé 18 de löi l'è 'l 199 ( 200 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 167 dé a finí l'an.
Ul dí 18 de löi al è ul dí da pòost 199 ( 200 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 167 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1922 - Barcelona: aj locaj del CADCI, Francesc Macià al funda l'organisassiú independentesta Stat Català, seguint ol pressedent de la Federassiú Democràtega Nassiunalesta.
1998 - Ol Bages: s'i comensa du grant insende forestaj aj tèrmen mönissipaj d'Aguillar de Segarra e Cardona. Ol fögh al s'estinziss ol dé 21 07 daspus d'iga calsinat apröf 24.000 ètar, ol 67% di che i era de söperfis arborada.
2004 - Perpinyà (ol Rosselló): Joan Laporta e di representanc de la Bressola i signa ün acorde de colaburassiú col Barça.
2004 - Torrent (l'Horta de València): Üniú Valenciana la ghe sélebra ol congress in che se la desidiss la dissolüssiú del partit.
1870 - Sità del Vaticà (Roma): davat la presensa di tröpe Piemontese a i porte de Roma, Pius IX al conclüt ol Consile I del Vaticà, l'istess dé ch'al promülga ol dogma de la infalibilità del papa
1936 - ol Maroch: i forse de l'esèrsit Spagnöl destacade a la part del Maroch che alura l'era öna colònia Spagnöla s'i alsa contra la Segonda Repüblega Spagnöla: l'indomà la sölevassiú sa la estent a Spagna e al è l'inissi de la Guèra Sivila Spagnöla.
2004 - Bolívia: s'al sélebra ol referéndum prometit per Carlos Mesa Gisbert (in sa fá càrega de la presidensa del paes ol 17 10 del 2003), con ü schiscjant söport a la sò proposta de da indré al stat la propietà del gas natüral mantenint, però, i consessiú ai möltinassiunale forestere.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1013 - Alshausen: Ermàn de Reichenau, frà benedetì e beàt de la Céza Catòlega, autùr de la Salve Regina e de l'Alma Redemptoris Mater.
- 1918 - Ness Nelson Mandela, an pulìtic dal Sütàfrica, prìm presidént elezìt dopo 'l apartheid. Al g'à 'insìt al Nobel da la pàs 'ndàl 1993.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1924 - Barcelona: Àngel Guimerà, scritur Català.
1936 - Estoril (Estremadura, Portugal): José Sanjurjo, militar Spagnöl, in assident aere quant al nàa a comandá la reölta contra la Segonda Repüblega Spagnöla.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Santa Marina, festa piö granda de Pratdip (ol Baix Camp), indóe la santa la gh'a dedicada öna ermita.
Dürat ol résim franchesta (de 1939 a 1975), se comemoràa l'inissi del nomenat " Alzamiento Nacional " ch'al ía provocat la Guèra Sivila Spagnöla.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Master Sitee
El Master Sitee (o anca Sitee, webmaster in ingles) l'è on espert de comunicazion in su l'Internet.
In pratica el pò vess sia on espert di comunicazion informatega, sia on programmador ch'el mett in pé Sit Internet, sia l'amministrador de sistema, quell che se dopéra per sistemà la grafica e i pagin del sit.
Per laorà de Sitee se gh'ha de savè almen el lenguagg HTML e vess espert de tucc i operazion ligaa a l'Internet.
In su i Sit Internet pussee grand el Master Sitee el pò divegnì el Coordinador di operazion di vari Sitee che i ghe stann de sotta e el sò incarich l'è semper pussee assimilabil a quel de on impresari bell e finii. On impresari che gh'ha de òccupass de vend produtt e/o servizzi e che gh'ha de curà i aspett ligaa a la pubblicità compagn de come che se el Sit Internet el fodess on'azienda.


text:
Calònega
Calòniga (nòm uficiàl in Italià: Canonica d'Adda) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem. La se tróa 'n de la basa pianüra bergamasca sö la ria a drécia de l'Ada, che 'n chèl tòch ché l' fà de cunfì tra la pruinsa de Bèrghem e la pruinsa de Milà. Sö l'ótra ria pròpe denàcc a Calòniga gh'è Àer (MI). El cunfìna apò a coi cümü de Brembàt, Cavriàt, Fara Gera d'Ada e Puntiröl
El g'ha 'na popolasiù de 4 441 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 3,2 km² e 'na densità de popolasiù de 1 388 ab./km²
Ol cümü che l' se tróa a 17 km de la sità e a 142 méter söl lièl del mar.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Calòniga l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Ol patròno[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol patròno de Calòniga l'è San Gioàn Evangelista. Calòniga la fà part de la Diocesi de Milà.
La Francesca[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Da Calòniga la part la strada Francesca che la ria fina a Ghisalba.
Ol sit[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
www.comune.canonicadadda.bg.it
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Guera d'independenza estun
La guera d'independenza estun l'è staa un cunflit internaziunal che gh'è staa tra l'Estonia e la Rüssia in del 1918-1920.
L'Estonia, vers la fin de la prima guera mundial, col esercit de l'Imper Russ en ritirada e coi tudesch che avanzaven, la s'è deciarada indipendenta (un par de mes dopo de la Finlandia) el 24 febrar del 1918. La burghesia tudesca, preocupada per i so pusediment in Estonia la gh'ha minga reconossüü la dichiarazion estun, fina al november del 1918, quand che uramai la guera l'eva perdüda per i tudesch.
I rüss i hann pensaa de ricunquistaa i territori perdü col trataa de Brest-Litovsk e i han tentaa de invadij. L'Estonia l'è stada iütada di Ingles e i Svedes. A la fin l'è riessida a vincc e i rüss i han duvüü recugnuss l'indipendenza de l'Estonia.
El periud d'indipendenza l'è finii in del 1940, quand l'Üniun Suvietiga, poch prima de la Segunda guera mundial, col pat Molotov-Ribbentrop, l'ha ucüpaa militarment l'Estonia insema cun la Lituania e la Letonia, fin al 1991 quand la s'è liberada turnad indipendente.
L'Estonia la festegia tüt i an l'indipendenza del 24 Febrar 1918.


text:
Olt
El fiüm Olt (inscì in rumen e üngheres; tudesch: Alt; latin: Aluta o Alutus) a l'è un fiüm de la Rumania. Al scur in di distret de Harghita, Covasna, Braşov, Sibiu, Vâlcea e Olt.
Cità e paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Intra i paes in sü l'Olt a gh'hinn: Bălan, Sândominic, Miercurea-Ciuc, Sfântu Gheorghe, Făgăraş, Brezoi, Călimăneşti, Râmnicu Vâlcea, Călineşti, Drăgăneşti, Proieni, Corbu, Golotreni, Brezoi, Văratica, Păuşa, Căciulata, Călimăneşti, Râmnicu Vâlcea, Jiblea Veche, Drăgăşani, Slatina, Drăgăneşti-Olt.
Galeria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
Olt – Arent a la surgent a Siculeni
-


text:
Prénzip Klemens Wenzel von Metternich
Ul Prénzip Klemens Wenzel von Metternich (Tudesch: Klemens Wenzel Nepomuk Lothar Fürst [1] von Metternich-Winneburg zu Beilstein), (15 da Magg 1773 - 11 da Giügn 1859) al è stai un politigh Tudesch-Austriagh e òman da stat, vün di püssée impurtant dimplomata da sò era.
Al era una granda figüra int i negoziazzion ch'i ha purtaa al Cungress da Viena e pendent ul medèm, e al è cunsideraa sia un paradigma dal management da la pultítiga da fö, sia una granda figüra int al desenvilüpament da la diplomazzia.
Al è stai vün di primm druvatt dal realism diplomatigh dal sécul di 19, profundament arisaa int al postülaa dal balanzament di pudé.
Von Metternich, per di generazion, al è stai castigaa in tant che örb reazionari. Daspöö la segunda guera mundiala, di stòrigh i ha remarcaa che vüna di prinzipal reson da la sò oposizion a dàgh ul pudé al pövel al era l'aprension che vargot al purtaria a la fin a la dominanza pulítiga del nazionalism Germànigh.
Vita prestina[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Metternich al è nassüü in Cublenza. Ul sò padru, Cunt Franz George Karl von Metternich-Winneburge zu Beilstein, al era un diplomata ch’al eva passaa dal servizzi de l’arzvesch da Treviri a chel da la curt da Vienna. La sò madre a l’era la Contessa Maria Beatrice Aloisia von Kageneck.
Al temp dal nassiment da Metternich, e par un zich da temp dapress, ul so padru al era ammbassador d’Austria ai curt de electur Renian, e ul tus al cresseva dabord sota l’inflüenza di ton e idei flurissant int i curt Tudeschi piscininn ch’i restava in la sfera d’inflüenza de l’Ancien Regime.
In 1788, Metternich al sigutava l’Üniversitaa da Strasburgh, ma ul s-ciòpp da la revolüzion Franzesa al ga causava da partí dopu düü agn.
Dopu un lungh segiorn in Inghilterra, Metternich al sa muveva a Vienna. Ul 27 Setembru, al spusava la Cuntessa Eleonore von Kaunitz, vüna di nevud d’un ex Canzelé d’Austria. Chesta relazion al meteva dent int i püssée esaltaa sércuj da la società Viennesa. In Dezembru 1797, al vegniva scernii pai cunt da Vestfalia in tant che representant al Congress da Rastatt, dond al restava finn a l’an 1799.
A Ginée 1801, al vegniva scernii Inviaa d’Austria a l’electur da Saxonia, dond al vagnava cuntatt cunt un bell pò de famèj impurtanti da Rüscia e Polònia. In Novembru 1803, al vegniva numinaa Ambassadur in Berlin.
In Berlin, Metternich al sa fava inscí gradàbal a l’inviaa Frances che Napoleon al domandava ch’al vegniss mandaa a Paris, dond al ciapava residenza in tant che ambassadur in August da 1806.
La sò inflüenza in la pulitega Europeana la cresseva rapidament, e lüü al s’ingrazziava dapartütt a la Curt Francesa e in societaa. Da tüta manera, la guèra la s-ciupava entra Franza e Austria in 1809. Metternich al vegniva arestaa compagn na represaja par l’internament in Hungaria da düü member da l’ammbassada Francesa. Dapress la catüra da Vienna par Napoleon, al vegniva purtaa a la capitala d’Austria sota guarda militara e s-ciangiaa contra i dimlomata Francés.
Al vott da Lüj, Metternich al tuleva ul post dal Johann Philipp Stadion in tant che Ministru da Stat. Al era assent a la cunferenza da pas in Altenburg, quand ca l’imperadur al signava ul Trataa da Schönbrunn, malgraa al füdess stai numinaa Außenminister ul 8 Otobru.
Ministru[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Metternich al era pienament conscient che la posizion de l'Austria, reduida al nivell d'una potenza da segond orden dal Trataa da Schönbrunn a l'era vüna da priqual e dificültaa.
La sò prima mission al era da vadagnà temp e separà Napoleon dal Zar da Russia. La pudenza ch'al sumejava al trà a sí a l'era la Franza, l'ültima nemisa de l'Austria, sciben che al füdess determinaa a mia perd la sò libertaa da muvement fasent di grand concession. La requesta de Napoleon per la man de Maria Luisa, Duchessa de Parma la nava ben cui pian dal Metternich, e lü al cumpagnava la prenzessa a Paris ul 13 da Marz, 1810. I concession ch'al eva vadagnaa per l'Austria i era da pòch, però al eva restoraa la sò libertaa da muvement. Metternich al turnava in pressa a Vienna ul 10 d'Otobru, giüst in temp ferm fermà l'azion del partii pro-Rüssia a conclud una lianza e per convenz l'emperadur a sigüutà cun la sò polítiga d'abstension armada.
Cun la guera Franco-Prüssiana apröv, chesta pulítiga la deventava sempru püssée difissila a mantegní cumpletament. Malgraa che Metternich al signass una lianza cun Napoleon ul 14 da Marz 1813, prumettent assistanza militara in return per di cuncession che la Franza a l'era ubrigada a fà, lü al infurmava sübit la Rüssia che i sò trüpp i agiress noma sü la defensiva e al prospetava ul renuvelament da la vegia lianza di pudenz cunservativ.
Quand che Napoleon al vegniva desfai in Rüssia, Metternich al tirava fö l'Austria da la lianza, returnant a la neutralitaa e prest al manuvrava ul sò país vers la posizion d'arbitru d'Europa.
Quand Metternich al visitava Napoleon a Dresda ul 26 da Giügn, al serviva amò in tant che mediadur imparzial tentant a figní sü la guera e restabilí di bonn relazion entra i trè nazion. Da tüta manera, Napoleon al era uramai interessaa noma a ciapà ul cuntroll cumplett d'Austria e Rüssia e al disé: "Sa vedum a Vienna".
Dopu chestu meeting, Metternich al capiva che al era necessari da pruteg l'Austria. In la guera ch'al en sigütava, al vureva vess sigür che ul balanzament di pudé al rüsaress mia tròp in qual-sa-sia direzion, renfurzant ni Rüssia ni Prüssia. Ul curs di evenement al le furzava a consentí la restorazion di Burbon, perõ al ga riessiva da sigürà la creazion d'una cunfederazion Tudesca. Metternich al temperava anca la pagüra d'una ditadüra Rüssa prumuvent ul principi d'azion cuncurdada segund i interess internazionaj. Chestu principi al guvernaress ul sistema pulítich Europé dapress la cagüda da Napoleon.
Ereditaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Probaivlament, mia d’òman da stat I è staa aprezziaa e inzültaa compagn ul Metternich. D’un custaa, al era riverii in tant che oracul da l’ispirazzion diplumàtega; da l’olt, al era desprezziaa compagn la vera incarnazion da l’oscürantism e opression. La vitòria da la demucrazzía la purtava la segonda opinion a la mòda, tant che ul nomm Metternich al era sinònim d’un sistema int al qual i pudeva dumà recugnòss oposizion senza sentüü. Reazion contra chesta vista la tröva espression int al lavurà da Heinrich Ritter von Srbik. Di tèghnigh da diplomazzía, par esempi, Metternich al era un maestru: i so despacc i era di mudéj da stil diplumàtegh.
Nöd[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Fürst al vör dí prenzíp e al é mia un nomm
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Palmer, A., Metternich: Councillor of Europe. London: Orion, 1997 ed.
- Kissinger, H., "A World Restored: Metternich, Castlereagh and the Problems of the Peace 1812-1822". London: Weidenfeld & Nicolson, 1999.
- Zamoyski, A. (2007) Rites of Peace. The fall of Napoleon & the Congress of Vienna.
- Encyclopaedia Britannica, Volume 15, Metternich, 1989
Lian da fö[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Wikimedia Commons al gh'ha dent roba culegada a: Prince Klemens Wenzel von Metternich.
- Metternich sü censorship
- Fürst von Metternich Vin spümant
- Castle Kynžvart (Königswart) in Western Bohemia - La residenza da von Metternich cun di culezion, issa verta al pübligh


text:
Weesen
Weesen a l'è un cumün svizzer del distret eletural (Wahlkreis) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 5.39 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1559 abitant.
El cumün de Weesen al se tröva a una altitüden de 423 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amden, Filzbach (GL), Mollis (GL), Niederurnen (GL), Schänis. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Weesen in Rumantsch in ligna int al Lexicon Istoric Retic.


text:
Bruzzan
Bruzzan (Bruzzano) l'è on quarter de Milan, situaa in de la periferia nòrd de la città. El partegn a la zòna de decentrament 9.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bruzzan l'è staa a longh on paes de economia agricola in sù la strada che de Milan la pòrta a Còmm.
Per on bell poo de temp l'è stada el centro de ona piev milanesa.
In del period napoleònigh (1810) l'è stada prima unida a Brusuj, poeu (1811) a Bress insema a Corman. La situazion l'è tornada quella de l'Ancien Régime cont el Regn Lombard- Venet.
Con l'Unità d'Italia Bruzzan l'ha ciappaa el nòmm offizial de Bruzzano Due Borghi, per evità de fà confusion cont el comun calabres de Bruzzano Zeffirio.
L'indipendenza comunal de Bruzzan l'è durada fina al 1869, quand che 'l paes l'è staa unii ad Affer insema a Bress e Derghen.


text:
Kavinsky
El Vincent Belorgey, cugnussüü cunt el pseudonim Kavinsky a l'è un artista frances de müsega eletroniga. Fin adess l'ha faa düü EP per la cà discugrafiga Record Makers: Teddy Boy del 2006 and 1986 del 2007. A l'è staa in tour anca cunt i Daft Punk: insema al SebastiAn l'ha dervii i cuncert del Daft Punk's Alive Tour. La sua müsega l'hann duprada in d'un bel poo de film, cumpres anca chel del Mr. Oizo, ciamaa Steak. El remix del SebastiAn de la sua canzun Testarossa Autodrive a l'è dent in de la culona sunora del videugiöch Grand Theft Auto IV.
El sò stil el ciapa i sun e i atmusfer di videugiöch e di culonn sunor di agn '80.
Discugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
EP[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Remix[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- "Gravity's Rainbow" dij Klaxons
- "Roder (Kavinsky vs. M.I.A.)" del A-Trak
Filmugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aaltra (2003)
- Atomik Circus, le retour de James Bataille (2004)
- Ultranova (2005)
- Steak (2007)


text:
Còsta Imagna
Còsta Imagna (nòm uficiàl en italià:Costa Valle Imagna) ciamàt spès adomà Còsta, l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n la Al d'Emagna sö'l versàncc bergamàsch del mut Albènsa, a 23 km de la sità e a 1020 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 604 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 4,3 km² e 'na densità de popolasiù de 140 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Bedoléta, Carèn (LC), Róncola, Sant Imbù, Torr de Bus (LC), Alsèca.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Còsta Imagna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Biev
Biev (ciamaa anca la Biev[1][2]; Blevio in Italian; Blef in Insubregh) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 1 199 abitant (dato del Dicember 2013[3]), 'na süperfis de 5,9 km² e 'na densità de 203 ab./km².. Biev l'è situada in sul Lagh de Còmm e l'è taccada al sò capploeugh.
L'è famosa per vess stada la cà de cantant comè l'Ivana Spagna o la Milva, e anca del giugador de ballon ucrain Andrij Ševčenko quand che el giugava anmò al Milan.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Biev l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Dante Olivieri, Dizionario di toponomastica lombarda, Milan, Famiglia Meneghina, 1931.
- ↑ T. Capello, C. Tagliavini, Dizionario degli etnici e dei toponimi italiani, Pàtron ed. Bulógna, 1981
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Stansstad
Cuurdinàde: 46°58.602′N 8°20.403′E
Stansstad a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.11 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 4485 abitant.
El cumün de Stansstad al se tröva a una altitüden de 436 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpnach (OW), Ennetbürgen, Ennetmoos, Hergiswil, Horw (LU), Meggen (LU), Stans, Weggis (LU). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Erur in de la funzion Cite: Marcatore
non valido; non è stato indicato alcun testo per il marcatore
NW_Gemeinde


text:
Innertkirchen
Innertkirchen a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ de Interlaken-Oberhasli, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 120.0 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 857 abitant.
El cumün de Innertkirchen al se tröva a una altitüden de 625 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Engelberg (OW), Gadmen, Grindelwald, Guttannen, Hasliberg, Kerns (OW), Meiringen, Schattenhalb, Wolfenschiessen (NW).
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Innertkirchen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (Todesch) http://www.innertkirchen.ch - official site
- Dubler, A-M: Innertkirchen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera. Version of 2006-05-01.


text:
Sivéta
Artéccol in dialètt mudnés
La sivéta (Athene noctua) (civetta in italiàn), l'è 'n uśèl rapàś nutùran dla famìja di Strigidae.
Descrisiòṅ
Spéci
A s in cgnós 19 sotaspéci ad sivéti:
- A. n. bactriana
- A. n. cantabriensis
- A. n. daciae
- A. n. glaux
- A. n. grueni
- A. n. impasta
- A. n. indigena
- A. n. lilith
- A. n. ludlowi
- A. n. noctua
- A. n. orientalis
- A. n. plumipes
- A. n. saharae
- A. n. salentina
- A. n. sarda
- A. n. solitudinis
- A. n. somaliensis
- A. n. spilogastra
- A. n. vidalii
Aspèt
La sivéta l'è na bèstia lunga 21-23 cm a 'l incìrca, la gh'à na vèrta alàra ad 53-59 cm e un pēś ch'al càmbia da sènt a duśènt gram. La gh'à fórma tracagnòta, cô larg e piàt sénsa i ciùf tìpic dal guf, òć śai e śampi lunghi e quaciàdi par na part da sédli. La part in élt dla sò fàcia l'è griśa-scûra maciàda ad biànc méntar ad sóta l'è biànca quàśi dal tut cun dal maci bruni.
Distribusiòṅ e habitat
La s cata in tut 'l Emisfēr nòrd, in Europa, Àśia e Àfrica dal nòrd. In Itâglia 'l è 'n uśèl dimóndi cumùṅ e difûś praticamènt in tuta la penìśula a part gl'Àlpi. I sò post preferî i èṅ quéi datéś in du a viṿ 'l óm, in dal śòni ad culìna. La stà a la larga da 'l śòni più élti ad mila mètar parchè la néṿ la para via al bèsti ch'a lē a gh piàś magnàr.
Biulugìa
Uśèl nutùran da purtàr a eśèmpi, la sivéta la s pōl però mét'r-as in muimènt anc al dòpmeśdè in sal tard o anc ad prima matìna.
Vèrs
Al sivéti i gh'ànan un repertòri vucàl dimóndi vast. Al masć al fà un "hu-u-ou" ógni 3-4 secónd. Dal volti però, al sivéti i èṅ anc bòni ad far di sîg dimóndi élt e fastidióś s'i gh'àṅ da difénd'r-as.
Magnàr e alimentasiòṅ
La sivéta l'è carnìvura. Cuma tut i Strigiformi, l'è bòna ad mandàr śò al bèsti ciapàdi cum i èṅ e dòp butàr-i fóra cun la bòra, dal bucìni ad materiàl ad scart ch'la n gh la cava minga a digerìr (pēi, plum, dènt, òs e gus 'd insèt).
Riprudusiòṅ
La fà al gnal fra Mars e Śugn. La fémna la fà da dū a sinc óṿ biànc in mèś a di sbrag in dal prédi, in di àlbar, in di mur 'd edifìsi vèć o in di tanabùś bandunâ di mamìfar ad taja ad mèś e pò la i cóva par quàtar stmani a 'l incìrca. In chi mumènt lè a gh'è al masć sèg ch'al gh dà na maṅ par casàr. Dòp un méś śót śò, i pìcui i làs'n al gnal ma i gh la càvan a scampàr da par lōr sōl quànd i gh'aṅ dū o tri méś ad vita.
Quèi curióś
- La sivéta, cum anc chi àtar uśèi nutùran, l'è cunsideràda da 'l pòpul par tradisiòṅ na bèstia ch'la pòrta mâl, e dimóndi gint la s àugura ch'la n s méta minga a cantàr insìma a 'l sò téǵ. P'r i Grèc, invéci, la sivéta l'éra cunsideràda sacra par la dea Aténa.
- A 'l dè 'd incō, cun la paròla sivéta, a s dascór dna dóna vanitóśa e alśēra, ch'a gh piaś far-as far la cōrt e sèmpar prònta a dar dal śnum. C'l uśànsa chè la gh'è parchè la sivéta, quànd la vgniva druàda da i casadōr cuma arciàm p'r i pàser, la i tiràva da la sò banda faghénd bàtar gl'ali in na manéra particulàra e acsè gl'uśèi i n spìvan minga reśìstar a chi spetàcui lè.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta


text:
Elio Di Rupo
Elio Di Rupo (Morlanwelz, 18 de luj del 1951) a l'è on politigh belga, primm minister del Belgi.
A l'è anca el president del Partii Socialista Belga.
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I sò genitor hinn italian, vegnuu del comun de San Valentino in Abruzzo Citeriore. El sò pader l'è mort in d'on incident in del 1952, on ann dopo che lù l'era nassuu. Donca l'è staa cressuu domà la soa mamm. L'ha studiaa chimiga a Mons e poeu a Leeds.
Intant che 'l studiava l'ha scominciaa a interessàss de la politiga, e l'è entraa in del Partii Socialista.
In del 1982 l'è vegnuu deputaa, e de quell moment l'ha mai perduu el sò post in Parlament. In del 1999 l'è diventaa president del sò Partii (rieleggiuu in del 2007); tra el 1999 e 'l 2000 l'è staa el president provvisori de la Vallonia. In del 2000 l'è staa eleggiuu sindigh de Mons e tra el 2005 e 'l 2007 l'è tornaa anmò a vess president de la Vallonia.
In del 2010, duranta la longa crisi del governo, el re el gh'ha daa l'incaregh de formànn vun noeuv, ma lù l'ha refudaa dopo di longh trattazion cont i alter partii.
El sedes de magg 2011 del re Albert II l'è staa ciamaa anmò a fà mediazion cont i partii, perchè gh'era nananmò on governo (i elezion gh'eren staa l'ann prima). L'è vegnuu primm minister e l'ha formaa el sò governo in del dicember del 2011. El Belgi a l'era staa senza governo per 541 dì.
Elio Di Rupo a l'è 'l primm vallon a ciappà l'incaregh de primm minister dopo oltra trent'agn (del 1979), e 'l primm socialista del 1974.
In del 1996 l'ha deciaraa de vess on omosessual.


text:
Teodolinda
Teodolinda o Teodelinda,(570 - 22 de zenér del 627[1]) l'è stàda regina dei Longobarcc e regina d'Italia del 589 al 616.
L'ìa fiöla del dùca Garibaldo I de Baviera capostìrpa dei Agilolfingi e de Valdràda fiöla de Waccho, rè dei Longobàrcc del 510 al 540.
Teodolìnda la g'ha spuzàt endèl 589 Autari, rè dei Longobàrcc, fiöl del rè Clefi. Quan che Autari l'è mort, endèl 590 a Teodelinda gh'è stat pirmitìt de spuzàs amò 'na ólta e gh'è stat catàt fò Agilulfo (591)) che isé l'è deentàt el sücesùr de Autari.
La g'ha ìt 'na part importànta endèl difónder la religiù cristiàna fedél al papa, e contràst co la dutrìna Ariàna. Dòpo la conversiù de Agilulfo a la féde Catòlica, Teodolinda la g'ha s'è ambiàda dré a fà fà sö céze Lombardìa e Toscàna, compàgn de la Catedral de Monza e 'l prim Batistér de Firènse, töcc du dedicàcc a San Gioàn Batésta.
La sò figüra l'è ligàda apò a 'l tezór de Monza, del qual fà part en particolàr la Curùna de fer, fàda sö segónt la tradisiù, conden ciót de la crus del Signùr, e deentàdda de alùra giü dei sìmboi piö 'mportàncc de la regalità italiàna.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Martina Hartmann, Die Königin im frühen Mittelalter, Kohlhammer, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-17-018473-2, S. 215


text:
Pruvincia de Bressa
- Süperfiss: 4.784 km²
- Pupulazziun (ISTAT 2002): 1.126.249 ab.
- Densitaa: 235 ab./km²
- Nümer de cumün: 206
- Capitaal (pup. 2004): Brèssa (191.114 ab.)
La pruvinzia de Brèssa la sa tröa in de la Lumbardía urientala; la cunfina cunt la Pruvinzia de Sundri a Nord, quela de Bergum a ovest, quii de Trent e Veruna a est, Cremuna e Mantua a süd.
La pruvinzia l'è la püssée granda de la Lumbardìa, e la gh'ha dent tücc i ambient ch'in Lumbardía se poden truà: el lagh (quel de Garda, a est), la pianüra, i Prealp, i Alp, cunt di muntagn ch'è tra i püssee impunent d'Itàlia (l'è assée pensà a l'Adamèl), i runch de la Franzacürta.
El teritòri 'l quata la Val Camònega, la Val Sabia, la Val Trumpia, la còsta est del lagh d'Isee, quèla ovest del Lagh de Garda, la zenta de runch e runchèt murenegh, la volta pianüra.
La pruvinzia la gh'ha püssee de un mijun de abitant; i muntagn hin poch pupulaa, anca se i scirö dij valad püssee impurtant hin semper pütost pièn de gent; i zòn bass hin pupulaa propi de bun. Föra de Brèssa, cità grand ghe n'è minga: i paesòt püssee impurtant hin Muntciar, Lümezàn, Urs Növ, Gheet (indua 'l gh'è l'eruport).


text:
San Pól d'Àrgon
San Pól d'Àrgon l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'se tróa a 11 km de la sità e a 255 méter söl lièl del mar. Ol paìs l' se tróa al prensépe de la Al Caalina e l'è sö la stràda statàl 42 del Tonàl. L' fà part del cümü de San Pól ach la frasiù di Trì Plòch.
El g'ha 'na popolasiù de 5 524 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfìce de 5,1 km² e 'na densità de popolasiù de 1 083 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Cenàt Sóta, Gorlàgh, Montèl, Scans, Tur de Ròer, Trescùr Balneàre.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol monastér di benedetì fondàt in del 1079 dal cónt Gizalbèrt, l'è stai quàze töt facc sö de bèl nöf in del méla e sich (1500), che l' gh'à dù ciòster progetàcc dal Pietro Isabello. Ol paìs l'è nasìt e l' s'è ingrandìt pròpe intùren al monstér di benedetì.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Pól d l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Erithacus rubecula
Artécol in dialèt arzân
Al petròs (pettirosso in italiân, Erithacus rubecula al só nòm sientéfich) l'é un uşlèin ed la faméja ed quî ch'a 's arvîşen al pâsri che préma l'ēra clasifichê ind la faméja di Turdidae (la faméja di tōrd) adèsa invēci l'é clasifichê ind la faméja di Muscicapidae (la faméja 'd j uşê ciapamòsch).
Aspèt
- Lunghèsa = 13 - 14 cm
- Pèiş = 11 - 22 grâm
- Avêrta dal j êli = 6,8 - 7,7 cm
- Etê mèdia = 3 – 4 ân
Al petròs l'é un uşèl céch cantōr ed l' Europa in dóve l'é dmòndi comûn. Ânca s' l' é céch l'é cgnusû p'r al só cumportamèint spavâld. L'é 'd aspèt giòt e sèinsa côl. Quî chersû gh'àn al davânti e la frûnt colorê 'd arâns. Al rèst dal pèni în ed culōr ulîva scûr. A i zōven a 'gh mânca la culurasiòun aransòun e a gh' àn un móc ed mâci. L'é in cunfidèinsa cun l'òm, al gh' à un môd ed fêr vîv e alēgher. Despès quând a 's lavōra in giardèin e a 's gîra la tèra al petròs al 's aşvèina dimòndi a l'òm per serchêr j umbrîş o bestiulèini gnûdi a la lûş. L'é preşèint in Itâlia tót l'ân, al mâgna j insèt, l'é un uşèl a pâs cûrt, l'armâgn int al teritôri ânch int al pasâg ed l'invêren.
Al só ambiĵnt
I bôsch ed pîn în al só ambiĵnt naturêl, mó despès l'é ânca int i giardèin, int al sēvi, buschèt e bôsch cun sòt bôsch. Al fà al né int i bûş o int al spacadûri ed j êlber, a i pē dal sēvi, ind la lèdra o ânch dèinter un quél lasê lé da l'òm. Al né al gh' à la fōrma ed 'na tâsa, dal tót rutònd.
Inrasamèint
- Pereiód ch' al fà al né: da avrîl a 'd agòst
- Nómer dal cuvêdi: 1-2
- Nómer ed j ōv: 5 - 6 ōv biânch, macê cun di puntèin ròs-maròun
- Tèimp ed còva: 13 - 14 dé (fèma)
La cuvêda
I petròs a 's mèten insèm da dicèmber in dōp. In gèner la fèmna la và int al teritôri dal mas'c. La mûnta e la cuvêda a vînen fât préma se al bèsti în sâni e rubósti. Quând la fèmna la mèt zò la secònda cuvêda al mâs'c a 's tōş l'impègn ed mantgîr la préma cuvêda. I céch a dvèinten vulôt dôp 13-14 dé dôp l'avîrta ed j ōv. I petròs a còven a i pē ed j êlber, invēci che insém a i râm.
Al magnêr
Al petròs al mâgna in avêrta campâgna int al sòt bôsch. Al só magnêr l'é fât préma ed tót da bèsti sèinsa al filòun ed la schîna ch' a vîven per tèra (insèt, bescôren, lumêghi, bèigh e râgn). Ind l 'avtûn e fîn a la premavèira al mâgna ânca dal cócli e 'd la frûta céca. La só tètnica per catêres al magnêr la 's adâta bèin in dóve a gh'é dal fisóm e int i spâsi avêrt ch' a 's câten sìa int al sòt bôsch sìa int i giardèin. Cuvacî insém a 'n râm bâs al guêrda l'ambiĵt d' atōrna e quând al vèd 'na ciapêda al vōla zò al la ciâpa per pó cuvacîres incòra insém a 'n râm. Al pōl ânca saltêr d'ed ché e d'ed là, ògni tânt fermêres per serchêr 'na ciapêda. Int al bôsch l'uşlèin despès a 's pruféta dal fât che dal j êtri bèsti (cinghiêl, cêrev, faşân) a distûrben j insèt o dal j êtri bèsti dal sòt tèra. Fōrsi per sté mutîv ch' l'é sèimper dimòndi interesê andêr drē a 'na persòuna quând l'é drē sapêr la tèra. A 's é ânca vést di petròs ch ' andêven a drē a 'na têlpa, mèinter l'ēra drē scavêr 'na galeréia, per ciapêr j umbrîş.
Al cânt
L'arciâm l'é un "tich" cunténov e despès ripetû. Al cânt l'é 'na sèria divêrsa e stabilîda ed pès cûrt e dimòndi gurghegêda. Sìa al mâs'c che la fèmna a cânten 'd invêren, quând în divîs e insém a di teritôri divêrs . Còst a vōl dîr che al cânt a 's sèint per tót l'ân. Despès a cânten ânch a l' inscurîres o a l'ôrba e a vînen cunfûş cun l' uşgnōl.
Râsi ch' a s' arvîşen
A tâch a i cèinter abitê dal culèini e 'd la pianûra in premavèira e in istê a 's pōlen vèder ed j êter usê ed l'istèsa faméja cme al Covròs spasacamèin, al Covròs, e l'Usgnōl (Luscinia megarhynchos). L'uşgnōl, grōs cme 'na pâsra l'é pió şlansê rispèt a un petròs, al gh'à al piómi tóti scûri cun la còva maròun; al cânt fôrt e muşichêl, fât ânch ed nôt, l'é dimòndi cgnusû
Al codròs (Phoenicurus phoenicurus), grôs cme 'n petròs, al gh'à la còva rusésa despès squasêda in môd frenètich e dal piómi pió cêri ed còli dal codròs spasacamèin; al mâs'c l'é dimòndi s'ciasèint: frûnt biânca, gōla nîgra, davânti rusés e schîna grîşa.
Êter progèt
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Pettirosso»
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Pettirosso
- Wikispecies contiene informazioni su Pettirosso
Colegamèint d'ed fōra
- Erithacus rubecula Insém a "Avibase", bânca dal j infurmasiòun ed j uşê int al mònd
- Filmê insém al petròs
- Fôto dal petròs
- Êtri fôto dal petròs
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Pettirosso trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta