text:
Ricette bobbiesi
I prìm piàt
I pin
Par 4 parson: 300 gr. ad ricòta, bèla frèsca; ½ chilu da spinas o d'erbèt; on öv; 100 gr. ad furmai ad furma; 120 gr. ad faréna bianca; nuśa muschè e sè q.b.
As lèva bèn i spinas o i erbèt e i sa śbuiénta. Is trida cón a mèśalöna o is fan pasè ent u pasavardüra.
I s'empasta cón ra ricòta, l'öv, ar furmai, ra faréna e a nuśa muschè. Is lavura tant cm' i gnòch ad patèt. I tuctìn ad l'empast i vàn ślonghè cón u pèram ad ra man.
Is fàn cöś cm'i gnòch ent l'aqua buiénta e salè; i èn cöt quand i vègna a gala.
Ent ar dialèt bubièiś is ciama anca «pé da léśa» par ra furma ch'i g'han, che i pèra i pé d'ona léśa.
Is condìsa côn ona bona bagna ad fònś di nostar.
Anna
Ecco un'altra ricetta in cui si aggiungano anche delle patate
I pìn
Par 4 parson: 300 gr. ad ricòta, bèla frèsca; ½ chilu da spinas o d'erbèt; on öv; 2/3 patèt, 100 gr. ad furmai ad furma; 120 gr. ad faréna bianca(sö par śö); nùśa muschè e sè q.b.
As lèva bèn i spinas o i erbèt, i sa śbuiénta e is trida cón a mèśalöna; dòp, ona vôta fàt cöś e plè e patèt as fà pasè ar tüt ent u pasavardüra.
L'empast fàt cón ra ricòta, l'öv, ar furmai, ra faréna, e patèt e a nùśa muschè us lavura tant cm' i gnòch ad patèt. Cón l'empast as fà ona bìsa e tant cm'i gnòch, as tàia a tutctìn che i vàn ślonghè cón u pèram ad ra man.
Is fàn cöś ent l'aqua buiénta e salè; i èn cöt quand i vègna a gàla.
Ent ar dialèt bubièiś is ciama anca «pé da léśa» par ra furma ch'i g'han, che i pèra i pé d'ona léśa.
Is condìsa cón ona bòna bagna ad fònś di nostar.
Milia
I panseroti
Par 4 parson: Par fè e fritatén:100 gr. ad lat ; on öv ; 100 gr. ad faréna ; dra sè e ad l'oli d'uliva.
Lavurè bèn bèn ra faréna cón ar lat e dop mètga l'öv, ra sè e l'oli. Ona vôta prònt l'empast, fè de fritatén bèi sütil e fèia gnì frèd.
Entant ch'e vegna frèd preparè on empast cón ricòta, furmai ad grèna e spinas o erbèt (tant cme cul di pìn) e quand e fritè ièn fred bśögna spalmègh a sura l'empast e fèia sö cme di canonsìn ad 4 cm.
Dop aveia mis ent ona ticia, trèg a sura ra "besciamèla" e condìa cón dra bàgna ad fonś, ma anca cón cula ad tumètich.
Mètia ent ar fùran chèd (180°) par 15 minüt.
Ra pastèla (che en italian as ciama «besciamella»):
on èto ad faréna; on èto ad bütir; on litar ad lat; ra sè.
As mèta ent ona casaröra picéna ar bütir e us fa dasfè, pö as gha śonta ra faréna. As mèśda bèn e as fà rośulè. Dop as gha śonta ar lat, bèl chèd, pôch par vôta (bśögna stè aténta a fègh mia fè i mòtar.
A ra fin, as gha mèta ra sè e sénsa daśmèt da meśdè as fa cöś par 15 minüt. Se as vö ra pastèla püsè mòla as gha mèta on bicér ad lat ad pö.
Liliana
I Turtèi ad mègar cón ra cua
P'r'a sföia: 1 kg. ad faréna; 8 öv.
P'r'ar pìn: 1 kg. ad ricòta; 2 hg. da spinas o d'erbèt; 3 hg ad furmai ad grèna; 2 rus d'öv.
As fà ona bela sföia cón 5 öv entregh e tri rus, as ména bèn e as tira féna féna.
Ra pasta a va taiè a rômbi longh 7/8 cm. En mèś, as gha mèta ar pìn (on cüciarin). Par dègh ra sègma giüsta bśögna prima fè tachè i dü spigh ad front e dop, as finisa da sarèia sö cón ar rèst dra pasta; I turtèi i rèsta fàt ch'i pèra a trèsa.
P'r'ar pìn sa śbuiénta I spinas is trida e as gha mèta ensèma ra ricòta, ar furmai ad grèna e I dü rus d'öv.
As gha śonta on spisìgh ad nuśa muschè, ra sè e ar pìn l'è bèl e fàt.
I van condìd cón dar bütir śitè e quèiche föia ad sèvia, ma as pö anca condìa côn ona bona bagna ad fònś di nostar.
Liliana
I macaròn fàt cón l'angùcia (par 4 parson)
Ricèta: 300 gr. ad faréna bianca; 1 öv; 20 gr. ad bütir.
L'angùcia che as dröva par fè i macaròn a l'è on fèr da calsèt.
As mèta en mèś a ra faréna ar bütir e l'öv e s'empasta tüt cón l'aqua tévda fin che ra pasta a dvénta bèla lisia. Quand l'è bèla lavurè as ne pìa di spisigòn gros cme de nisör e i s'enfrénsa ent l'angùcia, vün d'ona pèrt e l'ètor da l'ètra. Cón u pèram dra man as fa argülè l'angùcia śgnicandla ens l'asa fin che ra pasta a sa ślònga 6/7 cm. Adsé i macaròn sôn fàt, basta tirèia föra da u fèr. Par fèia cöś is tràn ent l'aqua buiénta e salè, par sèt o vot minüt, sö par śö…
I macaròn is condìsa cón ra stüfè.
Pina ad Masòch
I gnòch
Par 4 parson: 1 kg. ad patèt, 300 gr. ad faréna, ra sè (on cüciarìn da cafè), 1 öv.
Bśögna mèt a cöś e patèt ent l'aqua frèda salè. Quand ièn prònt, scurèia e ona vôta plè fèia pasè ent u śgnicapatèt. Mèt ar tüt ens l'àsa dra pàsta, lavurèl on pô e dòp trìgh ensèma 2/3 ad faréna e lavurì sübit l'empast. Se fìsa mòl, mtìgh ancamò on pô ad faréna.
Quand l'empàst u s'è ripusè bśögna lavurèl cm' ona salsìsa gròsa cm'on stôpòn e dòp avèi sparpaiè ra faréna ens l'àsa taì i rudlìn in tuctìn da 2 o 3 cm. Ona vôta taiè tüti i rudlìn piè a grataréna dar furmai, enfarinèla e fègh pasè i tuctìn śgnicanghia contrà con u didòn.
Enveci da grataréna as pô drövè anca ona furséna.
I gnòch is cōndìsa bén bèn cón dar bütir e dar furmai ad grèna, ma anca cón dra bàgna ad fònś o ad chèran.
Milia
Pisarèi e faśö (par 7/8 parson)
Ra pasta: 1 kg. Ad faréna bianca; ½ kg. Ad pan gratè; aqua buiénta.
Bśögna mèt ra faréna ens l'asa dra pasta e dop avèiga fat on büś en mèś, as gha trà dentor ar pan gratè.
Cón l'aqua chèda sa śbuiénta ar pan gratè (us mis'cia cón on cücièr par an brüśès mia i did); dop as gha śonta aqua frèda o tévda p'r' empastè.
Quand ra pasta l'è prònta as ne taia tanti tuctìn, cme di spisighìn, e i sa śgnica śö cón u did tant cme fè di gnuctìn
Ra bagna ad faśö: 3 hg. ad faśö frèsch, śa plè o sèch da mèt a bagn ra sìra prìma da cuśinèia; ½ hg. ad bütir, on pô d'oli e ona bèla fèta ad lèrd, ona fèca d'ai, mèśa sigula, consèrva.
Prima ad tüt bśögna dè ona mèśa cutüra ai faśö. Ent ar condiment: bütir, trid ad lèrd, sigula rośulè a ftén sutil, dop as gha śònta ra consèrva cón ona taséna d'aqua di faśö e ona fèca d'ai, (entréga che pö as tira via). Dop on pô as gha trà ensèma anca i faśö par fèia finì da cöś. Bśögna śontègh da maniman l'aqua di faśö, en manéra che ra bagna an sa taca mia en fònd du padlìn.
Quand ra bagna l'è pronta, as mèta a bùi ona bèla pügnata d'aqua, as gha mèta ra sè e as gha trà dentor i pisarèi.
Quand i pisarèi ièn gnìd a gàla ièn prònt.
Annamaria
I anvìn (par 5/6 parson)
Ra pasta: 600 gr. ad faréna bianca; 3 öv; 2 cücièr d'oli; sè e aqua tévda.
As mèta ra faréna ens u tèvul e en mèś ra sè, l'oli e i öv ch'i vàn śbatìd cón ona furséna.
S'empasta bèn ra faréna cón l'aqua tévda (presapôch ona tàsa) e quand ra pasta l'è bèn lavurè, as tira cón a s'ciura ona sföia bèla sutìla. Dop as tàia tanti rutondìn ad pasta da empinì.
Ar pìn: 400 gr. da stüfè; 2 branchè ad pan gratè; 3 hg. ad furmai gratè; 3 öv; scaröra (föi vérd śbuiéntè, nuśa muschè, pèivar e sè.
Par fè ar pìn as trida cón a mèśa löna ra stüfè e as gha mèta anca on pô ad bagna tévda ens ar pan gratè. As gha śonta ar furmai, i öv, ra scaröra cöta e tridè, a nuśa muschè, ra sè, ar pèivar. Ar pìn u gha da ès bèn amalgamè, se l'è trop dür, as gha śonta dar bröd o dra bàgna.
Cm'is fàn: en mèś a i rutondìn ad pasta taiè cón a lèrfa d'on bicer as gha mèta mèś cüciarin ad pìn; is pìga a mèśa löna e as tàca i dü cô cme on anèl. Adsé vegna föra i anvìn fat a caplìn.
Is condìsa cón ra stüfè.
Anna
Ra panèda
Par 4 parson: 2 ftén ad sigùla, 1 fténa ad lèrd, gr. 40 ad bütìr, 2 litar d'aqua, 5/6 branchè ad pàn vèc, ra sé furmài da gratè.
Tridè ar lèrd cón a sigùla e fèl rośulè ensèma a 20 gr. ad bütir ; quand ièn culurìd trègh l'aqua e lasèla bùì par on'ùrèta, dòp fèla gnì frèd e mètgha ar pàn bèl dür. Pasè quèiche ùra bśögna mèt ra mnèstra ens ar fögh e fèla cöś par trì quèrt d'ùra, sö par śö. Föra dar fögh as gha śònta ar bütir ch'è restè e tànt furmài gratè.
Adsé ra panèda l'è prònta da mangè.
Angelina
Questo è il classico piatto che viene cucinato per il giorno dei morti; è una ricetta poco costosa, ma gustosissima.
I sìśar
800 gr. ad sìśar mìs a bàgn ra sìra prima ent l'aqua tèvda; 1 gàmba ad sèlar, 1 caròtula, 1 patèta e du föi ad sèvia; 400 gr. ad custèn ad gògn.
Ona vôta tridè ra vardüra e taiè a tuctìn a patèta is mèta a bùi ent ona pügnata cón 1 lt. e mèś d'aqua; as ghà śònta i sìśar ed e custén e as làsa bùi ar tüt par on'ùra e mèś. Quand i siśar ièn quèśi cöt as ne pìa on pô e is pàsa ent u pasavardüra en manéra da fè gnì menu liquìd ar bröd ;as gha trà ra pàsta o ar rìś, e du föi ad sèvia e as làsa bùi ancamò par 15/20 minüt (sö par śö). Ona vôta cöta, da ra mnèstra as gha tìra via on pô ad siśar ed e cüstén. I siśar is condìsa cón ad l'òli (e se ièn frèd anca cón l'aśèid) ensèma a quèiche pôr o a ona sigùla taiè a ftén sütil: cón e custén ièn ona bontà.
Milia
Pulénta e marlüs
Par 4/5 parson
Puléñta :3 litar d'aqua ; 600 gr. ad faréna ad mèlga; ona patèta, ra sè.
Quand l'aqua salè a buia as tàia ona patéta a ftén sutil sutil, es tran śö e es fan cöś. Pö as trà śö anca ra faréna ad mèlga, pôch par vôta, entant che as mèśda cón u canèl; an gh'ha mia da fè i motar. As fa cöś p'r on'ura, prèsapôch e da maniman as mèśda sempar.
Marlüs e sigul: on bartagnin ad marlüs möi; 5 o 6 sigul; oli d'uliva.
As taia ar marlüs bèn muiè e süghè, a tuctìn e u s'empana cón ra faréna ad mèlga e us fa friś ent ona padèla fìn che un fà ra crusta.
As fa cöś ent l'oli e sigul taiè a ftén sutìl, dentor on'ètra padèla cón u querc, adèśi adèśi
Quand e sigul ièn cöt es tràn śö sura ar marlüs e cón ca pitansa ché, as condìsa ra pulenta.
Ernesta
I secònd piàt
Ra stüfè (par 4 parson)
800 gr. ad chèran ad manś ; 50 gr. ad lèrd; 50 gr. ad bütir; 1/2 litar ad vìn nèigor ad cul bòn; dü fèch d'ai; dü föi ad lèvor; dü ciôd ad garofan; on spisigh ad nuśa muschè; 30 gr. ad sigüla; on litar ad bröd; on cüciarin ad consèrva; ra sè.
Par fè ra stüfè as pia ona bèla tridèda ad lèrd e us mèta ent ona casaröra cón ar bütir. As trìda anca a sigüla e as mèta a ruśulè ensèma a l'ai, adèśi adèśi.
Quand a sigüla l'è prònta as fà pasè ra chèran ch'a gh'ha da ruśulè a fögh alégōr.
Pö as gha mèta ra sè e us quèrcia ad vìn.
Quand ar vìn u s'è mèś süghè as gha śonta i odur ensèma a ra consèrva e ar bröd. Ona meśdèda e pö a sa sbasa ar fögh.
Us quèrcia e us lasa andè adèśi adèśi almenu par trèi ur.
Milia
A lévra
Ra sìra prima as divida a lévra a toch e is mèta ent ona gròsa bièla ensèma a ona sigula taiè en quatar, a on pô ad canèla, a quèiche ciôd ad garofan e a ona föia o du ad lèvar. Bśögna quarcè ar tüt cón dar vìn neigor e lasèl a möi par tüta ra nöt.
Ra maténa dop as fa rośulè ent ona gròsa casaröra, ona sigula e ona fèca d'ai, taiè bèi fin en dü èti ad bütir e on bicér d'oli d'ôliva. Dop, bśögna śontègh dar lèvar e quand ar sofrìt l'è prònt as gha mèta i toch ad lèvra bèi scurè. Is fàn friś bèn bèn e dòp as gha śonta ar pèivar, ra sè, cul tant ch'a basta, on pô ad consèrva e as quèrcia ar tüt cón dar vìn nèigor e as lasa cöś ens ar fögh bàs.
Quaranta minüt prima da tirèla śö dar fögh, as gha mèta ona bèla tridè ad pusümar cón du fèch d'ai.
Ona vôta prònta a và servìda bèla chèda. Cón ra bàgna ch'a rèsta en fònd as pö condì anca i macaròn.
Irene
E lümas
Par 4 parson: 80 lümas; ½ kg. ad carotul ; ½ kg. ad sèlar; ½ ad pôr; 30 gr. ad sigula; 3 cücièr d'oli; 100 gr. ad bütir; on cüciarìn ad consèrva; ra sè.
Dśuma sübit che e lümas e gh'han da iès de nostar e par avèighia bśögna fèsia dè da quèiche d'ün ad campagna o andèsia a serchè, cón a sapèta (a rangugnéna), suta tèra, quand è lümas ièn śamò ciôs par pasè l'enveran.
Par pulìa bèn, bśögna: lavèia ent l'aqua frèda par tirègh via ra tèra da u güs; trèia ent l'aqua buiénta par fèia murì. Dòp es tira föra du güs e es pulìsa bèn, tirandga via tüta cula rôba nèigra che e gh'han tachè, l'entestìn, e còran e ra rôba düra che e gh'han en buca par pudèi mangè l'ensalata e l'èrba.
Ona vôta pulìd es lèva, par du o trèi vôt, prima cón l'aqua e dop cón ar vìn e dop es frèiga cón ra faréna ad mèlga en manéra da tirègh via, dar tüt, cula rôba śgüiénta che e gh'han adréra.
Es lasa süghè e dop es tràn ent ona casaröra cón l'oli, ar bütir, ensèma ad ona bèla sigula tridè. Par fèia rośulè as gha mèta anca on bèl biciér ad vìn bianch. Dop cón on pô d'aqua, as gha śònta ra consèrva e es fàn cöś par du o trèi ur. Par fèia mia tachè ens ar cü da pügnata, as gha mèta ogni tant, on pô d'aqua.
A ra fin as gha trà ensèma e carotul tridè, ar sèlar e i pôr e es fàn andè fin a quand e lümas ièn cöt.
L'è u piat dra vigilia ad Nadèl.
Rina ad Sansarvù
Ra büśèca
Par 4 parson: 600 gr. ad büśèca ; 50 gr. ad bütir ; 50 gr. ad lèrd ; ½ bicér d'oli; 2 o 3 sigul; ona gamba ad sèlar; 3 o 4 carotul; 3 hg. ad faśulèn muiè; ar bröd; furmai da gratè; pèivar e sè.
As tàia ra büśèca, prònta, a ftén. As mèta ent ona casaröra cón ar bütir e ar lèrd e as fa rośulè.
Da pèrt as fa friś e sigul a ftén ent l'oli a fögh bàs. Quand ra büśèca l'è insavurida as gha śònta e sigul e ar bröd, on pô par vôta, ensèma a e carotul e ar sèlar.
E faśulèn es fàn cöś da pèrt a mèśa cutura e es gha śònta dòp. Ra büśèca a gha da bùi par du ur e as servìsa quand ar bröd u s'è ristrèt. As pö mètga sura dar furmai gratè.
Aurelia
Ar bùì
Par 4 parson: 800 gr. ad müscùl ad mànś, ½ galéna, 1 cudghìn, 1 gàmba ad sèlan, 2 carotùl,1 sigùla, 1 patèta, 3 ciüf ad pusümar.
Lavè bèn ra vardüra e mètla ent ona casaröra péna d'aqua e fèla bùì. Mètgha ra sé e ra chèran ad manś e lasèla bùi, a fögh bàs, sö par śö, par on'ùra. Dòp śontègh a galéna e fèla andè par on'ètra ùra, mètgha dòp i ciüfèt ad pusümar, a patèta plè e quand sarà pasè on'ètra mèś'ùra śmursè ar fögh parchè ar buì sarà prònt.
Par u cudghìn: us mèta ent on casaröra cón aqua frèda, prìma bśögna śbüśèl cón ona furséna e fèl sö ent'on föi d'aluminio, cénd ar fögh bàs e lasèl bùì par bèi du ùr. Dòp śmursè ar fögh e fè ripusè u cudghìn par 15 minüt.
Fè culè ra chèran a patèta e u cudghìn e dòp avèia taiè a ftén mèthia ens on piàt ensema a ra vardüra. Ar buì us serva, bèl chèd, cón u bagnèt, ma anca cón ra mustèrda.
Milia
Süchin, sigul e puvròn pìn
Par 4 parson: 3 süchin; 2 sigul mia tant gròs; on puvròn; 4 cücièr ad pan gratè; 6 cücièr ad furmai ad grèna; 2 öv; 2 fèch d'ai; ona branchè ad pusümor; nuśa muschè; ra sè; on cücièr d'oli; 25 gr. ad bütir
A sa śbuiénta e vardür ent l'aqua salè. As taia i süchin a rüdlén alt 4 cm. e is vôda cón on cüciarin. Sa sföia e sigul e as pulìsa di granìn i puvròn. As mèta ent ona grilèta u ptàs di süchin, ar cör de sigul e dop avèia tridè bèn bèn, is mis'cia par lighèia ensèma. Ar tüt us trà ent ona casaröra, cón ar bütir e l'oli e quand u s'è scaldè, as gha mèta ar pan gratè.
Quand l'è gnìd frèd as gha mèta ensèma ar furmai ad grèna, i öv, ar pusümar, l'ai e a nuśa muschè tridè e as fa on bèl pìn.
Cón ar pìn a s'empenisa e vardür: e rudlén di süchin, e föi da sigula e u puvròn (taiè en manéra da pudèiga mèt sura ar pìn).
Quand ièn prònt is pasa ent ar pan gratè, cme de pulpèt e is mèta a friś cón l'oli e ar bütir. Bśögna, ogni tant, girèia sutsura par quèiche minüt.
Is pö anca fèia cöś ent ar furan.
Rina ad Sansarvù
E custén d'agnèl frìt
Par 6 parson: 24 custén, 2 öv, farina bianca, pangratè, òli d'ôliva par frìś, ra sé.
Bśögna bàt e custén bén bèn, mètga on pô ad sé, enfarinèia e fèia pasè ent i öv śbatìt e ent ar pàn gratè (fèl tachè bèn a ra chèran).
E custén e vàn frìt ent ona padèla, cón bòta òli bèn chèd, e servìd con de ftén ad limòn.
Antonèla
Agnèl a ra caciadùra
Par 6 parson: 1,4 kg. ad chèran (ra pèrt dadréra dl'agnèl), ½ kg. ad tumètich, 4 hg. ad patèt, sigùla, ôrìgan, òli d'ôliva, ra sé, pèivar neigar en granìn.
Bśögna taiè l'agnèl a tòch bèi gròs; metìa ent ona gròsa tìcia ensèma ad ona bèla sigùla taiè a ftén con e tumètich, ed e patèt taiè a tuctìn.
Bśögna condì ar tüt cón on bèl pô d'òli, origan, ra sé, pèivar maśnè e, ona vôta sarè la tìcia cón u quèrc, trèla ent ar furàn a 190°par 60 minüt. 10 minüt prima ch'a finìsa ra cutüra, dasquatè a tìcia par fè piè culùr a ra chèran.
Elena
A sìma (l'è ona ricèta śenvèiśa)
1 kg. ad vidèl, taiè vśìn ar pèt, 1 sigùla e 1 caròtula taiè a ftén, 1 o 2 föi ad lèvar, 2 granìn ad pèivar; 400 gr. ad filèt ad gògn e 120 gr. ad lèrd, tüti dü tridè, 20 gr. ad mgnòla ad pàn bagnè ent ar làt e bèn śgnichè, 40 gr. ad furmai ad grèna gratè, 200 gr. ad pisèli (arbiòn) sénsa plàia, 120 gr. ad lacèt taiè a tuctìn, 2 cücièr ad magiurèna tridè, 50 gr. ad pistàchi splè, 4 öv entrégh. Sé, pèivar e on spisìgh ad nùśa muschè.
Mèt ar trìd du gògn e dar lèrd, i tuctìn dar lacèt, ra magiurèna, ra mgnòla dar pàn, ar furmai gratè, i pisèli, i pistàchi, i öv, ra sé, ar pèivar e on spisìgh ad nùśa muschè, ent ona teréna e mis'ciè bèn ar tüt par fèl gnì on bèl miśdòs ch'u vàgha bèn par fè ar pìn.
Drèv ra chèran ad vidèl en dü en manéra da fèla gnì tant cme ona sacòsa donda pudèi metgha déntōr tüta ar pìn. Śgnichè bèn ar pìn e cüśì cón on spaghìn ra sacòsa en manéra ch'u vègna mìa föra tant ch'u cöśa.
Mèt a sìma ent ona pügnata ad tęracòta e quarcièla cón aqua frèda. Metgha i udùr, ar lèvar, ra sé e dü granìn ad pèivar e lasè cöś a sìma adèśi adèśi par on pèra d'ùr.
Ona vôta cöta tirèla föra e mètla ens on tèvul ad mèrmur suta ad ona tavulèta ad lègn cón sura on pèiś ad fèr par fèla culè, en manéra che tüta l'aqua a vègna föra da ra chèran.
A sìma l'è bòna sia chèda che frèda.
N:B: a sìma ch'as vansa l'è bòna anca frìta:
Bśögna taièla a fèt, pasèla ent l'öv śbatìd e ent ar pàn gratè e fè frìś e fèt ent ona bèla padèla d'òli d'ôliva bèl chèd.
Gabrièla
E pulpèt ad riś vansè
L'éra ona manéra par an duvèi mia trè vìa dar mangè.
Quand as vansèva dar mnestròn ad rìś o dar riśòt as pièva ar riś e as fèva de pulpetén ad 5 o 7 cm. ed ertìgh 2, lavuràndia cón e màn. A gh ne vö on pèra par parsona.
Es fàn pasè prìma ent ar pàn gratè (mèi se ar pàn l'è da mgnòla) e dòp ent l'öv śbatìd e condìd cón ra sé, pèivar e nùśa muschè e dòp es pàsa ancamò ent'ar pàn.
Mèt entant ens ar fögh ona padèla cón dar bütir o cón ad l'òli d'ôliva e quand ièn bèi chèd mètgha déntōr, cón l'aiüt d'ona palèta, e pulpetèn e fèia frìś lentamént gìrandia du o trèi vôt fìn quand ièn cöt.
Is sèrva bèi chèd.
Milia
I fritlìn ad patèt
Par 4 o 5 parson: 1 chilu ad patèt; 4 branchè ad furmai ad furma; 2 öv entrégh; 2 rus d'öv; ra sè, nuśa muschè, ai, pusümar.
As fa cöś e patèt e sa sgnìca e es lasa gnì frèd. As gha śònta ar furmai, i öv, ra sè, l'ai e ar pusümar; es lavura par bèn e as gha dà ra furma di fritlìn.
Is fàn friś ent l'oli d'ôliva fin che a ièn bèi rustìd.
Liliana
Par ona marenda sèna e che custa pòch:
A burtléna (par 4/5 parson)
Ricèta : 150 gr. ad faréna bianca ; 150 gr. d'aqua; 150 gr. da strüt; on pö ad sè.
As fa ona pastèla cón l'aqua e faréna; as mèśda bèn cón ona furséna e as lavura mòla: a gh'ha da firé. As gha mèta ra sè e as lasa ripuśè par on' ura; dòp as pìa sö cón on misculìn, as vöda ent ona padèla cón ra strüt ch'u sia bèl buiént.
Pôchi minüt e as vôta cme ona fritè. As tira śö quand a cmensa a culurìs.
Anna Maria ad Maiö
A chisuréna
Par a chisuréna: faréna ad gran tènor; aqua q.b. par bagnè ra faréna; ar lievit ad Bira; oli d'uliva, ad cul bòn; dü spisìgh ad sè pistè.
Arnèiś: a mèiśa ad lègn; ona s'ciura (ch'a sarissa u canèl): ona ticia quèdra; ona scüdèla da süpa (ad 15 cm. ca.)
Mèt ra faréna ens a mèiśa e fègh on büś en mèś. Fè dasfè on spisìgh ad sè pistè e ar lievit ad Bira ent l'aqua e trèl ent ra faréna. Da maniman śontègh dl'ètra aqua da pudèila lavurè par bèn e ona vôta fat l'empàst giüst, lasèl alvè.
Prima ch'u sia alvè dar tüt, da l'empàst as gha tira föra, da mśüra, i toch par fè e chisurén. I toch i van ślarghè cón u canèl e fat da mśüra cón a scüdèla.
E chisurén bśögna fèia ripuśè ancamò on pô, par lasèia alvè dar tüt.
Dop, e vàn sgnichè cón i did de man, en manéra ch'agh rèsta i sègn e a gh và straiè sura ona pònta d'oli e śòntègh on spisìgh ad sè.
Mètia ent ona tìcia bśonta d'oli e enfurnèia a 200°, p'r ar témp ch'as gha vö, a sicond ch'a pièśa sèca o tènra.
Angelino Mandelli
Ra patòna o tastarèla
Par 6 parson: ½ chilu ad faréna ad castègna; ½ litar ad lat; on cücièr d'oli d'ôliva; on cücièr ad sücar; aqua; ra sè.
As mèta ra faréna ent ona süpéra e as gha śònta ar lat mis'ciandōl, adèśi adèśi, par fègh mia fè ad motar; as gha mèta anca on pô d'aqua cul tant da fè dventè ar tüt ona crèma. As gha śònta on cücièr d'oli d'ôliva e ra sè e dop as lavura ent ona ticia bśöntè, anca lé, cón l'oli d'ôliva e ona vôta misa en piàn as gha trà a sura ancamò on pô d'oli.
Quèichedün a gh mèta dentor anca on pô ad pinoli e on cücièr ad sücar. A ticia a và ent on furan a 180° par tri quèrt d'ura (sö par śö).
Ra patòna a l'è prònta quand ra crusta ch'as fa dadsura a cménsa a rompas.
Luisa
E bÀgn
Ar Bagnèt
2 hg. ad pusümar, ona fèca d'ài, on rus d'öv cöt a balèt, on anciùa, ona fèta ad pàn, aśèid, ra sé q.b., òli d'ôliva (ad cul bòn).
Mèt ra fèta ad pàn a bàgn ent l' aśèid. Tridè e föi ad pusümar ensèma a l'anciùa e a ona fèca d'ài; dòp avèiga dàt ona bèla tridèda, mèt ar trìd ensema a ra mgnòla bagnè d'aśèid, (bśögna però śgnichè ra mgnòla par fègh gnì via l' aśèid ch'a crèsa) e ar rus döv; mètga ra sé e ad l'òli d'ôliva en manéra che mis'ciandal a salta föra ona salsa bèla morbida da pudèila spalmè sar buì.
Ciarìna
Di seguito la spiegazione della salsa di pomodoro, fatta in meridione, per essere conservata nell'anno. La chiamano «salsa addormentata» e può essere usata, una volta preparata, subito con una foglia di basilico, per condire la pasta.
Ra consèrva ad tumètich
Bśögna piè de tumètich (e perèt) bèi marüd e lavèia bèn cón aqua e bicarbonato. Mètia a buì par ca. 10 minüt, par fèia amurbidì e dòp pasèia ent u pasavardüra. Ra pùlpa và mìsa ens ar fögh par fèla bùi e dvéntè bèla dénsa. Ona vôta prònta bśögna mètla, buiénta, ent i vaśèt che, bèn sarè, i vàn mìs, adsé chèd, ent e cuèrt ad lèna par fèia gnì frèd, adsé bèn quatè, adèśi, adèśi.
Ricurdès, prima da sarè i vaśèt, mètgha ona föia ad basilìch, lavè e süghè.
Isa
U Pèstu
Par 4 parson: 2 fèch d'ài, 2 masèt ad baśilich (ona tàsa ad föi), 2 cücièr ad pinòli pulìd, 2 cücièr ad furmai ad gréna gratè, 2 cücièr ad furmai ad pégra, sempar gratè, ona prèiśa ad sé, òli d'ôliva q.b.
Tridè l'ài cón ar baśilich lavè e ra sé; mèt ar trìd ent u murtè e pistèl par quèiche minüt; trègh ensèma i pinòli e dòp, pôch par vôta ar furmai gratè.
Pistè e mis'ciè bén bèn ar tüt e mètgha adèśi, adèśi l'òli en manéra da fè gnì ar pèstu bèl morbìd.
Prìma da condì ra pasta mètgha dü o trì cücièr d'aqua buiénta.
Gabrièla
I dùs:
I farsö (par 4 o 5 parson)
½ litar d'aqua; 250 gr. ad faréna bianca ; 2/3 cücièr ad sücar; ona nuśa ad bütir 5 öv entrégh; ra sè.
Bśögna fè bùi l'aqua e mètga ona nuśa ad bütir.
As mis'cia ra faréna cón on cücièr ad sucar e as gha mèta on pö ad sè. Quand i èn bèn mis'ciè as tra śö tüt ent l'aqua ch'a bùia e is mèśda a ra śvèlta, par fègh mia fè i mòtar.
Pö as tira via ra pàsta dar fögh e as lasa gnì tevda; dop as ga rompa dentor i sinqu öv, vün par vôta e sénsa daśmèt da miśdè cón e màn.
Quand ra pasta l'è prònta as ne pìa sö on pügn par vôta cón ra màn, a sa sgnìca fìn che tra u didòn e l'endoś sôrta föra on balìn, che maniman us tra śö ent l'oli buiént. Ona vôta culurìd, i farsö a ièn prònt.
Prima ad mangèia as gha trà a sura dar sücar.
Ona vôta ent a padèla enveci ad l'oli as gha mtìva ra strüt.
Rina ad S. Martin
Ra turta ad pasta fròla péna d'armandul
Par ra pasta: 300 gr. ad faréna; 200 gr. ad bütir; 100 gr. ad sücar; 2 rus d'öv; on bicérin d'alchèrmes.
P'r ar pìn: 200 gr. ad sücar; 4 rus d'öv; 300 gr. d'armandul dus (da plè);6/7 armandul amèr; on bicérin ad rum o d'amarèt ad Saronno.
N.B.: i armandul e g'han da iès plè, sughè e maśnè. Tüti i cièr d'öv (anca chil drovè par ra pasta fròla) i dév iès śbatìd. An sa gha mèta mia l'alvèd.
Ra pasta fròla: s'empasta cón e man ra faréna, ar bütir, ar sücar, i rus ad i öv e cón on bicérin d'alchèrmes. As lavura bèn e dop as fa du sföi. Ona sföia lèrga as mèta ens ar cü da ticia e on'ètra as mèta sura ar pìn; custa a và śbüśè cón ona furséna.
Ar pìn: as lavura i rus ad i öv cón ar sücar, as gha śònta i armandul maśnè; as gha mèta on bicérin ad rum o d'amarèt ensèma a tüti i cièr ad i öv śbatìd. As mis'cia tüt a ra śvèlta. Stì ténta: ra pasta fròla as dastenda ens on föi ad chèrta uleè par pudèila mèt ent a ticia bśontè có'r bütir. As gha vö ona ticia rutònda. Ra turta as fà cöś ent ar furan bèl chèd (250°) e dop on quèrt d'ura u sa śbasa pôch par vôta: l'è cöta dop on'ura.
Angela
U crucant
Rôba: 250 gr. d'armandul; 250 gr. ad sücar
As tira via prima a plaia da i armandul (basta mètia on atìm ent l'aqua buiénta) e dop es taia en 4 toch p'r ar longh.
As fà dasfè ar sücar ent ona pügnata ad ram e quand l'è bèñ dasfat us gha trà ensèma i armandul e us gira par 4 o 5 minüt. Sübit dop, quand es culurìsa es tràn ent ona scüdèla ad ram, bśontè ad bütir; entant che ra pasta l'è ancamò mòla e chèda as lavura cón on limòn. Ad solit as gha dà ra furma d'on cavagnìn o anca d'ona süpéra cón tant ad mènogh o ad quèrc
Roberto
I stracadént
7/8 bianch ad l'öv, 3 hg.d'armàndul, 6 hg. ad faréna, ½ kg. ad sücar
Tridè i armàndul. Mèt ens l'àsa ra faréna trègh i bianch ad l'öv, i armàbul tridè e ar sücar. Lavurè bén bèn l'empàst e fè de bìs ad pàsta. Taièia dòp a tuctìn (5 o 6 cm. sö par śö) e mètia ent ar furàn a 180° par 15/20 minüt. Is mangia frèd.
Liliana
I fritlìn ad pum
Par 4 parson: 5 o 6 pum; on pô ad faréna; on pô d'aqua gaśè o dra bira.
Sénsa rompia as tira via dai pum i rüśiòn e is taia cme di büslanin, bèi sütil. As fa ona pastèla cón ra faréna e l'aqua gaśè o dra bira e dop as gha fa pasè dentōr e rüdlén di pum. Quand ièn prònt is mèta a friś ent ona bèla padèla d'oli buiént e pö as gha trà sura dar sücar.
Ines ad S. Martin
U buslàn
4 hg. ad faréna, 2 hg. ad sücar, 1,5 hg. ad bütir, 3 öv entrégh, 1 scôrsa ad limòn gratè.
Ent ona teréna lavurè bèn ar bütir par fèl gnì mòl ; mètgha ensèma ra faréna. ar sücar, i öv e ra scôrsa ad limòn e dòp avèigha dàt ona bèla mis'cièda par avèigha on bèl impàst us lavura en manéra da pudèiōl mèt ent ona fùrma fàta a pòsta par i buslàn. Dòp 20 minüt, sö par śö, ent ar fùran a 180°, u buslàn l'è pront.
Milia
u bunèt
¾ ad litar ad làt tévd, 6 öv entrégh, 180 gr. ad sücar bèl fìn, 6 amarèt sfraghiè, 20 gr. ad ciculèta en pùvar, i biciér ad rhum.
Śbàt i öv cón 140 gr. ad sücar, mètgha ar làt tévd, i amarèt sfraghiè, ra ciculèta e ar rhum. Mis'ciè ar sücar vansè cón on pô d'aqua e scaldèl adèśi adèśi par fèl culurì, dòp mètōl ent ona fùrma chèda en manéra ch'u bàgna ar fònd e anca e parèid. Empinì u stàmp cón u mis'ciòs ad i öv, dar sücar e dar làt e cmsè ra cutüra a bagnomaria ent ar fùran e quarciè (l'aqua a gh'ha mìa da bùi). Lasèl cöś on'ùrèta e dòp tirèl föra e fèl ripuśè par 10 minüt prìma da mètōl ens u piàt.
Milia
Ona vôta sta bevànda chèda l'éra considerè miraculuśa par renfursè i òm ch'i gh'èva da spuśès. Ensuma l'éra on pô ar "viagra" dar dé d'incö:
U sambaiòn
Par 4 parson: 3 rùs d'öv, 1 bianch ad l'öv, 3 cücièr ad sücar pistè ent u murtè par fèl gnì bèl fìn, 3 mèś güs d'öv ad marsàla, 1 mèś güs d'öv ad vìn bianch sèch.
Bśögna lavurè i rus d'öv ensema ar sücar ent ona casaröra picéna par circa déś minüt; quand i öv i saràn bèn montè, mètgha ra marsàla e ar vìn biànch.
Mèt a casaröra ens ar fögh, a bagnomaria, e lavurè ar sambaiòn cón ona früsta (bśögna stè aténta ch'un bùia mìa). Quand l'è bèn lavurè e s'è bèn montè, trègh a sura, föra dar fögh) u bianch ad l'öv möntè bèn bèn.
Ar sambaiòn l'è prònt e us bèiva sia fréd che chèd.
Rita
E adès on pô ad liquur fÀt en cà par digerì:
Liqu-ur ad lèvar (bacche d'alloro di siepe)
Laurus cerasus (brignìn ad lèvar da ciôdéna)
Bśögna piè on amula cón on quèrc automatich ch'u sèra sö bèn p'r embutiliè ar liquur.
Ricèta: mèś chilu ad brignìn ad lèvar, bèi marüd; mèś litar d'alcul 95°; mèś chilu ad sücar;
As lasa maśrè par 20 dé i brignìn ent l'alcul e bśögna miśdèia tüti i dé.
Dòp as fa bùi mèś litar d'aqua, as gha śònta ar sücar e us fà desfè bèn. Quand l'aqua l'è gnid frèda as trà tüt asèma. As filtra ar tüt e pö u s'embutilia.
Anna da Venuta
Ar Limunìn (Limoncino)
Ricèta: 5 limòn; 500 gr. d'alcul 95°; 500 gr. d'aqua;
As pèla sincu limòn tirandagh via apéna apéna ra scôrsa. As pìa mèś chilu d'alcul e is mèta a maśrè par déś (10) dé.
Da pèrt as fà bùi 500 gr. d'aqua e as gha śonta mèś chilu ad sücar; as mèta tüt asèma e us lasa gnì frèd. A ra fin u s'embutilia.
Anna da Venuta
Liquur ad cedar (Cedrina)
Ricèta: 67 föi ad cedar; 500 gr. ad sücar; 500 gr. d'aqua; 500 gr. d'alcul; ona scôrsa féna d'on limòn
As mèta ar tüt ent on'arbanèla bèn sarè e as làsa maśrè par vot o déś dé.
Tuti i dé però as gìra ar miśdòs ent l'amula. A ra fin as filtra ar liquur e u s'embutilia.
Anna da Venuta
Ar Bargnulìn (prugnolino)
Ricèta: mèś chilu ad bargnö; mèś chilu d'alcul; mèś chilu d'aqua; mèś chilu ad sücar;
As mèta i bargnö ent l'alcul e is lasa maśrè par 15 dé. As gha śonta pö mèś litar d'aqua bùida cón mèś chilu ad sücar bèn desfat. Prima però us lasa vègn frèd tüt, us mèśda bèn e pö u s'embutilia.
Anna da Venuta
Liquur ad nuś (nocino)
Ricèta: on litar d'alcul; 15 nuś, piè sö a San Giuvan; 5 ciôd ad garofan; on pö ad canèla; mèśa plaia ad limòn; 500 gr. ad vin bianch o neigar; 600 gr. ad sücar.
As pia e nuś e es rompa en quatar toch. Es mèta ent on'amula cón on litar d'alcul, i ciôd ad garofan e ra canèla. As sèra l'amula e as lasa, tüt a bàgn, suta ar su par 40 dé.
Pö as fà bùi 600 gr. ad sücar ent ar vin, par fèl desfè. Us lasa gnì fred e dop us śonta ent l'amula. Dop dü dé, us fìltra cón u culìn e ona ghèrśa. U s'embutilia e dop 40 dé, l'è prònt da bèiv.
Luisa d'la Riva
Liquur ad basilich
Ricèta: 60 föi ad basilich; 600 gr. d'alcul; 600 gr. ad sücar; 600 gr. d'aqua;
As mèta a bagn e föi dar basilich par 20 dé, ent l'alcul. Dop as fa bùi ar sücar ent l'aqua par dü minüt; quand l'è gnìd frèd us śonta ent l'alcul e a ra fin us cula e u s'embutilia.
Luciana da Peli
Liquur ad cafè
Ricèta: 4 hg. ad sücar; 1 litar ad cafè du pusè bon ch'u sia chèd; 3 hg. d'alcul;
As fa desfè ar sücar ent on litar ad cafè du pusè bon, fàt che fè. Quand l'è gnìd frèd as gha śonta l'alcul. As cula ar tüt cón ona pèsa ad teira e u s'embutilia.
Se us bèiva dòp quèiche dé, l'è püsè bon.
Lidia ad Pajòn
Liquur ad brign
Ricèta: on chilu d'armèl ad brigna (ona tèrsa pèrt bśögna ròmpia); on litar d'alcul; on litar ad vin bianch; on chilu ad sücar.
As mèta i armèl ent on'amula e es quèrcia cón l'alcul par 40 dé, bèi sarè sö. Pasè i 40 dé as fa bùi ar vin bianch cón dentar ar sücar, quand ar sücar l'è bèl desfat as mèta ar tüt (anca i armèl) ent ona süpéra e dòp avèigha dat ona bèla mis'cièda, us cula e u s'embutilia.
Lidia ad Pajon
Vov
Ricèta: 400 gr ad sücar; 50 gr. ad sücar vaniliè; 125 gr. d'alcul; 125 gr. ad marsala; 6 rus d'öv; 1/2 litar ad lat.
As fa bùi ar lat cón 400 gr. ad sücar, 20 gr. ad sücar vaniliè e on pô da scôrsa ad limòn. As lasa gnì frèd, entant a sa śbata bèn bèn i rus d'öv cón 30 gr ad sücar vaniliè, as gha śonta ra marsala, ar lat e sempar mis'ciand l'alcul. U s'embutilia e us tègna a ra scür pas quèiche dé. Dòp l'è prônt da bèiv.
Lidia ad Pajòn
Scirop ad föi ad marén
Ricèta: 100 föi ad marén; 1 litar ad vin rus amèr; 500 gr. ad sücar.
As lèva bèn e föi e es mèta en fusiòn ent ar vin par 10 dé. Dop as tira via metè de föi e as fà bùi ar liquid par 10 minüt ensema ar sücar. Quand l'è gnid frèd, us filtra e u s'embutilia.
Us lasa ripuśè par 2 o 3 mèiś prima da pudèial bèiv.
Rosanna
Liquur ad balìn da śnèivar (Gin)
Ricèta: 50 balìn da śnèivar marüd; 1/2 litar d'aqua; 1/2 litar d'alcul 95°; 300 gr. ad sücar;
As mèta 25 balìn da śnèivar entregh e 25 taiè en mèś, ent l'alcul a maśrè par 20 dé. Dop as prepèra on siròp cón l'aqua e sücar e us lasa vegn frèd prima ad śontèl a l'alcul. Dop on mèiś us fìltra, u s'embutilia e us lasa ripuśè par 2 mèiś prima da bèivōl
Rosanna
Lat ad Vècia
Ricèta: 5 hg. ad sücar; 1/2. litar ad lat; 1/2 litar d'alcul 90°; mèśa stèca ad vanilia; mèś limòn cón ra scôrsa.
As mèta ar sücar ent on'amula cón ar lat, l'alcul, ra vanilia e ar limòn taiè a toch. As lasa maśrè ar tüt par 20 dé e dop us filtra e u s'embutilia.
Rosanna
Liquur " Pin Mügh"
Ricèta: 10/12 pgnör (pigne); 1/2 litar ad grapa; 6 cüciarìn ad sücar;
As taia en mèś e pgnör, as gha śonta ar sücar e as lasa maśrè ar tüt, suta ar sù, ent on'amula, par 30 dé. Dop us cula bèn, u s'embutilia e us lasa ripuśè par dü mèiś prima da bèival.
Gabriella
Liquur " Śburlòn"
Ricèta: 3 chilu ad pum cudôgn; 100 gr. ad sücar; alcul da liquur; limòn; 3 ciôd ad garofan; 3 tuctìn ad canèla.
As lèva e as grata i pum cón ra plaia, tirandgha via i rüśiòn. Is mèta a maśrè ent ona süpera par 48 ur e is quèrcia cón on piat. Dop is mèta ent on stràs bèl nèt e i sa stôrsa. Ar sügh, ch'a vègna föra, us mèta ent on ètra supera nèta; as gha śonta tant àlcul cme ar sügh ad pum, on tuctìn ad limòn, ar sücar, 3 ciôd ad garofan, 3 tuctìn ad canela
Us lasa ripuśè par 2 o 3 mèiś, dop us cula e u s'embutilia.
Rosanna
Ar Trèdśin (liquore alle erbe)
Ricèta: Trèi föi ad lèvar; trèi föi ad basilich; trèi föi ad limòn; trèi föi ad menta; trèi föi ad sèvia; trì fiur ad camumila; ona branchè ad rusmarìn; ona branchè ad timo; trì balìn da śnèivar; on spisigh ad tè; ona busténa ad safràn; dü ciôd ad garofan; on tuchèt ad canela; 400 gr. d'alcul; 300 gr. d'aqua; 300 gr. ad sücar;
As mèta l'alcul ent on'amula, as gha śonta tüt i èrb e es lasa maśrè par sinqu dé. As gha śonta ar siròp fat cón l'aqua e ar sücar e us lasa ripuśè par ètar dü dé. Dop us filtra e u s'embutilia. Us bèiva dop dü mèiś.
Anna
Liquur da sménsa ad pum
Ricèta: 1 hg. da smensa ad pum; 1/2 litar d'aqua; 1/2 litar d'alcul; 450 gr. ad sücar
As mèta tüt a frèd, a maśrè, ent on'amula ad vèidar par 40 dé e us mìśda ogni tant. Dop i 40 dé us fìltra, u s'embutilia e us lasa ripuśè par 5 o 6 mèiś par fèl gnì bòn.
Anna Maria d'Angil
Tònich ad menta vérda
Ricèta: 5 föi ad menta vérda fresca; 5 föi ad lèvar; 5 föi ad basilich; 5 föi ad sèvia; on spisigh ad rusmarin; on pô da scôrsa ad limòn; 5 ciôd ad garofan; on tuctìn ad canèla; 5 balìn da śnèivar; 5 fiur ad camumila.
As lasa maśrè ar tüt, par dèś dé, ent on'amula cón 300 gr. d'alcul, pö us filtra ens ona ghèrśa. Da pèrt as prepèra ar siròp con 300 gr ad sücar e 300 gr. d'aqua. Us lasa gnì frèd e us śônta ent l'amula. Dop quèiche dé us mèśda bèn, us filtra cón ona chèrta fata a posta e u s'embutilia.
Anna Maria d'Angil
Liquur ad menta (mentuccia)
Ricèta: Ona scudèla ad föi ad menta; àlcul par liquur tant a basta par quarciè ra menta; 200 gr. ad sücar; 1/2 litar d'aqua.
As mèta ra menta a maśrè ent l'alcul, ent on'amula ad vèidar cón u quèrc, par 20 dé. As cula ra menta ent ona butilia. Da pèrt as prepèra ar siròp cón l'aqua e ar sücar e us fà bùi par 10 minüt. Us lasa vègn frèd e us mis'cia ensèma a l'alcul. Dop 15 dé us pô bèiv: u sa ślonga cón on pô d'aqua.
Anna Maria d'Angil


c: text/html

text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Son Gisep a Laufenburg
Descripziun
Il di da son Gisep ha ses origin en Sicilia, nua ch'igl ha lieu ils 19 da mars ina festa en onur da quest sontg. Ad el, il sontg patrun per umans en miseria, sa drizzavan las famiglias cun suffragis ed uraziuns, empermettend ch'ellas installeschian in altar cun victualias e ch'ellas partian questas donaziuns cun auters. Immigrants da la citadina siciliana da Leonforte han purtà questa tradiziun a Laufenburg. L'emprim festivavan els en in rom privat, fin che la festa è vegnida integrada la mitad dals onns 1990 en la lavur da la plaiv.
Las festivitads en onur da son Gisep han lieu durant ina fin d’emna enturn ils 19 da mars. La festa vegn preparada cun premura ed i vegn fatg paun e preparà las dultascharias sicilianas. Suenter ina messa tudestga e taliana suondan la processiun tras la citad veglia da Laufenburg, in fieu artifizial e la benedicziun da l'altar ritgamain furnì en la sala da la citad. Durant la notg ha alura lieu la vegliada cun uraziun e cun chant, e quella finescha la dumengia la damaun cun ina messa e cun la ceremonia dals set sontgs. Suenter vegnan repartidas las donaziuns da l'altar.
Questa tradiziun viventa n'ha betg mo intents caritativs, mabain promova er l'avischinaziun, il barat e la chapientscha vicendaivla ed ha perquai in caracter fitg integrativ. Tras quai che la populaziun da Laufenburg è participada a las preparaziuns ed a l'occurrenza sco tala, gida questa tradiziun a rinforzar la solidaritad tranter ils umans.
Gallaria d'illustraziuns
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Giuseppe Castrogiovanni, Enrico Varrica, Signorello Lo Pumo, Gioacchino Lo Pumo, Angelo Castrogiovanni, Ernest Lo Stanco: Festa di San Giuseppe. Interpretato: da tanta gente devota a San Giuseppe (Film). Laufenburg, 1999
Interview mit Alessandra Chiesa vom 1. Dezember 2010 und vom 26. Juli 2011 im Pfarreihaus der Missione Cattolica di Lingua Italiana. Aargauer Kuratorium, Aarau
Interview mit einem Mitglied des San Giuseppe-Komitees vom 2. November 2010 in Laufenburg. Aargauer Kuratorium, Aarau
Interview mit einer Traditionsträgerin vom 16. Dezember 2010 in Turgi. Aargauer Kuratorium, Aarau
- Dossier
- San Giuseppe in Laufenburg
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 04.06.2018
Dimensiun: 189 kb
Tip: PDF
- San Giuseppe in Laufenburg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- L'Institut american da terratrembels han inditgà la fermezza cun 7.2.
- Il dumber d’unfrendas è creschì sur 300. Passa 1'800 persunas sajan blessadas e numerusas sparridas.
- Il president american Joe Biden ha annunzià agid immediat.
Il primminister da Haiti Ariel Henry discurra sin Twitter d'unfrendas e da donns enorms en il sid dal pajais.
Il terratrembel è succedì tenor infurmaziuns uffizialas radund 12 kilometers davent da la vischnanca Saint-Louis-du-Sud, e circa 125 kilometers en il vest da la chapitala Port-au-Prince. Il terratrembel è stà en ina profunditad da radund diesch kilometers.
Tge destrucziuns ch'il terratrembel ha fatg, resta il mument anc fitg avert. Bleras chasas sajan vegnidas destruidas, e quai è era da vesair sin fotos e videos en las medias socialas.


text:
- Josefina Blumenthal-Cadruvi ha frequentà l'onn 1986 l'emprim curs da dirigents da l'Uniun chantunala da chant.
- Ella ha dirigì plirs chors maschadads ed era in chor viril.
- Dapi trais onns dirigia ella il Chor mischedau catolic da Sagogn.
Ina dunna en ina domena dals umens
Josefina Blumenthal-Cadruvi è stada ina da las emprimas dirigentas en Surselva. Fertant ch’ella ha gì da cumbatter ils emprims onns per la stima da collegas e chantadurAs, saja quai oz nagut spezial pli, sch’ina dunna dirigia in chor.
En mintga chor datti chantaduras e chantadurs che lavuran gugent cun la dirigenta ed i dat era tals che na lavuran betg uschè gugent cun ella.
Josefina Blumenthal-Cadruvi constatescha che chantaduras e chantadurs chantian ozendi fitg bain ed attentamain. Pli baud steva plitost la sortida e la buna cumpagnia en il center d’ina prova da chant. La dirigenta metta gronda paisa sin il chantar en la vusch. I saja necessari da preparar bain il corp ed ils chantins, uschia tunian las chanzuns suenter era meglier. Dentant ha era quella tenuta stuì madirar ils davos decennis tar chantaduras e chantadurs.
Pli baud udiva ella savens: «Dapli che tschintg minutas na stos lura betg chantar en!». Ozendi dat era il chor dapli paisa al stgaudar la vusch.
Ina dirigenta na vegn betg pensiunada
Josefina Blumenthal-Cadruvi ha 66 onns. La mesadad da sia vita passenta ella gia sco dirigenta avant in chor. Ed ella less diriger uschè ditg sco ella po. Dirigentas e dirigents sajan gea adina puspè tschertgads, manegia ella cun in surrir.
Uschè ditg che jau poss, vi jau anc diriger, jau hai pensà forsa enfin 70, lain guardar....
RR actualitad 11:00


text:
Ad Andeer duai la chava da crappa «Crap da Sal» vegnir engrondida. La regenza Grischuna ha per quest intent uss approvà la revisiun parziala da la planisaziun locala che la vischnanca dad Andeer aveva concludì ils 27 da mars 2018.
Gia dapi ils onns 1950 vegn explotà ad Andeer l'ortgonais tschertgà che vegn numnà «Granit d'Andeer». Entras l’engrondiment da la chava, vegnan las reservas dal granit uss auzadas da 80'000 meters cubic sin 680'000 meters cubic. Per quest intent vegn la zona dad explotaziun engrondida vers sidvest en direcziun da la muntogna.
RR novitads 09:00


text:
Cumenzà en biro
L'onn 2005 aveva Dominik Caminada 16 onns, ed è sa decidì da far l'emprendissadi sco commerziant tar la Bianchi SA a Sursaissa. Quai che n' era dentant betg propi ses emprendissadi desiderà.
Mia finamira era adina da lavurar sin il bajetg e betg exnum en in biro.
Dentant cun la perspectiva da surpigliar insacura la fatschenta da sport da ses geniturs, è el tuttina sa decidì per questa via. Quai ord il motiv, che l'emprendissadi da commerziant pareva d'esser ina buna basa, uschia Caminada.
Barattà il computer cun la palutta da miradur
Cun 18 onns ha Dominik Caminada serrà giu ses emprendissadi sco commerziant cun la matura professiunala. Intgins mais pli tard, l'avust 2008, ha Caminada cumenzà l'emprendissadi da miradur tar la medema interpresa.
Quai è schon stà ina gronda midada dal biro sin il plazzal, dentant ina bella midada. Ma corporal natiralmain bler pli pretensius ch'en biro.
Scolaziuns supplementaras
Ma cun l'emprendissadi da miradur n'eri anc betg a fin cun scolaziuns. Uschia ha Caminada anc agiuntà las furmaziuns sco capolavurer e polier ch'el ha fatg a Sursee. Sin la dumonda sch'in terz emprendissadi u scolaziun stat sin il program respunda Caminada cun in surrir:
Suenter dus emprendissadis e duas scolaziuns supplementaras hai jau scola fin las ureglias il mument.
RR actualitad 07:00


text:
Gia ils onns 2010 e 2014 aveva l'interpresa da skis Zai stuì reducir l'agen chapital. Sco quai ch'i resorta uss dal Fegl uffizial dal Grischun reducescha Zai – ch'è domicilià da nov en la vischnanca Bregaglia – anc ina giada l'agen chapital. La valur da las aczias nominalas vegn reducida da 25 francs sin 2.50. L'intent è dad eliminar uschia ina bilantscha deficitara. Il chapital da fin uss 3,5 milliuns francs sa diminuescha per consequenza sin in dieschavel da la valur. Grazia ad in augment dal chapital crescha quel dentant gist puspè sin in milliun francs.
L'augment succeda per gronda part cun cumpensar pretensiuns finanzialas avertas en l'autezza da 533'000 francs. Sco il CEO da Zai, Benedikt Germanier, ha declerà envers la gasetta Südostschweiz, sa tractia tar las pretensiuns da debits cumulads dals ultims quatter onns che vegnian cuvrids intern cun emprests d'acziunaris. Ils acziunaris desistian da lur dabun per uschia pussibilitar a l'interpresa ina nova entschatta.
I dettia persunas che sajan prontas dad investir en la marca da skis da luxus. L'emprim saja dentant necessari da far ina rectificaziun da la bilantscha, ha Germanier declerà vinavant a la gasetta Südostschweiz. Ultra da quai saja il chapital d'aczias stà fixà memia aut e na correspundeva uschia betg a la svieuta da l'interpresa.
RR novitads 14:00


text:
Dal schaner fin l’avust da quest onn hai dà dapli telefons pervi da patratgs da suicidi tar il servetsch da cussegliaziun «Il maun offert». 7% dapli persunas han telefonà quest onn sin il numer 143 pervi da quest tema. Cumpareglià cun la pandemia hai schizunt dà in augment da 38%.
En media survegn il servetsch 17 giadas al di in telefon dad ina persuna cun patratgs da suicidi. Sco ch'il servetsch da cussegliaziun scriva, sajan ils telefons «mo il piz da la muntogna da glatsch». Actualmain pateschian surtut persunas minorennas.
Davart auters temas – per exempel sexualitad u violenza – è il dumber dentant sa sbassà sin il nivel d'avant la pandemia.


text:
Pertutgads sajan surtut emploiads dal commerzi e la sanadad publica. Ils resultats d'ina retschertga represchentativa mussian che la maioritad da quests emploidads survegnian be il minimun dal congedi da 10 dis e che surtut ils giuvens sajan malcuntents cun quai. Quai na saja betg da chapir, uschia Travailsuisse ed il sindicat Synia.
Il mender è la situaziun tar l'industria ed en il sectur da sanadad.
Er chantuns avessan potenzial
En egl croda però er che prest tuts ils emploiads chantunals survegnian quasi dapertut be il minimum. Pli generusas sajan las branscha d'IT e framazia.
Ils 27 da settember 2020 aveva la populaziun svizra approvà cun 60,3% il congedi da paternitad. Grazia a quel pon babs retrair duas emnas vacanzas pajadas durant ils emprims sis mais da la naschientscha. Finanzià vegn il congedi entras la cumpensaziun dal gudogn. Il congedi è ì en vigur l'entschatta da l'onn.


text:
Mattertal
La Mattertal (frances: Vallée de Zermatt), cognossuda anca 'me Nikolaital, a l'è ona vall lateral de la Val del Roden.
A l'è vuna di vai indove la s'è conservada la lengua e la coltura di Walser.
Geografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La se troeuva in del Canton Vales, ai pee del Cervin e del Mont Roeusa. L'è ona diramazion de la Vispertal, e l'è traversada de la Matter Vispa.
I scimm pussee important a hinn:
- Mont Roeusa, 4.634 meter.
- Dom, 4.545 meter.
- Lyskamm, 4.527 meter.
- Weisshorn, 4.505 meter.
- Cervin, 4.477 meter.
Per via de vari giov, l'è colegada a la Valpelline, la Valtournenche, la Val d'Ayas, la Val del Lys, la Valsesia e la Vall Anzasca. Inoltra in de la Mattertal a troeuvom vari vedrett, compagn de la vedretta del Gorner, del Grenz e de Zmutt.
In de la vall a troeuvom i comun de Zermatt, Täsch, Randa, Grächen e Sankt Niklaus (tucc in del distrett de Visp).


text:
Discussioni utente:Gigu1962
Beinvgnû su Wikipedia!Modifica
Beinvgnû su Wikipedia, l'enziclopedìa lébbra ech tótt i pólen cambièr! -- Dragonòt (discussioni) 07:23, 23 apr 2013 (UTC)
Sibèin in dû a lavór mè adès...Modifica
...Vó-'t vèder ch'a-'t ò ferghê al post ed lavór?! Mo a pert i schérs, mè adès a lavór arèint a la céśa 'd Sant'Ègata. I capanòun i s càten lè, o 'd sòt' a l'avtostrèda, o la da 'd sòt' a 'l pòunt per Lìmid, va bèh, 'm arènd, dgiòm ch'el fàbrichi i s càten fora dal sèinter. Te da indû deśvìn-et? 'L è cèr che s te cat quèl ch'a 't sèr'v in sìm'a 'l pàgini dedichèdi ai diferèint dialèt, léś pùr, mo a 't arcmànd, mutatis mutandis cla pàgina chè perchè 't egh cat pròpi spieghê tùt. A la prochaine fois ch'a gh'ò da turnèr a Sibèin... --Gloria (discussioni) 11:47, 23 Mâg 2014 (UTC)
- Mo 'ndû srèv-el Sànt'Almèš? Google Heart al n'm al cata mìnga fòra: dî-'t ch'al n'cgnùsa minga al nòster dialèt? Fàcil! Bèh, s't et sintarê 'd dèr-es na màṅ a mèt'r a post al mèt'r-a-post-àbil, nuèt'r a sòm quèśi sèimper chè 'd atēś per tùt i lavurìr ch'et gh'api biśògn! Dmànda pùr, che la banda di Fantàstic Quàter (Mister Fantàstic, la Dòna Inviśìbil, Al Quèl, al Tisòun umàn), i sràn sèimper pròunt a salvèr-et dai imprevìst e i lavurìr catìv. Còunta pùr in sìm'a la nòstra bànda!! ;-) --Gloria (discussioni) 17:44, 23 Mâg 2014 (UTC)
- 'T gh'arê ragiòun, a n'sò gnanca piò mè sernìr quèl ch'l è carpśàn da quèl ch'al n'l è mìa, che chè in dû stàg, ed ginta pròpi pròpi carpśàna a sròm armèś un 40%, mo per ciacarèr a bśògna te 't adàt a chègli ètri parlèdi, e alóra, adàt-et incō, adàt-et edmàn, in dla me tèsta a s è mis'cê in cósa... S't em dê l'invièda in napuletàn, mè a cuntinuarò ind un perfèt afragoléś, s't em invìi in lucàn, mè a 'ndarò avànti ind un piùccheparfèt metapontéś, in dal venesiàn mè a cupiarò l'inflesiòun dal Guldòun, ind un romanèsc, a cupiarò cùm'i ciacàren i śugadōr dla Ròma: mè a 'm sun adatèda in pòc tèimp, vìst anc che per mistēr, tra tùt i còumpit ch'al gh'à al jòlly dla dìta, a 'm tòca anca rispònd'r al telèfon, mè tùt' el volti, p'r empatìa, a tóg sù la parlèda 'd quèl ch'a 'm descòr in cal mumèint lè: da fer invìdia a 'n poliglòta - da disprèr-em s'a-j-ò da catèr la purèsa dal mé carpśàn... A tóren un póc in dl'it.wikipedia ch'a 'm è caschê adós na gàta da plèr, pò quand a-j-arò giustê i lavór (va-'l bèin a 'l post ed 'lavurìr'?) là ded là, alóra a turnarò chè a impinìr na quèlc paginèda in carpśàn parfumê.. :-) --Gloria (discussioni) 07:24, 24 Mâg 2014 (UTC)
...mo chèr al noster Gigu62...Modifica
...mo dìo, cùm'a som cuntèint che 't sìi vgnû a fèr-es cumpagnìa in dal scrìver chè dèinter: a crèd 'd interpretèr anc al sentimèint di mé coléga, i Lévi, Miranduléś, Rei Momo, ch'a som più o meno sèimper chè... 'T î propia brèv brèv e a vliva perciò fèr-et i mé cumplimèint, mo anca, che a cred anc chè, 'd interpretèr quèl ch'l è al pinsér ed tùt nuèter, a vliva apùnt dìr-et che s te gh'ê da fèr soquànti śunti, strìca un pò de più al nùmer del volti te i vê a salvèr, che altrimèinti pò ind un artìcul a gh'vin na còva 'd cronologìa 'd salvamèint fat dadrē dimòndi lunga. Mo a 't dìg n'ètra volta, tō-la bèin, ch'a nn'è mìa per fèr et n'oservasiòun dispetóśa, ansi! A présti, dòunca, --Gloria (discussioni) 10:20, 16 giu 2014 (UTC)
- Mo sè, ch' at î al bèinvgnû! Fà tùt i tó lavōr, che mè a sun adrē a fèr un quèl diferèint dèint'r al 7... A présti, --Gloria (discussioni) 12:12, 16 giu 2014 (UTC)
- Bèh, cumplimèint incòri, a s vèd ch'et gh'ê gli idèi cèri. Mè dagli idèi fìsi a gh'n ò pochi ma ciùnti, di lavór ch'a 'm piaśrèv fèr, na valànga, mo gnìnta blog e poc tèimp crónic: scrìver chè dèinter, 'l è na manéra per tór vìa i pinsér asilànt e la stufèsa: artìcul cìc e quand a gh'la chèv, precìś. Dài, ch'a 'm mèt a l'óvra che altrimèinti stasìra a finìs ch'a n' fag un tûb! --Gloria (discussioni) 21:49, 16 giu 2014 (UTC)


text:
OPATCH - Open Platform for Access to and Analysis of Textual Documents of Cultural Heritage
Le proiet d’inrescida de dui agn é gnü gestí tl scomenciamënt dl 2014 cina la fin de merz dl 2016 dal Istitut de comunicaziun spezialistica y plurilinguism dl’EURAC. Al proiet á ince tut pert, dlungia l’EURAC y la Biblioteca provinziala Dr. Friedrich Teßmann, l’Istitut por Corpora linguistics y Tecnologia testuala dl’Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena sciöche partner assozié.
Le proiet é gnü finanzié dala Repartiziun 34. Inovaziun, Inrescida y Université aladô dla l.p.14 dla Provinzia Autonoma de Balsan.
Linguisć computazionai dl’EURAC, bibliotecars dla Biblioteca provinziala Teßmann y inrescidus dl Istitut por Corpora linguistics y Tecnologia testuala dl'Academia Austriaca dles Sciënzes de Viena á ejaminé deboriada sciöche les tecnologies de linguistica computazionala, statistica y visualisaziun d’informaziun pó gní adorá y svilupá por mioré y amplié portai d’inrescida por racoiüdes de tesć. Aladô di bojëgn di utënc desvalis jôl naota debojëgn da cherié n sistem por curí düc i vari de laur: dal'estrapolaziun di dac a süa elaboraziun, cina ala presentaziun sön le portal di utënc. Tla racoiüda digitala dla Biblioteca Teßmann él bele dan man na desëna de foliec storics todësc dl raiun alpin dl tëmp che vá dal 1910 al 1920 (http://digital.tessmann.it
). I dac de test integrai rapresentëia por storics, cronisć y genealogisć manires nöies da ti rové pormez ai dac y percursc d’inrescida d’öga.
Dlungia l'archif digital de foliec, él ince n portal nü por l'analisa linguistica de romans, articui de foliec o rezetes, racoiüdes tl “Korpus Südtirol” (plataforma de racoiüda, archiviaziun y elaboraziun linguistica de tesć südtirolej). Cun chësc stromënt pó i linguisć analisé ci parores che vëgn adorades sovënz y coche le lingaz se müda tl tëmp. Sön chisc stüdi él dan man de plü grafics linears y diagrams a lëgn che mostra la frecuënza d’adoranza y i contesć tipics, olache na certa parora vëgn dant. Sön chësc link vára da ti rové pormez ai dui portai d’inrescida: http://commul.eurac.edu/opatch/
.
Cuntat Eurac:
Verena Lyding
+39 0471 055 127
verena.lyding@eurac.edu
Cuntat biblioteca provinziela Dr. Friedrich Teßmann
Johannes Andresen
+39 0471 471811
johannes.andresen@tessmann.it


text:
Iade tl monn di documënć
Iade tl monn di documënć
I studënć dl lizeum linguistich da La Ila mostra interès y ligrëza por i vedli scrić de nüsc archifs
Chi che se dà jö plü a funz cun la storia locala y les tradiziuns de so paîsc o de süa valada vëgn düć tert o adora inće confrontà cun val’ vedl scrit o documënt. Mo deache le stüde de chisc é de regola resservè ai spezialisć ti archifs o ales universitês, él tröc che se tëm n pü da i jì pormez y mina porchël bele damperfora da n’ester nia „al altëza“ da i lì y da i capì. Dessigü, n pü d’ idea y n minim de conescënzes de basa ôl ester por mëte pé te chësc ćiamp, mo cun n pü de ligrëza y pasciun pon n püch al iade se laurè ite.
Cun chësta intenziun y pinsier de basa à le diretur dl lizeum linguistich da La Ila Albert Videsott en colaboraziun cun la prof. Susi Kostner, invié adalerch Giovanni Mischì, assistënt tla Repartiziun de Ladinistica dl’ Université Lëida da Balsan, a tignì na relaziun d’introduziun ala materia. Te so referat à le reladù naôta orü sotlinié l’importanza da tignì sö y da archivié i vedli scrić dötaurela sternüs intoronn te ćiases privates, archifs di comuns, dles calonies y d’ater. Chisc fej pert de nosta memoria storica y mirita porchël gran respet y n tratamënt aladô.
Sce an pënsa che i documënć scrić sön bragamin (pel de biscia o d’armënt) é la fontana plü importanta por döta l’eté medievala y le pröm tëmp modern, vëigon pormò tan d’ütl ch’ al é da avëi confidënza cun chësta fontana scrita. Tla pratica sozédera che an röia sovënz plü debota a contat cun de vedli scrić co ch’ an n’oress o minass; al basta che na inrescida condüj p.ej. t’archif de comun o de calonia o sce an tol tles mans de vedles chertes de ćiasa (dantadöt de lüsc da paûr). Tröpes conescënzes y metodes dla diplomatica (insciö ti dîjon ala sciënza che se dà jö cun i documënć vedli) se lascia spo sovënz inće slarié fora y apliché a d’atres fontanes.
Giovanni Mischì ti à mostrè ai studënć de plü documënć, pian ia da chi plü vedli ćina a rové sö por i pröms dejenas dl 1900, spligan vigni iade la sort de scritöra, le material sön chël che ai é scrić, le contest storich te chël che le scrit é ponü ite y don na informaziun sintetica söl contignü y söla strotöra y impostaziun diplomatica.
Na carateristica di documënć é la manira da ti dè validité publica tres le sigil. Ala sciënza che se dà jö cun i sigii i dîjon „sfragistica“ y chësta spliga y descrî les sortes plü desvalies di sigii. Danter les tröpes sorts de bëgns culturai ch’ i ciafun intoronn te musei y archifs rapresëntëia le sigil n caje daldöt a pert.