text:
Un pàss... un pàss... e pö un oltru pàss,
capèll sbassàa sö i öcc, pistola giò in bàss,
la geent la fiàda piö e l'ha cambiaa l' culuu
de che a ciinq menütt se spàra suta el su...
L'aria l'è ferma e trèmen anca i sàss
düü omen ne la via hann decidüü de cupàss
fiulitt a bùca verta che tègnen fermu el càn
el becamòort el vàrda e intaant el frèga i mànn
Te spari per la Juve e per la partìda a scùpa e
vàrdum drizz in fàcia, sun quèll che te cùpa!
E prèma de sparàtt te en dìsi ammo' vöena:
ieer sìra al burdèll ho incuntraa la tua dòna.
Parla pirla... che fra un pö te pàrlett piö
te màndi all'infernu cul vestii che te gh'eet sö
e dighell al demòni quaand te la dumànda:
- a quell che m'ha cupaa, gh'eri sfrisaa la Pànda-
"CORRETE! CORRETE! I hènn dree a fà el düell
l'è mej de la pàrtida e de quaand gh'era el carusèll
Mariangela mövess che g'hann el culp in càna
registra tücoos che gh'el vèndum al Mentana"
Preparess che tra un àttim la pistòla la vùsa...
el tò fiöö a l'è un drugaa... el ruvìna la mia tùsa!
Seet te che in sö i öcc gh'eet i fètt de sàlamm
la tua tùsa l'è cumè la credenza dle pàn!
Te seet sempru ciucch, te steet gnànca in pee,
ma taant adèss te'l lèvi me el pensee
La mia pistòla spàra e la fa mea parè
l'è mea un cioo cumè queèll che gh'eet scià te!
"CORRETE! CORRETE! I hènn dree a fà el düell
l'è mej de la pàrtida e de quaand gh'era el carusèll
Mariangela mövess che g'hann el culp in càna
registra tücoos che gh'el vèndum al Mentana"
"CORRETE! CORRETE! I hènn dree a fàss la pèll
per che che g'ha prublemi gh'è pruunt el sgabèll
Madòna che tensiòn, l'è pègiu de un parto
gh'è in giir i lüsèert che i ciàpen l'infarto"
I mànn currèn in prèssa, ma i ciàpen mea la pistòla
i tìren fö tücc düü de culpu el Motorola
la geent capìss nagòtt, la vàrda scià de là.
Cume mai i pistoleri i henn dree a telefunà?
"A l'era la mia dòna, me sà che g'ho de nà
a l'è incazzàda negra, l'è pruunt de mangià.
El fèmm un'oltra vòlta, anca mè g'ho de scapà,
l'è el cumpleànn de quèll penènn, se sun desmentegaa."


c: text/html

text:
807
Aveniment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Li Ji Pu el diventa Prim Minister de l'imperatur Xian Zong de la Cina.
- Dopu che 'l sò re Cuthred l'è mort, el Kent l'è ciapaa del re de Mercia (e fradel del Cuthred) Coenwulf.
- El Krum el diventa zar di Bülgar, cun capidal a Pliska.
- Fundaziun de la citaa de Ambürgh
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sân Pôl
Artécol in dialèt arzân
Evoluzione demografica
Sân Pôl (San Polo d'Enza in italiân) l'é un cmûn ed 5.858 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz l'é tra mezdé e sîra e a cîrca 22 chilômeter dal cèinter ed Rèz
Indice
Al teritôri e la cunuméia[modifica | mudéfica la surzéia]
Al dà insém al fiòm Èinsa e l'é zachê insém a dōlsi culèini ed l' Apenèin arzân, Sân Pôl l'é cunsiderê ûn di pió bê paèiṣ ed la pruvîncia prôpria grâsia a la só furtunêda puṣisiòun geogrâfica. Al sît in dó l'é Sân Pôl, ch' al rapresèinta un impurtânt pûnt ed comunicasiòun tr'al teritôri Arzân e còl Pramṣan e tra la pianûra e l' Apenèin, l' à 'vû un pôst impurtânt ind la stôria dal cmûn. Bèle ind l' etê ed la prêda lésa, dal pêrti ed Sân Pôl, a vînen tirê só di pôst per stêr atèinti a l'ingrès ed la vâl. L'é ché che dôp ed l'etê dal brònz a vîn só Servirôla, al pió impurtânt cèinter etrósch ed l' Emélia cgnusû fîn a incô e pôch pió in só al céch cèinter rumân ed Luserìa. Porta d' ingrès a la zôna matéldica, al preṣèinta impurtânt munumèint stôrich. Incô Sân Pôl l'é un paèiṣ modêren, atîv sia culturalmèint che conomicamèint, cun un cèinter comercêl naturêl al cèinter dal paèiṣ, un merchê setimanêl in flôra, e 'n impurtânta zôna artigianêla. Dimòndi ṣvilupê l'é ânca al setôr agrécol cun la prudusiòun e difèiṣa di prudòt dal pôst cme al Grâna, al Lambrósch, al scarpasòun e i famōṣ salóm. Sân Pôl l'à utgnû la stèla d'ôr e al diplôma dal cunsèli d' Eurôpa pr'avèir dê 'na mân a fêr cgnòser l'dèja ed l'Eurôpa unîda atravêrs scâmbi culturêl e cunômich cun al sitê imparentêdi ed Eisingen (Germagna) e Litomysl (Repóblica Ceca). J abitânt în divîṣ tr'al cèinter e al trèi frasiòun ed la Barcâsa, Grasân e Puntnōv, tóti cun divêrsi carateréstichi: la Barcâsa dal stimêdi cultûri agrécoli, Grasân dal culèini e al turîṣem, e Puntnōv da la zôna artigianêla.
Stôria antîga[modifica | mudéfica la surzéia]
Dimòndi bèin documentêda l'é la stôria antîga ed Sân Pôl ch' la partés da dimòndi luntân adiritûra da préma ed l' Homo sapiens difâti în stê catê di sègn dal pió antîgh ed la nôstra râsa ind al fònd Mazzali, a Funtanêt, a Servirôla, a câmp Santâgin e tra Pēv e Curnâcia. A 's pâsa pó a l'etê ed la prêda lésa cun i stódi fât da don Gaetano Chierici ind l' Otsèint ch' àn verifichê la preṣèinsa ind al pôst ed l' Homo sapiens-sapiens int al 4.000 p.C.. Ind al câmp ed Servirôla Chierici l'à catê un grând vilâg ed l'etê dal brònz e in sté peréiod a 's vède i prém usvéj in metâl cme un céch manarèin catê dal studiōṣ 'stès. În stêdi catêdi fōrmi ed fusiòun in prêda e i rèst ed 'n a funderéia; tra i rèst in brónz catê a gh'é: pugnêl, manarèin, curtê, pûnti ed lânsi e frèci, anê, fébi, spéli. La teramêra ed Servirôla l'à dê indrê pió ed 200 bagâj in brónz, còst l'é la prōva sicûra che ind al sît a gh'êra la lavurasiòun di metâl e 'n' intèinsa ativitê industriêla. Ind l' istès câmp în stê catê só ânca dimòndi rèst ed prêda lavurêda, ed prêda ed vulcân schegêda, e impurtânt rèst dal peréiod tra l' etê ed la prêda e còla dal brónz. Mó al peréiod ed la stôria antîga ed sicûr pió impurtânta per Sân Pôl l'é stêda l'etê dal fèr cun l' arîv ed la civiltê etrósca. Al Chierici, sèimper a câmp Serviôla, là scuacê un grôs cèinter abitê etrósch impiantê secònd un precîṣ piân ed sitê, cun strêdi diresiònêdi, abitasiòun fâti só rubóst fundamèint, impiânt prudutîv e 'na zôna sâcra. In stêdi catêd dal scudèli in teracôta, cun al scréti Vea e Rat ṣgranfgnêdi sòta al pè, figurèini, gâmbi vutîvi e 'na stâtva in brònz ed l'atlēta nûd cun ras'cèt. Dal peréiod etrósch dal sît ed Servirôla, ch' la cgnusû la mâsima flôra tr' al têrd VII sècol e la préma metê dal IV sècol p.C., a deṣvînen tra l'êter dō fr' al pôchi scritûri cun nòm ed divinitê catêdi in tóta la zôna padâna. L'é stêda catêda ânca 'n' agrafe (spéla) 'd urègin cêltica. A Sân Pôl a gh' é diêter sît dóv' a 's câten di rèst ed l' antichitê cme: al mûnt Psōla dóve, grâsia al materiêl catê só, a 's gh'à la sicurèsa che l'é gh'êra un impurtânt vilâg teramêr; dóve al Chierici l 'à catê e turnê a scavêr un pòs, materiêl cerâmich cun dal scréti dimòndi impurtânti; al vilâg Torlonia dóve ultmamèint în stê fât di schêv cun impurtânti squêrti.; al castèl ed Sân Pôl che in un pòs, catê int al 1914 e ṣvudê, în stê arcatê rèst ed vês in brònz e pcòun ed vastèin in cerâmica.; i pòs ed câmp Razzi, a câmp Dionigi, a la Curnâcia, a Vedrós-Fusòun e ind al viasōl di Tedeschi un pòs e materiêl ed furnêṣ ed grôs amzûra; a Puntnōv catê un réch simitèri longobêrd ch' l' é stê scavê e studiê da la Diresiòun di Bèin Culturêl; insém a la culèina ed Muntfalcòun l'é stêda arcatêda, dôp soquânt ân de stódi, sia d' archévi che insém al teritôri, l'antîga Pēv ed Sân Stêven, în stê catê i fundamèint ch ' a gh' àn cîrca ûn mêtr de spesōr; la cēṣa l'é diresionêda da sîra a matèina cun l'âbsida a matèina cun antîghi tòmbi cristiâni. Dal peréiod rumân, a Sân Pôl, în stêdi fâti dimòndi catêdi cme: véli, véli ed campagna, tòmbi e materiêl ed furnêṣa
Stôria[modifica | mudéfica la surzéia]
Al nòm al deṣvîn in pêrt da Sân Pôl, ch ' a gh' é stê dedichê 'na capèla int al castèl (Castrum Sancti Pauli), e in pêrt da l' Èinsa, al fiòm ch' égh tòca apèina i cunfîn. L'é stê abitê fîn da i tèimp antîgh, cme testimuniê da l'impurtânt cèinter abitê etrósch ed Servirôla ( a cîrca ûn chilômeter dal cèinter), a 's spèinsa ch' l'âbien fundê j Etrósch vêrs al V sècol p.C.. I prém documèint che pêrlen dal teritôri ed Sân Pôl a fân riferimèint a 'n' antîga Avilianum pó Cavianum, d'ed ché Sân Pôl in Caviân cme l'êra ciamê tèimp indrê al paèiṣ. L' antîgh nòm dal paèiṣ, Plebes de Caviliano al vîn numinê per la préma vôlta in un diploma dal 14 otòber dal 980 ed l'Imperadōr Ottone II. Int al 1070 l'é pasê da la Cēṣa ed Rèz al pusès dal Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa. Documèint stôrich da 1092 a dîṣen che gh' êren, bèle a l'època, al capèli ed Grasân ed Cadgnân e int al 1116 còla ed Sedgnân. A Muntfalcòun tr' al 1217 e al 1218 é stê tirê só un cunvèint francescân, ché tr' al 1285 e al 1288 l'à pasê j ûltm ân ed la só véta al famōṣ crunésta Salimbene de Adam da Pèrma ( Pèrma 1221 – Muntfalcòun 1288). A la fîn dal XIII sècol Azzolino Canòsa al cunsègna la Rôca a Pèrma, mó int al 1315 la tōrna a fêr pêrt dal teritôri arzân. Int al 1335 la dvèinta proprietê ed la faméja Fogliani, che, int al 1354, al la dà a i Canòsa. Int al 1527 a gh'é stê 'na diṣastrōṣa saczêda dal castèl da pêrta ed la suldaréia ed Carlo ed Borbòun. Tr' al XVI e al XVIII sècol în stê tânt i sgnōr che àn impôst la lōr avtoritê só Sân Pôl : tr' al 1576 e al 1591 Giovanni Riccio da Montepulciano, tr' al 1591 e al 1632 i Gunṣêga e ûltem i Gherardini tr' al 1633 e al 1796. Int al XIX sècol a Sân Pôl în sucès soquânt fât trâgich: int al 1827 la miarèina, int al 1829 'na stôrica zlêda, int al 1831 al teremôt e int al 1862 un préiod ed grôsa crîṣi cunòmica pr ' al paèiṣ cavṣêda da la fûga ed l'eṣatōr comunêl cun la câsa póblica. Sōl a la fîn dal sècol a s' în cumincê a vèder i prém segnêl ed la riprèiṣa, quând Sân Pôl l'é arcgnusû cme pôst turéstich dóve a s'é cumincê a tirêr só d' j albêregh lucândi e dimòndi cà sgnurîli. Int al 1910 al teritôri comunêl al vîn servî dal Ferovéi Arzâni cun al trât Rèz – Canòsa.
Palâs e cēṣi[modifica | mudéfica la surzéia]
La Rôca[modifica | mudéfica la surzéia]
An gh'în mìa di document uficêl da dóve savèir cun precisiòun la dâta ed quând l'é stê tirê só al Castèl, mó tót al fà pinsêr che còsta la sia dôp ed còla ed la vècia Plebs ed Caviân. Fâta tânt tèimp fà l'é stêda tirêda só in 'na puṣisiòun stratègica cun la mîra ed controlêr al cruṣîl ed la strêda cla pâsa a i pē di mûnt cun còla ed la Vâl d 'Èinsa. Int al turiòun, ch' l'è 'd Otsèint, incòra intêr a's vèden: al purtêl magiōr ch' al servîva per l'ingrès di câr, còl pió céch per quî ch' andêven a pê e dal grân fisûri dóv' êren mési al cadèini pr'al recóper dal pûnt alvadōr. I stôrich cunfêrmen che ché, ind l'otòber dal 1902, a s'é fermê Enrico IV préma dal scûnter cun al trópi ed la cuntèsa Matélda. La rôca la riṣûlta circundêda da fusòun dimòndi fònd, cun al mûri d'intōrna e dal tòr. La zôna dal castèl l'êra dimòndi grânda pôst che d'ed la ed la rôca vèira e prôpria dèinter al mûri intêrni, a gh'êren divêrsi tòri, abitasiòun e la capèla Marchesi cun la Cēṣa dal Satèsim Sacramèint atâch dèinter a còli d'ed fôra. Bèin prèst é stê tirê só a l'intêren dal Castèl 'na capèla dedichêda a Sân Pêvel , ch ' l'à pó dê al nòm al Castrum Sancti Pauli. La stôria gnûda dôp al la vèd prutagonésta ed ruvîni e 'd saczêdi. Dôp al peréiod matéldich la Rôca l'é stêda spianêda int al 1199 dal Cmûn ed Rèz. Arfâta int al 1633 l'é pasêda a la faméja Gherardini. L' é stêda butêda zò da j Austrìach int al 1707 e arfâta da i Gherardini a la fîn dal XVIII sècol. Grôs restâver e mudéfichi în stêdi fâti tr' al XVII e al XVIII sècol vrûdi da la faméja Gherardini ch' àn fât arfê i fusòun, arfât ed nōv al pûnt alvadōr, restarvêr al mûri d'intōrna e tirêr só la tòra ed l'ingrès a matèina, dóve în stê més 'na campâna e 'n arlòj. A la fîn dal XVIII sècol al castèl l'à ciapê l'aspèt ed 'na cà sgnurîl, adèsa a gh'é j ufési comunêl e al Muséo ed la Reṣistèinsa
La Cēṣa ed Sân Zvân Batésta[modifica | mudéfica la surzéia]
A l'intêren dal castèl, int al 1494, a vîn fundê l'uratôri ed Sân Zvân Batésta, incô l'é la cēṣa Parochiêla. La cēṣa l'an gh'à mìa la facêda e la pôrta d'ingrès l'é int al mûr ch'al guêrda al piasêl. L'intêren ed la cēṣa, dal XVII, a 's preṣèinta cun 'na sêla cun la vôlta a cruṣêra. Dèinter ind la parèida ed mansèina a 's pōl vèder 'na pitûra a frèsch cun l'Adorasiòun di Mâgi l'é ôvra ed Nicolò dell'Abate, 'na lâpida l'arcôrda cme la capèla ed Sân Zvân Batésta l'é stêda vrûda dal nôbil mudnèiṣ Simone Marchesi. Ind l'incavadûra ed 'na tòra simêda, ch ' l' é ind al mûr ed la cēṣa vultê vêrs al paèiṣ, é stê sistemê al batistèri. Ind la préma metê dal 1983 a vîn fât al restarvêr dal pitûri ed Sân Zvân.
La Pēv ed Sân Pēder e Pêvel[modifica | mudéfica la surzéia]
Al pôst dóve l' é la Pēv, a cîrca ûn chilômeter a mezanôt dal bōregh ed Sân Pôl ind la pêrt spiâna dal Cmûn, a 's ciamêva Caviân e cun al nòm Cavilianum l'é arcurdêda int al chêrti antîghi. La pēv l'é stêda tirêda só arèint a 'n' antîga véia ch' l' andêva lòungh la Vâl ed l' Èinsa, in ûṣ prubabilmèint ânca in època eumâna. In urègin l'êra dedichêda a i Sânt Pēder Pêvel e a Sânta Maria. La Pēv l'é citêda fîn dal 980 in un diplôma ed l'Imperadōr Ottone. Vêrs la metê dal XI sècol al Ve'schev Adalberto al cunsâcra la cēṣa. Cme Pēv ed Sân Pēder l'é arcurdêda, dal vôlti, int al XV sècol, pó só còsta a vîns còla ed Sân Pêvel ch 'l armâṣn per sèimper. Al Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa int al 1070 l' utîn a livèl.
Al cuvèint ed Muntfalcòun[modifica | mudéfica la surzéia]
L'uṣânsa, cetêda da la magiorânsa di stôrich dal pôst, la vōl che ché San Francèsch d'Asîṣi, int al 1217, l'âbia fundê un cunvèint céch, cme la fà da testimòni la Cronica ed Salimbene de Adam da Pèrma, ûn di léber pió impurtânt ed la leteradûra latèina- medievêla. L'é cunsiderê ûn di prém pôst frencescân ed l'Emélia, almēno ed l'istès tèimp ed la costrusiòun dal cunvèint ed Mòdna. Ind al cōrs di sècol l'impurtânsa dal fabrichêt ed Muntfalcòun l'é stêda grôsa e dimòndi în stê i cambiamèint: l'é stê Cunvèint Francescân ṣcanslê int al 1652.; dê a i Pêder Gesvéta, al dvèinta pôst estîv dal Seminâri dal Vèschev, Universitê cun quâter facoltê: teologéia, lèg, medzèina, e filoṣoféia; bandunê da i Gesvéta int al 1859 dôp tânt restâver al pâsa al Minicèpi ed Rèz e al dvèinta pôst dal cunvét ed la Minicipalitê ed Rèz. Bandunê ind i prém dêṣ ân dal XX sècol, l'impunèint munumèint pôch a la vôlta al và in malōra. Al fabrichêt l'é fât a ûn piân a U, cun la cēṣa ind la pêrta a mezdé. La lêrga zôna dal curtîl centrêl, in pêrta purdghêda, l'é avêrta a sîra vêrs la Vâl ed l' Èinsa. Al grôsi ôvri ed restâver, cumincêdi int al 1999, a farân in môd che al fabrichêt ed Muntfalcòun al pôsa avèier incòra la dignitê 'd 'na vôlta.
Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]
(manca):
- Loris Bottazzi - Il formarsi dei casati dopo il mille nei territori di Bibbiano, Quattro Castella e San Polo - S.l. : S.n., 2001
- Mario Iotti - Il comune di San Polo d'Enza in eta' napoleonica : (1796-1814) - San Polo d'Enza : Comune, 1993.
- San Polo d'Enza : Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 1991.
- James Tirabassi - L'età del bronzo nel territorio di San Polo d'Enza - Reggio Emilia : Musei Civici, 2003
Albinèa · Bagnōl in Piân · Baîṣ · Bibiân · Bresèl · Burèt · Buṣâna · Cadelbôsch ed Sōver · Campagnōla · Campéṣen · Canòsa · Carpnèida · Caşalgrând · Caṣîna · Castelnōv di Mûnt · Castelnōv ed Sòt · Castlarân · Culâgna · Curèz · Fâbrich · Gatâtich · Gualtēr · Guastâla · Ligûnchi · Lusêra · Muntèc · Nuvalêra · Puvî · Quâter Castē · Queriêgh · Ramṣèit · Ré Salṣêr · Rèz · Rezōl · Rôl · Rubēra · Sân Martèin · Sânt'Ilâri · Sân Pôl · Scandiân · Toân · Véla Mnôs · Vèt · Viân · Vsân


text:
Giuli Vindes
Cai Giuli Vindes (Caius Iulius Vindex, ?-68) l'è staa on official roman de origin gàllega. L'è famos per la soa rebellion contra el Neron.
Lù l'era el fioeu de on Senator roman, ma la soa fameja, comè dis anca el nòmm Vindex, l'era derivada de quèlla de dij re de l'Aquitània. L'è staa nomenaa propretor de la Gallia Lugdunens vers la fin del regn del Neron, che peroo 'l s'era creaa on numer assee grand de nemis traj famej senatoriaj, e vun di quèst l'eva pròpri el Vindes.
In del marz del 68, el Vindes el s'è ribellaa, e con lù ona bona part de la Gallia. Peroo lù el voreva nò diventà imperador, e donca l'ha invitaa a vessel el governador de l'Aragona Servi Sulpissi Galba, che l'ha refusaa, anca se'l s'è unii a la revoeulta. Ma minga tutt i region occidentaj eren de la part dij ribej: el Virgini Rufo l'ha taccaa la cittaa de Besanzon. Vindes l'è coruu a difendela, e i dù generaj hann trovaa on accòrd. Ma per ona incoprension, i soldaa de Rufo hann scomenzà a combatt e'l Vindes el s'è sucidaa.


text:
Sumér
Artéccol in dialatt bulgnais
I Sumér fonn d'la zänt ch'l abitèva int'la Mesopotâmia stra 'l 4000 e al 2000 prémma ed Crésst. I Sumér i fundénn däl gran zitè, ch'äli avèven totti un témpi pr'un dio e un rà ch'äl guvernèva. I Sumér fonn stra i prémm a fèr zirèr l'acua int' i cànp e stra i prémm a scrîver cun la scritûra a ciudén. I inparénn a metter al rôd ai lûr piû e a lavurèr al brånz.
Al nomm Sumér al vén da l accadic. I sumér i s ciamèven in la låur langua Kengi. Al nomm ch'as trova int'la Bébbia, sennaar, al dgéva gnîr da sumer, ch'al dè uréggin ancha al egiziàn Sangar.
Riferimént[modifica | mudéfica la surzéia]
- Bébbia


text:
392
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
ol 22 de Óst, a Lione, ol Flavio Eugenio, l'è numinàt imperadùr dal Flavio Arbogaste, ü germànech;
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Marciano de Bisansio, imperadur bizantì, mórt in del 457;
- Garbanion ap Coel Hen, rè, mórt in del 445.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Promoto, generàl e polìtech romà
- ol 15 de mas, Valentinià II, imperadùr romà nasìt in del 371.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
In-Grid
La Ingrid Alberini, in art In-Grid (Guastâla, 11 ad Setémbar dal 1978), l'è na cantànta arśàna ad mùśica dance, cgnusùda specialmènt p'r i sò sucès cantâ in léngua francéśa, in particulàr la canta dal 2002 Tu es foutu (tu m'as promis).
Biugrafìa
Al sò nóm al gh'è stâ dâ in unór dl'atóra śvedéśa Ingrid Bergman da i sò genitōr ch'i gh'ìvan un cìnema.
Dimóndi cgnusùda in dl'Europa da 'l èst, l'à fat al sò debùt a la granda in dal marcâ discugràfic in dal 2002 cun al sìngul Tu es foutu prudót par Larry Pignagnoli e Marco Soncini. Ad cla canta chè a gh'n è na versiòṅ anca in ingléś cun al tìtul ad You Promised Me.
In séguit la fà gnir fóra, p'r al cà discugràfichi EMI e ZYX, al sò prim àlbum ciamâ Rendez-Vous (Apuntamènt) cun dèntar anc i sìngui In-tango, Shock e Ah l'amour l'amour.
In-Grid la cuntìnua a cantàr in francéś anc in dal 2004 faghénd gnir fóra un disc ad cover ad canti tranśalpìni, La vie en rose (La vita in ròśa), cun dèntar soquànti canti 'd Édith Piaf cuma Milord, Non, je ne regrette rien e La vie en rose.
'L an dòp l'è la vòlta ad Voilà! (Ca-i chè!), un disc sèmp'r in francéś cun ùndas pès dèntar fra i quài i sìngui Mama mia e Oui.
Dal 2010 invéci i èṅ i disc Passion e Lounge Musique.
In-Grid l'è laureàda cun al màsim di vōt in Filuśufìa.
Discugrafìa
Àlbum
- Rendez-Vous 2003
- La vie en rose 2004
- Voilà! 2005
- Passion 2010
- Lounge Musique 2010
Sìngui
- Tu es foutu (tu m'as promis) 2002
- Shock 2003
- In-Tango 2003
- Ah l'amour l'amour 2004
- Pochill - Tu Es Là? 2005
- Mama mia 2005
- Oui 2006
- I Was a Ye-Ye Girl (con Doing Time) 2006
- I Love 2008
- Tentaçion a l'hombre 2008
- Le dragueur 2009
- Les fous 2010
- Vive le Swing 2010


text:
La gran paciada
La gran paciàda (La grande abbuffata, in Frances La grande bouffe), l'è un film italo-frances del 1973 dirèt da Marco Ferreri.
El film l'è stài presentàd in cuncùrs al 26° Festival de Cannes. [1]
Cuntegnüü
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film el cünta sü de quàter amìs, che deprèss d'la vita, i decìden de masàss in d'una manera pütòst strana: i se sàren sü in d'una cà a la pefirferia de Paris e i süten a mangià finch'i mören.
Crìtich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El film l'è stài criticàd asèe perchè l'è tròpp fisiulòcigh.


text:
Castión (LO)
Castión (Castiglione d'Adda in Italian) l'è un cumün de 4 809 abitant (dàto del Dic 2013 [1]) del center de la pruìncia de Lod.
El sa tröva a poca distansa da dùe la Müsa la se trá in Ada.
Futugrafie[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castión l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Premen
Premen (nòm uficiàl in italian: Premeno) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula
El gh'ha ona popolaziun de 752 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 7,4 km² e ona densità de popolaziun de 102 ab./km².
El paes el se tröva arent al Lagh Magiur, l'è tacaa ai cumün de Vran, Bee, Ghifa, Ntragna, Ugebi e Vignun, e 'l gh'ha tre fraziun: Esi, Pian de Suu e Pulin.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Premen l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
36
De Wikipedia
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Samaria: i Ruman seden viulentement un tentativ de revölta in sül munt Garizim. Per quest el Punzi Pilaa el vegn destituii e mandaa a Ruma per vess prucessaa. El Sinedri el ciapa ad interim el pudè in sü la pruvincia rumana de la Palestina per evità la nassida d'un vöd legislativ.
- El Lüci Viteli, guvernadur de la Siria, el bat el re Artaban II di Part, in d'una guera fada per sustegnì un alter pretendent a quel tron, el Tiridaa III.
- L'Erode Antipa el lassa la sua prima miee e 'l sposa l'Erudiade, tusa de l'Aristobül. El pader de la prima miee, l'Areta IV de Nabatea, el diciara guera a la Giüdea.
- L'Erode Antipa el vegn batüü in d'una guera fada cuntra l'Areta IV de Nabatea. El Tiberi el manda el guvernadur de la Siria a ciapà o mazzà el re nabatee, ma el Viteli el fa minga.
- El Marcel el diventa el növ guvernadur de la Giüdea e de la Samaria.
- El San Paul el se cunvert al cristianesim.


text:
Garbage
I Garbage (in miranduléś rusc) i èṅ un grup ad rock alternatìṿ americàṅ, fundâ a Madison in dal Wisconsin in dal 1994. I cumpunènt dla banda i èṅ Butch Vig, Steve Marker, Duke Erikson, la rósa scuséśa Shirley Manson e dal vòlti anc Daniel Shulman (quést chè fra 'l 1995 e al 2002). Da la fundasiòṅ a 'l dè 'd incō i aṅ fat gnir fóra quàt'r àlbum vindénd da piò ad 14 migliòṅ ad disc in tut al mónd.
Biugrafìa
Al grup al s fórma in di prim an Nuànta dal séndri di Angelfish, grup in du i sunàvan Butch Vig (ch'l iva culaburâ a soquànt di àlbum dla séna grunge ad Seattle cuma Nevermind di Nirvana, Dirty di Sonic Youth e Siamese Dream e Gish di Smashing Pumpkins), Steve Marker e Duke Erikson. I tri i sarìsan pò la cantànta di Goodbye Mr Mackenzie Shirley Manson e i faṅ nàsar i Garbage.
Al prim disc dal grup al pòrta al sò nóm e al véd la luś in dal 1995 (al finirà in di prim déś pòst in Inghiltèra e in di prim vint in di Stat Unî).
In dal Regn Unî a vèṅ fóra al sìngul Subhuman, ch'al n s cata minga in dal disc, mèntar Only Happy When It Rains al vèṅ druâ subìt par la prumusiòṅ. In séguit l'è la vòlta ad dū sìngui dimóndi famóś: Queer e Stupid Girl.
I Garbage i faṅ al bòt e i tōśan na nomination a i BRIT Awards cuma Best New Band e Best International Newcomer (a sarév al mijór di grup nōṿ).
Anc in dal 1996 i prèmi i n màncan minga: rivelasiòṅ d'l an a i MTV Europe Music Awards in du i càntan Milk mèntar a i Grammy Awards i ciàpan tri nomination, in mèś a i quài a gh'è anc quéla par la canta mijóra: #1 Crush ch'la fà part dla culòna sunóra dal film Romeo + Juliet cun Leonardo Di Caprio.
In dal 1997 al grup al s mōṿ vèrs Friday Harbor, in dal Stat ad Washington, par scrìvar al cansòṅ dal secónd disc, Version 2.0 ch'al véd la luś al 15 ad Favràr dal 1998. A s trata 'd un lavōr cun di arangiamènt a 'l cumputer, cun i sìngui Push it (in du a s pōl sintìr quèl ad Don’t worry baby di Beach Boys), I Think I'm Paranoid (druàda anc in dal film Gran Turismo 2 dòp che As Heaven Is Wide 'l éra finìda in dal prim film dla sèrie) e Special. 'L àlbum al vins soquànt disc ad plàtin, finénd al prim pòst in dal Régn Unî e al tredicéśum in di Stat Unî.
In dal 1999 i sònan al téma più impurtànt dal film ad James Bond The World Is Not Enough (Al mónd a n è mia asè), mèntar When I Grow Up la s cata in dal film Big Daddy - Un papà speciale.
In dal 2001 i Garbage i s questiónan cun la sò cà discugràfica, la Almo Sounds, e in Luj i pàsan a la Interscope Records par rigistràr al tèrs àlbum, Beautifulgarbage (Bèlrusc) ch'al vèṅ distribuî in di negòsi a partìr da Utóbar. Al disc al s piàsa subìt a 'l tredicéśum pòst dla Billboard 200, vindénd in di prim tri méś più 'd un migliòṅ ad còpi anc sénsa ch'a gh fusa stàda dla prumusiòṅ par via di atintâ ad 'l 11 ad Setémbar dal 2001 a New York e Washington.
In America i n èṅ minga gnû fóra di sìngui ligâ a cal disc chè, a difarénsa dl'Europa in du a 'n è gnû fóra quàtar: Androgyny, Cherry Lips (druàda in na reclàm famóśa 'd 'n arlój), Breaking up the Girl (ch'la fà part anc dla culóna sunóra dal film Daria Is It College Yet?) e Shut Your Mouth.
I Garbage i partìsan par di cuncèrt insém a gl'U2 ('l Elevation Tour). Durànt 'l ùltim spetàcul, Vig al ciàpa l'epatite A e al vèṅ rimpiasâ par Matt Chamberlain in dal dati europei.
'L ùltim ùlbum di Garbage, Bleed Like Me, 'l è gnû fóra 'l 11 'd Avrìl dal 2005 e 'l è piaśû principalmènt in di Stat Unî par via dal sìngul Why Do You Love Me. Finî al tour la banda l'à cunfirmâ 'd avér vója ad tōr-as na pàuśa, róta sōl in dal 2007 quànd a véd la luś la racòlta Absolute Garbage.
Discugrafìa
Àlbum
- 1995 - Garbage
- 1998 - Version 2.0
- 2001 - Beautiful Garbage
- 2005 - Bleed Like Me
- 2012 - Not Your Kind of People
Racòlti
- 2002 - Special Collection - EP
- 2007 - Absolute Garbage
Sìngui
- 1995 - Vow
- 1995 - Subhuman
- 1995 - Only Happy When It Rains
- 1995 - Queer
- 1996 - Stupid Girl
- 1996 - Milk (feat. Tricky)
- 1998 - Push It
- 1998 - I Think I'm Paranoid
- 1998 - Special
- 1999 - When i grow up
- 1999 - The Trick is To Keep Breathing
- 1999 - You Look So Fine
- 2001 - Androgyny
- 2002 - Cherry Lips
- 2002 - Breaking Up the Girl
- 2002 - Shut Your Mouth
- 2005 - Why Do You Love Me
- 2005 - Bleed Like Me
- 2005 - Sex Is Not The Enemy
- 2005 - Run Baby Run
- 2007 - Tell Me Where It Hurts
- 2007 - It's All Over But The Crying (remix)
Vìddeo
- 1996 - Garbage Video - VHS
- 2007 - Absolute Garbage - DVD


text:
Sîra
Artécol in dialèt arzân
Sîra (ovest o occidente o ponente in italiân) l'é ûn di quâter pûnt o diresiòun cardinel. L'é al cuntrâri ed matèina e a piòmb ed Nôt e Mezdé.
Sîra l'é la diresiòun in dó al Sōl câla int al giōren che al dó l'é lòngh cumpâgn a la nôt.
L'urégin ed la parôla ovest [1] la deşvîn dal francèiş ouest, che a só vôlta al deşvîn dal tedèsch west ch' al deşvîn dal svedèiş wester e dal gôtich vasi. Vâsi al deşvîn prubabilmèint da l'istèsa raîş sancrita vas'-ati (nôt) da dó deşvîn al latèin ves-per (sîra) per sgnêr al pûnt in dó al câla al Sōl. La parôla vèsper (vespri in italiân) l'é atmêşa in italiân apûnt per sgnêr al j urasiòun ed la calêda. Int al léngui rumânzi a s'é unî l'artécol a la parôla west e acsé còsta l'é dvintâda ovest.
Int al fôli antîghi ed la Scandinavia a gh'ēra un nanèin a sîr ch' al tgnîva só al quarciòun: Vestri, a cunfērma ed l'urégin ed la parōla int i paèiş frèd.
Cun l'Ovest despès as vōl arfêres al nasiòun ocidentêli. Quând al vîn druvê in sté sèins, al pōl vrèir dîr tânt lavōr da la NATO, a Europa e Nord Amèrica, cun o sèinsa Giapòun, fîn a l'intēra civiltê ocidentêla
Int la Cina préma ch' la dvintés modêrna, l' ovest al sgnêva la tèra dal Budda e al pôst da dó deşvînen al sâcri scritûri budésti
Nôti[modifica | mudéfica la surzéia]
- ↑ Urégin ed la parôla ovest, disionâri ed l'urégin dal parôli insém a Internèt
Vōş coleghêdi[modifica | mudéfica la surzéia]
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Ovest trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Würenlos
Würenlos a l'è un cumün svizzer del distret de Baden. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 5 653 abitant e una süperfiss de 9.03 km², e al se tröva a una altitüden de 421 meter sura al livel del mar.
El cumün de Würenlos a l'è tacaa ai cumün de Wettingen, Otelfingen, Hüttikon, Oetwil an der Limmat, Spreitenbach, Killwangen, Neuenhof.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial
- Kempfhof in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Neuenkirch
Neuenkirch a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Sursee, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 26.25 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 6147 abitant.
El cumün de Neuenkirch al se tröva a una altitüden de 552 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Emmen, Hildisrieden, Lücerna, Malters, Nottwil, Rain, Rothenburg, Ruswil e Sempach. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catòlega.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Neuenkirch l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1256 col nom de nova ecclesia. In de l'ann 1259 inscambi l'eva staa menziunaa col nom de Nuwenkilch.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Neuenkirch in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Amstetten
Amstetten (Aumstettn o Amschteen in bavares) l'è una cità austriega de 23.046 abitant. L'è 'l caplögh del distret umonim in del Land de l'Austria de Sota.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Anca se 'l sit l'è abitaa da l'età del brunz, i prim nutizzi de cità chichinscì hin del 995, quand che se parla del paes de Ulmerfeld. El tuponim de Amstetten inveci l'è del 1111. Recentement Amstetten l'è vegnüda famusa per el cas de croniga negra che l'ha vist el sciur Josef Fritzl sarà sü la sua fiöra per 24 agn e fàgh insema a lee alter set bagai.


text:
Paranà (fiüm)
Ul Paranà l'è un fiümm del'America del Süüt, lünch inturnu ai 2.570 km.
Al nass in del Brasìl meridiunaal quand sa mèten insema i dü fiümm Paranaìba e Grande; pö dopu al curr inver südovest, e dopu circa 600 km al cumencja a marcà ul cunfin tra Brasil e Paraguay; 200 km ammò e al sa mètt insema cunt ul fiümm Iguaçu, e al furma la cascada forsi püsséé famusa del muunt.
Dopu i cascaat al partiss a marcà ul cunfin tra Paraguay e Argentina, fin a quant al riceff ul Paraguay, dopu de che al diventa un fiümm dumé argentin fin a quant al sa svöja in del'Ucean Atlantich, in del Rio de la Plata, insema cunt ul fiümm Uruguay.
L'è un fiümm de gròssa impurtanza ecunomica, duperaa cumé via d'acqua e cumé funt de sustentameent da un muntun de cumünitaa de pescadur; almèn cinch citàà in del'internu del cuntineent g'ann dii pòort per i naff uceanich.


text:
La dama rossa uccide sette volte
La dama rossa uccide sette volte (La dama rósa la cópa sèt vòlti) 'l è 'n film śal dal 1972 ad Emilio P. Miraglia.
Sunt
In un paéś dla Bavéra (Germâgna) i vìvan dū surèli dla rasa di Wildenbrück, la biónda Ketty (Barbara Bouchet) e la mòra Evelyne. Un dè, dòp avér-i visti litgàr par na bàmbula, sò nunòṅ Tobias (Rudolf Schündler) al i ciàma in dal salòt dal castèl in du i vìvan par far-ag védar un quàdar vèć ch'al figùra dū di sò aṿ: la Dama rósa e la Dama négra. I dit da na vòlta i dìśan che, pasâ sènt an, la catìva Dama Rossa la tórna tut al vòlti a 'l mónd par vindicàr-as dal sèt scurtlàdi che cl'atra la gh'iva mulâ in dal pasâ par di mutìṿ 'd amōr e la 'l fà cupànd sèt parsòni, cun in mèś la Dama négra. Al vèć al gh'à paùra ch'a pòsa sucédar incóra, difàti soquànt an dòp la Ketty la masa, sénsa vlér, l’Evelyne.
Dvintàda granda la Ketty la tira avànti faghénd la futògrafa e la s mét cun òṅ ch'al lavóra par la Springe cuma lē, Martin Hoffman (Ugo Pagliai). Quànd Tobias al mōr 'd infàrt, sò cuśìna Franziska (Marina Malfatti) la la ciàma a 'l funeràl e la gh diś 'd avér sintî na ridùda da ślar al sangṿ al dè ch'l è mòrt. Sò marè Herbert (Nino Korda) pò 'l iva vdû na dóna vistìda ad rós scapàr via da 'd là. La maledisiòṅ la pâr rivàda dabòṅ quànd a vèṅ masâ da la dóna in rós al diretōr dla Springe, Hans Mayer (Bruno Bertocci), in un parc pîṅ ad putàni. Al sò pòst in dla dita al vèṅ tòlt par Martin.
In cal méntar la Ketty la lasa na bòna part dla sò sórta a la Franziska e a Herbert ch'i saṅ al sò segrét: quél 'd avér masâ da pìcula sò surèla. Anc Petar (Fabrizio Moresco), al vèć muróś dl’Evelyne, al sà incòsa e al gh dmanda sèmpar di bèsi par star sit. Al gh'à da spénd'r-i p'r i sò visi: dròga, rój e liquōr.
La Dama rósa la và avànti cun i masamènt, prima tulénd la vita a la mudèla Lenore (ch'l'iva capî chi l'éra) e pò a la mujér mata ad Martin, l’Elizabeth.


text:
Michèl Maria Giambelli
Artìcol in dialët piasintëin
Michèl Maria Giambelli (Flèr (BS) 23 ad märs dal 1920 - Bragança do Pará, 26 ad dicëimbar dal 2010) l'è stä un prèt Barnabita e Vèsc católic italián, vèsc emèrit ad la Diocesi ad Bragança do Pará, in Brasil dal 10 d'aprìl dal 1996.
Biugrafia[modifica | mudéfica la surzéia]
Nasìd a Flèr, in pruìncia ad Brësa, al 23 ad märs dal 1920, l'è stä urdinä prèt barnabita al 4 ad lüi dal 1943.
Cunsacrä vèsc ad Guamá al 21 d'aprìl dal 1980, quand la diocesi l'ha cambiä nùm in Diocesi ad Bragança do Pará, l'è dvantä al prìm vèsc ad la növa diocesi. Al s'è ritirä al 10 d'aprìl dal 1996.
Da emèrit, Mons. Giambelli a l'è stä caplän dl'Uspadäl Santo Antonio Maria Zaccaria a Bragança do Pará, fin a la sò mòrt, al 26 ad dicëimbar dal 2010.


text:
Fragaria vesca
La Fragaria vesca (en bresà: Maöla salvàdega, Maöla de bósc o piö de spès apéna Maöla, en insübrich magiustra) l'è 'na piantìna erbàcea de la famìa botànica de le Rosaceae. La crès endèi sotabósc ma la vé apò a cultiàda per i sò fröcc, dèle fàlse bache picinìne condèn bù udùr bèl fòrte.
L'è diferènta de le varietà ibride che de sòlit vé cultiàde 'ndèi órcc. En confrónt a chèle ìbride, el fröt de la F. vesca l'è piö pesèn e mulzì (vesca en latì völ dì mulzì).
Descrisiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Le fòie i è tacàde a la base en ciöfècc picinì, i è trifoiàde e capetàde.
I fiùr i è picinì e biànc e i g'ha de 4 a 6 pétali. I fiorés endèl perìode de bril a löi, e a le ólte le refiorés apò 'n autùno.
Chèl che de sòlit l'è cunsideràt el fröt de la maöla, de fat l'è 'n fals-fröt. I fröcc véri e pròpri i sarès i granì che se èt sö la superfìce del fals-fröt.
Habitat[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
F. vesca l'è uriginària de l'Eurasia, la crès salvàdega en töta Europa e l'Asia setentriunàla. La preferés i teré ömecc, bèi drenàcc, ric de nütrièncc e de humus; la g'ha bizògn de 'n bris de sùl ma mìa tròp, de sòlit la crès endèle radüre, ai màrzegn dei bósc de los bosques o endèi bósc mìa tròp spès.
Üzo[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Come èrba medicinàl la maöla la pöl véser dopràda per calmà i dulùr gastrointestinài.
I prensépe atìf cuntignìcc endèla piànta i è dèi oli esensiài, tanì e flavone.
L'è bastànsa rìca de vitamìna C, de iòdio, de fèr, de càlcio, de fòsforo. De mìa sotastimà apò a la prezènsa endèl fröt de acido salicilico. Se ghe atreböés proprietà depuratìve e diurétiche. L'è 'ndicàda per le 'nfiamasiù de la bóca e de la góla.
Pusìbol cunfuziù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- la pöl véser cunfundìda co la Duchesnea indica, che però la g'ha gnè udùr gnè saùr e adognimòdo l'è mìa vilinùza.


text:
Mikheil Saak'ashvili
Mikheil Saak'ashvili (georgian: მიხეილ სააკაშვილი, trasliteraa anca Mixeil Saakašvili; Tbilisi, 21 de dicember del 1967) a l'è on politegh georgian.
A l'è staa vun di capp de la Revoluzion di Roeus (2004), che l'ha scasciaa via el vegg president Eduard Shevardnadze. L'è suceduu al capp de statt provisori (la Nino Burjanadze) e l'è vegnuu el noeuv president de la Republega fin'al 2007.
A l'è staa eleggiuu torna in del 2008 per alter cinch agn. Duranta la soa presidenza gh'è stada ona guerra con la Russia per la quistion de l'Ossezia del Nord. In ogni cas, l'ategiament del Saak'ashvili a l'è semper staa contrari a la Russia, e pussee vesin al mond ocidental.


text:
23 07
Ol dé 23 de löi l'è 'l 204 ( 205 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 162 dé a finí l'an.
Ul dí 23 de löi al è ul dí da pòost 204 ( 205 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 162 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2004 - Peralada (Alt Empordà): al Festival de Peralada i met-in-sena l'òpera 1714. Mont de guère, d'Albert Mestres.
2004 - Mostar (Bòsnia e Herzegovina): s'al inaügüra ol pont sura ol fiöm Narènta, recostrüit daspus che i milíssie Croate d'Herzegovina i l'éa destrüit dürat la guèra.
2006 - Paris (Fransa): Floyd Landis s'al proclama adagnadur del Tour de Fransa, Óscar Pereiro al è segont e Andreas Klöden ters.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Scisma de Montaner
Cun l’espresiòn Scisma de Montaner se vör spiegà un fàtt che l’è sücess a Montaner, frasiòn de Sarmede, fra el dicember del 1966 e el genàr del 1967.
Quasi tütt i abitant de Montaner i’hann lasàd la cesa catòlica per entrà ind’la cesa urtudòsa, perché i èeren no d’acordi cun le decisiòn del vèsc de Vittorio Veneto, mons. Albino Luciani, ch’el sarèss diventàd papa Giuànn Pàul I.
Cuntegnüü
I fàtt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tütt l'è cumenciàd el 13 de dicember 1966 quand l'è mòrt el cüràt, don Giüsèpp Faè, che l'era lì dal 1927. La gent l'avarès vursüd che diventeva cüràt l'asistent don Antòni Botteon. Ma mons. Luciani l'ha numinàd cüràt don Giuànn Gava e la gent la gh'è restàda mal a sè. El vèsc l'ha dìt che i cüràt, per Dirìtt Canònic, i'ann nò elètt e che la decisiòn de numinài l'è apena del vèsc. Don Giuànn el gh'eva de rivà el 22 de genàr 1967.
La gèn la ghe steva nò e l'ha prupòsta al vèsc de fa restà don Antòni almèn cùme vice-cüràt, ma el vèsc l'a rispòst che per un paesìn insì picinìn basteva un prèt sùl.
Alùra el paès el s'è divìs fra i ratt de sacristia, che i vureven nò ribelàs al vèsc, e i gàtt che i vurèven don Antòni cùme cüràt.
El 22 de genàr 1967 la gènt l'eva müràd le porte d'la la cesa e la vurèva nò fagg fà San Martìn a don Giuàn. El 9 de febràr 1967 la gènt de Montaner l'è andàia a Ruma per pudè parlà cul papa sènsa riesìg; anca se l'ha mandài un fratìn vècc, frà Casimiro de Monselice per dì la mèsa, e per cercà de calmà la pupulasiòn, per 6 mès. Dòpu 6 mès la gent la mulèva nò el màss e alüra mons. Luciani l'ha numinàd don Pèder Vernier nöu cüràt.
Don Pèder l'è rivàd el 12 de setèmber 1967 è l'è stài saràd sü in sulè d'la canonica. Alùra mons. Luciani l'è rivàd a Montaner scurtàd da la Pulisìa è l'ha purtàd via el Santìsim dal tabernàcul d'la cèsa, e l'ha lasàda praticamènt scunsacràda.
El scisma[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La gènt, che la se rasegnèva nò, l'ha mìss in att un scisma, e l'ha fundài la cèsa urtudòsa a Montaner. El 26 de dicember 1967 l'è staia celebràda la prima mèsa urtudòs bizantina. El cüràt urtudòs, pàder Claudio Vettorazzo l'è rivàd a Montaner in pianta stàbil el mès de giügn del 1969. El 7 de setmeber 1969 l'è stàia cunsacrada la cèsa.
I urtudòss de Montaner i g'hann vìd un bel po' de prublemi, però: infàti i'eren diventàd urtudòss püsee per andàg cuntra al vèsc Luciani. Anca don Claudio el g'ha vìd tanti prublemi per una vita sregulàda e l'è stài arestàd in del 1994 [1].
Apena dal 1998 i s'enn calmàde un po' le acque e la cumunità urtudòsa la g'ha üficialmènt el rito bizantino.
In del 2000 l'è stài fundàd anca un munastèr de suore ch'i dipendun dal Patriacàd de Costantinopoli, e incö la cesa l'è frequentada anca dai crstiàn ch' riven da l'Europa dl'Est.
Riferimènt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Valentina Ciciliot, Il caso Montaner. Un conflitto politico tra chiesa cattolica e chiesa ortodossa, Venezia - Ca' Foscari, 2004.


text:
Mi i arseivìa un mucc d'ociade ëd compatiment des agn fà quand ch'i j'era partì a parlé a la gent ëd Wikipedia.
Disoma mach che quaich gent d'afé a chërdìo pa a la possibilità che dij volontari da tut ël mond a vniìsso ansema për creé un bon ansema dla conossensa uman-a - tut mach për ël propòsit ëd condivide.
Pa gnun-e reclam. Pa gnun profit. Pa gnun pian.
Des agn d'apress ëd soa fondassion, pi che 380 milion ëd përson-e a dòvro Wikipedia minca meis - almanch un ters dël mond colegà a la Ragnà.
A l'é ël 5nt pi popolar sit web dël mond. J'àutri quatr a son stàit fàit e mantnù con miliand ëd dòlar d'investiment, na gran echip ëd përsonal e na gran reclama.
Ma, Wikipedia a l'é pa com un sit comercial. A l'é na creassion ëd la comunità, scrivùa da dij volontari ch'a fan na vos për vòta. Ti it ses part ëd la comunità. E mi i të scrivo ancheuj për ciamete ëd sosten-e e apogé Wikipedia.
Ansema, noi i podoma tnila sensa cost e sensa reclam. I podoma tnila doverta - it peule dovré le anformassion ëd Wikipedia an minca manera it veule. I podoma fele chërse - spantié la conossensa dapërtut, e anvité mincadun a partecipé.
Minca agn a sta vira, i surtoma për ciamé a ti e a tùit ant la comunità ëd Wikipedia ëd giuté a apogé nòsta imprèisa comun-a con na modesta donassion ëd 20, 35, 50 o pi $.
S'it vàlute Wikipedia com na sorziss d'anformassion - e na sorziss d'ispirassion - mi i spero ch'it serne ëd fé ël giust adess.
Tante bele ròbe,
Jimmy Wales
Fondator, Wikipedia
P.S. Wikipedia a l'é ël podèj dle përson-e ch'a veulo ch'i faso còse straordinarie. Le përson-e a veulo ch'i scrivo Wikipedia, na paròla a vira. Le përson-e a veulo sostnine, na donassion a vira. A l'é la preuva dël nòst potensial coletiv ëd cangé ël mond.


text:
Niue
Niue (Niuē in lengua niue) a l'è un paes de l'Uceania.
A l'è faa dumà d'un isula 2.400 km a est de la Növa Zelanda.
La capital a l'è Alofi.
Al gh'ha una süperfiss de 260 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.700 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Niue a l'è stada un regn indipendent fina al 1900, pöö a l'è vegnüda un pruteturaa del Regn Ünii e in del 1901 a l'è stada giuntada a la Növa Zelanda.
In del 1974 l'ha utegnüü l'indipendenza, cunt un acordi de libera assuciaziun cun la Növa Zelanda.
Lenguv ufiziaj[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Niue al gh'ha dò lenguv ufiziaj: el niue e l'ingles.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Niue (nom ufizial: Niue / Niuē Fekai) a l'è un stat assuciaa a la Növa Zelanda.
Al recugnuss 'me regina Elisabeta II del Regn Ünii.
El prim ministr a l'è el Toke Talagi (del 2008).


text:
Unsernon
Unsernon (Onsernom in del dialet de la Val Verzasca; Onsernone in italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 290 abitant e una süperfiss de 29.9 km², e al se tröva a una altitüden de 802 meter sura al livel del mar.
El cumün de Unsernun a l'è tacaa ai cumün de Cent Vai, Cravegia (IT-VB), Gress, Isurn, Magia, Musögn, Re (IT-VB), Vergelet.
Cuntegnüü
Istoria del Paes[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El cumün de Unsernon l'è staa faa sü 'l prim de Sgenee del 1985 cunt el giuntà 'nsèma i cumün Comolögn, Crana e Rüss.
Comolögn l'è staa numenaa la prima völta in de l'ann 1438 cunt el nom de Comolognium, Crana in de l'ann 1228 cunt el nom de Grana ( ed in de l'an 1265 cunt el nom de Crana), menter che Rüss l'è staa numenaa la prima völta in del 1231 cunt el nom de de Ruxi (pö in del 1277 cunt el nom de Rusio).
Aministrassiun Cumünala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Bürgarmaister (u sindech) de Usernon l'è 'l Fernando Poncioni.
Pruverbi in di dialet di fraziun de Unsernun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Crana[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- A val püssé un asan e un dutur che un dutur daparlüi.
- L'amur riturnò l'è um pagn riscaldò.
- L'è miéj perd la sela che al caval.
- Femna bruta fa bona cjà.
- Quand ch'a piòu e ch'a fa vint, al diavul u va in cunvint.
- Aqua passada la fa piü pózz.
- S'a piòu al d’ de la Scensión, per quaranta dì i è bon.
- Carlavà a cà de l’äit, Natal a cà suva.
- Avost e bergost, l’è quél mes ch’a saltan i ligost.
Cumulogn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- La cata la va e la viégn e la sa da legn.
- Santa Catalina l'è una ladra e assassina.
- Candelèra Candelora, de l'inverno a 'n sem fora.
- Quel che la cativa magn nu prend, i cantui de la cjà i turna a rend.
- S’a piòu al dì de l'Ascensa, tüt al grägn per la sumenza.
- Al dutur u viv de carna malada, l'avucat u viv de carna rabiada, al prèvat u viv da carna morta.
Rüss[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bégna god l'amis cul sò defet.
- I cascjegn a San Roch i 's dev vadé a un tir de scjop.
- Ul pòuvru ch'a vò crumpà ul pagn, u pò migja mantignì cagn.
- Al vulcel da gabia, s'u nu canta d'amur u canta da rabia.
- Cumè ch'i 's cunscia sót, i dérm dent.
- Chér cuntint al suspira suvint.
- Dopu set ann e set mis, l'aqua la turna al sé pais.
- Sant Andrea da la barba bianca, s'u la trova in la culm u la porta in la curt, e s'u la trova in la curt u la porta in la culm.
- Cun l'art e l'ingann a sa viv miézz’ann, cun l'ingann e l'art sa viv l'alta part.
- Ai cjäi märsc a 'j va dree i móscj.


text:
Kim Clijsters
La Kim Clijsters (Bilzen, 8 ad Śugn dal 1983, [kɪm ˈklɛistərs] in Ulandéś, scólta'l chè) l'è stada na tenìsta bélga nùmar òṅ dal mónd, vinsidōra ad 41 tìtui WTA ad singulàr (3 US Open e 1 Australian Open) e 11 ad dópi. La gh'à dâ sù al 29 'd Agóst dal 2012.
L'è stada la murōśa ad Lleyton Hewitt prima ad spuśàr al śugadōr ad basket Brian Lynch e avér na fiōla sèg, la Jada Elly.
Caréra
Fiōla ad Lei Clijsters, śugadōr ad balòṅ dla nasiunàla dal Bélgi mòrt prèst a 52 an, la taca a pistàr i camp WTA in dal 1999. In Śugn la pasa al qualificasiòṅ ad Wimbledon par pò rivàr a 'l quàrt tùran batùda da la Steffi Graf. A gl'US Open la riva a 'l tèrs tùran e la Serena Williams la gh'à da sudàr sèt camìśi par vìnsar sèg. In Setémbar la fà suo al sò prim tìtul, in Lussembûrgh, baténd la Dominique Monami par 6-2, 6-2. La Kim la riva pò in finàl a Bratiślàva in dua la pèrd cóntar l'Amélie Mauresmo par 6-3, 6-3. A la fiṅ d'l an l'è la nùmar 47 dal mónd.
In dal 2000 la riva in finàl a Filderstadt e a Lipsia ma la gh'à da lasàr al pas prima a la śvisra Martina Hingis e pò a l'Elena Lichovceva. Deciśamènt méj al 2001 in dua la s mét in bisàca na finàla a Indian Wells (batùta par la Serena Williams in tri set), a 'l Roland Garros (ch'al và a la Jennifer Capriati cun un 12-10 in dal set deciśìṿ) e a 'l Ordina Open 2001 (vins da la Justine Henin batùda invéci in dla semifinàl ad Parì) e pò tri tìtui (Stanford, Lipsia e Lussembûrgh). La vins anc la Fed Cup cóntar la Rùsia. 'L an dòp la pòrta a cà quàtar turnèo: Ambûrg su la Venus Williams, Filderstadt su la Daniela Hantuchová, incóra Lussembûrgh e al più impurtànt WTA Tour Championships in dua la mét in riga al dū surèli Williams.
Al 2003 al taca subìt cun un sucès, a Sydney, su l'americàna Lindsay Davenport. A gl'Australian Open la riva in semifinàl ma la Serena Williams l'è 'n òs tròp dûr. In Mars la fà suo al Pacific Life Open baténd incóra la Lindsay Davenport par 6–4, 7–5. La Kim la diś la sua anc quànd a taca la stagiòṅ in sla tèra rósa vinsénd al turnèo ad Róma (la gh lasa 'l péni l'Amélie Mauresmo) e rivànd in finàl a Berlìṅ e Parì (chè la pèrd da la Justine Henin ma la vins al turnèo ad dópi insém a l'Ai Sugiyama). In s'l èrba la vins a 's-Hertogenbosch cóntar l’Henin mént'r a Wimbledon la s férma in semifinàl p'r òpra dla Venus Williams. Tant p'r a n far-as mancàr gnint, la Clijsters la gh'à la méj anc in àtar sinc turnèo, Stanford, Los Angeles, Filderstadt, Lussembûrgh e incóra al WTA Tour Championships. La tenìsta bèlga l'è la nùmar òṅ da mónd, in singulàr ma anc in dópi.
Al 2004 al s vèra dimóndi bèṅ par lē cun la finàl di Australian Open (purtàda pò a cà da la Justine Henin par 6-3, 4-6, 6-3) e dū tìtui, qvél d'l Open Gaz ad Parì su la Mary Pierce e Anvérsa su la Silvia Farina Elia. In sal più bèl, durànt al turnèo 'd Indian Wells, però la s fà mâl a 'l pōls e par lē la stagiòṅ praticamènt la finìs lè. Al 2005 'l è invéci al sò an: incóra a Indian Wells la vins lē, faghénd fóra via via sinc tèsti ad sèrie, in finàl su la Lindsay Davenport. La stmana dòp l'ardópia vinsénd tut al partìdi (l'ultma l'è qvéla cóntar la Marija Šarapova) a Miami sénsa lasàr par strada gnanc un sét, ma a n finìs minga lè. La bèlga la fà suo anc i turnèo 'd Eastbourne, ad Stanford, ad Los Angeles e ad Turònt. A riva acsè al mumènt di US Open in dua lē la gh'à 'l nùmar quàtar dal tablòṅ. Finalmènt la Clijsters la gh la cava a vìns'r un Gran Slam baténd in d'l órdan la Venus Williams, la nùmar òṅ Marija Šarapova e pò la francéśa Mary Pierce cun un nét 6-3, 6-1. Prima dla fiṅ d'l an la mét la sréśa in sla tórta vinsénd àtar dū tìtui: Lussembûrgh e Hasselt.
Durànt 'l incóntar dal semifinàl di Australian Open dal 2006 cóntar l'Amélie Mauresmo la s fà mâl incóra a la cavìcia e la gh'à da lasàr strada a la francéśa, ma la gh'à la manéra ad cunsulàr-as listés parchè la dvènt'incóra, par la tèrsa vòlta, la nùmar òṅ dal tènis dal fémni. La tórna a śugàr in dla mità ad Favràr a Anvèrsa e la pèrd incóra da la śugadōra ad Saint-Germain-en-Laye. Al 6 ad Maǵ dal 2007 la gh dà sù, dgénd ad lasàr al tènis par via dal nùmar élt 'd infurtùni patî ma anc par pasàr dal tèmp cun la sò famìja vist ch'la gh'iva da spuśàr-'s in Luj. La pòrta a cà in tut i caś al turnèo ad Sydney.
In dal méś ad Mars dal 2009 la diś però ch'la turnarà a śugàr. Al fat al sucéd al 10 'd Agóst in sal cimènt ad Cincinnati druànd na carta salvàdga. Anc s'la gh'à incóra dla ruśna adòs, la Kim la bat la Marion Bartoli, la Patty Schnyder e pò la Svetlana Kuznecova prima ad cédar in di quàrt a la nùmar òṅ Dinara Safina. In séguit la ricév n'atra carta salvàdga par śugàr a gl'US Open sénsa pasàr p'r al qualificasiòṅ. Dòp avér fat fóra subìt la Svetlana Kuznecova, la s ripét cun la Marion Bartoli e pò incóra cun la Kirsten Flipkens, bèlga anca lē. In di utàṿ la bat la Venus Williams e in di quàrt la Na Li. In semifinàl l'è al tùran dla Serena Williams ma la Kim la la manda a cà in dū sét cun al puntéǵ ad 6-4, 7-5. In finàl la spasa via anc la Caroline Wozniacki 7-5, 6-3 e la pōl acsè far fèsta in camp cun sò fiōla pìcula.


text:
Semsales
Semsales a l'è un cumün svizzer del distret de Veveyse (in tudesch: Vivisbach), in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 29.4 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 1304 abitant.
El cumün de Semsales al se tröva a una altitüden de 866 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Châtel-Saint-Denis, Gruyères, Haut-Intyamon, La Verrerie, Maracon (VD), Saint-Martin, Sâles, Vaulruz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Franzés)


text:
Gwangyang
Gwangyang (Hangul: 광양시; Hanja: 光陽市) a l'è una cità in del südest la pruvincia de Süd Jeolla in de la Curea del Süd. La gh'ha pressapoch 140,000 abitant.
Aministraziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'è dividüda in de cinch distret (dong; 동), vün eup (읍) e ses myeon (면).
Cità Gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Pohang, Nord Gyeongsang, Curea del Süd
- Cuntea de Hadong, Süd Gyeongsang, Curea del Süd
- Songpa-gu, Seoul, Curea del Süd
- Paju, Gyeonggi, Curea del Süd
- Shenzhen, Guangdong, Cina
- Linz, Austria
Cità de Amicizia
- Xiamen, Fujian, Cina
- Dalian, Liaoning, Cina
- Shenyang, Liaoning, Cina
- Yingkou, Liaoning, Cina
- Qingdao, Shandong, Cina
- Izumiotsu, Ōsaka, Giapun


text:
Re Desiderio
Desiderio, cunusìt apò col nòm de Daufer, Dauferius e Desiderius, (Brèsa, entùren al 710 – Liégi?, dòpo 'l 774), l'è stat re dei Longobàrcc e re d'Italia del 756 al 774.
Uriginàre de Brèsa, l'è stat fat dùca de Tuscia del re Astolf. Dòpo la mórt de Astolf el g'ha miràt al tròno dei Longobàrcc en upuzisiù al fredèl (e fredecesùr) del re apéna mórt, Rachis, che 'l gh'ìa abandunàt monastér de Montecassino endoche 'l s'ìa ritiràt e l'ìa turnàt a Pavia. Rachis el catàa en bèl pó de sostègn endèl Italia setentriunàla, envéce töcc i upuzidùr del cazàt del Friuli de Rachis e Astolf i sustignìa Desiderio, che l'è riàt a otègner el sostègn del Papa Stéfen II e del re dei Franchi, Pipì 'l Cürt, gràsie a la promèsa de respetà le cundisiù de pace acetàde de Astolf dòpo che 'l gh'ìa perdìt e de ritiràs dei teretóre del Imper Bizantì ocupàcc del da Liutprando (quach cità del Ezarcàt e de la Pentàpoli). El papa isé 'l g'ha fat presiù sö Rachis el "re frà", che 'l se mostràa dübiùs e che l'ìa apò 'ndebulìt de chèi entra i sò sustenidùr che gh'ìa póra de nà a fà 'nversà i franchi. Endèl mes de mars del 757 Rachis el g'ha dicidìt de turnà a ritiràs endèl sò monastér, e isé 'l g'ha dirvìt la stràda a la 'ncoronasiù de Desiderio.
A la sò 'ncurunasiù Desiderio el g'ha prumitìt de restetöéser al Papa divèrse cità che chèsto 'l gh'ìa perdìt. en càmbe del sò sostègn. El cunflìt co la Santa Sede sóta 'l papa Stéfen III l'è nasìt perché el papa el se upunìa al matremóne de Carlo Magn co la fiöla de Desiderio. Isé chèsto el g'ha desmèt de consegnà le cità.
Per vìa de le sò intensiù de slargà fò la sò 'nflüènsa 'n Italia, el g'ha finìt però de fà spaentà 'l Papa e i dücàcc longobàrcc meridiunài. Desiderio el rìa però a sotamèter Benevento e Spoleto e a numinà come regènt de chest'öltem sò fiöl Adelchi. Piö tàrde el g'ha stabilìt 'na aleànsa col Re Tasilù III de Baviera, che 'l g'ha spuzàt Liutperga, 'na fiöla de Desiderio.
Dàto che 'l regn dei Franchi el pasàa 'na fàze de debolèsa, Desiderio l'è riàt a prezentàs come protetùr del papàt e Papa Stéfen III en sostànsa el s'è troàt a depènder a leèl pulìtich de lü. Stéfen III però 'l se upunìa endèl 768 a che Carlo Magn el spuzès 'n ótra fiöla de Desiderio, che gh'ìa nòm Gerperga (o Bertrada), ma prim che 'l mürìes endèl 772 el gh'ìa fat pace col Re Longobàrt.
El Papa nöf, Adriano I, però, el g'ha domandàt a Carlo Magn de aidiàl cùtra Desiderio, perchè l'üniù de le dinastìe la s'ìa rumpìda dòpo che Carlo el gh'ìa repüdiàt Gerperga endèl 771 e che 'l ghe l'ìa dàda 'ndré a sò pàder. Entàt gh'ìa sücidìt apò che, Gerberga, la védova de Carloman, fredèl de Carlo Magn, la g'ha sercàt protesiù al Re dei Longobàrcc dòpo che gh'ìa mort el sò spus endèl 771, e Desiderio el g'ha recunusìt i fiöi de Gerberga come èredi legài. Desiderio el g'ha sercàt de cunvìncer el papa Adriano I perchè 'l curunès a Re dei Franch i fiöi de Carloman, ma 'l Papa el s'è refudàt, isé Desiderio per ripìca e per sforsàl a cambià edèa el g'ha ocupàt 'na part del sò teretóre.
El Papa Adriano el g'ha rispundìt col domandàga sostègn ai Franchi, i quài, endel'istàt del 773, i g'ha 'nvadìt l'Italia conde vintisìch o trenta mìla òm. I Longobàrcc i è stacc batìcc de bröt a Mortara (Ara Mortis) e i Franchi i g'ha mitìt sóta asédio la sò capital Pavia. El fiöl de Desiderio, Adelchi, el g'ha organizàt en ezèrcit a Verùna per córer a aidià sò pàder, ma i Franchi i g'ha ciapàt el sopraènt e a Adelchi gh'è tocàt de scapà a Costantinòpoli. L'asédio l'è finìt co la cunquìsta de Pavìa endèl zögn del 774. Desiderio e sò spùza Ansa i è stacc deportàcc en Frància e i g'ha pasàt el rèst dei sò agn seràcc sö endèla abasìa de Corbie. Se pènsa che Desiderio el sàpe mórt entùren al 786. El Regn dei Longobàrcc isé l'è pasàt sóta Carlo Magn, che 'l s'è fat encurunà Re dei Longobàrcc a Pavìa. L'ìa la prìma ólta che 'n rè germànich el ciapàa el tìtol de 'n regn che 'l gh'ìa cunquistàt.
Famìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Desiderio l'ìa spuzàt conde Ansa, compagn de lü uriginària de Brèsa. Par che la g'hape it 'n 'nflüènsa bastànsa fòrte endèla pulìtica religiùza del sò spus, e 'nsèma alü la g'ha fondàt divèrsi monaster (el piö 'mportànte l'è chèl de S. Mighél e S. Piéro a Brèsa che piö tàrde el g'ha ciapàt el nòm de San Salvadùr e dòpo amò Sànta Giùlia).
Ansa e Desiderio i g'ha ìt alméno sich fiöi che se g'habe nutìsia:
- Anselperga, badèsa de San Salvadùr a Brèsa
- Adelperga, che gh'è nat en spùza a Arechi II de Benevento
- Liutperga (o Liutpirc), spuzàda con Tasilù III de Baviera.
- Desiderada (o Gerperga?), spuzàda e pò refüdàda de Carlo Magn (cunusìda pò a col nòm de Ermengarda per vìa del poema del Manzoni).
- Adelchi, l'ünech fiöl mascc che se g'hape nutìsia, prìncipe dei Longobàrcc e asociàt al tròno de sò pàder Desiderio
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jörg Jarnut, Stória dei Longobarcc, Türì, Einaudi, 2002. ISBN 88-464-4085-4
- Sergio Rovagnati, I Longobarcc, Milà, Xenia, 2003. ISBN 88-7273-484-3
- Franca d' Amico Sinatti, El mister del silènsio, el ritorno de 'n re longobart, Rimini, Rafaelli Editore, 2005. ISBN 88-89642-02-5


text:
Untervaz
Untervaz a l'è un cumün svizzer del distret de Landquart. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 2353 abitant e una süperfiss de 27.72 km², e al se tröva a una altitüden de 564 meter sura al livel del mar.
El cumün de Untervaz a l'è tacaa ai cumün de Haldenstein, Mastrils, Pfäfers (SG), Trimmis, Zizers.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Untervaz l'è menziunaa la prima volta in dei docüment de l'ann 768-800 col nomm de Uaze.
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Post de vett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El catèl de Neuburg l'è staa fat sü in de la segonda part del secul XIII, prubabilment del baron Tumb von Neuburg (Vorarlberg). Inturen al 1450 l'è sota 'l control de Rudolf von Rappenstein, a quel temp l'eva conossüü come Mötteli. In del 1496 l'è staa vendüü al Vescuf de Coira. Pü innanz, in del 1577 el cumün l'ha cumpraa 'l castel e la baronia associada. In del secul XVI el sit l'è staa abandunaa e l'ha cuminciaa la ruìna.
Castei[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Höhlenburg Rappenstein l'è un castel faa sü in de una gròta in sül fianch de la montagna.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Untervaz in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Estonia
L' Estònia (Eesti in estun) a l'è un paes del nord-est de l'Europa, pusiziunaa in sü i spund del Mar Baltegh. La fa part de l' Union Europea. A l'è tacada a la Letonia e a la Rüssia, ma ecunomicament l'è culigada a la Finlandia e la Scandinavia.
La capital a l'è Tallinn, una vegia cità medievala che l'è diventada patrimoni de l'Unesco
La gh'ha una süperfiss de 45.227 km², poch püssee granda de la Svizera, e una pupulaziun de pressapoch 1.350.000 abitant.
A l'è member de l'Üniun Eurupea e de la Nato.
Dal prim de ginee del 2011 la gh'ha adotaa l'Euro 'me moneda ufiziala.
La lengua ufizial l'è l'estun.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La naziun la gh'ha un teritori pressapoch tüt pian, dumà in del sud-est l'ha gh'ha una quaj culina. La pussee alta l'è la culina del Suur Munämagi.(318 m s.l.m.)
Fan part del teritori estun 1520 isul, ma i püssee grand hinn Saaremaa (2.668 km²) et Hiiuma (965 km²). La pussee distacada da la tera ferma, che l'è anca la püssee piscinina l'è Ruhnu (11,50 km²), che la sa tröva a süd-ovest de la naziun, pressapoch 70 km in mez al Golf de Riga.
La citaà püsse visitada di türista l'è la capital, Tallinn, che l'è una cità medievala e l'è anca Patimoni de l'Unesco. Gh'hinn anca altar cità impurtant ch' hinn: Tartu, Parnu, Narva.
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Estònia del didincö l'è gnüda föra del giuntà insema düü toch de tera ch'eren semper staa separaa: la "Pruincia del Mar de l'Est", che del 1710 al 1918 l'era partegnüda a la Rüssia Zarista; e 'l toch de la Livunija, 'l pü setentriunal, al qual la pertucava anca l'isula de Saaremaa (Ösel).
I Vassaj rivaa in Estònia cunt la vegnüda di Cavajee de Urden Tütonegh even metüü insema un pruincia ütònoma in del 1252. Despö de la finn de l'egemunia de l'Urden Tütònegh in del 1561 i citaa de la Liga Hanseatega e i vassaj han brancaa 'l pudè in di so man e han furmaa un corp guernatif ütònum. Chel' ütunumia chi l'è remagnüda insci cuma l'era, sia suta la signuria de la Curuna Svedesa, sia suta l'egemunia de la Rüssia Zarista, quist ültema ucurüda dopu la Granda Guera del Nord vengiüda de la Rüssia in del 1710.
In Estonia, la lengua di vassaj e de la volta burghesia citadina, ciuè di sciur, di putent, l'era semper stada 'l Tudesch, ma in del 1885 la Rüssia Zarista, in de la voga di sentiment nassiuanlista de l'epuca, l'ha süstitüii 'l Rüss al Tudesch.
Un röl principal in del desvelüp de l'identitaa pulitega e cultürala estuna l'eva 'vüü l'üniversidaa de Tartu indua sinn del 1870 i stüdent estun even lauraa dree a furmà un'identitaa propia e ütonmia, e di Tudesch e di Rüss. El 24 de Fevree del 1918 cunt la fin de la Rüssia Zarista menada inans de la Revulüssiun de Utuber, ij Estun han tolt l'ucasiun de deciaraa, indestürbaa e senssa che nissün ghe daga a trà, la propia independensa.
In di agn intra 'l 1939 e 'l 1940 i Nazista han cunvengiüü tanc Estun, insem' a tanc Letun, de etnia tudesca, a 'gnì reimpatriaa in Germania suta 'l slogan Heim ins Reich (ciuè (tücc) a cà in del Reich. La resun, quela vera, l'era staa 'l pat Molotov-Ribbentrop che 'l prevideva, tra l'olter, el restà di paes baltegh suta l'egemunia Rüssa.
Suta gran pressiun di Tudesch e di Rüss, i trii paes baltegh s'eren giuntaa in del 1940 a l'Üniun Suvietega, però pö giamò in del 1941 tücc e trii i paes eren staa ucüpaa di Tudesch. In chi agn chi gh'è staa tanc, u almanch minga poch, Estun che gh'han daa 'na man ai Nazista a perpetrà la sua (di nazista) pulitega genucida. A l'istess temp, gh'è staa però anch di Estun ch'han cumbatüü in di fir de l'Armada Russa cuntra i Nazista.
In de l'Ütun del 1944, cunt la triunfala avansada de l'Armada Russa in diressiun ovest, l'Estonia l'è stada 'ncamò ciapada di Rüss. In chi agn chi 'l sumeja che gh'è sia staa di Estun ch'hin staa vitem de represaj e depurtassiun de man Rüssa, anca se quanc reaj e quanc invetaa l'è düra de savè de segür.[1]
Düranta la segunda guera mundiala anca tanc Estun de lengua Svedesa, ch'eren de cà suratüt in sü i isul Hiiumaa (Dagö), Vormsi (Worms) und Ruhnu (Runö), han ciapaa sü e hin andaa via.
In di agn intra 'l 1945 e 'l 1990 gh'è staa tanc Rüss che s'hinn trasferii in Estonia.
Pö, dürant i agn de la Glasnost e de la Perestroika, suratüt a partì de la mitaa di agn '80 quand che 'l Gorbaciov el ghe dava man forta, ij Estun han ancamò tacaa sü a reafirmà la sua vöja de independensa, e, sensa gnanca dà fögh a un s'ciop, s'hin truaa 'ncamò independent a partì di prim agn '90.
El 9 de Dezember del 2010 l'Estonia l'è 'ndada dent in de l'OCSE. [2]
El prim de Sgenee del 2011 l'Estonia l'è stada la prima di nassiun Baltegh a tacà sü a druà l'Euro.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Estonia (nom ufizial: Eesti Vabariik) a l'è una repübliga democratiga.
L'è una republiga parlamentar.
La gh'à i seguent orghen:
- el Parlament, ch'el gh'à el puter legislativ,
- el Guvern, che 'l gh'ha el puter esecütiv,
- la Curt Suprema, che la gh'ha el puter giüdiziari.
El President a l'è 'l Toomas Hendrik Ilves (del 2006).
El Prim Minister a l'è l'Andrus Ansip (del 2005).
Economia e Internet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Estonia l'è part de l'Union Europea, l'ha adotaa l'Euro 'me muneda ufiziala e l'è jütada economicament da la Finlandia , Germania e da la Scandinavia, e per quest la g'ha gemò avüü una forta espansiun cumerciala che l'ha purtada vers un livel economico de gl'alter pais uccidental. L'à gh'ha anca el piusse bas livel de indèbitament public in de gl' stat de la Union Europea.
Le Nazion Unii gh'an attribuii l'indic de svilupp parecc alt, in del 2010.
L' Estonia la g'ha una granda difusion de l'internet. L'è cunsiderada vüna di naziun püssee avanzaa del mund per la difüsiun de l'Internet. L'è de spess suranunimada per quest E-Stonia.
En Estonia l'è stà assemblàa el sistema de comunicaziun ciamàa Skype.
Referenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ http://www.radiobremen.de/nordwestradio/hoerspiel/verschickung/deportation.html nordwest radio Deportationen in Estland]
- ↑ oecd.org: Estonia’s accession to the OECD (Zugriff am 9. Dezember 2010)


text:
Il pli tard il 2022 davent da la rait
-
- Zoom
- Tschentar giu l'ovra da Mühleberg immediat fiss tenor la directura d'energia bernaisa in ristg finanzial enorm. (mad)
La regenza dal chantun Berna vul prender ord funcziun l'ovra atomara da Mühleberg uschespert sco pussaivel, il pli tard il 2022. Quai è il punct central da sia cuntraproposta a l'iniziativa chantunala "Mühleberg davent da la rait".
Sche l'ovra atomara vegniss tschentada giu immediat, sco pretendì da l'iniziativa, fiss quai in ristg finanzial enorm. Quai ha ditg la directura d'energia da Berna. Ella tema en quest cas pretensiuns d'indemnisaziuns da plirs milliuns francs. (sda/ec)


text:
1909
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 26 07 - Barcelona: ga la scumenza la revölta pupülara cuntra i auturitaa cugnussüda cuma la "Setmana Tràgica".
- 05 09 - Paterna (l'Horta da València): Gaspar Brunet e Joan Olivert i riess fá gurá ul primm aviun aj Paées Catalan.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Rate this song:
No votes yet, be the first!
ai pé de la muntagna gh'è un quajett
ai tempi del Far West fra Sfrusaduu e Burlànda
passàven sacch de juta e sigarett
Omen cumè aspis scundüü tra i rami e i sàss
mai ciamàss per nömm mai fa' frecàss
ömen cun la facia segnada cume'l laagh
ömen cargaa cumé lümaagh
el Cimino l'era scià cun la bricöla in spàla
che gh'era giò la barca de cargà
ed veed la facia griisa del mutuscàff de la finanza
el veed anca un'Alfa lampeggià
Pudeva mea scapà, pudeva mea gulà, pudeva dumà sultà in del laagh... e alura... tuffo da delfino
l'impatto come un'orca
e l'ha batüü anca el record del Maiorca
Arrenditi Cimino
i t'hann ciapa... seet circundàa
"pütost che fass ciapà a ca' mia
troevi un anguila de maridà"
Stai attento Cimino
el laagh l'è frècc te manca'l fiaa
incoe g'ho quatru pulmoni
e gh'ho anca i bàll per galegià
La finanza preoccüpada riüssiva pioe a truvàll
ma lüü l'era giamò dree a rampegà...
soe per el quaiett cui müdaand e i scarp de tennis
e'l rest di so vestii in soel fuund del laagh
Quajveon l'ha poe sparaa, quajvoen l'hann poe ciapaa
ma lüü l'era scundüü lé suta un ciàpp
come un cinghiale in tanga
un lüff cun söe i Superga el pruvava a vardà foe ma mea tropp
Cugnusséva la muntagna na inscé l'era foe de post
e i péss i gh'eren giò la sua Lacoste
l'era béla la mia majéta ma tropa culurada
me despiaas "cun quèll che l'ho pagàda"
Arrenditi Cimino
che te seet biuut e masaraa
"nissoen m'ha cugnussüü perciò nissoen me accüserà"
Che scuse avrai Cimino
che te seet in müdaand in una vàll
el mé alibi l'è questo
"Sciur Finanzieer seri dree a menàll!".
Other Davide Van De Sfroos Lyrics
- Lo Sciamano lyrics
- Caino E Abele lyrics
- La Balera lyrics
- Pulenta E Galena Fregia lyrics
- 40 Pass lyrics
- New Orleans lyrics
- Il Figlio Di Guglielmo Tell lyrics
- Loena De Picch lyrics
- L'alain Delon De Lenn lyrics
- Yanez lyrics
Comments to these lyricsLeave a Comment
No comments to these lyrics yet, be the first!


text:
Ladinia
La Ladinia l’è chèl insèma de alàde di Dolomiti che i se strèns ‘ntùren al Mut Sèla e ‘ndó che s’pàrla la lèngua ladìna, che l’è öna lèngua romànza de sostràt retìch.
I fà part de la Ladinia la Al Gardéna (Gherdëina), la Al de Fàsa (Fascia), la Al Badéa, ol Marebàn, ol Livinalónch o Fodom, Cortìna e ‘l sò teritòre, l’Ampesà (Anpezo). La Ladìnia l’è stàcia spartìda ‘n dò regiù de la Repüblica Italiàna, ol Trentì Süd Tiról e ‘l Vèneto, e ‘n trè pruìnse, la pruìnsa de Bolsà, la pruìnsa de Trènt e la pruìnsa de Belü.
In Ladìnia i ghe stà de cà piö o méno 35.000 persùne che i è quàze töte bùne de parlà la lèngua ladìna.
Cuntegnüü
I cümü de la Ladinia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Economéa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L’economéa de la Ladìnia l’è bazàda quàze del töt söl türìsm, estìf, ma sùra de töt invernàl, dezà che i alàde ladìne i è tra i pòscc de ‘ndà a scià piö bèi al mónt, cóme paesàgio e cóme chilòmeter de pìste e qualità di ‘mpiàncc, de fati i fà part del Dolomiti Superski.
Union Generela di Ladìns dla Dolomites[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lèngua e la cültüra ladina i è stödiàde e tütelàde da la Union Generela di Ladins dla Dolomites che l’è stàcia fundàda ‘n del 1950. Ol giurnàl üficiàl de la Union Generela l’è ‘l setimanàl ciamàt La Usc di Ladins.
La Bandéra de la Ladìnia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La bandéra de la Ladìnia, nasìda in del 1922, l’à gh’à trè bànde metìde ‘n orizontàl de culùr blö, biànch e ért che i regórda ‘l cél, la nif di mucc e l’ vért di pràcc.
Arda ach[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Urtizèi, Museum Gherdëina, Al Gardéna, Cianacèi, Lengua ladina, Ladin standard, Heinrich Schmid.
Referense[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Belardi Walter, 2005, Breve storia della lingua e della letteratura ladina, Istitut ladin "Micurà de Rü" - San Martin de Tor.


text:
-
- Zoom
- Chasper Pult (RTR)
Forum cun Chasper Pult - Ir en bartga
L’entir mund sa regorda dal naufragi da la Titanic avant 100 onns. Datti era perditgas dad accidents cun bartgas da Rumantschs? Il Grischun ha sulettamain in lai cun traffic da bartgas, ma intgins da noss scripturs han sa laschà fascinar dal mund lontan da la mar. E plirs da quels ch’èn ids en viadi ed han raquintà da lur aventuras, èn era ids en bartga. Gia noss pli vegl text rumantsch quinta dad ina attatga cun bartgas sin il lai da Como. Ma era catastrofas pudevan interessar gia da quel temp. E sch'insatgi aveva surbavì, lura vegnivi ditg "quel è en bartga". Tgi sa pertge?
Redacziun: Chasper Pult


text:
Trein
Artéccol in dialètt mudnés
Al trein l'è un meż ed traspòrt public utiliżê in tôt al mànd. La paròl trein la vin dal ladein Trahere, tirèr. Al trint l'è stê al prèm meż ed trasport ed màsa e l'è stê al piò important per di màndi ân.
Artéccol in dialatt bulgnais
On treno l'è, cum l'al cgnossen tòtt, on mèz par traspurtèr la zènt, faat ed tant elemént chi polen eser tachè insamm par dèr orizin ad onna onnica raiga ed vagòn chi viazen tott in t'una volta. La parola treno la vén da l'itagliàn, ch'l a tolta dal latén Trahere: trèr


text:
Thailandia
La Thailandia (ประเทศไทย in thai) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.
A l'è tacada al Myanmar, al Laos, a la Cambogia e a la Malaysia.
La capital a l'è Bangkok.
La gh'ha una süperfiss de 514.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 63 miliun d'abitant.
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El paes al se ciamava Siam fina al 1949.
La parola Thai la vör dì liber o libertà in lengua thai, ma a l'è anca el nom de l'etnia püssee granda del paes.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La Thailandia (nom ufizial: ราชอาณาจักรไทย) a l'è un regn.
El rè a l'è Bhumibol Adulyadej (del 1946).
El guernu l'è staa ciapaa de 'na giunta militar, e 'l sò cap a l'è Prayuth Chan-ocha (del 2014).


text:
Asti
Asti (en lombàrt ucidentàl e 'n piemontés: Ast; en italià: Asti; en latì: Hasta Pompea; en fransés: Aste) l'è 'na cità italiàna, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Asti.
El sò cümü 'l g'ha 76 135 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]), 'na superfìce de 151 km² e 'na densità de 504 ab./km². El cunfìna coi cümü de Azzano d'Asti, Baldichieri d'Asti, Calliano, Castagnole Monferrato, Castell'Alfero, Castello di Annone, Celle Enomondo, Chiusano d'Asti, Cinaglio, Cossombrato, Isola d'Asti, Monale, Mongardino, Portacomaro, Refrancore, Revigliasco d'Asti, Rocca d'Arazzo, San Damiano d'Asti, Settime, Tigliole, Vigliano d'Asti.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
"Municipium" romano cunusìt col nòm de Hasta Pompeia o apò apéna Hasta, l'è stat séde del Dücàt de Asti, de la Neustria Longobàrda. Cümü lìber endèl medioévo col dirìt de "bàter monéda", l'è stat giü dei cèntri comerciài piö 'mportancc 'ntrà i sècoi XII e XIII, i sò mercàncc i g'ha svelöpàt el comèrcio e 'l crèdet en töta l'Europa.
Endèl 1312 el cümü de Asti el s'è sotamitìt de sò volontà a la protesiù del Re de Napoli Roberto d'Angiò. Endèl 1349 la cità la g'ha aclamàt Gioàn II el Paleologo marchés del Monferàt e 'ndèl 1379 la pasarà sóta Giangaleazzo Visconti, che 'l la farà deentà 'na contèa e 'ndèl 1387 sóta i dùchi de Orleans, come dòte per la sò fiöla Valentina Visconti, ensèma a 'n sentenér de tère, castèi e paizì che custitüìa la sò antìca Repüblica, che de alùra la vegnarà definìda con orgòi "Patria Astese"
Endèl 1531 la Contèa de Asti la vegnarà cidìda de l'Imperadùr Carlo V ai Savoia come dòte de spùze per la sò chignàda, Beatrice del Portogàl che la g'ha spuzàt el duca Carlo III de Savoia. De alùra 'n aànti la cità la g'ha seguìt le sórcc dei Savoia.
Manifestasiù[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'è cunusìda 'n töt el mónt me i sò vì, en particolàr l'Asti spumante e töcc i agn, endèl més de setèmber, se organìza a Asti giü dei concórs enologich piö 'mportàncc de töta Itàlia, ciamàt la Douja d'Or.
Rinomàt l'è apò 'l sò Palio stòrich, manifestasiù 'ntra le piö antìche d'Italia, che la se té 'ndèl més de setèmber e che la g'ha 'l sò momènt piö significatìf co la gàra dei caài montàcc "a pél" (sènsa la sèla).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Asti l'è nzemelàda co le cità de:
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lèngua danéza
El Danés (nòm natìf:Dansk; IPA: [d̥ænsɡ̊]) l'è giöna de le lèngue germàniche setentriunài (ciamàde apò lèngue scandìnave), en sóta-'nsèma del ram Germànic de le lèngue Indo-Europèe.
L'è parlàt de piö o méno 6 miliù de persùne, suratöt en Danimarca, ma l'è dopràt apò a de 50,000 danés endèl Schleswig-Holstein (nòrt de la Germania) endóche l'è cunsideràda lèngua minuritària.
El Danés el g'ha stato uficiàl e l'è 'nsegnàt endèle scöle apò 'n Groenlàndia, e 'ndèle ìzole Far Oer.
'N Islànda e 'ndèle ìzole Far Oer el Danés l'è 'nsegnàt come lèngua straniéra ubligatòria. Gh'è dèle cumünità che pàrla la lèngua danés apò 'n Argentina, 'ndèi Stati Ünìcc e 'n Cànada.


text:
Castlét
Castlet (nom ufizial in italian: Castalèt in Piemuntes; Castelletto sopra Ticino in Italian) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 10 070 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 14,6 km² e ona densità de popolaziun de 690 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Burgh Tisin, Cümiaagh, Drumlét, Vorasecca (VA), Sest (VA), Somma (VA), Varal.
El paes l'è sitüaa tra el Lagh Magiur e 'l fiüm Tisin, al cunfin cun la Pruvincia de Vares (cumün de Vuraseca e de Sest).
Esempi del dialett de Castelet[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gh'eva un om ch'a gh'ha 'vü dü fiöai.
E 'l püssee giuvan di düa gh'ha dii a sö padar: “O pà, dem la méa part da sustanza ch'a ma tucami!” e lü gh'ha gh'ha dai ognantün la sö part.
Da lì a poch dì 'l püssee giuvan l'ha fai sü tütcoass e l'è nai via in d'un paies luntan; e là l'ha fai fora tüt la sö roba a füria da stà legar.
Quand lü l'ha 'vü cunsümà tüt al sö, gh'è nii 'na caristia in cul paies là, e lü l'ha cumenzà a 'vègh büsögn.
L'è nai e s'è miss in cà da vün da cul paies. E lü l'ha mandà 'n d'un sö sit fora a cüraa i purscèai.
Gh'ava voja da fà 'na pel da giand da rura, da chii ca mangiavan i pursceai, e nüssün gh'an dava.
Lü gh'ha pensà sü e l'ha dii: “Quant sarvitùa in la cà dal mè pà gh'hann pan fin ca vóran e mì chilò crepi da fam!
Tojaroo sü e naroo a cà dal mè pà e ga disaroo: O pà, mì hoo tratà mal cuntra dal Signuar e cuntra da vüa;
Adess già mi miriti pü ca m'abian da di vöst fiöa; vü tignìm cume vün di vöst sarvitùa.”
L'ha toj sü e l'è nai da sö padar. E 'ntant che lü l'eva amò da luntan, al sö pà l'ha vist e gh'è nii cumparsiun, gh'è curz incuntra, ga s'ha bütà al cöl e l'ha basà sü.
Al sò fiöa gh'ha dii: “O pà, mì hoo trataa mal cuntra dal Signuar e cuntra da vüa. Adess già mì miriti pü ca m'abian da di vöst fiöa”.
E 'l sö pà gh'ha dii ai sö sarvitùa: “Vialt tiree fora in pressa 'l vistii ca var püssee e vistìl e mitìgh un anel in sül dìad e i scarp in di pè;
Portee fora 'l videl da grassa e mazzél e mangium e fum 'na ligria.
Parchè 'sto mè fiö chì l'eva móart e l'è turnà nì vìav; s'eva pèarz e l'uman truvaa.” E s'hinn miss adree a mangià.
In 'sto temp al prim fiö a l'eva e in dal turnà indree, intant ca sa fava tach a cà, l'ha sintì a sunaa e a balaa.
L'ha dumandà a vün di sarvitùa par fàss dìa cuss l'eva 'sta roba.
E lü gh'ha dii: “Gh'è nii a cà 'l tö fradel e 'l tö pà, parchè l'ha turnà a vègal, l'ha mazzà 'l videl da grassa”.
Lü l'è nai in besta e 'l voreva mia nà 'n cà. Al sö pà l'è nii fora e s'è miss a pregàl.
Ma lü l'ha rispondü e gh'ha dii a sö padar: “Vardee lì, l'è già tanti ann che mì va sarvissi e hoo sempar fai cul che vü ma cumandevas da faa, ma vü m'avii mai dai un cravet da staa legar cum i mé amìas”.
Ma parchè l'è nii a cà 'sto vöst fiö chì, ch'l'ha fai fora tüt la sö roba cum i pland, vü hii mazzà 'l videl da grassa”.
Ma lü gh'ha dii: “Tì 't see sempar inséma a mì, e tüt la mé roba l'è tua;
Ma ga nava propri stà legar e vess cuntéant, parchè 'sto tö fradel chì l'eva móart e l'è turnà in vìav, s'eva pèarz e l'uman truvà”.
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castlét l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Livraga
Livràga (Livraga in italian) l'è un cumün del center de la Lumbardia cun 2 606 abitant (dàto del Dic 2013 [1]).
El sa tröva a metá strada fra Lod e Casàl
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Livraga l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gratulaziuns
glindesdi fin venderdi a las 09.03 / sonda e dumengia a las 10.03
mintga di da las 13.00 enfin a las 14.00
Tramettai Vossas gratulaziuns cun il formular sutvart ubain a l'adressa postala:
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
Gratulaziuns
Via da Masans 2
CH-7002 Cuira
Vus avais natiralmain era la pussaivladad da telefonar suenter las 13.00 direct en il studio sin il numer 0800 20 25 30 e gratular persunalmain a Voss chars.
Reglas
- Gratular a scrit pon ins a giubilaras ed a giubilars che han in anniversari radund tranter 5 ed 80 onns en intervals da tschintg onns. Davent dal 80avel anniversari vegnan las giubilaras ed ils giubilars resguardads mintg'onn. Al Radio Rumantsch pudais Vus er trametter gratulaziuns per giubileums da nozzas da 25, da 50 e da 60 onns ensi.
- Vossas gratulaziuns ston esser tar nus il pli tard il di avant l'anniversari respectiv il giubileum a las 10.00.
- A collavuraturAs da RTR na pon ins betg gratular sur l’emettur, dentant en l’internet. CollavuraturAs da RTR na gratuleschan er betg sur l’emettur a lur parents, amis ed enconuschents.
Gratulaziuns en l'internet
Ultra da las gratulaziuns al radio pudais Vus era publitgar las gratulaziuns cun versets u texts pli lungs ed ina fotografia dal giubilar en l'internet. Per l'internet n'è il reglament da gratulaziuns surmenziunà betg valaivel. Qua pudais Vus gratular tar tut ils anniversaris e dis da nozzas.
30 onns gratulaziuns en il Radio Rumantsch
L’onn 2014 vegn festivà il giubileum da 30 onns gratulaziuns al Radio Rumantsch. Dals 01-01-2014 enfin ils 31-12-2014, 365 dis cun regals spezials.
Er durant l’onn da giubileum datti natiralmain da gudagnar mintga di la cuppina. Sa chapescha è quai ina cuppina exclusiva che nus avain fatg bel ed aposta per l’onn da giubileum.
Da nov survegnan durant l’onn 2014 era tut quellas e quels ch’èn precis uschè vegls sco las gratulaziuns ina cuppina dal Radio Rumantsch: Tut ils giubilars da 30 onns che vegnan gratulads cun ina brev, in fax ubain via il formular survegnan posta da nus.
E mintga dumengia han tut ils giubilars che han survegnì durant quell’emna ina gratulaziun en scrit (posta, fax, formular) la schanza da gudagnar ina turta da nusch pachetada en ina bella stgatla da schember.
(al)


text:
Inn (distret)
El distrèt del Inn l'è giü dei öndes distrècc del Canton Grisun, en Svìsera.
El cunfìna a òvest coi distrècc de Prättigau/Davos e Malögia, a èst e a sud co l'Italia, al nòrt co l'Austria.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 1196.56 km² e la popolasiù l'è de 9576 abitàncc (dàto del 2011).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distret del Inn l'è dividìt en 4 cìrcoi e 13 cümü:
Cambiamèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al prim de zenér del 2009 i cümü de Tschierv, Fuldera, Lü, Valchava, Santa Maria Val Müstair e Müstair i s'è fundìcc e i g'ha furmàt el cümü de Val Müstair.
Situasiù linguìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ensèma col distrèt de Surselva, el distrèt de l'Inn el g'ha 'na magiurànsa de parlàncc el Romàncio.


text:
Schwa
Ul tèrmin schwa (parnunziaa/ʃwɑː/), che al è la trascrizziun d'una parola ebràica (שווא) (significaant « zero », « nieent »), l'è impiegaa in linguística e in funulugía cun dò significazziun:
- una vucala neutrala, mía acentada e senza tun in impòrta-mía quaal léngua; da spess, ma mía sempru, a l'è una vucala médio-centrala (rutundada u no). Sti vucall a inn suveent trascrivütt cul símbul ə, tòolt dal IPA (International phonetic alphabet), senza tegní cüünt da la suva valuur funética reala.
- la vucala medio-centrala mía rutundada al milieu da la carta di vucall, acentada u mía acentada. In cheest caas, ul tèrmin vucala medio-centrala al pöö vess duvraa in scambi che schwa, a evitá da l'ambigüitaa. Da plüü, anca ul símbul ə al è cjamaa schwa.
Chesta vucala la sa trœva da spess in pusizziun atònica in di lengui rumànich, cuma ul rumantsch, ul català di varietaa piemuntees, purtughees da Lisbona, ul rumeen, ul napuletan evi. La sa pöö truvá anca in pusizziun tònica in di varietaa da la lengua lumbarda, particülarmeent inti dialett da la pruvenza da Pavía e Varees. La esisteva anca in francees, però la s'è trasfurmada in « e caduc (français) » (ou « e müta »), che la sa parnunzia [ö] u la sa fa sentí par nieent; in la resgjun da la lenguadoc però, a l'è ancamò ben preseent in francees, suratütt in pusizziun finala.
La sa trœva natüralmeent anca in inglees, in dúe la realiza la püpaart di vucaal atònich.
Ul símbul Schwa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul símbul Schwa ə al è duvraa cuma graféma in difereent lengui:
- In Azeri la representa una vucala a anteriuur /æ/.
Però, duvraant ə, la lengua Azeri la gh'a di prubleem cul standard Tüürch, inscí a li vöölt 'ä' al veen duvraa in scambi;
- In l'alfabett Latin da la lengua Cecena. Ul duvrá cheest alfabett al è puliticameent significaant, par che la Russia la preferiss che al vegna duvraa l alfabett cirílich.
- In la trasliterazziun Latina da l Avestan. La vucala lunga curespundeent a l'è scrivüda cuma schwa-macron ə̄;
- In di alfabett cirílich, e.g. Kazakh, Bashkir, Udmurt e òltri lengui da l'ex-USSR; videe Schwa (Cirílich).


text:
Ciàse
El ciàse l'è 'na paròla dopràde 'n botànica per indicà 'na 'nfiurescènsa che l'è tìpica de le piànte del zèner Euphorbia (famìa de le Euphorbiaceae).
El ciàse l'è cunfurmàt endèna maniéra tal de 'nsömeà a 'n fiùr sul envéce l'è 'na 'nfiurescènsa furmàda de:
- sich (o de rar quàter) parcc stérii definìde brateöle che fùrma 'n cuntenidùr a cópa
- en sèrto nömer de netàre, en sèrte càzi fundìcc ensèma
- en fiùr fèmina puzisiunàt en mès a la bàze del invòlucro. El fiùr fèmina l'è furmàt de 'n ovàre sùpero
- sich (o pò a de piö) fiùr mas•cc che stà töt entùren al fiùr fèmina. Chèsti fiùr i è furmàcc praticament apéna del stam.
I ciàse i è de spès reünìcc pò a lur en enfiurescènse (sìme, ombrèle... ecc.)
Fóti[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Quach ezèmpe de murfulugìa de ciàse:
-
I ciàse de la stèla de Nedàl i g'ha töt entùren dele fòie mudificàde de culùr rós che g'ha funsiù vesilàr (tirà i 'nsècc).
-
Ciàse de Euphorbia mammillaris con quach góse de nètare
-
Ciàse reünìcc en sìme en Euphorbia opuntioides
-
Ciàse de Euphorbia amygdaloides
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sandro Pignatti, Flora d'Italia, Bologna, Edagricole, 1982. ISBN 8850624492


text:
Privacy
Chësta informativa ô dantadöt dè notizies che reverda les manires, i tëmps y la natöra dles informaziuns che i patruns dl tratamënt mëss ti dè ai anuzadus canche chisc se conliëia ales plates web, belanfat ći fins che ai à da se conlié. La informativa vëgn ma dada por le sit web ofizial dla Provinzia Autonoma de Balsan http://www.provinz.bz.it y por i sić che ara manajëia y nia por d’atri sić web esterns, che po en caje gnì consultà dal anuzadù tres link.
Patrun dl tratamënt di dać
Le patrun dl tratamënt di dać personai é la Provinzia Autonoma de Balsan cun sënta a Balsan (Talia), Strada Crispi, 15 – CAP 39100. Responsabl dl tratamënt é la Provinzia Autonoma de Balsan, cun sënta a Balsan (Talia), Strada Crispi, 15 – CAP 39100. Responsabl estern dl tratamënt é Informatica Alto Adige Spa, strada Siemens, 39100 Balsan.
Post dl tratamënt di dać
I sorvisc web de chësc sit vëgn tratà tla sënta dl ënt nominada dessura y vëgn manajà ma da personal tecnich inćiarié dl tratamënt, o eventualmënter da inćiarià che mëss fà manutenziuns ocajionales. Degun dat che vëgn dal sorvisc web ne vëgn comuniché o slarié fora ater co ti caji odüs danfora tlermënter dala lege. I dać personai dà jö dai anuzadus vëgn ma adorà da realisé le sorvisc o la prestaziun damanada y dita fora ti fins dl tratamënt y vëgn comunicà a terzi ma tl caje che al vais debojëgn por chësc.
Sort de dać tratà
Dać de navigaziun
I sistems informatics y les prozedöres software metüdes dant por che chësc sit web funzionëies ciafa, canche al vëgn adorè normalmënter, n valgügn dać personai che vëgn dà inant automaticamënter da d’adorè i protocoi de comunicaziun de Internet.
Ara se trata de informaziuns che ne vëgn nia coiüdes adöm por gnì metüdes pro interessà identificà, mo che podess por süa natöra instëssa, tres elaboraziuns y assoziaziuns cun dać tignis sö da terzi, pormëte de identifiché i anuzadus.
Te chësta categoria de dać tómel ite les misciuns IP o i inoms a domëne di computer adorà dai anuzadus che se conliëia al sit, les misciuns de notaziun URI (Uniform Resource Identifier) dles ressurses damanades, l’orar dla domanda, la metoda adorada da ti fà la domanda al server, la dimenjiun dl file ciafè sciöche resposta, le codesc numerich che dà dant la situaziun dla resposta dada dal server (jüda a bun fin, fal, y i.i.) y d’atri parametri che reverda le sistem operatif y l’ambiënt informatich dl anuzadù.
Chisc dać vëgn ma adorà da ciafè fora informaziuns statistiches anonimes sön l’adoranza dl sit y da controlè sce al funzionëia indortöra y ai vëgn tignis sö ma por le tëmp che va debojëgn. I dać podess gnì adorà por controlè les responsabilitês tl caje de reać informatics ipotetics ai dagns dl sit.
Dać dà jö da ion dal anuzadù
Canche al vëgn menè da ion, tlermënter y cun orentè posta eletronica ales misciuns dades dant te chësc sit surantôlon automaticamënter la misciun dl mitënt, che va debojëgn por respogne ales ghiranzes, sciöche inće i atri dać personai metüs ite tla misciun.
Informatives de sintesa aposta gnarà portades ite man man o mostrades tles plates dl sit arjignades ca aposta por sorvisc particolars che vëgn damanà.
Cookies
Le sit ne se surantol degun dat personal di anuzadus da ion.
Al ne vëgn nia adorè cookies por trasmëte informaziuns de carater personal, y gnanca cookies bele dan man de degöna sort, chël ô dì sistems por ciafè fora i anuzadus.
Cookies de sesciun sciöche an dij (che ne vëgn nia memorisà te na manira persistënta sön le computer dl anuzadù y che se perd canche al vëgn destodé le browser) vëgn ma adorà da trasmëte i identificatifs de sesciun (rapresentà da numeri a caje generà dal server) che va debojëgn por podëi esplorè te na manira sigüda y efiziënta le sit.
Cun i cookies de sesciun che vëgn adorà te chësc sit ne vëgnel nia adorè d’atres tecniches informatiches che podess ester de dann por mantignì socrëta la navigaziun di anuzadus y ne consënt nia de surantó dać personai identificatifs dl anuzadù.
Facoltativité dl conferimënt di dać
A pert ći che vëgn spezifiché por i dać de navigaziun, é l’anuzadù lëde de ti dè jö al Ënt i dać personai reportà ti formulars de domanda. Sce ai ne vëgn nia dà jö pol ester che ara ne vais nia da ciafè ći che an se damana.
Manires dl tratamënt
I dać personai vëgn tratà cun stromënć automatisà ma por le tëmp che va debojëgn da realisé i fins por chi che ai é gnüs coiüs adöm. Al vëgn tignì ite mosöres de segurëza spezifiches por evité che al vais a perde dać, che an ti vais pormez zënza autorisaziun o nia indortöra.
Dërć di interessà
I sogeć a chi che i dać personai se referësc à le dërt de ciafè te vigni momënt l’atestaziun sce al é o manco chisc dać y de conësce ći che al é laite y da olache ai vëgn, de controlè che ai sides dërć o damanè che ai vëgnes integrà o ajornà, o comedà (art. 7 dl d.lgs. n. 196/2003).
Aladô dl medemo articul àn le dërt de damanè che i dać tratà cuntra la lege vëgnes eliminà, trasformà te na forma anonima, sciöche inće de se mëte decuntra te vigni caje, por gaujes legitimes, sce ai vëgn tratà.


text:
Tübinga (Regierungsbezirk)
El Distret Goernatìf de Tübinga l'è giü dei quàter distrècc (en todèsch: Regierungsbezirke) del Baden-Württemberg, en Germania. La sò capitàl l'è la cità omònima de Tübinga.
Diviziù aministratìve[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I 9 circondàre i è ragrüpàcc en 3 sóta-regiù che 'n todèsch le g'ha nòm Regionalverband:
- Neckar-Alb: Reutlingen, Tübinga e Zollernalbkreis;
- Bodensee-Oberschwaben : Bodenseekreis, Ravensburg e Sigmaringen;
- Donau-Iller: Alb-Donau, Biberach e Ulma.


text:
Ultrepò Paves
L'Ultrepò Paves (Oltrepò Pavese in talian) l'è una zona de la pruincia de Pavia (ca. 1100 km²) che la se tröva a sud del Po, ingrügnaa fra l'Emilia-Rumagna (pruvincia de Piasenza) e el Piemont (pruvincia de Lissandria).
Cumün de l'Ultrepò Paves[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Albared, Rena, Bagnera, Barbianel, Bastida, Bastia, Burgh Pariö, Burgh Rat, Busnasch, Bral de Pregöra, Bressana Bütarun, Bron, Calvignan, Camp Spinus, Canevin, Canee, Casanöva, La Catisma, Casee, Castana, Castegg, Castelet, Cecima, Cervesina, Ciaugnöla, Cudevila, Curana, El Curnal, Curvin, Furtünagh, Gudiasch, Gulferenz, Lir, Lungavila, Minchinigh, Mezzanin, Muntalt, Mumbel, Muncalv, Munscan, Munt Segal, Muntü, Murnigh, Uliva, Pancarana, Preda di Giorg, Pinarö, El Pizzal, Pont Nizza, Purtalbera, Rea, Ridaval, El Turbi, La Riva, Rubech, La Roca, Roca di Giorg, Rumagnes, Ruscala, Rüin, San Ciprian, San Damian, Santa Giületa, Santa Margarita, La Madona, Silvan, Stradela, La Turazza, Tur Sela, Val de Nizza, Valverda, Varz, Veret, Verüa, Vughera, Vulpara, Zavatarel, Zenevred.
Vegg cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fina al 1923 faseven part de 'stu teritori di cumün che pö hin finii in alter regiun (Emilia-Rumagna e Ligüria):
- A la Pruvincia de Piasenza: Bobi, Caminada, Cerignal, Curt de Bergnel, Utun, Zerba.
- A la Pruvincia de Genuva: Fascia, Funtanagurda, Guree, Rundanina, Ruvegn.


text:
Erlenbach
Erlenbach el pöl vìga chèsti significàcc:
- Erlenbach, cümü todèsch del circondàre de Heilbronn, Baden-Württemberg;
- Erlenbach am Main, citadìna todèsca del circondàre de Miltenberg, Baviera;
- Erlenbach bei Kandel, cümü todèsch del circondàre de Germersheim, Renània-Palatinàto;
- Erlenbach bei Dahn, cümü todèsch del circondàre de Südwestpfalz, Renània-Palatinàto;
- Erlenbach bei Marktheidenfeld, cümü todèsch del circondàre de Main-Spessart, Baviera;
- Erlenbach im Simmental, cümü svìser del Canton Berna;
- Erlenbach, cümü svìser del Canton Zürigh.


text:
Tedèsch
Artéccol in dialètt mudnés
Al tedèsch (nàmm natîv deutsch) l'è 'na léngua appartenèine al grópp nederlandês-germànich d'al râm ucidentêl d'al léngui germànich d'la faméja d'al léngui indo-europei.
L'è la léngua germànica pió difûsa in dal mànd dòp l'inglês.
L'è l'idioma cun al mażor nómmer ed parlèinti natîv d'l'Unione Europea, léngua uffizièla in Germâgna, Austria, gran pèrt d'la Svézzra e in dal Liechtenstein; l'è inólter parlê e ampiamèint tutelê in d'l' Èlt Èddig' (Itàlia) in dûv al gòd d'uno status ed sustanzièl co-ufficialitê cun l'italiân; l'è parlê currentemèint anc in dal Lussembûrg, in d'i cantòun urientèli d'al Bélgi e in pèrti d'la Rumanî, d'la Pulógna, d'l'Alsazia e d'la Lorena (Francia).
Cun 112 miliòuni ed parlèint distribuî in 38 naziòun l'è 'na léngua pluricentrica cuma l'inglês.


text:
Tierra del Fuego (arcipélagh)
'l Arcipelàgh de la Tierra del Fuego, o Tèra del Föch in Lumbàrt, l'è ün arcipélagh che 'l se tróa 'n del Süd Amèrica, ànsa l'è 'l pòst piö a mesdé del Süd Amèrica e l'è metìt pròpe 'ndóe i se 'ncùntra 'l Pacìfech (a sìra), l'Atlàntech (a matìna) e 'l Antàrtech (a mesdé); l'è separàt dal continènt dal istrèt de Magelà.
L'ìzola piö grànda l'è ciamàda Tierra del Fuego l'è a metà tra Cìle e Argentìna e la ghe dà 'l nòm a töt 'l arcipélagh, 'nsèma a lé gh'è ü ròs de ótre ìzole picìnine cóme ad ezèmpe i ìzóle de Dawson, Navarino, Hoste, de los Estados.


text:
Ospitale di Cadore
Ospitale di Cadore (en vèneto: Ospedal de Cador) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Belluno. El g'ha presapóch 365 abitàncc, 'na superfìce de 40 km² e 'na densità de 9 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castellavazzo, Cibiana di Cadore, Erto e Casso (PN), Forno di Zoldo, Perarolo di Cadore, Valle di Cadore.
L'ospése[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Ospitale, endèla part àlta del paés, gh'è giü dei palàs piö antìchi e prestigiùs dislocàcc söl Canàl del Piave, sede, 'na ólta, destinàda a dàga ospitalità ai viandàncc che pasàa per la àl. Encö l'edifìcio el consèrva amò la decorasiù de 'na bìfora en stìle gòtich, docümentàda zamò 'ndèl sècol XlV.


text:
Brusson
Brusson l'è 'n cümü italià, de la regiù autònoma de la Val d'Aosta. El g'ha 894 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ayas, Challand-Saint-Anselme, Emarèse, Gaby, Gressoney-Saint-Jean, Issime, Saint-Vincent.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Cap Verd
Cap Verd (Cabo Verde in purtughes) a l'è un paes de l'Africa.
A l'è faa d'una desena de isul, minga tüt abitaa, in de l'Ucean Atlantich, 500 km a ovest del Senegal.
La capital a l'è Praia.
Al gh'ha una süperfiss de 4.033 km² e una pupulaziun de pressapoch 420.000 abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cap Verd a l'è staa un pussediment del Purtugal del 1456 al 1975, quand che l'ha cunquistaa l'indipendenza.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cap Verd (nom ufizial: República de Cabo Verde) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Jorge Carlos Fonseca (del 2011).
El prim minister a l'è el José Maria Neves (del 2001).


text:
Mercordé
Artécol in dialèt arzân
Mercordé (Mercoledì in italiân) l'é al giōren ed la stmâna tr' al Martedé e al Giovedé, dal latèin Mercurĭi dies, giōren ed Mercóri.
S' es cunsîdra la Dumènica cme prém dé 'd la stmâna, al mercordé al la divéd in dû. In tedèsch, la parôla "mercordé" (Mittwoch) ch' a vōl dîr "metê ed la stmâna". Sté significhêt as câta ânch int i nòm ed cól giōren ché in êtri léngvi tedèschi cme l'işlandèiş (miðvíkudagur) e int al léngvi şlêvi cme al "cēco" (středa, da střed) ch' a vōl dîr "cèinter", mó ânca mia tedèschi cme al finlandèîş keskivikko da keskus "cèinter" e vikko "stmâna".
L'inglèiş Wednesday al deşvîn dal dio celtich-tedèsch Woden (Odino).
Tra i mercordé dègn ed nôta a gh'é al mercordé dal Sèndri ch' al sègna al prém giōren ed la Quarèişma int al Cēşi Catôlichi ed règola latèina.
Vōş coleghêdi
Êter prugèt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Mercordé
Lunedì · Martedi · Mercoledì · Giovedì · Venerdì · Sabato · Domenica
Nôta: cla pâgina ché l'é stêda fâta cun la tradusiòun ed Mercoledì trâta da it.wikipedia.org.
Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.


text:
Prosciutto prosciutto
Prosciutto prosciutto (Parsùt parsùt) 'l è na cumèdia eròtica dal 1992 ad Juan José Bigas Luna che chè 'l à vins al Leòṅ 'd Argìnt a 'l 49śum Fèstival ad Venèsia. Al film 'l è stâ girâ in dal deśèrt ad Monegros, in di dintóran ad Saragòsa.
Sunt
La Silvia (Penélope Cruz) l'è na bèla śuvnòta ch'la śbarca 'l lunàri faghénd dal fritàdi p'r i lavuradōr dna fàbrica 'd indumènt ìntim par masć dla famìja ad José Luis (Jordi Mollà), in dal catalàṅ. 'L è anc fiōla dna dóna ch'la fava la putàna, la Carmen (Anna Galiena). Dòp avér saltâ dū marchéś, la capìs ch'la gh'à 'd avér fiōl e la 'l diś a 'l pàdar dal putèṅ ch'al gh'arà da nàsar, pròpria José. Lē la s aspèta che lò al s incasìs ma a n è briśa acsè parchè lò al al vōl tgnir e al gh prumét ch'al la turà cuma mujér, miténd-ag a 'l dî 'l anèl dna latìna catâ sù da par tèra. La Silvia l'è dimóndi cuntènta e la 'l mét via par tgnir-al dacàt.
La màdar dal ragàs, la Conchita (Stefania Sandrelli), invéci la n in vōl briśa savér, la s arlìa dimóndi anc parchè sò marè Manuel (Juan Diego) al n la juta minga. Chi lē la tōś in maṅ la situasiòṅ andànd a catàr Raúl (Javier Bardem), òṅ ch'al fà 'l mudèl par lē faghénd védar 'l mudàndi dl'aśiénda e al lavóra anc in un magaśèṅ ad parsùt, dmandànd-ag ad far da tut par far inamuràr ad lò la Silvia par far andàr a ròtui al matrimòni. Raúl al s mét acsè a far al galét sèg ma lē la n sa squàsa, sōl lò al taca a vlér-ag bèṅ dabòṅ. A finìs pò ch'l'è pròpria la Conchita a mét'r-ag i òć adòs e la gh śibìs da tut p'r andàr a lèt sèg: lò al sarnìs na mòta dla Yamaha.
In cal méntar la Silvia la taca a stufàr-as ad José Luis parchè lò al n s decìd minga a spuśàr-la sénsa 'l parmés ad sò màdar e alóra, vlénd 'n óm ch'al faga 'l óm, la taca a mustràr interès par Raúl. A cal punt lè José Luis al s incàsa e, dòp avér viulentâ la Silvia, al prumét ad masàr Raúl. Chi lōr dū i s daṅ acsè batàja a cólp ad parsùt.