text:
Adincuntra al "stop di lec"
Da ödes edemes incá él en forza te Südtirol la deliberaziun söla cumpedada y le limo di lec. Mareo n’á "ma plü" a desposiziun 53. Intervista al Ombolt Felix Ploner
Ester él n cunt scëmpl, chël dla cuantité di lec te n paisc y comun, ma che da fá chësc cunt él plü zite. Chësta lege nöia por arferé n svilup fora de mosöra dl turism te nüsc paisc pëia naota ia da n cunt y da na analisa che vigni comun messará fá por podëi jí inant y ciaré inant coche le dagní á da podëi se svilupé.
La Usc: Bun de Ombolt Felix Ploner, tan de lec sá pa le Comun de Mareo da avëi y tanc podessel pa nen avëi indoman aladô dla lege nöia?
Ombolt Felix Ploner: "Le Comun de Mareo á ...
Ester él n cunt scëmpl, chël dla cuantité di lec te n paisc y comun, ma che da fá chësc cunt él plü zite. Chësta lege nöia por arferé n svilup fora de mosöra dl turism te nüsc paisc pëia naota ia da n cunt y da na analisa che vigni comun messará fá por podëi jí inant y ciaré inant coche le dagní á da podëi se svilupé.
La Usc: Bun de Ombolt Felix Ploner, tan de lec sá pa le Comun de Mareo da avëi y tanc podessel pa nen avëi indoman aladô dla lege nöia?
Ombolt Felix Ploner: "Le Comun de Mareo á ...
"72 ores. Na acüsa"
La coproduziun de n teater nü y original dl Stadttheater da Bornech, dla Carambolage a Balsan y dl Theater in der Altstadt a Maran trata le tema di feminizig; tla Talia vëgnel copé mesamënter vigni 72 ores na ëra. L’auturia Barbara Plagg atoca la problematica tl miol
Vigni terzo de mörel tla Talia na ëra tres la man de n ël. L’assassin é feter dagnora le partner, l’ex-partner, n stalker o n ël amiradú. Massa gonot suzedel feminizig, por che an baies ma de caji spradics o caji singui. Por gran pert él da ciafé situaziuns soziales y struturales che manacia la ëra, che scemplifichëia (o "comporta") feminizig. A chëstes situaziuns, y condiziuns, ti vá do (y inrësc) la scrituria Barbara Plagg te so toch nü "72 Stunden. Eine Anklage" (por ladin: "72 ores. Na ...
Vigni terzo de mörel tla Talia na ëra tres la man de n ël. L’assassin é feter dagnora le partner, l’ex-partner, n stalker o n ël amiradú. Massa gonot suzedel feminizig, por che an baies ma de caji spradics o caji singui. Por gran pert él da ciafé situaziuns soziales y struturales che manacia la ëra, che scemplifichëia (o "comporta") feminizig. A chëstes situaziuns, y condiziuns, ti vá do (y inrësc) la scrituria Barbara Plagg te so toch nü "72 Stunden. Eine Anklage" (por ladin: "72 ores. Na ...
A Roma con la SVP
Les litadesses y i litadours de Gherdeina y dla Val Badia ti dà la creta a la SVP sciche garant dla autonomia a Roma. Soura i scandai di ultims agn de mandatars singui dla SVP che essa podù roviné l suzes
Samben n’é chestes lites politiches te Gherdeina y tla Val Badia nia n suzes dal pont de veduda dla partezipazion a les urnes: massa puec é jus a lité per onoré davei democrazia y lites ledies. Almanco mete en mostra l dert de lita! Sciche cheles y chi à fat con jì a les urnes, ma lascian les zedoles blances. N’autra categoria de litadesses y litadours à tout la ocajion da jì a lité movimenc daldut contratendenza y nuefs, sciche "Vita", nasciù concretamenter fora dla pandemia y dl dovei ...
Samben n’é chestes lites politiches te Gherdeina y tla Val Badia nia n suzes dal pont de veduda dla partezipazion a les urnes: massa puec é jus a lité per onoré davei democrazia y lites ledies. Almanco mete en mostra l dert de lita! Sciche cheles y chi à fat con jì a les urnes, ma lascian les zedoles blances. N’autra categoria de litadesses y litadours à tout la ocajion da jì a lité movimenc daldut contratendenza y nuefs, sciche "Vita", nasciù concretamenter fora dla pandemia y dl dovei ...
Terza ediziun de »Trá l'Putt«
L'ultim torné dla sajun sön le ciamp da golf Tranrüs é gnü organisé dai Jogn da Calfosch-Corvara
En domënia ai 25 de setëmber él gnü metü a jí l’ultim torné de golf sön le ciamp Tranrüs da Corvara, le »Trá l'Putt«, na iniziativa dl’uniun di Jogn da Calfosch-Corvara, en colaboraziun cun le Golf Club Alta Badia. Al é n torné n pü' atramanter da düc i atri, che vëgn soghé a copies y che ne inviëia nia ma adalerch sogadus de golf, mo ince prinzipianc. I trates da dalunc vëgn fates dal golfist, canche an röia spo sön le “green” (incër la büja ia) y al é da “trá l'putt” ti tochera al ...
En domënia ai 25 de setëmber él gnü metü a jí l’ultim torné de golf sön le ciamp Tranrüs da Corvara, le »Trá l'Putt«, na iniziativa dl’uniun di Jogn da Calfosch-Corvara, en colaboraziun cun le Golf Club Alta Badia. Al é n torné n pü' atramanter da düc i atri, che vëgn soghé a copies y che ne inviëia nia ma adalerch sogadus de golf, mo ince prinzipianc. I trates da dalunc vëgn fates dal golfist, canche an röia spo sön le “green” (incër la büja ia) y al é da “trá l'putt” ti tochera al ...
Paroles e notes ladines sciauda l cher a Oies
L pelegrinaje su la pedies de Sant Ujöp Freinademetz à abù na bona partezipazion, enceben l temp malsegur. Beliscima la zelebrazion del degan de la Val Badia siur Iaco willeit, con don Mario Bravin preve te Fascia e pater Franz Senfter del santuarie de Oies, compagnèda con gran braura con cianties per ladin e latin dal Cor di Joegn da Poza vidà da Vanessa Tomasi.
Ladins da duta la valèdes é rué col auto o co la coriera vin Badia en sabeda ai 24 de setember per l apuntament che dal 2014 vegn metù a jir da l’Union Generela di Ladins dla Dolomites e che chest an à abù desche pruma colaboradora tel endrez l’Union di Ladins de Fascia.
Da mesa les trei domesdì te gejia de San Linert la paroles de benvegnù pienes de gaissa de Siur Iaco Willeit à portà sobito na solistrèda te na giornèda mingol grija, e l president de l’Union Generela di Ladins dla Dolomites ...
Ladins da duta la valèdes é rué col auto o co la coriera vin Badia en sabeda ai 24 de setember per l apuntament che dal 2014 vegn metù a jir da l’Union Generela di Ladins dla Dolomites e che chest an à abù desche pruma colaboradora tel endrez l’Union di Ladins de Fascia.
Da mesa les trei domesdì te gejia de San Linert la paroles de benvegnù pienes de gaissa de Siur Iaco Willeit à portà sobito na solistrèda te na giornèda mingol grija, e l president de l’Union Generela di Ladins dla Dolomites ...
Bufaure sera su con più passajes
L impiant vegn endò avert chest fin de setemèna per la Vertical Bufaure con jeghes e devertiment per endrez de la coprativa Inout.
La sajon da d’istà la é jita a piz e beleche duc i impianc portamont à serà, i ultimes en domenia passèda ai 25 de setember. Resta amò averta la forenadoa de Ciampedie enscin ai 9 de otober e chela de Sas Pordoi fin al prum de november, ai 15 de otober l é la 22^ edizion de Top Wine.
L impiant portamont de Bufaure l verjarà endodanef en via ecezionèla al prum e ai 2 de otober per na ocajion de sport e de devertiment per noscia comunanza: do cater egn che no la vegnia più fata en domenia ai 2 de ...
La sajon da d’istà la é jita a piz e beleche duc i impianc portamont à serà, i ultimes en domenia passèda ai 25 de setember. Resta amò averta la forenadoa de Ciampedie enscin ai 9 de otober e chela de Sas Pordoi fin al prum de november, ai 15 de otober l é la 22^ edizion de Top Wine.
L impiant portamont de Bufaure l verjarà endodanef en via ecezionèla al prum e ai 2 de otober per na ocajion de sport e de devertiment per noscia comunanza: do cater egn che no la vegnia più fata en domenia ai 2 de ...
Bienela Gherdëina ∞: fineda via la edizion plu nternaziunela
La otava edizion se à stlut ju n dumënia passeda cun n finissaje pra chël che l ie unì fat pan sun Pitla Plaza de Sant Antone. La paroles dl presidënt dla lia urganisadëura Zënza Sëida, per l prim ann, Eduard Demetz
Bruno Maruca
L articul tla edizion nueva de ncuei vënderdi ai 30 de setëmber de La Usc di Ladins.
Bruno Maruca
L articul tla edizion nueva de ncuei vënderdi ai 30 de setëmber de La Usc di Ladins.
En jita por festejé i 50
Chi dl '72 dla Val Badia é jüs in gita por festejé n iubileum toronn, chël di 50 ag
Ai 24 de setëmber él gnü metü da jí la jita de chi de 50 agn de döta la valada. Bele adora da doman sunse piá ia cuntra Dorftirol, olache do da n bun café sunse jüs al »Gufyland« a ti ciaré a na desmostraziun de jore de vicí salvari. I sun spo jüs a marëna y dedô unse vijité na cianoa dai vins y i un podü ciarcé deplü sorts de vins. Sön tru cuntra ciasa unse stlüt jö le de cun na buna cëna. Dilan a düc chi che á tut pert a chësc bel de y dilan dla bela compagnia.
Ai 24 de setëmber él gnü metü da jí la jita de chi de 50 agn de döta la valada. Bele adora da doman sunse piá ia cuntra Dorftirol, olache do da n bun café sunse jüs al »Gufyland« a ti ciaré a na desmostraziun de jore de vicí salvari. I sun spo jüs a marëna y dedô unse vijité na cianoa dai vins y i un podü ciarcé deplü sorts de vins. Sön tru cuntra ciasa unse stlüt jö le de cun na buna cëna. Dilan a düc chi che á tut pert a chësc bel de y dilan dla bela compagnia.
La Alps al via, l é scomenzà l campionat de la squadres ladines
Ampez, Fascia e Gherdena ence chest an te l’AHL. Cruzies del hockey per la boletes eletriches.
Na neva sajon de Alps Hockey League é scomenzèda. L era i 10 de setember canche la formazions se trajea ite i feres per jièr la pruma partida ofizièla del nef campionat 2022/2023. Da enlouta ve aon contà neves da Gherdena e Ampez, anché ve dajon agiornamenc da Fascia e sessaben seghitaron a ve dir dut sun noscia squadres ladines via per l an chiò su La Usc.
La squadres che fèsc pèrt del campionat de chest an les é 15. Anter chestes la neopromossa Unterland, l Renon, l Vipiteno, l Maran e noscia ...
Na neva sajon de Alps Hockey League é scomenzèda. L era i 10 de setember canche la formazions se trajea ite i feres per jièr la pruma partida ofizièla del nef campionat 2022/2023. Da enlouta ve aon contà neves da Gherdena e Ampez, anché ve dajon agiornamenc da Fascia e sessaben seghitaron a ve dir dut sun noscia squadres ladines via per l an chiò su La Usc.
La squadres che fèsc pèrt del campionat de chest an les é 15. Anter chestes la neopromossa Unterland, l Renon, l Vipiteno, l Maran e noscia ...
L’Ucraina al orden dl di
L congres general dla FUEN a Berlin à metù man con les testemoninazes dles mendranzes tla Ucraina
L congres general dla FUEN (la federazion europeica dles mendranzes regionales) é senté adum chisc dis a Berlin. Ence i Ladins é a la pert con na delegazion dla Union Generela di Ladins dla Dolomites. L prum di ti é sté dediché a la situazion dla Ucraina, con raprejentanc dles mendranzes manacedes da les ideologies imperialistiches y da les intervenzions militares massives dla Ruscia. Tla Ucraina vivel da secui encà truepes mendranzes, che à tres endò messù soporté soprescions, desgortes y ...
L congres general dla FUEN (la federazion europeica dles mendranzes regionales) é senté adum chisc dis a Berlin. Ence i Ladins é a la pert con na delegazion dla Union Generela di Ladins dla Dolomites. L prum di ti é sté dediché a la situazion dla Ucraina, con raprejentanc dles mendranzes manacedes da les ideologies imperialistiches y da les intervenzions militares massives dla Ruscia. Tla Ucraina vivel da secui encà truepes mendranzes, che à tres endò messù soporté soprescions, desgortes y ...
Lites politiches
Resultac
Ence la jent tles valedes ladines à lité. Tles does valedes ladines de Südtriol à la SVP pié do la maioranza de oujes, te Fascia y ti trei comuns de Souramont l zenter/man dreta.
De plu tla edizion stampeda de La Usc di Ladins o sun l e-paper a paiament www.lausc.it/e-paper a plata 4, 5 y 6
Ence la jent tles valedes ladines à lité. Tles does valedes ladines de Südtriol à la SVP pié do la maioranza de oujes, te Fascia y ti trei comuns de Souramont l zenter/man dreta.
De plu tla edizion stampeda de La Usc di Ladins o sun l e-paper a paiament www.lausc.it/e-paper a plata 4, 5 y 6
Zacotan de domandes a Fidelis Ploner,eletrizist y sorastant dla Jonëza d’La Pli de Mareo
Dancà y da na pert
Bun de Fidelis, tö aras trep da laur sën fora de saisonn, te tóleste dlaurela da cunté en sich de to laur?
Poa, i mo toli dlaurela, por cösta ocajiun tan particolara. En cösc ann anse albü cina sën trep laur, y al é dötaurela trep da fá. I ne podun nia baudié. Spo odaran coche la situaziun sará d’aisciöda.«
Te ci setur laurëise pa os eletrizisć le plü?
I laurun trep privatamonter, mo i fajun ince de maius laurs. Y i laurun ince por le Comune, por ejompl, pla lominaziun publica y d’ater. A La Pli ...
Bun de Fidelis, tö aras trep da laur sën fora de saisonn, te tóleste dlaurela da cunté en sich de to laur?
Poa, i mo toli dlaurela, por cösta ocajiun tan particolara. En cösc ann anse albü cina sën trep laur, y al é dötaurela trep da fá. I ne podun nia baudié. Spo odaran coche la situaziun sará d’aisciöda.«
Te ci setur laurëise pa os eletrizisć le plü?
I laurun trep privatamonter, mo i fajun ince de maius laurs. Y i laurun ince por le Comune, por ejompl, pla lominaziun publica y d’ater. A La Pli ...
Nutizies dal Aiut Alpin Dolomites
Danter i ntervënc dl’ena passeda, trueps ora dl raion ladin, àn fat n ntervënt de natura sanitera per n ël che ie unit adalerch tla zentrela de Puntives cun si fëna che aspitova. Ëila ova giapà de drëta dueies, y ie unida meneda tl spedel de Persenon cun l joler, per schivé che la parturisse te auto.
De plu tla edizion stampeda de La Usc di Ladins o sun l e-paper a paiament www.lausc.it/e-paper
De plu tla edizion stampeda de La Usc di Ladins o sun l e-paper a paiament www.lausc.it/e-paper
La »flama« stiza indô
Comentar de Pruma
Les lites é passades. Le Parlamënt nü, smendrí a 600 mandatars y lité en chësc iade deplëgn (ince tl Senat) da zitadines y zitadins cun y sura 18 agn, é metü adöm. Gran devënta cianta la coaliziun de zënter/man dërta, metüda adöm dai leaders che i conesciun bele: Meloni, Berlusconi, Salvini. Giorgia Meloni da süa pert arata da avëi stradavagné, ajache so partí é al pröm post cun le 26% dles usc partides sö. (Comentar de Iaco Rigo)
De plu tla edizion stampeda de La Usc di Ladins o sun l ...
Les lites é passades. Le Parlamënt nü, smendrí a 600 mandatars y lité en chësc iade deplëgn (ince tl Senat) da zitadines y zitadins cun y sura 18 agn, é metü adöm. Gran devënta cianta la coaliziun de zënter/man dërta, metüda adöm dai leaders che i conesciun bele: Meloni, Berlusconi, Salvini. Giorgia Meloni da süa pert arata da avëi stradavagné, ajache so partí é al pröm post cun le 26% dles usc partides sö. (Comentar de Iaco Rigo)
De plu tla edizion stampeda de La Usc di Ladins o sun l ...
Dan 35 agn la descurida dl Ursus Ladinicus
Por recordé i 35 agn dala descurida di resć dla laurs preistorica da pert de Willy Costamoling sön Conturines, á le Museum Ladin invié ia na escurjiun cina sö tl ander y stories por mituns cun Erika Castlunger
Tl massif dl Conturines, a 2.750 m sura l'altëza dl mer, êl gnü descurí dl 1987 n ander, l'ander de Conturines. La pröma porsona che metô pe te chël ander ê Willy Costamoling, che rovâ sö ai 23 de setëmber. Al ê n ander alt plü co 60 m cun n gran areal che é conesciü aldedaincö sciöche salf dai osc, deache chiló laite êl gnü ciafé n gröm de crëpes y de gran osc dles laurs. Ara se trata dl post de scoverta de resć de laurs y liuns di andri plü alt dl monn. Do da plü inrescides da pert de esperc ...
Tl massif dl Conturines, a 2.750 m sura l'altëza dl mer, êl gnü descurí dl 1987 n ander, l'ander de Conturines. La pröma porsona che metô pe te chël ander ê Willy Costamoling, che rovâ sö ai 23 de setëmber. Al ê n ander alt plü co 60 m cun n gran areal che é conesciü aldedaincö sciöche salf dai osc, deache chiló laite êl gnü ciafé n gröm de crëpes y de gran osc dles laurs. Ara se trata dl post de scoverta de resć de laurs y liuns di andri plü alt dl monn. Do da plü inrescides da pert de esperc ...
Euregio: Fugatti, Kompatscher e Platter te Fascia
Anché a Sèn Jan se à binà i presidenc de Trentin, Sudtirol e Tirol per l GECT e la Radunanza de l’Euregio.
L à cernù Fascia desche senta per la scontrèdes de la Jonta del Grop European de Cooperazion Teritorièla e de la Radunanza de l’Euroregion Trentin, Sudtirol e Tirol, l president de la Provinzia autonoma de Trent Maurizio Fugatti. Dal 2021 al 2023 la presidenza de l’Euregio ge pervegn defat al Trentin e la prejenza a Sèn Jan à volù palesèr l’atenzion envers i popoi mendres d’Europa.
Te la sala grana de la Majon di Fascegn, do l salut de la presidenta de l’Istitut Cultural Ladin Lara Battisti e ...
L à cernù Fascia desche senta per la scontrèdes de la Jonta del Grop European de Cooperazion Teritorièla e de la Radunanza de l’Euroregion Trentin, Sudtirol e Tirol, l president de la Provinzia autonoma de Trent Maurizio Fugatti. Dal 2021 al 2023 la presidenza de l’Euregio ge pervegn defat al Trentin e la prejenza a Sèn Jan à volù palesèr l’atenzion envers i popoi mendres d’Europa.
Te la sala grana de la Majon di Fascegn, do l salut de la presidenta de l’Istitut Cultural Ladin Lara Battisti e ...
Oujorà in regola
Par dorà un drone, par el fei oujorà, beśen aé duta ra cartes a posto, cheres che ocore, e ‘l é da rispetà alcuanta regoles. Par chi pi grei, beśen aé na patente aposta, ‘l é da fei ra cartes, studià, pasà un esame. L é el comando de ra Guardia de finanza che fesc saé de aé denunzià una parsona, che i tociarà pagà ‘na multa, parcé che ‘l ea drio a dorà un drone a ‘l rifujo Auronzo, su da raTre Zimes de Lavaredo, intanto che ‘l ea ‘l elicotero Hems che ‘l ea drio a fei un socorso.
De plu tla ...
De plu tla ...


c: text/html

text:
gelusia, non as fideiva il pover tamberlan, nemain da tour sia Cornelia cun el in bratsch, cur ch' el gieiv a spass, e l' inozainta düchessa reisteiva usche contin serrad' aint. Da quist seis ignorant trattar a sia duonna, as laschet il signur eister gnir compassiun, ch' el nel azopà as decidet dalla deliberar. 5 A quel scopo clamet quel ün architect, qual secrettamg perfouret … … sot terra üna foura, per transir da seis palazzi, in quel del doga; e que apuncto nella stanza, ingio la düchessa eira rinserrada. Perdert allura la foura per podair transir, portet il signur eister svess la notizia alla pouvra duonna, ch' el sia gnü per la deliberar da 10 sia preschunïa; chosa ch' ella allura abratschet, siand svess l' utschè brama la libertà. Allura sün special giavüsch della duonna, in vendetta da sia lunga preschunïa, decidettan e' s convgnittan els duos, da s' narrantar il doga per seis puchads in diversas manieras; accio quel, in seguit lur fügia vezza 15 aint, il success da seis violent agirr, cun romper sias soinchas impromissiuns tras sia testarda ed ingüsta gelusia. E sco per avant savet il signur eister, a saimper — sot chappa fintara, o sia simulastra — tgnair il doga in amicala confidenza, e sco tal gnit quel allura invidà, pro ün conviva cha' l signur eister deiv' a seis amyhs. 20 In quist occasiun vezzet il doga, l' anè da spusa, ch' el haveiva gnü dat a sia Cornelia, nel daint del signur eister — e subit mez confuss al dumandet el: „D' inuonder ch' el haja quel anè?“ Meritism signur doga, dschet il signur eister: Eu am he fat spus e la spusa, chi arriverà bainbod qui, am he tramiss quel da regal. 25 Gugent füss il doga idt subit pro sia Cornelia, per vair sch' ella haja dat davent l' anè, ma istess non sus-chet … el da bandunar la compagnia. Passantà il conviva, as fet el spert davent — ma nel temp ch' el douvreiva per rivir set üschs a gnir pro sia Cornelia porteiv' il signur trass la foura zopada, quala saimper gniva cuvernada cun üna comoda, darcheu 30 l' ane nel daint della duoña. Entrand allura pro sia Cornelia e vezzand l' anè in seis daint, raquintet el allura sia surpraisa, dschand: … „Nos vaschin, il signur as ha fat spus e sia spusa el ha regalà … ün anè — preziss preziss — sco teis, ch' eu bod dubiteiva chi füss quel.“ 35 „Ach, al respondet sia Cornelia serrada sot set üschs e serradüras, a' t bastarà bain, cha dit anè poss esser garanti.“ Allura passet el plan plan per plan per seis fat dschand: „Schi, cara Cornelia, schi tü hast' raschun.“ Bainbod dopo füt il doga dal signur eister darcheu invidà pro ün segond conviva dat a seis amihs; … ingio el cun surpraisa vezzet il chignöl, 40
-246-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Brembàt
Brembàt (nòm uficiàl en italià: Brembate) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è söl Brèmb 'n de la basa pianüra de l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra l'Ada e 'l Brèmb.
Brembàt l' se tróa a 10 km de la sità e a 136 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 8 616 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 5,5 km² e 'na densità de popolasiù de 1 567 ab./km²
El cunfìna coi cümü de Boltér, Calòniga, Cavriàt, Filàch, Ös de Sóta, Puntiröl.
De èt[Modifega | modifica 'l sorgent]
Ol put de San Vitùr söl Brèmb, 'l castèl de Brembàt 'ncö palàs Morèti e 'l bórgh rüràl de Grignà.
Evulusiù demogràfega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brembàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Novs films sin Play Suisse a chaschun dal Premi dal film svizzer
La SSR ospitescha quest onn l'ediziun online dal Premi dal film svizzer dals 26 da mars. Questa surdada dal premi organisada da l'Uffizi federal da cultura en collavuraziun cun l'Association «Quartz» Genève Zurich e la SSR ha lieu alternantamain a Genevra ed a Turitg. En occasiun da l'onuraziun dals megliers films svizzers cumplettescha la SSR la collecziun da las ovras victuras dals ultims onns sin Play Suisse.
Il Premi dal film svizzer vegn surdà quest onn venderdi, ils 26 da mars a Genevra, però betg sco per il solit en il BFM (Bâtiment des Forces Motrices) davant aspectaturas ed aspectaturs, mabain en il studio 4 da RTS senza public. Las var 60 persunas nominadas definitivamain communitgeschan tuttas davent da chasa cun il studio. Cusseglier federal Alain Berset fa il pled da bainvegni. La moderatura Mireille Jaton accumpogna las aspectaturas ed ils aspectaturs davant ils moniturs tras la saira e beneventa intgins giasts – tranter quels era victuras e victurs dal Premi dal film svizzer da l'onn passà, p.ex. l'actur Sven Schelker e la reschissura Delphine Lehericey, sco era Frédéric Maire, il directur da la Cinémathèque a Losanna. Quels surdattan ils premis en las categorias principalas (il meglier film, il meglier film documentar, la meglra actura, il premi spezial da l'academia, il premi d'onur). Il premi d'onur è deditgà quest onn a l'actura svizra Lilo Pulver che ha marcà l'istorgia dal film germanofon e che ha fatg carriera era sin plaun internaziunal.
La show dad 80 minutas cumenza venderdi, ils 26 da mars a las 19:00.
Programmaziun speziala en tut las regiuns ed in livestream sin differents chanals
L'occurrenza stat a disposiziun sco emissiun en directa sin differents chanals, tant sin las trais paginas-web da SRF, RTS e RSI, sco era sin la website dal Premi dal film svizzer cun numerus features: sequenzas da film, artitgels, reportaschas ed intervistas.
En il rom da l’emna «Woche der Nominierten» s’ha plinavant la pussaivladad da guardar ils 26 films lungs, curts, documentars, d’animaziun e da finiziun ch’èn nominads en ina da las 12 categorias da «Quartz». Ils films vegnan ad esser accessibels sco purschida da streaming sin las paginas-web filmpodium.ch e cinemas-du-grutli.ch.
Ultra da quai emetta la SSR a chaschun da l'event e la saira sequenta in program spezial sin ils emetturs da televisiun da la SSR:
SRF zwei (26 da mars)
- 20:10 «Mario» da Marcel Gisler
- 23:25 «Le milieu de l'horizon» da Delphine Lehericey
RTS 2 (26 da mars)
- 20:05 Dus formats curts da RTS Culture : «Portrait Peter Braker (HEAD)» da Sarah Imsand e «Portrait Stéphanie Chuat et Véronique Reymond (HEAD)» da Megane Brulhart
- 20:55 «Zwingli, le réformateur» da Stefan Haupt
- 23:00 «Chris The Swiss» dad Anja Kofmel
RSI LA2 (27 da mars)
A partir da las 20:40:
- «A metà dell'orizzonte» da Delphine Lehericey
- «Average Happiness» da Maja Gehrig
- «Per sempre» da Fanny Bräuning
- «Airport» da Michaela Müller
- «Il Cerchio» da Stefan Haupt
Nominaziuns e coproducziuns da la SRG SSR
La SSR ha coproducì 18 dals 21 films nominads, tranter quels ils tschintg films lungs («Atlas» da Niccolò Castelli, «Mare» dad Andrea Štaka, «Platzspitzbaby» da Pierre Monnard, «Schwesterlein» da Stéphanie Chuat e Véronique Reymond e «Wanda, mein Wunder» da Bettina Oberli), sco era quatter dals tschintg films documentars («5 nouvelles du cerveau» da Jean-Stéphane Bron, «Das neue Evangelium» da Milo Rau, «Il mio corpo» da Michele Pennetta e «Saudi Runaway» da Susanne Regina Meures), tut ils trais films d'animaziun ch'èn nominads, quatter dals tschintg films curts e dus dals trais films finals. Da las totalmain 42 nominaziuns en tut las categorias (films, acturas ed acturs, tecnicistas e tecnicists) cumpetan damai 37 a la SRG SSR.
Publicaziun da las ovras victuras dals ultims onns sin Play Suisse
A partir dals 25 da mars stattan a disposiziun sin Play Suisse ils films ch'èn vegnids undrads ils ultims onns cun il Premi dal film svizzer en diversas categorias. Ils films vegnan cumplettads en la collecziun gia existenta e disponibla da las ovras victuras dal Premi dal film svizzer.
Da las ovras che stattan gia a disposiziun ussa sin la plattafurma fan tranter auter part «Ceux qui travaillent» dad Antoine Russbach (il meglier film lung dal 2019), «Chris The Swiss» dad Anja Kofmel (il meglier film documentar dal 2019), «Ma vie de courgette» da Claude Barras (il meglier film lung dal 2017), «Die göttliche Ordnung» da Petra Volpe (il meglier scenari, la meglra actura e la meglra actura secundara dal 2017) ed «Electroboy» da Marcel Gisler (il meglier film documentar dal 2015).
Da nov èn disponibels sin Play Suisse ils suandants titels:
- «Le milieu de l’horizon» von Delphine Lehericey (il meglier film lung dal 2020)
- «Immer und ewig» von Fanny Bräuning (il meglier film documentar dal 2020)
- «Blue my mind» von Lisa Brühlmann (il meglier film lung dal 2018)
- «Above and Below» da Nicolas Steiner (il meglier film documentar dal 2016)
- «All Inclusive» da Corina Schwingruber Ilic (il meglier film curt dal 2019)
- «Facing Mecca» da Jan-Eric Mack (il meglier film curt dal 2018)
- «La femme et le TGV» da Timo von Gunten (il meglier film curt ex aequo dal 2017)
- «Average Happiness» da Maja Gehrig (il meglier film d'animaziun dal 2020)
- «Selfies» da Claudius Gentinetta (il meglier film d'animaziun dal 2019)
- «Airport» da Michaela Müller (il meglier film d'animaziun dal 2018)
- «Au revoir Balthazar» da Rafael Sommerhalder (il meglier film d'animaziun dal 2017)
- «Timber» da Nils Hedinger (il meglier film d'animaziun dal 2015)
Ils top 10 actuals dals cuntegns guardads il pli savens sin la plattafurma da streaming
La plattafurma vegn cumplettada cuntinuadamain. Play Suisse è entant accessibla cun passa 1'600 titels sin nov differentas plattafurmas. Il favrer 2021 han ins guardà il pli savens ils suandants diesch films e serias: «Wilder», «Der Bestatter», «Seitentriebe», suandà da «Die göttliche Ordnung», «Das Fräuleinwunder», «Quartier des banques», «Frieden», «La grande histoire du ski», «Handyman» e «Cellule de crise». La grafica agiuntada visualisescha ils top 10.
Ils top 10 actuals dals cuntegns guardads il pli savens sin la plattafurma da streaming
Contact
Post da medias da la SRG SSR
Edi Estermann
tel. 079 635 69 79
medienstelle.srg(at)srgssr.ch


text:
L'iniziativa cunter la chatscha speziala ha ina lunga istorgia. Qua ils puncts culminants:
- Avust 2013: Ils set iniziants inoltreschan l'iniziativa cun in record da 10’229 suttascripziuns valaivlas. L'iniziativa vul abolir la chatscha speziala e persuenter prolungar la chatsch'auta per maximal 4 dis. Il dumber da selvaschina duai vegnir regulà durant la chatsch’auta. La chatscha duai esser il settember ed october e finir il pli tard il prim da november.
- Avust 2014: In onn pli tard vesi ora mal per l'iniziativa. La regenza propona da declerar ella sco nunvalaivla. L'iniziativa cuntrafetschia al dretg federal. La regenza declera: senza la chatscha speziala s'augmentass il dumber da tschiervs massivamain e quai cuntrafetschia a duas leschas federalas, quella da chatscha e quella da guaud.
- Favrer 2015: En la sessiun dal favrer tracta il Cussegl grond l'iniziativa. Il Cussegl grond suonda a la missiva e declera nunvalaivla l’iniziativa cun 79 cunter 36 vuschs.
- Mars 2016: Ils iniziants fan recurs. L'iniziativa va pia la via giuridica, dentant er la dretgira administrativa dal Grischun refusa il recurs dals iniziants e declera l'iniziativa sco nunvalaivla.
- November 2017: Lura suonda ina victoria per ils iniziants. Il Tribunal federal a Losanna accepta il recurs dals iniziants e declera l'iniziativa sco valaivla.
- December 2017: Mario Cavigelli sa perstgisa publicamain. Il cusseglier guvernativ aveva dumandà l'Uffizi federal per ambient per in'analisa da l'iniziativa. Lez avevan declerà ella sco valaivla. Il resultat n'èra dentant betg vegnì preschentà. Mario Cavigelli haja valità fauss la situaziun. El haja valità ils documents sco betg uschè relevants.
- December 2018: Il Cussegl grond sto tractar ina segunda giada l'iniziativa. La finala propona il Cussegl grond da dir NA a l'iniziativa quai cun 96 cunter 1 vusch.
- 19 da matg 2019: Suenter bun sis onns vegn decidì davart l'iniziativa a l'urna.
RR actualitad 12:00


text:
San Basàn
San Bassan (San Bassano in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l gh'ha 2 186 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 13,9 km² e ona densità de 157 ab./km². Al se troeuva arent al Seri Mòrt.
Evoluzion demografega[Modifega | modifica 'l sorgent]
L'andament del numer de abitant del comun de San Bassan l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Suenter la segunda attatga massiva da cyber entaifer dus mais sin l’entir mund han anc bleras interpresas da sbatter cun las consequenzas. Para vulan ils attatgaders surtut procurar per chaos, uschia vegnan ils experts citads da las agenturas da novitads.
Interpresas pertutgadas èn tranter auter il producent d’ieli russ Rosneft, la viafier franzosa SNCF, e la pli gronda societad da navigaziun mundiala Moeller Maersk. Lezza interpresa rapporta ch’els na possian anc adina betg tractar novas empustaziuns ed il mument na saja betg cler cura ch’ils sistems funcziunan senza problems, vegnan managers da Maersk citads da las agenturas da novitads. Surtut pertutgadas eran interpresas en l’Ucraina.
Sis interpresas svizras pertutgadas
Pertutgads da l’attatga sajan era sis interpresas Svizras. Quai ha confermà il center d’annunzia e d’analisa per la segirtad d’infurmaziun MELANI envers l’Agentura telegrafica svizra (SDA). Da tge interpresas ch’i sa tracta n’ha il center però betg tradì. L’uffizi MELANI è per il mument anc occupà cun l’analisa da la software che procura per problems. Infurmaziuns pli detagliadas na po l’uffizi pervia da quai anc betg far.
RR novitads 12:00


text:
Sco quai che Anita Laperre, la manadra da l’organisaziun Alzheimer Grischun ha ditg envers RTR, saja surtut il temp durant il lockdown stà in grev temp per persunas dementas e persunas cun Alzheimer. Ussa, ch’il lockdown saja a fin e tgi che veglia possia sa laschar vaccinar, saja la situaziun sa meglierada. Durant il lockdown sajan bleras persunas dementas e lur confamigliars per part stads isolads. Perquai haja Alzheimer Grischun fatg blers telefons per guardar co ch’i giaja cun ils pertutgads ha ditg Anita Laperre. En il fratemp organisescha l’organisaziun era puspè il «Café Zeitlos». En differents lieus dal Grischun pon interessadas ed interessads s’inscuntrar per discutar, envidadas èn pertutgads da la malsogna Alzheimer sco era confamigliars ed auters interessads.
Isolaziun Persunas cun Alzheimer han patì durant la pandemia
Per persunas dementas e persunas cun Alzheimer, è la pandemia ditg stada in grond problem. Blers pertutgads n'han betg pli survegnì visitas u be paucas, perquai che confamigliars han gì tema da periclitar pertutgads. Ussa, grazia a la virola e la fin dal lockdown, è la situaziun sa megliurada.
RTR actualitad 07:00


text:
La giuria sut il timun da Bernhard Russi ha nominà en tut sis projects da regiuns muntagnardas per il premi dotà cun 40'000 francs. Annunzias han els survegnì per en tut 49 projects. Il premi vegn surdà dapi l’onn 2011 da la gruppa svizra per las regiuns da muntogna. Quai per projects che promovan lavur e creeschan valur en la muntogna.
Per l’emprima giada vegn quest onn era surdà il premi dal public. Quel è dotà cun 20'000 francs. Sur l’internet èsi stà pussaivel da vuschar per ses favurit.
RR actualitad 08:00


text:
- En Grischun datti dapli che 200 cudeschs da vischnancas.
- Tavau ha per il mument ils pli blers cudeschs cun var 70.
- Ils cudeschs paisan en media 3 kilos. Tuts ensemen 600 kilos.
- Mintga cudesch ha en media var 300 paginas. En tut èn quai 60'000 paginas.
Chantun 60'000 paginas istorgia grischuna
Quasi mintga vischnanca en Grischun ha ses agen cudesch da vischnanca. Ils cudeschs raquintan l'istorgia, demussan il svilup economic, la geografia, la litteratura, l'art e preschentan persunas da las vischnancas.
RTR/fc


text:
Radund 60 persunas da l’entir Surses han visità l’inscunter a Savognin. La finamira è stada da chattar schliaziuns per eventuals conflicts e puncts communabels en favur dals turists.
Da communicaziun pli precisa fin ad indemnisaziuns per sendas
Differentas gruppas da lavur han analisà la situaziun actuala e tschertgà soluziuns pussaivlas. Uschia è tranter auter vegnì menziunà ch’i dettia per part mancanzas en la communicaziun, per exempel sch’i vegnian fatgas loipas ed ils purs na san betg cura che las preparativas entschaivan.
Puncts da meglierar dettia quai era tar las saivs electricas che passan ina via, u ch’ins pudess indemnisar purs sch’els dattan lur terren per far per exempel ina senda da viandar l’enviern.
Ideas vegnan analisadas – e tut tenor realisadas
Las ideas da las gruppas da lavur vegnan proximamain analisadas ed i duai vegnir decidì tge ideas che duain vegnir realisadas. A questa gruppa da project fan part Gian Sonder, pur e suprastant da la vischnanca da Surses, Tanja Amacher, la directura da Savognin Bivio Alvra Turissem, e Batist Spinatsch. manader da la cussegliaziun dal Plantahof da Landquart.
En radund in onn duai dar il segund barat tranter il puresser ed il turissem.
RR novitads 06:00


text:
Gianroberto Casaleggio
El Gianrobert Casalegg (in italian Gianroberto Casaleggio, Milan, 14 de agost del 1954 – 12 de april del 2016) l'è staa on politegh e imprendidor italian. L'era el president de la Casaleggio Associati e 'l ideolegh del Moviment 5 Stell, che l'ha fondaa insema al Beppe Grillo.
Biografia[Modifega | modifica 'l sorgent]
El Casalegg ha iniziaa la soa carriera in del Olivetti e in di agn 1990 l'è divegnuu president de la Webegg SpA, ma despoeu on quaj agn la perd 20 milion, e donca a l'è sostituii dal Giuseppe Longo. In del 2004 l'ha fondaa la Casaleggio Associati, ona compagnia de consulenza in su la Red, e dal 2005 l'è 'l gestor del blog del Beppe Grillo. L'è staa anca gestor del blog del Antonio di Pietro fina 'l 2010 e del sit Chiarelettere che ha lasciaa in del 2013 per di divergenz editoriai.
L'è mort el 12 de april del 2016 despoeu ona longa malattia.


text:
Il podest
- 1. Marcel Hirscher, Austria
- 2. Michael Matt, Austria + 0,13
- 3. Henrik Kristoffersen, Norvegia + 0,16
24 uras suenter ses success en il slalom gigant dad Adelboden ha il skiunz austriac Marcel Hirscher era gudagnà il slalom spezial. Segund è vegnì ses cumpatriot Michael Matt e terz il Norvegiais Henrik Kristoffersen. Hirscher ha ussa gia gudagnà 7 giadas al Chuenisbärgli.
Loic Meillard è sco meglier Svizzer sin plazza 8. Per la segunda giada en sia carriera è Meillard uschia vegnì sut ils emprims 10.
Ils Svizzers
- 8. Loïc Meillard +1,56
- 12. Daniel Yule +1,82
- 15. Ramon Zenhäusern +1,96
- 17. Luca Aerni +2,26
RR novitads 15:00


text:
La Regenza ha revedì l'Ordinaziun tar la Lescha da scola en dus puncts. D'ina vart pon contribuziuns chantunalas a la scolaziun da manadras e manaders da scola vegnir pajadas da nov gia a partir dal cumenzament da la scolaziun. Da l'autra vart surpiglia il chantun da nov ils daners da scola sco er ils eventuals custs da transport per quels uffants che ston per motivs specifics midar la scola.
Tras la revisiun parziala da l'Ordinaziun tar la Lescha da scola vegnan sustegnids ils purtaders da scola che na chattan nagina manadra u nagin manader da scola cun ina furmaziun supplementara terminada en il sectur da la direcziun da scola. Da nov pon vegnir concedidas contribuziuns chantunalas a partir dal cumenzament da la scolaziun, premess che la scolaziun renconuschida en il sectur da la direcziun da scola vegnia terminada cun success entaifer maximalmain 3 onns dapi il cumenzament.
Il chantun surpiglia ils daners da scola, sch'i n'èn betg avant maun alternativas equivalentas
Cun la revisiun vegn plinavant er realisada l'incumbensa Ulber ch'era vegnida acceptada en la sessiun d'october 2021. En intgins cas na pon las mesiras da la pedagogia speziala en il sectur pretensius (scolaziun speziala integrativa), ch'èn vegnidas ordinadas da l'Uffizi per la scola populara ed il sport, betg vegnir realisadas en la scola regulara dal purtader da scola cumpetent, e quai per motivs che n'èn betg en l'interess persunal da las persunas responsablas per l'educaziun u da l'uffant. Perquai daventi necessari da midar il purtader da scola. Premissa per ch'il chantun surpiglia ils daners da scola è, ch'ils motivs per l'eventuala midada hajan in connex direct cun la realisaziun da las mesiras da la pedagogia speziala ordinadas. Sche quai è il cas, sto la scolara pertutgada u il scolar pertutgà vegnir instruì en l'instituziun da scola adattada la pli vischina. La necessitad da midar il purtader da scola po per exempel resultar da motivs chaschunads da l'impediment. En quests cas paja da nov il chantun – empè da sco fin ussa il purtader da scola cedent – ils daners da scola sco er ils eventuals custs da transport.
Infurmaziuns:
Cusseglier guvernativ dr. Jon Domenic Parolini, schef dal Departament d'educaziun, cultura e protecziun da l'ambient, tel. +41 81 257 27 01 (cuntanschibel da las 15.30 fin las 16.30), e‑mail Jondomenic.Parolini@ekud.gr.ch
Responsabladad: Regenza


text:
Battaisem
Il battaisem u batten es il ritual d'entrer in üna raspeda cristiauna ed insomma illa cristianited mundiel. La persuna battageda vala lura per ün member vi dal corp da Gesu Crist.
Ceremonia[modifitgar | modifitgar il code]
Il battaisem capita in möd cha'l battagio vain fat gnir ümid trais voutas tres der ova al cho u perfin fat ir suot ova. Quella persuna chi battagia - il preir u il ravarenda, pü d'inrer eir ün laic - discuorra lotiers ils pleds "eau at battag [lura segua il nom] sül nom dal bap e dal figl e dal spiert sench. Amen."
Significaziun[modifitgar | modifitgar il code]
Teologicamaing es il püt da vista il pü important: Tres il battaisem müda l'umaun il domini: davent da tuottas pussaunzas noschas e vi al Segner.


text:
Tar l'administraziun chantunala dal Grischun gudognan las dunnas en media prest 3,9% damain ch'ils umens, quai mussa l'analisa da l'uffizi da persunal dal chantun. Quella sa basa sin cifras dal 2021 en in tool d'analisa da la Confederaziun.
Cunquai ch'il resultat sa chatta entaifer la limita da toleranza da las pajas da 5% na duvrassi tenor la lescha d'egualitad nagina ulteriura analisa. La regenza grischuna vul però tuttina reducir questa differenza tranter umens e dunnas uschia ch'i vegn fatg in'analisa detagliada per eruir il basegn d'agir concret.


text:
Gia duas giadas han il Club da hockey da Tavau e Langnau dà durant questa stagiun in encunter l’auter. Duas giadas era quest duel adina fitg stretg. Mo in gol ha mintgamai decidì il gieu. Betg uschia il terz duel tranter il HCD e Langnau. En l’emprim terz n’ha quai da nagins gols. A partir da la trentavla minuta è alura vegnida la ‘show’ da Langnau. Duas giadas Jesper Olofsson aifer da duas minutas. Ed alura anc ina giada trais gols aifer da trais minutas e mez, tuts gols da powerplay, han decidì il gieu. Il HCD ha stuì magunar minutas nua ch'i grategiava tut a Langnau e nua che l’equipa grischuna n’ha simplamain betg chattà or dal dilemma.
Enzo Corvi disfortunà sin il banc da chastids
Perquai che l’attatgader dal HCD ha survegnì in chasti da tschintg minutas per in'acziun encunter il goli da Langnau ha quel stuì mirar tiers sin il banc da chastids sco che Langnau ha prendì dapart il HCD. Gia tar l’emprim gol da Langnau seseva Enzo Corvi sin il banc da chastids. Pelvair dir esì lura vegnì tar il chasti da tschintg minutas nua che Langnau ha fatg anc ina giada trais gols. Perquai ch'il chasti era in da tschintg minutas na ha Corvi betg pudì turnar sin il glatsch durant l’entir temp da ses chasti.
Gnanca in zichel cosmetica durant las ultimas 20 minutas
Tge dir sco trenader a l’equipa suenter uschia in terz nua ch'il HCD ha survegnì gest tschintg gols? Ils fans dal HCD han sperà invan ch'il trenader Christian Wohlwend avess anc pudì dar in impuls a sia equipa e che quella vess anc mussà almain in zichel ina reacziun. Langnau ha perfin fatg il 0:6, pir duas minutas avant la fin ha Axel Simic anc pudì far il gol d’onur. Per dapli na ha quai dentant betg tanschì.


text:
Moesa
La Moesa (scritt Moësa in todesch e romancc; Moeisa [1] in del dialett de Mesocch; cognossuda anca 'me el fiumm a Lumin[2]) l'è on fiumm svizzer longh 47 km situaa in de la Svizzera italiana.
La nass a 2500 meter in de la Val Vignon, voeuna di vai laterai de la Val Mesolcina, arent a San Bernardin (Canton Grison), e la traversa tutta la vall, indove la ciappa i aqui de la Calancasca e de la Traversagna, fina a rivà in del Canton Tisin e finì dent al fiumm omònim. In sù la Moesa, che la da el nomm a tutt on distrett di Grison, se pò andà anca in kayak.
Comun traversaa[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Canton Grison: Mesocch, Soazza, Lostall, Verdabbi, Cama, Leggia, Gron, Roree, San Vittor.
- Canton Tisin: Lumin, Arbed-Cagion.


text:
Il museum en il liber Ballenberg ha envidà l’emprima giada ad in inscunter da generaziuns. Durant duas fins d’emna (24 / 25 da settember e 1. / 2 d’october 2022) ha lieu in festival da las tradiziuns d’atun en Svizra.
Da la partida èn per il Grischun surtut las valladas dal sid cun la Val Müstair, la Val Bregaglia, la Valposchiavo e la Mesolcina. Per pudair preschentar lur products tipics, lur tradiziuns ed auter dapli hai vulì ina detga organisaziun, di David Spinnler ch'è involvì en l’organisaziun dals Jauers per viagiar a l’eveniment en il chantun Berna.
Fatgs e cifras da la festa da las festas
La «Festa da las festas» porscha in inscunter cun tradiziuns da l’atun or da tut las parts da la Svizra e da tut las regiuns linguisticas. Mussà vegn la vasta purschida culinarica e culturala sin l’areal ed en ils bajetgs dal museum da Ballenberg.
La Svizra rumantscha vegn represchentada da la Val Müstair cun la festa da la racolta. Per la part taliana èn sper ils Tessinais er las trais valladas grischunas Bregaglia, Poschiavo e Mesolcina preschentas.
La festa en cifras
- 66 hectaras
- 15 festas
- 4 linguas
- Passa 50 stans da fiera e shops
- 10 palcs da saut
- Passa 200 animals
- 1 plazza da festa cun kino al liber
Durant las duas emnas datti differentas concurrenzas (surtut las fins d’emna), sco bittar il crap dad Unspunnen, parcours ed ina concurrenza da 32 vatgas per la curuna da la regina svizra.
La pli gronda sfida è da coordinar ed organisar il transport da tut nossa rauba a Ballenberg, e da chattar in alloschi per las radund 100 persunas da la Val Müstair durant quella festa.
Chastognas cun groma empè da popcorn
Mintgina da las quatter valladas grischunas porscha durant la «Festa da las festas» buntads culinaricas. La Val Bregaglia è tranter auter preschenta cun total 1’000 chastognas che vegnan servidas cun groma durant la represchentaziun da kino a Ballenberg.
Il tratg tipic da la Val Poschiavo «Pizzoccheri» datti da sagiar tar ils Puschlavins durant las proximas duas emnas. Ed ils da la Val Müstair vegnan a vender burgers en la copia originala da l’Alp Champatsch a Ballenberg.
Tradiziuns e manufacturas
Per mussar dapli da las tradiziuns localas viagia in’entira delegaziun da Jauras e Jauers en il chantun Berna. En tut ina 100ina da persunas – tranter auter persunas da l’uniun da musica, da la Tessanda Val Müstair u er 30 scolaras e scolars da la 5 e 6avla classa che vegnan a chantar chanzuns durant l’eveniment.
Or da l'archiv


text:
Arnold Spescha è naschì e crschì si a Pigniu en Surselva. Suenter la scola secundara a Glion ed il Seminari da magisters a Cuira è el stà scolast primar a Sevgein ed Arosa. Lura ha el studegià romanistica a las universitads da Turitg, Aix-en-Provence e Perugia. Il medem temp fa el era anc studis da musica. Il 1972 ha Spescha doctorà cun la dissertaziun "Wind und Wetter. Die meteorologischen Erscheinungen im Wortschatz einer Bündner Gemeinde (Pigniu/Panix)". Ils onns 1969 enfin 2004 ha el instruì franzos, rumantsch e talian al gimnasi da la Scola chantunala grischuna a Cuira. Dasperas ha el gì differentas incumbensas d'instrucziun per linguistica e litteratura rumantscha a las universitads da Turitg e Friburg. El è stà dirigent da la musica militara ed ha dirigì durant dudesch onns la musica da la citad da Cuira. El viva a Cuira.
Arnold Spescha scriva lirica e prosa per sursilvan. El è l'autur da la Grammatica sursilvana (1989), dal Vocabulari fundamental sursilvan (1994) e dad ulteriuras lavurs davart il linguatg, la litteratura e la musica.
Intginas ovras:
- Poesias, Igl Ischi, 1963
-
- La glisch dil carner, 1974
- Lugubre, Litteratura, 1986
- Rondo nocturn, Litteratura, 1993
- Ei dat ils muments da
- pass lev, 2007
- Egl artg dils meins, Litteratura, 2013
- Entuorn il Veptga e Ranastga (Calender Romontsch, 2010)
- Ei catscha dis - Der Tag bricht an. Poesias – Gedichte, 2016
Distincziuns:
- Premi da la Cuminanza Rumantscha Radio e Televisiun, 2003
- Premi grischun da cultura, 2007


text:
Pervia da la primavaira plitost bletscha cun temparaturas bassas haja la vegetaziun circa duas emnas retard, constatescha Batist Spinatsch, manader da cussegliaziun tar il Plantahof. A quella conclusiun vegn el entras plirs resuns ch’el haja survegnì da puras e purs ord las regiuns Tumleastga, Grischun Central sco era parts da l’Engadina e la Surselva. En il Segneradi saja il pastg creschì meglier ma tuttina impedeschia il bletsch actualmain per part la racolta.
Damain qualitad, dapli quantitad
Entras las temperaturas bassas na sajan las spias pli finas betg sa sviluppadas bain. Uschia ch’i dettia plitost pastg grop. La quantitad saja perencunter bun, uschia ch’ils donns sajan survesaivels, di Batist Spinatsch. Ils purs favuriseschian plitost ina tala aura che ina setgira sco i ha dà l'onn passà.


text:
Pli bass na dastgia quai betg ir cun la quantitad da scolaras e scolars a l'Institut Otalpin a Ftan, di il nov directur Beat Sommer. Dapi l'october 2018 maina el ensemen cun sia dunna la direcziun. Tenor Beat Sommer hajan ins ils ultims onns focussà memia fitg sin il martgà chantunal e naziunal. Il potenzial en Svizra saja memia pitschen. L’Institut Otalpin sto daventar activ en ils pajas da l’Europa Orientala ed en l'Asia cun focus sin la China.
Qualitad è la basa
La marca «Institut Otalpin» è memia pauc enconuschenta, perquai stoppia vegnir investì en il marketing. Sper quella mesira èsi tenor il nov directur impurtant da mantegnair in fitg aut livel da qualitad. Perquai duess era la purschida actuala vegnir analisada ed adattada als novs basegns.
Classa da sport sco instrument da vendita
La classa da sport a l'Institut Otalpin ha ina fitg gronda valur. Per Beat Sommer sa tracti qua d’ina purschida unica (USP) che stoppia vegnir intensivada ed integrada en las stentas per cuntanscher anc dapli scolaras e scolars da l’Engiadina, da la Svizra ed era da tut il mund.
Midaments dovran temp
Midaments na possian ins betg realisar cun smatgar in buttun, di Beat Sommer. Impurtant saja d’avair segirà las finanzas, uschia ch’ins haja temp per cuntanscher las finamiras. Destruir l'image giaja spert, ma refar quel dovria onns.
RR novitads 17:00


text:
Meuse (dipartiment)
La Mosa (en fransés: Meuse) l'è 'n dipartiment fransés, sitüàt endèla regiù de Lorena endèla Frància Nord-orientàla. El dipartimènt el g'ha 193 557 abitancc, 'na superfìce de 6 211 per 'na densità de 31 Ab./km². El ciàpa 'l nòm del fiöm omònim che 'l la streèrsa de sud a nòrt.
El dipartimènt de la Mosa (nömer identificatìf: FR-55) l'è furmàt de 3 circondàre (en fransés: arrondissements), 31 cantù e 498 cümü. I circondàre i è: Bar-le-Duc, Commercy e Verdun. La prefetüra l'è: Bar-le-Duc.


text:
Cun in testament pudais Vus sezza u sez decider, tge che duai succeder cun Vossa facultad, e midar almain per part la repartiziun prescritta da la lescha da Vossa ierta.
En spezial avais Vus las suandantas pussaivladads:
Vus pudais prevair in'autra repartiziun da Vossa facultad tranter las ertavlas ed ils ertavels tenor lescha.
Vus pudais testamentar Vossa facultad ad autras persunas u ad autras instituziuns.
Vus pudais deditgar objects (p.ex. cliniez, collecziuns) u valurs da facultad (imports da daners, immobiglias) a tschertas persunas u a tschertas instituziuns.
Vus pudais fixar tschertas cundiziuns ed obligaziuns (p.ex. ch’in ertavel survegnia ina tscherta summa en cas ch’el ha finì ses studi avant il di da Vossa mort u che la persuna che erta Vossa chasa, sto s’occupar da Voss animal da chasa).
Resguardai per plaschair:
As laschai cussegliar dad ina persuna spezialisada per far la segira che Vus planiseschias la repartiziun da l’ierta propi uschia, sco che Vus vulais.
Guardai che Voss testament na cuntegnia naginas instrucziuns davart Vossa sepultura. I capita savens ch’il testament vegn chattà ed avert pir suenter la sepultura. Communitgai Voss giavischs en quest reguard il meglier anc durant che Vus vivais a Vossa persuna da confidenza u directamain a l’institut da sepultura.
Il testament scrit a maun – u er d’agen maun – è la maniera la pli simpla da reglar Vossa ierta. Uschia na duvrais Vus nagina notara u nagin notar.
Proceder:
Scrivai Voss testament cumplettamain a maun. El sto cuntegnair ils suandants elements:
Il titel «testament»
Il prenum, il num da famiglia, la data da naschientscha ed eventualmain il lieu d'origin
Vossa ultima voluntad (guardar survart: Tge vi jau reglar en il testament?)
En cas che Vus giavischais in'executura u in executur dal testament: Il num da la persuna che vegn a s'occupar da la repartiziun da Vossa ierta ed ad executar Voss testament. Quai po esser ina persuna da confidenza (in'ertavla, in ertavel u in'autra persuna), in'advocata u in advocat, ina notara u in notar, ina banca u ina societad fiduziara. I po esser d'avantatg da fixar ordavant ina persuna per l’execuziun dal testament. Quai simplifitgescha la repartiziun da l’ierta e gida ad evitar dispitas davart l’ierta.
Ponderai dentant che l’indemnisaziun per la lavur po vegnir pulit chara, surtut sche la repartiziun da l’ierta è cumplexa.
Lieu e data
Vossa suttascripziun a la fin dal testament
Midar in testament
Vus pudais midar Voss testament da tut temp. Ina midada sto adina succeder en scrit a maun ed esser munida cun la suttascripziun e cun la data. Vus pudais er revocar in testament cun destruir el u cun remplazzar el tras in auter. Per ch’i na dettia naginas malenclegientschas, vegni recumandà da scriver en il testament nov ch’il vegl vegnia revocà.
Il testament public vegn fatg tar in'uffizianta u in uffiziant da documentaziun ed en preschientscha da duas perditgas.
En general vegn questa furma dal testament elegida per far la segira ch’el na cuntegnia nagins sbagls e correspundia er propi a l’atgna voluntad. Surtut sche l’ierta è cumplexa, vali la paina da s’infurmar.
Proceder:
L’uffizianta u l’uffiziant da documentaziun, a la quala u al qual che Vus As drizzais, As explitga il process ch'è da suandar.
In testament a bucca è mo pussaivel en cas da circumstanzas extraordinarias – quai vul dir cura ch’i n’è betg pussaivel da far il testament en in’autra furma. Quai è per exempel il cas tar il privel d’ina mort immediata.
Proceder:
Declerai Vossa ultima voluntad davant duas perditgas. Quellas ston scriver si immediatamain quai ch’è vegnì ditg ed agiuntar il lieu e la data. Vus stuais er numnar las circumstanzas extraordinarias. Suenter stuais Vus suttascriver e trametter il document a las autoritads giudizialas responsablas.
Cun in contract d’ierta pudais Vus As cunvegnir, co che Vossa ierta u ina part da quella duai vegnir reglada.
Cuntrari ad in testament che Vus pudais revocar e midar da tut temp, po in contract d’ierta mo vegnir midà cun il consentiment da tut las partidas che l'han suttascrit.
En in contract d’ierta pudais Vus reglar spezialmain ils suandants puncts:
Vus As cunvegnis cun in'ertavla u in ertavel tenor lescha che avess il dretg sin ina part obligatorica, ch’ella u el renunzia a l’ierta. Quai po per exempel esser il cas, sche:
- in da Voss uffants renunzia a ses dretg ereditar, perquai che Vus l'avais sustegnì durant la vita en moda extraordinaria; u
- Vus e Vossa dunna u Voss um ubain Vossa partenaria registrada u Voss partenari registrà renunziais a las parts d’ierta vicendaivlas, per che Voss uffants possian ertar tut. Las ertavlas ed ils ertavels che han renunzià a lur ierta en in tal contract d’ierta, na pon betg pli far valair lur part obligatorica suenter Vossa mort.
Vus As obligais da far si l’ierta u ina part da quella a Vossas ertavlas ed a Voss ertavels tenor lescha u ad ina terza persuna. Vus pudais per exempel prevair en il contract d’ierta:
- che Vus As obligais da far si la chasa, nua che Vus vivais cun la famiglia, ad in da Voss uffants;
- che Vus e Vossa dunna u Voss um ubain Vossa partenaria registrada u Voss partenari registrà As favurisais vicendaivlamain areguard l’ierta.
Per rediger u per far in contract d’ierta èn necessaris ils suandants pass:
As drizzai ad ina persuna da notariat.
Federaziun svizra dals notars
La persuna da notariat vegn a rediger il contract d’ierta tenor la voluntad che Vus avais exprimì ensemen cun las autras parts contractantas che vegnan a suttascriver il contract.
Ina midada posteriura dal contract è mo pussaivla cun il consentiment da tut las parts contractantas.
Cun ina donaziun pudais Vus surdar durant la vita ina part da Voss bains e da Vossas valurs da facultad ad autras persunas. La persuna che survegn la donaziun daventa en mintga reguard proprietaria.
Resguardai per plaschair:
Tschertas donaziuns – cunzunt donaziuns ch'èn vegnidas fatgas ils ultims tschintg onns avant Vossa mort – pon vegnir resguardadas tar ina repartiziun d’ierta. Las ertavlas ed il ertavels tenor lescha pon far valair lur dretgs correspundents. Per ulteriuras infurmaziuns As drizzai il meglier ad ina persuna spezialisada.
Documentai eventualas donaziuns en scrit. Uschia evitais Vus dispitas tranter las ertavlas ed ils ertavels suenter Vossa mort.
La gronda part dals chantuns enconuschan ina taglia sin l’ierta ed ina taglia sin donaziuns. Ulteriuras infurmaziuns chattais Vus sut Taglias sin l’ierta e sut Taglias sin donaziuns.
Sche Vus avais dumondas davart la moda e maniera da far in testament u davart Voss dretgs e Vossas obligaziuns en connex cun ina ierta, As drizzai il meglier ad ina persuna spezialisada.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
Ci é pa avisa le Bircher Müsli?
Le Bircher Müsli, metü adöm dl 1900 dal dotur svizer Maximilian Oskar Bircher-Benner, é le moscedoz de müsli plü classich. Tla rezeta originala vëgnel arjigné ca cun floc d'avëna. Chisc vëgn metüs a bagné dodesc ores alalungia te trëi iadi tan d'ega y spo vëgnel injunté süch de limone, lat condensé da zücher, na bela porziun de pom graté y nojeles o mandoles minizades.
Mo le Bircher Müsli n'é nia ma l'invenziun de Bircher-Benner. Tratan n'escurjiun tles Alpes svizeres ti â na ciajarina dé na sort de jüfa fata de blâ, lat y nusc. Le dotur â metü pro chësta jüfa de blâ pom frësch graté y â porté ite chësta "spëisa dietetica da poms" te so sanatore por ti pité a sü paziënc y sües paziëntes na cëna rica de sostanzes vitales.
Dlungia les tröpes sostanzes nudritives, che dëida la sanité, él ciamó tl müsli sostanzes de balast (beta-glucans) che vëgn dai floc d'avëna, sostanzes vegetales secundares (polifenols) di poms, vitamina E, grasc vegetai preziusc y proteines dles nojeles o mandoles. Cinamai le süch de limone á na funziun importanta: al fej a na moda che le pom ne vëgnes nia ros y che al vëgnes tut sö le fer dai baroc.
Mo l'ingrediënt plü important por Bircher-Benner ê le pom graté. Por ël êl d'importanza che al gniss adoré döt le pom, chël ó dí cun la scüscia y le ciancügn. Propi da chësta jüfa (por todësch Mus) de poms vëgnel la denominaziun "Müsli", che é plü avisa na forma diminutiva de "Mus". Pro o impede le pom pól sambëgn gní ajunté d'atri früc frësć de sajun o ince ordöra seciada.
Prisc: Ai 10 de jügn él gnü tigní la protesta dles "fanes ötes" sön les plazes prinzipales talianes
Ai 10 de jügn él gnü tigní sön la Piazza SS. Apostoli a Roma y ince dan les prefetöres de tröpes cités talianes na manifestaziun cuntra i cosć dla vita che vá tan debota sö. Chësta protesta â inom "fanes ötes", n’imaja che dess simbolisé les dificoltés di zitadins y dles zitadines da sodesfá sü bojëgns fondamentai.
Milesc de zitadines y zitadins é rová adöm a protesté deache ai ê stanc y stüfs de na situaziun che ne pó nia plü gní iustificada, mo dantadöt ajache ai ê dessená por les speculaziuns nia da d'azeté che vëgn adaldé te tröc seturs.
Al é bëgn indicatif che le prefet de Roma n'é nia sté bun da ascuté sö les propostes dles assoziaziuns di consumadus y chësc desmostra na gran mancianza d'interes por les zitadines y i zitadins y sües families.
Porvia dla situaziun atuala vëgn le Govern perié da daidé les zitadines y i zitadins nia ma cun mosöres d'emergënza temporanes mo cun reformes plü amples por arjiné y superé chësta crisa che é gnüda a se le dé do la fasa acuta dla pandemia y é gnüda da peso por les conseguënzes dla vera tl'Ucraina.
Ci desson pa ponsé di produc "detox"?
Detox stá por “detoxification”, chël ó dí dejintossiada. Tla publizité y sön les scatores di produc vëgnel impormetü nia manco co la netijia dl corp da sostanzes da tosser, la depuraziun, la pordüda de pëis, le renforzamënt dl sistem imunitar y de plü energia - por mirit di ingrediënc sciöche les alghes spirulina y clorela, la curcuma, i estrac de tê vërt, osc de zücia, orties, bromores de jenier o salata de pre. Tla maiú pert di caji mancel indere les proes scientifiches dles faziuns detlarades. La medejina ne conësc nia le conzet de scories (= deponüdes tl organism sciöche al pé danoses), deache les sostanzes da tosser y i produc che avanza dl metabolism vëgn eliminá normalmënter dal fié, dai rognuns, dai baroc y dai fiá blanc.
Impede dé fora scioldi por produc da degöna faziun él damí da avëi n stil de vita sann y da se nudrí a na moda che al vëgnes tut sö poscibilmënter püces sostanzes danoses.
Da mëte averda él dantadöt cun preparac-detox che vëgn venüs tres internet. Ti produc a basa de zeolit pól ester metai pesoc da tosser, chi cun sostanzes drenantes y chi cun ciarbun atif aumënta l'eliminaziun de sostanzes minerales essenziales y pó influenzé negativamënter la faziun de medejines. La parora "detox" sön n produt alimentar é a livel iuridich n'indicaziun che reverda la sanité. Tl’UE pó de te indicaziuns ma gní adorades te na manira limitada. De tröc preparac che contignî ingrediënc sciöche al pé dejintossianc ne pól, aladô de na sentënza iudiziara, nia plü gní fat reclam cun la denominaziun "detox", deache la faziun di ingrediënc n'é nia gnüda desmostrada.
Svenüda de fin dl isté:
Produc da defet mëss gní baratá!
Te tröc posć dl Südtirol á la svenüda da d'isté bele scomencé ai 15 de messé, te comuns turistics impormó n mëis plü tert, ai 16 d'agost. Chiló n valgügn consëis da pert dla Zentrala di Consumadus dl Südtirol (ZCS).
I produc che vëgn venüs a n prisc de svenüda ne pó sambëgn nia avëi defec y mëss ti corespogne ales indicaziuns dl reclam. Sce n produt é da defet (che ne vëgn nia dé dant extra y che foss rajun de n scunt surapró), mëss chësc produt gní metü apost aladô dles normes dla garanzia o gní baraté fora da un nia da defet.
Pro na svenüda mëssel ester da odëi trëi indicaziuns dl prisc: le prisc de venüda cina te chël momënt, le scunt te porcënt y le prisc de venüda nü.
Dötes les botëghes mëss azeté paiamënc tres POS (cherta de credit, cherta prepaiada o bancomat). Da jügn dl 2022 vëgnel straufé les botëghes che n'azeta nia chësta sort de paiamënc.
N valgügn consëis:
- Denanco cumpré n produt él dagnora damí confronté les ofertes de de plü botëghes.
- Metede averda che al vëgnes desfarenzié, sciöche preodü dala lege, danter marcianzia cun n prisc arbassé y marcianzia che á n prisc normal.
- I prisc reclamisá vel por döta la jënt, zënza limitaziuns de cuantité o injunta de val' condiziuns y cina che al é gnü venü fora döt.
- Ince pro na svenüda velel: tigní sö la zetola de cassa o la fatura por reclamaziuns eventuales o por la comunicaziun de n dann.
- Produc zënza defec ne mëss pordërt nia gní tuc zoruch. Sce al vëgn impó fat, spo él por fá n plajëi.
- Na reclamaziun pó gní fata cina dui agn do che al é gnü cumpré le produt. Ti pröms 12 mëisc mëss la botëga cumprové che le defet n'ê nia ciamó canche le produt é gnü cumpré.
Cal é pa le rode di insec impolinadus por l'alimentaziun?
Apresciapüch l'80 porcënt de dötes les plantes salvaries y coltivades vëgn impolinades da insec. Zënza chisc messesson renunzié a tröc früc y verzöra, ince ai poms.
I impolinadus plü importanc é i insec sciöche la ê melifera y les ês salvaries desfarëntes (p.ej. le maratesc), les mosces, i paoi, les öspes, i chefri y les formies. Mo ince les netores y i vicí porta pro al'impolinaziun dles plantes. Ma por mirit dl'aziun de chisc impolinadus pó les plantes s'ingeneré y le monn vegetal se mantëgn inant te süa varieté.
Ince l'umanité adora por süa alimentaziun l'impolinaziun da pert di insec. Dles 107 plantes coltivades plü sovënz a livel mondial depënn 91 plü o manco dal'impolinaziun di insec. Sce i insec impolinadus ess n iade da mancé spo messesson s'aspeté che les racoiüdes jiss zoruch cina al 90 porcënt. Tröpes d'atres plantes che vëgn coltivades te ciamps, sciöche la blâ y i res, vëgn impolinades dal vënt.
Baldi vëgnel constaté a livel mondial bele da dezens incá che la diveristé dles sorts di insec vá derevers (ca. le 40 porcënt manacia da morí fora). Les döes gaujes prinzipales de chësc fenomen é la pordüda de habitat, che vëgn trasformé te sperses por l'agricoltüra intensiva y l'urbanisaziun, y l'adoranza de produc agrochimics (coltöres y pestizig chimics-sintetics).
Imprëst de auti: les chertes de credit n'é nia dötes anfat
Les chertes che an pó ciarié pó gaujé problems.
Da prenoté online y paié n auto impresté a Cagliari s'á le signur H. anuzé zënza problems de süa cherta de credit da ciarié sö y al ê dla minunga che al ess ince podü l'adoré da jí a se tó l'auto.
Mo indere n'éra nia insciö: canche an s'imprësta n auto, n motor o d'atri veicui mësson dagnora deposité na cauziun por podëi curí dagns eventuai gaujá tratan le tëmp dl imprëst. Deache ara ne vá nia da bloché na cauziun sön na cherta de credit da ciarié sö, se damana porchël les sozietés che afita auti en general na cherta de credit classica (cun numeri alzá fora) a inom dla porsona che s'imprësta l'auto. L'imprëst d'auti a Cagliari podô porchël refodé da ti dé l'auto.
I ti un aconsié al signur H. da perié le colaboradú dl imprëst d'auti da aspeté ciamó denanco registré che al n'ê gnü degügn a se tó l'auto: a chësta moda ál albü dlaurela da storné por scrit la prenotaziun y insciö ciafé derevers almanco na pert dl import paié danfora.
Consëi: Ciarede dagnora denanco prenoté che osta cherta de credit vëgnes bëgn azetada ince canche i jëis a se tó l'auto. Controlede ince che la desponibilité sön la cherta bastes por che al pois gní deponü la cauziun.
Cater domandes sön l'ega de spina
Él vëi che an dess lascé n pü' jí l'ega de piun denanco la bëre?
Sce, al é vëi. Sce l'ega é bele por plü dî chita tla condüta pól rové tl'ega metai dles condütes o al pó ince s'acumulé baters. Da doman o canche an é stá n pez demez da ciasa vëgnel porchël aconsié da lascé jí l'ega por dui cina trëi menüc por lavé fora indortöra les condütes dal'ega. Chësta ega pó gní tuta da bagné.
Pón bëre ega cialda fora de spina?
Chësc vëgn dejaconsié. Por schivé che al se formes legioneles, vëgn l'ega scialdada sö a temperatöres altes assá y spo fata zircolé tres l'implant dl'ega cialda. Porvia dles temperatöres altes y dl tëmp plü lunch che l'ega resta ti ros pól se deslié ram y plom dai ros. Che che bër ion ega cialda impede frëida dess porchël scialdé sö l'ega frëida frësca sön frogoré o te na ola da scialdé ega.
Él sostanzes minerales ince tl'ega de spina?
Aladô dla composiziun dl terac tl raiun idrografich dl'ega él laite sostanzes minerales desvalies y microelemënc. L'ega de Balsan por ejëmpl podess gní definida "oligominerala", chël ó dí che ara á n contignü bas de minerai. Mo le bojëgn de minerai dl corp vëgn dantadöt curí dal'alimentaziun solida.
Pón indô mëte ite ega tles bozes de plastica da sciuré?
Les bozes de plastica da sciuré de PET (polietilen tereftalé) ne dess nia gní tutes plü iadi. Dai materiai de plastica pól rové tl'ega microparticoles (microplastica) o sostanzes chimiches.
"Sconti" sön porta de ciasa?
Al é damí da ne ti avëi nia massa crëta!
Na scincunda promozionala che comporta ala fin cosć de 14.400 euro? Al telefon vëgnel impormetü na scincunda promozionala sot forma de bon - chësc dess spo gní porté diretamënter a ciasa, al ó ma ester n valgügn dac. Y patoco, n de passel n rapresentant cun na plata da sotescrí: ara se trata de n'aspostaziun ("commissione") y nia de n bon ("buono")!
Ci fá?
Pro contrac che vëgn stlüc jö fora dles botëghes (chël ó dí por ejëmpl a ciasa) vëgnel preodü n dërt de retrata (por scrit y da mené demez cun lëtra racomanada cun garanzia de recioiüda), tl tëmp de 14 dis calendars. Sce le termo de retrata é bele tomé pó les consumadësses y i consumadus contaté la Zentrala di Consumadus dl Südtirol y damané do consëi y aiüt.
Él tl dlacin artejanal dagnora ingrediënc naturai?
Les consumadësses y i consumadus s'aspeta che le dalacin cumpré te na dlacinaria vëgnes fat cun püc ingrediënc, scëmpli y naturai. Tla realté sozed chësc indere ma dainré.
Por che le dlacin ciafes na consistënza cremosa vëgnel adoré mesi che le fej gní toch, stabilisadus y emulgaturs. Chisc stabilisadus por dlacins (neutro stabilizzante) vëgn metüs adöm da n moscedoz de sostanzes suplementares por ejëmpl maltodestrina, mono- y diglizerids de aji grasc, farina de vaines, farina de somënzes de guar y farina de somënzes de tara. Tröc produturs de dlacins s'anüza foradechël ince de bases por dlacins o masses de basa bele arjignades damperfora.
I produturs de dlacin artejanal á l'oblianza da documenté por scrit düc i ingrediënc y da ti mostré chësta documentaziun a süa clientela sce ara damana do. Mo n valgönes cosses vára bele da reconësce atira: sce al vëgn pité na gran varieté de saus ó chësc bonamënter dí che al vëgn adoré preparac por dlacins bele arjigná. Corusc massa scraiënc indichëia che al é gnü adoré sostanzes da corú y sce al é munts massa altes de dlacin spo él sëgn che al é gnü adoré grasc vegetai induris y emulgaturs.


text:
La vischnanca da Landquart vul metter tut sin la carta energias regenerablas fin l'onn 2050. Vitiers ha la vischnanca la finamira da reducir il diever d'energia per abitant sin 2'000 watt prestaziun permanenta. E Landquart vul er evitar dal tut gas cun effect da serra per curclar l'entir basegn d'energia fin l'onn 2050. La regenza grischuna ha prendì per enconuschientscha il nov plan directiv d'energia da la vischnanca da Landquart.
Or da l'archiv
Ils Cuntrasts han fatg il schaner in film en connex cun il svilup da la vischnanca da Landquart.


text:
La buna novitad gia oravant: mintga Grischuna e Grischun ha ina plazza da refugi en cas extraordinari. Il Grischun saja schizunt quel chantun cun il pli grond grad d’occupaziun tar ils tschalers da protecziun. Pervia dal turissem pudessan ins numnadamain repartir bunamain tut la populaziun dal Grischun ina giada e mez sin ils passa 12’000 tschalers da protecziun che sa chattan en noss chantun.
Quai èn per gronda part tschalers en possess privat e lura anc tschalers publics suttamess a las vischnancas. Pia, betg mo in e mintgin haja in plaz da refugi durant in cas extraordinari, mabain saja il Grischun era pli che pront per ina tala situaziun.
Nua precis è mes tschaler?
Era sche l'Uffizi da militar e da protecziun civila haja durant ils ultims dis infurmà a varga 200 persunas preoccupadas nua che lur tschaler da protecziun sa chatta, na vegnia tar tschalers publics da principi betg communitgà co la repartiziun da la populaziun vesa ora en detagl. Causa las diversas mutaziuns da domicil na fiss ina tala repartiziun numnadamain mai propi dal tuttafatg à jour. Quella capita pir tar in cas extraordinari e pir sin cumond da la Confederaziun.
Dentant garantescha l’uffizi a tuttas e tuts che n’han betg in tschaler da protecziun en chasa in lieu da refugi, e quai betg pli lunsch davent che trais kilometers dal lieu d’abitar.


text:
Neütrin
El neütrin a l'è una partisela elementara cunt un spin de 1/2, e che l'è dunca un fermiun. La sò massa a l'è inscì piscinina che dumà grazie a esperiment de poch temp fà (cume el Super-Kamiokande) l'è staa demustraa che l'è minga zeru: a l'è dumà 100.000-1 miliun de volt püssee piscinina de quela de l'eletrun.
Vist che i neütrin gh'hann minga una carega eletrica o una carega de culur, poden interagì dumà per l'interaziun nücleara fiaca e senten nò l'interaziun nücleara forta e la forza eletrumagnetica.
I neütrin gh'hann una massa e alura poden sentì la forza gravitaziunala ma, vist che la gravità a l'è un'interaziun propi fiaca e'l neütrin al gh'ha una massa che l'è asquas zeru, 'sta interaziun chì se pö cunsiderala trascürabila se la se cunfrunta cun quela nücleara debula.


text:
La fin da mars aveva la procura publica grischuna mess ad acta la procedura per sclerir las raschuns per l'accident mortal dad in scolar. Questa decisiun n'ha però anc betg vigur legala sco quai che la procura publica ha confermà envers la «Südostschweiz»". Ils geniturs dal mattatsch hajan tratg vinavant quella tar la proxima instanza, la Dretgira chantunala.
Ord l'archiv
Al di tradiziunal dad ir a culm a Cuira, l'uschènumnà Maiensäss era capità in accident mortal. Sin la via a val cun la classa da scola è in buob da 14 onns crudà radund 200 meters d'ina spunda taissa giu.


text:
Cordial Beinvegni
Nus havein plascher d'astgar beneventar tei sin nossa pagina d'internet. Cheu anflas ti las informaziuns davart il tscheiver a Mustér.
Engraziel fetg
Il tscheiver ei vargaus. Restar restan las bialas regurdientschas e quellas dat ei cheu en fuorma da fotos. L'Uniun da tscheiver engrazia a tuts participonts dil til grondamein per quella grondiusa lavur prestada! Engraziar, engraziein nus era tut quellas e quels che han sustegniu nus.
Nus encurin persunas per la suprastonza
Alla radunonza generala dils 12 da matg 2017 eis ei buca reussiu d'occupar tut ils posts en suprastonza. Tgi che vul gidar da mantegner il bi usit da tscheiver a Mustér, astga bugen s'annunziar tier nies president Gionduri Maissen (president(@)tscheiver.ch). Nus savein duvrar mintga sustegn.


text:
Baviera
La Baviera u Bavaría (Bayern in bavares e tudesch; Bavaria in latin e ingles; Bavière in frances; Bavorsko in cech) a l'è vün di 16 stat federaj (Bundesländer) de la Germania.
La gh'ha 12.483.000 abitant (2006) e la gh'ha una süperfiss de 70.551,57 km².
La sua capital a l'è Münegh.
GeugrafiaModifega
La Baviera a l'è tacada a nord-est a la Sassonia, a nord a la Türingia, a nord-ovest a l'Assia, a ovest al Baden-Württemberg, a süd a l'Austria e a est a la Repüblica Ceca.
Cità püssee impurtantModifega
Südiviziù aministratìvaModifega
Distrècc aministratìfModifega
La Baviéra l'è spartìda 'n sèt distrècc aministratìf (en todèsch: Regierungsbezirke):
- Bàsa Francònia (Unterfranken) (che g'ha per capitàl Würzburg)
- Àlta Francònia (Oberfranken) (che g'ha per capitàl Bayreuth)
- Francònia Central (Mittelfranken) (che g'ha per capitàl Ansbach)
- Svévia (Schwaben) (che g'ha per capitàl Augùsta)
- Alt Palatinàto (Oberpfalz) (che g'ha per capitàl Ratisbóna)
- Alta Baviéra (Oberbayern) (che g'ha per capitàl Mònaco)
- Bàsa Baviera (Niederbayern) (che g'ha per capitàl Landshut).
Circondàre e cità extra-circondariàiModifega
I cìrcoi aministratìf i reönés 71 circondàre (Landkreise) e 25 cità extracircondariài (kreisfreie Städte):
Le 25 cità extracircondariài i è: Amberg, Ansbach, Aschaffenburg, Augùsta, Bambèrga, Bayreuth, Cobùrgo, Erlangen, Fürth, Hof, Ingolstadt, Kaufbeuren, Kempten, Landshut, Memmingen, Mònaco, Norimbèrga, Passau, Ratisbóna, Rosenheim, Schwabach, Schweinfurt, Straubing, Weiden e Würzburg.
Ligam de föraModifega
RiferimentModifega
- ↑ Statistische Ämter des Bundes und der Länder
- ↑ Arbeitslosenquoten im September 2010 - Länder und Kreise. In: arbeitsagentur.de. Bundesagentur für Arbeit, abgerufen am 30. Setèmber 2010.


text:
En Frantscha ha il president Emmanuel Macron e ses alliads gudagnà l’emprima runda da las elecziuns dal parlament.
Suenter in’ emprima calculaziun approximativa da l’Institut Kantar Public-onepoint ha la partida da Macron - La République en marche – e ses alliads obtegnì var 32% da las vuschs.
Buna basa per maioritad absoluta
Tenor perscrutaders d’opiniun po Macron uschia far quint cun almain 390 dals 577 sezs en l’assamblea naziunala en la segunda runda da las elecziuns da la proxima fin d’emna. Quai fiss ina clera maioritad absoluta.
Ina schleppa per Macron è però stada la bassa participaziun a las elecziuns. Tenor calculaziuns approximativas è be mintga segund ì a vuschar.
Duscha fraida per las autras partidas
Per las duas partidas da la regenza tradiziunalas è il resultat da l’emprima runda da las elecziuns dal parlament ina duscha fraida. Ils republicans conservativs han obtegnì 21,5% da las vuschs ed èn uschia vegnids sin il segund plaz. Sin plaz trais suonda la partida da dretga Front National da Marine Le Pen cun 14% da las vuschs. La partida socialista da l’anteriur president franzos, François Hollande obtegnì anc 10% da las vuschs. En il passà era quai la partida che cumandava las festas en l’assamblea naziunala.
Macron ha fundà sia partida avant bundant in onn. Ella n'è ni da dretga ni da sanestra.
RR novitads 21:00


text:
Ils implants da sport Minschuns SA han decidì ad ina radunanza d'acziunaris extraordinaria ils 17 da zercladur dad augmentar il chapital d'aczias per 1 milliun francs. Quai en duas pass: 600'000 francs duai il cussegl d'administraziun generar infra 3 mais. Ulteriurs 400'000 francs duai il cussegl administrativ lura generar infra 2 onns.
Finanziaziun dad ina pendiculara ed indrizs per ennavar
Il nov chapital d'aczias duai servir per las investiziuns planisadas en connex cun il project La Sassa. Minschuns vul fabritgar ina nova pendiculara da Tschierv si Minschuns ed indrizs per ennavar la pista che maina da Minschuns a Tschierv. Per quest intent aveva la vischnanca da Val Müstair decidì da sustegnair ils implants da sport Minschuns cun 1.3 milliuns francs à fond perdu, cun 1.7 milliuns francs che la vischnanca avess da survegnir cun la vendita da terren per construir in vitget da vacanzas e cun ina garanzia da deficit per in credit dad 1.4 milliuns francs che Minschuns survegn dal chantun.
Sche Minschuns cumenza cun la fabrica da la nova pendiculara è era l'investur Domenig SA da Cuira obligà da cumenzar cun la fabrica dal vitget da vacanzas La Sassa a Tschierv. Là duai dar radund 250 novs letgs.
RR novitads 11:30


text:
Rosie Brennan è senza dubi la gronda figura a las cursas da la cuppa mundiala a Tavau Nordic 2020. Be in di suenter ses triumf en il sprint n'ha l'Americana er laschà nagina schanza a la concurrenza en la cursa da distanza sur 10 kilometers. Brennan ha la finala gudagnà cun in avantatg da passa ina mesa minuta avant la Russa Yulia Stupak. Cun Hailey Swirbul sco terza ha anc ina segunda americana pudì far il pass sin il podest.
Svizras nizzegian betg l'avantatg da chasa
Nadine Fähndrich ha ditg cumbattì per in plaz sut las top 10. La finala è Fähndrich vegnida 12avla. En il sprint il di avant aveva la Lucernaisa anc manchentà il podest sco quarta be piz a cup. Tut las autras Svizras n'han betg pudì persvader sin lur loipa da chasa al pe dal Flüela e manchenta in plaz sut las top 30. La mattadura locala Laurien van der Graaff ha schizunt dà forfait per la cursa da distanza.
Ina bella experientscha
Las duas Engiadinaisas Anja Lozza (20) da Zuoz e Giuliana Werro (21) da Zernez han dà lur debut en la cuppa mundiala. Anja Lozza ha pers passa trais minutas ed è vegnida 41avla e Giuliana Werro ha pers passa quatter minutas e terminà la cursa sco 44avla. Per las duas giuvnas sut 23 onns èsi en emprima lingia dentant ir per fufragnar ina giada en quest mund d’elita e rimnar las emprimas experientschas en la cuppa mundiala.


text:
Da quai da 240 milliuns francs custan las vias chantunalas en il Grischun mintga onn ed uschia furman las vias in post da finanziaziun speziala pli grond che quel per ospitals (incl. psichiatria) en il quint dal chantun.
Areguard da la grondezza dal chantun Grischun na fa la cifra forsa betg surstar. Pli surprendents èn però ils detagls: Tge vias vegnan propi duvradas bler? E tge vias custan be bler? E quant custa il far ora naiv sin las vias chantunalas mintg'onn? Cun quai che strusch insatgi legia quest text avant che cliccar sin il video n'èsi nagin problem da far il spoilern questa cifra: Igl èn 30 milliuns francs. Mintga onn. Betg mal per far ora naiv.
Impressaris grischuns? Qua era bain anc insatge?
Jup. Il scandal enturn cunvegnas da pretschs tranter ils impressaris en tut il chantun. Ina detga istorgia. Ma quai èn bain tempi passati e tut liquidà, na? Betg tut, na. La rolla dal chantun è anc da sclerir. E per quels che legian propi anc quest text qua: Gea, il chantun ha gì ina rolla en il scandal e quella vegn da preschent intercurida da la cumissiun parlamentara d'inquisiziun PUK.
En il departament dal cusseglier guvernativ Mario Cavigelli n'han ins pervia da quai nagina tema, sco i para en l'intervista cun il schef dal Departament d'infrastructura, energia e mobilitad. Sper in pèr respostas interessantas datti era ina massa «Ähs». E nus als avain dumbrà. No shice. So. E quai qua legia uss propi nagin pli uschia ch'ins po chalar. Be tant: Sche Vus, preziada lectura, prezià lectur essas da Domat: scrivai sin lashow@rtr.ch, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser per dar Voss parairi. Grazia.


text:
Dapi il cumenzament da l'onn 2012 na dovran ils velos betg pli ina vignetta. Ils donns envers terzas persunas che vegnan chaschunads en in accident da velo pon vegnir surpigliads da l'assicuranza privata da responsabladad. Velos electrics cun in'assistenza dal pedal per ina sveltezza da passa 25 km/h dovran dentant in numer d'immatriculaziun d'in velo a motor cun ina vignetta che sto vegnir renovada mintga onn (indicaziuns davart il lieu da retratga qua sutvart en il text).
La gronda part da las assicuranzas ha integrà la responsabladad en cas d'accidents da velo automaticamain en l'assicuranza privata da responsabladad. As infurmai per segirezza tar Vossa assicuranza. Tgi che n'ha betg in'assicuranza da responsabladad, n'è betg pli assicurà cunter donns ch'ella u el chaschuna en cas d'in accident cun velo envers terzas persunas.
La victima d'accident vegn indemnisada dal Fond naziunal da garanzia. Ma quel po pretender enavos ina part da l'import pajà u l'entir import pajà da la persuna che ha chaschunà l'accident. I vala pia la paina da far in'assicuranza da responsabladad correspundenta.
En connex cun velos electrics sto vegnir distinguì tranter velos electrics plauns (assistenza dal pedal fin 25 km/h) e velos electrics svelts (assistenza dal pedal fin 45 km/h).
La vegliadetgna minimala per tut ils velos electrics è 14 onns.
Velos electrics plauns dastgan vegnir guidads a partir da 16 onns senza permiss da manischar. Giuvenils che possedan in permiss da manischar da la categoria M (velos a motor) dastgan guidar a partir da 14 onns velos electrics plauns.
Per velos electrics svelts dovri en mintga cas in permiss da manischar (almain da la categoria M).
Cun velos electrics ston ins ir sin vias e sin vials da velo.
Cun velos electrics plauns dastgan ins ir sin vias ch'èn signalisadas cun in «scumond da traffic per velos a motor». Per velos electrics svelts vala quai mo, sch'ins metta giu il motor.
Velos electrics svelts dovran vinavant in numer d'immatriculaziun ed ina vignetta. (Sche Vus na survegnis betg il numer d'immatriculaziun e la vignetta directamain da la fatschenta da velos, pudais Vus As drizzar a l'uffizi per il traffic sin via da Voss chantun da domicil).
Vus stuessas purtar ina chapellina. Per velos electrics svelts èsi obligatoric da purtar ina chapellina.
Broschuras dal Post da cussegliaziun per la prevenziun d'accidents (PPA) davart l'equipament da velos, da velos da muntogna e da velos electrics chattais Vus qua.


text:
Sch'i dovra in certificat per las pendicularas quest'enviern, vegn discutà actualmain tranter chantuns, Confederaziun e la branscha. Ina decisiun na saja dentant anc betg crudada, conferma il minister d'economia dal Grischun Marcus Caduff sin dumonda dad RTR. Sch'ins giaja da quai anora ch'ins stoppia avair in certificat per las pendicularas, dastgia quai però dar naginas autras restricziuns. P. ex. naginas mascras u nagina limitaziun da capacitad. Il mument sajan ins però vid examinar pliras variantas.
Cunzunt la damonda sche las pendicularas tutgian tar il traffic public u betg, saja anc da sclerir. L'emna passada durant la conferenza da medias dal Cussegl federal, aveva quai gì num sin dumonda dad RTR ch'i valia per pendicularas las medemas reglas sco per il traffic public. En general quinta Marcus Caduff dentant cun pli paucas restricziuns per la stagiun d'enviern – cunquai che adina dapli persunas èn vaccinadas cunter Covid-19.
In obligatori giustifitgabel
Lukas Engelberger, president da las directuras e directurs da sanadad chantunals, pretenda in obligatori da certificat per territoris da skis. En in’ intervista cun la «Sonntagszeitung», di Engelbeger che ir cun skis e vacanzas d’enviern fetschian ins voluntarmain e per sa divertir. Qua saja in obligatori da certificat giustifitgabel.
La gronda part dals giasts d'enviern vegnan oramai ad avair in certificat
Plinavant saja per las sportistas e sportists d’enviern pli agreabel sch’els na stoppian betg adina purtar ina mascrina. Er possian las pendicularas uschia utilisar meglier lur capacitads.


text:
da sora Maria Vincenz
Igl evangeli dad oz fa l’avertura dalla veta publica da Jesus. Igl evangelist tschenta quella el connex cul Veder Testament, cun la profezia dil profet Jesaja: «… il pievel … vesa ina gronda glisch …». Jesus, la glisch dil mund, il qual porta salit e spindrament als carstgauns entochen ils cunfins dil mund, ei vegnius. Jesus da Nazaret vegn attestaus e confirmaus sco Messias, tarmess en num da Diu. A Cafarnaum, sper il lag da Genesaret, ina cuntrada plitost paupra, entscheiva Jesus sia via e missiun: «Midei patratg, pertgei il reginavel da tschiel ei damaneivel!» El rimna carstgauns entuorn el, cun ils quals e vul eregier il reginavel da tschiel e per che la profezia da Jesaja vegni ademplida. Ils carstgauns, ils quals el enquera ora ein buca teologs ni umens pietus, mobein umens sempels, pescadurs. Jesus plidenta quels, senza gronda elecziun. Il mument ei decisivs. Buca ina qualificaziun vegn pretendida, mobein il suandar il clom immediat e cu negin spetga: «Suandei mei…!» Cheu entscheiva il reginavel da tschiel!
Cun la vegnida da Jesus entscheiva pia enzatgei niev. Sco Dieus ei vegnius da tschiel ed ha purtau glisch el stgir dil mund e dil carstgaun, aschia cloma el era nus. Nus essan oz ed ussa plidentai – Ti ed jeu! – da semetter sin via, sin via cun el: «Suandei mei!»
Mt 4,12–23
12Udend Jesus, che Gion seigi vegnius mess a ferm, eis el turnaus en Galilea. 13El ha bandunau Nazaret ed ei vegnius a star a Cafarnaum (il marcau) sper il lag, ella cuntrada da Sebulon a Naftali. 14Aschia dueva secumplenir quei ch’il profet Jesaja veva annunziau:
15Tiara da Sebulon e tiara da Naftali,
via maritima da l’autra vart dil Jordan,
Galilea dils pagauns!
16Il pievel che sesanfla ella stgiradetgna ha viu ina gronda glisch,
a quels che habiteschan en la regiun e stgiradetgna dalla mort,
ei cumparida ina glisch.
17Da cheu naven ha Jesus entschiet a perdegar a dir: Midei patratg e seconverti, pertgei il reginavel da tschiel ei damaneivel.
18Viandond suenter la mar da Galilea vesa el dus frars: Simon che vegn numnaus Pieder e siu frar Andriu. Els frevan ora la reit ella mar, pertgei els eran pescadurs. 19Ed el di ad els: Suandei mei, e jeu vi far orda vus pescadurs da carstgauns. 20Immediat han els bandunau las reits ed ein suandai el. 21Mond da leu vinavon vesa el dus auters frars: Giachen, il fegl da Zebedeus, e siu frar Gion. Quels eran cun lur bab Zebedeus ella barca e cuntschavan lur reits. Ed el cloma els. 22Immediat han els bandunau la barca e lur bab ed ein suandai el.
23Jesus ei viandaus per tut la Galilea ed ha instruiu en lur sinagoga, proclamond la buna nova dil reginavel e medegond mintga malsogna e mintga fleivlezia el pievel.


text:
8. […]
La tradiziun apostolica [della cardientscha] progredescha ella Baselgia sut igl agid dil Sogn Spert: La capientscha dils plaids e dellas caussas tradidas crescha. Seigi quei entras la contemplaziun ed il studi dils fideivels che mediteschan quei en lur cor (cfr. Lc 2, 19 e 51), seigi quei entras l’entelgientscha che vegn neu dall’experientscha dellas caussas spiritualas, seigi quei entras l’annunziaziun da quels ch’han retschiert il carisma della verdad en la successiun episcopala. Pertgei la Baselgia va el decuors dils tschentaners senza cal encunter alla plenezia della verdad divina, tochen ch’il plaid de Diu secumpleina en ella.
[…]
[…]
12. Damai che Dieus ha plidau ella sontga Scartira entras humans e sin moda humana (cfr. s. Augustin), duei igl interpret della sontga Scartira tschercar cun attenziun tgei ch’ils hagiografs
[v.d. ils auturs della sontga Scartira] han veramein vuliu dir per eruir tgei che Dieus ha veramein vuliu communicar cun lur plaids.
Per eruir l’intenziun dils hagiografs, ston ins tener quen denter auter dils geners litterars.
La verdad vegn numnadamein exprimida e proponida en moda differenta en texts diversamein historics, ni profetics ni poetics, ni è en auters geners d’expressiun.
Igl ei pia necessari ch’igl interpret enqueri il senn de quei ch’il hagiograf ha giu l’intenziun d’exprimer ed ha facticamein exprimiu (cfr. s. Augustin) en diversas circumstanzias, tenor las cundiziuns de siu temps e de sia cultura, culs geners litterars ch’eran lu en diever. Per capir pia en moda exacta quei ch’il sogn autur ha vuliu dir enten scriver, ston ins dar la duida attenziun, seigi allas cuminas ed originalas modas da sentir, d’exprimer e da raquintar ch’eran en diever al temps dil hagiograf, seigi allas disas e relaziuns humanas da lezs temps (cfr. Pius XII).
[…]
13. Ella sontga Scartira semanifestescha l’admirabla Sabientscha eterna che selai vegnir giu tier nus. […] Ils plaids de Diu exprimi en lungatg human ein daventai semeglionts al plidar dils carstgauns, sco gia il Vierv dil Bab etern, suenter haver priu las fleivlezias della natira humana ei sefatgs semeglionts als carstgauns.
14. […] Il plan de salvament, annunziaus ordavon, raquintaus ed explicaus dals sogns auturs, sesanfla en qualitad de ver plaid de Diu els cudischs dil Veder Testament, perquei han quels cudischs, inspirai da Diu, conservau lur valur eterna. «Tut quei ch’ei vegniu scret, ei vegniu scret per nossa instrucziun, sinaquei che nus pudeien contonscher la speronza entras quella pazienzia e quei confiert che vegnan dallas sontgas Scartiras» (Ro 15,4).
15. […] Ils cudischs dil Veder Testament, en particular – tenend quen della cundiziun della schlatteina humana avon il salvament daus da Cristus – manifestan a tuts tgi che Dieus ei e tgi ch’il carstgaun ei e la moda e maniera cun la quala il Diu gest e misericordeivel agescha culs carstgauns. Quests cudischs, malgrad ch’els cuntegnan caussas nunperfetgas e caducas, demuossan tuttavia ina vera pedagogia divina (cfr. Pius XI). En quels s’exprima in viv sensori per Diu; enten els ein custeivlas ductrinas partenent Diu conservadas, ina sabientscha saluteivla per la veta dil carstgaun, custeivels scazis d’oraziun, e, finalmein, en els ei zuppaus il misteri de nies salit. Ils cristifideivles duein pia retscheiver quels cun devoziun.
[…]
21. La Baselgia ha adina venerau las sontgas Scartiras sco il Tgierp sez de Cristus. Ella ha mai tralaschau, oravontut buc en la sontga liturgia, da senutrir dil paun della veta, seigi dalla meisa dil Plaid de Diu, seigi dil Tgierp de Cristus e da porscher quei als fideivels. Ella ha adina considerau e considerescha las sontgas Scartiras ensemen cun la Tradiziun sco regla suprema dell’atgna cardientscha. Ellas […] communicheschan nunmideivlamein il Plaid de Diu sez e fan resunar els plaids dils profets e dils apostels la vusch dil Spert Sogn. […]
[…]
25. Perquei eis ei necessari che tut ils clerics sefatschentien cun la Sontga Scartira entras permanenta e sontga lectura ed entras profund studi, oravontut ils sacerdots da Cristus ed ils auters che s’engaschan tenor lur clamada el survetsch dil plaid sco diacons ni catechets. Pertgei negin dad els duei daventar in «predicatur caviertg e superficial dil plaid da Diu, senza sezs tedlar el internamein» (s. Augustin). Els duein gie dar vinavon, specialmein enteifer la sontga liturgia, ils scazis evidents dil plaid divin als fideivels ch’ein affidai ad els. Medemamein monescha questa sontga sinoda instantamein tut ils cristifideivels, oravontut las cuminonzas religiusas, da s’appropriar dalla «surabundonta enconuschientscha da Cristus Jesus» (Fil 3,8) entras frequenta lectura dalla Sontga Scartira. «Sch’ins enconuscha buca la Scartira, munta quei ch’ins enconuscha buca Cristus» (s. Gieronas). Els duein perquei s’avischinar cun plascher als sogns texts, seigi entras la sontga liturgia ch’ei pleina da plaids divins, seigi entras devoziusa lectura, ni seigi entras semegliontas iniziativas ed auters mieds che sederasan cun approbaziun e sut la tgira dils pasturs dalla Baselgia a moda ludeivla e dapertut el temps hodiern. Els duein denton tener endamen che la lectura dalla Sontga Scartira duei esser accumpignada dall’oraziun per la finala daventar in discuors denter Diu e carstgaun. Pertgei «cu nus urein, plidein nus cun el; cu nus legin ils plaids divins, udin nus el» (s. Ambrosi).
Ils superiurs dalla Baselgia, «als quals la ductrina apostolica ei confidada» (s. Ireneus), duein accumpignar a buna moda ils fideivels ch’ein affidai ad els viers in diever responsabel dils sogns cudischs, specialmein dil Niev Testament ed oravontut dils Evangelis. Quei duei succeder entras translaziuns dils sogns texts ch’ein accumpignadas dad explicaziuns necessarias e sufficientas, per ch’ils affons dalla Baselgia sappien far diever dalla Sontga Scartira a moda segira e cun profit e vegnien tschaffai cumpleinamein da siu spért.
Ultra da quei duein vegnir preparadas ediziuns dalla Sontga Scartira cun annotaziuns instructivas per diever da nuncristians ed adattadas a lur relaziuns. Ils pasturs dallas olmas ed insumma tut ils cristians duein mirar da derasar ellas cun sabientscha e prudientscha.
26. Entras la lectura ed il studi dils sogns cudischs duei «il plaid dil Segner sederasar cun ried e vegnir glorificaus» (2 Tes 3,1). Il scazi dalla revelaziun ch’ei confidaus alla Baselgia empleini adina pli fetg ils cors dils carstgauns. Sco quei che la veta dalla Baselgia crescha dalla stedia frequenza dil misteri eucaristic, aschia eis ei lubiu da sperar sin in niev impuls dalla veta spirituala neu dalla veneraziun carschenta per il plaid da Diu che «resta en perpeten» (Jes 40,8; cfr. 1 Pd 1,23–25).
Cun agid da quei simbol san las contribuziuns davart ils texts biblics vegnir abonnadas cun il sistem da RSS.


text:
Actualmain examinescha l'armada svizra dus differents sistems da rachetas da defensiun. In'offerta che l’armada ha survegnì vegn dals Stadis Unids e l’autra da la Frantscha. Fatgs vegnan ils tests a Menzingen en il chantun Zug. En emprima lingia vul l’armada guardar, co ch'ils sensurs dal sistem da radar reageschan. Tests da tir na duai dar nagins.
Suenter l’evaluaziun decida il Cussegl federal, sche la Svizra cumpra rachetas franzosas ubain americanas. Per la defensiun en l’aria stattan a disposiziun maximalmain 2 milliardas francs. Il sistem da la defensiun fa part dal project «Air 2030». Tar quel tutga era la cumpra da novs aviuns da cumbat. Dentant auter che tar ils aviuns da cumbat, na vegnan las rachetas da defensiun betg davant il pievel.
RR novitads 12:00


text:
Persunas giuvnas saja la pli impurtanta gruppa da clients per il traffic public. A quella conclusiun vegn la gruppa da lavur ch’ha elavurà las mesiras. Quella gruppa stettia a l’entschatta da lur mobilitad e possian anc vegnir influenzads a favur dal traffic public.
Purschida pli attractiva
Ina pussaivladad per cuntanscher giuvens saja, da render pli visibel il traffic public en la scola. En connex cun temas da transport e viadis duain las differentas furmas ed ils avantatgs dal traffic public gia vegnir tematisads en las scolas primaras.
Sper quai duain vegnir creadas purschidas spezialas per uffants e persunas giuvnas. Uffants sut 18 onns che possedan gia in abunament duain per exempel savair prender cun els in collega u ina collega per in pretsch reducì. Abunaments spezialmain per persunas giuvnas duain vegnir pli favuraivels e cumpigliar dapli prestaziuns.
Tschintg onns temp
Cun las mesiras spera la branscha da pudair augmentar il cumpart dal traffic public ils proxims onns. Ils commembers da l’Uniun dals transports publics duain realisar las mesiras ils proxims tschintg onns.


text:
Tratgas indigenas en nov vestgì / Einheimische Gerichte anders präsentiert – uschia sa numna il cudesch da cuschinar da Fatmir Spescha. El è oriund dal Cosovo e stat cun sia famiglia a Danis. Dapi 2018 è el il manader da gastronomia en il center da sanadad Puntreis. Ultimamain è ses cudesch vegnì preschentà ad ina vernissascha.
30 recepts
Il cudesch cuntegn 30 recepts da schuppas, avantpasts, spaisas principalas e desserts, per ex. schuppa da paun cun fain selvadi e lain schember, egls bov cun ivettas e vin cotschen ubain raviolis da capuns – quei ch'è la spaisa preferida da Fatmir Spescha. Impurtant saja ch’ins percorschia ch’i sajan capuns, di il cuschinier creativ che ha survegnì il 2019 puncts da Gault Millau.
Cussadentas e cussadents prefereschan spaisas ch'els enconuschan
Il cudesch haja el scrit suenter ils discurs cun las senioras dal center da sanadad Puntreis. Las ideas da variar las spaisas vegnian savens la notg. El nizzegia era sia savida dad autras cuschinas, u da la Germania nua ch’el ha lavurà plirs onns, ubain da sia patria, il Cosovo. Fatmir Spescha conceda dentant che cussadentas e cussadents prefereschian las spaisas ch’els enconuschian.
Variaziuns per la vernissascha
Era a la vernissascha da ses cudesch han el e sias collavuraturas e collavuraturs (en tut 12) creà set spaisas plain fantasia. Uschia èsi vegnì servì la schuppa da zitga en ina crosa dad ovs ubain ina decoraziun che Spescha numna Corallas. Quellas ha el brassà en la chazzetta cun farina, ieli, aua e suc da rischcotschnas – in’omeletta fitg fitg fina.


text:
Gronda midada en il cas Djokovic. Il nummer 1 dal mund dal tennis perda ses visum per l'Australia trais dis avant ch'il turnier a Melbourne entschaiva. Il minister d'immigraziun, Alex Hawke ha fatg diever da ses dretg ed ha annullà la decisiun da la dretgira da glindesdi. Dus dis pli tard aveva Djokovic concedì d'esser stà ad in'intervista, malgrà ch'el saveva ch'el saja infectà. Entant ha Djokovic danovamain recurrà cunter la privaziun dal visum.
Annullà pervi d'interess publics
Sco quai che Alex Hawke ha orientà, haja el fatg diever da ses dretg d'annullar il visum e quai per motiv d'interess publics. El hajà examinà fitg precis ils documents. La decisiun na saja betg stada leva.


text:
Bulsan
Bulsan o Balsan (gherdëina: Bulsan, badiot: Balsan, fascian: Busan, tudësch: Bozen, talian: Bolzano) ie na zità taliana y la capitela dla Provinzia Autonoma de Bulsan (Südtirol) te la region Trentin-Südtirol. Bulsan ie perchël ënghe la sënta dl Cunsëi dla Provinzia y de la Junta Provinziela. Dal 1948 incà ie Bulsan la sënta de na fiera regiunela, dal 1964 incà la sënta dl vëscul de la nueva diozeja Bulsan-Persenon y dal 1997 ënghe na zità universitera cun l'Università Liedia de Bulsan.
Bulsan toca pra la majera ziteies te la Elpes y conta per via de si cumenanza multiculturela coche n pont de ancunteda mpurtant danter l mond culturel y economich talian y tudësch. Cun plu de 105.000 abitanc ie Bulsan la majera zità de Südtirol y do Dispruch y Trënt la terza majera te la Euroregion Tirol–Südtirol–Trentin. Tl raion metropolitan de Bulsan vif ntëur a 250.000 persones.[1]
Inuem[mudé | muda l codesc]
I inuemes ufiziei de la zità ie per tudësch Bozen [ˈboˑtsn̩] y per talian Bolzano [bolˈtsano]. I inuemes ladins Bulsan [bʊlˈzaŋ] (gherdëina) y Balsan (badiot) vën dant te tesć dl chemun, ma ne à degun status ufiziel. Tl dialet tudësch de Südtirol vën l'inuem Bozen pronunzià [poutsn̩] o [pɔatsn̩].
L'etimologia dl inuem, che te si forma plu vedla ie l latin Bauzanum, ne ie nia tlera. La teoria che vën sustenida l plu ie che l vën dal inuem de na persona (Baudius o Bautius) y che l uel perchël di l luech de Baudius.
Geografia[mudé | muda l codesc]
Ai 31 de dezëmber 2019talian, n 26% tudesch y l 1% ladin. I fulestieres fej ora entëur l 7%.ova Bulsan na populazion de 107 407 persones sun na spersa de 52,3 km². L 73% dla populazion rejona
Tlima[mudé | muda l codesc]
Storia[mudé | muda l codesc]
Tl Musée d'Archeologia de Bulsan iel da udëi la mumia de Similaun (dita ence Ötzi)
Grupes de rujenedes[mudé | muda l codesc]
Plates cunliedes[mudé | muda l codesc]
Galaria dales fotografies[mudé | muda l codesc]
Lians[mudé | muda l codesc]
- ↑ Demografisches Handbuch für Südtirol 2017 abgerufen am 9. Jänner 2019.