text:
Òr
L' òr l' è n' elemèint chìmic metàlic cul sìmbol Au, nùmer atômic 79 e péś atômic 196,9. L' òr l' è un metàl śàl, lusèint dùtil e maléàbil, ch' à 's càta in natùra sìa int dal stèt pûr, sìa dèinter soquànt mineré.
Al fà pèrt dla famìja dj metàl nòbil, ch' j àn n' élta resistèinsa a la curusiòun e al livèl chìmic j in dimòndi stàbil. L'òr l' è druè in urificerìa, in uduntuiatrìa, per custruìr dal pròteś pr' i dèint e in eletrònica, perchè l'è un bonìs'm cundutôr.
Incòri al 's drôva lighè a d' j èter metàl in dal lîghi per èser piò robùst.
La purèsa dal lîghi dl' òr la s' ciàma cùi carét, ch' j diśèn quànti pèrt d' òr pûr j gh' jn 24 pèrt ed léga. In cla manéra chè l'òr a 24 carét l' è al piò pûr, mèinter che, pr' esèimpi, n' òr a 20 carét al gh' avrà 20 pèrt d' òr e invéci 4 pèrt d' éter metàl.


c: text/html

text:
Carl'Emanuel IV de Savoia
El Carl'Emanuel IV de Savoia (piemontes: Carl Emanuel IV ëd Savòja; italian: Carlo Emanuele IV di Savoia ditt l'Esiliato; Turin, 1751 - Roma, 1819) l'è staa on re de Sardegna, princip de Piemont e duga de Savoia.
Segond la ligna de succession giacobita, el gh'avaria poduu vanzà di pretes al trono ingles, cont el nomm de Carlo IV.
L'ha sposaa la Maria Clotilde de Francia, sorella del re Luis XVI. L'è vegnuu re in del 1796, ma dopo duu ann l'è staa costringiuu a scappà in Sardegna sotta la protezion di Ingles, perchè 'l Piemont l'era staa occupaa di Frances e poeu annettuu a la Francia.
In del 1802 l'ha rinunciaa al titol in favor del fradell Vittori Emanuel I e 'l s'è faa fraa. L'è mort a Roma in del 1819.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Equazziun lineara
Una equazziun lineara a l'è una equazziun algebràica da primm degrée, i.e. una equazziun in che i variàbil i-è elevaat, cuma màssim, a 1. La furma generala d'una equazziun lineara a l'è:
intúe a e b i-è di cueficeent reaal u cumpless. Qual-sa-vöör oltra equazziun lineara sa pöö redüí a chesta furma segueent i lecc elementaar da l'àlgebra. Par esempi, l'equazziun sa la redüiss facilmeent a , chìa l'è da la furma anteriuur.
La sulüzziun generala da l'equazziun lineara a l'è:
pruvedüü che .
Una equazziun lineara da diveers variàbil la gh'a la furma generala:


text:
Grano rosso sangue
Grano rosso sangue (Graṅ rós sangṿ) 'l è 'n film ad scarésa girâ in dal 1984 par Fritz Kiersch e 'l è trat da 'n racònt ad Stephen King, I fiōi dal graṅ, tirâ fóra da la racòlta Dal vòlti i tórn'n indrē. Custâ utsènt-mila dòlar, al 'n à pò fat sù quìndas migliòṅ in di sōi Stat Unî.
La pelìcula la gh'à abû siē séguit: Grano rosso sangue 2: Sacrificio finale dal 1992, Grano rosso sangue 3: Urban harvest dal 1995, Grano rosso sangue 4: Inferno a Grand Island dal 1996, Grano rosso sangue 5: Gli adoratori del male dal 1998, Grano rosso sangue 666: Il ritorno di Isaac dal 1999 e Grano rosso sangue 7: Revelation dal 2001.
Sunt
Durànt un viàś in màchina, fra 'l stradi vōdi dal Nebràska in mèś a di camp ad graṅ e malghét, dū śóvan, al dutōr Burt (Peter Horton) e la sò muróśa Vicky (Linda Hamilton), i métan sóta un ragàs ma chi lò 'l éra bèla mòrt. Lì lōr i decìdan acsè 'd andàr in dal paiśèṅ ad Gatlin par cuntàr qvél ch'l è sucès. Rivâ là però i càtan sōl di baghét e di ragàs. A n gh'è gnanc un grand parchè chi lōr i i aṅ cupâ tut, a cólp ad furcàr e msóri, in nóm 'd 'n èsar ciamâ Qvél ch'al gira p'r i filàr.
A cap dal grup ad putèṅ rabî i gh'èṅ Isaac (John Franklin) e Malachia (Courtney Gains). La léǵ dal pòst la diś che quànt un ragàs al cumpìs daśdòt an, al gh'à da masàr-as par far cuntènt al Dio ch'al s lóga da drē da 'l graṅ.
I ragasōi i gh la càvan a ciapàr la Vicky e a mét'r-la insìma a na cróś ad fój ad graṅ. Par sò furtùna, in sò ajùt, i rìvan la Sarah (Anne Marie McEvoy) e sò fradèl Job (Robby Kiger), dū ad chi putèṅ là decìś però a 'rvultàr-as.


text:
Pro Patria – dun svizzer da la festa naziunala
L’istorgia ed il svilup dal Comité per la festa naziunala fundà avant 100 onns – la fundaziun Pro Patria dad oz – è collià stretgamain cun il 1. d’avust. Il 1889 ha il Cussegl federal preschentà a las Chombras ina missiva concernent ina festa naziunala per commemorar la fundaziun da la Confederaziun e proponì sco di da festa per il giubileum da 600 onns il 1. d’avust 1891. La survista istorica As dat intginas invistas en la rolla fascinanta da nossa organisaziun d'utilitad publica.
Roman G. Schönauer, Secretari general


text:
Dagmersellen
Dagmersellen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Amt) de Willisau, in del Canton Lüzerna. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 14.0 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 5010 abitant.
El cumün de Dagmersellen al se tröva a una altitüden de 481 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altishofen, Egolzwil, Knutwil, Mauensee, Nebikon, Reiden, Wauwil, Winikon. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca e de religiun catolega.
El prim de ginee del 2006, i ex-cumün de Buchs e Uffikon i è stacc agregacc a Dagmersellen,
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dagmersellen l'è menziunaa la prima volta inturen al ann 1070-90 col nom de Tagmarsellen. In del 1173 inscambi l'è staa menziunaa col nom de Tagemarsseildon.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Dagmersellen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Rovellasca
Rovellasca (inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che 'l cunta 7 787 abitant (dato del Dicember 2013[1]), cont ona süperfis de 3,5 km² e ona densità de 2 225 ab./km².
Situaa al confin con la Provincia de Monza e Brianza (comun de Lazzaa e de Misint), el paes el gh'ha ona frazion ciamada Manera.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Rovellasca l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gaitan Bresci
El Gaitan Bresci (Coiano 1869 - Porto Santo Stefano 1901) l'era on tessidor a Praa in dove ch'el organizava sciòperi e agitazion. In del 1897 l'è emigraa in America, in dove che l'è entraa in contatt cont i idei anarchich. Quest fatt l'è staa decisiv in de la soa decision de tornaa en Italia per copaa el Re Umbert I. Tornaa donca in del mes de giugn del 1900, el 29 de luj el riessiva in del sò intent a Monza. Condanaa al ergastol, i guardi disen che el Bresci el s'è mazaa in prison, ma la so morte l'è on mistee.


text:
Batik
El batik l’è una tecnica druàda per culurà le stòfe. La tecnica la se ciàma anca Tintüra a riserva perché i vegnen culurade apena dle part de la stofa, che i’hann impermeabilizàd cun la cera o la téra o l’àmid.
El nùm batìk e vegn da l’Indunesia; amba (scrìu) e titìk (punta o anca gùsa) e vurarés dì la roba che as disegna.
Tìpp de disegn de batìk[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Cemurikan: diségn cui ragg.
- Kawung: cun le palme.
- Gringsing: a scàja de pés.
- Nitik: cun d'i quadradìn.
- Parang rusak: per la nubiltà.
- Sawat: i'enn i all de l'üsell Garuda.
- Senen: energia che la anima el mund.
- Udan liris: piògia ligera.
- Tambal: patchwork.
Alter futugrafie de batìk[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
-
-
Un batik Indunesian
-
-
Un batik antìch cinés
-
-
-
-
Bibliugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nadia Nava, Il batik - Ulissedizioni - 1991 ISBN 88-414-1016-7


text:
Originariamente Scritto da magnanela
Ciā, cumincium minga a ufend, che mi sunt lumbarda e cume el cantava el Nanni Svampa "Mi sunt lumbard, mi sunt lumbard e al lumbard ghe giren i ball"
L'č vera che per mi el Bossi l'č la vergogna de la Lumbardia, ma mi ghe n'impoeudi no. Quand seri piscinina se parlavi no el dialet el regiu e la regiura ( la Magnanela ciamada inscė perchč l'ha g'aveva i cavei negher cume i magnan , spazzacamini). El me nonu,el regiu, el mangiava al matin, davanti a la porta,
la rusumada( sbattere un tuorlo d'uovo con lo zucchero, aggiungere vino rosso sempre sbattendo)
cunt el pan puciā denter.
El risott, la cazoeula, , i oeuf coun i tumates, i rustin negāa, la buseca per mi in scuntāa. U spusāa vun de la Romagna e u imparā alter ricett. Ul me pā l'č sta presuné en Sud Africa e el laurava da un cervelč italian. El ma pasāa la voeja de cunus alter mangiā. Emm girā tuta l'Europa e em curiusā e cupiā el mangiā di olter.
Cate cara, se non hai il ferro adatto va bene anche uno schiacciapatale a buchi larghi, per i passatelli.
Ciao belli scusate lo sfogo, ma mi offendo se vengono messe in dubbio le mie radici


text:
Matera
Matera (Matàhr endèla parlàda locàl; Materia 'n latì) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Basilicata, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Matera 'l g'ha presapóch 57.075 abitàncc (stìme del 2001), 'na superfìce de 387,40 km² e 'na densità de 147,1 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altamura (BA), Ginosa (TA), Gravina in Puglia (BA), Grottole, Laterza (TA), Miglionico, Montescaglioso, Santeramo in Colle (BA).
La cità l'è cunusìda 'n töt el mónt per i sò riù ciamàcc Sassi, recunusìcc endèl 1993 come Patremóne de l'umanità de l'UNESCO (prim pòst de l'Itàlia meridiunàla a risiì chèsto recunusimènt).
Matera l'è apò 'ntra le cità decoràde al Valùr Militàr per la Guèra de Liberasiù (Medàia d'Arzènt al Valùr Militàr) per le soferènse de la sò popolasiù endèla Segónda Guèra Mondiàl, perchè l'è stàda la prìma cità del meridiù a soleàs cùtra 'l nazifascismo.
A Matera gh'è stat giràt divèrsi cìne per vìa del paezàgio ünich che la ezebés la cità, 'ntra i óter La pasiù de Crìsto (2004), del Mel Gibson.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc


text:
Tutto quello che avreste voluto sapere sul sesso* (*ma non avete mai osato chiedere)
Tutto quello che avreste voluto sapere sul sesso* (*ma non avete mai osato chiedere) (Tut qvél ch'a 'rî sèmpar vlû savér dal sès ma ch'a n î mai abû al curàǵ ad dmandàr) 'l è na cumèdia americàna a epiśòdi dal 1972 ad Woody Allen trat da 'n lìbar p'r insgnàr al sès dal studióś e dutōr David Reuben. La pelìcula la s vèra faghénd védar na sfilaràda ad cunèṅ biànc.
Al film 'l à fat sù óltar 18 migliòṅ ad dòlar, un sucès dimóndi grand esénd-an custâ sōl dū.
In uriginàl 'l epiśòdi Parchè sèrti dóni faṅ-i fadìga a rivàr a 'l urgàśum?, ambintâ in Itâglia, 'l è girâ in dla léngua ad Dante e anc Woody Allen al s adàta. In dla versiòṅ dal nòstar paéś però 'l è stâ ardupiâ listés.
Sunt
- Gl'afrudiśìac cònt'n-i? - Un bufòṅ ad cōrt (Woody Allen) a n è bòṅ ad far rìdar gnanc i caṅ e anc al rè (Anthony Quayle) e la regìna (Lynn Redgrave) i faṅ fadìga a cumpatìr-'s-al. Quànd al minciòṅ al s insùggna sò pàdar, chi lò al gh órdna 'd andàr a lèt cun la regìna o sinò al n gh'arà mai paś. Ma a n è minga un quèl fàcil anc parchè lē la gh'à adòs na sìngia ad castità.
- Cuś è-la la sudumìa? - Al psicòlug dutōr Ross (Gene Wilder) al cgnós un pasiènt nóṿ (Titos Vandis), ad mistēr pastōr e fradèl 'd òṅ di suo ch'al vénd di tapē, ch'l è rivâ in di Stat Unî diretamènt da l'Armègna. Chi lò, ch'al s éra inamurâ dla sò pégra Daisy, gusànd-la anc, al créd ch'la bèstia l'àppia śmis 'd amàr-al e al vrév ch'al dutōr al fàghis quèl. Quànd al gh la pòrta però anc lì lò al pèrd al cōr par lē.
- Parchè sèrti dóni faṅ-i fadìga a rivàr a 'l urgàśum? - 'N óm itagliàṅ (Woody Allen) a n è briśa bòṅ ad far 'l amōr cun sò mujér (Louise Lasser) parchè lē la fà fadìga a catàr-an gust. Lò al próa a far da tut (pascàr i sò punt sensìbii, druàr un vibradōr, ...) ma 'n gh'è vèrs, 'l è listés che ciucàr na spòrta róta. Un dè, sénsa vlér, al vèṅ a savér ch'a lē a gh piàś dimóndi far-'l a l'ària vèrta, p'r al perìcul 'd èsar vdùda da chi àtar.
- Èṅ-i i travistî di fnòć? - Quànd dū muróś i decìdan finalmènt ad cgnósar i sò genitōr, òṅ ad qvist chè, Sam (Lou Jacobi), al s fà védar par śbali cun di vistî da dóna adòs e tut acsè i vènan a savér al sò visi segrét tgnû lugâ durànt al sò matrimòni durâ trént'an. Sò mujér la 'l capìs ma la gh rèsta mâl listés parchè la 'l arév vlû savér prima in tut al manéri.
- Chi èṅ-i i visiōś sesuài? - Durànt un quiz televiśìṿ, ciamâ "Quàl è'l al mè visi?", al cuntutōr dal prugràma Jack Barry al fà cla dmanda chè e la rispòsta l'è: «Chi vōl far véd'r al sò cas in sla mèttro a 'n rabèṅ ch'al pèrd la tèsta p'r i calsét ad séda e ch'a gh vèṅ dûr quànd i al lìgan e quànd i dróan la scùria sèg in dal méntar che sò mujér la ś mét a sēdar a i sò pē magnànd dla carna ad ninét».
- I studi e gl'esperimènt in sal sès èṅ-i quèi da cuntàr-'g insìma? - Victor (Woody Allen) al fà 'l asistènt p'r al dutōr Bernardo (John Carradine), òṅ ch'l à pasâ tuta la sò vita a studiàr al sès. Dòp avér dâ 'n strap in màchina a la giurnàlista Helen (Heather MacRae), ch'la vliva far dal dmandi a 'l prufesōr, chi lōr dū i s réndan cònt che Bernardo 'l è mat dal tut e ch'l è sòlit far di esperimènt cóntar la léǵ. Da 'l laburatòri a salta fóra anc na téta gigànta ch'la và avànti strabalsànd.
- Cuś a sucéd durànt na śburàda? - Durànt na ciuladìna, un śburàdèṅ (Woody Allen) al gh'à da preparàr-as, a dita ad dū uperadōr dal sarvèl (Burt Reynolds e Tony Randall), p'r al sò viàś ma al gh'à dimóndi dubi.


text:
Cunter
Cunter a l'è un cumün svizzer del distret de Albula. in del Canton Grison. Al gh’ha pressapoch 243 abitant e una süperfiss de 7.11 km², e al se tröva a una altitüden de 1182 meter sura al livel del mar.
El cumün de Cunter a l'è tacaa ai cumün de Riom-Parsonz, Salouf, Savognin, Tiefencastel.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Cunter l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1370 col nomm de Contra.[1]
L'andament storegh de la popolazion de Cunter l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Situazion linguistega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua püssee parlada a Cunter l'è el rumanc anca se int i ültem agn la percentüal l'è adree a calà, come se pöl vedd anca in de la table chi sott:
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Pier Luigi Bersani
Pier Luigi Bersani (Bétula (PC), 29 de setèmber del 1951) l'è 'n òm pulìtich italià, segretàre del Partìt Democràtich en càrica dal 2009 al 2013.
Endèi agn del 1996 al 2001, el g'ha ricuprìt la càrica de Minìster de l'Indüstria, del Comèrcio, del Artigianàt e del Turìsmo endèl Goèrno Prodi I, amò de Minìster de l'Indüstria, del Comèrcio e del Artigianàt endèl goèrno D'Alema e de minìster dei Traspórcc e Navigasiù endèi goèrni D'Alema II e Amato II.
Col goèrno Prodi II, del màgio del 2006 al màgio del 2008, l'è stat Minìster del Svilùppo Econòmich.
Ai 25 de utùer del 2009 Bersani 'l vèns le ilisiù primàrie del Partìt Democràtich, e 'l vé iligìt segretàre del partìt.
Ol 2 de dezèmber del 2012 ol Pierluigi Bersani, al balotàgio di primàrie, 'l vèns cóntra 'l Matteo Renzi con piö del 60% di vóti e 'l diènta isé 'l candidàt del cèntro sinìstra a i elesiù del 2013. I elesiù però i va mìa bé per el sò partìt, che l'è mìa bù de riàga a la magiorànsa di ségi al Senàt. El Bersani 'l próa a fà 'n goèrno col Movimento 5 Stelle, ma i cunsultasiù i finés condèn falimènt. Chèsto, ensèma al falimènt del Partìt Democràtech endèi elesiù del Prezidènt de la Repüblica, el pórta el Bersani a rasegnàga i dimisiù de la càrica de segretàre. El sò sucesùr l'è stàt 'l Guglielmo Epifani.


text:
Muntìzola
Muntìzola, (Italià: Monte Isola) l'è 'n cümü de 1 780 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa.
El sò teretóre el cuàrcia zó töta l'ìzola che la pórta 'l stès nòm e che la se tróa 'n mès al Lac d'Izé. Muntìzola l'è l'ìzola de làc piö grànda de l'Euròpa meridiunàl.
Töta cuarciàda de bósc, endèla antichità par che la gh'ìes en tèmpio pagà sö la sìma del mut. Endèl sècol V dòpo de Crìsto l'è stàda cristianizàda del Vèscof bresà San Vigìlio.
Entùren a l'an mìla l'ìa sfrötàda come posedimènt rüràl dei convèncc bresà e la g'ha ést de menemà nàser dei borghècc agrìcoi dré a le còste del mut e dòpo, piö aànti, dei paizì de pescadùr sö le rìe del lac.
Prìma del 1929 el teretóre de l'ìzola l'ìa dividìt en du cümü, Sivià e Peschéra. Sö l'ìzola la circolasiù de le màchine dei privàcc l'è pruibìda.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Muntìzola l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
1966
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
09 03 - Barcelona: i autorità francheste i reprim öna assemblea de stödénc che se sélebrava al convent dels Capucins de Sarrià; chès·c facc se i cognuss come la caputxinada.
13 01 - Cili: l'arcipélagh Robinson Crusoe al adota el sò nomm atüaal d'arcipélagh Juan Fernández.
07 03 - Palomares (Andalusia, Spagna): l'alura minístar Manuel Fraga sa bagna al maar in la zona indúe l'era passada gjü una bomba H Noort-americana, par demostrá ch'al gh'era mia perícol de radioativitaa.
30 09 - Botswana: el paees al declara la independenza de l'Imperi Britànegh.
30 11 - i Barbados: chesti ísul s'independizan de l'Imperi Britànegh.
16 12 - Növa York: i Nazziun Üniit a promülgan el Patt Internazziunaal de Drecc Civil e Polítich, el quaal, intra altres, al recognoss el drecc de tücc i pòpol a l'autodeterminazziun.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
02 09 - Coazacoalcos (Mèssich): Salma Hayek, atriis Messicana.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
27 01 - l'Escala (l'Alt Empordà): Caterina Albert, scritura Catalana che la signava i övar col nomm de Víctor Català.
02 05 - Barcelona: Miquel Llor, scrituur Catalan.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Sirmiù
Sirmiù (en Italià: Sirmione), l'è 'n cümü de 8 014 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]) de la Pruvìncia de Brèsa. L'abitàt de Sirmiù el vé sö söndèna penìzola che la divìt en dò bànde la part bàsa del Lac de Gàrda. L'è sitüàt a 38 km a èst de la cità de Brèsa e 'l fà cunfì có la pruvìncia de Verùna e có la regiù Vèneto.
Sirmiù l'è 'na citadìna a vocasiù türìstica: I rèscc Romàni e i edifìci medievài del cèntro stòric i reprezènta 'na atrasiù importànte per el turìsmo cültüràl. Famùze i è le Gròte de Catullo che i è mìa óter che i rèscc de 'na gròsa vìla romàna che l'è stàda fórse la rezidènsa del poéta Catullo (I sècol prìma de Crìsto).
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Sirmiù l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La candidatura per il patrimoni mundial da la UNESCO 2008: „viafier retica en la
cuntrada da cultura Alvra / Bernina“ è sin buna via. Dapi la partenza dal project il matg
2005 èn las lavurs da project sa sviluppadas tenor plan. A chaschun d‘ina conferenza
da medias a Cuira han las persunas responsablas orientà davart il stadi dal project ed
han preschentà lur concept per tractar la cuntrada da cultura per lung da la lingia da
viafier. Plinavant han ellas preschentà il logo dal project e la „newsletter“,
cun la quala i vegn infurmà regularmain davart ils progress dal project.
Ils trajects da viafier da l‘Alvra e dal Bernina èn las parts centralas da la candidatura da
la UNESCO. La lingia da l‘Alvra è vegnida terminada l‘onn 1903, quella dal Bernina l‘onn
1910. Il perimeter „viafier“ cumpiglia il traject da Tusaun – San Murezzan – Campocologno.
In‘amplificaziun da la candidatura cun la part taliana da la viafier fin a Tirano vegn
examinada ed aspirada cun l‘Italia. Ultra dal traject da viafier duai er la cuntrada da
cultura vegnir integrada en la glista dal patrimoni mundial. Cuntradas da cultura èn sa
sviluppadas or da las interacziuns tranter ils umans e la natira.
Zonas centralas e zonas da plimatsch
Tenor las directivas da la UNESCO ston vegnir zavradas zonas centralas e zonas da
plimatsch. Per fixar ils perimeters correspundents da la cuntrada da cultura partan ins da
princip dal criteri da la „vesaivladad or dal tren“ e da las determinaziuns e dals
potenzials ch‘èn gia designads en il plan directiv chantunal. Il resultat da quai è ina
strivla per lung da la lingia da viafier da Tusaun – San Murezzan – Campocologno che ha
ina ladezza che dependa dals potenzials existents e che vegn cunfinada dals fatgs
topografics, infrastructurals u dals territoris natirals.
Il team da project è ussa londervi da preschentar las emprimas ideas a las
vischnancas ed a las regiuns pertutgadas e da las sviluppar vinavant en lavur
cuminaivla. Questa collavuraziun ha cumenzà il november 2005.
Reglas da gieu e plan directiv
Tenor las directivas da la UNESCO duain vegnir fixadas „reglas da gieu“ che
garanteschan in tractament persistent da la viafier e da la cuntrada da cultura. Questas
reglas da gieu vegnan fixadas en in plan da manaschament che sto er esser ina part
integrala da la candidatura. La finamira da questas „reglas da gieu“ n‘è betg la
„conservaziun museala“, mabain in svilup per-sistent dal territori da cultura e
d‘economia sco er dal spazi da viver. La Svizra posseda – cumpareglià cun ils auters
pajais da quest mund – in sistem fitg sviluppà da prescripziuns e d‘instruments che
garanteschan in tractament persistent e sensibel da la cuntrada da cultura. Uschia poi
vegnir sa basà per gronda part sin leschas e sin instruments ch‘existan già.
Sin la lingia da la viafier retica da Tusaun – San Murezzan – Campocologno duai vegnir
garantì er en l‘avegnir in tractament persistent dal maletg e dal caracter cun integrar la
tgira da monuments chantunala. Uschia duain vegnir fatgas las sanaziuns da las
construcziuns sin la lingia da l‘Alvra e dal Bernina tenor ina moda e maniera da construir
che vegn fixada en collavuraziun cun la tgira da monuments chantunala u cun autras
expertas u experts.
En il sectur da la cuntrada da cultura vegni sa basà per gronda part sin il plan directiv
chantunal sco er sin las ponderaziuns generalas e sin las determinaziuns territorialas
correspundentas (p.ex. realisaziun da l‘inventari dals maletgs da vitgs svizzers degns
da vegnir protegids IMVSP, territoris da protecziun da la cuntrada, cuntradas da cultura
cun ina impurtanza speziala e.u.v.). Per quest intent duai il plan directiv vegnir agiuntà
pli tard.
Il dossier da candidatura
Il dossier da candidatura sa drizza tenor las directivas da la UNESCO. Var 30 auturas
ed auturs èn vegnids tschernids ed èn pronts per elavurar ils cuntegns. Per la part
cumparativa internaziunala e per la motivaziun da la singularitad dals bains culturals
vegnan ad esser responsabels expertas ed experts renconuschids internaziunalmain. La
consegna dal dossier da candidatura a l‘uffizi federal da cultura duai succeder fin la fin
da l‘avust 2006. Suenter in‘examinaziun preliminara dal dossier vegnan ils posts
federals cumpetents a surdar il dossier definitiv a la UNESCO il schaner 2007.
Persunas che dattan infurmaziuns:
- cusseglier guvernativ Hansjörg Trachsel, schef dal departement da l‘intern e da
l‘economia publica, tel. 081 257 23 01
- Erwin Rutishauser, directur da la viafier retica, tel. 081 288 63 19
- Beat Ryffel, secretari dal departament da l‘intern e da l‘economia publica dal
Grischun, tel. 081 257 23 12
- Andreas Bass, servetsch giuridic da la viafier retica, tel. 081 288 63 46
Gremi: departament da l‘intern e da l‘economia publica dal Grischun
Funtauna: rg departament da l‘intern e da l‘economia publica dal Grischun


text:
Val-des-Prés
Val-des-Prés l'è 'n cümü fransés de la regiù Provence-Alpes-Côte d'Azur, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Briançon-Nord, del circondàre (arrondissement) de Briançon e del dipartimènt Hautes-Alpes. El g'ha 'na popolasiù de 536 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011. El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 44,77 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 1338 méter a 'na altèsa màsima de 2761 méter s.l.m.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Charlotte von Lengefeld
Charlotte Luise Antoinette von Schiller, nèda Charlotte von Lengefeld (22 novèmber 1766 – 9 lòj 1826) l' éra stèda la mujér 'dal puvéta e dramatùr'g tudèsc Friedrich von Schiller.
Anca s' l' a nn' ìva mìa publichê di scrìt in dla só vìta, mó però la scrivìva dimòndi lèttri, al marè, a só surèla, a la só amìga Charlotte von Stein, a Ghoethe, e cal cartèģģ chè 'l è stê publichê piò volti. A s pèinsa che la Lengefeld l' àbia scrìt un quèlc lavór ch' a s catèva in mèś al chèrti 'd só marè, e publichê in dal mùć, p'r eśèimpi la nuvèla Al matrimóni segrét.
Colegamèint a fóra
Na biugrafìa 'd Schiller 'dal 1868 ins a Google e-Books, pàg. 335


text:
17 09
Ol dé 17 de setèmber l'è 'l 260 ( 261 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 106 dé a finí l'an.
Ul dí 17 de setèmber al è ul dí da pòost 260 ( 261 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 106 dí a finí l'an.
Avenimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1176 - I bizantì i vé batìcc endèla batàia de Miriocefalo dei türchi selgiuchidi.
- 1394 - Re Carlo VI de Francia el da ùrden che töcc i ebrei i sàpe casàcc vià de la Francia
- 1462 - Batàia de Swiecin (ciamada apò Batàia de Zarnowiec), endèla Guèra dei Trédez'Àgn
- 1630 - Fondasiù de la cità de Boston (Massachusetts)
- 1759 - El Papa Clemente XIII el püblica l'Enciclica Cum primum, sö la curusiù dei cèrec, cutra la mercadüra che chèsti i fàa, ecc.
- 1776 - Fondasiù del Presìdio de San Francisco
- 1787 - A Filadelfia vé firmàda la Custitusiù dei Stàti Ünìcc
- 1809 - Pace 'ntra Svésia e Rüsia 'ndèla Guèra Fìnica. El teretóre che dòpo 'l deentarà la Finlandia el vé cidìt a la Rüsia col Tratàt de Fredrikshamn
- 1907 - fondasiù de la Harley-Davidson Motor Company
- 1908 - El tenènt Thomas Selfridge el se sfracèla condèn aparèchio dei fredèi Wright e 'l deènta la prima vìtima de 'n vul aèreo
- 1939 - Segónda Guèra Mondiàl: L'Üniù Soviètica la atàca la Polonia
- 1944 - Segónda Guèra Mondiàl: Trüpe britàniche le vé paracadutàde sö Arnhem, come part de l'Operasiù Market Garden
- 1948 - El Lehi (cunusìt apò come Banda Stern) el còpa 'l cónt Folke Bernadotte, che l'ìa stat numinàt de l'ONU per mediù 'ntra Arabi e Ebrei
- 1974 - El Bangladesh l'aderés a l'ONU
- 1978 - Acòrde de pàce de Camp David 'ntra Israéle e Egìto
- 1983 - Vanessa Williams la deènta la prima Miss America afro-americàna
- 1988 - Seremónia de apertüra dei Zöc de la XXIV Olimpìade a Seul, Corea del Sud
- 1991
- - Corea del Nord e Corea del Sud le aderés a le Nasiù Ünìde
- - Linus Torvalds el püblica la prima versiù del kernel de Linux
- 2001 - El Dow Jones Industrial Average el tùrna a dèrver per la prìma ólta dopo de i atentàcc de l'11 de setèmber. Le asiù le à zó per töta la zurnàda e le fà registrà la piö gran pèrdida de póncc de la sò stória.
Chi che gh'è nasìt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi che gh'è mórt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Fèste e comemorasiú[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Bestia
A hinn definii besti (Animaj o Metazoi) tücc i urganism eucariota, cun diferensiasiun celülara, eterutrof e che se möven almen per un stadi de la sua vita.
El regn animal (Animalia o Metazoa) a'l gh'ha de pü o de men 1,5 miliun de speci vivent cugnusüü (se pensa però che ghe ne sien anmò un fracch de descuvrì) ch'a hinn faa sü in particular categurij tasunomich che i definiss el sistema de clasificasiun scientifega. El phylum püsee grant a l'è chell dij Artropud, che'l gh'ha 1 miluin de speci, e 750.000 de 'sti chì a hinn de la class dij Insett (bestiö).
La zoolugia l'è la broca de la biulugia che la stüdia i besti.


text:
Lengua dalmatega
El Dalmategh l'è staa ona lengua neolatina, parlada in de la region de la Dalmazia e in d'ona quai isola del Mar Adriategh fina al XIX secol.
Cuntegnüü
Storia de la lengua e diffusion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Dalmategh l'è nassuu e 'l s'è desviluppaa compagn di alter lengov neolatinn. La presenza lenguistega latina in di Balcan l'è attestada anca in de l'interna, 'me testimonien di toponim de origin latina in del Mont Negher (per esempi el mont Durmitor). Inoltra, a Spalato gh'era el palazz de Dioclezian, e a Sirmi (Sremska Mitrovica) gh'era la capital de voeuna di quatter part de la Tetrarchia, in del tocch occidental de l'Imperi (indove la lengua offizial e de koiné l'eva proppi el Latin).
Però, giamò in del VII secol, la zona l'era spartida in dò band: la costa (cioè la Dalmazia), cont i sò città, e 'l contad. El segond, adasi adasi, l'è vegnuu slav per coltura e lengua; in Dalmazia inveci la resisteva la latinità.
Per el storegh Giovanni De Castro, in del XI secol gh'era 50.000 personn che parlava el Dalmategh: quand hinn rivaa i Venezian però el Dalmategh l'ha taccaa a perd terren. El someja che Zara la parlass pù Dalmategh giamò ai temp del Renassiment. Inscì l'è succeduu anca a Ragusa, indove hann tolt spazzi l'Italian (in tra i élites) e 'l croatt, e 'l Dalmategh (lengua offizial fin del XI secol) l'è mort giamò in del Quattercent.
In di isol de Quarner el Dalmategh l'ha resistuu probabilment fina al temp del Napoleon.
L'ultima persona che la parlava on zicch de Dalmategh, el scior Tuone Udaina (Antonio Udina in Italian) l'era de l'isola de Veglia e 'l ciamava el sò dialett Viclasun o Veclisun. A l'è mort el des de giugn del 1898 perchè l'è passaa sora ona mina che l'è s'cioppada. Ma el lenguista italian Matteo Bartoli l'eva riessii a intervistàll on quai ann prima e, in del 1906, l'ha faa sortì duu liber in Todesch che cuntaven sù 'me l'è che l'era el Dalmategh.
A bon cunt, el lenguista croatt Žarko Muljačiċ l'ha tiraa foeura la teoria che 'l Dalmategh el fuss parlaa on temp anca a sud de Cattaro, e quest perchè l'ha trovaa ona quai parola neolatina in di dialett albanes del nord.
Caratteristegh[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De quell che semm del Dalmategh, podom minga mett ben benon el Dalmategh in del mond di lengov neolatinn. Podarissom dì che però l'è ona lengua romanza oriental, oppur on ramm indeperlù. On temp, per esempi, se credeva che 'l fuss ona lengua de transizion tra Italian e Romen. El Matteo Bartoli el diseva che 'l gh'aveva di vesinanz cont el Morlacch, on'altra lengua neolatina di Balcan, ormai parlada de ona vintena de personn.
Esempi de lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Toponomastega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Zara: Jadera.
- Traù: Trogur.
- Spalato: Spalatro.
- Ragusa: Raugia.
- Veglia: Vicla.
- Cherso: Crepsa.
- Arbe: Arba.
El Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Tuota nuester, che te sante inte sil,
sait santificuot el naun to.
Vigna el raigno to.
Sait fuot la voluntuot toa,
coisa in sil, coisa in tiara.
Duote costa dai el pun nuester cotidiun.
E remetiaj le nuestre debete,
coisa nojiltri remetiaime a i nuestri debetuar.
E naun ne menur in tentatiaun,
miu deleberiajne dal mal. Amen.
I verb[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Vess (saite)
- Ju sai
- Te sante
- Jal sant
- Nujiltri saime
- Vu saite
- Jai sant
- Avèggh (avar)
- Ju j'ai
- Te j'ii
- Jal j'ait
- Nujiltri j'aime
- Vu j'aite
- Jai j'u
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Tuone Udaina
- Matteo Bartoli
- Veglia
- Ragusa (Croazia)
- Dalmazia
- Lengua morlacca
- Lengua istroromena
- Lengua istriota
- Dialett istrian


text:
Prima battaja de Tap
La primma battaja de Tap l'è stada voeuna battaja di campagn dacich de Domizian.
In del 85 i Dach hann traversaa el fiumm Danubi e hann vastaa la provincia romana de Mesia, cont el mazzànn el governador Cai Òppi Sabin. Allora l'imperador Domizian el s'è precipitaa in Mesia, e 'l l'ha dividuda in dò provincc, Mesia de Sora e Mesia de Sòtta e poeu l'ha faa invad la Dacia del sò prefett del pretòri Corneli Fusch, che però l'è finii in d'on'imboscada e l'è staa battuu e mazzaa a Tap (latin: Tapæ), città arent a la capital de la Dacia (Sarmizegetusa). Dòpo questa vittòria, el re di Dach Diurpanee l'ha daa el regn al nevod Decebal (anca se gh'è de la gent che la dis che Diurpanee e Decebal sien l'istessa persònna, e che donca el Diurpanee l'abbia domà cambiaa el nòmm. Decebal el voeur dì fòrt come des òmen).


text:
Sudan
Ël Sudan (السودان in arab) a l'è un paes de l'Africa nord-urientala.
A l'è tacaa a l'Egit, a la Libia, al Ciad, a la Repüblica Centrafricana, a la Repüblica Demucratica del Congo, a l'Uganda, al Kenya, a l'Etiopia e a l'Eritrea, e 'l'a bagnà el Mar Russ.
La capital a l'è Khartum.
Al gh'ha una süperfiss de 2.505.813 km² e una pupulaziun de pressapoch 37 miliun d'abitant.
Storia muderna[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El Sudan a l'è staa un pussediment del Regn Ünii e, furmalment, de l'Egit del 1899 al 1956, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
In del giügn del 1989 un culp de stat l'ha daa el pudè e l'Omar al-Bashir, che anmò incö a l'è el president.
In del 2011 l'ha perdüü la banda püssee meridiunala del propi teritori, che l'è vegnüda un stat indipendent cul nom de Süd Sudan.
Urganizaziun pulitiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Wl Sudan (nom ufizial: جمهورية جمهورية السودان / Republic of Sudan) a l'è una repüblica.
El president a l'è l'Omar al-Bashir (del 1989).
Süd Südan[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ol 9 de Zenér del 2011 in del Süd Südan l' se tegnìt ü referèndum per l'indipendènsa, de fati ol süd del Südan che l'è cristià e animìsta l' völ destacàs dal nòrt del paìs che l'è islàmech.


text:
Pojan
Poian (Pogliano Milanese in Italian; Publii Agmina in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta 8 318 abitant.
El paes el se troeuva a nord-ovest de Milan e 'l gh'ha ona frazion ciamada Bettorin. Al temp di piev, el faseva part de la Piev de Nervian.
El nomm[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El nomm Poian el ven del Latin Publii Agmina, val a dì "i camp del Publi", perchè fòrsi chì staven di soldaa, sotta el comand de on tal Publi, che poeu hinn andaa a combatt contra i tribù germanigh di Cimber e Teuton.
In Italian, el nomm "Milanese" l'è staa giontaa in del 1926, perché gh'eren anca di alter comun ciamaa inscì.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pojan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Abitàncc censìcc


text:
Ascalun
Ascalun o Ashkelon (in ebraich: אַשְׁקְלוֹן; Áskalon in grech antich; Ascalon in latin; Ascaló in catalan; Ascalona in italian; Ascalón in spagnö; Ascalão in purtughes) a l'è una cità de 108.900 abitant del süd de Israel, cunt un port sül Mediterani.
Ad Ascalun la gh'è un'üniversità e l'impiant de desalinizaziun de l'aqua salada püssee grand del mund (330.000 m cüb al dì). Che l'è anca quel che'l custa de men ($ 0,52 a m cüb). Al gh'è anca el terminal de l'oleudot che'l riva de Eilat e che'l taja via la penisula del Sinai.


text:
Madison
Madison A l'è la capital del Wisconsin, vün di stat di Stat Ünì d'America. El gh'ha una pupulaziun de 208.054 abitant (2004), 366.905 se cuntum tüta l'area metrupulitana (2000), e l'è la segunda cità püssee pupulada del Wisconsin. El se tröa in de la Cuntea de Dane e l'è famusa perchè a l'è la sede de l'Üniversità del Wisconsin.
La cità a l'è ciamada anca la cità di quater lach perchè inturna a gh'hinn i lach Mendota, Monona, Wingra e Waubesa. El center de Madison a l'è in sü un istmo intra i lach Mendota e Monona. I dü lach se culighen pöö al lach Kegonsa a travers el fiüm Yhara. El Yhara el finiss pöö in del Rock River e, dunca, in del Mississippi.


text:
Presentaziun
Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen
La Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen (FRR) ei vegnida creada igl onn 1982 e sortida digl Institut de Cuors retoromontschs, fundaus sez igl onn 1969 da Pader Flurin Maissen e da siu frar Augustin Maissen a Rumein. Igl intent dalla FRR ei daus entras siu act da fundaziun, el qual la finamira secloma: «... salvar, tgirar ed animar la cultura dils Romontschs ad ina veta emplenida da tut quei ch'ei human, bi e car, exequida en tutta libertad dils dretgs humans.»
Quella finamira emprova la FRR da realisar sin differents camps. Ils dus pli gronds projects: La Fundaziun Retoromana Pader Flurin Maissen (FRR) ei l'organisaziun purtadra dils Cuors da romontsch intensivs dalla Surselva. Plinavon eis ella vid las lavurs dil Vocabulari franzos - romontsch sursilvan +. Dapli informaziuns dil dus projects anfleis mintgamai sut las rubricas.
Commembras e commembers dil Cussegl da fundaziun dalla FRR
Francestg Friberg, Danis (president)
Gion-Giachen Furer, San Vittore (vice-president)
Inge Venzin-Flury, Trin (cassiera)
Alexi Nay, Vella
Francestg Roos, Dübendorf


text:
Treni Agosta (Collegamenti ferroviari da / per Agosta)
Treni Albano Laziale (Collegamenti ferroviari da / per Albano Laziale)
Treni Allumiere (Collegamenti ferroviari da / per Allumiere)
Treni Anguillara Sabazia (Collegamenti ferroviari da / per Anguillara Sabazia)
Treni Anticoli Corrado (Collegamenti ferroviari da / per Anticoli Corrado)
Treni Anzio (Collegamenti ferroviari da / per Anzio)
Treni Arcinazzo Romano (Collegamenti ferroviari da / per Arcinazzo Romano)
Treni Ardea (Collegamenti ferroviari da / per Ardea)
Treni Ariccia (Collegamenti ferroviari da / per Ariccia)
Treni Arsoli (Collegamenti ferroviari da / per Arsoli)
Treni Artena (Collegamenti ferroviari da / per Artena)
Treni Bellegra (Collegamenti ferroviari da / per Bellegra)
Treni Bracciano (Collegamenti ferroviari da / per Bracciano)
Treni Camerata Nuova (Collegamenti ferroviari da / per Camerata Nuova)
Treni Campagnano di Roma (Collegamenti ferroviari da / per Campagnano di Roma)
Treni Canale Monterano (Collegamenti ferroviari da / per Canale Monterano)
Treni Canterano (Collegamenti ferroviari da / per Canterano)
Treni Capena (Collegamenti ferroviari da / per Capena)
Treni Capranica Prenestina (Collegamenti ferroviari da / per Capranica Prenestina)
Treni Carpineto Romano (Collegamenti ferroviari da / per Carpineto Romano)
Treni Casape (Collegamenti ferroviari da / per Casape)
Treni Castel Gandolfo (Collegamenti ferroviari da / per Castel Gandolfo)
Treni Castel Madama (Collegamenti ferroviari da / per Castel Madama)
Treni Castel San Pietro Romano (Collegamenti ferroviari da / per Castel San Pietro Romano)
Treni Castelnuovo di Porto (Collegamenti ferroviari da / per Castelnuovo di Porto)
Treni Cave (Collegamenti ferroviari da / per Cave)
Treni Cerreto Laziale (Collegamenti ferroviari da / per Cerreto Laziale)
Treni Cervara di Roma (Collegamenti ferroviari da / per Cervara di Roma)
Treni Cerveteri (Collegamenti ferroviari da / per Cerveteri)
Treni Ciampino (Collegamenti ferroviari da / per Ciampino)
Treni Ciciliano (Collegamenti ferroviari da / per Ciciliano)
Treni Cineto Romano (Collegamenti ferroviari da / per Cineto Romano)
Treni Civitavecchia (Collegamenti ferroviari da / per Civitavecchia)
Treni Civitella San Paolo (Collegamenti ferroviari da / per Civitella San Paolo)
Treni Colleferro (Collegamenti ferroviari da / per Colleferro)
Treni Colonna (Collegamenti ferroviari da / per Colonna)
Treni Fiano Romano (Collegamenti ferroviari da / per Fiano Romano)
Treni Filacciano (Collegamenti ferroviari da / per Filacciano)
Treni Fiumicino (Collegamenti ferroviari da / per Fiumicino)
Treni Fonte Nuova (Collegamenti ferroviari da / per Fonte Nuova)
Treni Formello (Collegamenti ferroviari da / per Formello)
Treni Frascati (Collegamenti ferroviari da / per Frascati)
Treni Gallicano nel Lazio (Collegamenti ferroviari da / per Gallicano nel Lazio)
Treni Gavignano (Collegamenti ferroviari da / per Gavignano)
Treni Genazzano (Collegamenti ferroviari da / per Genazzano)
Treni Genzano di Roma (Collegamenti ferroviari da / per Genzano di Roma)
Treni Gerano (Collegamenti ferroviari da / per Gerano)
Treni Gorga (Collegamenti ferroviari da / per Gorga)
Treni Grottaferrata (Collegamenti ferroviari da / per Grottaferrata)
Treni Guidonia Montecelio (Collegamenti ferroviari da / per Guidonia Montecelio)
Treni Jenne (Collegamenti ferroviari da / per Jenne)
Treni Labico (Collegamenti ferroviari da / per Labico)
Treni Ladispoli (Collegamenti ferroviari da / per Ladispoli)
Treni Lanuvio (Collegamenti ferroviari da / per Lanuvio)
Treni Lariano (Collegamenti ferroviari da / per Lariano)
Treni Licenza (Collegamenti ferroviari da / per Licenza)
Treni Magliano Romano (Collegamenti ferroviari da / per Magliano Romano)
Treni Mandela (Collegamenti ferroviari da / per Mandela)
Treni Manziana (Collegamenti ferroviari da / per Manziana)
Treni Marano Equo (Collegamenti ferroviari da / per Marano Equo)
Treni Marcellina (Collegamenti ferroviari da / per Marcellina)
Treni Marino (Collegamenti ferroviari da / per Marino)
Treni Mazzano Romano (Collegamenti ferroviari da / per Mazzano Romano)
Treni Mentana (Collegamenti ferroviari da / per Mentana)
Treni Monte Compatri (Collegamenti ferroviari da / per Monte Compatri)
Treni Monte Porzio Catone (Collegamenti ferroviari da / per Monte Porzio Catone)
Treni Monteflavio (Collegamenti ferroviari da / per Monteflavio)
Treni Montelanico (Collegamenti ferroviari da / per Montelanico)
Treni Montelibretti (Collegamenti ferroviari da / per Montelibretti)
Treni Monterotondo (Collegamenti ferroviari da / per Monterotondo)
Treni Montorio Romano (Collegamenti ferroviari da / per Montorio Romano)
Treni Moricone (Collegamenti ferroviari da / per Moricone)
Treni Morlupo (Collegamenti ferroviari da / per Morlupo)
Treni Nazzano (Collegamenti ferroviari da / per Nazzano)
Treni Nemi (Collegamenti ferroviari da / per Nemi)
Treni Nerola (Collegamenti ferroviari da / per Nerola)
Treni Nettuno (Collegamenti ferroviari da / per Nettuno)
Treni Olevano Romano (Collegamenti ferroviari da / per Olevano Romano)
Treni Palestrina (Collegamenti ferroviari da / per Palestrina)
Treni Palombara Sabina (Collegamenti ferroviari da / per Palombara Sabina)
Treni Percile (Collegamenti ferroviari da / per Percile)
Treni Pisoniano (Collegamenti ferroviari da / per Pisoniano)
Treni Poli (Collegamenti ferroviari da / per Poli)
Treni Pomezia (Collegamenti ferroviari da / per Pomezia)
Treni Ponzano Romano (Collegamenti ferroviari da / per Ponzano Romano)
Treni Riano (Collegamenti ferroviari da / per Riano)
Treni Rignano Flaminio (Collegamenti ferroviari da / per Rignano Flaminio)
Treni Riofreddo (Collegamenti ferroviari da / per Riofreddo)
Treni Rocca Canterano (Collegamenti ferroviari da / per Rocca Canterano)
Treni Rocca di Cave (Collegamenti ferroviari da / per Rocca di Cave)
Treni Rocca di Papa (Collegamenti ferroviari da / per Rocca di Papa)
Treni Rocca Priora (Collegamenti ferroviari da / per Rocca Priora)
Treni Rocca Santo Stefano (Collegamenti ferroviari da / per Rocca Santo Stefano)
Treni Roccagiovine (Collegamenti ferroviari da / per Roccagiovine)
Treni Roiate (Collegamenti ferroviari da / per Roiate)
Treni Roma (Collegamenti ferroviari da / per Roma)
Treni Roviano (Collegamenti ferroviari da / per Roviano)
Treni Sacrofano (Collegamenti ferroviari da / per Sacrofano)
Treni Sambuci (Collegamenti ferroviari da / per Sambuci)
Treni San Cesareo (Collegamenti ferroviari da / per San Cesareo)
Treni San Gregorio da Sassola (Collegamenti ferroviari da / per San Gregorio da Sassola)
Treni San Polo dei Cavalieri (Collegamenti ferroviari da / per San Polo dei Cavalieri)
Treni San Vito Romano (Collegamenti ferroviari da / per San Vito Romano)
Treni Santa Marinella (Collegamenti ferroviari da / per Santa Marinella)
Treni Sant'Angelo Romano (Collegamenti ferroviari da / per Sant'Angelo Romano)
Treni Sant'Oreste (Collegamenti ferroviari da / per Sant'Oreste)
Treni Saracinesco (Collegamenti ferroviari da / per Saracinesco)
Treni Segni (Collegamenti ferroviari da / per Segni)
Treni Subiaco (Collegamenti ferroviari da / per Subiaco)
Treni Tivoli (Collegamenti ferroviari da / per Tivoli)
Treni Tolfa (Collegamenti ferroviari da / per Tolfa)
Treni Torrita Tiberina (Collegamenti ferroviari da / per Torrita Tiberina)
Treni Trevignano Romano (Collegamenti ferroviari da / per Trevignano Romano)
Treni Vallepietra (Collegamenti ferroviari da / per Vallepietra)
Treni Vallinfreda (Collegamenti ferroviari da / per Vallinfreda)
Treni Valmontone (Collegamenti ferroviari da / per Valmontone)
Treni Velletri (Collegamenti ferroviari da / per Velletri)
Treni Vicovaro (Collegamenti ferroviari da / per Vicovaro)
Treni Vivaro Romano (Collegamenti ferroviari da / per Vivaro Romano)
Treni Zagarolo (Collegamenti ferroviari da / per Zagarolo)
Treni Fiumicino Aeroporto FCO (Collegamenti ferroviari da / per Fiumicino Aeroporto FCO)
Treni Ciampino Aeroporto CIA (Collegamenti ferroviari da / per Ciampino Aeroporto CIA)
Treni Roma Tiburtina (Collegamenti ferroviari da / per Roma Tiburtina)


text:
Re Desiderio
Desiderio, cunusìt apò col nòm de Daufer, Dauferius e Desiderius, (Brèsa, entùren al 710 – Liégi?, dòpo 'l 774), l'è stat re dei Longobàrcc e re d'Italia del 756 al 774.
Uriginàre de Brèsa, l'è stat fat dùca de Tuscia del re Astolf. Dòpo la mórt de Astolf el g'ha miràt al tròno dei Longobàrcc en upuzisiù al fredèl (e fredecesùr) del re apéna mórt, Rachis, che 'l gh'ìa abandunàt monastér de Montecassino endoche 'l s'ìa ritiràt e l'ìa turnàt a Pavia. Rachis el catàa en bèl pó de sostègn endèl Italia setentriunàla, envéce töcc i upuzidùr del cazàt del Friuli de Rachis e Astolf i sustignìa Desiderio, che l'è riàt a otègner el sostègn del Papa Stéfen II e del re dei Franchi, Pipì 'l Cürt, gràsie a la promèsa de respetà le cundisiù de pace acetàde de Astolf dòpo che 'l gh'ìa perdìt e de ritiràs dei teretóre del Imper Bizantì ocupàcc del da Liutprando (quach cità del Ezarcàt e de la Pentàpoli). El papa isé 'l g'ha fat presiù sö Rachis el "re frà", che 'l se mostràa dübiùs e che l'ìa apò 'ndebulìt de chèi entra i sò sustenidùr che gh'ìa póra de nà a fà 'nversà i franchi. Endèl mes de mars del 757 Rachis el g'ha dicidìt de turnà a ritiràs endèl sò monastér, e isé 'l g'ha dirvìt la stràda a la 'ncoronasiù de Desiderio.
A la sò 'ncurunasiù Desiderio el g'ha prumitìt de restetöéser al Papa divèrse cità che chèsto 'l gh'ìa perdìt. en càmbe del sò sostègn. El cunflìt co la Santa Sede sóta 'l papa Stéfen III l'è nasìt perché el papa el se upunìa al matremóne de Carlo Magn co la fiöla de Desiderio. Isé chèsto el g'ha desmèt de consegnà le cità.
Per vìa de le sò intensiù de slargà fò la sò 'nflüènsa 'n Italia, el g'ha finìt però de fà spaentà 'l Papa e i dücàcc longobàrcc meridiunài. Desiderio el rìa però a sotamèter Benevento e Spoleto e a numinà come regènt de chest'öltem sò fiöl Adelchi. Piö tàrde el g'ha stabilìt 'na aleànsa col Re Tasilù III de Baviera, che 'l g'ha spuzàt Liutperga, 'na fiöla de Desiderio.
Dàto che 'l regn dei Franchi el pasàa 'na fàze de debolèsa, Desiderio l'è riàt a prezentàs come protetùr del papàt e Papa Stéfen III en sostànsa el s'è troàt a depènder a leèl pulìtich de lü. Stéfen III però 'l se upunìa endèl 768 a che Carlo Magn el spuzès 'n ótra fiöla de Desiderio, che gh'ìa nòm Gerperga (o Bertrada), ma prim che 'l mürìes endèl 772 el gh'ìa fat pace col Re Longobàrt.
El Papa nöf, Adriano I, però, el g'ha domandàt a Carlo Magn de aidiàl cùtra Desiderio, perchè l'üniù de le dinastìe la s'ìa rumpìda dòpo che Carlo el gh'ìa repüdiàt Gerperga endèl 771 e che 'l ghe l'ìa dàda 'ndré a sò pàder. Entàt gh'ìa sücidìt apò che, Gerberga, la védova de Carloman, fredèl de Carlo Magn, la g'ha sercàt protesiù al Re dei Longobàrcc dòpo che gh'ìa mort el sò spus endèl 771, e Desiderio el g'ha recunusìt i fiöi de Gerberga come èredi legài. Desiderio el g'ha sercàt de cunvìncer el papa Adriano I perchè 'l curunès a Re dei Franch i fiöi de Carloman, ma 'l Papa el s'è refudàt, isé Desiderio per ripìca e per sforsàl a cambià edèa el g'ha ocupàt 'na part del sò teretóre.
El Papa Adriano el g'ha rispundìt col domandàga sostègn ai Franchi, i quài, endel'istàt del 773, i g'ha 'nvadìt l'Italia conde vintisìch o trenta mìla òm. I Longobàrcc i è stacc batìcc de bröt a Mortara (Ara Mortis) e i Franchi i g'ha mitìt sóta asédio la sò capital Pavia. El fiöl de Desiderio, Adelchi, el g'ha organizàt en ezèrcit a Verùna per córer a aidià sò pàder, ma i Franchi i g'ha ciapàt el sopraènt e a Adelchi gh'è tocàt de scapà a Costantinòpoli. L'asédio l'è finìt co la cunquìsta de Pavìa endèl zögn del 774. Desiderio e sò spùza Ansa i è stacc deportàcc en Frància e i g'ha pasàt el rèst dei sò agn seràcc sö endèla abasìa de Corbie. Se pènsa che Desiderio el sàpe mórt entùren al 786. El Regn dei Longobàrcc isé l'è pasàt sóta Carlo Magn, che 'l s'è fat encurunà Re dei Longobàrcc a Pavìa. L'ìa la prìma ólta che 'n rè germànich el ciapàa el tìtol de 'n regn che 'l gh'ìa cunquistàt.
Famìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Desiderio l'ìa spuzàt conde Ansa, compagn de lü uriginària de Brèsa. Par che la g'hape it 'n 'nflüènsa bastànsa fòrte endèla pulìtica religiùza del sò spus, e 'nsèma alü la g'ha fondàt divèrsi monaster (el piö 'mportànte l'è chèl de S. Mighél e S. Piéro a Brèsa che piö tàrde el g'ha ciapàt el nòm de San Salvadùr e dòpo amò Sànta Giùlia).
Ansa e Desiderio i g'ha ìt alméno sich fiöi che se g'habe nutìsia:
- Anselperga, badèsa de San Salvadùr a Brèsa
- Adelperga, che gh'è nat en spùza a Arechi II de Benevento
- Liutperga (o Liutpirc), spuzàda con Tasilù III de Baviera.
- Desiderada (o Gerperga?), spuzàda e pò refüdàda de Carlo Magn (cunusìda pò a col nòm de Ermengarda per vìa del poema del Manzoni).
- Adelchi, l'ünech fiöl mascc che se g'hape nutìsia, prìncipe dei Longobàrcc e asociàt al tròno de sò pàder Desiderio
Bibliografìa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Jörg Jarnut, Stória dei Longobarcc, Türì, Einaudi, 2002. ISBN 88-464-4085-4
- Sergio Rovagnati, I Longobarcc, Milà, Xenia, 2003. ISBN 88-7273-484-3
- Franca d' Amico Sinatti, El mister del silènsio, el ritorno de 'n re longobart, Rimini, Rafaelli Editore, 2005. ISBN 88-89642-02-5


text:
Lüin
Lüìn (tajan: Luino, latin: Luvinum, Milanes classegh: Luvín (pr: Lüín)) a l'è 'n comùn lumbaart da 14 766 (dàto del Dic 2013 [1]) parsùn da la pruincia de Varés sü la còsta d' ul Lach Magiur. Ul comùn a l'è capital da la Comünità muntana di Vaj d' ul Lüinés. L'è tacaa ai cumün de Agra, Brissàgh Travàia, Càner (VB), Canöbi (VB), Cremenaga, Dumenza, Germignaga, Maccagn, Muntégg (CH-TI) e Muntegrin Travàia.
Lucalità[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Lüin l'è sede cumünala de un bel nümer de fraziun e lucalità:
Bagiulina, Bevion, Bunga, Cà Culumbee, Cà Demenegh, Cà Dunaa, Cà Feree, Cà Feratina, Cà Pozz, Cassina Pastur, Cà Mirabel, Culmegna, Creva, Furnaset, Girasul, ul Gagg, ul Vald, la Brüghera, la Speranza, Lunghirö, Murin, Munt Bedea, Mot, Pescia, Pescialunga, Pesc, Pianasc, Pupin, Rugiö, Runch, San Peder, Tech, Tureta, Trebedura, Vignun, Vuldomen.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Valendas
Valendas a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch 298 abitant e una süperfiss de 22.79 km², e al se tröva a una altitüden de 810 meter sura al livel del mar.
El cumün de Valendas a l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Flims, Riein, Sagogn, Tenna, Versam.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Valendas l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de in Valendano.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Valendas in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Max Planck
Max Karl Ernest Ludwig Planck (Kiel, Germania, 23 de abril del 1858 – Göttingen, Germania, 4 de utùer del 1947) l'è stat en fìzich todèsch cunsideràt el fondadùr de la teoría quantìstica e insidùr del Prémio Nobel per la Fìzica 'ndèl 1918.
Biografía[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Planck el vignìa de 'na famìa conde 'na gran tradisiù académica: el sò bisnóno Gottlieb Jakob Planck (1751-1833) e 'l sò nóno Heirich Ludwig Planck (1785-1831) i è stacc profesùr de teologìa a Göttingen, sò pàder Wilhem Johann Julius von Planck (1817-1900) l'ìa profesùr de dirìt a Kiel e Mònaco, sò zìo Gottlieb Karl Georg Planck (1824-1910) l'ìa ach en giürìsta a Göttingen e giü dei pàder del Còdes Civìl de la Germania.
Max l'è nasìt ai 23 de Bril del 1858 a Kiel, fiöl de Julius Wilhem e de Emma Patzig (1821-1914) che lìa la sò segónda spùza. El gh'ìa quàter fredèi (Hermann, Hildegard, Adalbert e Otto) e du fredelàster (Hugo e Emma), fiöi de sò pàder co la prìma moér. El g'ha pasàt a Kiel i sò prim agn prìma che la sò famìa la se trasferìes a Mònaco, 'n Baviera. Lé 'l g'ha stüdiàt al Maximiliansgymnasium. I sò compàgn de clas i éra fiöi de le famìe 'n vìsta de Mònaco. A sédez'agn el g'ha utignìt el sò Schulabschluss cioè 'l diplóma. Dàto che 'l dàa sègn de éser portàt per la müzica (el sunàa l'orghen, el piano e 'l violonsèl), per la filologìa clàsica e per le scènse, l'è stàt endèi döbe quan che s'è tratàt de catà fò l'orientamènt académich. Quan che 'l g'ha cunsultàt el profesùr de fìzica Philipp von Jolly chèsto 'l g'ha rispundìt che 'n fìzica töt l'esensiàl l'ìa zabèla stat scuprìt, e che restàa póch büs de stopà, edèa chèsta cundividìda pò a de divèrsi óter fìzich del tép. Planck però 'l vülìa mìa scopréser móndi nöf ma capéser i fondamèncc de la fìzica isé a la fì el decidarà per chèsta matéria.
Planck el s'è iscriìt per el córs del 1874/75 a la Facoltà de Filozofìa de l'üniversità de Mònaco. Lé, sóta l'ala del profesùr Jolly, Planck el g'ha portàt aànti i sò esperimèncc (per ezèmpe sùra la difuziù de l'idrògeno a traèrs del platino calt) prìma de 'nderesà i sò stüde vers la fìzica teòrica. Óltre che stüdià, l'è stat apò a mèmber del còro de l'üniversità endóche 'ndèl 1876/77 el g'ha cumpunìt 'n operèta col tìtol de «Die Liebe im Walde» e 'ndèl 1877, ensèma conden quach óter compàgn de scöla, en viàs en Italia. El g'ha vizitàt Venésia, Firènse, Gènova, Pavia, el lach de Cóm, chèl de Lügà, el Lach Magiur, Brèsa e 'l Lach de Gàrda.
El córs del 1877/78 el l'ha fat a e Berlìno, a l'Üniversità Friedrich-Willhems, endóche 'l g'ha risiìt le lisiù de fìzich famùs come Hermann von Helmholtz e Gustav Kirchhoff. Del Helmholtz el g'ha dit Planck che l'ìa mìa brào a preparà i sò stüdèncc, che 'l seghetàa a cambià chel che 'l scriìa a la lavàgna e che 'l sömeàa pò a lü stöf compàgn dei stüdèncc che la scultàa. El rezültàt l'ìa che poch dei stüdèncc i restàa 'n clas. A la fì 'n restarà apéna tré, e Planck l'ìa giü de chèsti, ensèma al Rudolf Lehmann-Filhés che dòpo 'l deentarà atrònomo. Envéce del Kirchhoff el dizìa che i sò córs i éra preparàcc con cüra, ma che de spès i parìa sènsa stìmol e monòtoni, e che i stüdèncc i amiràa l'oradùr e mìa el discórs che 'l fàa.[1]. Con töt che la sò upiniù come profesùr l'ìes mìa granchè bùna, col Helmholtz el g'ha ligàt estès 'na bùna amicìsia. A chèl tép lé 'l s'è dedicàt de per sò cönt apò a stüdià l'òpera de Rudolf Clausius, del qual l'amiràa el sò discórs, ciàr e fàcil de comprènder, sùra i prensépe de la termodinàmica. L'è stat sö chèsta matéria che 'l g'ha lauràt per preparà la tézi de duturàt, che g'harà per tìtol «Über den zweiten Hauptsatz der mechanischen Wärmetheorie» (Sùra 'l segónt prensépe de la termodinàmica) e che 'l g'ha prezentàt endèl 1879 a Mònaco quan che 'l gh'ìa 21 agn. L'è pò turnàt a Mònaco 'ndèl 1880 per fà 'l profesùr a l'üniversità. Endèl 1889, l'è turnàt a Berlino, endóche 'nfìna al 1892 l'è stat diretùr de la càtedra de fìzica teòrica.
Del 1905 'nfìna al 1909, Planck l'è stat a la cundusiù de la Deutsche Physikalische Gesellschaft (Società Todèsca de Fìzica). Endèl 1913, el s'è mitìt a la diresiù de l'Üniversidad de Berlino. Endèl 1918 el g'ha risiìt el Premio Nobel per la Fìzica per la scopèrta de la mecànica quantìstica. Del 1930 'fìna al 1937, Planck el g'ha dirigìt la Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (KWG, Società del Imperadùr Guglièlmo per l'aansamènt de la scènsa).
Endèla Segónda guèra mondiàl, Planck el g'ha sercàt de convìncer Adolf Hitler de perdunà i scensiàcc ebrèi. Dòpo la mórt del Max Planck, ai 4 de utùer del 1947 a Göttingen, la KWG la g'ha cambiàt el sò nòm e l'è deentàda Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (MPG, Società Max Planck).
Le scopèrte de Planck, che i è stàde verificàde piö tàrde de óter scensiàcc, le g'ha segnàt l'inìsio de 'n camp töt nof per la fìzica, cunusìt come mecànica quantìstica e i è stàde 'na bàze fondamentàl per le ricérche en matérie come l'energìa atòmica. El g'ha capìt endèl 1905 l'impotànsa de le edèe sùra la quantificasiù de le radiasiù eletromagnétiche spiegàde de Albert Einstein, col qual el g'ha colaboràt endèla sò cariéra.
La teurìa quantìstica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Planck el g'ha ideàt la teorìa dei quànti, che 'nsèma a la teorìa de la relatività de Einstein l'è giü dei pilàster de la fìzica del dé d'encö.
Endèl 1900 Planck el g'ha rindìt püblica la sò ipòtezi endèla qual el dizìa che i scàmbe de energìa endèi fenòmeni de emisiù e de asorbimènt de le radiasiù eletromagnétiche i söcét en fùrma discréta (en prupursiù a la sò frequènsa de uscilasiù, segónt 'na costànt üniversàl), e mìa 'n fùrma cuntìnua, come la dizìa 'nvéce la teurìa eletromagnética clàsica.
Endèl 1901 Planck l'è pasàt de l'ipòtezi a la Teurìa Quantistica éra e pròpia, segónt la quàla i àtom i sorbés e i emèt radiasiù 'n maniéra discuntìnua, per pachècc de energìa (ciamàcc "quànti"), cioè quantità de energìa finìde e discréte. Isé pò a l'energìa la pöl véser pensàda e reprezentàda, isé come la matéria, sóta fùrma granulùza: i "quanti" se pöl pensài apùnto come se i fös dei granì de energìa indivizìbii.
La sò teurìa la g'ha fat vènser el prémio Nobel per la Fìsica 'ndel 1918.
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Hermann, Armin (löi del 2000) (en Todèsch). Max Planck, mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten (7ª edisiù). Rienbeck bei Hamburg: rororo. ISBN 3-499-50198-8


text:
Costanza (Romania)
Costanza (Constanţa in romen e in la pupart di lengov; Köstence in turch; Kjustendža in bulgher; Konstanz o Konstanza in todesch storigh; Constanza in spagnoeu; Costança in portoghes; Costansa in venezian; Tomis, Tomi o Costantiana in latin) l'è ona città de la Romania del sud-est, cont ona popolazion de 304.000 abitant.
L'è on port e ona città tra i pussee important del sò paes.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Costanza la se troeuva in de la Dobrugia romena, in del distrett omonim.
L'è situada arent al Mar Negher, minga lontan del confin con la Bulgaria. Per i sò dimension bei grand, in del 2007 l'è nassuda la zona metropolitana de Costanza, che la quatta dent alter tredes comun (Năvodari, Ovidiu, Eforie, Murfatlar, Techirghiol, Mihail Kogălniceanu, Cumpăna, Valu lui Traian, Lumina, Tuzla, Agigea, Corbu e Poarta Albă).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La città l'è nassuda col nomm de Tomi, colonia greca in del Mar Negher.
La tradizion mitologiga la dis che l'è stada fondada del re Eeta, scior de la Colchid e pader de la Medea; el storigh Giordan inveci el dis che l'è stada ona regina di Geta ciamada Tomiri.
I Roman hinn rivaa in quella region chì in del 29 prima de Crist, e quella chì per on bell poo de temp l'è stada voeuna di frontier pussee estremm de l'Imperi (limes Scythicus). In del 8 Tomi l'ha vist rivà el sò cittadin pussee famos: el poeta roman Ovidi, che l'era finii in desgrazzia a la cort de l'imperador August e esiliaa, e che chichinscì l'è mort, anca se l'ha provaa per tutta la vita a domandàggh la grazzia al sovran.
Tomi l'è stada missa prima in la provincia de la Mesia e poeu, ai temp del Dioclezian, in quella de la Scizia Minor. El Traian l'ha faa sù la soa muraja minga lontan de la città.
A quell temp l'ha cambiaa nomm e l'è stada ciamada Constantiana, in onor de l'imperadris Flavia Giulia Costanza, la sorellastra del Costantin I. "Costanza" (grech: Kwvσtάvtιa/Kōstántia) l'è ona denominazion che la se sent per la primma voeulta in del 950 e de allora l'è semper restada quella (anca se magara storpiada in di alter lengov).
L'ha faa part de l'Imperi bizantin, poeu de quell bulgher, de la Valacchia e, a partì del 1419, de l'Imperi Ottoman. El domini turch el gh'è staa fina al 1878, quand che la città l'è passada a la Romania.
El 22 de ottober del 1916 l'è stada occupada di potenz centrai (Germania, Turchia, Bulgaria e Austria), e inscì l'è staa fina al 1918.
De quell moment l'è andada dree a la storia de la Romania, de la qual col temp l'è vegnuda el port pussee important.
Popolazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Già che l'è ona città europea oriental, oltra che a on port important, Costanza la gh'ha ona composizion etniga minga tant unitaria. In del 2002 el censiment el diseva inscì:
- Romen 92,2%
- Tarter 2,8%
- Grech 0,17 %
- Turch 2,9%
- Bulgher 0,01%
- Giudee 0,01%
- Zingher 0,95%
Gh'è de dì che col passà del temp i Romen hinn vegnuu semper pussee, già che in del 1853 la sò percentual l'era domà del 5,4%, menter i Tarter e i Grech eren al 35,6% e al 29,6%.
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Costanza l'è gemellada cont on fracch de città che despess hinn anca port important.
- Santos, Brasil.
- Bazargic, Bulgaria.
- Shangai, Cina.
- L'Avana, Cuba.
- Lissandria, Egitt.
- Turku, Finlandia.
- Francia:
- Grecia:
- Italia:
- Yokohama, Giappon.
- Sidon, Liban.
- Rotterdam, Paes Bass.
- Novorossijsk, Russia.
- Latakia, Siria.
- Statt Unii:
- Turchia:
- Odessa, Ucraina.
- Makassar, Indonesia.
- Aktau, Kazakistan.


text:
Luis Durnwalder
Luis Durnwalder (nom ufizial Alois Durnwalder; nassüü 'l 23 de setember 1941 a Pfolzn, in Südtirol) a l'è 'l President de'l Südtirol e un member de la Südtiroler Volkspartei.
La Vida[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Despö vess 'ndaa a scöra a Pfalzen e a Barsenun ed avè bandunaa l'ideja de üniss al Cor Ugüstin int la Badia de Neustift vesin a Barsenun, 'l Luis l'ha scerníi de stüdìa de aucat e de agrari a Viena. In chi agn chí l'ha anca scumenzaa a interessass de pulitega e l'è devegnüü president de la Liga di Stüdent Südtirules (fin al 1965), e l'è devegnüü anca member de l'Üniun dij Stüdent Catolegh.
Int 'l 1969 a l'è devegnüü Sindegh de'l so cumün de nassida (Pfolzn), int'l 1973 depütaa int la cambra regiunala Südtirulesa e assessur de la regiun Trentin-Südtirol. In chi dí chí a l'ha lauraa a l'istess temp anca 'ma diretur de la Liga di buirö Südtirules e l'ha pö faa sanmartin a Bulsan, indua a l'è 'ncamò al didincö de cà. De'l 1989 inanz a l'è 'l president de'l Südtirol.
Int i eleziun de'l 1998 e de'l 2003 l'è staa vudaa de püssee de cent mila Südtirules che pertucaven a tücc e trii i grüp lenguistegh Südtirules (Tudesch, Talian, e Ladin).


text:
Vispulaa
Vispulaa (nom ufizial in italian: Vespolate) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 105 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 17,8 km² e ona densità de popolaziun de 118 ab./km².
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Drent al teritori cumünal passen el turent Agogna, che ne segna part del cunfin ovest e 'l turent Arbogna, a est de l'abitaa, ultra a nümerus canai d'irigaziun artificiai. Poch püssee a urient el scur el canal Quintino Sella, emissari del canal Cavur. El teritori se presenta quas del tüt in pianüra, a eceziun de una zona argilusa de urigin glacial, alt una desena de meter, che da la cità de Nuvara la s'estend fina a l'area nord-ucidentala del cumün de Vispulaa. In di secui passaa quela zona chì, ufrend un teren püssee süt e al suu, l'era cultivada a vigna, menter incö l'è dedicada suratüt a la cultivaziun del ris.
Vispulaa la cunfina cun la Pruvincia de Pavia (cumün de Cunfienza e de Robi) e pö cun Burglavsàr, Granòss, Nibiula, Tardubiaa e Torgän.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vispulaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Arcur
Arcur l'è un cumün de la pruvincia de Munscia e Brianza. El cünta 17 800 abitant (dàto del Dic 2013 [1]).
L'è tacaa ai cumün de Biasson, Cuncurezz, Munscia, La Santa, Vimercaa, Camparada, Lesmu.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ducüment püssee antigh a hin del IX secul e a hin dunaziun a ges de part di abitant de Vico Arcole o Loco Arculi. In de l'Età de mezz la se tröva in la Piev de Vimercaa: el gh'ha düü munastee, quel de San Martin e la Cà di Ümiliaa a Sant Apulinar.
In del libar de Gufred de Büssur (el Notitiae Sanctorum Mediolani) l'è citada la gesa de Sant Üstorgg, che l'è diventada parochia ai temp de San Carlu Burumee.
A partì del XVII secul se scumincia a fà sü un poo de vil de delizia, cumpagn de la Vila Burumee, la Cazzöla e la San Martin; la gesa del dì d'incö l'è del 1716.
El cumün l'è cressüü in di ültim secul prima grazie cun la custrüziun de la feruvia e pö dopu cunt indüstri 'me la Falck, la Gilera e la Peg Perego.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La furmaziun geulogiga d'Arcur l'è fada sü de un teren flüvial e glacial e de deposit murenigh. L'è rich d'argila e gh'è un bel poo de fald.
Frazziun[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Bernaa, la püsè populusa;
- Buttafava;
- La Cà;
- Cassina del Brün;
- Cà Bianca;
Sit interessant[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Gesa de Sant Üstorgg, (XIV sécul, ma recostruida nel 1716);
- Vila Burumee, cunt ul parch, incö sit del Cumün e parc pübligh;
- Vila San Martin (gemò Vila Casaa-Stampa) cunt ul parc, pruprietà privada (a l'è del Silvio Berlusconi);
- Vìla "La Cazzöla", pruprietà privada;
- Vìla Ravizza, pruprietà privada;
- Vìla Buttafava, (fin del XVIII sécul);
- Palazzo Durini, a Bernaa;
- Gesa de Sant Apulinar;
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Arcur l'è mustraa in de la tabela chi desuta:
Abitàncc censìcc
Citadìn straniér[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Arcures famos[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Silvio Berlusconi, imprenditur e pulitich milanes
Galerìa fotugrafega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gemellagg[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Lamezia Terme
Lamezia Terme l'è 'n cümü de 70 452 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El teretóre aministràt del cümü el quàrcia zó 'na superfìce de 162,43 km² e 'l g'ha 'na densità de popolasiù de 434 ab./km². El cunfìna coi cümü de Conflenti, Curinga, Falerna, Feroleto Antico, Gizzeria, Maida, Martirano Lombardo, Nocera Terinese, Platania, San Pietro a Maida e Serrastretta.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Colegamèncc estèrni[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Montescùd
Artìcol in dialètt rumagnòl
Montescùd o Munt Scud o Mount Scud (Montescudo in italièn) l'è un cumòn ad 2.038 abitìnt. Gli abitint ad Montescudo i cema e paes Munzcudle, du cu's po veda e nom uriginerie d'e paes: Montescudolo (Mons Scutulus). E paes us ciameva isce' fin ma l'unita' d'Itaglia. 'na masa ad furistir i e' vnu a ste t'e paes ti ultm an.
Culgament esterne[modifica | mudéfica la surzéia]
Belèria · Catòlga · Castèl d'Elci · Curièn · Gimèn · Misèn · Majôl · Munt Fior · Mundaìn · Munt Clòmb · Turièna · Montgridólf · Marcaden dla Marecia · Montescùd · Murzèn · E Puz · Arzö · La Péna · Rèmin · Saludèc · San Climènt · San Lé · Sant'Êgta · San Zuàn in Marignèn · Santarcànzul . Talamèl . Vróc ·


text:
Riviera (distret)
El distrèt de Riviera (nòm uficiàl: Distretto di Riviera) l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è Osögna e la pretüra l'è a Biasca.
La superfìce totàl del distrèt l'è de 166,4 km² (l'è 'l segónt piö pesèn, dòpo de chèl de Mendris) e la popolasiù l'è de 12.282 abitàncc (dàto del Dezèmber del 2008).
Diviziù aministratìva[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El distrèt de Riviera l'è furmàt de 'n cìrcol apéna per en totàl de 6 cümü:


text:
Frara
Artécol in dialèt arzân
Frêra (Ferrara in italiân) l'é ‘na sitê ed 135.449 abitânt ed l' Emélia-Rumâgna e l'é la capitêla ed la pruvîncia cun al'stès nòm.
Storia[modifica | mudéfica la surzéia]
Frêra l'é inséma al rîvi dal Po ed Volân e la gh‘à un sistêma sitadèin ch’ al s’arfà al XIV sècol, quând l’ ēra gvernêda da la faméja d'Este.
L'é stêda la préma sitê in Europa ad avèiregh un disègn sitadèin precîṣ fàt da n' architèt (al famōş Biagio Rossetti). Pr' al só insèm, carateréstich dal peréiod dal Rinasimèint, per i sō monumèint e al sō belèsi l'é stêda arcgnusûda Patrimòni Mundiêl ed l'Umanitê da l'UNESCO.
L'é ânch óna dal pôchi sitê dl'Italia 'd avèiregh incòra al cèinter intât e circundê dal mûri, che în al'stèsi ed tânt tèimp fa.
Ligàm ad föra[modifica | mudéfica la surzéia]
Artéccol in dialatt bulgnais
Frèra (Ferrara in itagliàn) l'è 'na zitè ed 131.907 abitànt int'l Emégglia-Rumâgna e l'è la capitèl d'la pruvénzia cun al stèss nómm.
Frèra la sta insamm al Po ed Vulàn e l'à un sistêma zitadén ch'l è quall dal sécol XIV, quand l'èra gvarnè da la famàjja d'Este.
L'è stè la prémma in Europa a avair una pianténna disegnè da un architàtt (al grand Biagio Rossetti). Pr'al só insamm, ch'l è téppic dal Rinasimänt, pr' i só monumént e la só blazza, l'è stè arcgnossó Patrimòni mundièl d'l umanitè da l'UNESCO.
L'è anca onna ed cäl pôchi zitè d'Itâglia a avait ancåura un zänter intât e zircundè dal mûr, ch'äli én cunpâgna a qualli ed tànt tänp fa.
Artìcol in dialètt frarés
Frara (Ferrara in Italiàn) l'è na zità ad 135.449 abitànt int l'Emiglia-Rumagna e la capitàl dl'omònima Pruinza e l'è nà bela zità.
Frara la stà in sal Po ad Vulan e la g'ha na strutura c'la risàl al XIV sècul, quand la iéra guvarnàda da la famjè d'Este. L'è stada la prìma zità in Europa ad averagh un diṡegn prezìs fàt da n'architét (al grànd Biagio Rossetti) e par la sò strutura tìpica dal Rinasiment e par i sò monumènt e il sò blézi l'è stàda artgnusùda Patrimòni Mundiàl dl'Umanità da l'UNESCO. L'è anch una dìl póchi zità dl'Italia ad averagh ancóra al zentàr intàt e zircundà da'l mura, ch'iè anca lór cùmpagn a cum il iéra tant témp fa.
Artéccol in dialètt mudnés
Frèra (Ferrara in italiàn) l'é 'na sitê ed 131.907 cristiàn in dl' Emélia-Rumàgna e l'è la capitèla ed la pruvèinsa cun l'istèss nöm.
Frèra la stà inséma al Po ed Vulàn e la gh'à un sistèma sitadèin ch'al s'arfà al XIV sècol, quànd l'éra guernèda da la faméja d'Este. L'è stêda la prémma sitê in Europa ad avéregh un disëgn precìs fat da n'architèt (al grànd Biagio Rossetti ). Pr'al sô insèm, carateréstich dal Rinasimèint, per i sô monumèint e al sô blëssi l'é stèda arcgnusùda Patrimòni Mundièl dl'Umanitê da l'UNESCO. L'è anca ónna dal pòchi sitê dl'Italia ad avéregh incòra al cèinter intàt e circundê dal mùri, ch'én al stèsi ed tànt tèimp fa.


text:
Óme
Óme (Ome en Italià) l'è 'n cümü de 3 198 abitàncc (dàto del Dic 2013 [1]) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 15 km de la cità de Brèsa, en diresiù Nordòvest.
Óme el fa part de la Franciacürta e 'l se tróa endèna cónca fùrmàda dei torèncc Gandùer e Martignàch a 242 méter söl lièl del mar e delimitàda dei cümü de Montezèi, Rodènch, Gösàch, Polàen e Breó.
El teretóre del cümü al ciàpa dét dèle contràde che le pórta amò dei nòm arcàich (vergü fórse amò presitòrich) compàgn de Fus, Nas, Ertina, Al, Martignàch, Burbù. Ergöne de chèste contrade le g'ha conservàt 'n aspèt medievàl. Óme e le sò contràde i è regordàcc en divèrsi docümèncc del convènt Cluniacènse de San Nicóla de Rodènch a cumincià del sècol XII.
Endèla località de San Mighél se tróa la céza omònima che la g'ha urìgin che risàl a la prezensa longobàrda. Endèla contrada de Al (colocàda sö 'na vìa de cumunicasiù antìca co la val Trómpia) se tróa 'nvéce la céza Diaconàl de San Lorèns che la testemónia de 'n pónt de tràfich importànte co la Val Trómpia e co la Val Camònega.
A Ome ghe nasìt pò a 'l zugadùr de fóbal Daniele Bonera.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Nòrd-Pass de Calais
El Nòrd-Pass de Calais, che a vòlt l'è ciamaa domà Nòrd (frances: Nord-Pas-de-Calais; in piccard: Nord-Pas-d'Caleus; in fiammingh: Noord-Nauw van Kales) a l'è ona region de la Francia, situada in del nòrd-est de la Nazion.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La region l'è situada al confin cont el Belgi a est (sia cont i Fiander che con la Vallònia), a sud con la Piccardia e a nòrd-òvest cont el Canal de la Manica, che le separa de la Gran Bretagna.
L'è divisa in duu departiment (Nòrd e Pass de Calais) e 'l gh'ha 'me capploeugh la città de Lilla. Alter città important a hinn Calais, Dunkerque, Roubaix e Tourcoing.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Oltra al frances, la lengua nazional, in del Nòrd-Pass de Calais l'è parlaa el Piccard (varietà ch'timi), ma anca on quai dialett fiammingh.


text:
Korn
I Korn i èṅ un grup califurgnàṅ mis in pē a Bakersfield in dal 1993, fundadōr insém a i Deftones dal gènar nu metal, in dua al bas a vèṅ sèmpar sparâ a mila. In sal cupertìni di sò disc e in di materiài prumusiunài al nóm dal grup 'l è ripurtâ sèmpar cun la R arbaltàda ad KoЯn.
In dal sò caréra i aṅ vindû da piò ad 30 migliòṅ ad disc, 17 migliòṅ in di sōi Stat Unî.
Biugrafìa
Gl'inìsi
James Shaffer, Reginald Arvizu e David Silveria i aṅ tacâ a sunàr a la fiṅ di an Utànta, insém a 'l cantànt Richard Morrill, in un grup ciamâ L.A.P.D. (acrònim ad Los Angeles Police Department ch'a vōl dir Dipartimènt ad pulisìa ad Los Angeles ma par lōr subìt al vliva dir invéci Love and Peace Dud, Amōr e paś umàsa e pò Laughing as People Die, Ridénd mèntar la gint la mōr) mèntar Brian Welch 'l éra armàś sèg sōl in soquànt cuncèrt.
Par la Triple X Records i regìstran 'l EP umònim e pò 'l àlbum Who's Laughing Now in dal 1991 ma 'l an dòp al cantànt, ch'al druàva dal dròghi, al i mòla. In dal 1994 i quàtar i cgnósan a 'n bar Jonathan Davis, cantànt di SexArt, e Shaffer e Welch i decìdan bvénd che chi lò al gh'arà da èsar al vocalist nóṿ dal grup.
Subìt al cantànt 'l éra persuàś ad dir ad no ma pò un sò amìg ch'al vdiva al futùr al gh fà cambiàr idéa. Cun Davis dèntar, i L.A.P.D. i decìdan ad cambiàr nóm, prima i sarnìsan Creep e pò Korn. Cal nóm chè al gh'éra stâ dit p'r un fan che 'l i vliva ciamàr Corn (Gran). A 'l inìsi al grup al n éra briśa dl'idéa ma pò, a n cavànd-gh-la minga a catàr di àtar nóm, i al tōś. In séguit, Shaffer al s invènta ad cambiàr la "C" cun na "K" e ad prilàr la "R" in "Я", faghénd dvintàr al nóm "KoЯn". Al logo invéci 'l è na pinsàda ad Jonathan Davis.
A Huntington Beach i tàcan al sesiòṅ cun Davis che, cun un micròfun da dū sòld, al próa la prima canta, Alive (al vìddeo dla registrasiòṅ al s vadrà pò in dal 1997 in dla caséta ad Who Then Now?).
In dal 1993 i pùblican al demo ad Neidermeyer's Mind cun dèntar i pès Predictable, Blind, Daddy e Alive. Un bcóṅ dal riff ad cla canta chè al sarà pò druâ in dal braṅ Need To che, insém a i àtar tri, i faràṅ part dal prim disc dal grup. Invéci Alive la sarà pò arfàta ad nóṿ soquànt an dòp, finénd in dal disc dal 2003 Take a Look in the Mirror.
Korn
In dal 1994 i Korn i faṅ catàr in di negòsi al lōr prim disc, ch'al pòrta al sò nóm e ch'l è stâ prudót par Ross Robinson dl' Epic Records, cunsiderâ al prim lavōr nu metal ad sèmpar. I sìngui tirâ fóra dal disc i èṅ Shoots and Ladders (braṅ cun dal curnamùśi a 'l inìsi e numinâ a i Grammy cuma Best Metal Performance), Clown e Blind.
In dal canti a vèṅ druàda, par la prima vòlta par la mùśica heavy metal, la tècnica dal scatting (in dal braṅ Ball Tongue) ch'la daśvèṅ da 'l jazz e ch'la cunsìst in dal bacajàr in présia soquànti paròli sénsa séns una a drē a cl'atra sōl par dar-gh al ritm e la meludìa. I tèst, scrit par Jonathan Davis, i dascóran dla sò vita e i èṅ dimóndi dûr e pîṅ ad parulàsi (cuma in dal braṅ Faget, Fnòć), anc parchè chi lò da pìcul 'l à patî dal bòti e di suprùś. In particulàr, in dla canta Daddy, Davis al cònta ch'l è stâ viulentâ quànd 'l éra un putèṅ, da 'n amìg ad famìja, òṅ ch'al vivìva davśèṅ da lò.
Par dar 'n apòǵ a 'l disc, ch'l à vindû 4 migliòṅ ad còpi in tut al mónd, i Korn i tàcan un tour ad 'n an e mèś.
Fra Mars e Avrìl dal 1995, i vaṅ in gir a sunàr insém a i Danzig e a Marilyn Manson. In Agóst i s śibìsan cun Megadeth, Fear Factory e Flotsam and Jetsam e pò in Aṿtòṅ cun Ozzy Osbourne, Deftones, Sugar Ray e Cradle of Thorns.
Life Is Peachy
In d'l Utóbar dal 1996 al grup al pùblica al sò secónd lavōr in studi, Life Is Peachy (La vita l'è tòga), un disc ch'al s piàsa drit a 'l tèrs pòst in di Stat Unî, anc séns avér i cuć dal ràddio, dal televiśiòṅ e di giurnài, anc parchè al canti i èṅ pini stópi ad parulàsi (specialmènt al braṅ K@#0%! ch'al gh'i à dèntar tuti una a drē a cl'atra, anc quéli più malnéti ch'a sa gh sia) e cun di tèst dimóndi dûr (Swallow). I sìngui tirâ fóra i èṅ tri: No Place to Hide, A.D.I.D.A.S. (òṅ di sò braṅ più famóś, ch'al n dascór briśa, cuma a s prés crédar, dal scarpi americàni, ma dal sès parchè 'l è 'l acrònim ad All Day I Dream About Sex, Tut i dè a sógn al sès) e Good God (gnû fóra in dal 1997, cun Davis ch'al dróa la sò vóś cuma s'al gh'is al diav'l adòs). In dla cansòṅ Wicked (cover 'd Ice Cube) Davis al fà un duét cun Chino Moreno, cantànt di Deftones, mèntar la canta Chi la tōś al nóm pròpria dal basìsta ad cal grup lè, Chi Cheng.
La b-side Proud l'è stada druàda dènt'r al film ad scarésa So cosa hai fatto (A 'l sò quél ch't à cumbinâ) dal 1997.
Life Is Peachy 'l è stâ numinâ a i Grammy cuma "Best Metal Performance", par la canta No Place To Hide e 'l à vindû quàtar migliòṅ ad còpi in dal mónd (dū in dal sò paéś), ciapànd dū disc ad plàtin.
I Korn i 'l àṅ sunâ pò dal viṿ durànt un tour in gir cun i Metallica e anc in dla réda Internet, òṅ di prim grup a far-al.
A la fiṅ dal 1997 al grup al dà vita a la Elementree Records faghénd firmàr sèg subìt al grup di Orgy.
Follow the Leader
Prima ch'a gnis fóra al sò tèrs àlbum, i Korn i s faṅ védar par na stmana in un spetàcul ciamâ KornTV traśmìs sōl via intèrnet ch'al fava védar i lavōr ad prudusiòṅ ch'i éran drē a far. Fra i òspit dla prugràma a s arcòrda 'l atōr ad film purcùs Ron Jeremy e al grup di Limp Bizkit.
Al 18 'd Agóst dal 1998 al disc Follow the Leader al vèṅ vindû finalmènt in di negòsi. I gh'aṅ dâ na maṅ al rapper Ice Cube (ch'al canta insém a Davis in dal braṅ Children Of The Korn, un tìtul ch'al fà gnir in mènt al film da scarésa Furmintòṅ Rós Sangṿ, cuntâ par Stephen King), Tre Hardson di Pharcyde e Fred Durst di Limp Bizkit mèntar la cupertìna dal disc, ch'la véd na putìna śugàr a la campanèla in sal pic dna muntàgna andànd in a risć ad cascàr śò e spaplàr-'s a tèra, l'è un lavōr ad Greg Capullo, diśegnadōr ad fumét americaṅ cuma Quasar, Spawn e X-Force.
'L àlbum al finìs subìt a 'l prim pòst in dal nòrd Amerìca, Austràglia e Śelànda Nóva, tirâ sù da dū sìngui da nuànta cuma Got the Life (canta tìpica di Korn) e Freak on a Leash, cun un vìddeo fat a pòsta p'r al diśegnadōr Todd McFarlane, creadōr ad Spawn e vèć artìsta dla Marvel Comics in dua 'l iva laurâ a 'l Óm Ragn a la fiṅ di an Utànta e Hulk.
Follow the Leader 'l è dvintâ al disc più cgnusû dal grup cun déś migliòṅ ad còpi vindùdi e sinc disc ad plàtin.
Issues
In dal 1998 al grup al dà vita a 'l Family Values Tour insém a Incubus, Orgy, Limp Bizkit, Rammstein e Ice Cube. Al tour al gh'à dimóndi sucès e al registrasiòṅ su CD e DVD i ciàpan un disc 'd òr e ad plàtin.
Al 23 ad Luj dal 1999 al grup al s śìbis a Woodstock, in frònt a 250.000 spetadōr.
In dal Nuvémbar dal 1999 'l è al tùran ad Issues (Questiòṅ), prudót par Brendan O'Brien. Al disc 'l è gnû fóra cun quàtar cupertìni difarénti, frut 'd un cuncórs 'd MTV fra i sò sustenidōr ch'i gh'ìvan da mandàr un diśégn. Quél ch'l à vins, fat p'r Alfredo Carlos, al véd un putòcio ad pèsa, su sfónd aràns, cun la pansa vèrta e sénsa al butòṅ d'l òć.
Cuciâ sù p'r i sìngui Falling Away from Me (cun al vìddeo dirèt par Fred Durst), Make Me Bad (cun la danéśa Brigitte Nielsen e 'l atōr Udo Kier ch'i rècitan in dal vìddeo) e Somebody Someone, 'l àlbum al finìs a 'l prim pòst dla Billboard, vindénd da piò 'd ùndas migliòṅ ad còpi in tut al mónd (al ciàpa anc tri disc ad plàtin). Dal punt ad vista muśicàl, al disc al véd un stîl misć, cun 'l uś dla letrònica e un pôc ad méno dal rap metal. Davis al sòna la curnamùśa in dal prim braṅ, Dead, e la baterìa in di pès Trash e Dirty.
Durànt la prumusiòṅ dal disc, i Korn i sònan dal viṿ, insém a la banda dla pulisìa dla sità, tut i sò pès a 'l teàtar Apollo ad New York, secónd grup a druàr ch'al pòst lè dòpa i Buddy Holly ch'i 'l ìvan fat a la fiṅ di an Sinquànta. Al cuncèrt 'l è anc stâ traśmìs a la ràddio.
In dal stés an i Korn i cumparìsan in 'n epiśòdi dal cartòṅ animâ South Park intitulâ Korn's Groovy Pirate Ghost Mystery, in dua a vèṅ anc sunâ la canta Falling Away From Me.
Sèmpar in ch'l an lè a vèṅ fóra 'n EP ad remix cun dèntar sinc braṅ: A.D.I.D.A.S. (radio mix), Good God (dub pistols mix), Got The Life (John Abraham remix), Twist/Chi (dal viṿ) e Jingle Balls, quésta chè na canta nóva.
Untouchables
'L 11 ad Śugn dal 2002, dòp tri an da 'l ùltim disc p'r un prubléma ad sàlut dal baterìsta David Silveria, i Korn i pùblican Untouchables (Intucàbii), al dè dòp dn'eśibisiòṅ dal viṿ par la televiśiòṅ a 'l Hammerstein Ballroom ad New York. 'L àlbum al gh'à dèntar di sòṅ gothic rock e di sistetiśadōr, arc e di efèt speciài, par la prima vòlta in òṅ di sò lavōr, specialmènt in di braṅ Alone I Break, Hating e Hollow Life.
Al prim sìngul tirâ fóra, Here to Stay, in dal 2003 al vins un Grammy Award cuma "Best Metal Performance". Al sò vìddeo, cuma quél dal secónd sìngul Thoughtless, 'l è stâ dirèt p'r i fradèi śmèi Allen e Albert Hughes, famōś p'r avér girâ in séguit al film La vera storia di Jack lo squartatore cun Johnny Depp. Un tèrs sìngul, Alone I Break, al vèṅ dirèt in séguit par Sean Dack.
Al disc al vénd pôc anc parchè di hacker, di làdar dla réda internet, i gh l'ìvan cavàda a rubàr dal computer ad Munky al canti dal disc, sinc méś prima ch'al gnis fóra. Untouchables però al ciàpa listés al disc ad plàtin.
Take a Look in the Mirror
A 'l inìsi dal 2003 i Korn i pùblican cuma sìngul Did My Time, un braṅ ch'al cumparìva in dla culòna sunóra dal film Tomb Raider: La culla della vita cun l'Angelina Jolie ch'la cumparìs anc in dal vìddeo priumusiunàl.
'L ùltim lavōr fat cun tut i cumpunènt uriginài (e par la cà discugràfica Sony / Epic) 'l è Take a Look in the Mirror (Dà n'uciàda in dal spèć) dal Nuvémbar dal 2003. Al disc al vénd 98.000 còpi in dla prima stmana, tucànd la puśisiòṅ 9 in dal sò paéś. A s trata 'd un lavōr dimóndi grèś e rabî e pîṅ ad distursiòṅ, cuma quéi di inìsi e 'l è stâ prudót diretamènt par Jonathan Davis.
Cuma i aṅ dit anca lōr durànt di intervìsti, al disc 'l è stâ fat in présia par via dal vendìti dimóndi basi dal lavōr precedènt, cun al prubléma 'd èsar in gir p'r al Ozzfest tour in cal mèntar.
Al disc al gh'à dèntar quàtar sìngui: Did My Time, Right Now (cun un vìddeo rivultànt fat a cartòṅ animâ par Spike & Mike), Y'All Want A Single (braṅ ch'a tōś in gir al cà discugràfichi) e Everything I've Known. Cuma in “Follow the leader”, a s cata na canta (Play me) cun di pès rap fat par Nas. A la fiṅ dl'ultma cansòṅ, When Will This End, dòp soquànt minùt ad vōd, a gh'è un braṅ lugâ, One (cover di Metallica), sunâ dal viṿ in dal prugràma MTV Icon: Metallica in dal Maǵ dal 2003. Al fà finalmènt anc la sò cumpàrsa in s'n àlbum uficiàl al braṅ Alive, vèć demo dal grup.
Greatest Hits, Volume 1
Al 5 'd Utóbar dal 2004 a véd la luś la prima racòlta di Korn ciamàda Greatest Hits, Volume 1, cun dèntar i sìngui più cgnusû gnû fóra da 'l 1994 a 'l 2003, al remix ad Freak On A Leash e dū cover: Word Up di Cameo e Another Brick In The Wall di Pink Floyd, tirâ fóra cuma sìngui. In tut al disc al gh'à dèntar daśnóṿ pès.
Al 22 ad Favràr dal 2005 al chitarìsta Brian Welch al mòla tut 'd un trat al grup dgénd: «A-j-ò sarnî al Sgnór Gesù Crist cum al mè salvadōr, e a gh tindarò a drē faghénd la mè mùśica». "Head" al s fà batśàr in dal fiùm Giurdâṅ dascurénd liberamènt dla sò cunversiòṅ, specialmènt in dal sò sit internet. Òṅ di mutìṿ ch'al gh'à fat mulàr lè la baràca 'l è stâ quél ch'al n s cumpatìva piò ad sintìr sò fiōla pìcula dir dal parulàsi cantànd al canti di Korn.
See You on the Other Side
Pôc tèmp dòp che Welch 'l iva mulâ 'l grup, i Korn i fìrman un cuntràt da vint-sinc migliòṅ ad dòlar cun la EMI e Virgin Records.
Al 6 ad Dicémbar dal 2005 i faṅ catàr in di negòsi al prim lavōr fat da lōr par la nóva cà discugràfica, See You on the Other Side (A sa vdém da cl'atra banda), ch'al s piàsa a 'l pòst nùmar tri dla Billboard. Al prim sìngul Twisted Transistor al s cumpàgna cun un vìddeo dirèt par Dave Meyers, in dua i Korn i èṅ imitâ in na manéra da far rìdar da di rapper cuma Xzibit, Lil' Jon, Snoop Dogg e David Banner. Àtar dū sìngui i gnaràṅ fóra in séguit: Coming Undone e Politics, quést chè minga sustgnû da 'n vìddeo, ma fat giràr sōl a la ràddio.
Al grup al decìd cun cal lavōr chè ad cambiàr un pôc gènar, avśinànd-as da piò a la lerònica e a 'l stîl ad Marilyn Manson e di Nine Inch Nails ad Peter Steele.
Al disc, ch'al gh'à dū versiòṅ: quéla nurmàla, cun quatòrdas braṅ dèntar, e quéla deluxe cun un CD da piò cun dèntar tri braṅ inèdit, dū mix ad Twisted Transistor e dū vìddeo live, 'l à vindû da piò ad dū migliòṅ ad còpi in tut e al gh 'l à cavâ a rivàr a 'l disc ad plàtin in di Stat Unî, armanénd par 35 stmani in dla Top 200.
Al 13 ad Śnar dal 2006 i Korn i sònan a 'l Hollywood Forever Cemetery, dand vita a 'l See You on the Other Side World Tour cun 'l apòǵ 'd Axl Rose di Guns N' Roses, Chester Bennington e Joseph Hahn di Linkin Park e l'atōra Jessica Biel.
Live & Rare e Unplugged MTV
Al 9 ad Maǵ dal 2006 i Korn i faṅ gnir fóra na racòlta, ad pès dal viṿ e di àtar rar, ciamàda Live & Rare. Al disc al gh'à dèntar sèt canti 'd un cuncèrt dal Nuvémbar dal 2003 a New York e àtar quàtar live, cun in śònta dū pès in studi (Proud e Earache My Eye, quést chè braṅ lugâ dal disc Follow The Leader).
Sèmpar dal 2006 'l è la racòlta dal cuncèrt dal 29 ad Luj a Nashville, The Family Values Tour 2006, cun dèntar sinc braṅ dal grup califurgnàṅ (cun na Shoots and Ladders/Wicked cantàda insém a Chino Moreno) e soquànt di àtar grup cuma i Deftones e i Stone Sour.
Al 12 ad Śugn dal 2006, durànt al tour in dal nòstar cuntinènt, a Davis a gh vèṅ catàda na malatìa dal sangṿ, la Idiopathic Trombocitopenic Purpura, ch'la 'l tîṅ a 'l uśdàr par na stmana.
In dal Dicémbar dal 2006 al baterìsta David Silveria, famóś anc p'r avér fat al mudèl par Calvin Kline e cgnusû p'r èsar al mémbar tìmid dal grup, al fà savér ch'al s turà na pàuśa e ch'al n sunarà briśa in di disc e in di cuncèrt a gnir.
Sénsa 'd lò, al 9 ad Dicémbar dal 2006 i Korn i sònan dal viṿ cun di strumènt acùstic par la traśmisiòṅ dal canàl televiśìṿ MTV insém a la Amy Lee di Evanescence (in dal braṅ Freak on a Leash, sarnî cuma sìngul) e Robert Smith di The Cure in dal braṅ Make Me Bad misćiâ par l'ucaśiòṅ cun In Between Days, vèć pès dal 1985 dal grup ingléś. Da nutàr anc la cover di Radiohead Creep, òṅ di ùndas dal pachét (tri i èṅ i pès tirâ via: No One's There, Thoughtless e Dirty), insém a na Throw Me Away sunàda cun sitar e di taiko giapunéś. L'eśibisiòṅ la vèṅ registràda p'r èsar misa in un disc selebratìṿ ch'al gnarà fóra al 6 ad Mars dal 2007 cun al tìtul MTV Unplugged. In dla prima stmana al lavōr al vénd 51.000 còpi e al finìs a 'l pòst nóṿ dla Billboard 200.
Al 7 ad Śnar dal 2007 i Korn i càtan in dal vèć amìg Terry Bozzio al baterìsta nóṿ.
Untitled
Al 31 ad Luj dal 2007 i Korn i véndan 'l utàṿ disc dla lōr caréra (sertificâ 'd òr dal mumènt ch'l à vindû da piò 'd un migliòṅ ad còpi in tut al mónd), un lavōr sénsa tìtul cgnusû in gènar cuma Untitled o anc The Ominous Root (da 'l nóm dl'òpra ad Richard Kirk ch'la figùra in cupertìna). Al cantànt Jonathan Davis 'l à dit in prupóśit: „A n vlìvan briśa dar n'etichéta a c'l àlbum chè. Al n gh'à minga di cunfìṅ e gnanc di lìmit. Parchè a n dar mia l'ucaśiòṅ a i nòstar sustenidōr ad ciamàr-al cuma i vólan?“.
I sìngui tirâ fóra i èṅ tri: Evolution (Maǵ 2007), Hold On (Utóbar 2007) e Kiss (Avrìl 2008).
Sénsa Silveria da drē da la baterìa par la prima vòlta, in cal disc chè i sònan al sò pòst Terry Bozzio (ch'al vliva dvintàr a tut i cóst òṅ di Korn ciapànd la sò part dal 25% e par cal mutìṿ lè 'l è stâ mandâ via), Brooks Wackerman ma anc Davis stés. I Korn i ciàman anc Zac Baird par sunàr al tastéri.
Al disc al fà al sò debùt diretamènt a 'l secónd pòst dla Billboard 200, un quèl ch'al n capitàva briśa da Untouchables dal 2002, ma in dal gir dna stmana al taca a véndar sémpar méno (un quàrt dal còpi), sparénd dal tut da la clasìfica dòp dódas stmani.
Mémbar
Quéi 'd adès
- Jonathan Davis - vóś e curnamùśa (1993 - incō)
- James "Munky" Shaffer chitàra (1993 - incō)
- Reginald "Fieldy" Arvizu bas (1993 - incō)
- Ray Luzier - baterìa (2007 - incō)
Ex cumpunènt
- Brian "Head" Welch - chitàra (1993 - 2005)
- David Silveria - baterìa (1993 - 2006)
Discugrafìa
Àlbum
- 1994 - Korn
- 1996 - Life Is Peachy
- 1998 - Follow the Leader
- 1999 - Issues
- 2002 - Untouchables
- 2003 - Take a Look in the Mirror
- 2005 - See You on the Other Side
- 2007 - Untitled album
- 2010 - Korn III: Remember Who You Are
- 2011 - The Path to Totality (al gnarà fóra al 15 ad Nuvémbar)
Racòlti
- 2004 - Greatest Hits, Vol. 1
Dal Viṿ
- 2006 - Live & Rare
- 2007 - MTV Unplugged: Korn
Demo
- 1993 - Neidermeyer's Mind
EP
- 1997 - Live at the Palace
- 2001 - All Mixed Up
- 2005 - The Other Side
- 2005 - The Other Side, Part 2
- 2006 - Politics Election EP
- 2009 - Korn Digital EP#1
- 2010 - Korn Digital EP#2
- 2010 - Korn Digital EP#3
Sìngui
- 1993 - Christmas Song
- 1994 - Blind
- 1995 - Need To
- 1995 - Shoots and Ladders
- 1996 - Clown
- 1996 - No Place to Hide
- 1997 - A.D.I.D.A.S.
- 1997 - Good God
- 1998 - All in the Family (insém a Fred Durst)
- 1998 - Got the Life
- 1998 - Children of the Korn (insém a Ice Cube)
- 1998 - B.B.K.
- 1999 - Freak on a Leash
- 1999 - Falling Away from Me
- 2000 - Make Me Bad
- 2000 - Somebody Someone
- 2002 - Here to Stay
- 2002 - Thoughtless
- 2002 - Alone I Break
- 2003 - Did My Time
- 2003 - Right Now
- 2004 - Y'All Want a Single
- 2004 - Everything I've Known
- 2004 - Word Up!
- 2004 - Another Brick in the Wall
- 2005 - Twisted Transistor
- 2006 - Coming Undone
- 2006 - Coming Undone wit It (insém a Dem Franchize Boyz)
- 2006 - Politics
- 2006 - Hypocrites
- 2007 - Freak on a Leash (unplugged, insém a Amy Lee)
- 2007 - Evolution
- 2007 - Hold On
- 2008 - Kiss
- 2008 - Haze
- 2010 - Oildale (Leave Me Alone)
- 2010 - Let the Guilt Go
- 2011 - Get Up! (insém a Skrillex)
Videugrafìa
- 1997 - Who Then Now? Vhs
- 2002 - Deuce Vhs e Dvd
- 2002 - Korn Live Dvd
- 2006 - Live on the Other Side Dvd e Blu-ray
- 2006 - Chopped, Screwed, Live and Unglued Dvd e Cd
- 2008 - Live at Montreux 2004 Dvd e Blu-ray


text:
Petra Kvitová
La Petra Kvitová (a s lèś Pètra Qvìtovâ [ˈpɛtra ˈkvɪtovaː]) l'è na tenìsta céca nada a Bílovec 'l 8 ad Mars dal 1990. L'è élta 182 cm e la péśa 70 chilo.
Da pìcula la psiva śugàr a vòley, tgnénd a drē a sò pàdar Jiří ch'al fava 'l alenadōr ad cal spòrt lè, ma invéci 'l à pò sarnî al tènis anc parchè al sò ìdul l'éra la Martina Navrátilová, tacànd però dimóndi tard, a séd'ś an.
In dla sò caréra 'l à vins déś turnèo in tut (cun la pèrla ad Wimbledon 2011) rivànd a èsar la nùmar 2 dal mónd al 10 ad Śnar dal 2012. L'à anc purtâ a cà al Master dal 2011 (cóntar la Viktoryja Azaranka) e dū Fed Cup (2011 e 2012).
Caréra
La Kvitová la taca a śugàr in dal tènis di prufesiunìsta in dal 2008 e la fà subìt na vitma impurtànta: la Venus Williams a la Cellular South Cup. In Śugn la và dimóndi avànti a gl'Open ad Frància rivànd a 'l quàrt tùran baténd in d'l órdan la giapunéśa Akiko Morigami, l'austragliàna Samantha Stosur e l'ungheréśa Ágnes Szávay.
In dal 2009 la fà sèntar vinsénd al prim tìtul WTA a Hobart. A gl'US Open la bat la nùmar òṅ dal mónd Dinara Safina in tri set a 'l tèrs tùran quànd lē l'éra sōl la nùmar 72 dal ranking. A Linz la riva in finàl baténd via via l'Andrea Petković, la Iveta Benešová, la Carla Suárez Navarro e l'Agnieszka Radwańska ma la n gh la cava briśa a far fóra la bélga Yanina Wickmayer ch'la vins par 6-3 6-4.
In dal 2010 la pèrd 6-2 6-1 a gl'Australian Open da la Serena Williams che pò la vinsarà 'l tìtul. A la Cellular South Cup la gh'à d'inchinàr-as a la Marija Šarapova in semifinàl. Stés riśultâ anc a Wimbledon, batùta incóra da la più śóvna dal Williams, ma la s tōś la sudisfasiòṅ ad bàtar la Viktoryja Azaranka e la danéśa Caroline Wozniacki e a dvintàr la nùmar 29 dal mónd. Quànd a pâr ch'la pòsa vulàr in élt a sucéd 'l eśàt cuntràri cun di prim e di secónd tùran ad fila. A và 'n pò méj a gl'Us Open (tèrs tùran, batùda par la Kim Clijsters) e a i China Open (quàrt ad finàl pardénd da la Caroline Wozniacki, la nóva nùmar òṅ). La finìs 'l an a 'l nùmar 34 dal mónd.
In dal Śnar dal 2011 la vins al turnèo ad Brisbane cun un séc 6-1 6-3 a la tedésca Andrea Petković. A gl'Australian Open la riva a i quàrt e pò la vins incóra un tìtul baténd la Kim Clijsters a Parì par 6-4 6-3. 'L 8 ad Maǵ dal 2011 la s pòrta a cà anc al turnèo ad Madrid dand la paga a la Viktoryja Azaranka par 7-6 6-4. Chi riśultâ chè acsè bèi i la cùcian dimóndi in élt in di prim dèś pòst dal ranking WTA. Al 2 ad Luj la vins al sò prim Slam a Wimbledon e la 'l fà cóntar la Marija Šarapova cun al puntéǵ ad 6-3 6-4. Incóra na vòlta però la sò stagiòṅ dòp l'èrba l'è dimóndi fiàpa ma a Linz la tórna a 'l sucès cóntar la śluvàca Dominika Cibulková batùda in finàl par 6-4 6-1. In Utóbar la śōga al Master a Ìstanbul. In di round robin la mét sóta la Vera Zvonarëva, la Caroline Wozniacki e l'Agnieszka Radwańska. In semifinàl la gh lasa strada la Samantha Stosur méntar la finàla l'è sua par 7–5, 4–6, 6–3 in di cunfrònt dla Viktoryja Azaranka. Cal tìtul chè la gh parmét ad rivàr a sōi 115 punt da 'l èsar la nùmar òṅ dal clasìfichi mundiàli dal tènis dal fémni. Cuma s'a n fus incóra asè, la Petra la vins i sò dū singulàr dla finàl dla Fed Cup, cópa ch'la s pòrta a cà par 3-2 in di cunfrònt dla Rùsia.
In dal 2012 la gh'à da patìr soquànt infurtùni e pò la fà fadìga a catàr la fórma giùsta. Dòp soquànt prim tùran la gh la cava a rivàr in semifinàl a gl'Australian Open e a 'l Roland Garros ma la và fóra a i quàrt ad finàl a Wimbledon ad òpra dla Serena Williams. A Montreal la bat la cinéśa Na Li in finàl par 7–5, 2–6, 6–3 e la fà 'l bis anc a New Haven quànd a inchinàr-as l'è la Marija Kirilenko par 7-6, 7-5, dòp avér pardû in semifinàl la stmana prima a Cincinnati cóntar l'Angelique Kerber. A gl'US Open la và invéci fóra a 'l quàrt tùran par maṅ dla francéśa Marion Bartoli. In Nuvémbar la vins però la sò secónda Fed Cup a Praga cóntar la Sèrbia.
In dal Favràr dal 2013 la vins al sò dècim turnèo a Dubai cóntar la Sara Errani par 6-2, 1-6, 6-1. In Mars la buta in dal rusc la sò partìda di quàrt di Indian Wells Masters in Califòrgna cóntar la rusa Marija Kirilenko quànd la pèrd al secónd set faghénd quàtar fai dópi ad fila e pò la partìda par 6-4 4-6 3-6.


text:
15 02
Ol dé 15 de febrér l'è 'l 46 dé de l'an del calendare gregorià; manca 320 (321 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 15 de febrér al è ul dí da pòost 46 dal an dal calendari gregurian; i manca 320 (321 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
2011 - ure 22.23 - Al Festival de Sanrému per la prima vòlta in sessant'àn el cànta 'me cuncurént un artìsta che 'l cànta in Lumbàrt, el Davide Van de Sfroos cun la cansùn Yanez che l'è stacia tra i 12 cansù che i à pasàt la selesiù de la prima sira.
2003 - Barcelona: apröf 350.000 persone (in acorde a Cuntrastant; fe plö in acorde a otre font) i va föra a la ía per protestá contra la previsíbila invasiú del Iraq per i Stacc Ünicc: a l'è la manifestassiú plö möltitüdinària (dapsus chela de Roma) contra la iminenta Guèra d'Iraq.
1898 - badia de l'Havana (Cuba): sa la passa öna esplosiú al crusadur Stadünindench Maine che la sarà ol pretest per che i Stacc Ünicc i declare la guèra a Spagna (Guèra de Cuba).
2003: in fiss sità in gir per ol mont s'i fa di manifestassiú möltitüdinàrie contra la iminenta invasiú de l'Iraq per i Stacc Ünicc: a l'è la pröma ölta a la Stòria che se fa öna mobilisassiú sitadena de tata portada (Guèra d'Iraq).
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1564 - Pisa (la Toscana, Itàlia: Galileo Galilei, in Lombart nomenat Galilée, físegh e astrònom italià (m. 1642).
1811 - San Juan (l'Arzentina: Domingo Faustino Sarmiento, pedagogh, scritur e polítegh Arzentí, president del paes (m. 1888).
1845 - Clinton (stat de Nöa York, SÜA): Elihu Root, polítegh Stadünindench, premi Nobel de la Pas ol 1912 (m. 1937).
1861 - Fleurier (cantú de Neuchâtel, Svízzera): Charle Edouard GuilaumI, físegh Svízzer, premi Nobel de Físega ol 1920 (m. 1938).
1873 - Augsburg (Baviera, Zermania): Hans von Euler-Chelpin, chémegh Suech, d'orísen todèsca, premi Nobel de Chémega ol 1929 (m. 1964).
1964 - Madison (Wisconsin, SÜA): Chris Farley, atur de sínema Stadünindench (m. 1997).
1976 - Torrelavega (Cantàbria, Spagna): Óscar FreirI, siclesta Spagnöl.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1995 - Palma (Mallorca): Guilem d'Efak, scritur e cantant Majorchí (n. 1929).
2005 - Barcelona: Josep Laporte, medi e polítegh Català, president de l' Institut d'Estudis Català e ex-cunsejée de la Generalitat (n. 1922).
2001 - Màlaga (Andalusia, Spagna): Ricardo Ocoa siclesta Basch.
2005 - Suresnes (l'Ísola de Fransa, Fransa): Pierre Bachelet, cantant Franses (n. 1944).
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Sant Faustí e Santa Jovita, fradej màrtir
Sant Zòan Baptesta de la Concepsiú
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.