text:
Collecziun da Gurlitt vegn perscrutada
- Mardi, 17.2.2015, 16:50
Il museum d'art da Berna ha creà, sco annunzià, in post da perscrutaziun che duai sa participar activamain a la perscrutaziun dals maletgs dal collecziunader Gurlitt. Manader è l'istoricher d'art svizzer Oskar Bätschmann. Ad interim n'entschaiva quel dentant anc betg cun sia lavur.
Il culp da partenza per questa lavur veglia il cussegl da fundaziun dar pir cura che la dretgira administrativa a Minca haja decidì davart la contestaziun dal testament. La cusrina da Cornelius Gurlitt, Uta Werner, aveva numnadamain contestà il testament che vul far si al museum d'art da Berna ses entir relasch.
Cornelius Gurlit è mort il matg 2014 ed aveva destinà il Museum d'art da Berna sco sulet ertavel. Sia collecziun cumpiglia passa 1600 maletgs, tranter quels ovras custaivlas da Matisse, Picasso, Renoir e Monet.
Gidieus en Svizra èn cuntent
La Federaziun svizra da las communitads israelitas SIG e la plattafurma dals Gidieus liberals da la Svizra beneventan ch'il Museum d'art a Berna ed il stadi tudestg fetschian lur perscrutaziuns davart art spoglià e ch'ins veglia turnar ils maletgs a lur possessurs legitims. Sch'ins na possia betg turnar singulas ovras d'art duain quellas - tenor cunvegna - vegnir signadas durant exposiziuns cun ina descripziun sco objects d'art spoglià. D'exposiziuns da "entartete Kunst" cun ovras ord l'ierta da Gurlitt stoppia plinavant resortir che questas ovras eran scumandadas durant il temp dals Nazis. Uschia han communitgà las duas organisaziuns.


c: text/html

text:
Fin da la navigaziun principala
Entschatta dal navigatur
Sechseläuten
Descripziun
Il terz glindesdi d'avrigl festiveschan las mastergnanzas da Turitg il «Sechseläuten» e passan vestgidas en costums istorics tras la citad. Sin la plazza dal «Sechseläuten» al Bellevue vegn ars a las 18.00 il «Böögg», in pop da naiv fatg or da taila e laina ed emplenì cun material explosiv. En il ritmus da la melodia dal marsch da «Sechseläuten» circumdeschan gruppas da chavaltgaders il stgandler, sin il qual è plazzada la figura invernala. Pli svelt ch'il «Böögg» perda ses chau e pli svelt che l'enviern è finì. Pli tard mangian ils commembers da las mastergnanzas e lur giasts ina tschaina en lur stivas tradiziunalas. Silsuenter visitan las mastergnanzas ina l'autra.
Il «Sechseläuten» è collià stretgamain cun las mastergnanzas fundadas il 14avel tschientaner. Il 19avel tschientaner han quellas bain pers lur impurtanza politica, ellas èn dentant sa mantegnidas sco uniuns da dretg privat. In emprim cortegi, però cun caracter da tschaiver, ha gì lieu l'onn 1837. Il 1867 è vegnì realisà per l'emprima giada il cortegi d'uffants che passa anc oz la dumengia avant il «Sechseläuten» tras la citad. Dapi l'onn 1893 organisescha il Comité central da las mastergnanzas turitgaisas il «Sechseläuten» e la brischada dal «Böögg». Oz stattan mintgamai a l’ur da la via millis d'aspectaturas e d'aspectaturs a per guardar il cortegi. Dapi intgins onns ha lieu ultra dal program uffizial ina grillada sur la burnida dal stgandler sin la plazza da «Sechseläuten».
Gallaria d'illustraziuns
Documents sonors
Il marsch dal «Sechseläuten» da Turitg, sunà l'onn 2008 da la Musica da la citad da Dietikon e da la Musica dals tiradurs SSU, da la Musica unida da la mastergnanza dal Kämbel e da la mastergnanza da la citad (or dal disc cumpact «Böggenhits. Ein musikalischer Querschnitt durch Zürichs Sechseläuten») © Stadtmusik Dietikon, Schützenspiel UOG/Kalt Communications GmbH
Referenzas e dossier
- Publicaziuns
Markus Brühlmeier, Beat Frei: Das Zürcher Zunftwesen. Zürich, 2005
Andreas Honegger: Zürcher Sechseläuten. Constaffel und die 25 Zünfte. Zürich, 2003
Martin Illi: Zünftige Tradition. In: Zürcher Wirtschaftsmagazin. Das Magazin der Zürcher Kantonalbank no. 1, Zürich, 2010, p. 4-6.
Marius Risi: Alltag und Fest in der Schweiz. Eine kleine Volkskunde des kulturellen Wandels. Zürich, 2003
Zentralkomitee der Zünfte Zürichs (Ed.): 650 Jahre Zürcher Zünfte. Zürich, 1986
Zentralkomitee der Zünfte Zürichs (Ed.): Zürcher Sechseläuten. Eine Gebrauchsanweisung. Zürich, 2004
- Dossier
- Sechseläuten
Ausführliche Beschreibung Ultima modificaziun: 24.08.2012
Dimensiun: 221 kb
Tip: PDF
- Sechseläuten

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Trais candidats per il presidi da l'Uniun purila grischuna
- Mesemna, 25.3.2015, 12:18
Gievgia elegia l’Uniun purila grischuna in nov president. Ils trais candidats èn Curdin Capeder da Cumbel, Hans Peter Michel da Tavau e Thomas Roffler da Grüsch.
2‘300 manaschis purils dal Grischun han la pussaivladad dad eleger il nov president. Il president vertent Hansjörg Hassler è stà 12 onns en uffizi. Il pur da Donat è cusseglier naziunal da la PBD.
Dapi ils onns 1960 è il president da l’Uniun purila grischuna adina stà il medem mument er en il parlament a Berna. Dals trais candidats per il presidi da l’Uniun purila grischuna è Hans Peter Michel in candidat per il Cussegl naziunal.


text:
Pietro Badoglio
Pèder Badoglio (Grazzano Badoglio 1871-1956) l'è staa on general e òmm politich talian.
Dòpo de la prima guerra mondial l'è staa nominaa al comand del stat magior de l'esercit. Del 1925 al 1940 l'è staa al comand del stat magior general; in del menter nel 1926 l'era nominaa 'Maresciall de Italia' e in del 1936, a la fin de la guèra de Etiopia quand che l'era entraa per prim in de la capital nemisa Addis Abeba, anca vicerè de Etiopia. El 25 de luj del 1943 l'haa formaa el prim govèrno dòpo de la caduda del Mussolini per tentà de salvà la monarchia. El 8 de setember el se rendeva aj leaa e el rimaneva al comand del govèrno finna a la liberazion de Ròma in del giugn del 1944.


text:
Burglavsàr
Burglavzar (nom ufizial in italian: Borgolavezzaro) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.
El gh'ha ona popolaziun de 2 087 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 21,2 km² e ona densità de popolaziun de 98 ab./km².
Anca se 'l se tröva a dumà 16 km del caplögh, el burgh l'è 'l cumün püssee meridiunal de la propia pruvincia: de fat l'è incastunaa in del teritori de la Lumelina, in Pruvincia de Pavia, cun la qual el cunfina a est, ovest e süd (cumün de Albunes, Zilavegna, Nicorav e Robi). El paes l'è bagnaa a ovest da l'Agogna, che 'l marca per un poo el cunfin regiunal, ma anca da l'Arbogna. Ai düü riaa se giunten vari canai d'irigaziun. De fat el teritori l'è dedicaa per la magiur part a la cultivaziun del ris.
Esempi de dialet lucal[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Una volta a gh'eva un om che gh'aveva dü fiö.
E 'l püssee gióvin a gh'ha dii a sò pà: "Oh pà, dém la part di mè camp!" e 'l pà agh l'ha spartì.
E da lì a poch dì el fiö püssee gióvin l'ha vindü tüt, l'ha ciapà i danee e l'è andai a girè 'l mond, e l'ha mangià tüt in mez a tüt i vissi.
E dop che l'ha vü spindü tücc i sò danee, gh'è gnüü inta cul pais una gran carestia, e lü l'ha comincià avè 'd bsügn.
E l'è andai e s'ha miss con jün da cul pais, ca gh'ha fai cürè i porscè int i sò camp.
E lü 's voreva scasciè la fam, s'ha miss a mangè i giand di porscè, parchè insün agh na deva.
Ma quand l'ha cognissü el sò stat l'ha dii: ...
(Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, 1878)
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Burglavsàr l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Murfàss
Murfàss (nòm uficiàl en italià: Morfasso; en emilià: Murfàs) l'è 'n cümü de l' Emilia Romagna, en Pruvincia de Piacènsa.
El g'ha 1 068 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cond'öna süperfis de 83,8 km² e 'na densità de 13 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Bardi (PR), Bettola, Bore (PR), Farini, Gropparello, Lugagnano Val d'Arda e Vernasca.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer de abitàncc de Murfàs l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Rathgeb visita Center da Sanadad Savognin
- Sonda, 2.7.2016, 7:15
Il president da la regenza grischuna Christian Rathgeb visita durant il 2016 tut ils 11 ospitals en Grischun. Quai per mussar l’impurtanza dals ospitals regiunals era en l'avegnir.
Il Center da sanadad da Savognin è il segund ospital regiunal ch'il president da la regenza Christian Rathgeb visita. Enfin l’atun fa el la visita tar tut ils 11 ospitals dal chantun.
In dals temas è stà la collavuraziun
Sco quai che Christian Rathgeb ha ditg, dettia quai en ils ospitals grischuns anc grond potenzial. Per exempel vegnia il mument anc nizzegiada memia pauc la collavuraziun cun il turissem. Uschia pudess l'ospital era porscher per exempel wellness al pazient, sche quel vegn en il Grischun per sa laschar operar.
Nizzegiar sinergias
E potenzial vesa Christian Rathgeb era en las structuras. A Savognin vesia el gia in bun svilup, sco buns exempels numna el l'Engiadina Bassa ed il Puschlav, nua che tut ils purtaders da prestaziun èn unids sut in tetg. Quai gidia a spargnar blers daners d’administraziun, uschia Rathgeb.


text:
Chattà successura per l'hotel Belfort ad Alvagni
- Mardi, 8.9.2015, 10:03
Ursula Wilhelm che maina la Sportlodge Las Stailas a Lantsch, maina a partir da l’emprim da december l'hotel Belfort ad Alvagni. Quai ha ditg Markus Beer (67), l'hotelier actual che va en pensiun suenter ch’el e sia dunna han manà l'hotel durant 39 onns.
La nova ustiera Ursula Wilhelm deriva da Vienna en l’Austria. Avant 25 onns è ella vegnida en Svizra ed ha lavurà blers onns en Engiadin’Ota. Avant ch’ella ha surpiglìa la Sportlodge Stailas, ha ella manà durant tschintg onns l’albiert per la giuventetgna a Valbella.
Cun il possessur da l'hotel Belfort Markus Beer, ha ella fatg in contract da fittanza per tschintg onns. Sco quai ch’ella ha ditg, n’excluda ella il mument era betg da pli tard ina giada cumparar l'hotel.
En las lingias grassas è l'hotel Belfort stà avant radund dus onns cur ch’igl è vegnì tschertgà in cumprader per l’hotel sur la plattafurma d’aucziuns da Ricardo. L'hotel n'è lura betg vegnì vendì sur la plattafurma. Sco quai che Markus Beer ha ditg, haja el però gì differents giasts en l’hotel, perquai ch'els èn vegnids attents sin ses hotel grazia a l’aucziun da ricardo.ch


text:
11 02
Ol dé 11 de febrér l'è 'l 42 dé de l'an del calendare gregorià; manca 324 (325 si l'an al è biseest) dé a finí l'an.
Ul dí 11 de febrér al è ul dí da pòost 42 dal an dal calendari gregurian; i manca 324 (325 si l'an al è biseest) dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1419 - Andorra: ol vèscuf d'Urgell ghe autorisa la creassiú del Consel General d'Andorra, cognossit come Consel de la Tera.
1972 - Vandelòs (ol Baix Camp-Catalunya): al entra in funsionamet la centrala nöcleara Vandelòs I.
1869 - Madrid (Spagna): se i costitüiss i Corc Costituents daspus ol derocamet d'Isabela II.
1873 - Madrid (Spagna): Se proclama la Pröma Repüblega Spagnöla.
1929 - Roma (Itàlia): la Santa SéI e ol stat Italià i signa i Pacc del Laterà, che, intra óter acord, i ratífega la creassiú del stat del Vaticà.
1990 - Sità del Cap (Süd-àfrica): i líbera Nelson Mandela despus de 27 agn de presú a Robben Island.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1847 - Milan (Ohio, SÜA): Thomas Alva Edison, físegh e prolífegh inventur Stadünindench.
1977 - Agoura Hils, Califòrnia (SÜA): Mike Shinoda, vocalista, ghitara e raper de Linkin Park.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1998 - Paris (Fransa): Manuel Viusà, pitur e patriota Català.
1650 - Stocolma (Suèssia): René Descartes, filòsof e matemàtegh Franses.
1948 - Moscòa (Rössia): Sergei Eisenstein, diretur de sínema soviétegh.
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Festa localaa d'Esparreguera, a la comarca del Baix Llobregat
Dé de la Vitòria de la Revolüssiú, a l'Iran
Kenkikukinen no Ghe (Dé Nassiunal de la Fondassiú), al Zapú ----
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
12 07
Ol dé 12 de löi l'è 'l 193 ( 194 si l'an al è biseest ) dé de l'an del calendare gregorià; manca 173 dé a finí l'an.
Ul dí 12 de löi al è ul dí da pòost 193 ( 194 si l'an al è biseest ) dal an dal calendari gregurian; i manca 173 dí a finí l'an.
Nom del dé in diferenc dialecc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Aenimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1713 - Catalunya: di uluntari Valencià i crea du regimenc per la defesa de Barcelona.
2006 - Líban-Israel: Hezbollah al fà fò 8 soldacc Israelià e en catüra du in l'operassiú promessa serta.
Nassimenc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
1904 - Parral (Sile) - Ricardo Eliezer Neftalí Reye Basoalto, cognossit come Pablo Neruda, pueta, premi Nobel de Literadüra, e diplomàtich Siles.
Necrolòse[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Feste[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
La ristga d'incendis da guaud designescha la probabilitad, cun la quala i po resultar in incendi da guaud. La ristga d'incendis da guaud po esser augmentada p.ex. tras activitads da temp liber, uschia ch'igl è necessari da prender mesiras gia en cas d'in pitschen privel d'incendis da guaud. Sch'ins fa fieus en il guaud ed ordaifer il guaud, ston ins adina far quai cun la precauziun necessaria – er sch'il privel d'incendis da guaud e pitschen u moderà.
Sche Vus resguardais las suandantas reglas generalas, pudais Vus gidar ad evitar incendis da guaud:
- s'infurmar davart la situaziun da privel locala, sch'ins vuless far in fieu al liber.
- en mintga cas observar ils scumonds da far fieu!
- resguardar las infurmaziuns en l'internet, al radio ed a la televisiun sco er en las gasettas.
- en mintga cas desister da far fieu al liber, sch'i sufla u buffa.
- mai bittar davent cigarettas u zulprins che ardan.
- duvrar fuclars fixs per grillar.
- observar permanentamain il fieu e stizzar immediatamain eventualas sbrinzlas.
- bandunar fieus da gril / fuclars e lur conturns mo, sch'els èn stizzads dal tuttafatg.
- laschar ir fieus artifizials mo en lieus ch'èn vegnids permess expressivamain da la vischnanca.
Privel d'incendis da guaud – Survista da las situaziuns da privel e da las mesiras en ils chantuns ed en il Principadi da Liechtenstein.


text:
Rätoromanisch
SSP
La Societad Svizra da las Paraulas SSP reunescha persunas che s'interessan per paraulas ed auters raquints populars. Sia finamira è da promover la perscrutaziun da las paraulas e da tgirar e derasar quellas. La Societad Svizra da las Paraulas vul esser in forum cultural che s'occupa dal raquintar paraulas surtut en ils dialects, per referats, per dietas e per seminaris interdisciplinars.
La SSP è sa constituida l'avust da l'onn 1993 sco secziun da la Societad Europeica da las Paraulas SEP. Ozendi è la SSP associada a la SEP. En tut la Svizra dumbra la SSP passa 400 commembras e commembers; la SEP dumbra en tut il mund var 2500 commembras e commembers.
Chronik_SMG_bis 2017 [PDF, 200 KB]
Chronik_SMG_2017 [PDF, 200 KB]Statuts 2009 [PDF, 243 KB]
- Contact
- Cumissiun occurrenzas
- Gruppa d’experts scienza
- Raquintadras e raquintaders
- Represchentanzas regiunalas
- Tge signifitga l'utschella?


text:
Surses survegn ina senda tematica
- Actualisà Gievgia, 20.4.2017, 5:49
Sin la via da viandar existenta da Somtgant a Radons vegnan installadas quest onn 14 tavlas d’infurmaziun ch’infurmeschan davart la vita sin l’alp. Igl èn planisadas differentas interacziuns. Il project «Alpleben Somtgant Radons» custa radund in mez milliun francs.
La senda tematica, che Savognin Turissem realisescha sin l’Alp Somtgant, cumenza dasper la staziun da muntogna da la pendiculara. Là vegn realisà ina nova plazza da giugar.
Lung da la senda da viandar vegnan installadas differentas interacziuns. Uschia pon ils uffants per exempel emprender a mulscher cun in’attrappa tar in bigl, en in auter lieu pon ils uffants raiver sin in crap en furma d’ina serp, e tar in’autra staziun datti in spievel lung per tschertgar animals en il liber.
Avertura gia la stad
Sco quai che la directura da Savognin Turissem Tanja Amacher ha ditg, duai la mesadad dal project esser realisà enfin il mez da fanadur. Fin la fin da l’onn duain tut las 14 staziuns sin la senda da viandar esser realisadas. L’entschatta da matg vegnan las lavurs scrittas ora, la vischnanca da Surses vul surdar las lavurs a firmas indigenas sche pussaivel.
La senda tematica duai mussar sin ina moda termaglianta las atgnadads da la vita sin l’alp, ha ditg la directura da turissem. La gronda part dals custs surpiglia Savognin Turissem or da reservas, la vischnanca da Surses ed il chantun che paja radund 100’000 francs. Vi dal project sa participeschan era il Parc Ela e la corporaziun d’alp.
Novas en il guaud da lareschs
In segund project datti en il guaud dals lareschs a Savognin tar la plazza da giugar. Enfin la stad vegn endrizzada ina senda da guaud per uffants. Ella è 300 meters lunga. Lung da la senda vegnan messas sculpturas da laina, tranter auter in stgilat, in tschierv, ina lieur, in pitgalain, ina capriola, ina vulp e bulieus. Sin la senda vegn era installada ina chasetta da giugar e raiver per uffants.
RR novitads 06:00


text:
Aristotel
Artéccol in dialatt bulgnais
Aristotel (in grécc Ἀpισtotέλnς, Aristotéles) (384 prémma ed Crésst–322 prémma ed Crésst) al fò un filósof grècc, sculèr ed Platån e màsster de Alisciandro Magno; la so influänza cme autåur e sistematizatåur l’è di mondi impurtänta par totta la stòria d’la filosofî dal månd ed sîra, tant ch’as dîs che tott qual ch’i éter filòsof dgénn dåpp, î cupiénn såul da lò. Al sò ovri piò impurtant én i La Logica, la Metafisica, la Fisica, la Etica Nicomachea, la Politica e la Poetica.
Aristotel fundé anch’l Liceo d'Atene, indòvv al studié anch’ Teofrasto.
Aristotel al tol pèrt anch’ agli insegnamént int’l Académia.


text:
Scivenna
Scivenna (Civenna) l'è ona frazion del comun larian de Belas, in de la Provincia de Comm. Ghe viven 672 abitant.
L'è staa on comun autonom fina al 2014.
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Scivenna la se troeuva in del Triangol Larian, var a dì quell tòcch de terra che 'l divid i dò ramm del lagh de Còmm. Per quest la confina con la Provincia de Lecch.
In del sò territòri comunal la se troeuva la sorgent del fiumm Lamber, ciamada Menaresta. A partì de la Menaresta, el Lamber el va vers Magrej, per poeu entrà in de la Valassina e scorr per tutta l'alta pianura, fina a rivà a San Colomban.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Scivenna l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü


text:
Prüm rode de Copa Provinzia: La Val - San Iöre Junior
La scuadra de 3a categoria da La Val à metü man bun süa nöia sajun dl palé 2016/17. Tl pröm rode de Copa Provinzia se mosöra i ladins cun la scuadra dl San Iöre Junior, davagnan por 5 a 1.
Te chëstes ultima edemes s'à la scuadra da La Val, alenada dal nü alenadù Hilber, mosoré bele te 5 partides cun scuadres de categoria dessura. Ince sce tla partida de Copa le bel jüch né é nia ste le miú, à la scuadra anuzé bun les ocajiuns por fa gol. Bele ala chert d'ora é nü sogadù d'Al Plan Samuel Winkler, che fej gran druch sön la defenjiun y ti tol le palé fora tles giames por tra sëch te porta, le resultat é insciö sbloché! Al ne passa tröp che le San Iöre davagna na puniziun al limit, le palé rebatü dal pé de porta röia sön le pé al atacant che á ma plö bria de apogé te porta. La reaziun al gol dla parité é asvelta, Michele vëgn sorví da na pert jö, le medemo se chir le trú cuntra porta y ciafa le pé lunch cun la bela trata, n bel gol che porta le vantaje. Ti proscimi menüc é le curan ma plö da udëi tl mezciamp dl San Iöre y insciö toma tosc le terzo gol. Al é indo Michele che sön la medema aziun sciöche denant chira indo le pé lunch, nia da nen fa por le verdaporta, 3 a 1 y l'arbiter sciüra la fin dl prüm tëmp.
Le secundo tëmp mët man cun la doplëta de Samuel al 46^, sön na rebatüda dl portier Sepl röia l'atacant sú cuntra porta y fej pié ia na trata bassa che röia te rëi. Bel plan é ince i aversars che se alza cuntra la defenjiun, plö iadi ti sciampi al mür da La Val, ruvan ince a ester prigorusc dan porta. Nia ma un n iade é stada la fortüna da pert di ladins, le resultat ne é indere nia mudé, al 75^ vëgn na crossada de Marco S. rebatüda y röia amesa area daulach le prüm a ruvé lassura é Freddy, al vega la trata al jore che röia indere de tröp sura porta fora. Michele ne é nia cuntënt cun süa doplëta y insciö prol ciamò de ti sciampé ala defenjiun dl San Iöre, chësc ti gareta ince y cun na trata sot la stangia sighlëiel süa prüma triplëta cun la maliëta dl La Val. Ciamó ti ultims menüc pro le San Iöre de acorcé le resultat mo ai mëss la zede cun le sciür dl'arbiter. Na bela proa por i ladins che mët insciö man bun y pó se preparé ala partida de retüda dl proscim fin dl' edma.
La Val - San Iöre Junior: 5-1


text:
Angiosperm Phylogeny Group
L'Angiosperm Phylogeny Group, o APG, el se referés a 'n grupo internasiunàl infurmàl de botànich sistemàtich che i se met ensèma per sercà de stabeléser 'na organizasiù consensuàla de la tasonomìa de le piànte de fiùr (Angiospermae) bazàda sö le conoscènse piö avansàde entùren a le relasiù 'ntra spéci, zèner, famìe, ecc. per mès dei stüde filogenétich.
El grùpo el g'ha püblicàt 'nfìna a adès (2014) tré versiù incrementài dei sistémi de clasificasiù, el prim endèl 1998, el segont endel 2003 e 'l tèrs endel 2009.
Le püblicasiù de l'APG i è sèmper piö dopràde dei botànich endèla compilasiù e organizasiù dei erbàre en töt el mont.


text:
Scora danter presënt y dagní: De dla scora ladina a Corvara
Le referat sön le conzet de “Schule im Aufbruch”, la conferma dles direziuns scolastiches ladines, vacinaziuns y trilinguism é stades danter l’ater les tematiches prinzipales dl De dla Scora ladina 2017 ai 31 d’agost a Corvara. Rengrazian i trëi direturs scolastics che vá en ponsiun Otto Moling, Anton Senoner y Bruno Senoner cun l’ann scolastich nü á l’assessur por la scora ladina Florian Mussner recordé che por merit dles porsones che laora de por de á le sistem scolastich ladin ciafé na gran azetanza pro i zitadins. “Nosc jogn crësc sö te n sistem che dá inant valurs importanc por svilupé inant nosta sozieté y che portará früc ince ti ciamps dl’economia, dl turism y te d’atri seturs”, á dit Mussner. L’assessur á ince sotligné por l’ocajiun che al é sté meso da mantigní les direziuns raionales y dles scores altes dles valades ladines che garantësc la stabilité dl organich scolatisch por i proscims agn, insciö Mussner.
De plü é spo stades les tematiches atocades dal assessur Mussner: danter l'ater les vacinaziuns ("Al é gnü a se le dé de gran discusciuns, mo nosc sistem scolastich á la competënza por ciafé soluziuns concretes á chësc argumënt dër sintí dala popolaziun zënza jí ite tles polemiches") y la costruziun de implanc scolastics ("A Urtijëi él la costruziun dla scora mesana nöia che vá inant bun y a La Ila él la Junta che á dat pro ala costruziun de na scora de musiga a La Ila").
L’intendënt Roland Verra á dit che les istituziuns dl’aministraziun scolastica é te n tëmp de mudamënc, mo che an porvará da confermé le bun fat cina sëgn te na forma de colaboraziun. “Öna dles plü gran arjuntes dl sistem scolastich ladin é la gran azetanza tla sozieté che á ciafé dan da püch n ater gran reconoscimënt, chël dl’aprovaziun de na norma d’atuaziun söl trilinguism. Sce n studënt che á frecuenté la scora ladina por diesc agn, á fat la matura te na scora alta ladina y stlüj jö n stüde por todësch o talian spo ciafél automaticamënter le patentin A”, recorda Verra che ti aoda a düc i insegnanc y colaboradus tröp suzes tl ann scolastich nü. Por i trëi direturs jüs en ponsiun röiel do Heinz Videsott tla direziun raionala da Al Plan, Monica Moroder tla direziun dl ITE Raetia y Claudia Schrott tla direziun de Sëlva.
Margret Rasfeld, öna dles fondadësses dla scomenciadia “Schule im Aufbruch” á spo tigní n referat dal titul “Aufbruch, Umbruch, Wandel. Was wirklich zählt: Beziehung, Wertschätzung, Verantwortung, Sinn”. Tematiches atocades dala esperta é stades danter l’ater conzec atuai che reverda la scora sciöche por ejëmpl dl’intlujiun, dla democrazia, dl’integraziun y de n’atuaziun concreta de chëstes sfidades tl monn scolastich. Do le referat él preodü na discusciun y tratan le domisdé spo l'aprofondimënt dla tematica y l’elaboraziun de strategies d’insegnamënt.
Iscriziuns tl ann de scora 2017/18
Tles 17 scolines ladines él scrit ite por l’ann de scolina 2017/18 indöt 684 mitans y mituns en confrunt ai 674 dl 2016/17. Te Gherdëna él scrit ite 363 mitans y mituns y tla Val Badia 321. Le numer de iscriziuns plü alt é a Urtijëi cun 112 mitans y mituns, spo a Santa Cristina cun 65 iscriziuns y a Al Plan 63.
Tle 15 scores elementares él indöt scrit ite 1195 scolares y scolars por l’ann de scora nü (de chisc 614 tla Val Badia y 581 te Gherdëna), indöt 23 demanco co tl 2016/17. Por ci che reverda les 5 scores mesanes tles valades ladines s’ál registré por l’ann scolastich 2017/18 indöt 751 scolares y scolars, 35 deplü co l’ann passé cun 716 iscriziuns. 381 scolares y scolars frecuentará na scora mesana te Gherdëna y 370 öna dles trëi scores mesanes dla Val Badia. Costant é ince le numer di studënc y dles studëntes dles scores altes de La Ila y de Urtijëi cun indöt 523 iscriziuns en confrunt ales 525 dl ann scolastich 2016/17. Le numer plü alt de studënc é cun 224 chël dl’ ITE Raetia, spo 169 tl Lizeum artistich Cademia a Urtijëi, 83 tl ITE y 48 tl lizeum linguistich a La Ila. Tla scora profescionala de Urtijëi él scrit ite indöt 25 studëntes y studënc.
Fajon na cumpëda de düc i dac röiun a 2494 scolares y scolars scric ite tl ann de scora 2017/18 en linia cun le dat dl ann passé de 2490 scolars y scolares. I dac se referësc al numer dles iscriziuns registrades por l’ann de scora 2017/18 do la contlujiun dla perioda de registraziun da d’aisciöda. Al podess insciö gní a se le dé de piceres mudaziuns.
Presentaziun dl flyer “Home(?)work” y dla ediziun nöia de AULES
En ocajiun dl De dla Scora ladina él ince gnü presenté y partí fora da pert dl Ispetorat Intlujiun y Consulënza psicopedagogica n codejel nü sön i “Dovëis da ciasa”, che é gnü realisé en colaboraziun danter insegnanc, colaboradus y geniturs. “Le flyer nü contëgn consëis y dantadöt ince idees y reflesciuns che an pó fá deboriada danter insegnanc y families por ciafé for a formes de colaboraziun y partizipaziun”, spliga l’ispeturia Carla Comploj. Na pert dl laur é gnüda a se le dé en ocajiun dl “De dla scora ladina 2015” pro les mëses torones. Le codejel nü respogn insciö a domandes sön i prinzips da conscidré dan da fá i dovëis a ciasa, sön la creaziun de dovëis individualisá por i scolars, sön le sostëgn di geniturs y sön la relaziun di compic cun i scolars instësc. Le flyer contëgn insciö na seria de impulsc por fá na reflesciun y daurí prospetives didatiches nöies sides te scora co ince tl cheder de colaboraziun danter scora y families. Tratan la manifestaziun de Corvara él ince gnü partí fora l’ediziun nöia de AULES cun tematiches desvalies che roda intoronn al monn dla scora ladina.


text:
Ledscha d'ustaria
Ledscha d'ustaria pissera per cundiziuns da basa
La vschinauncha da Zuoz dispuona d’üna ledscha d’ustaria chi regla l’exercizi da las activiteds sül sectur da la gastronomia e’l commerzi in detagl cun ovas destilledas sül territori cumünel. Las disposiziuns daun sclerimaint davart ils permiss, ils temps d’avertüra scu eir davart las taxas per activiteds da gastronomia. La ledscha voul eir proteger la giuventüna cunter abüs d’alcohol e vela scu cumplettaziun da la ledscha d’ustaria chantunela.
Dumandas
A staun a disposiziun seguaintas dumandas:
- La gestiun d'ün hotel u restorant es suottamissa a l'oblig da permiss. La dumanda es d'inoltrer al cussagl cumünel.
- Dumanda per ün permiss occasiunel e/u ün permiss per ün’ustaria da festa illa vschinauncha da Zuoz.


text:
Nosc lü
Dlungia ai paurs dl post sunse nos instësc nosc miú fornidú. Sön nosc lü tirunse sö i tiers con chi che i arjignun nosta cern, por podëi ince enstësc se garantí na bona cualité de ci che i cumprëis. Nos acompagnun nüsc tiers da pici ensö. I vidí ciafa lat dla vacia, plü ennant ciafai fëgn diretamënter dai prës encer nosta stala y majun, cina che ai vëgn copes con paziënza y ledi da strés.
I se pormetun n alevamënt y na bocaria tipics y carateristics, co garantësc belo damperfora na bona saú de nosta cern.


text:
Vaduz dat giu laterna cotschna
- Dumengia, 27.9.2015, 11:17, actualisà a las 18:09
Cun 0:1 ha l'FC Vaduz gudagnà cunter Sion en il stadio Tourbillon. Il sulet gol dal gieu ha sajettà Kukuruzovic en la 74avla minuta. Vaduz surdat uschia la laterna cotschna a l'FC Lugano. Era il derbi bernais tranter l'FC Thun ed ils Young Boys è i a fin cun 0:1 per ils Bernais da la citad.
Lucerna ha gudagnà per l'emprima giada a chasa en questa stagiun. Cunter l'FCZ ha il club da Markus Babbel gudagnà cun 1:0.Lucerna ha uschia tuttina blers puncts sco YB (18 pcts) ed è sin plazza 4.
Vaduz ha fatg in pass enavant sin plazza 7 cun 9 puncts. Sion resta sin plazza 5 cun 14 puncts. Turitg, Thun e Lugano han tuts 7 puncts ed èn sin las ultimas plazzas da la tabella.
Premiera per Bjarnason
Ier saira ha l'FC Basilea festivà la 9avla victoria da questa stagiun. Il campiun svizzer ha gudagnà a chasa cun 3:1 cunter Lugano. Luca Zuffi ha sajettà dus gols ed ina premiera hai dà per l'Islandais Birkir Bjarnason, el ha sajettà ses emprim gol per l'FCB.
En il segund gieu d'ier saira han GC e l'FC Son Gagl giugà pari 1:1. En la tabella ha uschia l'FC Basilea engrondì l'avantatg sin GC sin 6 puncts.
RR novitads 16:00


text:
Üna föglia da coller - Chursüd e Dresden chantan
- Dumengia, 20.3.2016, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 20.3.2016, 14:03, RTR
L'Artg musical porta parts da l'inscunter dal «Damenchor Chursüd» ed il chor da dunnas «femmes vocales Dresden».
Il «Damenchor Chursüd» (dir. Martina Hug) ed il chor da dunnas «femmes vocales Dresden» (dir. Sylke Zimpel) han concertà il matg 2015 a Cuira. Las duas furmaziuns han interpretà sulettas ed ensemen chants tradiziunals da diversas terras e cumposiziuns da Gion A. Derungs ed A. Ducret.
Il coc dal concert è stà ina primaudiziun cun il titel: Üna föglia da coller, trais poesias da Luisa Famos (1930-1974) messas en musica da la dirigenta da Dresden Sylke Zimpel (Plövgia-Sunasoncha-Üna föglia da coller). RTR ha registrà quest inscunter intercultural e l'Artg musical porta parts londeror.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
par Albin Hasenfratz
La ruina dAltenburg a Märstetten era probablamain pli baud il chastè dals baruns von Klingen resp. von Altenklingen, ina da las pli impurtantas famiglias noblas da la Svizra nordorientala. A basa dals documents chèn avant maun na pon ins eruir nagut davart ils anteriurs possessurs. Ils onns 1901-1910 è la ruina vegnida chavada ora per gronda part.
Il cumplex en furma da trapez è 38 meters lung e 23 meters lad e cumpiglia var 600 m2. Sco chi para sa tracti dina fortezza plitost flaivla: ils mirs èn satigls ed i manca ina tur principala. Enstagl da quella inscuntrain nus mo ina tur dal portal pli pitschna chè probablamain vegnida construida pir en ina fasa posteriura. Il chastè para dentant desser stà decorà ritgamain; quai laschan almain supponer las picturas muralas chattadas en tut las stanzas examinadas. Tranter il stgars material chattà, che po vegnir datà avant lonn 1200, èn ornaments da cassettas surdorads dorigin oriental.
Il chastè è probablamain vegnì destruì tras in incendi, suenter chel era vegnì rumì cumplettamain, sco quai chils stgars chats e las paucas categorias da chat mussan.
(Lia Rumantscha, Cuira/Chur)
, Albin : Die Altenburg bei Märstetten TG Stammsitz der Herren von Klingen?
Mittelalter – Moyen Age – Medioevo – Temp medieval, Zeitschrift des Schweizerischen Burgenvereins, 13. Jahrgang 2008, Heft 2, 53 - 60.


text:
Ulteriur titel per Tumler e Feierabend
- Sonda, 28.3.2015, 18:28
Al campiunadi svizzer da skis a San Murezzan ha il skiunz grischun Thomas Tumler da Samignun defais ses titel da campiun svizzer dal slalom gigant.
Thomas Tumler ha gudagnà il titel avant Justin Murisier e Manuel Pleisch.
Tar las dunnas ha Denis Feierabend pudì festivar ses segund titel a San Murezzan. Suenter che la skiunza dad Engelberg aveva gia gudagnà la super-cumbinaziun, ha Denise Feierabend er anc gudagnà il slalom. La defensura dal titel, Wendy Holdener è vegnida segunda e Michelle Gisin terza.
RR sportissimo 17:00


text:
Bill Mantlo
William Timothy Mantlo dit Bill (New York, 9 ad Nuvémbar dal 1951) 'l è 'n avucàt americàṅ e scritōr ad fumét ad supereroe par la Marvel Comics e par cla cà lè 'l à dâ vita a i persunàǵ ad ROM, Cloak And Dagger e di Micrunàut.
Biugrafìa
In d'l Utóbar dal 1974 Mantlo al taca a lauràr par la "cà di idéi" tgnénd a drē a i culōr, par pò pasàr a i tèst, tacànd cun un fill-in (nùmar impinidōr) dal Maṅ Murtàli dal Kung Fu dal tìtul "I fiōi dla tigra". Bill al cuntìnua a scrìvar cal fumét lè e, insém a George Pérez, al dà vita a la Tigra Biànca, al prim super-eroe ch'al vèṅ da 'l Pòrt Rìc.
In cal mèntar, al cap di editōr Marv Wolfman al gh fà far dimóndi nùmar impinidōr, par tgnir a drē a 'l scadési di sò culéga. Bill al scriv acsè praticamènt da tut.
In séguit Mantlo al dvénta al scritōr regulàr ad sèrie cuma Iron Man (Óm ad Fèr), Cloak And Dagger (Tabàr e Pugnàl), di canadéś Alpha Flight, ROM, Spetaculàr Óm Ragn e Hulk e al fà anc soquànt lavōr di Vendicadōr, di Quàtar Fantàstic, di X-Men (Óm-X) e i Difensōr. In dal 1982 al scriv anc al quàtar stòri dla Viśiòṅ e la Stria Scarlàta ch'i gh'ìvan d'avér fiōi (gl'anvō ad Magneto). Dū an dòp 'l è al tùran di quàtar epiśòdi dal Fant ad Cōr.
In dal mèś di an Utànta al taca a strudiàr léǵ dvintànd acsè avucàt a tèmp pîṅ e lasànd da na banda al lavōr ad scritōr ad fumét, dòp avér culaburâ anc cun la DC Comics e la sò Invaśiòṅ.
In dal 1992 Bill al vèṅ mis sóta da na màchina e al patìs di dan grav a la tèsta, finénd in còma par 'n an. Anc adès Bill 'l è incóra ricuverâ e a n sà minga se e quànd al guarirà dabòṅ.


text:
Nümar 10
El numer 10 l'è el numer integher ch'al siguta ul 9 e al ven prima dal 11.
Nomm dal nümar in difereent dialett: dees...
Ul 10 al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è 1,2,5. Cuma la suma di söö divisuur a l'è 8 < 10, sa trata d'un nümar defetiif. Ul segueent nümar cumpòost al è ul 12.
Ul 10 al è la basa dal sistema decimaal. Ul 6 al è un nümar triangülaar: 6=1+2+3+4, dapress ul 6 e prima dal 15.
Un pulígun da 10 costaa al cata ul nomm da decàgun. Ul deca- al è un nümar cumpòost, gja che i söö divisuur propi i è {{{2}}}.
Simbulugía e Cüriusitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ul nümar 10 al è vün di plüü andeegh in la stòria da l'ümanitaa. Un bell puu da pòpul primitiif i cüntava a basa da duvrá i diit de le dò mà, cun che i rivava a 10. La filusufía pitagòrega la pensava ul 10 cuma mustra da la perfezziú e le relazziunava cunt ul Vess Süpremm. Al è cugnussüü ch'i gjürava par tetractis (10), cuma si a la füdess la roba la plüü sagra.


text:
Il bloc 2 da l'ovra atomara Beznau dastga puspè ir vi da la rait
- Mesemna, 23.12.2015, 16:15
Il bloc 2 da l'ovra atomara da Beznau en il chantun Argovia po puspè vegnir mess en funcziun. Quai ha communitgà il concern d'energia Axpo.
Pervi da lavurs da renovaziun avevan ils responsabels prendì il reactur giud la rait l'avust. Questas lavurs sajan uss terminadas sco planisà. Ellas èn vegnidas survegliadas da l'inspecturat federal da la segirezza nucleara ENSI.
Bloc 1 anc resta en revisiun
Il bloc 1 da Beznau resta però vinavant en revisiun pervi da defects da material. El na vegn betg prendì en funcziun avant la fin da fanadur 2016.
RR novitads 16:00


text:
Practicum tl Museum GherdŽinaL Museum GherdŽina chier per la sajon da díinstŗ 2017 studŽnc díUniversitŗ de materies storich- artistiches y cultureles per ft' n practicum tl ciamp dla inventarisazion y cataloghisazion digitela dla culezions coche nce per l servisc de comunicazion cun i vijitadŽures.
StudŽntes y studŽnc che Žssa nteres, ie priei bel de cherdt' su tl Museum nchin ai 30 de jent' 2017, dal lunesc al vŽnderdi al numer de telefonn 0471 797554, o de scrž na mail: info@museumgherdeina.it.
L Museum GherdŽina pieta sŽurapro tematiches spezifiches per nrescides o stude de diplom o dissertazions.


text:
1967
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
11 09 - la Lüna: la sunda Surveyor V la manda indrée da la süperfiis dal satèlit i resültaa di anàlisi chímeg realizaat íntal söö dal àstar.
30 11 - ul Jemen sa al independiza dal Imperi Britànegh.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
20 02 - Hoquaim (statt da Washington, SÜA): Kurt Donald Cobain, cugnussüü cuma Kurt Cobain, cantaant da Nirvana (m. 1994).
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
05 03 - Montreal (ul Québec): Georges Vanier, pulítegh Quebequées, guvernaduur generaal dal Canadà (n. 1888).
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.


text:
Bainvegni tar l'uffizi per la natira e l'ambient dal Grischun
Il UNA è responsabel per realisar las leschas federalas davart la protecziun da las auas, la protecziun da l'ambient sco er la protecziun da la natira e da la cuntrada. Las incumbensas da questa legislaziun cumpiglian controllas da stabiliments e l'introducziun d'eventualas mesiras da sanaziun necessarias, il pajament da contribuziuns, l'emissiun da permissiuns supplementaras, l'observaziun da l'ambient, l'infurmaziun e la furmaziun d'ambient sco er l'examinaziun da projects concernent l'observaziun da las disposiziuns dal dretg d'ambient. Il UNA coordinescha plinavant las lavurs pertutgant la protecziun dal clima e l'adattaziun al clima e mantegna in servetsch da pichet da 24 uras
per cas da donns. En la protecziun da la populaziun procura il UNA per il provediment cun aua da baiver en situaziuns d'urgenza ed è ina part dal stab directiv chantunal.
Communicaziuns
- 16.01.2018Dialog Natur 2018
Wissenswertes zur Natur Graubündens im Spannungsfeld zwischen Nutzung und Schutz
Die Natur Graubünd...
- 06.10.2017Sicherstellung der Trinkwasserversorgung in Notlagen
Trinkwasser ist unser wichtigstes Lebensmittel. Eine sichere und zuverlässige Trinkwasserversorgung...
- 23.06.2017Abfallplanung 2016
Die Entwicklung der Abfallwirtschaft zur Ressourcenwirtschaft und zunehmende Aushubmengen zur Entsor...
- 06.06.2017Übersicht über die Luftbelastung 2016
Neben dem Verkehr sind die Industrie und das Gewerbe, die Land- und Forstwirtschaft und die Holzfeue...


text:
Na al Parc Adula periclitescha projects turistics existents
- Mardi, 6.12.2016, 5:41
Pervia dal na al Parc Adula è era il project 'Sendas culturalas Parc Adula' periclità, in project per promover il turissem cun sendas da viandar culturalas.
Il project 'Sendas culturalas Parc Adula' è (u era) in project communabel dal sviluppader regiunal da la Surselva ed il Parc Adula. La finamira dal project è da promover il turissem da viandar cun renovar e promover sendas che mainan dal nord en il sid tras l'anteriur territori dal Parc Adula. En in emprim pass duain las sendas vegnir restauradas e messas en urden. Silsuenter duai vegnir fatg reclama per las sendas cun attracziuns per lung da las sendas. En Val Lumnezia fissan quai p.ex. las baselgias e chapluttas, dentant era spezialitads culinaricas ni istoricas pudessan uschia vegnir promovidas.
3 onns lavur per nagut?
Ils custs totals dal project muntan tenor il sviluppader regiunal Urs Giezendanner a bunamain in milliun francs. Il Parc Adula avess surpiglià 400’000 francs. Tgi che pudess surpigliar la cumpart dal parc sa Urs Giezendanner anc betg. Organisaziuns sco l’Agid Svizzer per la Muntogna ASM ed auters sponsurs sajan gia da la partida. Uss stoppia el mirar cun il chantun co els possian segirar la finanziaziun.
Pitschens projects culturals han in problem
In problem vesa Urs Giezendanner era per pitschens projects culturals che n’hajan betg per finamira principala da promover l’economia. Tals projects n’èn betg chaussa dal sviluppader regiunal, che sto sa concentrar sin projects economics. Il Parc Adula fiss stà in fitg bun partenari per projects culturals. Perquai quinta Urs Giezendanner era cun dapli dumondas per sustegn finanzial 'iniziants da tals projects. Il sulet ch’el possia dentant far en in tal cas saja da dar vinavant adressas e numers da telefon da fundaziuns e potenzials sponsurs.
RR actualitad 07:00


text:
Sur En: Siemis en il labirint da glatsch
- Gievgia, 5.2.2015, 11:45
-
Emprima emissiun:
- Gievgia, 5.2.2015, 11:45, RTR
Dapli bundant trais emnas è il labirint da glatsch a Sur En/Sent a fin. En connex cun la glina plaina mesemna saira èsi vegnì fatg ina ceremonia speziala. Avant il labirint cun in grond fieu, en il labirint illuminà cun chandailas. Las 19.00 lura èn radund 30 persunas chaminadas ensemen tras il labirint ed han depona amez il singuls giavisch persunals. Quels èn vegnids scrit sin ina scorsa e quellas scorsas vegnan lura arsas ils 21 da favrer tar la ceremonia finala.


text:
Mustér: Auto croda sin binari
- Sonda, 25.6.2016, 11:41
Suenter ina glischnada è cupitgà la notg da venderdi sin sonda in automobilist cun ses auto sin ils binaris. L’automobilist è sa blessà levamain.
L’automobilist viagiava sin la H19 da Sumvitg en direcziun da Mustér. En ina cumbinaziun da stortas tar Disla è ses auto glischnà. L’auto è ì sur la via ora e cupitgà sur la costa giu enfin ch’el è sa fermà sin ils binaris da la Viafier retica.
L’auto ha in donn total. Il manischunz è sa deliberà sez ed ha alarmà a polizia. Quella ha pudì avertir anc a temp la Viafier retica.
Il traffic da tren ha stuì vegnir interrut per 3 uras – quai per rumir il lieu da l’accident e per controllar ils binaris e la lingia da tren.
RR novitads 12:00


text:
Svizra furnescha material da militar als russ
- Dumengia, 8.3.2015, 9:52
Malgrà il conflict en l'Ucraina ha la Svizra furnì a la Russia l'onn passà material da camufladi d'auta qualitad tecnica. La gasetta SonntagsZeitung rapporta che la Confederaziun haja approvà ina fatschenta d'armament da record en la valita da 90 milliuns francs.
Malgrà las sancziuns internaziunalas han controlladers laschà passar duas furniziuns cun material d'armada ad in concern d'industria russ. La chaussa saja dentant legala grazia ad ina clausula ch'il Cussegl federal aveva decidì, scriva la SonntagsZeitung.
Confederaziun sustegnia Russ
Politichers ed adversaris dal militar rinfatschan a la Confederaziun da guntgir sin questa via las sancziuns cunter la Russia e da sustegnair la strategia da guerra dals Russ.
RR novitads 7:00


text:
Repower: Pierin Vincenz duai presidiar cussegl d'administraziun
- Venderdi, 17.6.2016, 8:19
Ils acziunaris principals futurs, vul dir, il chantun Grischun, l'Axpo Holding, las ovras electricas dal chantun Turitg e la partiziun «infrastructura ed energia schubra» da la UBS proponan l'anteriur schef da la banca Raiffeisen per quest post.
L'emprim sto Pierin Vincenz vegnir elegì sco commember independent dal cussegl d'administraziun. Sche quai grategia duai el er gist surpigliar il presidi, scriva la Repower en ina communicaziun.
Vincenz è il mument er il president dal cussegl d'administraziun da l'assicuranza Helvetia. Ultra da quai è el engaschà en ulteriurs cussegls d'administraziun. Enfin il mars 2016 è el stà CEO da la banca Raiffeisen.
La radunanza extraordinara da la Repower è mardi proxim, ils 21 da zercladur.
RR novitads 7:00


text:
10 onns suenter la catastrofa dal tsunami en l’Asia
- Dumengia, 21.12.2014, 17:25
«Davent da quai di è mes desideri da gidar auters carstgauns creschì», di Arnold Caminda da Vrin. El ha per pauc survivì il tsunami a Sri Lanka avant 10 onns. La damaun dals 26 da december 2004 ha in terratrembel gigantic, da passa 9 sin la scala da Richter, mess en moviment in tsunami. 4 undas, da enfin15 meters autezza, chaschunan morts, cordoli e gronds donns en 18 tiaras da la costa da l’ocean da l’India. Pertutgà il pli fitg è la provinza dad Aceh sin l’insla Sumatra da l’Indonesia. 170’000 persunas perdan la vita en l’Indonesia. La Chadaina da fortuna rimna 227 milliuns per las unfrendas dal tusnami. Claudia Cathomen, la schurnalista e la vusch rumantscha da la Chadaina da fortuna tar RTR, ha visità questa stad l’Insla Sumatra – 10 onns suenter la catastrofa en l’Asia. Arnold Caminada e Claudia Cathomen èn giasts en il studio da la Televisiun Rumantscha.
Ulteriur tema: Torino Maissen è in unicat. El è il sulet lavurer che sa festivar in giubileum da lavur da 50 onns en ina fatschenta da construcziun.


text:
Bizaron
Bizaron (parnonzia local: [bidza'rum]; nomm offizial in italian: Bizzarone) a l'è on comun de la Provincia de Còmm con 1 552 abitant (dato del Dicember 2015[1]), 'na süperfis de 2,7 km² e 'na densità de 575 ab./km².. El se troeuva al confin cont el canton svizzer del Tisin (comun de Mendris, Novazzan e Stabi) e per quest la gh'è ona dogana turistega, dervida domà in part al traffich commercial.
El 10 agost 2002 Bizaron, Ronagh, Falòpp e Uggiaa hann faa sù l'Union di Comun Terr de Frontera, per coordenà attività divers per interess compagn.
El soranomm di abitant a l'è carbonatt.
Cuntegnüü
Geografia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
El se troeuva al confin con la Svizzera, in d'ona posizzion soliva e ai pee del coll con l'istess nomm, in tra i bricch morenegh indè che la nass la Lura e on quai ramm sorgentizzi de l'Olona.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
De la soa storia a semm proppi poch: a bon cunt a poeudom dì che l'è on paes bell vegg: a l'è citaa in di Statutt de Comm del 1335, e in di document di nodar del temp. Con 'sti document (indè che l'era cognossuu cont i nomm de Bianzon, Bisaronium), a semm bon de savè quaicoss pussee: per esempi, anca se la soa popolazzion l'eva piscinina (80 personn in del 1578, 100 in del 1600), Bizaron l'era important, perchè 'l se trovava proppi in su la veggia strada che la va de Novazzan fin giò a Milan.
El feud de Bizaron l'è passaa in di man di Riscionegh de Comm, i Somijana e i Lovin, poeu XIV secol a l'è finii in di man di Viscont. In quell temp gh'hann faa su la gesa del paes: fina a quel moment quei de Bizaron gh'aveven de andà a messa a Vugiaa, o a la gesetta de Sant Ambroeus in scima al coll (che incoeu la gh'è pu: bandonanda in del Cincent, l'è stada sostituida cont ona gesa noeuva dedicada a la Santa Maria Assonta). De lì in avant Bizaron el gh'è andaa adree a la storia del Ducaa de Milan, e soratutt del territori de Comm.
El s'è slargaa in di ultem desenni, e l'è vegnuu on sit de villett residenziai. A bon cunt, el sò center vegg el s'è ancamò conservaa, cont ona quai cassina e i cà vegg.
In la coltura popolar[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Bizaron l'è citaa in de la sigla de la sitcom tesinesa Frontaliers, che l'è ambientaa proppi a la dogana che gh'è al confin in tra el paes e la Brusada (frazzion de Novazzan).
El dialett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
A Bizaron se parla ona variant del lombard che, per prononzia e lessegh, a l'è assee compagna di paes comasch de confin e quei del bass Mendrisiott.
Te 'l chì on confront di (poch) diferenz cont el milanes:
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del numer de abitant del comun de Bizzaron l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitant censüü
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Sex is Comedy
Sex Is Comedy (Al sès l'è na cumèdia) 'l è na cumèdia francéśa e purtughéśa dal 2002 dirèta par la Catherine Breillat.
Al film al fà riferimènt a n'atra pelìcula dla regìsta francéśa, A mia sorella! (A mè surèla!) dal 2001, in dua la gh'iva da giràr na séna dn'inculàda fata da Libero De Rienzo a la Roxane Mesquida che chè la fà la stésa part.
Sunt
La Jeanne (Anne Parillaud) l'è na regìsta ch'l'è drē a giràr un film eròtic ciamâ Scènes intimes in dua i dū atōr, al masć (Grégoire Colin) e la fémna (Roxane Mesquida), i gh'aṅ da far n'inculàda.
Ma a gh'è di prubléma parchè chi lōr i n vaṅ minga 'd acòrd. La fémna pò la n vōl minga giràr dal séni cavàda śò dal tut e lò al n vōl briśa far-as védar cun al cas dûr. La regìsta, jutàda da Léo (Ashley Wanniger), alóra la gh fà métar un pigugnìṅ ad plàstica.
La Jeanne l'inséggna a la śóvn'atōra cuma la gh'à da far e finalmènt la pōl tiràr śò la séna ch'la vliva, cun lē ch'la piànś méntar lò al gh al mét déntar. A n s capìs minga se dabòṅ o par finta ma a la fiṅ la regìsta la gh fà i cumplimènt dgénd ch'l'è stada dimóndi brava.


text:
Parter collavuraturs
- Gievgia, 24.9.2015, 18:26
Tut tenor al motto «Im Winter im Schnee, im Sommer am See» vulan 44 hotels dal Grischun e dal Tessin collavurar in avegnir ensemen e parter il persunal. Lantschà il project ha la HTW a Cuira.
Parter collavuraturs – in project da hoteliers grischuns e tes...
3:46 min, Telesguard dals 24.9.2015
D’enviern ha il Grischun stagiun auta, ed il Tessin quasi stagiun morta. E la stad èsi il cuntrari. Perquai vulan ils 44 hoteliers dal Grischun e dal Tessin parter lur collavuraturs.
Per ils emprims collavuraturs cumenza il project quest enviern. Ils emploiads hajan uschia in’occupaziun sur l’entir onn, ed ils hotels na stoppian betg tschertgar mintga stagiun puspè nov persunal, è il argument dals hoteliers.


text:
Saint-André (FR-66)
Saint-André l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. El fa part del cantù de Argelès-sur-Mer, del circondàre (arrondissement) de Céret e del dipartimènt dei Pirenèi Orientài.
El g'ha 'na popolasiù de 3 200 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 9,73 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 13 méter a 'na altèsa màsima de 77 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-André l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Bornholm
Bornholm (nors antigh: Burgundaholmr, cioè isola di Burgund) l'è on'isola del Mar Baltegh.
La se troeuva a 160 chilometer a est de Copenaghen e a 37 a sud de la costa svedesa. Insemma a l'isola de Christiansø, l'è 'l pont pussee oriental de la Danimarca.
Se cred che la sia stada la patria de la tribù germanega di Burgund che, partii per l'Europa, a la fin hinn rivaa fina in Gallia, indove hann fondaa la Borgogna.
Del pont de vista ministrativ, l'isola la partegn a la region de Hovestaden. I paes de l'isola toeuven part a on'unega municipalità. El paes pussee important a l'è Rønne.
A Bornholm se parla on dialett danes puttost conservativ.


text:
martedì 2 giugno 2015
"Il Pagéli di Crozè in Djalètt Pramazàn" Sampdoria Pärma 2-2. Testo pubblicato sulla Gazzetta di Parma del 2 giugno 2015.
(Testo in dialetto parmigiano)Sampdoria Pärma 2-2
Mirànt nóv: un vót ala “cariera” pramzàna duräda séz an'; ragas séri, pù séri lù che al so barbér, portér äd tutt rispét, mäj 'na contestasjón mäj 'na parola 'd travèrs, in bòcca al lòvv Antonio, e se mäj t’artornarè a Pärma par tì a gh' srà sémpor un ciocamént äd man da pärta mèjja
Casàni òt : par tì l'òmmo as' farmèmma a l’an' pasè ch'a t’é fat un campionät strepitóz, st’ an' lasèmma stär parchè vón ch' a fa n’operasjón ala schén'na e sora al cont al né ciapa gnanca un bòr da lujj, al né pól mìga ésor giudichè
Feddal òt : l’artórn’a dir, mo indó guärdni i procurator par 'n avér mìga vìsst còll ragas chi fin a znär e dir ch’ al gh' à béle vintisinch an' ! ala spararò gròsa mo chilù l’é vón di déz pu fort centräl dal campionät e tant par fär n’ezémpi Palètta al né gh' gruppa gnanca il tarnètti
Lucaréli òt : lasèmma pèrdor al camp, còll li st an' al né gh’éntra njént, al vót l’é par còll ch' at' si 'drè fär fóra, e parchè t’é sémpor pensè prìmma a tutt ch’ j ätor che a ti ! spér d’arvèddrot anca st’ an' ch’ vén cme t’é dìtt in pjàsa socuant gióron fa, in cualùnncue pozisjón, mo par la rinasita dal Pärma n’ OMM cme ti al sarvìssa cme l’òr !
Gobbi òt : väla al stés discors fat p'r al Capitàn, Massimo a spér d’arvèddrot anca ti st’ an' ch’ vén, cualùnncue la sia la categoria, parchè anca ti in camp e sopratùtt fóra t’é dimostrè d’ ésor n’ OMM vér, cme a s’ 'n in càta poch in gir
Varela déz : un grand zugadór e un grand profesjonìssta fin in ùltom, e cuand a t’é sgnè l’ùltom, belìssim gol, vón cme ti che in cariera l’à véns cuäzi tutt, t’é ezultè con la felicitè ch' a gh' pol avér un putén, la felicitè sincera; gràsja par còll ch' at' s’é regalè ( vìsst còll ch' l’à ciapè l’é pròprja al cäz äd dir regalè ) in chi putrop pòch méz a Pärma, pòch méz mo s’arcordarèmma äd ti p'r un bél pò
Lila òt : cuand l’é rivè chi a paräva cuäzi 'na burla, invéci l’à zughè, al s’é impgnè e l’à anca fat un belìssim gol a San Siro ! sa' se’ gh' la cavìss a restär in B còll ragas chi al vrìss convint a restär e second mi al né fariss gnanca 'na gran fadiga
Mauri déz : rivè chi un putén, al va via da campjonsén, e sémpor con 'na certèssa, Pärma e al Pärma in-t-al cór; e nojätor a ’n podèmma che augurärot 'na carjéra strepitóza e äd restär còll ragas sémplic' e puli ch' a té t' si dimostrè
Jorquera séz : e insòmma anca lu al n’à mìga abandonè la bärca e l’é stè chi fin in ùltom e chi sa mäj che in-t-na categoria inferjór al pòsa figurär un po’ méj
Nocerino déz : “Noce”, gràsja a tì; gràsja dal belìssim adio insìmma a Instagram, gràsja d’avér dè tutt fin a l’ùltom second, gràsja d’ésor stè profesjonissta ezemplär in-t-un momént difìccil bombén par ti oltra che par la situasjón ädla societè, anca par ti un gross in bòcca al lòvv parchè té t' pos arpiclär completamént e at' pos continuär la carjéra ala granda !
Palladén zéro : purtrop l’ùltma pagéla in sèrja A am' tòcca färla a chilù, a 'n m’intarésa njént dal gol, al zéro l’é par tutt ch’ j an' chi, si t’ àn fis'cè par cuat'r an' prova a dmandärot al parchè e sperèmma pròprja che còsste chi al sia n’adio e mìga n’arväddros
Sandro Melli déz : orgój pramzàn, ùnnica bandéra ch' l'à s’é salväda e ch' al diz sémpor còll ch' al pénsa in-t-al mond dal calcio fäls e coròtt dal gióron d’incó; poch importa la categoria, poch importa chi srà al nóv padrón, Sandro l’é al Pärma e al gh’arà da ésor la prìmma préda ädla nóva Socetè, sénsa tanti bali sénsa se e sénsa ma
Donadón déz : Mìsster gràsja äd tutt, gràsja äd du an' e méz da grand alenadór e äd l’ùlt'm an' da grand Sjòr; lesjón d’educasjón e dignitè a tutt Itàlja e la bravura a tgnir insèmma un ambiént ch’al pardäva un tòch tutt i dì Pochi paroli cme sémpor, ansì vunna e basta : GRAZIE! AVANTI CROCIATI
Tgnèmmos vìsst
(Testo di Crociato 63)
(Correzione ortografica a cura di Enrico Maletti)
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
Malabo
Malabo a l'è, del 1969, la capital de la Guinea Equaturiala (prima la capital a l'era Bata).
Al gh'ha 100.000 abitant.
Geugrafia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malabo a l'è in sü la costa setentriunala de l'isula de Bioko (fina al 1979 ciamada Fernando Poo).
Nom[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La cità l'hann fundada i ingles in del 1827, cunt el nom de Port Clarence.
In del 1843 l'ha ucüpada la Spagna e l'ha ciapaa el nom de Santa Isabel.
El nom d'incö, Malabo, ghe l'ha dumà del 1973.
Cità gemelaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Malabo a l'è gemelaa cun:


text:
La fin da l’Open Air Trun
- Mesemna, 1.6.2016, 9:20
L’istorgia da 20-25 onns da l’Open Air Trun va a fin. La sonda dals 25 da zercladur vegn quest eveniment organisà per l’ultima giada. Quai ha il president dal OAT Markus Steiner confermà ad RTR.
A la radunanza da commembers hajan els decidì da schliar l’uniun ch’exista dapi sis onns. Il motiv da chalar cun l’OAT è ch’els n'hajan chattà nagins successurs per la suprastanza sco president e cassier. Markus Steiner aveva decidì da remetter ses uffizi. Ed era duas persunas dal comité d’organisaziun vevan demissiunà.
Interess mancava
I saja donn che quest eveniment na vegnia betg pli organisà. Ma l’interess per quel mancava, ed els hajan pli e pacs commembers (actualmain anc 12-15), di Steiner.
Musica da saut
L’ultim Open Air Trun en il Plaun Rensch è ina festa finala cun musica da saut (senza gruppas).


text:
Joachim Gauck: Politichers deploreschan demissiun
- Glindesdi, 6.6.2016, 12:44, actualisà a las 16:23
Il president da la Germania ha annunzià da betg candidar per in'ulteriura perioda d'uffizi il 2017. Gia dapi intgins dis hai dà speculaziuns en chaussa. Politichers da tut las partidas deploreschan questa decisiun.
Il president da la Republica Federala Tudestga, Joachim Gauck, na candidescha l’auter otg betg pli per ina segunda perioda d’uffizi. Quai ha communitgà il politicher da 76 onns en il chastè Bellevue a Berlin.
I saja ina grond’onur dad esser en uffizi fin il 2017. Però na possia el betg garantir che sia sanadad lubeschia in’ulteriura perioda d’uffizi, ha argumentà Gauck sia decisiun.
Il teolog è vegnì elegì il mars 2012 dad in’allianza da CSU, CDU, FDP, SPD e Verds en il pli aut uffizi public da la Germania suenter che Christian Wulff ha stuì demissiunar pervi dad in scandal da corrupziun. Wulff è be stà 2 onns en uffizi.
L’Assamblea federala tudestga sa raduna ils 12 da favrer 2017 per eleger la successura u il successur da Joachim Gauck.
Reacziuns sin la decisiun da Gauck
La chanceliera tudestga Angela Merkel deplorescha ch’il president tudestg Joachim Gauck na vul betg pli candidar per ina ulteriura perioda d’uffizi. Sco Merkel ha ditg, avess ella giavischà ina ulteriura perioda d’uffizi. L’atun vegnia ella a decider davart la successiun da Gauck.
Er il parsura da la SPD Sigmar Gabriel ha deplorà la decisiun da Gauck.
RR novitads 14:00


text:
Tremezzina
Tremezzina (parnonzia local: [treme'dzina]; italian: Tremezzina) l'è on comun de la Provincia de Comm. Ghe viven 5.060 personn.
El paes el se troeuva in su la riva del Lagh de Comm, pu o manch in del pont indè che se spartissen i duu brocch del lagh.
A l'è stada formada per la prima voeulta in del 1928, con l'union di comun de Tremezz, Lenn e Mezzegra. L'union l'è terminada in del 1947, ma l'è stada recostituida de noeuv in del 2014. In quella ocasion chì, gh'è staa giontaa anca el vegg comun de Ossusc.
In de la Tremezzina gh'è on gran numer de hotel de lusso, vill de sciori e parch. In de la frazion de Ossusc a gh'è on Sacher Mont, menter che in del paes de Giulin hann coppaa el Benito Mussolini.


text:
Birrwil
Birrwil (Birrbu in aleman) a l'è un cumün svizzer del distret de Kulm. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 637 abitant e una süperfiss de 3.42 km², e al se tröva a una altitüden de 560 meter sura al livel del mar.
El cumün de Birrwil a l'è tacaa ai cumün de Beinwil am See, Boniswil, Leutwil, Meisterschwanden, Reinach, Seengen, Zetzwil.
L'andament storegh de la popolazion de Birrwil l'è indicaa in de la tabela chi sott:[1]
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Birrwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Official Website of Birrwil
- Birrwil in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Traffic public
Bus dil vitg da Falera
Duront la stagiun d’unviern cursescha il bus da skis en nies vitg.
Quei bus carrescha egl urari da tact denter il parcadi all’entrada dil vitg tochen il prau per ir cun skis pils affons a Chinginas.
Il diever da quei bus ei gratuits cun la carta da hosps, cun in attest d’indigens ni cun in abonnament da skis valeivel dallas pendicularas.
Bus regiunal “Flims Laax Falera Shuttle”
Il bus regiunal cursescha denter Falera-Laax-Flem-Fidaz. Quels bus ein indicai specialmein cun “Flims Laax Falera Shuttle”.
Il diever da quei bus ei gratuits cun la carta da hosps, cun in attest d’indigens ni cun in abonnament da skis valeivel dallas pendicularas..
Per il tschancun Fidaz-Bargis-Fidaz sco era per igl autocar da Cuera e giu Cuera ni cugl auto da posta a Glion ston ins cumprar bigliets particulars. Per quels viadis ston ins pagar.
Bus da notg “Nightliner”
A cavrers da notg stat duront la sesiun d’unviern il “Nightliner” a disposiziun.
In telefon sin 079 445 53 53 tonscha ed ins vegn per Vus dapertut a Flem Laax ni Falera e Vus vegnis condui segiramein a casa ni el hotel.
Per quei bus ston ins pagar.
Uraris
Flims Laax Falera sesiun d’unviern shuttle 09-12-2017 tochen 15-04-2018


text:
Viafiers federalas svizras n'auzan betg pils pretschs
- Gievgia, 26.3.2015, 15:10
Ils pretschs dals bigliets da las viafiers federalas na vegnan betg augmentads quest onn, quai ha la viafier federal communitgà.
Las Viaviers federalas svizras èn cuntentas cun il 2014. Tenor atgnas indicaziuns haja quai dà svilups positivs pertutgant la punctualitad, la segirtad e e la schubradad. Quai sa mussia era en l’augment da la cuntentientscha dal passagiers, scrivan las Viafier federalas.
Tenor la viafier federala sajan l’onn passa 12% dals passagiers arrivads cun in retard da sur 3 minutas, quai tuttina bler sco il 2013.


text:
Reziastr 295 - 39046 Urtijëi (BZ) - Italia,
Tel. +39 0471 796 296
PEC: ist.tecnich.urtijei@pec.prov.bz.it
E-Mail: ite.urtijei@scuola.alto-adige.it
P.IVA 80002820217
Proiec nterdisciplineres sun temesc d’atualità
Dal 2002- Revista de scola Orange Juice, metuda adum dai studënc y nsenianc, premieda a Roma dal Orden di Jurnalisć tl mëns de mei dl 2005.
2006- Proiet Zitadins d’Europa-mi Europa sustenì dala Ntendënza scolastica ladina n culaburazion cun la RAI de Bulsan, realisà dai studënc dla cuinta tlas.
Partezipazion cun la scuadra de juech dal palé U16 d’ëiles ala fineles naziuneles dl cuncors Fuoriclasse Cup dal 2006 al 2009 arjunjan de bon palzamënc.
Proiec internet
Partezipazion Netdays Europe 1999 e 2000 n culaburazion cun l I.T.C “F. Kafka” de Maran y la George Abbot School de Guildford tla Nghiltiera.
Partezipazion al cuncors Europa alla lavagna 2006, scrit ora dala Cumiscion Europeica, reprejentanza de Roma, cun l portal web Insieme Adum Zusammen, danter chëi che à venciù per la realisazion di miëur portals sun l’Europa.
Enes de proiec
Per l’ucajion spartëscen la tlasses y n crieia grupes de lëur metudes adum da studënc de tlasses defrëntes. Uni grupa trata na tematica che à da nfé cun l tema prinzipel y i lëures prodoc prejënten ntan l di dla portes daviertes a cuntlujion dl’ena de proiec. I studënc possa nscila sperimenté formes nueves de aprendimënt y de nseniamënt y dì ora si creatività y si talënc.


text:
Newsletter
Wenn Sie im KonsumentInnenschutz auf dem Laufenden sein wollen, abonnieren Sie kostenlos das Verbrauchertelegramm als Newsletter.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Class Action: L dessëni de lege ie da plu de n ann fërm tl Senat
L’assoziazions di cunsumadëures se damanda la delibrazion per na reforma fundamentela per la scunanza di/dla cunsumadëures
La Camera di Deputac ova ai 3 de juni 2015 apurvà belau a una na reforma n cont dla plura culetiva. Scebën che da ntlëuta iel passà plu che n ann ne à l Senat ntant fat degun var de viers dla delibrazion dl dessëni de lege n. 1950 (class action). Perchël à 12 Assoziazions per i cunsumadëures scrit na lëtra ai Senatëures ti cumetan de ne fermé no inant chësta delibrazion.
La Zentreles Cunsumadëures ie dla minonga che la reforma dla plura culetiva sibe de mpurtanza y ne dëssa nia unì sburdleda ora. Duc i urdinamënc giuridics tl’Europa cuntën bele regules revardëntes la plures culetives tres chëles che l ie puscibl se paré contra reac giuridics sistematics y de gra a chëles che la persones danejedes possa unì prutejedes.
Pratiches de cumerz nia rëidles pra la venduda de mplanc fotovoltaics
L Antitrust straufa Green Power al paiamënt de 640.000 euro
Comunicazion pieda via dala ZCS – vel’ cajo nce tl Südtirol
L’Autorità Antitrust à straufà la grupa Green Power al paiamënt de 640.000 euro per pratiches de cumerz falëuses pra la venduda de mplanc per la nuzeda de energia de surëdl. Aldò dl Antitrus ne ie si pratiches de cumerz nia rëidles ajache desvientes n cont dl sparani efetif tres i mplanc y n cont dla relazions cun la grupa Enel, y desvientes ieles nce ajache agressives davia che les à limità l dërt de retrata.
L’Autorità Antitrust ie dla minonga che na reprejentazion de chisc mplanc “a cosć nul” ie desvienta per i cunsumadëures n cont di sparanies efetivamënter puscibli y dla energia produjeda sëurora n raport ai sparanies melsegures y a si spartizion tl tëmp, ntan che i paiamënc per la compra ie da dejëujer a na maniera ublienta y n generel tres l finanziamënt da pert de firmes cunvenziunedes. Per schivé che i cunsumadëures se trajësse zeruch fovel nce udù danora na penala dl 25% dl valor dl mplant.
La straufonga de 680.000 euro per chësta pratiches de cumerz nia rëidles ie unida arbasseda a 640.000 euro pervia dla perdudes de bilanz de Green Power.
Do l stop de “TIM Prime” vëniel adalerch “TIM Prime Go”
Cun i 15 de juni ie la ufierta unida ativeda automaticamënter pra n valgun tlienc – n possa la deativé sot al numer debant 409162 o dala plata web dla TIM
De merz ova la TIM cunedì de ativé l servisc TIM Prime a pië via dai 10 d’auril per duc i tlienc cun cherta reciariabla al priesc de 49 cent al’ena. La ZCS ti l ova comunicà al’autoriteies de cumpetënza y do la vianvieda de na pruzedura curespundënta tres l’autorità de cuntrol dl marcià y l’autorità per la comunicazion ova la TIM tëut la dezijion de renunzië al’ativazion. Ma śën semea l medemo servisc dai 15 de juni inò unit ala lum cun l inuem “Tim Prime Go”.
Nce te chësc cajo ti à la ZCS comunicà l’atività puech rëidla dla TIM al’autorità de cumpetënza. Pra la ZCS iel unit njinià ite n servisc de consulënza per l raion telefonia.
Uele d’ulif – scialdi damandà y perchël suvënz “turcenà”
Che l vën trapulà pra l uele d’ulif ne ie nia zeche de nuef. Ti ultimi mënsc à l’autoriteies de cuntrol talianes pudù purté ala lum de plu caji de trapuledes. N valgun produtëures ie nce unic straufei. I ova vendù uelesc d’ulif coche “extra vergine” che curespundova mé n pert ai standarc de cualità. L se trata de caji de “uele d’ulif talian” fat perdrët da ulives tlupedes tla Spania y tla Grecia y de uele d’ulif “extra vergine” aldò dla eticheta, ma che fova perdrët uele de soia o de sumënza de surëdli rafinà y ntënt... Chisc ie mé doi ejëmpli de trapularies che l’autoriteies talianes ie states bones de descurì.
Śën ti à l Antitrust dat straufonghes a de plu produtëures per pratiches cumerzieles falëuses. I uelesc n cuestion ie dla marches Lidl, Carapelli, Sasso, Bertolli y Coricelli. La magistratura à lascià analisé la proes curespundëntes tl lauratuere dl’agenzia doganela. I uelesc d’ulif fova unic detlarei “extra vergine”scebën che i curespundova mé al standard “vergine”. I/La cunsumadëures à nsci messù paië deplù per n prodot che i ratova de na cualità plu auta.
Tëmps massa lonc per la giaurida de apoteches nueves
ZCS: La Provinzia ne dassëssa nia ti sté do al’autra regions dla Talia y sustenì la cumpetizion mpede la mpedì
Cun na regulamentazion rigurëusa dëssel unì segurà n renfurnimënt de cualità per la zitadinanza. Chësc fova n iede. Al didancuei mpedësc la sëuraregulamentazion la cumpetizion gaujan cosć. Chisc ie a cëria di zitadins y dla zitadines. Perchël vëniel a livel naziunel bele da ani y de gra ala prescion dl’assoziazions di/dla cunsumadëures cialà de ruvé a na liberalisazion. Nchin ncuei se à la “lobbies” parà de contra. Y da coche la cëla ora uniral ënghe safuià i pitli tentatifs de liberalisazion che ie unic metui a jì cun la lege statela dl 2012. Mpede la 28 apoteches ududes danora per l Südtirol nen vëniel cun la lege provinziela lascià pro 19 “ajache l cunsum de medejines ie tl Südtirol l plu bas dla Talia”. Y cie nen ie pa dl refurnimënt de nosc gran teritore y “dla persones de referimënt a livel local n cont de cuestions de sanità per persones atempedes y families cun mutons”? Ma nce sun chësta 19 apoteches nueves muessen aspité giut che l fossa debujën. Tl Piemonte, tla Toscana, tl’Emilia Romagna y tla Puglia àn bele giaurì la prima apoteches nueves. La Zentrela Cunsumadëures Südtirol (ZCS) vëij tlo na priorità y la ie dla minonga che l fossa ëura che chësta puscibltà unissa nuzeda per l bën di pazienc.
Leasing de imubilies per fins d’abitazion
ZCS: n’auternativa ai mprësć per l frabiché?
Cun la denuminazion “Leasing de imubilies” mienen na transazion finanziela tres chëla che l ie puscibl cumpré na imubilia coche cuatier prinzipel. N paia na soma minima de basa per n cër tëmp fissà per cuntrat, na rata de leasing al mëns y ala fin na “rata mascima” coche rescat. N cuatier prinzipel ie n cuatier te chël che la persona nteresseda o si familia sta per l solit. L cuatier cumprà tres leasing muessa unì adurvà coche cuatier prinzipel tl tëmp de n ann a pië via dala sëuradata.
La transazion finanziela ie n cuntrat danter na banca o n intermedier finanzier lascià pro dala Banca d’Italia y tenì de uedl da chësta, nce definì “cunzedënt dl leasing”, y na persona privata definida coche “rezevënt dl leasing”.
L cunzedënt dl leasing se mpënia de cumpré o lascé frabiché l cuatier per l rezevënt dl leasing. La proprietà resta donca pra l finanziadëur ntan che l tlient à l dërt de nuzé l cuatier – a cundizion che l à paià la prima rata y che l paia uni mëns la rates che vën a s’l dé. L finanziamënt vëij danora, n raport al priesc de compra y ala dureda dl cuntrat, rates calculedes, tenian cont dl fit anuel. Canche l cuntrat destoma possa l tlient fé valëi si dërt de rescat dl cuatier paian la rata finela preududa. Cun chësta sort de leasing compra la banca l cuatier y la resta si proprietera nchin che l vën fat, ala fin, l paiamënt dla ultima rata.
De plu nfurmazions sun www.verbraucherzentrale.it.
Marcëi da porta a porta
Ocio: Mpede “sconti” cuntrac per de plu milesc de euro!
For de plu cunsumadëures damanda do pra la ZCS per giapé nfurmazions n cont de apustedes fates pra porta. N ucajion de vijites nia anunziedes da pert de cër reprejentanc ti mët chisc dant ai tlienc n cuntrat da sotscrì cun chël che chisc se mpënia a cumpré marcanzia, dantaldut njins eletrics da cësa, tl valor de 2.500 nchin a 3.000 euro.
N iede vëniel metù dant da sotscrì n orden de apusteda da chël che l cuntenut dl cuntrat vën perdrët ora a na maniera puech tlera. Puecia enes do giapen n “protocol de sëuradata dla marcanzia” che cuntën n valgun prodoc mei giapei.
N manacia de se falé canche l reprejentant ie pra porta, ajache l vën rujenà de “sconti” che n pudëssa nuzé tl tëmp di proscimi cin ani. Permò do che i à sotscrit se rënd i tlienc cont che i à apustà roba per n valgun milesc d’euro.
Venduda de aparac tofagas: i mëter ite ne ie nia de ublianza!
La retreda dal cuntrat possa unì fata tl tëmp de 14 dis de calënder
Ultimamënter iel tla ZCS unit ite de plu dumandes n cont de na mpreja che vënd aparac tofagas (‘i juda a schivé la perdudes de gas”) da porta a porta. Coche i cunsumadëures nes dij, vëniel dantaldut auzà ora l aspet dla “segurëza a cësa”.
La Zentrela Cunsumadëures dl Südtirol ulëssa lecurdé che la nstalazion de n tel aparat te cuatieres privac ne ie nia scrita dant dala lege. I/La cunsumadëures ne à perchël nia l duvier de lascé unì te cësa i reprejentanc o de cumpré l prodot. Dan cumpré chisc prodoc fossel, sce n cajo, nce da cunfrunté la prestazions y i priejes de chisc aparac cun aparac semienc.
Infos y consulënza pra la ZCS - tel. 0471-975597.


text:
Food
October 30, 2015
De gustibus Connection #24: Nicola Laera, Hotel La Perla, Corvara
Mauro Sp
Mauro Sp: Ciao Nicola, è vero che all’Hotel La Perla di Corvara parlate solo ladino?
Nicola Laera: Bundé Mauro, te ciasa se saluduns düc pur ladin, ince nüsc sciori saludun cun en bel “bundé”, te dütes nostes chertes vëgn i taîs scric ince pur ladin, mo spo vëniel sambëgn ince baié nrgüm de atri lingac.
M: Tuo padre è pugliese e tua madre ladina. In che modo le loro origini entrano nella tua cucina?
N: Bele da pic insö me la incunfurtai da ji a ciafé mi nenesc y parënc y da ji a fa chëstes gran mangiades de 2 o 3 ores, jö te chisc posc se toli le tamp da mangé, ci che nos ne fajun indere nia assa; la dumënia se sëntun jö dala üna y spo levun sö dales 5… ci bel! Pur me ai i miûs früc dla tera y dl mer che an ciafa, ma bele ji te n ciamp y cöie n pomodorino cun n toch de pan y n pü d’öl po dé de gran sodisfaziuns. Düt chësc ai purvé a mët adüm cun balotes, smalz y pücia… an po dì che la gran pert de ciche iö feji è ispirada da na simbiosa de chëstes düs cultures.
M: Pare che questo autunno assomigli più ad un inverno. Cosa mi prepari di buono per riprendermi dal torpore?
N: Cun chësc frëit te feji naota na buna panicia cun turtres da spinot, spo te dai n per de bales da ziger smalzades, cun capüc y pur ruvé na bela fana de pössl cun sunjins… canche al vëgn l inver ol ester chisc tais n pü plö pesoc!
M: Parlami della scelta degli ingredienti
N: Iö me ciar dagnora in lunch y lerch dan chirì fora i produc che vëgn te ciasa y suradüt ciari ciche al é doìa… sce n tier n’à nia vit na vita dëgna de gnì vissüda, spo po l’produt ester tan bun che al ó, mo al ne rüvarà desigü nia sön la mësa de nosc sciori, plötosc che sön la mia… i ciar da cumpré ite ma früc y verzöra de sajun, cern ma da stac che cunfinëia cun l’nost, pësc co é gnü pié te mer o da alevamënc biologics… iö m’orientëi sön produc sagns, ala fin sun nos ciche mangiun!
M: Cosa ti ispira la creazione di nuovi piatti?
N: Ahhh! bela domanda… düt y nia; n cuader, n liber, na fotografia, n idea tuta da n foliet, n produt conesciü a val fiera, n’incuntada cun colleghes plötosc che n’idea de mia fomena.
M: Anche tu, come tutti i cuochi avrai poco tempo libero. Cosa ami fare quando non lavori?
N: Tl püch tëmp lëde che un te nosc mistîr, me sal bel da vir la natüra, ji sö pur munt o cun la roda, fa de beles cënes cun coleghes de laur y familia y al resta ince tres l’tëmp pur studié cosses nöies.
M: Di cosa sei ghiotto?
N: Iö sun propi n gran mangiun, i à na pasciun pur la pasta, suradüt spaghetti, iö podess vire de spaghetti pur düta la vita! Mo ince pësc crü y cern cöta sön l’ciarbun, dl duc me plesc l’tiramisù.
M: Sei impegnato nei cinque ristoranti collegati all’Hotel Perla, come si differenzia il tuo lavoro nei vari contesti?
N: I à ciaré da ti dé na süa identité a vignun de chisc: te L’Murin, che é na ustaria d’isté y n “Apres ski” d’invern, fajun taîs da ustaria dl post che po ester costëis de purcel o pasta y faus. Al Ladina ele da püch n bel sortimënt de cern cöta sön l’ciarbun y ma cun produc dles Elpes; l’Bistrot é suradüt ciasdafüch classica taliana, les Stües à n menù studié pur nosc sciori de ciasa y La Stüa de Michil é l’restaurant gourmet. Iö me la rodi mpü sciöche al ò ester danter düc canc. I mëss te dì che te mi team ai jënt che é dër responsabla y de chëla che an po avëi crëta, insciö ele ince pur me düt plö saurì, düt manco ri.
Foto: Hotel La Perla


text:
Ales
Ales (inscì anca in Piemuntes; Alice Castello, ma antigament Alice Inferiore, in Italian; in tücc i cas l'acent el va in sü la a) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vercei.
El gh'ha ona popolaziun de 2 724 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 24,8 km² e ona densità de popolaziun de 110 ab./km².
El paes el se tröva al cunfin cun la Pruvincia de Biela (cumün de Cavajà, Ropul e Viverun) e 'l fa part de la Diocesi de Ivrea.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Ales l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Gasser na dat betg si
- Actualisà Mesemna, 5.8.2015, 12:04
Las partidas grischunas dal center collian lur glistas per las elecziuns naziunalas e da la vart resta la Partida verd-liberala. Ella sa mussa trumpada da quai. Ses represchentant en il parlament federal, Josias Gasser, na bitta dentant betg la fautsch en chanvà.
Ils Verd-liberals avessan gugent fatg part a la colliaziun da la PCD, da la PBD e da la PLD. Quai ha ditg il president dals Verd-liberals grischuns, Christian Stricker, a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha. Apparentamain als vesian las 3 partidas sco ina concurrenza.
Per Josias Gasser vegni pli grev
Uss vegnia segiramain pli difficil da tegnair il sez dal cusseglier naziunal Josias Gasser, ha Stricker ditg vinavant. El na detti dentant betg si, ha ditg Josias Gasser ad RTR. Las trais opziuns che restan a la PVL èn: Ina colliaziun cun la PPS, che na vegn betg en dumonda (tenor Gasser e Stricker), ir persuls en il cumbat, che muntass tant sco forfait u ina colliaziun cun la PS. Questa varianta è tenor Josias Gasser la pli valabla ed er la finamira da la PVL.
Jon Pult, il president da la PS Grischun na vuleva dentant anc betg tradir tge varianta che la PS vul. Fin glindesdi, ils 10 d’avust, han las partidas anc temp dad inoltrar a la chanzlia chantunala lur colliaziuns.I dettia anc la pussaivladad da sa colliar cun ils Socialdemocrats. Els hajan gì discussiuns, dapli infurmaziuns na veglian els dentant betg dar il mument.
RR Novitads 20:00


text:
Il comité d’iniziativa «Salvain l’Institut Otalpin Ftan – IOF» aveva ramassà entaifer stgars 2 emnas 1'505 suttascripziuns per mantegnair il IOF, ed ha tras quai stgaffì la basa per la cuntinuaziun da la scola.
La radunanza da fundaziun ha elegì Barbla Conrad da Scuol sco presidenta. En suprastanza piglian sez Seraina Felix da Sent, Ruedi Haller dad Ardez, Verena Nold da Hausen ed Aita Zanetti da Sent.
La nova societad «Pro Institut Otalpin Ftan» sa finanziescha tras contribuziuns da commembers, fauturs e sponsurs sco er tras entradas d’atgnas occurrenzas, scriva la societad en ina communicaziun da medias. Cun ina commembranza en la societad pon ins uss er sustegnair la scola finanzialmain.


text:
Ferovia rapida urbana de Berlin
El servizzi feroviari svelt urban de Berlin o S-Bahn de Berlin (in todesch S-Bahn Berlin) a l'è on sistema de strapòrt feroviari de la capitala todesca.
In del 1930 a l'è staa doperaa, per la prima voeulta a Berlin, el simbol de ona "S" bianca sora on sfond verd e 'l nomm "S-Bahn" (che a l'è el nomm cort de Stadtschnellbahn, che 'l voeur dì "ferovia svelta urbana"). A Berlin, cont el nomm de S-Bahn a hinn staa ciamaa anca i percors che gh'eren gemò sora la ferovia urbana (Stadtbahn), sora 'l raccordi circolar feroviari (Ringbahn) e sora i percors che vann dal center vers i center suburban (Vorortbahn), sora di quaj giraven ancamò i tren a vapor.
Sora ona red feroviaria de 331,5 km a hinn, incoeu, in servizzi 15 lign de S-Bahn e 166 stazion, di quaj 75 km e 33 stazion a hinn foeura di confin de Berlin, denter el stat federal del Brandeburgh[1][2]. A partì dal 1995, a l'è gestida da la S-Bahn Berlin GmbH, societaa fada-sù aposta, contrallada da la Deutsche Bahn.
Cuntegnüü
- 1 Red
- 2 Stòria
- 3 Servizzi
- 4 Bibliografi
- 5 Nòt e alter progett
- 6 Ligamm de foeura
Red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La red di tren svelt urban a l'è componnuda de quides lign:
Stòria[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Origen[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Gemò dal 1871, la ferovia circolara (Ringbahn) la gh'aveva quatter binari, duu per el trafich local, duu al trafich di tren de longa-distanza, perchè, el desvilupp industrial e edilizi de la cittaa ha faa deventaa necessari gemò a chel temp la division di trafich. In del 1882 a l'è stada inaugurada la ferrovia urbana (Stadtbahn), che la conligava i lign feroviari de l'est cont chej de l'òvest, a travers el center de la capitala. Anca sura chesta linia a l'è staa subet doperaa on servizzi urban sora di binari "dedicaa".
La trazion a vapor a l'era, però, minga bona per on servizzi freguent e cont tant fermaa. A l'inizzi del secol noeuv, donca, a se hinn sperimentaa sistem d'elettrificazion divers, comè a l'era staa faa per la red de Amburgh; chest speriment a hinn staa fermaa da la prima guerra mondiala.
In del 1924, passaa el period de cris del depos-guerra, a l'è staa finalment pientaa-sù el primm servizzi a trazion elettriga, da la stazion ciamada Stettiner Bahnhof (che, incoeu, a l'è ciamada Nordbahnhof e a l'è stada mettuda sòtta-terra) a Bernau. El sistema scernii a l'è a corrent continua 800 V, a terza rodaja, e donca el podeva minga vess doperaa cont i servizzi a longa-distanza (elettrificaa a partì di agn vottanta a corrent alternada a 15 kV 16,7 Hz). Al temp istess, i marciapè di fermaa a hinn staa portaa a on'altezza de 96 cm dal pian del ferr, inscì che 'l sarïen deventaa pussee cort i temp per fà intraa i gent in de la caroccia e, donca, i temp de fermada. Per chest motiv, la S-Bahn berlinesa a l'è ancamò al dì d'incoeu (insemma a la red de Amburgh) separada da la red nazionala de la DB.
In di agn depos de l'elettrificazion di lign urban e suburban, a hinn staa pientaa-sù, in pocch temp, i servizzi che se pòden vedè chì de sotta, denter la tabella:
Dal 1930 a la segonda guerra mondiala[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Dal primm de desember 1930 i servizzi urban e suburban a trazion elettriga a hinn staa indicaa da la sigla S-Bahn. El nòmm, che a l'è el nòmm cort de Stadtschnellbahn ("ferovia svelta urbana") suggeriva on rapòrt cont la U-Bahn (Untergrundbahn, "ferovia sotterrania", che a l'è la classega metropolitana). El rapòrt el riva da la freguenza di cors, dal fatt che i fermaa a hinn ona arent a l'altra, da la fazzilitaa de acessià e da la comprensibilitaa del servizzi.
Gemò el 15 de desember 1930 a l'è staa pientaa-sù el slongament da Berlin-Kaulsdorf a Berlin-Mahlsdorf.
In del 1933, anca l'important linia per Potsdam (la Stammbahn, prima ferovia prussiana) a l'è stada integrada in de la red. In quest cas, a l'è staa elettrificaa minga domà el servizzi suburban, che gh'era gemò sora di binari già esistente su binari dedicaa, ma anca i duu binari a longa-distanza, sora i quaj a l'è staa pientaa-sù on servizzi de S-Bahn dirett. Chest tren, che conligaven l'elegant sobborgh residenzial de Wannsee al center finanziari cittadin (el Potsdamer Platz) a A gh'è staa taccaa-adree la numerada de Bankierzüge, che 'l voer dì "tren di bancher".
Cont el pientament del regim nazional-socialista a hinn staa stenduu pian urbanistegh semper pussee ambizios, che a voureven mudà Berlin in "Germania, capitala del mond" (Welthauptstadt Germania). Anca per la red feroviaria si prevedeven important lavô de potenziament, finii però domà in ona part piscinina.
Anca la S-Bahn a l'è stada interessada da progett d'ona quaj portada. L'uneca importanta opera fada a l'è staa però la ripresa d'on progett vegg, la galeria Nord-Sud, che avarïa dovuu conligà i lign suburban attestaa in di stazion de coo a Nòrd (Lehrter e Stettiner Bahnhof) cont chej meridionaj (Potsdamer e Anhalter Bahnhof). Ma anca chest'opera a l'è stada fada domà per on tocch, si come mancava el ramm settentrional vers la stazion de Lehrter.
La prima banda de la galeria, da la Stettiner Bahnhof a l'Unter den Linden, a l'è stada inaugurada el 28 de luj 1936, in ocasion di Olimpiad de Berlin. L'opera a l'è stada a la fin finida in del 1939, cont i duu conligament vers Yorckstraße e Großgörschenstraße. El completament de la galeria ha faa deventaa la stazion de Friedrichstraße el noeud central de la red.
In di agn istess a l'è staa ativaa on quaj slongament periferigh:
- 15 de april 1939: Berlin Priesterweg - Mahlow
- 6 de ottober 1940: Mahlow - Rangsdorf
- 8 de settember 1943: Berlin Lichterfelde Ost - Berlin Lichterfelde Süd
Dal 1943, la situazion de guerra ha permettuu minga alter lavô. Progett, comè 'l slongament di S-Bahn espress, la galeria Anhalter Bahnhof - Görlitzer Bahnhof, la segonda Ringbahn, a hinn staa mai faa.
In del 1944 a hinn staa sopress per dagn de guerra (e mai puu reativaa) la Cheruskerkurve, intra la Ringbahn (stazion Berlin Schöneberg e Berlin Papestraße, incoeu Berlin Südkreuz) e la Berlin Potsdamer Ringbahnhof, e la Nordringkurve, intra Berlin Witzleben (incoeu Berlin Messe Nord/ICC) e Berlin-Charlottenburg.
El depos-guerra (1945-1961)[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I dagn de la guerra a hinn staa grev e scompartii su tuta la red. Tocch de l'armament e del material a hinn staa sequestraa da l'esercit sovietigh e spedii in URSS comè riparazion de guerra.
Nonostant i dificoltaa, la recostrusion a l'è andada inanz a la svelta e tutt i lign a hinn staa repientaa-sù (ona quaj voeulta domà provisoriament) gemò a l'inizzi del 1946. Pussee fadigos a l'è stada la recostrusion de la galeria Nòrd-Sud, fada pussee larga di nazist in di ultem dì de la guerra: l'opera chì a l'è stada finida domà a la fin del 1947.
La ferovia Berlin Potsdamer Bahnhof - Berlin Zehlendorf, sora de la qual a correven i Bankierzüge, a l'è stada mai puu recostruida: la banda dòpo, Berlin Zehlendorf - Berlin Düppel-Kleinmachnow (che incoeu la gh'è puu) a l'è stada elettrificada e mettuda dent la red de la ferovia urbana in del 1948. Al temp istess a l'è staa finii, in trii tapp, el slongament fin a Strausberg, scominciaa prima de la guerra e lassaa imperfett:
- 7 de marz 1947: Berlin Mahlsdorf - Hoppegarten
- 1º de settember 1948: Hoppegarten - Fredersdorf
- 31 de ottober 1948: Fredersdorf - Strausberg
In del 1949 a hinn staa pientaa-sù la Republega Federala e la Republega Democrategh. La Germania a l'è dividuda. El status de Berlin la gh'ha ona quaj particolaritaa: el settor sovietegh a l'è staa subet mettuu insemma a la RDT, e ghe è deventada la capitala; el settor occidentaj, invece, se podeva minga mett insemma al rest de la RFT per vari motiv, a partì da la distanza e da la separazion fisega.
La situazion di ferovi la riflett quest particolaritaa chì: tuta la red berlinesa, e donca anca la S-Bahn, la sugutava a vess gestida da la Deutsche Reichsbahn, l'aministrazion feroviaria che gh'era anca prima de la guerra e che adess a l'era de la Germania Est. Quest el voeureva dì che recostrusion, slongament, mudament a la red, andaven semper a vantagg del settor oriental.
Dal 1952 tucc el traffegh a longa-distanza a l'è staa menaa sora la noeuva zenta feroviaria (el Berliner Außenring), inscì che i tren de l'est andaven e se fermaven minga dent Berlin Ovest, e i vegg stazion de coo a hinn staa saraa. La banda Berlin Jungfernheide - Berlin Spandau (incoeu Berlin Stresow) a l'è stada elettrificada e mudada in S-Bahn. Anca il raccordi di mercanzii Berlin Pankow-Schönhausen (incoeu Berlin Pankow) - Berlin Schönhauser Allee a l'è elettrificaa, inscì che i conlegament vers Bernau podeven vess faa senza andà a travers i settor occidentaj.
La tabella la fà vedè i slongament de la red in di agn '50:
La division de la red[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In di primm or del 13 de agost 1961 el govern de la Germania Est el costruiss senza avisaa prima el Mur de Berlin, per separà Berlin Ovest da Berlin Est e de la Germania Est. La Deutsche Reichsbahn, che a l'era informada gemò da temp de l'operazion, a l'era gemò preparada a la division de la S-Bahn in duu red destinguu, e donca a l'è riussida a fà i cambiament in domà on dì:
- division de la Stadtbahn Berlin Westkreuz - Berlin Ostkreuz in duu band destinguu, dividuu da la stazion de confin Berlin Friedrichstraße.
- sarada di stazion Berlin Nordbahnhof, Berlin Oranienburger Straße, Berlin Unter den Linden, Berlin Potsdamer Platz. I tren sugutaven donca a andà inanz in de la galeria Nord-Sud, ma senza fermaa dent el settor Est (foeura de Berlin Friedrichstraße d'interscambi cont la banda Ovest de la Stadtbahn).
- sarada de la stazion Berlin Bornholmer Straße e de la banda enter questa e Berlin Pankow. Restaven i conligament Berlin Gesundbrunnen - Berlin Wollankstraße (Ovest) e Berlin Schönhauser Allee - Berlin Pankow (Est).
- division de la Ringbahn in duu band destinguu, interumpuu enter Berlin Gesundbrunnen e Berlin Schönhauser Allee, e enter Berlin Treptower Park e Berlin Sonnenallee.
- interuzion enter Berlin Baumschulenweg e Berlin Köllnische Heide.
- sopression di ramm estern entra Berlin Ovest e 'l territòri de la Germania Est, Berlin Lichtenrade - Rangsdorf, Berlin Lichterfelde Süd - Teltow, Berlin Wannsee - Stahnsdorf, Berlin Wannsee - Potsdam, Berlin Spandau West (incoeu Berlin Spandau) - Falkensee.
- interuzion enter Berlin Heiligensee e Hennigsdorf. La linia da chesta localitaa chì a Velten a l'è restada, per tant agn, isolada da la red, fin al termen del servizzi S-Bahn in del 1983.
- interuzion enter Berlin Frohnau e Hohen Neuendorf. La linia da chesta localitaa chì a Oranienburg a l'è restada, per pocch mes, isolada da la red, e a la fin conligada de noeuv, cont l'elettrificazion de la banda Berlin Blankenburg - Hohen Neuendorf (sora l'Außenring).
La ferovia svelta urbana a Berlin Est[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del settor oriental, la S-Bahn a l'era el mezz pussee important. La red metropolitana, infatt, a l'era componnuda de domà duu lign (A, incoeu part de la U2, e E, incoeu U5), che pòdeven vess slongaa minga per reson economegh.
On primm slongament de la S-Bahn a l'è staa ativaa in del 1962, per conligà l'Aeropòrt de Schönefeld.
In di agn 70 e 80 a hinn staa dervii noeuv band de S-Bahn per servì i noeuv quarter residenziaj che, in di agn istess, a eren dree a vess desviluppaa a la periferia de la cittaa.
La prima banda, al servizzi del quarter de Marzahn, a l'è stada ativada in trii fas:
- 30 de desember 1976: Berlin Friedrichsfelde Ost ↔ Berlin Marzahn
- 15 de desember 1980: Berlin Marzahn ↔ Berlin Otto-Winzer-Straße (incoeu Berlin Mehrower Allee)
- 30 de desember 1982: Berlin Otto-Winzer-Straße (incoeu Berlin Mehrower Allee) ↔ Ahrensfelde
El segond quarter faa, Hohenschönhausen, la ferovia urbana a l'è rivada in duu fas:
- 20 de desember 1984: Berlin Springpfuhl ↔ Berlin Hohenschönhausen
- 20 de desember 1985: Berlin Hohenschönhausen ↔ Berlin Wartenberg
La linia per el terz quarter, Hellersdorf, anca lee pensada al principi comè ona linia S-Bahn, a l'è stada invece pientada-sù comè metropolitana (slongament de la linia E, incoeu U5), per mingà concentrà on traffegh tropp pesant sora la banda centrala Berlin Friedrichstraße - Berlin Ostkreuz.
Il quart quarter, Malchow, a l'è staa mai faa. Anca per chest el se pensava de slongà la linia da Wartenberg longh l'Außenring e de fà ona intescambi S-Bahn.
La ferovia svelta urbana a Berlin Òvest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Depos la costrusion del Mur, a Berlin Ovest a l'è partida a livell offizial ona campagna de boicottagg de la S-Bahn, cont el pientament de lign de corrier parallej e 'l progett de noeuv lign de metropolitana. In pocch temp, el numer di passegger strapòrtaa da la S-Bahn a l'è andaa-giò, fin a deventà trascurabel. La DR ha responduu ridusend el mantegniment e 'l servizzi, comonque gemò curt.
A sentì de chest staa de tension chì a l'è staa tutt el sistema de trasport in di settor occidentaj. In di agn istess, la BVG aveva scominciaa on programa de sopresion rapida di tram urban (finii in del 1966), per avè ona cittaa "dedicada a la machina" (Autogerechte Stadt). L'important pian de espansion de la red metropolitana (200-km-Plan), che l'è staa però minga finii perchè tropp car, a s'è desmostraa de bon insufficient ai besogn. Testimonianz de chel period difizil a hinn per esempi la U7 che per on longh tocch la corr squas parallela al "Ring", o i longh percors pedonaj a la stazion de interscambi intra S-Bahn e U-Bahn a Rathaus Steglitz, dovuu al faa che la DR aveva daa minga el consens a scavà sotta la sed de la S-Bahn, de sò proprietaa.
In del 1980 la DR, depos on scioper, ha riduu oltra el servizzi, e ha desmettuu totalment el servizzi sora i lign men doperaa, precisamente:
- Ringbahn Berlin-Gesundbrunnen ↔ Berlin Sonnenallee
- Berlin Neukölln ↔ Berlin Köllnische Heide
- Berlin Anhalter Bahnhof ↔ Berlin Nikolassee
- Berlin Zehlendorf ↔ Berlin Düppel (che incoeu la gh'è puu)
- Berlin Westkreuz ↔ Berlin Staaken (che incoeu la gh'è puu)
- Berlin Jungfernheide ↔ Berlin Spandau (incoeu Berlin Stresow)
- Berlin Jungfernheide ↔ Berlin Gartenfeld
Dal 9 de sgenee 1984, depos on acord, tuta la red S-Bahn de Berlino Òvest a l'è stada ceduda da la DR all'azienda cittadina de traspòrt, la BVG.
El staa di lign, che gh'aveven besogn de important lavô de manteniment strasordenari e redrizz, unii a la scarseggià de resors, a l'era impossibel reativà tuta la red, ma domà i band pussee important. Al temp istess a l'è staa pientaa-sù el sistema de numer di lign, del tipo Sx, simil a chel che se doperava anca in di alter cittaa de la Germania Ovest.
Depos i primm, urgent, lavô de sistemazion, a hinn staa dervii anmò i band chì de sòtta:
- 9 de sgenee 1984: Berlin Anhalter Bahnhof ↔ Berlin Lichtenrade
- 9 de sgenee 1984: Berlin Friedrichstraße ↔ Berlin Charlottenburg
- 1º de magg 1984: Berlin Anhalter Bahnhof ↔ Berlin Gesundbrunnen
- 1º de magg 1984: Berlin Charlottenburg ↔ Berlin Wannsee
- 1º de ottober 1984: Berlin Gesundbrunnen ↔ Berlin Frohnau
- 1º de fevree 1985: Berlin Anhalter Bahnhof ↔ Berlin Wannsee
A la fin, anca in di settor occidentaj la red S-Bahn a l'è stada integrada cont i red de metropolitana e di corrier.
Re-unificazion[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Pocch mes depos la crodada del Mur (9 de november 1989), anca sì prima de la reunificazion (3 de ottober 1990), la BVG ha dervii anmò i "stazion fantasma" de la galeria Nord-Sud, situaa in del settor oriental. I duu part de la Stadtbahn ha hinn staa taccaa anmò insemma comè ona linia. Subet depos a l'è stada pientada-sù ona quaj banda estern, da i ex-settor occidentaj al territòri de l'ex-Germania Est, che a eren staa fermaa cont la costrusion del Mur, el 13 de agost 1961:
- 1º de april 1992: Berlin-Wannsee ↔ Potsdam Stadt (incoeu Potsdam Hauptbahnhof)
- 31 de maggi 1992: Berlin Frohnau ↔ Hohen Neuendorf
- 31 de agost 1992: Berlin Lichtenrade ↔ Blankenfelde
El 17 de desembre 1993 a hinn staa dervii i band:
- Ringbahn, tocch Berlin Westend ↔ Berlin Neukölln, sopress dal 1980
- Berlin Neukölln ↔ Berlin Köllnische Heide, sopress dal 1980
- Berlin Köllnische Heide ↔ Berlin Baumschulenweg, sopress dal 1961
El 1º de sgenee 1994 la Deutsche Bundesbahn e la Deutsche Reichsbahn se a hinn unii per fà-sù la noeuva Deutsche Bahn. In del dì istess, i lign S-Bahn di ex settor occidentaj a hinn passaa da la BVG a la DB. Dal 1º de sgenee 1995 a l'è stada pientada la societaa S-Bahn Berlin GmbH, controllada da la DB.
In di agn depos, se a hinn repientà i band che eren staa bandonaa:
Il 24 febbraio 2005 è stato attivato un prolungamento di nuova costruzione da Berlin Lichterfelde Süd a Teltow Stadt.
Servizzi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Biliett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Al dì d'incoeu, on biliett per la ferovia svelta urbana el var anca per tuta la red di strapòrt publegh della cittaa, grazie al Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg (VBB), che 'l gh'ha denter sia la S-Bahn de Berlin che la BVG (la societaa berlinesa de strapòrt), oltra a DB Regio (division di strapòrt regionaj de la Deutsche Bahn) e a alter aziend minor che operen in del territòri del Brandeburgh. Cont la metropolitana (U-Bahn), i tram, i corrier e i traghett, la ferovia svelta urbana de Berlin a l'è donca, incoeu, part del sistema integraa di strapòrt publegh berlines.
Orari de avertura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I ferovi svelt urban de Berlin a hinn in servizzi è 21 or al dì, e la resta sarada domà intra la vona e i quatter or de la nocc in di dì de lavô, menter la lavora 24 or su 24 in di sabet e i domenigh e in di dì prima di fest (in via di lign S45 e S85 che de nocc a vann minga).
La linia S85 la cor domà dal lundesdì al vernardì.
Freguenz[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
I lign a gh'hann de solet ona freguenza de 10 megnuu. Foeura di or de ponta, el se fa, sora tucc i lign, on servizzi cont ona freguenza de 20 megnuu.
Tant lign a coren sora i binari istess, in manera che, per ona granda part de la red, la freguenz a l'è de on tren ògni 5 megnuu. In di band de la red elencaa chì se metten-sora divers lign: la Stadtbahn (quatter lign), la banda meridionala de la Ringbahn (da trii a cinch lign), la banda orientala de la Ringbahn (cinch lign) e la galeria nòrd-sud (trii lign). Chest fà sì che in quest tocch chì i freguenz a hinn de 2-3 megnuu.
In di nocc di vernadì e i sabet e di dì prima di fest, la maggior part di cors la vegn fada cont ona freguenza de 20 megnuu. Sora la ferovia circolara e la ferovia nòrd-sud, invece, la freguenza a l'è de 10 megnuu e sora la Stadtbahn a l'è de 5 megnuu. La banda de foeura de la linia S5 (Mahlsdorf - Strausberg Nord) a l'è servida cont ona freguenza de 60 megnuu. Domà sora la banda Hohen Neuendorf - Blankenburg (S8) a l'è ofrii minga nissun servizzi.
Enter-modalitaa[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La ferovia svelta urbana de Berlin la gh'ha anca on ròll important de strapòrt enter-modal, per esempi machina + tren (cont di parchegg de scambi arent di stazion, in particolar foeura del center de la capitala) e spiciula + tren (sia cont el strapòrt de la spiciula sora el tren sia cont di parchegg faa aposta per i spiciul).
Bibliografi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Biagia Bongiorno: "Die Bahnhöfe der Berliner Hoch- und Untergrundbahn" - Herausgegeben vom Landesdenkmalamt Berlin. Imhof Petersberg 2007, ISBN 978-3-86568-292-5
- Wolfgang Kiebert: "Die Berliner S-Bahn 1924 bis heute" - Verlag transpress Berlin 2004, ISBN=3-613-71242-3
- Robert Schwandl: "Berlin S-Bahn Album" Verlag Robert Schwandl, Berlin 2003 ISBN=3-936573-02-6
- Bernhard Strowitzki: "S-Bahn Berlin. Geschichte(n) für unterwegs " Verlag GVE, Berlin 2002 ISBN=3-89218-073-3
- Alfred Gottwaldt: "Das Berliner U- und S-Bahnnetz" - Argon Verlag GmbH, Berlino 1994, ISBN 3-87024-284-1
Nòt e alter progett[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Zahlen und Fakten. S-Bahn Berlin, 31. Dezèmber 2008, abgerufen am 15. Noèmber 2009.
- ↑ Firmenprofil. Deutsche Bahn, abgerufen am 15. Noèmber 2009.
Ligamm de foeura[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- (DE) (EN) (FR) Sito ufficiale, s-bahn-berlin.de.
- Pianta della rete (pdf)
- (DE) Museo della S-Bahn di Berlino, s-bahn-museum.de.
- Piano di sviluppo per il 2015 (pdf)
- (DE) Informazioni su Berliner Verkehr, berliner-verkehr.de.
- (DE) Storia della rete, stadtschnellbahn-berlin.de.
- (DE) Fotografie storiche e recenti su Suedwestbezirk.de, home.arcor.de.
- (DE) Le tratte abbandonate, stillgelegte-s-bahn.de.
- (EN) La S-Bahn su Urbanrail.net, urbanrail.net.
- (DE) Galleria fotografica, berlin-stadtbahn.de.
- (DE) Sito amatoriale, berliner-s-bahn.ontoo.de.
- (DE) (EN) Berliner Verkehr - un secolo di mappe ferroviarie, metropolitane e tranviarie di Berlino, berliner-verkehr.de.