text:
Io ti salverò
Io ti salverò (Mè a t salvarò) 'l è 'n film śal dal 1945 'd Alfred Hitchcock trat da 'l rumànś La cà dal dutōr Edwards ad Francis Beeding. Al prudutōr 'l è David O. Selznick.
Al film, girâ in biànc e négar, 'l è stâ numinâ par siē vòlti p'r i Prèmi Òscar dal 1946 vinsénd qvél par la culòna sunóra fata méj.
Custâ un migliòṅ e mèś ad dòlar, al 'n à pò purtâ a cà sèt a rivàr a 'l 1947. I diségn dal sógn i èṅ stâ fat par Salvador Dalí.
Sunt
La duturésa Constance Peterson (Ingrid Bergman) la lavóra in na clìnica psichiàtrica in dal Vermònt ciamàda Green Manors (Vila Vérda) dirèta p'r al dutōr Murchison (Leo G. Carroll). Chi lò l'à fat admànda p'r andàr in pensiòṅ prima parchè al gh'à 'n eśaurimènt narvóś. A 'l sò pòst al gh'à da rivàr al śóv'n e brâv dutōr Edwards.
Quànd al s preśénta lè però a s capìs subìt che 'l óm (Gregory Peck) al gh'à quèl ch'a traśa parchè al s daśméndga facilmènt i quèi e al s cupatìs briśa la néṿ e védar dal righi tiràdi su sfónd biànc, cuma qvéli dna fursìna in sla tṿaja. Faghénd un cunfrònt cun la sò firma e qvéla dal dutōr Edwards, la Constance la s rénd cònt che lò al n è minga la parsòna ch'la diś 'd èsar. A s créd ch'al pòvar dutōr Edwards al sia mòrt e lò 'l àppia tòlt al sò pòst dòp avér-al cupâ.
La duturésa Peterson, ch'in cal méntar l'è drē a inamuràr-'s ad lò, la gh vōl andàr a fónd, esénd dl'idéa che lò al n gh àppia minga cólpa. Jutàda p'r al dutōr Alexander Brulov, un prufesōr ad psicanàliśi, la próa a interpretàr òṅ di sò sógn. A salta fóra che 'l óm al s ciàma dabòṅ John Ballantine e ch'al gh'à un cumplès ad cólpa p'r un fat sucès in di tèmp indrē.


c: text/html

text:
Vaduz
Vaduz (Vadoz in Aleman; Dulcis Vallis in Latin) a l'è la capital del Principaa del Liechtenstein.
La se troeuva a una altituden de 460 meter sora del nivel del mar e 'l gh'ha 5429 abitant e ona superfis de 17.315 km² per ona densità de popolazion de 314 ab./km².
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vaduz l'è ona città alpina e la se troeuva in su la riva drita del fium Ren. L'è tacaa ai comun de Eschen, Gamprin, Schaan, Planken, Triesenberg, Balzers, Triesen, Sevelen e Buchs.
Stória[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Par che Vaduz la sàpe mensiunàda endei manüscricc del sècol XII col nòm de Farduzes ma la tradisiù la öl che la sàpe stàda fondàda entùren al 1322 dei cóncc de Werdenberg. Del stès an gh'è 'na citasiù del castèl de Vaduz. Endel 1499, endel córs de la Guèra svéva el castèl l'è stat sachegiàt dei Svìser e la cità l'è stàda distrugìda.
Endel sècol XVII la famìa dei Liechtestein, uriginària de la Bàsa Austria, l'ìa dré a sercà la maniéra de ìga 'n pòst endela Dieta Imperiala (Reichstag), ma i pòscc i éra reservàcc apéna ai nòbii che gh'ìa posedimèncc diretamènt sóta 'l tròno imperiàl, sènsa personàgi feudài intermediàre, e nisü dei posedimèncc de la famìa a chèl tép là i respetàa chèsto requizìt.
Endel 1699 la famìa la g'ha ìt l'ocaziù de crumpà de la famìa dei Hohenems la Signurìa de Schellenberg, e quach agn dòpo, endel 1712 la contèa de Vaduz, du teretóre picinì ma che gh'ìa le caraterìstiche che i Liechtestein i sercàa, cioè ìga nisü óter signùr feudàl che l'emperadùr stès.
Endel més de zenér del 1719, dòpo che töte le trafìle per el pasàgi de proprietà i éra stàde completàde, l'emperadùr Carlo VI, el g'ha decretàt l'üniù de Vaduz e Schellenberg, e l'inalsamènt de chèsto teretóre al rànch de Principàt (Fürstentum) col nòm de "Liechtenstein" en unùr al sò fidàt servidùr, Anton Florian del Liechtenstein". L'è alùra che el Liechtenstein l'è deentàt en stat sovrà mèmber del Sàcro Romàno Impéro. A testemognànsa del fat che töta la vicènda l'ìa apéna 'n espediènt pulìtich, el Prìncipe del Liechtenstein el g'ha mìa mitìt pè endel sò nöf teretóre per piö de 120 agn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mar Russ
El mar russ (in arab البحر الأحمر Baḥr al-Aḥmar, al-Baḥru l-’Aḥmar; in ebraich ים סוף Yam Suf), a l'è un gulf o brasc da mar de l'ucean indian tra l'Africa e l'Asia. La cunessiun cun l'ucean la se tröva a süd, a travers el stregg de Bab al-Mandab e 'l gulf d'Aden. Al nord a gh'è la penisula del Sinai, sitüada tra 'l gulf d'Aqaba e 'l gulf da Suez al funt del qual el se derviss el canal de Suez, che 'l porta al mar mediterani. Quest mar chì a l'è lungh circa 1900 km e, al punt püssee largh, 300km. El fund marin el gh'ha una prufundità massima de 2500 m in la fossa centrala e una prufundità media de 500 m, però el gh'ha anca di piatafurm pocch fund, famus per la vita marina e i cural. La süperfis marina l'è de circa 450.000 km². A l'è l'habitat de püssee de 1000 specii d'invertebraa e 200 de cural.
El nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El mar a l'era numinaa gulf Arabich in la püpart di fund europei fin al secul XX, nom derivaa dai antigh funt grech. Erodut, Strabun e Tulumee numinaven quest brasc de mar Arabicus Sinus, menter reservaven el termin mar d'Erythrias per i aqui che bagnaven a süd la penísula d'Arabia, cunusüü atüalment cume ucean indian. El nom del mar a l'indica minga el culur di aqui, già che a hin ben blö da luntan e trasparent a la man. Forsi el fa alüsiun a la fluraziun staziunala di cianubateri numinaa Trichodesmium erythraeum, che se tröven sü la süperfis da l'aqua. Vargün al sügeriss che 'l se referiss ai muntagn russ del circundari, rich de mineral, ciamaa "הרי אדום" (muntagn di Edumit o muntagn rübin in ebraich).
Prupietà fisich[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La temperatüra de l'aqua in süperfis la resta custant a 21-25 °C e la visibilità l'è buna fina a circa 200 m, però el mar al è cunussüü per i vent fort e i curent periculus. El mar el se crea quand che l'Africa la se separa da l'Arabia, un muviment scumenzaa circa 30 miliun d'ann fa: adess a l'è dree a deventà püssee grand e, in acord al mudel del Tuzo Wilson, al deventarà un ucean.
Paes e cità de la costa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I paes de la costa del mar russ a hin:
- Costa nord:
- Costa ovest:
- Costa est:
- Costa süd:
- Cità:
Assab e Massaua, in Eritrea; Port Sudan, in del Sudan; Hala'ib, dispütada tra Sudan e Egit; Port Safaja, Hurghada, Suez, Sharm el-Sheikh e Dahab, in Egit; Eilat, in Israel; Aqaba, in Giurdania; Gidda, in l'Arabia Saudita, e Hudaida, in del Yemen.


text:
1Rü yemawena ga Cori ga Ngechuchu rü nayadexechi ga 72 ga to ga norü ngúexü̃gü. Rü taxrechigü inayamugü na yoxni guxü̃ ga yema ĩãnegü rü nachicagü ga Ngechuchu nawa ũxchaü̃xü̃wa na naxĩxü̃ca̱x. 2Rü ñanagürü nüxü̃: —Aixcümaxü̃chi nangẽxma i muxũchixü̃ i duü̃xü̃gü i ímemaregüxü̃ na yaxõgüãxü̃ natürü nanoxree̱xpü̱x i orearü uruü̃gü na namaã nüxü̃ yaxugüxü̃ca̱x i Tupanaãrü ore. Rü ngẽmaca̱x name nixĩ i duü̃xü̃güarü yora ya Tupanana naxca̱x peca i perü yumüxẽwa na namugüãxü̃ca̱x i norü puracütanüxü̃ i orearü uruü̃gü, na ngẽma duü̃xü̃gümaã nüxü̃ yanaxugüxü̃ca̱x i ore i mexü̃. 3—¡Rü ipexĩãchi rü ngẽ́ma pexĩ! Rü dücax, ñoma carnerugü i aigütanüwa imugüxü̃rüü̃ nixĩ i pexü̃ chimugüxü̃. 4—¡Rü tãũtáma choca ípinge, rü bai i perü dĩẽru, rü bai i perü chapatu! Rü tama chanaxwa̱xe i namagu penuxcü i ngẽxguma namawa texéxü̃ perümoxẽgügu. 5—Rü ngẽxguma wüxi ya ĩwa pengugügu, rü ñaããcü tá nüxü̃ perümoxẽgü i ngẽma duü̃xü̃gü: “Tupana pexü̃ rüngü̃xẽẽ̱x”, ñaperügügü tá. 6—Rü ngẽxguma ngẽ́ma nangẽxmagu i duü̃xü̃gü i Tupanaxü̃ cua̱xgüchaü̃xü̃ rü Tupana tá nüxü̃ narüngü̃xẽẽ. Natürü ngẽxguma ngẽ́ma natau̱xgu i duü̃xü̃gü i Tupanaxü̃ cua̱xgüchaü̃xü̃, rü pexca̱x tá nixĩ i ngẽma norü ngü̃xẽẽ ya Tupana. 7—¡Rü wüxi ya ĩgutama perücho, rü ngẽ́ma pechibüe rü pexaxegü i ngẽma nüxü̃́ ngẽxmaxü̃ i ngẽma ĩcü̱̃ã̱xgü! Erü wüxi i puracütanüxü̃ rü name nixĩ na nayauxãxü̃ i norü natanü naxca̱x i norü puracü. Rü yima ĩãnewa pengẽxmagüyane rü tama chanaxwa̱xe i náĩ ya ĩgu peyapegü. 8—Rü ngẽxguma wüxi ya ĩãne ya nawa meã pexü̃ nayaxunewa pengugügu, ¡rü penangṍ i ngẽma õna i pexna naxãgüxü̃! 9—¡Rü penameẽxẽẽ̱x i ngẽma iḏaaweexü̃ i yima ĩãnewa ngẽxmagüxü̃! ¡Rü namaã nüxü̃ pixu rü ñapegügü nüxü̃: “Tupanaãrü pora rü marü pexna nangaicama rü napexü̃tagu”, ñapegügü nüxü̃! 10—Natürü ega nawa pengugügu ya wüxi ya ĩãne i ngextá duü̃xü̃gü tama meã pexü̃ íyauxgüxü̃wa, ¡rü ngẽma cayegu ípechoxü̃ rü ñapegügü nüxü̃ i ngẽma ĩãnecü̱̃ã̱x!: 11“Rü woo ñaã perü ĩãneãrü üxaxü̃ i tocutüwa yaxṹxü̃, rü itanapagü, na ngẽmawa nüxü̃ pecuáxü̃ca̱x na Tupana rü tama pemaã nataãẽxü̃. ¡Natürü tama nüxü̃ ipeyarüngümaẽ na marü pexna nangaicamaxü̃chichiréxü̃ ya Tupana na perü ãẽ̱xgacü yiĩxü̃”, ñaperügügü tá nüxü̃ i ngẽma ĩãnecü̱̃ã̱x! 12—Rü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma ngunexü̃ i nagu nagúxü̃ i naãne, rü Chodomacü̱̃ã̱x i duü̃xü̃güarü yexera Tupana tá nanapoxcue i ngẽma duü̃xü̃gü i tama meã pexü̃ yauxgüxü̃. 13—Rü wüxi i ngechaü̃ nixĩ i pexca̱x, Pa Corachĩ́cü̱̃ã̱x rü Bechaídacü̱̃ã̱x i Duü̃xü̃güx, yerü yexguma chi Tiruarü ĩãnewa rü Chidã́ũãrü ĩãnewa chanaxü̱xgu ga yema mexü̃gü ga cua̱xruü̃gü ga Tupanaãrü poramaã petanüwa chaxüxü̃, rü woo ga na poraãcü yachixexü̃ ga yema Tirucü̱̃ã̱x rü Chidã́ũcü̱̃ã̱x ga duü̃xü̃gü rü nuxcümama chitama nüxü̃ narüxoe ga nacüma ga chixexü̃, rü poraãcüxüchi chima nügümaã nangechaü̃gü rü naxauxe, yerü chi nügü nicua̱xãchitanü ga na yapecaduã̱xgüxü̃. 14—Natürü pemaã nüxü̃ chixu rü ngẽma ngunexü̃ i Tupana nagu napoxcuexü̃ i pecaduã̱xgüxü̃, rü ngẽma ngunexü̃gu rü Tirucü̱̃ã̱x rü Chidã́ũcü̱̃ã̱xãrü yexera tá pexü̃ napoxcue i pemax. 15—Rü pemax, Pa Capernáũcü̱̃ã̱xgü i Duü̃xü̃güx ¿e̱xna pema nagu perüxĩnüẽgu rü daxũguxü̃ i naãnewa tá pexĩxü̃? Pemaã nüxü̃ chixu rü naãnetüü̃wa i ngextá Tupana Chatanáxü̃ ípoxcuxü̃wa tá nixĩ i pewogüxü̃. 16Rü ñu̱xũchi norü ngúexü̃güxü̃ ñanagürü: —Rü yíxema pega ĩnüẽxẽ, rü chauga rü ta taxĩnüẽ. Natürü yíxema tama pega ĩnüẽxẽ, rü chauga rü ta tama taxĩnüẽ. Rü yíxema tama chauga ĩnüẽxẽ, rü tama naga taxĩnüẽ ya Chaunatü ya núma choxü̃ mucü —ñanagürü ga Ngechuchu. 17Rü taãẽãcüma nawoegu ga yema 72 ga norü ngúexü̃gü ga yamugüxü̃. Rü ñanagürügü nüxü̃: —Pa Corix, ngẽxguma cuégagu tidexagügu, rü a̱i̱xrüxü̃ i ṉg̱oxogü rü toga naxĩnüẽ —ñanagürügü. 18Rü Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽmáãcü aixcüma nixĩ. Yerü nüxü̃ chadau ga Chataná ga daxũguxü̃ ga naãnewa na natáexü̃ wüxi ga ãẽmacürüü̃. 19—Rü choma nixĩ ga pexna chanaxãxü̃ ga pora na tama chixexü̃ pemaã naxügüxü̃ca̱x ega woo ãxtapegüwa rü e̱xna tuxchinawegüwa pengagügu. Rü yexgumarüü̃ ta pexna chanaxã ga pora na nüxü̃ perü- yexeraxü̃ca̱x i guxü̃ma i Chatanáãrü pora na ngẽmaãcü taxucürüwama ṯacü rü chixexü̃ pemaã naxüxü̃ca̱x. 20—¡Natürü tãxṹ i petaãẽgüxü̃ naxca̱x i ngẽma na pega naxĩnüẽxü̃ i ṉg̱oxogü! Rü narümemaẽ nixĩ i petaãẽgü naxca̱x na marü naxümatüxü̃ i peéga i Tupanaãrü poperawa i daxũguxü̃ i naãnewa —ñanagürü. 21Rü yexgumatama ga Tupanaãẽ ga Üünexü̃ rü poraãcü Ngechuchuxü̃ nataãẽxẽẽ. Rü ñanagürü ga Ngechuchu: —Pa Chaunatü, Pa Daxũguxü̃ i Naãne rü Ñoma i Naãneãrü Yorax, cuxü̃ chicua̱xüü̃, yerü ñaã chorü ngúexü̃güxü̃ nüxü̃ cucua̱xẽẽ i ñaã ore ga naxchaxwa iquicúxü̃ ga duü̃xü̃gü i ñoma i naãnewa nüxü̃ cua̱xüchigüxü̃. Rü yemaãcü cunaxü, Pa Chaunatüx yerü yemaãcü nixĩ ga cunaxwa̱xexü̃ —ñanagürü. 22Rü ñanagürü ga Ngechuchu: —Chaunatü choxna nanaxã i guxü̃ma i ṯacü i ngẽxmaxü̃. Rü taxúema choxü̃ tacua̱x na Tupana Nane chiĩxü̃. Rü Chaunatüxicatama nixĩ ya choxü̃ cuácü na Nane chiĩxü̃. Rü ngẽxgumarüü̃ ta taxúema nüxü̃ tacua̱x na texe yiĩxü̃ ya Chaunatü. Rü choma ya Nane rü ngẽma duü̃xü̃gü i Chaunatüxü̃ nüxü̃ chadauxẽẽchaü̃xü̃xĩcatama nixĩ i nüxü̃ cua̱xgüxü̃ na texe yiĩxü̃ —ñanagürü. 23Rü yexguma norü ngúexü̃güxü̃ nadawenü, rü namaãxĩca ñanagürü: —Tataãẽgü ya yíxema tümaxẽtümaãxü̃chi nüxü̃ daugüxe i ñaã ñu̱xma pema nüxü̃ pedaugüxü̃. 24—Erü pemaã nüxü̃ chixu, rü muxü̃ma ga nuxcümaü̃güxü̃ ga Tupanaãrü orearü uruü̃gü rü ãẽ̱xgacügü ga tacügü, rü nüxü̃́ nangúchaü̃ ga nüxü̃ na nadaugüchaü̃xü̃ i ñaã ñu̱xma pema chauxü̃tawa nüxü̃ pedaugüxü̃. Natürü tama nüxü̃ nadaugü. Rü nüxü̃́ nangúchaü̃ ga nüxü̃ na naxĩnüẽchaü̃xü̃ i ñaã ñu̱xma pema chauxü̃tawa nüxü̃ pexĩnüẽxü̃. Natürü tama nüxü̃ naxĩnüẽ —ñanagürü. 25Rü yexguma inachi ga wüxi ga ngúexẽẽruü̃ ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃, rü Ngechuchuxü̃tawa naxũ na namaã yanadexaxü̃ca̱x. Rü Ngechuchuxü̃ naxüxchaü̃, rü yemaca̱x nüxna naca rü ñanagürü: —Pa Ngúexẽẽruü̃ ya Ngechuchux, ¿Ṯacü nixĩ i mexü̃ na chanaxüxü̃ na choxü̃́ nangẽxmaxü̃ca̱x i maxü̃ i taguma gúxü̃? —ñanagürü. 26Rü Ngechuchu nanangãxü̃, rü ñanagürü: —¿Ñuxũ ñaxü̃ i ngẽma ore i Moĩchéarü mugüwa ümatüxü̃? ¿Rü ṯacüxü̃ i cumaã yaxuxü̃? —ñanagürü. 27Rü yema ngúexẽẽruü̃ ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃, rü Ngechuchuxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü: —¡Nüxü̃ nangechaü̃ ya Cori ya curü Tupana i guxü̃ma i curü maxü̃maã, rü guxü̃ i cuãẽmaã, rü guxü̃ i curü poramaã, rü guxü̃ i nagu curüxĩnüxü̃maã! ¡Rü nüxü̃ nangechaü̃ i cumücü ngẽma na cugütama cungechaü̃xü̃rüü̃! —ñanagürü. 28Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —Ngẽma ore i choxü̃ namaã cungãxü̃xü̃ rü marü name. Rü ngẽxguma ngẽma ore quinguxẽẽ̱xgu, rü tá cunayaxu i maxü̃ i taguma gúxü̃ —ñanagürü. 29Natürü ga yema ngúexẽẽruü̃ ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃, rü nügüétüwa nachogüchaü̃. Rü yemaca̱x Ngechuchuna naca, rü ñanagürü: —¿Rü texé tixĩ ya chomücü? —ñanagürü. 30Rü yexguma ga Ngechuchu rü nanangãxü̃, rü ñanagürü nüxü̃: —Wüxi ga yatü Yerucharéü̃wa ne naxũ, rü Yericú ga ĩãnewa naxũ. Rü namagu nüxü̃ nangaugü ga ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃. Rü guxü̃ma ga norü yemaxü̃ca̱x nangĩ̱xgü, rü a̱i̱xrüxü̃ ga naxchiru rü ta naxca̱x nangĩ̱xgü. Rü nanac̱uaixgü, rü nayayuãchixẽẽgü, rü yemaãcü yéma nanata̱xgü. 31—Rü yematama namawa naxüpetü ga wüxi ga Yudíugüarü pai. Natürü yexguma yema yatüxü̃ nada̱u̱xgu rü nüxü̃ yéma naxüpetümare. 32—Rü yéma naxüpetü ta ga wüxi ga Lebítanüxü̃ ga tupauca ga taxü̃newa puracüxü̃. Rü yexguma yema yatüxü̃ nada̱u̱xgu, rü nüma rü ta nüxü̃ naxüpetümare. 33—Natürü yixcüra rü wüxi ga Chamáriaanecü̱̃ã̱x ga yatü rü yematama namawa naxüpetü. Rü yexguma guma yatüxü̃ nada̱u̱xgu rü nüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃. 34—Rü guma yatüca̱x nixũ. Rü chixü̃ rü binumaã nanaxüxü̃ ga norü o̱xrigü, rü meãma nayana̱ĩ̱xgü ga yema norü o̱xrigü. Rü ñu̱xũchi norü cowarugu nanamunagü, rü wüxi ga pegüchicawa nanaga. Rü yéma nüxna nadau. 35—Rü moxü̃ãcü ga yexguma inaxũãchigu ga yema Chamáriaanecü̱̃ã̱x, rü ngĩxü̃ nayaxu ga taxretachinü ga norü dĩẽru, rü yema pegüchicaarü yorana ngĩxü̃ naxã. Rü ñanagürü nüxü̃: “¡Nüxna nadau i ñaã yatü! Rü ngẽxguma yexeragu naxãtanügu na nuã nangẽxmaxü̃, rü choma tá cuxü̃́ chanaxütanü i ngẽxguma chataeguxgu”, ñanagürü. 36Rü ñanagürü ga Ngechuchu nüxü̃ ga yema ngúexẽẽruü̃ ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃: —Ñu̱xma chanaxwa̱xe i chomaã nüxü̃ quixu i ngẽxü̃rüüxü̃ ga yema tomaẽ̱xpü̱xtanüwa ga aixcüma namücü ixĩxü̃ ga yema yatü ga ngĩ́ta̱a̱xgüxü̃ ima̱xgüxü̃ —ñanagürü ga Ngechuchu. 37Rü yexguma ga yema ngúexẽẽruü̃ ga Moĩchéarü mugüwa ngu̱xẽẽtaexü̃ rü ñanagürü: —Yema Chamáriaanecü̱̃ã̱x nixĩ ga yema yatümücü ixĩxü̃, yerü nüxü̃́ nangechaü̃tümüü̃ —ñanagürü. Rü yexguma ga Ngechuchu rü ñanagürü nüxü̃: —¡Ñu̱xma rü íixũ rü yema Chamáriaanecü̱̃ã̱x üxü̃rüü̃ naxü! —ñanagürü nüxü̃. 38Rü yexguma Ngechuchu namagu ixũxgu norü ngúexü̃gümaã rü wüxi ga ĩãnexãcüwa nangu. Rü yéma guma ĩãnexãcüwa rü wüxi ga nge ga Martagu ãẽ́gacü ngĩgüpatawa inanguxẽẽ. 39Rü Martaaxü̃́ iyexma ga wüxi ga ngĩẽya̱x ga Maríagu ãẽ́gacü. Rü ngĩma rü Ngechuchucutüxü̃tawa irüto na inaxĩnüxü̃ca̱x ga Ngechuchuarü ore. 40Natürü ga Marta rü itaarü puracüã̱x rü yemaãcü ngĩrü puracüguama irüxĩnü. Rü yemaca̱x Ngechuchuca̱x iyaxũ, rü ngĩgürügü nüxü̃: —Pa Corix, ¿tama e̱xna nagu curüxĩnü i ngẽma na chataarü puracüã́xü̃ rü ngẽma chaueya̱x rü choxnaxĩca na natáãxü̃ i guxü̃ma i ngẽma puracü? ¡Rü namaã nüxü̃ ixu na choxü̃ nangü̃xẽẽxü̃ca̱x! —ngĩgürügü. 41Natürü Ngechuchu rü ngĩxü̃ nangãxü̃, rü ñanagürü ngĩxü̃: —Pa Martax, cuma rü poraãcü curü puracüca̱x cuxoegaãẽ, rü muxü̃ma i ngẽmaxü̃gu curüxĩnü. 42—Natürü wüxixicatama nixĩ i guxü̃ãrü yexera i mexü̃ na nagu rüxĩnüxü̃. Rü María iyixĩ i ngẽmagu rüxĩnücü. Rü taxúetáma ngĩxna tayanuxü̃ i ngẽma —ñanagürü ga Ngechuchu.
Copyright
Learn More


text:
Attestat dal medi
- Gievgia, 18.2.2016, 11:15
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 18.2.2016, 11:15, RTR
Cura ston ins purtar in attest dal medi ch'ins è malsaun e tge dretgs ha il patrun?
Sch'in collavuratur vegn malsauns lura manca el natiralmain en fatschenta. Per il patrun n'è quai betg adina agreabel. Oravant tut cura ch'i dat bler da far en fatschenta. Spert vegn lura la dumonda dal patrun, sch'il collavuratur è gia stà tar il medi.
La lescha na scriva betg avant ch'il collavuratur sto purtar in attest. Il collavuratur è dentant obligà da mussar si ch'el è malsaun, e quai davent dal prim di. Quai e natiralmain il pli simpel cun in attest dal medi.
Attest online
Tge far, sch'ins na vul betg ir tar il medi? Fitg simpel e strusch da crair - ma ussa datti in'autra pussaivladad. Ins po era pusstar in attest online.
Ma adatg, sch'il patrun da lavur ha l'impressiun che ses collavuratur ha obtegnì in attest da medi che n'è betg correct, lura ha el la pussaivladad da trametter el u ella tar in agen medi da confidenza (Vertrausenarzt). Pia megler è dad esser sincer e mo restar a chasa cura ch'ins è vairamain malsaun e da purtar in correct attest!


text:
Anna Finocchiaro
Anna Maria Paola Luigia Finocchiaro (Modica, 31 de mars del 1955) l'è 'na pulìtica italiàna, l'è stàda Minìster per le Pari Oportunità.
Laureàda 'n giurisprüdènsa, 'ndèl 1981 la deènta funsiunàre de la Banca d'Italia endèla filiàl de Savona. Pretùr a Leonforte del 1982 al 1985, la deènta sostituto procuratore 'ndèl tribünàl de Catania. Endèl 1987, la vé iligìda deputàda endèle fìle del Partit Comunìsta Italià.
Del 1988 al 1995 l'è stàda apò a consigiér endèl cümü de Catania, prìma col PCI e pò col Partìt Democràtich de la Sinìstra (PDS).
La vé numinàda Minìster per le Pari Oportunità 'ndèl goèrno Prodi I. Endèl 2001 la vé confermàda a la Càmera dei Deputàcc endèle fìle dei Democràrich de Sinìstra e 'ndèl 2006 la pàsa al Senàto coi vóti de la circuscrisiù Sicilia per la lìsta de L'Ulivo.
Endèl 2006 (XV Legisladüra) la vé numinàda capogrùpo a Palàs Madama del grùpo parlamentàr de L'Ulivo.
El 29 de bril del 2008 l'è stàda riconfermàda capogrùpo al Senàto del PD per la XVI legisladüra.


text:
Ólmo
Ólmo (Olmo al Brembo in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Al Brembana a 31 km de la sità e a 556 méter söl lièl del mar.
El g'ha 'na popolasiù de 499 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 7,8 km² e 'na densità de popolasiù de 64 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Vréra, Cassèi, Mezóld, Piasa Brembana, Piasatür, Piassöl e Santa Brigida.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ólmo l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Galiaa (NO)
Gajaa (Piemuntes: Gajà u Galià; Italian: Galliate) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.
El gh'ha ona popolaziun de 15 602 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 29,5 km² e ona densità de popolaziun de 529 ab./km².
L'è tacaa ai cumün de Bernaa (MI), Camra, Cuggion (MI), Nuara, Robecchetto con Induno (MI), Armantin, Turbigh (MI).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vist el sò süfìss in -aa l'è prubabil la sua urigin celtega. El nòm Galeatum el vegn föra per la prima völta in del 840, quand el vescuf nuares Adalgis l'ha dunaa i decimm de quest löch al Capitul de Nuara. In del 911 el re d'Italia Berengrari I l'ha acunsentii a la custrüsiun de un castell per difendes cuntra i Üngar (in lucalitaa Gajà Vecc).
A la metaa del XI secul l'arcidiocesi de Milan l'ha faa sü un nöf center, ciamaa Gajà Nöf, per cuntrastà l'influensa nuaresa. In del 1154, l'imperadur Federich I de Hohenstaufen, nemis di milanes, l'ha traa giò quest nöf paes, ma giamò düü agn dopu quest chì a l'era staa recustruii.
La lota per Gajà tra Nuares e milanes l'è 'ndada innanz tra i secui XIII e XIV. In d'un primm mument, i Nuares hinn riessii a trà giò i castei de Gajà Nöf, ma in del 1356 el Galeass Viscunt, düca de Milan, l'ha ciapaa de nöf el cuntròl del teritori. Inscì, la zona l'è divegnüda impurtanta per la sua pusisiun arent al fiümm Tisin. L'ha seguii i sòrt del Dücaa de Milan finna al 1738, quand che l'è staa daa, cume tütt el teritori de l'udierna Pruincia de Nuara, al Regn di Savoia. Düranta la segunda guera d'indipendensa (1859), l'è staa el löch del quartee general del Vitori Emanuel II, prima de la bataja de Magenta.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Galiaa (NO) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
25 01
Ol dé 25 de zenér l'è 'l 25 dé de l'an del calendare gregorià; manca 341 (342 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 25 de zenér al è ul dí da pòost 25 dal an dal calendari gregurian; i manca 341 (342 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Cuntegnüü
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1759: Alloway (Ayrshire, Scòzzia): Robert Burns, ul plüü cugnussüü pueta in lengua Scuzzesa.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- 1947 - Miami (la Florida, SÜA): Al Capone, gangster Nòort-american d'urígen Napulitana, plüü cugnussüü par Scarface.
Fèest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Presbízzia
La presbízzia a l'è la diminüzziun da la capacitaa d'acumudazziun dal öcc par vidé da vesin, causada da una pèrdita d'elasticitaa dal cristalin, ch'al è la leent interna dal öcc, meteent a fööch i ugett. La presbízzia la sa presenta nurmalmeent intorna aj 40-45 agn par i personn cun la vista nurmala, i.e. senza büsögn da curezziun par vidé ben da luntan. Cura ch'al esiist presbízzia prima da chesta etaa, sa trata nurmalmeent d'ipermetrupía u astigmatismu mía curegjüü. Asquaas ognidün al riva a presentá presbízzia; la sa cureec cun di leent cunvergeent (bifucaal/prugressiif).


text:
Bestia
A hinn definii besti (Animaj o Metazoi) tücc i urganism eucariota, cun diferensiasiun celülara, eterutrof e che se möven almen per un stadi de la sua vita.
El regn animal (Animalia o Metazoa) a'l gh'ha de pü o de men 1,5 miliun de speci vivent cugnusüü (se pensa però che ghe ne sien anmò un fracch de descuvrì) ch'a hinn faa sü in particular categurij tasunomich che i definiss el sistema de clasificasiun scientifega. El phylum püsee grant a l'è chell dij Artropud, che'l gh'ha 1 miluin de speci, e 750.000 de 'sti chì a hinn de la class dij Insett (bestiö).
La zoolugia l'è la broca de la biulugia che la stüdia i besti.


text:
Kinshasa
Kinshasa a l'è la capital de la Repüblica Demucratica del Congo.
A l'è anca la prima cità del paes per impurtanza cultürala, ecunomiga e cumerciala e per pupulaziun, cun 7.500.000 abitant (2005).
La sua impurtanza a l'è favurida perchè a l'è arent a Matadi, ai alter cità principaj del paes e al fiüm Congo, che l'è navigabil per püssee de 2900 chilometer.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kinshasa a l'è in sü la spunda meridiunala, quela manzina, del fiüm Congo, propi denanz a Brazzaville, la capital del Còngo.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Kinshasa l'ha fundada in del 1881 l'Henry Morton Stanley e ciamada Léopoldville (in frances, e Leopoldstad in ulandes), del nom del rè del belgi Leupuld II.
Avampost militar, la cità a l'ha scuminciaa a cress de impurtanza quand che'l s'è dervii el trafich in sül fiüm fina a Stanleyville (al di d'incö Kisangani), e hann faa sü la feruvia (1898) e'l metandot (1914), che l'hann culigada al port de Matadi, in sü l'Ucean Atlantich.
In del 1920 a l'è divegnüda la capital del Congo belga e l'è restada anmò la capital quand che'l paes a l'è vegnüü indipendent in del 1960.
In del 1966 a l'è staa müdaa el sò nom in Kinshasa.


text:
Mariàna
Mariàna (nòm uficiàl en Italià: Mariana Mantovana) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha presapóch 735 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 8 km², per 'na densità de 74 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aquanégra, Àsula, Piübega, Redundèsch.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Mariàna l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Filzbach
Filzbach a l'è un cumün svizzer del Canton Glarona. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 13.93 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 509 abitant.
El cumün de Filzbach al se tröva a una altitüden de 682 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amden (SG), Ennenda, Mollis, Obstalden, Weesen (SG).
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Filzbach l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1394 col nom de Vilentzspach.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Filzbach in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Huttwil
Huttwil a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 17.3 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 4704 abitant.
El cumün de Huttwil al se tröva a una altitüden de 638 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Auswil, Dürrenroth, Eriswil, Gondiswil, Rohrbach, Rohrbachgraben, Ufhusen (LU), Wyssachen.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Huttwil l'è menziunaa la prima volta in de l'ann the 9th Century col nom de Huttiwilare.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE)
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Sit ufizial (Todesch)
- Huttwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
- Pictures of Huttwil


text:
Vestren
Vestren (nom ufizial en italian: Vestreno) a l'è on comun de la Provincia de Lecch con 308 abitant (dàto del Dic 2015 [1]), 'na süperfis de 2,72 km² e 'na densità de 113 ab./km².
L'è el primm paes de la Val Varron se se riva de Derv. L'è quas taccaa al fianch del Mont d'Intròzz e 'l condivid di servizzi publich cont i alter comun de la val (Intròzz, Suej e Tremenech).
Evulüzziun demugrafica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Vestren l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
06 05
Ol dé 6 de magio l'è 'l 126 ( 127 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 240 dé a finí l'an.
Ul dí 6 de magio al è ul dí da pòost 126 ( 127 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 240 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1889 -La é 'naügüràda a Parigi la Tur Eifèl.
2000 - València: se la sélebra ol pröm tröáss d'assesur di Paes Català.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Tigri
Ul Tigri l'è vüün dii dü fiümm impurtaant de l'Irak, insemm a l'Eüfraa.
Al nass in dii muntàgn del Tauru, in Türchìa (in dela regjun del Kurdistan), e al curr per 1.800 km circa in del desèrt de l'Irak fin a rivà al Guulf Pèrsich cunt un estüari in cumün cunt l'Eüfraa, cjamaa Shatt al Arab.
Insema cunt l'Eüfraa, c'al scurr un quaj chilometer püssee inver uçideent, al delimita ul cöör del staat de l'Irak, cjamaa, fin daj teemp andaa, Mesuputamia.
In del sò percuurs al tuca la citaa de Mosul, in del nòort de l'Irak, Baghdad, capital de l'Irak e l'oltra granda citaa de l'Irak, Bassora, ca l'è bagnada dal Shatt al Arab.
Ul fiümm l'è semper staa impurtaant, in dela stòria, per tütt i geent c'an pupulaa l'Irak fin daj teemp dii Sümeer; ul Tigri, insema a l'Eüfraa, defatt, al porta l'acqua dii vòolt muntagn de la Türchìa fin deent in del cöör de una regjun tra i püssee còolt e sèch in del muunt.
Ul fiümm a l'è defatt sbaraa in 'un bel pu' de püünt, propi per dach l'acqua a tütt i zòn circustaant; fin daj teemp antich, quand i Sümeer a pupulaven la Mesuputamia, l'è stada custrüida una reet de canal de irigazziun.


text:
Mantva
Artécol in dialèt arzân
Mântva l'é 'na sitê ed 48.357 abitânt ind la Lumbardéia.
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·
Artéccol in dialatt bulgnais
Mantva (Mantua in mantuan e latén; Mantova in Itagliàn) l'è onna däl zitè d'la Lunbardî con 48.000 abitant, capitèla d'la pruvénzia dal nomm cunpâgn.
La s câta drî al Ménz, l'è stè fundè dal 2000 prémma ed Crésst; dåpp l'è stè un pajais etróssch ch'i àn dè al nomm dal låur dio, Mantus. I Romàn l'àn ocupè int'la prémma e int'la secånda guèra pûnica, e atais a la zitè ai êra nèd Virgélli, famåus povêta latén.
Dal rinasimänt Mantva l'êra gvarnè dai Gonzaga, dåpp dai tugnén d'l Austria.
Napoleån l'à dgé fèr batâglia par tôrla dal 1796; po dåpp Mantva l'è entrè a fèr pèrt d'la Repóbblica Cisalpénna (formè da l'ugnån d'la Repóbblica Transpadèna con la Repóbblica Cispadèna), dal Raggn d'Itâglia såtta Napoleån e dal Raggn Lunbèrd-Vènet. A la fén d'la Têrza guèra d'indipendänza, dal 1866, Mantva l'è entrè a fè pèrt dal Raggn d'Itâglia såtta i Savoja.
Guèrda anch[modifica | mudéfica la surzéia]
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·
Articol in dialet mantuan
Mantua l'è una città in t' la Lumbardia.
Aquanégra · Àzula · Bagnöl · Bigarèl · Borchfòrt · Bòsul · Bufrànch · Cané · Carbunèra · i Castèi · Castiù · Castlàr · Castlücc · Cavriàna · Cazalmòr · Cazalòlt · Cazarimà · Cumsàch · Cürtatùn · Dözul · Felònica · Gazòlt · Gasöl · Ghidisöl · Gùit · Gunzàga · Magnacavàl · Màntua · Marcarìa · Mariàna · Marmiröl · Médule · la Mòja · Mosambàn · Munticiàna · la Ólta · Pegügnàga · la Péf · Piübega · al Pós · Pónti · Pòrt Mantuàn · Pumpunésch · Quingéntuli · Quistèl · Redundèsch · Réar · Rivaröl · Roarbèla · Rödegh · Roncafrèr · Sabiunèda · San Banadèt · San Giuàn dal Dòs · San Iàcum dli Sgnàdi · San Martèn · San Zòrs · Sarezére · Schivnòia · Sèrmad · Seravàl · Sulfrì · Süstinént · Süsèra · Viadàna · Ustìlia · Vergìli · Vìla Póma · Vilimpénta ·


text:
Drumlét
Drumlet (nom ufizial in italian: Dormelletto) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 640 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 7,0 km² e ona densità de popolaziun de 377 ab./km².
El paes el se tröva lungh i spund del Lagh Magiur e 'l cunfina cun la Pruvincia de Vares. L'è tacaa ai cumün de Angera (VA), Arona, Castlét, Cümiaagh e Sest (VA).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Drumlét l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Grasse
Grasse (Grassa 'n ucità e 'n italià stòrech) l'è 'na citadìna del sud de la Frància de 51 631 abitàncc sitüàda 'ndèl dipartimènt de le Alpi Marìtime 'ndèla regiù de la Provence-Alpes-Côte d'Azur. L'è séde de sota-prefetüra e capolöch del circondàre (arrondissement) omònim.
L'è 'na stasiù climàtica a mìa tacc chilòmetri de la Costa azzurra e l'è cunsideràda la capitàl mondiàl dei profùmi atività che l'è stàda ambiàda là a Grasse zamò 'ndèl sècol XVI.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Grasse l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Cità 'nzemelàde[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kazanlak, Bulgaria
- Ingolstadt, Germania
- Opole, Polònia
- L'Ariana, Tunizìa
- Carrara, Italia
- Murcia, Spàgna
- Marblehead, USA


text:
Stat Ünì d'America
I Stat Ünii d'America (United States of America o USA in ingles) a hinn un paes del America del Nort. I sò cunfin a hinn: el Canada a nort e'l Messich a süd. I bagnen a est l'Ucean Atlantich e a ovest l'Ucean Pacifich.
La capital a l'é Washington.
La gh'ha una süperfiss de 9.826.630 km² e una pupulaziun de 303.833.000 abitant (2008).
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La prima culonia americana a l'è 'ndel 1621.
I Stat Ünì a hinn indipendent 'ndel 1776.
The Star Spangled Banner[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vardee anca l'articol principal: The Star-Spangled Banner
El Star Spangled Banner (El banderun che l'è faa sberlüscià di stell), scriüü in del 1814 de l'aucat american Francis Scott Key l'è l'in naziunal american.
Urganizaziun politiga[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I Stat Ünì d'America a hinn una federaziun de 50 stat cun pü el distret federal de la capital, el (Distret de Columbia).
El president a l'é el Barack H. Obama, un democratech, dal 2009


text:
1988
'Se l'è success[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Nelson Mandela el sortiss foeura de la preson per la prima volta del 1964 per di cur medigh.
- 12 de genar: la mafia la coppa el vegg sindigh de Palermo Giuseppe Insalaco.
- 14 de genar: la mafia la coppa el polee Salvatore Mondo.
- 13 de febrar: tacchen i Olimpiad d'inverna a Calgary, in Canada.
- 16 de febrar: el Licio Gelli el vegn estradaa de la Svizzera a l'Italia.
- 26 de febrar:
- Golpe a Panama a opera del general Manuel Noriega.
- In Italia el vegn foeura el scandol di preson doraa.
- 11 de marz: Dimission del Governo Goria, quell de 45 de la storia de la repubbliga italiana.
- 16 de marz: in Iraq, a Halabja, vegnen coppaa 5.000 curd.
- 31 de marz: vegnen catturaa, tra Italia e Statt Unii, 300 personn sospettaa de vess mafios. L'operazion l'è conossuda 'me Pizza connection.
- 13 de april: el vegn formaa el Governo De Mita.
- 20 de april: l'URSS la reconoss la libertà religiosa.
- 8 de magg: François Mitterrand el vegn president de la Francia per la segonda volta.
- 26 de settember: la mafia la coppa el giornalista Mauro Rostagno.
- 9 de november: George Herbert Walker Bush el vegn eleggiuu president di Statt Unii.
- 29 de dicember: la finiss la guerra tra Iran e Iraq.
Chi gh'è nassuu[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Chi gh'è mort[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Carbonaa
Carbonaa o Carbunâ (Carbonate in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che gh'ha 2 941 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 5,2 km² e 'na densità de 566 ab./km². L'è staa tacaa ai comun de Locaa e Mozzaa in del comun de Sever per vintcinch ann (1928-1953).
Vos correlaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Carbonaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Beinvegni alla versiun digitala dil
NIEV VOCABULARI SURSILVAN
da dr. Alexi Decurtins
L'emprema ediziun dil Niev vocabulari romontsch sursilvan-tudestg (NVS) 2001 ei exausta dapi entgin temps. Buc il davos per motivs finanzials han ils editurs desistiu d'ina restampa dil vocabulari ed han preferiu ina versiun digitalisada, tgei che era vegniu stipulau gia da bial'entschatta el contract partenent ils dretgs d'autur. Cuntrari al vocabulari stampau porscha la versiun digitala igl avantatg d'access ton dil lungatg romontsch sco era dil lungatg tudestg enneu.
Considerond il secuntener ed ils basegns dallas utilisadras e dils utilisaders d'ozildi, ha la cuminonza d'editurs (dr. Alexi Decurtins, Legat Anton Cadonau pil romontsch sursilvan, Societad Retorumantscha, Institut grischun per la perscrutaziun dalla cultura) decidiu - en cunvegnientscha cun la Lia Rumantscha - da plazzar il NVS digital directamein egl internet, analog al Pledari Grond.
Nus sperein dad haver realisau in ulteriur bien mied da lavur per las pli differentas persunas, seigien quei specialists sco linguistas, filologs, translaturas, redacturs, scolasts e scolastas, denton - gest aschi impurtont - era per tut las ulteriuras persunas interessadas.
A tut quels e quellas che han contribuiu en ina fuorma ni l'autra alla realisaziun dalla versiun digitala dil NVS engraziein nus zun fetg.