text:
Guinea-Bissau
La Guinea-Bissau (Guiné-Bissau in purtughes) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.
A l'è tacada al Senegal e a la Guinea e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Bissau.
La gh'ha una süperfiss de 36.125 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Guinea-Bissau a l'è stada un pussediment del Purtugal fina al 1973, quand che l'ha cunquistà l'indipendenza dopu d'una lunga guera de liberaziun.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Guinea-Bissau (nom ufizial: República da Guiné-Bissau) a l'è una repübliga, che al dì d'incö l'è sota al cuntrol de una giünta de suldaa.
El president a l'è el José Mário Vaz (del 2014).


c: text/html

text:
Tesin de Bregn
El Tesin de Bregn[1] (in del dialett de Biasca, parnonziaa [te'ziɲ dɛt'brɛɲ]; nomm ofizial in italian: Brenno) o anca domà Tesin (parnonzia local a Rivoeuj: [ul ta'ziŋ][2]), l'è on fiumm svizzer.
A l'è vun di afluent pussee important del Tesin e l'è longh 40 chilometer.
El nass del Pizz Medell arent a la Greina e 'l streversa tutta la Val de Bregn, per vegnì denter al Tesin arent a Biasca, in de la Val Riviera.
In del sò percors, el Tesin de Bregn el traversa i comun de Bregn, Aquarossa, Sarravall, Biasca e Polesg.
Vos corelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Ottavio Lurati, Nomi di luoghi e famiglie e i loro perché?... Lombardia-Svizzera-Piemonte, Varese, Pietro Macchione ed., 2011
- ↑ NavigAIS, carta numer 4

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bordeaux
Bordeaux (Bordèu in guascun e ucitan; Burdigala in latin; Burdeos in spagnö; Bordeus in aragunes e catalan; Bordele in basch; Bordéus in purtughes) a l'è una cità francesa, el caplögh de la Regiun Aquitania e del dipartiment Girunda.
Al gh'ha 229.500 abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In cità el passa el fiüm Garona prima che la diventa la Girunda. Bordeaux a l'è un impurtant port de fiüm.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El sindich a l'è l'Alain Juppé (del 2006).
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bordeaux a l'è gemelaa cun:
- Ashdod, Israel
- Baku, Azerbaigian
- Bristol, Regn Ünì
- Casablanca, Maroch
- Fukuoka, Giapun
- Lima, Perù
- Los Angeles, Stat Ünì d'America
- Madrid, Spagna
- Monegh de Baviera, Germania
- Oran, Algeria
- Porto, Purtugal
- Québec, Canada
- Wuhan, Cina


text:
Castelnovo ne' Monti
Castelnovo ne' Monti (endèla parlàda locàl: Castelnōv di Mûnt) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Reggio Emilia.
El g'ha presapóch 10.053 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 96 km², per 'na densità de 105 ab./km². El cunfìna coi cümü de Busana, Carpineti, Casina, Canossa, Ramiseto, Vetto, Villa Minozzo.
Giuliano Razzoli[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Castelnovo ne' Monti l'è nasìt ol sciadùr Giuliano Razzoli, medàia d'ór 'n slalom speciàl a i Ulimpìadi d'Invèren de Vancuver del 2010.


text:
Flensburgh
Flensburgh (Flensburg in todesch; Flensborg in danes e in bass sasson; Flensborre in Jutlandes del sud; Flensborag o Flansborj in frison del nord; Flensbourg in frances; Flensburgo in italian e spagnoeu) l'è ona città de la Germania del nord cont ona popolazion de 90.000 abitant.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Flensburgh la se troeuva in del Land del Schleswig-Holstein, e l'è foeura di circondari (anca se gh'è on circondari ciamaa Schleswig-Flensburg).
L'è proppi vesina al confin con la Danimarca, e l'è bagnada del Mar Baltigh. Ghe viv ona minoranza lenguistiga danesa.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è stada fondada in del XIII secol e l'ha taccaa sù a cress dopo del declin de la Liga Anseatiga. Tra el 1480 e 'l 1864 l'è stada vun di port pussee important de la Danimarca, che al temp la dominava el Schleswig.
In del 1864 l'è passada a la Prussia e de allora l'è andada 'dree a la storia todesca. Duranta la Segonda Guerra Mondial la gh'ha 'vuu quasi nissun dann.
In del 1945 el successor de Hitler a la guida del III Reich, l'ammiraj Karl Dönitz, l'è scappaa de Berlin a Flensburgh insema al sò governa per vegnì minga ciappaa di Russ: ma l'è staa proppi chì che l'è staa faa presonee di Leaa.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2013 (XLS-Datei) (Fortschreibung auf Basis des Zensus 2011) (Hilfe dazu)


text:
08 01
Ol dé 8 de zenér l'è 'l 8 dé de l'an del calendare gregorià; manca 358 (359 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 8 de zenér al è ul dí da pòost 8 dal an dal calendari gregurian; i manca 358 (359 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1959 - Francja: elengjüü Charles da Gaulle presideent da la quinta Repüblega.
- 1959 - l'Havana (Cuba): la triumfa la Revulüzziun Cubana cun l'entrada a la citaa da i trupp da Fidel Castro.
- 1994 - Tyuratam (cosmòdrom da Baikonur, ul Kazakhstan): la partiss l'astrunaaf Rüssa Soyuz cun destinazziun a la stazziun spazziala Mir.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1935 - Tupelo (Mississippi, SÜA): Elvis Aaron Presley, cugnussüü cuma Elvis Presley, cantaant da rock Nòort-american.
- 1942 - Oxford (Anglaterra): Stephen Hawkingh, físich e cosmòlegh Anglées.
- 1947 - Brixton (Anglaterra): David Robert Hayward-Jones, cugnussüü cuma David Bowie, cantaant da rock Anglées.
- 1957 - Valenza: Juan Ignacio Duato Barcia, cugnussüü cuma Nacho Duato, balarin Spagnöö.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1941 - Gneri (Kegna): Robert Baden-Powell, militaar Anglées, fundaduur da l'escoltiism. (n.1857)
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Ostilian
L'Ostilian (Caius Valens Hostilianus Messius Quintus in Latin; 230 - november 251) l'è staa on imperador roman in del 251.
La vita[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lù l'era el fioeu de l'imperador Decio e fradell del co-imperador Erenni Etrusch. La soa mader la se ciamava Erennia Cupressenia Etruscilla. In del 250 l'ha ciappaa el titol de Ceser e in del 251 anca quell de princeps iuventutis. Menter el pà e 'l fradell andaven in gir a combatt i nemis de l'Impero, l'Ostilian el restava a Roma con la mader, perchè l'era 'nmò tropp giovin per andàggh adree a lor.
Inscì, quand che i duu imperador hinn andaa in sul Danubi a frontà i Gott del Cniva, lù el gh'era nò. E l'è staa mej inscì, vist che 'l sò pà e 'l fradell hinn mort in de la Battaglia de Abritt.
L'esercit del Danubi l'ha nominaa imperador el general Trebonian Gall, che l'è tornaa a Roma e l'ha adottaa l'Ostilian, per parè fedee a la veggia famiglia imperial e per respingg i accus che diseven che lù l'eva minga aiuttaa el Decio in de la battaglia per podè ciappà el poder. A bon cunt, a Roma la gh'era la peste e l'Ostilian, che l'era appena staa nominaa imperador insema al Trebonian, l'è mort. L'è staa el primm imperador dopo 40 ann a morì senza vess staa mazzaa.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aureli Vittor, Vitt di Ceser
- Giacom de Antiochia
- Zosim, Storia noeuva


text:
Corseaux
Corseaux a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera-Pays-d'Enhaut, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.06 km² e in del Dicember 2012 al gh'eva una popolazion de 2145 abitant.
El cumün de Corseaux al se tröva a una altitüden de 445 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Chardonne, Corsier-sur-Vevey, Vevey.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligamm de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Media relaa a Corseaux al Wikimedia Commons
- Sit Ufizial del cumün de Corseaux (French)
- Corseaux in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Aerial views on swisscastles.ch


text:
Hof (DE-BY)
Hof l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Francònia (Oberfanken). Ai tép dei Romàni l'ìa cunusìda come Curia Variscorum, del nom dei Varisci, la popolasiù germànica che abitàa 'n chèla zòna lé a chèi tép là.
Cuntegnüü
Informasiù generài[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Hof l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. La g'ha 44 522 abitàncc (dato del 31. Dic 2013).
La cità la se tróa endèla part nordorientàl del stat de la Baviera, sö le spónde del fiöm Saale, coi mucc del Fichtelgebirge de 'na bànda e la Sèlva de Francònia (Frankenwald) de l'ótra. La rèsta póch delóns del cunfì co la Sasònia. L'è capolöch del circondàre omònim ma la cità, del pónt de vìsta aministratìf, la na fà mìa part. L'è part de la regiù metropolitàna de Norimbèrga.
Evulusiù de la popolasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ogden (Utah, Stàti Ünìcc)
- Joensuu, Finlandia
- Villeneuve-la-Garenne, Francia
- Plauen, Germània
- Cheb, Repüblica Céca
Colegamènc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (Hilfe dazu)


text:
Annalisa Minetti
Annalisa Minetti l'è na cantànta itagliàna nada a Rho al 27 ad Dicémbar dal 1976.
Biugrafìa
Da baghéta la tóś al diplòma in ragiunerìa dòp ch'a quind'ś an la capìs 'd avér na bruta malatìa: la retinìte pigmentóśa cun na degenerasiòṅ maculàra.
La s fà fòrsa e, dòp avér fat la gavéta in dal baléri dla Lunbardî, in dal 1995 l'incìd la canta Metti un lento cun al grup Perro Negro. La próa ad andàr a Sanremo ma la vèṅ scartàda.
In dal 1997 la vèṅ duciàda da 'n talent scout dal sò bandi ch'al pascàva di vólt nóṿ p'r al cuncórs ad Miss Lunbardî e la và a Miss Italia. A s dascór dimóndi ad lē parchè l'è òrba, un quèl mai vist a Säls, ma Annalisa la n vins minga, anc se pò la finìs in dal primi déśi e la pòrta a cà al tìtul ad Miss Gambissime.
'L an dòp la và avànti in dla manifestasiòṅ Sanremo Giovani cun la canta L'eroe sei tu, na cover in itagliàṅ 'd un braṅ ad Mariah Carey, e acsè la pól andàr al Festival ad Sanremo. La sò cansòṅ Senza te o con te la riva prima, davanti a quéla 'd Antonella Ruggiero, e Aldo Busi al s rabìs sèg in dal Dopofestival dgénd ch'l'à abû di vantàś p'r al sò handicap.
La Minetti la fà gnir fóra al sò prim àlbum Treno blu par la Sony ma al disc al vénd pòc. Anc quél d'l an dòp, Qualcosa di più, al rèsta in di negòsi, anc s'l è stâ fat insém a i Pooh, Eros Ramazzotti e Ron.
In di an sucesìṿ la fà gnir fóra di tant in tant di sìngui e la taca a lauràr cun Toto Cutugno.
Dal punt ad vista dla televiśiòṅ, in dal 2004 Annalisa la fà part dal cast dla prima edisiòṅ dal prugràma muśicàl Music Farm cundót par Amadeus, ma la pèrd la gara cun Riccardo Fogli e la vèṅ scartàda dal śóg.
In dal 2012 la và a curàr in di Ulimpìadi di andicapâ a Lóndra vinsénd na mdaja ad brónś in di 1500 faghénd anc al rècord dla clas T11 cun al tèmp ad 4’48’’88[1].
Discugrafìa
Àlbum
- 1998 - Treno blu
- 1999 - Qualcosa di più
Sìngui
- 1995 - Metti un lento (cun i Perro Negro)
- 1997 - L'eroe che sei tu (Hero)
- 1998 - Senza te o con te
- 2000 - Due mondi (versiòṅ latìna dla cansòṅ ad Lucio Battisti)
- 2000 - Inequivocabilmente tu (scrita da i Pooh)
- 2000 - La prima notte (remix)
- 2005 - Come noi nessuno al mondo (cun Toto Cutugno)
- 2005 - Vita vera
- 2006 - Stelle sulla terra
- 2006 - Fammi fuori
- 2007 - Il cielo dentro me
- 2008 - Scintilla d'anima
Culegamènt estéran
Nòti
- ↑ Minetti ad brónś in di 1500 gazzetta.it, 4 ad Setémbar dal 2012


text:
120 onns Badrutt's Palace a San Murezzan
- Venderdi, 29.7.2016, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 29.7.2016, 8:40, RTR
Exact ils 29 da fanadur 1896 è il hotels da luxus che tutga tar ils pli enconuschents dal mund vegnì fundà. Ina lunga istorgia cun baininqual'interessanta episoda.
Per exempel ils schuldads americans ch'èn vegnids l'onn 1946 suenter la segunda uiara mundiala a far vacanzas per sa revegnir. E quai sin cumond.
Ubain l'emprim persunal da pel stgira il cumenzament dal 20avel tschientaner per attrair ils hosps. Da lez temp tschertgavan ils giasts da luxus da vegnir en contact cun culturas estras. Uschia aveva il Badrutt's Palace tranter auter in chuschinier dall'India ed in camerier da Madagascar.
E betg mo tar il persunal era il hotel a San Murezzan piunier, era tar l'infrastructura. L'onn 1913 ha Hans Badrutt avert l'emprima halla da tennis cuverta da l'Europa per ils giasts.


text:
Nóv
Artéccol in dialètt mudnés
Evoluzione demografica
Nóv (Novi di Modena in italiàn) l'è un cumûn ed 11.120 cristiàn dla pruvèinsa ed Mòdna.
Ardundlà · Bastìa · Bumpòrt · Campgaiàn · Campsànt · Chèrp · Castelfrànch · Castelnóv · Castelvéder · Cavèss · Fanàn · Finèl · Fiumèlb · Fiuràn · Furmézen · Frasnùr · Gùia · La Cuncòrdia · La Miràndla · La Sèra · Làma · Maranèl · Maràn · Medòla · Mòdna · Muntecrê · Muntfiurèin · Muntés · Nonàntla · Nóv · Palàghen · Pavóll · Pergnàn · Pivpélegh · Pulinègh · Ravarèin · San Felìz · San Gèr · San Pussidòni · San Pròsper · Sasól · Savignàn · Sèstla · Suléra · Spilambèrt · Vgnóla · Zòca


text:
1Rü pemax, Pa Corigüx, rü name nixĩ i perü duü̃xü̃gümaã pemecümagü, rü tama penawomüxẽẽ. ¡Rü nüxna pecua̱xãchie na pema rü ta pexü̃́ nangẽxmaxü̃ ya perü Cori ya daxũgucü! 2¡Rü guxü̃guma peyumüxẽgü, rü pexuãẽgü na tama ngextamare naxĩnüxü̃ca̱x i peãẽ i ngẽxguma peyumüxẽgügu! ¡Rü Tupanana moxẽ pexãgü! 3¡Rü toxca̱x rü ta peyumüxẽgü na Tupana toxü̃́ natauxchaxẽẽxü̃ca̱x na nüxü̃ tixuxü̃ca̱x i norü ore i mexü̃, rü meãma duü̃xü̃gümaã nüxü̃ tixuxü̃ca̱x i ngẽma ore ga noxri tama nüxü̃ nacua̱xgüxü̃ i Cristuchiga! Rü ngẽma oreca̱x nixĩ i ñu̱xma ichapoxcuxü̃. 4Rü chanaxwa̱xe i chauxca̱x peyumüxẽgü na meã duü̃xü̃güxü̃ nüxü̃ chacua̱xẽẽxü̃ca̱x i ngẽma ore, erü ngẽma nixĩ i mexü̃ na chanaxüxü̃. 5Rü chanaxwa̱xe i meã pemaxẽ nape̱xewa i ngẽma duü̃xü̃gü i tama yaxõgüxü̃. ¡Rü ñu̱xma na pexü̃́ natauxchaxü̃, rü yoxni paxa penaxü̱x i Tupanaãrü puracü! ¡Rü tama iperüchomare! 6Rü name nixĩ i guxü̃guma meã namaã pidexagü i ngẽma togü i duü̃xü̃gü, rü mexü̃ i orexü̃ namaã pixugü. Rü ngẽmaãcü tá nüxü̃ pecua̱x na ñuxãcü meã penangãxü̃xü̃ i wüxichigü i ngẽma duü̃xü̃gü i perü õchigaca̱x pexna c̱axü̃. 7Rü nüma ya taeneẽ ya Tíquicu ya nüxü̃ ingechaü̃gücü rü tá pemaã nüxü̃ nixu i chauchiga. Rü nüma nixĩ i mexẽchicü ya chorü ngü̃xẽẽruü̃ yiĩxü̃, rü nüma nixĩ i wüxigu chomaã naxüãxü̃ i tórü Coriarü puracü. 8Rü ñu̱xma rü petanüwa chanamu na pexü̃ nataãẽxẽẽxü̃ca̱x rü pemaã nüxü̃ yaxuxü̃ca̱x na ñuxãcü toxü̃ nangupetüxü̃ i tomax. 9Rü Tíquicumaã petanüwa chanamu i Onéchimu i taeneẽ ya nüxü̃ ingechaü̃gücü ya aixcüma meã Tupanaãrü puracü ücü. Rü nüma nixĩ i petanüxü̃ yiĩxü̃. Rü nümagü i ngẽma taxre rü tá pemaã nüxü̃ nixu i guxü̃ma i ṯacü na ngupetüxü̃ i núma. 10Rü pexü̃ narümoxẽ i Aritácu i wüxigu nuxma chomaã poxcuxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexü̃ narümoxẽ i Marcu i Bernabéeneẽ ixĩxü̃. Rü marü pemaã nüxü̃ chixu i Marcuchiga na meã penayauxgüxü̃ca̱x i ngẽxguma petanüwa nanguxgu. 11Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexü̃ narümoxẽ ya taeneẽ ya Ngechuchu ya Yuchugu ãẽ́gacü. Rü ngẽma tomaẽ̱xpü̱x i yatügü rü ngẽxĩcatama nixĩ i Yudíugü i yaxõgüxü̃ i wüxigu chomaã puracüexü̃ i Tupanaãrü puracüwa. Rü nümagü rü poraãcü choxü̃ nataãẽxẽẽgü. 12Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexü̃ narümoxẽ i Epáparu. Rü nüma rü petanüxü̃ nixĩ, rü aixcüma nanaxü i Cristuarü puracü. Rü nüma rü norü yumüxẽwa rü guxü̃guma Tupanaxü̃ naca̱a̱xü̃ pexca̱x na aixcüma meã pemaxẽxü̃ca̱x rü peyaxõgüamaxü̃ca̱x rü aixcüma penaxüxü̃ca̱x i ngẽma Tupana naxwa̱xexü̃. 13Rü choma rü marü nüxü̃ chadau rü pemaã nüxü̃ chixu i ñuxãcü Epáparu poraãcü pexca̱x napuracüxü̃ rü naxca̱x napuracüxü̃ i ngẽma taeneẽgü i Daodichéaarü ĩãnewa rü Iráporiarü ĩãnewa ngẽxmagüxü̃. 14Rü Luca, i duturu i nüxü̃ ingechaü̃güxü̃, rü pexü̃ narümoxẽ. Rü ngẽxgumarüü̃ ta pexü̃ narümoxẽ i Dema. 15Rü chanaxwa̱xe i nüxü̃ perümoxẽgü i taeneẽgü i Daodichéawa ngẽxmagüxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta chanaxwa̱xe i nüxü̃ perümoxẽgü i Nifa rü guxü̃ma i taeneẽgü i yaxõgüxü̃ i napatawa ngutaque̱xegüüxü̃. 16Rü ngẽxguma marü nüxü̃ pedaumatüguwena i ñaã popera, rü chanaxwa̱xe i Daodichéawa penamu na ngẽ́macü̱̃ã̱x i taeneẽgü rü ta nüxü̃ nadaumatügüxü̃ca̱x. Rü ngẽxgumarüü̃ ta i ngẽma popera i Daodichéawa chamuxü̃, rü ngẽxguma pexü̃tawa nanguxgu rü chanaxwa̱xe i nüxü̃ pedaumatügü. 17Rü chanaxwa̱xe i Ariquípumaã nüxü̃ pixu, rü ñapegügü nüxü̃: “¡Rü meã napuracü rü yanguxẽẽ i ngẽma puracü i tórü Cori cuxna ãxü̃!” ñapegügü nüxü̃. 18Choma i Pauru rü cho̱xme̱xmaãtama pexca̱x chanaxümatü i ñaã chorü moxẽ. ¡Rü nüxna pecua̱xãchie na chapoxcuxü̃! Rü chanaxwa̱xe i Tupana pexü̃ narüngü̃xẽẽ.
Copyright
Learn More


text:
Artemisia vulgaris
La Artemisia vulgaris (en Bresà: Èrba lègn, in Milanes medeghett[1]) l'è 'na piànta de la famìa de le Asteraceae. uriginària de l'Europa, de l'Asia, e de l'Africa setentriunàla. La crès facilmènt söi teré mìa cultiàcc e 'n bànda a le stràde e ai sentér.
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è 'na piànta erbàcea che g'ha le fòie che düra divèrsi agn (perennifolia). La vé grànda 'nfìna a 'n méter o dù (de rar enfìna a 2,5 m) e la g'ha le raìs lignùze.
Le fòie i è lónghe de 5 a 20 ghèi, i è vérde scüre, penàde, condèi pilizì biànc e spès söl roèrs. El gamp l'è drit e 'l tìra al rós pórpora.
I fiùr i è picinì (5 mm de longhèsa) co simetrìa radiàl e divèrsi pétali zalcc o rós scür. La fa sö nömerùs capulì bèi strècc che i se dèrf en gratilìne. La fiorée endèi més de löi a setèmber (endèl emisfér boreàl).
Pusìbol cunfuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El zèner Artemisia el g'ha nömerùze spéci, tra le quàle, chèle che se 'nsomèa de piö i è:
- Artemisia douglasiana
- Artemisia glacialis
- Artemisia norvegica
- Artemisia stelleriana
- Artemisia verlotiorum
La A. verlotiorum en particolàr l'è fàcil fés de sconfónder. La g'ha dei cauplì bislónc che tìra al rós o maròn. El gamp l'è vért méno culuràt e le fòie i è piö grànde. L'udùr de le fòie l'è piö fòrte e bù che nó chèl de la A. vulgaris (che 'nvéce l'è piö dèbol). La fiorés piö tàrde 'n istàt e la se 'ngènera tràmite stulù dimòdo che la fùrma dei boscài bèi spès. La A. verlotiorum e la A. vulgaris le crès piö o méno endèi stès hàbitat e i è töte dò comùni fés.
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Vocabolario milanese-italiano: ad uso della gioventu, Giuseppe Banfi, 1857.


text:
Giudìsi 'd Paride
Al giudìsi 'd Pàride 'l era stê ùn di mutìṿ per cumincèr la guèra 'd Tróia e anca, in conseguèinsa, dla fundasiòun dla sitê 'd Ròma.
Soquànt puéma e còunt antîg c'ma l'Ilìed e 'l sìchel truiàn, i cuntèven cal mît chè tulènd-el dala tradisiòun popolêr: al dè dal spuśalìsi 'd Peléo cun la Teti, d' indû a in sarèv pò nê 'l Achìl, i dìo dl Olìmp, cum'i s éren già abituê, i nn'ìven mìa invidê la dea dal quistiòun Eris, ch'la purtèva sfurtòuna. Mo chilē la s in tulìvaa mêl, e per vendèta e fèr dispêt, la butèva in mêś agl'invidèdi un pòm tut 'd ôr cun scrìt in sìma "Ala più bela". N'l ìs-la mài fat! El tri dèi, l'Atèina, l'Era e la Vèner, tuti e trī i vlìven cal pòm lè e i tachèven a quistiunèr-es sàinsa lasèr lè, infintànt che 'l Śèus al n es decidìva 'd fer giudichèr chi fùs la più bèla da 'l òm più bêl dla Tèra: al Parid, che in cal mumèint lè 'l éra incòri in cunpagnìa edl' Enòuna a fèr al pastōr in sìm'a 'l Mòunt Ida. Tùti e trī el dèi i s cavèven śò davànti a lò per fer-es vèder nudi tùti intéri, mo 'l Pàride 'l era incòri indecîś e alòra chilōr i tachèven ùna p'r òuna a prumèt'r-egh al só prémi se lò al l'ìs sernìda: l'Atèina la gh' śibìva al giùst vèder e la vitòria su chièter in dal batàj; l'Era la gh'śibìva dimòndi richèsi e putèinsa pulìtica, mèinter che la Vèner la gh' śibìva 'l amōr edla dòna più bèla dal mond, l'Élena mujéra dal Menelào, re 'd Spèrta. Al Parid al giudichèva dòunca che 'l pòm al duìs andèr a la Vèner, vlènd pròpi tōr al só prémi a 'l riguèrd edl amōr.
Da cal giudìsi chè e pò dai fat ch'a in s'rèven deśgnû, a s'rèv cumincê, secònd al mît, la guèra 'd Tróia.
Vóś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Giudìsi 'd Paride


text:
Credéra e Rübià
Credéra e Rübià (Credera Rubbiano an Italià) l’è ‘n paìs da 1 621 abitànt (dàto del Dicember 2015[1]) da la Pruinsa da Cremuna.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
'L andamènt dal nömer d'abitànt l'è mustràt an da la tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Oblast' de Kaliningrad
L'Oblast' de Kaliningrad' (russ: KaлиHиHrpaдckaя oблacTb/Kaliningradskaja oblast) l'è voeuna di division amministrativ de la Federazion Russa. La region la se troeuva longh i còst del Mar Baltich e la confina con Polònia e Lituania: l'oblast' la costituiss donca on'exclave de la Russia in Euròpa.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'oblast' de Kaliningrad la costituiva ona part de l'antiga provincia todesca de la Prussia Oriental, e inscì l'è restada fina al 1945. Quand che l'Armada Rossa, a la fin de la Segonda Guerra Mondial, l'è rivada in quell territòri chì, la trovaa quas nissun abitant: de fatt, i popolazion todesch (la maggioranza) eren scappaa via per paura de ritorsion e vendett de part di slav. Inscì, quell territòri l'è staa conquistaa e taccaa a l'URSS, che 'l gh'ha mandaa a viv di colòn che vegniven de vari region de la Russia. Vist che donca la popolazion l'era diventada per bòna part russa, quand che l'URSS l'è borlada, 'sto territòri l'è restaa russ.
I città[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La capital de l'oblast' l'è Kaliningrad, che la gh'ha circa 430.300 abitant. Important pòrt in sul mar Baltich, duranta la Segonda Guerra Mondial l'era vun di obbiettiv pussee important per i generai de l'Armada Rossa. Come tutt i città de l'oblast', el sò nòmm todesch (Königsberg, che 'l voeur dì "Montagna del Re") l'è staa mudaa in d'on nòmm russ che 'l gh'ha nagòtt a vedè con l'original: Kaliningrad l'è ciamada inscì in onor del rivoluzionari e politich sovietich Michail Ivanovič Kalinin (1875-1946). Alter città important hinn Sovetsk, Gusev, Baltijsk, Zelenogradsk e Neman.
Al nòmm todesch de nòrma el corrispond anca on nòmm polacch e lituan.


text:
Deftones
I Deftones i èṅ un grup califurgnàṅ mis in pē a Sacramento in dal 1988. Al sò gènar 'l è quél dal metal alternatìṿ. I èṅ cgnusû p'r avér dat vita, insém a i Korn, a 'l nu metal.
Biugrafìa
I fundadór dal grup i èṅ stâ Chino Moreno (Camillo Wong Moreno 'l è al sò nóm in Cumùṅ), Stephen Carpenter, Abraham Cunningham dit "Abe" e Chi Cheng. Àtar cumpunènt i s èṅ śuntâ in séguit. Dal punt ad vista muśicàl, Stephen al s è sèmpar ispirâ a 'l heavy metal e a 'l hard rock in generàl, tulénd spunt da bandi quàli Metallica, Black Sabbath, Pantera e Led Zeppelin anc se pò i gh piaśìvan anc di grup rap cuma i Public Enemy e LL Cool J. Chino invéci 'l iva pasâ la sò giuinésa scultànd di grup di an Utànta ingléś cuma i The Cure, The Smiths, Depeche Mode e Duran Duran. Chi al gh'iva na còta p'r al blues, al jazz, al gothic rock e al reggae (difàti 'l éra un fan sfegatâ ad Bob Marley) e 'l éra anc pasiunâ ad pueśìi e laureâ in létri ingléśi.
'L è pròpria cal misćiùs chè ch'al dà vita a 'l sòṅ di inìsi di Deftones, dimóndi preśènt in di prim dū àlbum e anc nóṿ par cal perìud lè: chitàra ch'la śgrànfgna e vóś meludióśa che però l'éra bòna ad far anc di sig psicòtic tut 'd un cólp.
Gl'Inìsi
Quànd al gh'iva quind'ś an, mèntar 'l éra drē a giràr cun al skateboard (pasiòṅ ch'al cundividìva cun i sò cumpàgn ad scóla Chino e Abraham) Stephen al vèṅ mis sóta da na màchina. 'L incindènt 'l al custrìnś a star par soquànt méś in sna scrana a rudèli e 'l è a cal punt lè che Carpenter al tōś la deciśiòṅ ad tacàr a studiàr la chitàra, sunànd di pès di Anthrax, di Metallica e di Stormtroopers of Death. In dal 1988, cun i bèsi ciapâ sù da quél ch'al gh'éra andâ adòs e insém a Abe, Chino e dal nóṿ Chi Cheng a 'l bas, Stephen al còmpra tut quél ch'al gh vliva par sunàr e i quàtar i tàcan a far-as védar in gir purtànd la lōr mùśica.
Al nóm Deftones, sarnî pròpria da Carpenter, al daśvèṅ da la misa insém dal paròli "def", druàda in d'l àmbit d'l hip hop e ch'la vōl dir bèl/fantàstic, e "tones", un sufìs druâ da spés da di grup vèć ch'i fàvan dal rock in di an Sinquànta, cuma Del-tones e Cleftones. 'L ubietìṿ 'l éra quél ad dar 'd inténdar ch'al grup al vliva métar insém di gènar muśicài difarènt fra lōr.
Dòp sinc an ad cuncèrt (soquànt insém a i Korn), in dal 1993 i Deftones i regìstran un demo ciamâ (Like) Linus. In dal 1994 i gh la càvan a firmàr un cuntràt cun la Maverick, diviśiòṅ pìcula dla Warner Bros, purtdàda avànti diretamènt par la cantànta Madonna ch'l'iva scultâ al demo e al gh'éra piaśû dimóndi.
Adrenaline e Around the Fur (1995-1999)
In dal 1995 al grup al fà gnir fóra 'l àlbum ad debùt Adrenaline, cunsiderâ òṅ di prim lavōr nu metal, rigistrâ a 'l Bad Animal Studio ad Seattle, antisipâ p'r al sìngul Engine No. 9 e purtâ avànti anc cun i àtar sìngui Bored e 7 Words, tut i tri arfacimènt ad braṅ bèla preśènt in dal demo d'l an prima. Al stîl muśicàl dal disc al misćia na sesiòṅ rìtmica ispiràda a quéla di Faith No More e ch'la s arvìśa a la manéra ad sunàr di Korn, cun la vóś ad Chino ch'la gh la cava sèmpar a 'datàr-as. In cal perìud lè, i Deftones i vèran i cuncèrt par di grup quài Ozzy Osbourne, Korn e L7.
A 'l inìsi, anc s'l ìva abû dal recensiòṅ bèli, al disc al n gh la cava minga a muciàr dal sucès cumerciàl anc p'r al fat che i sìngui i n éran briśa stâ publiciśâ asè parchè 'l ràddio e MTV i n vlìvan mia traśmet'r-i, specialmènt al braṅ 7 Words ch'al gh'iva dèntar dal bruti paròli in dal riturnèl.
In dal 1996 i Deftones i faṅ n'aparisiòṅ in dal film Il Corvo 2 ad Tim Pope, regìsta ad dimóndi di vìddeo di The Cure, in du i sònan al braṅ inèdit Teething, anca lò tòlt diretamènt da (Like) Linus p'r andàr a far part dla culòna sunóra dal film. Anc n'atra cansòṅ dal grup, Can't Even Breathe, la vèṅ sarnìda in dal 1996 p'r al film Fuga da Los Angeles ad John Carpenter.
Sèmpar in dal 1996 Chino Moreno al dà na maṅ a i Korn in dal braṅ Wicked, cover 'd Ice Cube misa dèntar a 'l disc Life Is Peachy. La secónda canta ad cal lavōr lè, Chi, la tōś pròpria al tìtul dal nóm dal basìsta di Deftones, a dita dal cantànt di Korn Jonathan Davis.
Piàn piaṅ al grup al s fà cgnósar dabòṅ, anc par via di dimóndi cuncèrt fat, e Adrenaline al diś la sua in fat ad vénditi, ciapànd al disc 'd òr al 7 ad Luj dal 1999 cun mèś migliòṅ ad còpi, rivànd pò a 'l disc ad plàtin in dal 2008 ardupiànd al vénditi.
Around the Fur, più melòdic dal precedènt e cunsiderâ insém a White Pony al disc gnû méj, al vèṅ fóra in dal 1997 e al gh la cava a tucàr al 29śum pòst in dla clasìfica americàna. I crìtic i 'l arténan cuma n'evolusiòṅ più rabìda dal grunge e in particulàr dal stîl di Smashing Pumpkins, di Nirvana e di Soundgarden e anc òṅ di àlbum più impurtànt e influént di gènar metal e nu metal.
Fra i sò braṅ più impurtànt a s cata: Headup fat insém a Max Cavalera di Sepoltura dedicâ a 'l sò fiàstar Dana Wells mòrt in 'n incidènt stradàl 'l an prima, i sìngui My Own Summer (Shove It) (sarnî par la culòna sunóra dal film Matrix) e Be Quiet and Drive (Far Away) e al canti Dai the Flu, Lhabia e specialmènt Mascara, un pès cun un sòṅ ch'al tōś ispirasiòṅ in dla new wave e in dal darkwave. Da nutàr anc che in fónd a 'l disc i gh'èṅ dū braṅ lugâ: Bong Hit e Damone.
In dal 2003 la rivìsta metal Kerrang! la 'l mitrà al 17śum pòst in dla lista di sinquànt'àlbum più influènt ad sèmpar mèntar al 7 ad Śugn dal 2011 al và da 'd là dal migliòṅ ad còpi vindùdi dvintànd un disc ad plàtin ('l éra dvintâ 'd òr in d'l Utóbar dal 1997).
In dal 1999 i tōśan part a 'l Ozzfest, al festival pinsâ e vlû da Ozzy Osbourne par dar 'n apòǵ a di grup metal. Al 22 ad Śugn i faṅ catàr in di negòsi 'n EP dal viṿ ciamâ Live cun dèntar di braṅ sunâ in un cuncèrt dal 13 'd Utóbar dal 1997.
Al sucès ad White Pony (2000-2002)
Al tèrs àlbum dal grup al s ciàma White Pony (Pony biànc, ma in gèrg al vōl anc dir Cucaìna) e 'l è gnû fóra in dal 2000 faghénd védar na madurasiòṅ dal sò stîl ch'al tulìva in prèst di quèi da di àtar gènar cuma al trip hop (in dal braṅ Teenager), la new wave, al post-punk e al psicadèlic, ispirànd-as a di grup quài Depeche Mode, The Cure, The Smiths e Duran Duran.
La canta Passenger l'è stada fata e scrita insém a Maynard James Keenan di Tool mèntar Knife Party la véd la culaburasiòṅ di Rodleen Getsic. RX Queen invéci l'è un lavōr gnû fóra a quàtar maṅ da Chino Moreno e dal cantànt di Stone Temple Pilots (in séguit in di Velvet Revolver) Scott Weiland.
White Pony al véd anc far 'l ingrès in di Deftones dal DJ Frank Delgado, un vèć culaburadōr dal grup ch'l iva bèla sunâ in soquànt pès di prim dū àlbum faghénd-ag dèntar dal campiunàdi: Minus Blindfold, Fireal, My Own Summer (Shove It), Around the Fur, Dai the Flu, Headup e MX. Dal cant suo, Chino Moreno chè al taca anc a sunàr la chitàra.
Anc par via di sucès di sìngui Change (In the House of Flies), Back to School (Mini Maggit) e Digital Bath, White Pony al gh la cava a véndar 177.000 còpi in dla prima stmana piasànd-as a 'l tèrs pòst dla Billboard. In dal 2001 al vins un prèmi a i Grammy Awards cuma Best Metal Performance par la canta Elite.
Al 17 ad Luj dal 2002 White Pony al dvénta un disc ad plàtin.
Dal disc a gh 'n è quàtar versiòṅ. La prima, quéla uriginària, la gh'à na cupertìna griśa, pò i èṅ gnùdi fóra una biànca (in dua a s cata anc na versiòṅ rap dal braṅ Pink Maggit, Back to School), na rósa e na négra (cun in śònta al braṅ The Boy's Republic).
In dal 2001, i Deftones i tōśan part a la tèrsa edisiòṅ dal fèstival muśical Rock in Rio insém a Beck, Guns N' Roses, Iron Maiden, Queens of the Stone Age, Papa Roach, Sepultura e soquànt àtar. In dal 2002 al braṅ Change (In the House of Flies) al vèṅ tòlt par far part dla cunòna sunóra dal film La regina dei dannati. Sèmpar in dal 2002, al 27 'd Agóst, al grup al fà gnir fóra al DVD dal viṿ Music in High Places: Live in Hawaii.
Deftones (2003-2004)
AL 20 ad Maǵ dal 2003 l'è la vòlta ad Deftones, quàrt disc dal grup, ch'al vénd subìt 167.000 còpi in dla prima stmana (finénd a 'l secónd pòst dla Billboard 200) p'r arivàr pò a un quèl da piò ad 500.000 in dal sò paéś. 'L àlbum, ch'l arév duvû ciamàr-as Lovers, al tórna 'd avér dal chitàri a tut andàr, cun di riff pēś ad Carpenter cuma in di prim tèmp, e al pògia su i sìngui Hexagram e Minerva. A gh'è anc un braṅ ch'al dascór ad Moana mèntar la canta Lucky You la s pōl sintìr dènt'r al film Matrix Reloaded.
Al 7 ad Luj Deftones al dvénta un disc 'd òr.
Sèmpar in c'l an lè al grup al partìs insém a i Metallica p'r al Summer Sanitarium Tour 2003 (i gh'èṅ anc i Linkin Park e i Limp Bizkit). I faṅ anc in tèmp a sunàr in dal prugràma televiśìṿ MTV Icon dedicâ a i The Cure, faghénd al braṅ If Only Tonight We Could Sleep, dimóndi bèṅ a dita ad Robert Smith.
In dal 2004, la rivìsta Guitar World la mét Stephen Carpenter a 'l ssantéśum pòst di chitarìsta metal più brav ad sèmpar.
B-Sides & Rarities e Saturday Night Wrist (2005-2006)
Al 24 'd Utóbar dal 2005 l'è la vòlta ad B-Sides & Rarities, na racòlta ad braṅ inèdit, rar e cover (No Ordinary Love ad Sade, la If Only Tonight We Could Sleep numinàda prima, The Chauffeur di Duran Duran e àtar sinc) cun dèntar anc un DVD cun la videugrafìa dal grup.
P'r avér un disc nóṿ ad studi a gh'è da spetàr giust 'n an: Saturday Night Wrist, par la prima vòlta in dal sò caréra, al n è mia prudót par Terry Date ma da Shaun Lopez e Bob Ezrin, quést chè famóś p'r i sò lavōr cui Kiss e Pink Floyd. In dal disc, Chino Moreno e Stephen Carpenter i sa scàmbian al còmpit in soquànti canti cuma in dal braṅ strmentàl U, U, D, D, L, R, L, R, A, B, Select, Start in dua 'l è Chino a sunàr la chitàra (Stephen al pìcia la baterìa) mèntar in Beware Carpenter al s dà da far anc da drē a 'l tastéri.
'L è stâ faticōś p'r al grup finìr cal lavōr lè, i gh'èṅ stâ drē par dū an, anc parchè 'l cantànt Chino Moreno al gh'iva di prubléma ad dròga e al sò matrimòni 'l éra drē a 'ndàr a raméngo.
I sìngui sarnî i èṅ Hole in the Earth (che, arfàt, al fà part dla culòna sunóra dal film Underworld - La ribellione dei Lycans) e Mein, in dua al cantànt Serj Tankian di System of a Down al fà al còntar-cant.
Durànt la prima stmana, al disc al finìs a 'l dècim pòst dla Billboard 200 vindénd 76.000 còpi.
La registrasiòṅ 'd Eros e 'l incidènt stradàl ad Chi Cheng (2007-2009)
In dal 2007 i Deftones i ś métan a 'l lavōr par registràr un disc nóṿ, Eros, ch'l arév duvû gnir fóra 'l an dòp ma a sucéd na diśgràsia: al 4 ad Nuvémbar dal 2008 'n imbariàg pódag al mét sóta al basìsta Chi Cheng faghénd-'l andàr in còma (lì lò 'l éra in màchina sénsa sìngia cun sò surèla Mae e 'l è stâ butâ fóra in d'l incidènt). Al disc al vèṅ acsè mis da na banda, un quèl ch'al dvénta definitìṿ al 23 ad Śugn dal 2009 quand al grup al decìd ad tacàr a lauràr a 'n àtar prugèt.
A 'l pòst ad Cheng, ch'l éra in cal mèntar sèmpar in bruti cundisiòṅ ma stabìi, a vèṅ sarnî Sergio Vega ex mémbar di Quicksand ch'l iva bèla laurâ sèg dal viṿ in dal 1999 e ch'l iva anc sunâ in soquànt pès 'd Eros.
Al 19 e al 20 ad Nuvémbar dal 2009 al grup al s śibìs par dū siri, una a drē a cl'atra, dal viṿ par muciàr sù di bèsi da destinàr a Chi Cheng par pagàr-gh al curi. A i cuncèrt i s śòntan anc di sò amìg cuma Tommy Lee di Mötley Crüe, Mike Shinoda di Linkin Park, Robert Trujillo di Metallica, Dave Lombardo di Slayer e àtar.
In séguit na sustenidōra dal grup Gina Blackmore la mét in pē al sit www.oneloveforchi.com par catàr sù di fónd da dunàr a 'l muśicìsta daśgrasiâ (in dal 2010 i ìvan muciâ 500.000 $). Anc al basìsta di Korn Reginald Arvizu al s dà da far scrivénd na canta par lò, A song for Chi, ch'la s pōl dascargàr a gràtis da la réda, tut quést par spìnśar la gint a dar-ag na maṅ.
A partìr dal Maǵ dal 2010 Chi Cheng al s è un pôc armìs: dal vòlti a gh la cava a dir quèl e a butàr i òć adòs a 'l parsòni ch'i 'l vaṅ a catàr. 'L è bòṅ anc ad móv'r un pôc al maṅ. Da Maǵ 2011 'l à tacâ na riabilitasiòṅ in dal New Jersey.
Diamond Eyes (2009-Incō)
Al 17 ad Dicémbar dal 2009 Chino Moreno al fà savér che al disc nóṿ al sarés gnû fóra al 27 'd Avrìl dal 2010 e che lò 'l éra dimóndi urguliōś ad cal lavōr lè, che par lò 'l éra òṅ di àlbum più bèi di Deftones, 'n incróś far Around the Fur e White Pony.
Al 23 ad Mars dal 2010 a vèṅ butâ in sal marcâ di sìngui al braṅ Diamond Eyes (cun dèntar òṅ di riff più catìṿ e brutài ad sèmpar dal grup) e a s véd anc la cupertìna d'l àlbum umònim, un barbagiàṅ cun gl'ali vèrti dal tut su 'n sfónd négar. Al sèst disc dal grup al vadrà pò la luś al 4 ad Maǵ dal 2010 e al sarà pîṅ stóp ad schitaràdi a tut andàr, par saràr-as cun un braṅ sintî e patî, This Place Is Death. Al tìtul dal disc 'l è cumpàgn a quél dal sìngul, Diamond Eyes, ch'al vōl dir Òć ad diamànt.
In dla prima stmana ad vita, al disc al vénd 62.000 còpi rivànd al sèst pòst in dla Billboard 200 (al fà bèṅ anc in Germâgna e in dla Śelànda Nóva, utàṿ). I àtar sìngui i èṅ Rocket Skates, Sextape (méno rabìda di àtar pès, più sugnànta) e You've Seen The Butcher (al tìtul al vōl dir ’T à vdû al maslàr).
Chino al diś ch'al disc Eros al restarà in di casét in fiṅ tant chè Chi Cheng al n s armatrà minga dal tut e al sarà bòṅ ad sunàr dal viṿ.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Chino Moreno - vóś e chitàra (1988 - incō)
- Stephen Carpenter - chitàra (1988 - incō)
- Sergio Vega - bas (2008 - incō)
- Abe Cunningham baterìa (1988 - incō)
- Frank Delgado - campiunadōr, tastéri e giradìsc (1999 - incō)
Ex cumpunènt
- Chi Cheng - bas e côr (1988 - 2008)
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Adrenaline
- 1997 - Around the Fur
- 2000 - White Pony
- 2003 - Deftones
- 2006 - Saturday Night Wrist
- 2010 - Diamond Eyes
Racòlti
- 2005 - B-Sides & Rarities
- 2011 - Covers
Demo
- 1993 - (Like) Linus
Sìngui
- 1995 - 7 Words
- 1996 - Bored
- 1997 - My Own Summer (Shove It)
- 1998 - Be Quiet and Drive (Far Away)
- 2000 - Change (In the House of Flies)
- 2000 - Back to School (Mini Maggit)
- 2001 - Digital Bath
- 2003 - Minerva
- 2003 - Hexagram
- 2003 - Bloody Cape
- 2006 - Hole in the Earth
- 2007 - Mein
- 2007 - Cherry Waves
- 2010 - Rocket Skates
- 2010 - Diamond Eyes
- 2010 - Sextape
- 2010 - You've Seen the Butcher


text:
Renato Brunetta
Renato Brunetta (Venésia, 26 de màgio del 1950) l'è 'n òm pulìtich e economìsta italià.
Fiöl piö zùen d'en vendidùr ambulànte el se làurea en Sciènse Pulìtiche e Econòmiche a l'Üniversità dei Stüde de Pàdova ai 2 de Löi del 1973, e l'è deentàt profesùr urdinàre de Economìa del Laurà a l'Università dei stüde de Roma Tor Vergata.
De formasiù socialìsta, el colàbora, come consigliér econòmich, coi goèrni Craxi I, Craxi II, Amato e Ciampi.
Endèl 1999 el vé iligìt deputàt al Parlamènt Europèo endèle lìste Fórsa Italia. L'è iscriìt al grùpo europèo PPE-DE,
Endèl 2008, el vé numinàt Minìster de per la Aministrasiù Püblica e l'Inovasiù per el quàrt goèrno Berlusconi e con chèsto 'ncàrech el se mèt en evidènsa per el propózet de migliurà la trasparènsa 'ndèla aministrasù püblica e per la sò asiù cùtra l'asenteìsmo.


text:
1998
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 05 12 - Pariis (Francja): la UNESCO la declara Patrimoni da la Ümanitaa püssee da 750 gjacimeent da pitüür rüpéstar d'aart levantina dal arch mediterani da la Penísula Ibérica.
- 12 12 - València (Catalunya): ghe nass ul Bloc Nacionalista Valencià.
- 04 02 - l'Afganistan: un teremot da 6.1 grad ins la scala da Richter al fa püssee da 5.000 mort al nort-est dal paees.
- 02 05 - Brüssèl (Bèlgi): sa ghe crea la Banca Centrala Eurupea par definí e esegüì la pulítega munedària da la Üniun Eurupea.
- 07 07 - Lagos (Nigéria): ghe mör 'na ventena da personn int i distürp pruvucaa par la moort a la parson da Moshood Abiola, mort che l'upusizion la cunsidera un sassinament.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 31 01 - l'Hospitalet da Llobregat (ul Barcelonès): Jaume Fuster, nuvelista Catalan (n. 1945).
- 30 12 - Barcelona: Joan Brossa, pueta e artista plàstich Catalan (n. 1919).
- 07 07 - Abuja (Nigéria): Moshood Kashimawa Olawale Abiola, cugnussüü cuma Moshood Abiola, cap da l'upusizion e ex-president dal paes (1971-1988), mort int la prisun in circustanz suspett (n. 1937).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Pont (CO)
Pont Lamber ò anca domà Pont, in italià Ponte Lambro, l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm cont ona popolazion de 4 334 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 3,4 km² e ona densità de 1 275 ab./km².
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El comun el se troeuva in la giusta medà di duu ramm del Lagh de Còmm, in la Brianza Alta, in del Triangol Larian. L'è traversaa del fiumm Lamber e l'è situaa sòtta el Mont Pusc. Pont la gh'ha anca vari frazion, ciovè Busnigall, Fusina, Lescia, Mazzòni e S'cepp.
Personagg legaa a Pont[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Leopoldo Metlicovitz (1868-1944), pittor de origin trestin-dalmata.
- Roberto Lepetit (1906-1945), industrial e member de la Resistenza.
- Don Luigi Monza (1898-1954).
Città gemellaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Zawiercie, de la region del Voivodaa (Polònia), del 2004.
- Kamjanec'-Podil'skyj, de la region de la Podòlia (Ucraina), del 2006.
- Cortal, in Provincia de Catanzar (minga formalizzaa).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Pont (CO) l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Val de l'Isargh
La Val de l'Isargh (Tudesch: Eisacktal, Talian: Val d'Isarco) l'è vöna di valad prinzipaj de'l Südtirol.
A nivel geugrafegh, la va de la funt de l'Isargh a'l Brenner fin giò a Bulsan indua l'Isargh 'l sbuca in de l'Ades.
Per resun istoregh dumà 'l toch a süd de Furtessa 'l vegn ciamáa Val de l'Isargh, menter che'l toch a nord de Furtessa fin sü in scima al Brenner 'l vegn ciamáa Val de Víp.
Pö a nivel aministrativ la Val de l'isargh la vegn ancamò spartída in tríi toch: Val de Víp, Val de l'Isargh, e Solt-Selíar.


text:
Antigh Testament
L'Antigh Testament a l'è la prima part de la Bibia cristiana, che la cünta la storia de la creaziun de la Tera e del pupul israelita, e che la gh'ha dent i prufezij de la vegnüda del Messia.
El cànon de l'Antigh Testament a l'è un insema de liber che'l cambia a segunda di cunfessiun cristiann. La Gesa Catoliga e quela urtudossa van adree a un cànon püssee grand e antigh, ciamaa Alessandrin, che'l vegn de la versiun di Setanta de la Bibia, menter i cumünità nassüü cun la refurma prutestanta del secul quel de XVI dupren generalment el cànon che'l vegniva dupraa in del II secul in del grüp ebraigh di farisei, i ünegh che eren restaa dopu de la rebeliun cuntra i ruman e che hinn l'urigin del mudern ebraism rabinigh.


text:
Cinderella
I Cinderella i èṅ un grup metal americàṅ, mis insém a Filadèlfia (Pennsylvania) in dal 1982. In dal lór caréra i aṅ muciâ sù 7 disc ad plàtin e 18 migliòṅ ad disc vindû in tut al mónd.
Biugrafìa
Gl'Inisi (1983-1985)
La stòria di Cinderella la gh'à quèl cumpàgn a la favla ch'la pòrta al sò nóm (in ingléś Cinderella a vól dir Cenerentola). Al tut al taca in di prim an Utànta quand du amìg ad Filadelfia, Tom Keifer (vóś e chitàra) e Eric Brittingham (bas), i mòlan i Saints In Hell par dar vita a un grup nóṿ cun 'l intènt ad scrìvar di pès uriginài. A chi lór i s śònta pò Michael Kelly Smith (chitàra) e Tony Destra (baterìa). Al nóm dal grup al vèṅ sarnî na nòt tulénd ispirasiòṅ da 'n film purnugràfic. I prim braṅ i vènan rigistrâ in dal córs dal 1983 e dal 1984 cuma di demo. Chi pès lè i s pólan càtar in du publicasiòṅ minga uficiàli, Basement Tapes e Fox On The Run, ch'i faṅ védar cuma al sòṅ d'l inìsi al fus dimóndi più gréś e péś ch'in sèguit.
Al sucès (1983-1991)
In dal 1985, durànt un lór spetàcul a 'l Empire Club ad Filadèlfia, cun na furmasiòṅ briśa difinitìva, i vènaṅ duciâ par Jon Bon Jovi, al cantànt dal grup Bon Jovi, ch'l éra entrâ lè par caś par bévar quèl. Culpî p'r al caràtar e la vóś ad Tom Keifer, Jon al fà cgnósar la band a la Polygram. In na nòt, a 'l impruvìś, la vita di Cinderella la cambia.
Dòp avér firmâ un cuntràt cun l'etichéta Mercury Records, Kelly Smith e Destra i làsan al grup (cun 'l apòǵ dla cà discugràfica) par furmàr i Britny Fox insém a Dean Davidson.
Purtòp al pòvar Destra al mōr 'd lì a pòc in 'n incidènt in màchina. Jim Drnec e Jeff LaBar i vènan tòlt al lór pòst.
Cun cla furmasiòṅ lè, i Cinderella i regìstran al prim disc, Night songs (Cansóni dla nòt) in dal 1986, prudót par Andy Johns un tisi ch'l iva laurâ cun i Rolling Stones e i Led Zeppelin. Prima dla fiṅ, a s śònta sèg al talentuóś Fred Coury.
Al logo famóś di Cinderella 'l è mis a punt da la prima mujér ad Keifer, Emily Pember.
I Cinderella i s faṅ nutàr da subìt par mèś dal sò stil a mèś fra quél di AC/DC e quél di Aerosmith, cun di còr ch'i t tóśan e di sòṅ blues. Cun di sìngui ad sucès cuma Shake me, Somebody save me e Nobody's fool, 'l àlbum al sarà disc dòpi ad plàtin in siē méś, vindénd 50mila còpi a la stmana in di sól Stat Unî, rivànd in dla casìfica ad Billboard al tèrs pòst.
In dal 1986 i Cinderella i vaṅ in tour insém a David Lee Roth mèntar 'l an dòp i vèran i cuncèrt par Bon Jovi e i sònan al Monsters of Rock ingléś. Da un cuncèrt 1987 in Giapòṅ a vèṅ tirâ śò al famóś video live Shakes Japan.
In dal 1988 a vèṅ fóra al secónd disc, Long cold winter (Lung e fréd invèran) in du a s pól védar l'anma blues dal grup misćiàda a 'l hard rock dal disc ad debùt. I sìngui Don't know what you got (Till it's gone) e Coming home i faṅ ad c'l àlbum chè al più gròs sucès cumerciàl di Cinderella (6 migliòṅ ad còpi vindùdi), sucès cunfirmâ pò in pîṅ dal tour mundiàl umònim ch'al gh'iva bèṅ 254 show. In dal 1989 i sònan a 'l Moscow Music Peace Festival insém a Skid Row, Bon Jovi, Mötley Crüe, Gorky Park, Ozzy Osbourne e Scorpions.
'L elemènt blues al crés incóra da piò in di sò disc in dal 1990 quand i Cinderella i faṅ gnir fóra Heartbreak Station (Stasiòṅ di crepacór) cun di ciàr riferimènt a 'l country e a 'l rhythm & blues. 'L àlbum al subìs dimóndi crìtichi e al vénd da méno ad chi àtar du. I sìngui Shelter me, The more things change e Heartbreak station i n gh'aṅ pròpria gnint 'd hard rock.
La criśi (1992-1996)
A taca un perìud difìcil par lór, Fred Coury al mòla la cumpagnìa in dal 1993 e al sò pòst al vèṅ tòlt da Kevin Valentine ch'l iva sunâ in soquànt braṅ dal disc Revenge di Kiss dal 1992.
In śònta a tut quést, Tom Keifer al taca ad avér di prubléma a la vóś e 'l è custrét a far-as upràr soquànti vòlti. Al tour umònim al gh'iva da rivàr anc in Itâglia a Milàn ma par cólpa dla Guèra dal Gólf in Iraq la data dal nòstri bandi la vèṅ scanślàda.
In dal 1994 al grup al regìstra al disc Still climbing (Incóra in salìda), un diśàstar in fat ad vénditi (al tóca sól al 178° pòst in dla Billboard 200). La cà discugràfica Mercury la gh dà al bènservî e MTV la n traśmét minga i sò vìddeo parchè l'aria l'è cambiàda e la gint adès la vól al grunge. I pàsan in secónd piâṅ i braṅ Hard to find the words (un lènd didicâ a sò màdar) e i sìngui Hot & bothered ('l ùnic pès cun Coury a la baterìa), Freewheelin, Bad attitude shuffle e When it all comes down.
A i Cinderella a n gh rèsta da far àtar che mulàr-as.
La riugnòṅ (1997-incō)
In dal 1997, in ucaśiòṅ dla publicasiòṅ dla racòlta Once upon a... (Na vòlta a...), al grup al s riunìs incóra cun la furmasiòṅ uriginàla par far di cuncèrt. Da 'n live tgnû a 'l Keyclub 'd Hollywood d'l Utóbar dal 1998 a viṅ fat un disc gnû fóra 'l an dòp e dimóndi fat bèṅ, Live at the Key Club.
In dal 1998 i Cinderella i fìrman un cuntràt cun la Portrait Records (Sony) par far gnir fóra 3 àlbum. A sintìr quél ch'l à dit Keifer in n'intervìsta a Slamrocks fata in dl'Istâ dal 2000, i demo d'l àlbum i èṅ prònt ma la Sony la n i vól minga rigistràr. La band la và acsè drit p'r i avucàt.
In di an sucesìṿ i Cinderella i faṅ gnir fóra sól di disc dal viṿ o dal racòlti.
'L 11 ad Śugn dal 2008, quand 'l éra prònt a partìr p'r un tour, Keifer al pèrd a 'l impruvìś la vóś par na pèrdida ad sangṿ a la còrda vucàla ad sinìstra.
Risòlt al prubléma, i Cinderella i tàcan incóra a far di cuncèrt p'r al mónd.
Al 13 ad Śugn dal 2011 i aṅ sunâ dal nòstri bandi a Bulógna cantànd braṅ di prim tri disc e lasànd fóra quèi ad Still Climbing. Keifer 'l à tòlt fóra anc un saxòfun durànt la canta Shelter me.
Furmasiòṅ
Quéla 'd adès
- Tom Keifer - vóś e chitàra rìtmica (1983 - incō)
- Jeff LaBar - chitàra sulìsta (1985 - incō)
- Eric Brittingham - bas (1983 - incō)
- Fred Coury - baterìa (1986/1991 - 1997/incō)
Ex-cumpunènt
- Michael Kelly Smith
- Tony Destra
- Jim Drnec
- Jody Cortez
- Kevin Valentine
Discugrafìa
Album in studi
- 1986 - Night Songs
- 1988 - Long Cold Winter
- 1990 - Heartbreak Station
- 1994 - Still Climbing
Album dal viṿ
- 1988 - Live
- 1991 - Live Train to Heartbreak Station
- 1999 - Live at the Key Club
- 2004 - In Concert
- 2004 - Live from the Gypsy Road
- 2006 - Extended Versions
- 2006 - Gypsy Road: Live
- 2009 - Authorized Bootleg: Live at the Tokyo Dome - Tokyo, Japan Dec. 31 1990
- 2009 - Live at the Mohegan Sun
Racòlti
- 1997 - Once Upon A...
- 1998 - Bad Attitude: 1986-1994
- 2000 - 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Cinderella
- 2001 - The Collection
- 2002 - Winning Combinations
- 2004 - 20th Century Masters: The Best of Cinderella
- 2005 - Rocked, Wired & Bluesed
- 2006 - Gold
Videugrafìa
- Night Songs The Videos
- Shakes Japan
- Tales from the Gypsy Road
- Heartbreak Station Video Collection
- Looking Back the Video Collection
- 20th Century Masters: The DVD Collection
- Rocked, Wired & Bluesed: The Greatest Video Hits
- In Concert
- In Concert: Remastered Edition
Culegamènt estéran
- (EN) Al Sit uficiàl
- (EN) Al vìddeo ad Somebody save me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Don't Know What You Got (Till It's Gone) in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Gypsy road in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Nobody's fool in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Shelter me in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo ad Coming home in sal Youtube
- (EN) Al vìddeo 'd Heartbreak Station in sal Youtube


text:
Walter Veltroni
Artéccol in dialatt bulgnais
L'è stè prémma sénndic ed Råmma: i l'àn elèt par la prémma volta dal 2001 e dåpp i l'àn riconfermè int'äli eleziån d'la cmónna dal 2006 con 61,8% ed vûd, al s'è diméss al 13 ed febrèr dal 2008 par candidèrs ali eleziån puléttichi d'avréll.
Dal 14 d'utåbber 2007 l'è segretèri puléttic naziunèl dal Partîd democrâtic, elèt coli Eleziån primèri dal Partîd democrâtic col 76% ed quî che vudèven. Dåpp ch'l è caschè al guêren ed Romano Prodi, l'à stabilé ch'al só partîd al srè andè da par ló e al s'è candidè a advintèr Presidänt dal Cunsélli.
L'è stè vicepresidänt dal cunsélli e minîster dî bén culturè dal guêren Prodi II e segretèri dî Democrâtic ed Mancénna da utåbber 1998 a avréll 2001.


text:
Lengua nurmana
El Nurmànn l'è una lengua rumansa ch'el fa part di lenguv de Oïl. El nurmànn del nord el pö vess classificaa cume part di lenguv Oïl setentriunal, insema a'l Picard e el Walloon. El Nurmànn l'è parlaa in Nurmandia (Francja) e el gh'ha no un status uficial, però l'è ricunussüü cume lengua regiunal. Int i Isul de la manega, el Nurmànn el se svilüpaa separatament, ma non cumpletament de per lüü, e la furmaa un grüpp de variant ricunussüü cun el nom de Jèrriais (int la region d'el Jersey), Guernésiais o frances Guernees (int la region d'el Guernsey) e Sercquiais (o Sarchees, int la region d'el Sark). El Jèrriais e el Guernésiais j'hinn ricunussü cume lenguv regiunal dai guveren britanich e irlandes.


text:
1Rü yemawena ga Ngechuchu rü wenaxãrü toxca̱x nango̱x naxtaxa ga Gariréaanacüwa. Rü Tibéria nixĩ ga to ga naẽ́ga. Rü ñaãcü nixĩ ga toxca̱x nangóxü̃. 2Rü wüxiwa tayexmagü ga choma rü Chaü̃tiágu ga Zebedeu nanegü rü Chimáũ ga Pedru, rü Tumachi ga Wüxigu Buexü̃maã taxugüxü̃, rü Natanaẽ́ ga Gariréaanegune ga ĩãne ga Canácü̱̃ã̱x, rü to ga taxre ga tomücügü ga Ngechuchuarü ngúexü̃gü. 3Rü Chimáũ ga Pedru rü ñanagürü toxü̃: —Tá chayapüchae —ñanagürü. Rü yexguma ga toma rü tanangãxü̃gü, rü ñatarügügü nüxü̃: —Toma rü tá ta cuwe tarüxĩ —ñatarügügü. Rü yéma taxĩ, rü wüxi ga nguegu tichoü̃. Natürü yema chütaxü̃gu rü taxuü̃ma ga choxni tiyauxgü. 4Rü yexguma noxri yangóonegu rü Ngechuchu toxca̱x nango̱x ga naxtaxaanacüwa. Natürü ga toma rü tama nüxü̃ tacua̱xgü ga Ngechuchu na yiĩxü̃. 5Rü yexguma ga Ngechuchu rü toxna naca, rü ñanagürü toxü̃: —Pa Ngextü̱xücügüx, ¿e̱xna taxuü̃ma i choxni piyauxgü? —ñanagürü. Rü toma rü tanangãxü̃gü rü ñatarügügü: —Taxuü̃ma —ñatarügügü. 6Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü toxü̃: —¡Peweü̃ãrü tügünecüwawaama penatáe i perü pücha! rü tá ípenayauxü̃ i choxni —ñanagürü. Rü yémaãma tanatáegü ga torü pücha, rü taxucürüwa ítanatúãchigü, yerü muxũchixü̃ ga choxni tiyauxgü. 7Rü yexguma ga choma rü Pedruxü̃ ñacharügü: —Yima nixĩ ya Cori ya Ngechuchu —ñacharügü. Rü yexguma yemaxü̃ naxĩnügu ga Pedru ga guma na yiĩxü̃ ga Cori, rü nicu̱xcuchi ga naxchiru yerü noxri rü ínacu̱xuchichire̱x. Rü natüchiüwa nayuxu, rü naxãnacüwa naxca̱x nawẽxẽ. 8Rü toma ga natanüxü̃ rü nguemaãtama naxãnacüwa taxãgü. Rü yéma tanatúgü ga yema pücha ga choxnimaã ããcuxü̃ yerü 100 metruxicatama nataxu ga na naxãnacüwa na tangugüxü̃. 9Rü yexguma nguewa ítachoü̃gu rü yéma nüxü̃ tadau ga wüxi ga üxü, rü naxẽtügu naxü ga wüxi ga choxni. Rü yéma nayexma ta ga wüxi ga pãũ. 10Rü Ngechuchu rü ñanagürü toxü̃: —¡Nuãta penge i ñuxre i ngẽma choxni i ípeyauxü̃xü̃! —ñanagürü. 11Rü Chimáũ ga Pedru rü nguegu nixüe. Rü yema püchamaã naxnücügu ínanatúãchiwetaü̃ ga choxni ga ínayauxü̃xü̃. Rü 153 ga choxni ga itaxü̃ nayexma nawa ga yema pücha. Rü woo ga na namuxũchixü̃, rü tama narügáu ga pücha. 12Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü toxü̃: —¡Nuã pexĩ rü peyachibüe! —ñanagürü. Rü taxúema ga toma rü nüxna tacaxchaü̃ na texé yiĩxü̃ ga nümax, yerü marü nüxü̃ tacua̱xgü ga guma na yiĩxü̃ ga Cori ga Ngechuchu. 13Rü yexguma ga Ngechuchu rü yéma toxü̃tawa naxũ. Rü nanayaxu ga pãũ rü wüxichigü toxna nanaxã. Rü yexgumarüü̃ ta ga choxni rü toxna nanaxã. 14Rü yema nixĩ ga norü tomaẽ̱xpü̱xcüna ga toxca̱x na nangóxü̃ ga Ngechuchu ga yuwa ínadaxguwena. 15Rü yexguma chibüewa tingugüguwena rü Ngechuchu rü Chimáũ ga Pedruna naca, rü ñanagürü: —Pa Chimáũ Pa Cuáü̃ Nanex, ¿aixcüma choxü̃ cungechaü̃xü̃ i ñaã cumücügüxü̃ na cungechaü̃xü̃ãrü yexera? —ñanagürü. Rü Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngü̃, Pa Corix, cuma nüxü̃ cucua̱x na cuxü̃ changechaü̃xü̃ —ñanagürü. Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Nachibüexẽẽ i chorü duü̃xü̃gü! —ñanagürü. 16Rü wenaxãrü Pedruna naca, rü ñanagürü: —Pa Chimáũ Pa Cuáü̃ Nanex, ¿aixcüma i choxü̃ cungechaü̃xü̃? —ñanagürü. Rü Pedru nanangãxü̃, rü ñanagürü: —Ngü̃, Pa Corix, cuma nüxü̃ cucua̱x na cuxü̃ changechaü̃xü̃ —ñanagürü. Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Ẽcü, ¡nüxna nadau i chorü duü̃xü̃gü! —ñanagürü. 17Rü norü tomaẽ̱xpü̱xcüna wenama Pedruna naca, rü ñanagürü: —Pa Chimáũ Pa Cuáü̃ Nanex, ¿aixcümaxü̃chi yiĩxü̃ i choxü̃ cungechaü̃xü̃? —ñanagürü. Rü yexguma ga Pedru rü düxwa nangechaü̃, yerü norü tomaẽ̱xpü̱xcüna Ngechuchu nüxna naca ngoxi aixcüma nüxü̃ nangechaü̃. Rü ñanagürü ga Pedru: —Pa Corix, cuma nüxü̃ cucua̱x i guxü̃ma. Rü cuma nüxü̃ cucua̱x na aixcümaxü̃chi cuxü̃ changechaü̃xü̃ —ñanagürü. Rü Ngechuchu ñanagürü nüxü̃: —Ẽcü ¡nachibüexẽẽ i chorü duü̃xü̃gü! 18—Rü aixcüma cumaã nüxü̃ chixu rü yexguma cungextü̱xügu rü cugü quicu̱xcuchi ga na ngextá cuma ícunaxwa̱xexü̃wa cuxũxü̃ca̱x. Natürü ngẽxguma yaguã̱x quixĩgu rü tá quixuuchichacüü na togue cuxü̃ icu̱xcuchixü̃ca̱x. Rü ngẽma tama cuma ícunaxwa̱xexü̃wa tá cuxü̃ nagagü —ñanagürü. 19Rü Ngechuchu rü yema ñanagürü na nüxü̃ nüxü̃ nacua̱xẽẽxü̃ca̱x ga ñuxãcü tá na nayuxü̃ ga Pedru na yemaãcü Tupanaxü̃ nataxẽẽxü̃ca̱x. Rü yemawena ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Chowe rüxũ! —ñanagürü. 20Rü yexguma nügüweama nada̱u̱xgu ga Pedru rü choxü̃ nadau ga naweama na ne chaxũxü̃. Rü chomachire̱x nixĩ ga chibüwa Ngechuchuxü̃tawaxüchi charütoxü̃ rü nüxna chac̱axü̃ rü ñachaxü̃: “Pa Corix, ¿texé tá tixĩ ya yíxema bexma cúãcü cuxü̃ íxuaxü̃xẽ?” ñachaxü̃. 21Rü yexguma Pedru choxü̃ da̱u̱xgu rü Ngechuchuna naca, rü ñanagürü: —Pa Corix, ¿ñaã Cuáü̃ rü ṯacü tá nüxü̃ üpetüxü̃? —ñanagürü. 22Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽxguma choma chanaxwa̱xegu rü chanamaxẽẽ ñu̱xmatáta wena núma chaxũ, rü cuma rü taxu-ca̱xma nüxü̃ cucuáxchaü̃ i ngẽma. Rü ¡chowe rüxũ! —ñanagürü. 23Rü yexguma guxema chautanüxü̃ ga ngúexü̃gü nüxü̃ ĩnüẽgu ga yema chauchiga, rü tügümaã naxca̱x tidexagü, rü ñatarügügü: —Rü tãũtáma nayu i Cuáü̃ —ñatarügügü. Natürü Ngechuchu rü tama nüxü̃ nixu ga tãũtáma na chayuxü̃. Natürü ñanagürümare: “Ngẽxguma choma chanaxwa̱xegu rü chanamaxẽẽ ñu̱xmatáta wena núma chaxũ, rü cuma rü taxuca̱xma nüxü̃ cucuáxchaü̃ i ngẽma”, ñanagürümare. 24Rü chomatama nixĩ ga nüxü̃ chadauxü̃ i guxü̃ma i ñaã pemaã nüxü̃ chixuxü̃, rü chomatama nixĩ i pexca̱x chanaxümatüxü̃ i ñaã ore. Rü guxãma i toma rü nüxü̃ tacua̱x na aixcüma na yiĩxü̃ i ñaã pemaã nüxü̃ chixuxü̃. 25Rü nayexma ga to ga muxũchixü̃ma ga ṯacü ga Ngechuchu üxü̃. Rü ngẽxguma chi naxümatügu i guxü̃ma ga yema naxüxü̃chiga, rü nagu charüxĩnügu rü tãũ chima ñoma i naãnegu name i ngẽma poperagü i nachiga ümatüxü̃.
Copyright
Learn More


text:
William Cameron Townsend
El William Cameron Townsend (9 luj 1896 - 23 april 1982) a l'è staa on important missionari protestant in America Latina. El sò ministeri l'è comenzaa in di primm ann del XX secol. I organizzazion che l'ha faa sù duranta la soa vida (Traduttor de la Bibbia de Wycliffe; Istituu Estiv de Lenguistega) hinn attiv anca al dì d'incoeu, e hinn concetraa sul voltà la Bibbia in di lengov minoritari. L'idea che la moeuv quest organizzazion l'è che se la Bibbia l'è disponibil in del lenguagg de ona popolazion, questa la pò diventà pussee autònoma sul pian religios, e i sò appartenent pòden vess i capp de la pròpria gesa.
Quand, in del 1917-1918, el giovin Townsend el provava a vend di Bibbi in Spagnoeu in del Guatemala, el s'è renduu cunt che la magior part di persònn che l'incontrava la parlava nò el Castejan, ma el Cakchiquel, ona lengua che l'era mai stada scrivuda, traj alter còss. L'ha donca desmettuu de vend i sò Bibbi e l'ha comenzaa a viv traj Cakchiquel. Inoltra l'ha imparaa la lengua, de la qual l'ha creaa on alfabett e ona traduzion del Noeuv Testament in domà des ann.
Per i alter minoranz lenguistich, el Townsend l'ha fondaa in del 1934 in Arkansas el Camp Wycliffe (John Wycliffe l'è staa on eretich del Medioev, el primm a voltà la Bibbia in Ingles), faa sù per insegnà a giovin òmen aj vari metod de traduzion. Se a l'inizzi gh'eren domà cinch student, incoeu quest progett l'ha daa vida aj grand organizzazion che hinn staa citaa pussee sora.


text:
12 10
Ol dé 12 de utùer l'è 'l 285 ( 286 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 81 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de utùer al è ul dí da pòost 285 ( 286 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 81 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2003 - Sepang (Malaisia): Dani Pedrosa al è proclamat campiú del mont de motosiclism de 125 sentímeter cöbegh.
1492 - San Salvador, atüalament Watlingh (i Bahame): Colomb al ría a chèsta ísola: i öropé i descuvriss América.
2002 - Bali (Indonésia): ün atentat atribuït a Al-Qaida al causa la mort de 202 persone (88 di che i era australianes).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Monestaröl
Monestaröl (in Italià: Monasterolo del Castello) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem in de la Al Caalina. El g'ha 1 150 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), 'na superfìce de 8,4 km² e 'na densità de 137 ab./km². El cunfìna coi cümü de Dréra, San Ròch, Casazza, Énden, Fonté, Grù, Ranzanìch, Spinù. L'è postàt söl lach de Spinù (ciamàt isé da chèi che i vé da la banda de Bèrghem), sö la rìa a mansina quase 'ndóe 'l lach l' fenés e i aque i se böta 'n del Chére.
Ol paìs l' se tróa a 26 km de la sità e a 365 méter söl lièl del mar.
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1) I belèse natüralistéghe del lach che l's'è conservàt bé, dezà che sö i sò rie i à mia costrüit tate segónde cà per i forestér, ma i a lasàde érde e piéne de natüra.
2) Ol lach che de spès d'invèren 'l giàsa e s'và a patinà.
3) Ol castèl medieàl di sciòr Terzi Terni de' Gregori Teylor che l'è del sécol XIII.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Monestaröl l'è mustrat 'n de la tabèla ché desóta:
Abitàncc censìcc
Sit del cümü[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
http://www.comune.monasterolo-del-castello.bg.it/
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Stalden
Stalden a l'è un cumün svizzer del distret de Visp, in del Canton Vales. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 10.48 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1119 abitant.
El cumün de Stalden al se tröva in de la Vispertal (Val de Visp) a una altitüden de 795 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eisten, Grächen, Staldenried, Törbel, Visperterminen e Zeneggen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official website (Todesch)


text:
Comacchio
Comacchio (endèla parlàda locàl: Cmâc) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Emìlia Romàgna, en Pruvìncia de Ferràra. El g'ha presapóch 19.887 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 283 km², per 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argenta, Codigoro, Lagosanto, Ostellato, Portomaggiore, Ravenna (RA).
Custrüìda 'nsìma a 13 ìzole de la lagùna de la Al de Commachio l'economìa del paés l'è bazàda sö la pèsca e sö le salìne. De le bànde de Comacchio, 'ndèl 1922, gh'è saltàt fò le ruìna de la cità estrùsca de Sina.


text:
Elvis Aaron Presley
Elvis Aaron Presley (Tupelo, Mississippi 8 Genar 1934– Memphis16 Agust 1977), l'è staa un cantant, un müsegh e un atur american. A l'è cunsideraa un'icuna de la cultüra pupular e l'è de spess ciamaa "The King of Rock 'n' Roll" (El Re del Rock and Roll), o scürtaa "The King" (El Re) (alter suranom a hinn The Hillbilly Cat e Elvis the Pelvis.
L'Elvis l'è staa vün di prim che l'ha sunà el rockabilly, cunt i sò canzun che messedaven i sun de la müsega di bianch e di negher. La sua vus a l'era buna anca per alter gender de müsega e lü l'ha cantaa anca in disch gospel, blues e pop.
Föra de cinch cuncert in Canada, l'Elvis l'ha mai sunaa föra di USA.
A l'è mort a 42 agn per un aritmia cardiaca.


text:
Simbul chimich
El simbul chimigh a l'è manera cürta de scriv el nom d'un element chimigh. De solit a l'è de vüna o dò leter, anca se cunt i element sintetigh i leter poden vess trè.
I simbul chimigh de tücc i element se tröven in de la taula periodiga.
I simbul chimigh se dupren per scriv i equaziun chimigh, 'me per esempi:
For example: C + O2 → CO2
Induè che C a l'è el carboni e O l'ussigen.
El simbul al pö curispund al nom lumbard 'me per el carboni ma anca al nom latin, per esempi per el sodi (Na) che'l se dis natrium in latin.


text:
Pagassà
Pagassà (Pagazzano in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa a 15 km de la sità e a 126 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 2 090 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,0 km² e 'na densità de popolasiù de 418 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Barià, Brignà, Careàs e Morèngh.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Pagassà l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Gambia
El Gambia a l'è un paes de l'Àfrica ucidentala.
A l'è tacaa dumà al Senegal e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Banjul.
Al gh'ha una süperfiss de 10.380 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gambia a l'è staa un pussediment del Regn Ünii del 1783 al 1965, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Gambia (nom ufizial: Republic of The Gambia) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Yahya Jammeh (del 1994).


text:
Il lavuratori sa drizza a persunas ch’han gust da far dumondas, da retschertgar, rapportar, moderar ed experimentar.
Absolventas ed absolvents da la maturitad gimnasiala u d’in emprendissadi (cun preferenza maturitad da professiun) che s’interessan per in praticum u stage (scolaziun accumpagnada superiura da schurnalissem al MAZ). Per questas persunas vala il lavuratori sco emprim pass per sa recumandar sco futura praticanta u proxim stagiaire
.
Interessentas ed interessents cun ina scolaziun solida ed experientscha da lavur che tschertgan ina nova sfida professiunala u ina plazza sco redactura u moderatur. Per questas persunas porscha il lavuratori in’invista en la lavur dal mintgadi schurnalistic e furnescha bleras infurmaziuns per in’eventuala decisiun da midar professiun. Program dal lavuratori FAR MEDIAS
cuntegn
curt input teoretic “Tge è schurnalissem?”
lavur individuala: producir ina contribuziun/novitad da radio
lavur en gruppa: producir ina contribuziun/film per multimedia
discurs persunal (intervista) ed elavurar questiunari
infurmaziuns sur da las offertas e pussaivladads da lavur che RTR porscha
gentar cuminaivel datas
2 giadas l’onn: mintgamai il matg e november ina sonda da las 8.30 fin 17.30 ils proxims lavuratoris han lieu ils 27 da matg 2017 ed ils 18 da november 2017
lieu
en chasa RTR, Via da Masans 2, Cuira cundiziuns
esser pli vegl che 18 onns
minimum 4 / maximum 8 participantas e participants
il lavuratori FAR MEDIAS è gratuit
annunzia giavischada fin il pli tard duas emnas avant il lavuratori organisaziun
post da scolaziun e furmaziun prisca.bigliel@rtr.ch
ed uorschla.campell@rtr.ch
L'ultim termin per s'annunziar per il lavuratori è mintgamai 2 emnas avant ch'il lavuratori ha lieu.
Nizzegiai la chaschun ed As annunziai anc oz.


text:
Gambarögn
Gambarögn (Gambarogno in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. L'è staa istitüii in del mes de Abril del 2010 co la fusion dei ex-cumün de Cavian, Conton, Gera, Indemen, Magadign, Piazzögna, San Nezzee, Sant Abondi e Vira.
Al gh’ha pressapoch 5 073 abitant (dato del Dicember 2013) e una süperfiss de 51,74 km², e al se tröva a una altitüden de 196 meter sura al livel del mar.
El cumün de Gambarögn a l'è tacaa ai cumün de Alt Malcanton, Scona, Cüreja cun Munviasch (IT-VA), Locarn, Minüs, Rivera, Sigirin, Tendru-Cuntra, Vedasca (IT-VA).
Cuntegnüü
Pruverbi in di dialet del Gambarögn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Magadin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
San Nezzee[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cavian[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Senza i sold i prèved i canta mia messa.
- I sbali di dotór i è quatä da la tera, qui di sciori i è quatä di danè.
- Se ch’u piòv per l’Ascensión, u piòv per tücc i messón.
- Sant Andrea l’è un gran ladrón, Sant Antoni l’è un bon padrón.
- Quand ch'u gh'è la festa, u ‘s taca sü el caldirö dra carn per tücc.
- Tücc i cürèd i loda la sóva cüria.
- Chi che cüsiss mia bögin, u cüsiss pö bögión.
Gera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Com l’è l'arbor, i è i früit.
- Par fä ona bona mort, bégna tegnì amis änca el bao.
- Castegn dó ch'i ‘n fa e legnà dó ch'i ‘n da.
- La nev che vegn prima da Santa Catarina la torna nä fign sóla scima.
- Tòo miee e crompä cavai, sara i ögg e recomändet a Dio.
- Lassä nä i cämp a códighe e i dònn a fä la scióra a 's fa prest.
- Col mengiänd e col bivend o 's comeda el temp.
- Grama quela cà che de végg na la sa.
- In cà o gh'è sempro di guai quand la dona la porta i bragh e l'om el scossä.
- Chi dai chevii róss, chi na i pratéga i na i conóss.
- Cavò 'l dincc, cessò 'l dolór.
- O 's pò mia pretend da cavä sängh da un mür.
- El cör e l'ögg i vòo la sò part.
- L'ann bisest l'è l'ann da tücc i pest.
- Prima da creä el gnel, el Signór el crea el motarel.
- Questa l'è la resón del bechee, che a tò la carn o 'gh va i danee.
- Legn da fò e carn da bò, i 'n dròva e i 'n mangia chi che pò.
- Carn ch'a créss la mängie daspéss.
Vairan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A var püssee un asan viv che un dotór mört.
- Óm alegro el ciél l’aiüta.
- Chi che gh'ha el nas voltò vers la testa, i è cativ come la pesta.
Sant Abondi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Ogni asen u fa el sò verz.
- Piega l'arbur fin che l'è pinin.
- El temp di castegn l'è cürt.
- El can u mangia mai da sò carn.
- Parola dicia, cuntrat facc.
- Ogni ann u 'n passa vün.
- Ai donn u s'egh conta mia i ann.


text:
Luthern
Luthern a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 37.9 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1353 abitant.
El cumün de Luthern al se tröva a una altitüden de 775 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eriswil (BE), Hergiswil bei Willisau, Sumiswald (BE), Trub (BE), Ufhusen, Willisau. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Luthern l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1275 col nom de Lutrun.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Luthern in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Marco Simoncelli
Marco Simoncelli (Catòlga, 20 ad Śnar dal 1987 - Sepàng, 23 'd Utóbar dal 2011) 'l è stâ un curidōr ad mòti rumagnōl, campiòṅ dal mónd dla 250cc cun la Gilera in dal 2008. Cgnusû da tut par la sò tèsta pîna ad ris e p'r al sò dascórar in itagliàṅ cun n'acènt rumagnōl dimóndi pēś, al gh'iva un caràtar da gigiòṅ a la bòna, sćèt un muć, e al purtàva sèg al scutmàj ad Supersic (Sic, IPA /sitʃ/, 'l éra al còdas ch'al gh'iva dâ la Dorna par cgnós'r-al durànt al gari). 'L à catâ la mòrt in na manéra dasfurtunàda in dal sircùit ad Sepàng durànt na gara dla MotoGP dal 2011 a sōi vint-quàt'r an.
In dla sò caréra 'l à curs 151 vòlti in gari dal motomundiàl, vinsénd quatòrdas vòlti e finénd 31 vòlti in si pòdi, muciànd sù in tut 1255 punt, 15 pole position e nóṿ gir più śvélt. 'L à curs anc dū vòlti in Itàglia in dal mundiàl dla Superbyke in dal 2009, finénd anc in sal pòdi. Al sò nùmar ad gara 'l éra al 58.
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Nâ a Catòlga, al viṿ fiṅ da pìcul a Curièn. Al taca a cùrar a sèt an cun na minimòta in dal sò sità. A dód'ś an al vins al tìtul itagliàṅ, quèl ch'al fà anc in dal 2000, an in dua al cur p'r al tìtul europeo purtànd-'s a cà al secónd pòst. A quatórd'ś an al tōś part a 'l Trufèo Honda NR e al gh la cava a muntàr sù dū vòlti in sal pòdi e pò al s śibìs a 'l campiunàt itagliàṅ 125 GP.
Clas 125
In dal 2002 'l è campiòṅ europeo dla clas 125cc e in dal stés an, dòp ch'al s è fat i òs a livèl nasiunàl e europeo, al fà al sò debùt in dal Motomundiàl, clas 125, in dal Gran Prèmi dla Repùblica Céca in dal team dl'Aprilia CWF - Matteoni Racing a 'l pòst ad Jaroslav Huleš ch'l iva fat al salt in dla 250. Al sò cumpàgn in squàdra 'l è Chaz Davies. Al finìs la stagiòṅ cun tri punt (finénd 13śum in Purtugàl) a 'l 33śum pòst.
In dal 2003 al fà tut al campiunàt e al mùcia sù 31 punt, finénd 21śum in clasìfica e ciapànd un quàrt pòst in dal gran prèmi dla Cumunità Valensiàna.
In dal 2004 al riva al prim sucès a Jerez in sal mój, ma l'è na stagiòṅ cun di élt e di bas cun dū pole position (sémp'r in Spaggna e a Brno) ma cun sōl 79 punt in bisàca al finìs undicéśum in clasìfica, curént p'r al team Rauch Bravo insém a Steve Jenkner.
Al team Nocable.it Race al al tōś par la stagiòṅ 2005 par far còpia cun Joan Olivé. Marco al vins incóra a Jerez e al finìs àtar sinc vòlti in sal pòdi (secónd in Catalógna, tèrs in Germàgna, Repùblica Céca, Qatàr e Austràglia), cavànd-gh-la a star sèmpar fr'i prim ma lasànd prèst al tìtul par strada anc parchè al s è fat grand e al fà fadìga a giràr bèṅ in sla muturéta dla 250, faghénd però 177 punt, sèmpar méj.
Clas 250
In dal 2006 Supersic al pasa a la 250, curénd par la Gilera RSV 250 cun al tècnic cap Rossano Brazzi (ch'l iva laurâ in di an pasâ par Valentino Rossi e Marco Melandri) a sò dispuśisiòṅ. Purtròp chi lò al s mala subìt lasand-al da par lò par tuta la stagiòṅ. Marco al finìs al dècim pòst cun 92 punt sénsa mai far di riśultâ bòṅ, al gh la cava sōl a piasàr-as sést in Cina. Anc 'l an dòp 'l è da daśmindgàr: dècim pòst cun l’Aprilia RSW 250 LE e 97 punt in tut cun dū sèst pòst (Frància e Ulànda).
In dal 2008 finalmènt al ròbi i tàcan a giràr p'r al vèrs giùst p'r al Rumagnōl, ma minga a 'l inìsi parchè al casca dū vòlti réstànd a śèr punt e 'l è un pcâ, anc parchè a Jerez l' éra andâ in a risć ad vìnsar. In Purtugàl al ciàpa la pole position e al vins pò al dū gari a gnir: Mugello e Catalógna. A cal punt chè, i suo i gh daṅ na mòta uficiàla e Marco al vins incóra a 'l Sachsenring cun déś secónd ad vantàś sōvra Mika Kallio, e pò al s ripét tulénd al prim pòst anc a Motegi e a Phillip Island. Rivànd tèrs a Sepàng al dvénta campiòṅ dal mónd dla clas Duśèntsinquànta. La sò sréśa in sla tórta 'l è la vinsùda a Valencia in d'l ùltim gran prèmi dla stagiòṅ, quèl ch'al gh fà muciàr sù la belésa ad 281 punt, frut anc ad dū secónd pòst (in Frància e in dal Régn Unî) e ad àtar dū pòdi, in Ulànda e in dla Repùblica Céca. Simoncelli al partìs anc dal pâl sinc vòlti.
In dal 2009 al decìd ad restàr in du 'l è e la stagiòṅ la partìs mâl parchè al n pōl minga cùrar in dal prim gran prèmi in Qatàr p'r un infurtùni. Dòp soquànti gari fati mâl, Simoncelli al tórna a i sò livèi in Frància, vinsénd incóra na vòlta in sal mój e rivànd secónd da drē a Mattia Pasini in dal gran prèmi 'd Itàglia. Marco al s tōś la rivìncita a 'l Sachsenring vinsénd par la dècima vòlta in caréra, turnànd a lutàr p'r al tìtul, anc parchè al fà pò al pîṅ a Brno (baténd cla vòlta lè Mattia Pasini) e a Indianapolis. Cun chi sinquànt punt chè, Marco al s davśìna dimóndi a 'l giapunéś Hiroshi Aoyama e a 'l spagnōl Álvaro Bautista. In dal gran prèmi ad cà (Misèn) al fà un brut śbali cascànd par tèra ma pò al tórna sù in clasìfica, cun dū sucès ad fila in Purtugàl e Austràglia, purtànd-as a sōi dódas punt da Aoyama, cun dū gari incóra da far. Ma in Malèśia Hiroshi al vins lò mèntar Simoncelli 'l è custrét a 'l tèrs pòst da drē a Barberá ch'l éra rivâ a la fiṅ cun al sò stés tèmp a 'l traguàrd ma, par via 'd un gir più śvélt dal suo, al finìs lò secónd invéci ch'al Rumagnōl ch'al vèṅ dastacâ ad vint-i-òṅ punt da Aoyama. In d'l ultma gara Simoncelli al finìs incóra par tèra e 'l è custrét a lasàr al sò tìtul in dal maṅ dal giapunéś.
Clas MotoGP
In dal 2010 al pasa in dla clas MotoGP cun la RC212V dal team San Carlo Honda Gresini par far còpia cun al pilòta ad Ravêna Marco Melandri. Simoncelli al mùcia sù 125 punt, finénd utàṿ a la fiṅ, cun un quàrt pòst in Purtugàl.
In dal 2011 al résta in dla squadra ad Fausto Gresini cun sèg al giapunéś Hiroshi Aoyama ch'al gh'iva ciulâ al tìtul dla 250 dū an prima. Cun la stésa mòta sóta 'l cûl (na Honda uficiàla HRC), Marco al gh stà sèmpar davànti e al fà sù dū quìnt pòst (in Qatàr e in Frància in dua al finìs còntra Dani Pedrosa durànt un surpàs, faghénd-al cascàr śò) e dū pole position in Catalógna e Ulànda. A Brno Marco Simoncelli al gh la cava a finìr par la prima vòlta in sal pòdi in dla MotoGP rivànd tèrs. In dal gran prèmi ad San Marèṅ al lòta còntra Andrea Dovizioso e Ben Spies e al finìs quàrt. In Austràglia al fà un pas in avànti rivand da drē sōl a Casey Stoner in dla sò córsa ad cà.
Al 23 'd Utóbar dal 2011, durànt al gran prèmi dla Malèśia, Simoncelli al pèrd la sò mòta in dal secónd gir dla córsa, restànd-ag atàc. La mòta, invéci ad finìr fóra da la pista esternamènt cuma la fà ad sòlit in chi caś lè, la tira drit par la sò strada e la fà la curva mènt'r i éran drē a rivàr Colin Edwards e Valentino Rossi ch'i gh vaṅ adòs, a n cavànd-gh-la briśa a scansàr-al. Al casc ad Marco al vóla via e al pilòta dasfurunâ al vèṅ investî in pîṅ a la tèsta e a 'l còl da chi àtar dū. Al sò cōr al s férma e i dutōr i n pōlan far àtar che tōr at dla mòrt, tri quàrt d'óra dòp 'l incidènt.
I sò funerài i gh'èṅ stâ Giuidè 27 'd Utóbar dal 2011 in dal sò paéś in dal riminéś, cun di sò culéga ch'i èṅ andâ a catàr-al par l'ultma vòlta: Loris Capirossi, Mattia Pasini, Valentino Rossi, Andrea Dovizioso, Marco Melandri, Sete Gibernau, Andrea Iannone, Randy de Puniet e Jorge Lorenzo. Chi lò 'l à vlû èsar-gh e 'l à scrit in sal lìbar dal firmi in cēśa, cun un gèst ch'al gh fà unōr, „A t arcurdarò par sèmpar e pardòṅ-um p'r ès'r-um questiunâ tèg“. Dū dè dòp al còrp ad Marco 'l è stâ cremâ.
L'ASL ad Catòlga la fà savér ch'l'à tòlt la deciśiòṅ ad dedicàr al laburatòri ad biomecànica d'l uśdàr Cervesi a Marco che pròpria lè 'l éra nâ.


text:
Oberbipp
Oberbipp a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 8.5 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 1576 abitant.
El cumün de Oberbipp al se tröva a una altitüden de 500 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bannwil, Niederbipp, Rumisberg, Walliswil bei Niederbipp, Wiedlisbach, Wolfisberg.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oberbipp l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 968 col nom de Pippa. In del 1327 l'eva menziunaa col nom de Obern Bipp.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Oberbipp in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Pororoca
La Pororoca l’è ‘l nòm che i gh’è dà söl Rio di Amàsoni a l’ónda de aqua del Atlàntech che la nas co l’alta maréa e che la se ‘nfìla dét in del lècc del fiöm e la viagia cóntra corènt per tace chilòmetr.
L’ónda la pöl ès ólta fina a 4 méter, la pöl turnà ‘ndré 'n del córso del fiöm per 13 chilòmeter e la se la ét per lo piö tra Fevrér e Mars.
Gh’è pò öna gara de sörf sö la Pororoca che la se té dal 1999 a São Domingos do Capim, ach se caalcà la Pororoca l’è pròpe pericolùs, dezà che l’ónda la se pórta dré töt chèl che la tróa 'n del fióm e che l’ vé da la forèsta, ‘nfina di piànte ‘ntréghe.


text:
Ennetbürgen
Ennetbürgen a l'è un cumün svizzer del Canton Nidwalden. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.70 km² e in del Dicember 2009 al gh'eva una popolazion de 4290 abitant.
El cumün de Ennetbürgen al se tröva a una altitüden de 435 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Beckenried, Buochs, Gersau (SZ), Lüzerna (LU) Stans, Stansstad, Vitznau (LU), Weggis (LU). La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca.
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ennetbürgen l'è staa menziunaa la prima volta in d'un docüment del 1190 col nom de Burgin. In del 1799 l'è devegnüü Enet-Bürgen e in del 1836 Ennerbürgen. Dal 1850 el nom ufizial l'è Ennetbürgen.[1]
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün l'è sitüaa in tra 'l Lagh dei Quater Canton (ciamaa anca Lagh de Lüzerna) e 'l mont Bürgenberg.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Post de vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'atrazion principal de Ennetbürgen l'è la Capèla de St. Jost. St. Jost.


text:
Trebonian Gall
El Cai Vibi Trebonian Gall, mej conossuu domà 'me Trebonian Gall (Caius Vibius Trebonianus Gallus in Latin; Perugia, 206 - Terni, agost 253) l'è staa on imperador roman del 251 al 253 insema al fioeu Volusian.
Come tanti alter imperador del period de la crisi del III secol, l'ha provaa senza tropp success a mett a post i robb che andaven maa in de l'Impero Roman (i invasion barbarigh, l'economia, l'anarchia militar), ma la soa mort violenta l'ha interott el sò lavorà. De fatt el sò motto a l'era Pax æterna.
Cuntegnüü
Biografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La famiglia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è nassuu a Perugia de ona famiglia de rango senatorial che forsi l'era de origin etrusca: i Vibii.
L'ha sposaa ona certa Afinia Gemina Bebiana e 'l gh'ha avuu duu fioeu: el Volusian e la Vibia Galla.
La carrera[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'ha faa i robb che faseven tucc i omen de bona famiglia romana. In del 250 l'è staa consol (insema al Volusian), poeu l'è staa mandaa in de la Mesia de Sotta, incarigh che 'l fa vedè quanta l'era la stima che l'imperador Decio el gh'aveva per lù. Duranta 'sto period el s'è comportaa ben e 'l s'è faa vorè ben di sò soldaa.
Imperador[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del 251, i imperador Decio ed Erenni Etrusch hinn mort in de la battaglia de Abrittus, longh el Danubi. El Trebonian Gall l'è staa proclamaa imperador di sò soldaa in sul camp de battaglia. Per quest a gh'è chi che dis che lù el sia rivaa tardi apposta per fà morì el Decio, o che in ogni cas el fuss d'accordi coi Gott in d'on quai moeud.
Ma appena vegnuu imperador, el gh'ha avuu de stringg coi Gott ona pas molto dura, vist che i Barbar hann poduu tegnìss i danee e i presonee che aveven ciappaa duranta i sò incursion (come quella de Filippopol) e gh'aveven el diritt de avèggh ona certa quantità d'or ogni ann.
Poeu el Trebonian l'è tornaa a Roma, indove se trovaven anmò el segond fioeu del Decio, Ostilian (tropp giovin per andà in battaglia col sò pà), e la soa mader, Erennia Cupressenia Priscilla.
El Trebonian Gall l'ha scernii de adottà l'Ostilian e fàll vegnì co-imperador, menter el sò fioeu natural l'è staa nominaa ceser.
Politiga interna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al temp, a Roma la gh'era la peste: trai mort el gh'è staa anca l'Ostilian. Allora el Trebonian l'ha elevaa al rango de imperador el sò fioeu.
Denanz a l'emergenza de la peste 'l Trebonian l'è staa molto decis: l'ha faa sì che tucc i mort tropp pover per avèggh on funeral fussen aiuttaa del Statt. In 'sto moeud l'ha ciappaa el favor del popol. Ma per el rest l'è minga riessii tant a fà i robb che 'l voreva. Per esempi, l'è minga riessii a fermà i incursion di Gott a Pessinunt e a Efes in del 252/253.
I font cristiann disen che 'l Trebonian l'ha faa di persecuzion, compagn del sò predecessor. I alter font però cunten sù domà che l'imperador l'ha miss in preson el soll papa Corneli.
Politiga esterna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A orient inveci i Persian del re Savor I hann battuu i roman in la Battaglia de Barbalissos e hann invaduu la pupart de la provincia de la Siria. In del 253 inoltra hinn riessii a conquistà anca Antiochia. Ma malgraa tutt, el Trebonian Gall l'ha minga organizzaa di controffensiv.
In sul confin danubian el noeuv governador de la Mesia de Sotta, Emilian, l'ha voruu minga pagà el tribud ai Gott: i German hann passaa el fiumm ma hinn staa battuu. I soldaa allora hann nominaa l'Emilian imperador.
La fin[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Emilian l'ha ciappaa sù i sò soldaa e l'è partii per l'Italia, per batt el Trebonian Gall. Quest chì el s'è movuu col sò fioeu e i sò armad per fermàll. Intrattanta el gh'ha domandaa al governador de la Rezia, el Valerian, de rivà in Italia per dàggh ona man.
Proppi per spettà i rinforz, i duu imperador s'hinn movuu adasi. Ad agost eren rivaa domà a Terni, indove l'è stada fada la battaglia. Chì l'Emilian l'ha vingiuu e 'l Trebonian Gall e 'l Volusian hinn scappaa via. Ma i sò guardi j'hann mazzaa arent a Narni. Lù el gh'aveva quarantasett ann e l'aveva regnaa domà per duu.
Ironia de la sort, on para de mes dopo l'Emilian l'ha faa l'istessa fin e 'l Valerian, finalment rivaa in Italia, l'è diventaa imperador.
Bibliografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Aureli Vittor, Vitt di Ceser
- Epitome di Ceser
- Eusebi de Cesarea, Storia Ecclesiastiga
- Liber Pontificalis
- Eutropi, Breviari a partì de la fondazion de Roma
- Giordann, Getiga
- Giovann Zonara, Epitome di stori
- Zosim, Storia noeuva


text:
Pruvincia de Pavia
- Süperfis: 2.965 km²
- Pupulaziun (2001): 493.753 ab.
- Densità: 167 ab./km²
- Nümer de cumün: 190
- Capital (pup. 2004): Pavìa (71.486 ab.)
La Pruvincia de Pavia l'è una pruvincia de la Lumbardia ucidentala, traversada dai fiüm Po e Tisin, che se incuntren a quater chilometer a val de la cità de Pavia. La cunfina a nord cun la pruvincia de Milan, a est cun quela de Lod, a ovest cunt el Piemunt (pruvinc de Lissandria e Nuara), a süd cun l'Emilia-Rumagna (pruvincia de Piasenza).
El teritori l'è spartii in trì dai dü fiümm magiur che la traversen:
- la Lumelina, a ucident del Tisin e a nord del Po, l'è un piatun cultivaa per la magiur part a ris;
- l'Ultrepò, a süd del Po, l'è pianüra a nord e al cumeicia a luvà sü (runch de l'ultrepò) fin a rivà a tucà i Apenit a süd (Mont Penes);
- el Paves, in tütt el rest de la pruvincia, da la part de Milan e Lod.
L'ecunumia l'è simel a quii di alter pruvinc de la bassa lumbarda: l'agricultüra la porta via un nümer piscinin de lavuradur, ma l'è intensiva, cürada e se pö rivà a gross risültaa: el ris, el furment e 'l furmentun a hin cultivaa in de la pianüra, la vid in di runch de l'Ultrepò; i muntagn a hinn quataa de busch e pastür. Tipich de la pruvincia a l'è l'alevameent di och. Aziend medi e piscinit a rapresenten el gross de l'indüstria pavesa.
La pruvincia la gh'ha una densità de pupulaziun un poo püssee bassa del rest de la regiun, vist anca che gh'hin i muntagn; i center püssee impurtant a hin la capital Pavia, Vigeven (la "capital" de la Lumelina), Vughera (la "capital" de l'Ultrepò), Stradèla e Murtara.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial l'è l'italian.
Del punt de vista di lenguv lucai, la Pruvincia de Pavia l'è semper stada un punt de passagg. Tradiziunalment se dis che la püpart de la Pruvincia la parla emilian, anca se al dì d'incö el quader l'è dipingiüü in manera püssee cumplessa. In general, se cred che in de la zona de Pavia e de la Lümelina se parla lumbard, cun culuridür milanes o nuvares a segunda de la zona. In de la Lümelina ucidental, arent a la Sesia, se parlen anca di dialet de tipu piemuntes (munfrin).
L'Ultrapò l'è püssee cumplicaa de definì, anca se pudarissum dì che l'è emilian. In de la punta püssee meridiunal de la pruvincia (per esempi in de la Val Stafura), a gh'è anca di dialet che se vesinen al ligür.


text:
Sammuch
(nome differente)
Énnece
Nòm sciëndífëchë[càgna | càgna surgente]
Sambucus nigra L.
Dëscrëzzion[càgna | càgna surgente]
Gl sammuch è n’álbërë pëccërigl (1 a 8 m) ë la famiglia ë lë Crapëfrënnácëë (Caprifoliaceae). Monnassá, prò, gl jènërë Sambucus è štat cullëcat dend a la famiglia ë l'Adoxácëë (Adoxaceae). È na chianda nëtròfëla chë zë tròva fòr fòr o dend a gl bbòsch úmmëdë e lë fratt, andó la tèrra tè në muar azòt. Cresc fin a 1.400 m ávëtë. Gl sammuch tè dend a lë rámëra në mëdull ruoss, gghiangh e assá liegghië. Lë frunn suo oppošt, mbarëpënnat, quasc sèmb chë 5 frënnëcèll ovat-langeolat e appëzzëtuat, sëchëttat a gl lat. Scërisc da abbril a ggiugn. Gl sciuor suo pëccërigl, mbrëfëmuat, gghiangaštr, rëštritt a cëndënar a forma ë mbrèlla. Gl frutt, chë zë fav a gl misc ë aušt e sëttiembr, suo tunn, pëccërigl e nir-viulácëë.
Us[càgna | càgna surgente]
Sciuor[càgna | càgna surgente]
Chë gl sciuor zë pò fà në scirupp chë z’allònga chë l’akkua. Tògl la set quann fà call.
Sèmb da gl sciuor, zë caccia në succh chë z’addòpra pë fà në lëquor chiamat sammuca, pur së a gl juorn ë uoj zë fa quasc ndutt chë gl ánëcë.
Pë avé në cunnëmiend mbrëfëmuat, zë ponn mett 10 g ë sciuor sicch dend a në litr ë acit, lassènnëlë a gl sol pë quínëcë juorn.
Ponn sërvì a mbrëfëmuà la bbirra e lë vin.
Frutt[càgna | càgna surgente]
Chë gl frutt zë fa na chëmbëttura, chë prò par ca manna spiss ë cuorp quann zë në magna në muar. Piácënë assá a gl mierl, gl túrdëlë, gl piássërë, gl piett rusc, ...
L’aggènd ë gl pais ë gl nòrd Auròpa në fav në vin.
Zë në pò fà në gnòštr chë në chëlor chë va da gl bblu a gl viòla. Pë quess, zë tieva macënà gl frutt dend a l'acqua, lassènnëglë ammòll na jërnata sana chë ddu cucchiar ë tè (che, essènn ricch ë tannin, fissa bbuon gl chëlor). Zë filtra e zë fa vogl dend a na cazzaròla schëpërkiata. Òpp quess, zë jetta dend allum ë pëtassië mbólvërë e na ndecchia ë ggòmma arábëca macënata fina fina.
Frunn[càgna | càgna surgente]
Pë fà foj gl surg chë štav dend a gl uort, z’azzúppënë diec chil ë frunn dend a vind letra d’acqua pë na décëma ë juorn. Fatt quess z’annacqua tutt cos chë n’ávëtë diec letra d’acqua. Zë pomba cchiù vòt attòrn a lë chiand attaccat da gl surg. Pò sërvì pur condr a gl frúschëlë, lë magnacòzz, lë fërmich, lë címmëcë, ...
Legn[càgna | càgna surgente]
Gl còr tiénnërë ë lë rámëra zë vacanda fácëlë fácëlë; zë në rrèsc a fà na spèc ë fëšchiariegl.
Përëculosëtà[càgna | càgna surgente]
La chianda è tutta quanda vëlenosa pëbbía ë gl cianur e ciert alcalòidë chë tè dend. Sulamènd gl sciuor e gl frutt bbiegl fatt (ma no gl uëssëciegl chë štav dend) nën suo vëlënus. Quann zë fa la chëmbëttura, la còtta avašta a fà scrià gl chëmbuošt cianogënétëcë.
Vide pure[càgna | càgna surgente]
- Sammuco: la spèce Sambucus nigra scritt pe napuletane letterarie.


text:
Giuvaulta: Permissiun per l’allevament da peschs
- Venderdi, 5.2.2016, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 5.2.2016, 11:45, RTR
La vischnanca da Giuvaulta ha concedì al chantun Grischun il dretg da prelevar aua sutterrana.
La concessiun è limitada a 50 onns, scriva la regenza en ina communicaziun. Il stabiliment per l'allevament da peschs a Giuvaulta è en funcziun dapi l'onn 1971 ed è il pli grond en il chantun Grischun. Perquai ch'il stabiliment vegn engrondì cun trais ulteriurs batschigls na basta la productivitad dal bigl da prelevaziun vertent betg pli per far funcziunar il stabiliment per l'allevament da peschs. Pervia da quai è vegnida construida ina segunda tschiffada. Da nov dastgan vegnir prelevads 450 liters per minuta. Mo en cas excepziunals, per exempel dis da stad fitg chauds, vegnan las pumpas da tuts dus bigls prendidas en funcziun a medem temp durant in pèr uras al di, e quai cun ina quantitad da prelevaziun da totalmain 730 liters per minuta.


text:
Sergnà
Sergnà (Sergnano in Italian) l'è 'n cümü de 3 605 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) che sa tröa 'n Pruincia da Cremuna. El g'ha 'na frasiù ciamada Tresulasch.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
Abitàncc censìcc
Pagine tacade[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Eletròun
L' eletròun l' è un cumpunèint fondamentèl dl' àtom, cun eletrisité negativa. J eletròun gl' în dal partisèli elementèri, carghédi negativamèint, ch' j gîren d' lung a degli ôrbiti intòrn al nuclèv ed l' àtom.
Tùt j singòl elemèint chìmic j gh' àn 'na quantitè diferàinta d' eletròun. L'è pròpia da la pusisiòun in sìma agli orbitèl, e da la quantité di eletròun estèren dj àtom, ch' a dipènd el proprieté e anca el capasité ed lighères e d' mis'cères di diferàint materié.
L'avérel caté e la sô dòpia natûra
L' eletròun l' è stê la prìma partisèla subatômica a èser descuvèrta, in dal 1897, quand al sieinsié J.J. Thomson l' îva sperimenté ch' l' eletròun al furmèva j ràg' catòdic ch' j gnìven fòra da un filamèint ed metâl suriscaldé.
In dla vècia teorìa ins la strutùra dl' atòm, l'eletròun l' éra cunsideré 'na bucîna ch' la girèva a 'n altèsma velosité intòrn' al nùclev dl' àtom in dagli òrbiti preciśi: ma po' i siensié dla fìsica j àn capî che l' eletròun l' è piò uguèl a n' ònda eletromagnètica sirculèr, ch' la viàśa a n'altèsma velocité (intòren a 100 miliòun ed kilòmeter uràri) intôrn al nùclev sainsa avéregh nè màsa, nè volùm, e ch' al gh' à cuntemporanitè ed preśeinsa in piò punt dal spàsi.
Cùm' al 's cumpôrta
Acsè cùma la Tèra la gìra intòrn al Sôl, mo però la prìla anc su sè stèsa, acsè anca l'eletròun al gìra intòren al nùclev mo però al prìla anca su sè stès: al pôl prilèr intòrn al sô àsi in sèins uràri u antiuràri: cla manéra lè ed prilèr la vîn ciamèda nùmer quàntic ed spìn, la se scrîv cun la lèttra 'm' e la gh' à sôl dù valôr: + 1/2 e -1/2. Dù eletròun ch' j prìlen in dj vers cuntràri j fòrmen dù minùscol càmp magnètic cuntràri.


text:
Nicky Hayden
Nicholas Patrick Hayden, cgnusû ad sòlit cuma Nicky Hayden (Owensboro, 30 ad Luj dal 1981) 'l è un curidōr ad mòti americàṅ uriginàri dal stat dal Kentucky, campiòṅ dal mónd dla MotoGP in dal 2006. Da 'l 2009 al cór par la cà bulgnéśa ad Båurg Panighèl Ducati insém a Valentino Rossi.
In dal gari al dróa sèmpar al nùmar 69, cumpàgn a sò pàdar quand al curìva lò, a part al 2007 quànd 'l à druâ 'l òṅ da campiòṅ dal mónd. Al sò scutmàj 'l è The Kentucky Kid (Al baghét dal Kentucky).
Nicky al gh'à dū fradèi ch'i cùran anc lōr (Roger Lee Hayden e Tommy Hayden) e anc dū surèli, una più granda e una più pìcula.
Biugrafìa
Gl'Inìsi
Fin da putèṅ al móstra al sò interès p'r al mòti, curénd in di sircùit dal cross, par pò pasàr a quéli derivàdi, dvintànd in dal 1999 al più śóvan campiòṅ dl''AMA Supersport. 'L an dòp al finìs a 'l secónd pòst in clasìfica dl'AMA Superbike par sōi sinc punt ad distàc da Mat Mladin.
In dal 2001 al finìs tèrs in cal campiunàt lè ma 'l an dòp al s tōś al sfisi ad vìnsar la belésa ad nóṿ gari, dvintànd acsè al più śóvan campiòṅ dla categurìa e al curidōr cun più vìnsidi muciàdi sù ad sèmpar.
Sèmp'r in dal 2002 al cur cuma wildcard, cun na Honda RC51 dal team American Honda, la próa americàna dal campiunâ mundiàŀ dla Superbike in dal sircùit dla Laguna Seca (al pòst, ch'a s ciàma acsè parchè na vòlta lè a gh'éra pròpria na lagùna che però la s è scada, 'l è famóś par la sò curva difìcila dal tirabusòṅ). Nicky al gh la cava tut dū al vòlti 'd andàr a punt, finénd 26śum in clasìfica a la fiṅ, muciànd sù in tut 16 punt.
Clas MotoGP
In dal 2003 Nicky al vèṅ sarnî da 'l team Repsol Honda par cùrar in MotoGP a fiànc dal campiòṅ dal mónd peśaréś Valentino Rossi. Hayden al s dà da far finénd par dū vòlti in sal pòdi (Pasìfic e Austràglia), cuncludénd la stagiòṅ a 'l quint pòst cun 130 punt in tut.
In dal 2004 al fà còpia cun al braśigliàṅ Alex Barros e al mùcia sù incóra dū tèrs pòst (Braśìl e Germàgna) e 117 punt, finénd utàv a la fiṅ.
In dal 2005 al tóś sèg cuma cumpàgn ad team al rumàṅ Max Biaggi in dla Honda uficiàla. Al 10 ad Luj dal 2005 al vins la sò prima gara a cà sua in dla Laguna Seca (al telecrunìsta Enrico Meda al gh dà, par cal mutìṿ lè, al scutmàj ad Móstar dla Lagùna). Durànt la stagiòṅ i rìvan anc dū secónd pòst (Austràglia e Cumunità Valensiàna), tri tèrs pòst (Germàgna, Qatàr e Turchìa) e tri pole position. Par Nicky a s trata dna bèla stagiòṅ parchè al mét da part 206 punt finénd tèrs in clasìfica.
Hayden al par prònt par cumbàtar p'r al tìtul e al ròbi i èṅ ciàri a basta fiṅ da subìt. Difàti 'l americàṅ a 'l inìsi dal 2006 al mùcia sù di bèi riśultâ (nóṿ pòdi in dal primi ùndas gari e dū prim pòst, ad Assen e incóra in dla Laguna Seca). I sò rivài dirèt (Valentino Rossi, Loris Capirossi, Marco Melandri) i patìsan in cal mèntar di infurtùni grav pardénd acsè di punt par strada. A siē gari da la fiṅ Nicky al gh'à incóra in bisàca 34 punt ad vantàś in di cunfrònt ad Dani Pedrosa (sò cumpàgn ad scuderìa) e 51 ad distàc da Valentino Rossi ch'al cór invéci par la Yamaha. Quànd però al campiunàt al par sarâ, Hayden al taca a far di riśultâ da schiva, pardénd dimóndi dal vantàś ch'al gh'iva su Valentino. A dū gari da la fiṅ al tîṅ stric sōi 12 punt ad difarénsa. Durànt la gara dal Purtugàl pò Pedrosa al gh và adòs butànd-al fóra da la cursa e faghénd acsè in manéra che Rossi, rivâ secónd a 'l traguàrd pasâ in sla riga par Toni Elias, al mucìs a sò vòlta 8 punt ad vantàś. Ma durànt 'l ùltim Gran Prèmi a sucéd incòsa: Valentino, partî mâŀ da la pole position, al ślìcia śò in dal tentatìṿ ad rimuntàr e al finìs 13śum. Hayden invéci al gh la cava a far sù i punt ch'a gh mancàva rivànd tèrs da drē da 'l Ducati ad Troy Bayliss e Loris Capirossi. Cun 252 punt còntra 247 Nicky Hayden al dvénta al campiòṅ dla MotoGP 2006. A far la difarénsa i èṅ pròpria i sinc punt che Valentino 'l iva pardû da Elias par dū miléśum in sal traguàrd a 'l Estoril.
In dal 2007 al ròbi i vànan pèś p'r al pilòta dal Kentucky. Nicky al cata sù sōi tri tèrs pòst (Ulànda, Germàgna e Brno) e na pole position in Purtugàl faghénd in tut 127 punt (utàv pòst).
Al 2008 'l è al sò ult'm an par la Honda e Hayden al finìs la stagiòṅ a 'l sèst pòst cun 155 punt e dū pòdi (Indianapolis e Austràglia).
In dal 2009 al s trasferìs dal nòstri bandi par cùrar par la Ducati Marlboro cun la Desmosedici GP9 insém a Casey Stoner. In dla stagiòṅ al gh la cava a finìr in sal pòdi sōl na vòlta a Indianapolis. 'N àtar pòdi al al cata sù anc in Aragóna in dal 2010 quànd al pasa in sal finàŀ al pilòta ad cà Jorge Lorenzo. Nicky al finìs 'l an cun anc quàtar quàrt pòst in dal casét e 163 punt in tut.
In dal 2011 al cata incóra Valentino Rossi in dal sò box parchè al marchigiàṅ 'l iva in cal mèntar tòlt al pòst ad Casey Stoner pasâ a la Honda. Nicky al śgranfgna un tèrs pòst in Spaggna e un quàrt in dal Régn Unî finénd utàv a la fiṅ cun 132 punt, a sèt punt da 'l cumpàgn ad scuderìa.


text:
1996
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 07 03 - Ramallah (Cis·gjurdània): sa ga al custitüiss ul primm parlameent Palestinées scernii demucrategameent.
- 15 03 - Malabo (Guinea Equaturiala): Teodoro Obiang, fin alura presideent dal paees, sa al pruclama cap dal statt.
- 25 03 - Brüssèl (Bèlgica): ul Cumitaa Veterinari da la ÜE al pruibiss i espurtazziun da vaca Britànega inscí cuma i söö prudott derivaaa, a causa da la malatía da la "vaca pazza" (encefalupatía spungifurma).
- 27 03 - SÜA: Al va a la véndita ul primm urdinaduur da sacòcja Palm Pilot, cul sistema uperatiif Palm OS.
- 05 07 - Edimburgh (Scòzzia): ga al nass ul primm mamífar clònich, una feda (pégura) numenada Dolly; l'Istitüt Roslinde al farà püblich ul 23 02 dal an següent
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 04 02 - Arenys de Mar (ul Maresme): Fèlix Cucurull, scrituur e sturiaduur Catalan (n. 1919).
- 08 01 - Pariis (Francja): François Mitterand, pulítegh Francées, presideent da la Repüblica (n. 1916).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Marche
Le Marche i è 'na regiù de l'Italia centràla abitàda de piö o méno 1.550.000 abitàncc. L'è colocàda söl mar Adriàtich e la cuàrcia zó 'na superfìce de 9.365 km², delimitàda del fiöm Conca a nòrd, del fiöm Tronto a sud e de la cadéna dei Apenìni a ucidènt. La cunfìna co l'Emilia-Romagna (pruvincia de Rimini), la Repüblica de San Marino, la Toscana (pruvincia de Arezzo), l'Umbria (pruvincia de Perugia), l'Abruzzo (pruvincia de Teramo), el Làsio (pruvincia de Rieti) e 'l Mar Adriàtich.
El capolöch de la regiù l'è Ancona, le ótre pruvìnce i è Pesaro e Urbino, Ascoli Piceno, Fermo e Macerata.


text:
Didêl
Al didêl 'l è cal strumèint cìc a forma 'd cuaciadùra 'd dî dla màṅ, ch'a s mèt in sim'a 'l dî médi o a 'l ìndes in dal mèinter ch'a s cuśìs p'r ann pùnś'r-es quand a s cùcia la gùcia per soquànt tèimp.
Al didêl 'd lung a 'l tèimp
A s sà dai schêv dl'archiulugìa che cal dòni i druèven bèle di strumèint dal gèner anch in dal Neolìtic, mo però cùma dal piastri, i éren pinsê per difènder più che i dî, al pel'm edla màṅ, in dû in di fât, i batìven cal gùci gròsi 'd chi tèimp luntàṅ là. Al didêl c'm'al cgnusòm incō al s taca a catèr in dla Cina e a Pompei du sècol prima 'd Crist. 'D lung ai sécol ch'i gnaràn dôp, al dvintarà anca più pratic e alśér, mo però anca decorê e presiōś se la cuśdóra la s al psiva permèter. Cun la fabricasiòun industrièla ch'a vgnarà dôp, al didêl al dvintarà 'n atrès custruî in séri e facil da catèr in di negósi.
Di dulsèin p'r i putèin 'd na volta
«Dôp 'd avér tolt sù i maròun e maśnèda la só farèina, la nóna la in impinìva i didē e la i mitìva a rustìr in sìm'a la stùa, che dôp a s i srèv arbaltê e tolt fóra di dulsèin ala farèina rustìda p'r i putèin ed cà»[1].
Vôś lighèdi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Didêl
- Wikizionario contiene la voce di dizionario «Didêl»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vucabulàri Treccani.
- (EN) La só stòria in sìm'a UK Detector Finds Database in ligna.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.