text:
60 nursas stgarpadas
Sin il territori da Claustra sajan vegnidas stgarpadas 60 nursas, ulteriuras 15 sajan vegnidas feridas. Dapli che 10 da quels animals sajan stads en ina situaziun protegida. Las premissas per sajettar in luf sajan tenor la lescha federala da chatscha cunquai accumplidas.
Premissas per sajettar in luf
Tenor l'ordinaziun federala da chatscha dastga in luf vegnir sajettà, suenter ch’el accumplescha ina da las suandantas premissas:
- stgarpà entaifer quatter mais 25 animals da niz pitschens
- stgarpà entaifer in mais 15 animals da niz pitschens
- stgarpà entaifer quatter mais 10 animals da niz pitschens, sch'igl ha pli baud schon dà donns entras lufs
- stgarpà entaifer dus mais 2 animals da niz gronds
Sco animals da niz gronds valan las spezias bovinas, equestras e camelids dal mund nov – tranter auter èn quai vatgas, chavals, asens, camels e lamas. E las reglas valan mo sche mesiras da protecziun supportablas èn gia avant maun.
D’in triep dastgan la mesadad dals chagniels vegnir sajettads. Quai dentant be sch'il triep e sa reproducì durant l'onn dal cumportament problematic.
Sch'i sa tracta d'in triep è ina lubientscha dal BAFU necessaria per pudair sajettar. Tar in luf singul dastga il chantun dar la lubientscha da sajettar senza consentiment da l'Uffizi federal d'ambient.
Situaziun difficila cun mastgel e femella
Il chantun quinta ch'ils donns sajan vegnids fatgs da dus lufs, in mastgel ed ina femella. Decider en atgna cumpetenza da sajettar lufs po il chantun dentant be, sch'i sa tracta dad animals singuls. Durant la stad èsi pia d'observar ils animals per confermar sch'il pèrin ha lufs pitschens u betg. Sch'i sa tracta da trieps dovra il chantun numnadamain il consentiment da l'Uffizi federal d'ambient per pudair regular quel.
Per il management da lufs è la situaziun a Claustra la pli difficila – cun in mastgel ed ina femella. Enfin la fin d'avust èsi fitg difficil d'excluder ina reproducziun.
Malgrà in monitoring intensiv en la regiun Claustra n'haja il chantun chattà naginas cumprovas ch'il pèr da lufs haja survegnì pitschens. Ina furmaziun d'in triep saja pauc probabla. Il monitoring cuntinuescha dentant. En cas ch'ins chattass tuttina indizis per lufs giuvens, revochescha il chantun la disposiziun da sajettar. Lura vegnissan ins dentant a dumandar a l'Uffizi federal d'ambient per ina lubientscha da sajettar in luf.
Nagina differenza tranter mastgel e femella
In dals dus lufs en la regiun dastga uss vegnir sajettà. Ma tgenin: il mastgel u la femella? Qua na fa il chantun nagina differenza, pertge ch'ins na sappia il mument betg dir tgenin ch'è responsabel per ils stgarps. Sco Adrian Arquint, il manader da l'Uffizi da chatscha e pestga, ha ditg sin dumonda, vegnia quai animal sajettà ch'arriva sco emprim en la regiun nua ch'il chantun dastga sajettar el.
E lura sperain nus che quai saja propi stà il dretg animal e ch'ils donns van enavos e che nus n'avain nagins conflicts pli.
Sch'ils stgarps cuntinueschan er suenter la sajettada vegnia puspè dumbrà mintga stgarp. A partir da 10 stgarps dettia puspè in decret per sajettar in luf singul. Auter na giaja quai tenor las leschas vertenta betg, sco Adrian Arquint ha explitgà vinavant.
La sajettada dal luf croda en il temp da chatscha auta. Quai fetschia vegnir la situaziun pli pretensiusa, cunquai che la surveglianza chantunala da chatscha è occupada intensivamain. Il chantun resalva perquai il dretg dad eventualmain nominar explicitamain chatschadras e chatschaders per sajettar il luf.
Stgargià l'alp pli baud
Il dumber da stgarps da nursas, spezialmain sin la Börteralp, haja «surpassà la dimensiun supportabla», communitgescha la vischnanca da Claustra. Perquai han ils responsabels da la Börteralp decis da stgargiar glindesdi l'alp sco mesira urgenta. Tant ils chauns da protecziun sajan spussads e las nursas tementadas – er il persunal d'alp na possia betg pli ed haja per part stuì turnar a chasa, uschia la vischnanca.
Il persunal d’alp è a fin cun las forzas, tant fisicamain sco era psichicamain.
Investì bler en mesiras da protecziun
Tenor il suprastant da la vischnanca da Claustra Andres Ruosch hajan ins investì bler en la protecziun cunter attatgas dal luf. Uschia haja in dals dus pasturs durmì en in satg da durmir tar la muntanera la notg. Plinavant hajan ils pasturs era chatschà ensemen las nursas durant mezdi. Per las mesiras da protecziun hajan las alps survegnì cumpliments dal chantun. Ma tuttina hai il davos temp adina puspè dà stgarps.
Uniun purila aveva oravant renfatschà targlinim
L'Uniun purila grischuna aveva glindesdi crititgà ch'il chantun n'aveva anc betg dà la lubientscha da regular ils lufs che vivan dapi l'onn passà sin il territori da Claustra. Tenor l'ordinaziun da chatscha saja il donn ch'i dovra per ina lubientscha da sajettar il luf, surpassà cleramain.
Il suprastant da Claustra Andres Ruosch na fascheva percunter nagina renfatscha al chantun. Il chantun fetschia fitg bler per sustegnair las alps. El crititgescha dentant la Confederaziun. Da Berna na survegnian els nagins segns da sustegn.
Ord l'archiv
Quants lufs pitschens datti insumma en il Grischun? Actualmain datti otg trieps. Il pli nov, il triep dal Vorab, è sa furmà sin il territori da l'anteriur triep Piz Bargias ch'è dà dapart l'onn passà. L'Uffizi da chatscha ha confermà mez avust ad RTR ch'ins ha observà trais luffins sin il territori da la vischnanca da Glion.


c: text/html

text:
A chaschun dals 100 onns da la naschientscha purtretescha il Radio Rumantsch quest grond promotur da cultura e lingua surmirana oriund da Riom. Andreia Steier ha redigì ils emprims cudeschs da scola, ha fundà l’Uniung rumantscha da Surmeir, ha inizià l’emprim vocabulari surmiran e scrit intginas ovras en prosa ed en vers. Insaquantas da sias poesias han furnì il text a chanzuns bain enconuschentas cumponidas da Gion Duno Simeon, Hans Erni e Giusep Maissen. Sper la cultura ha il scolast e pur era mussà in grond engaschi en politica e sco derschader.
Participants: Gion Peder Thöni, Claudia Thöni, Gion Duno Simeon
Redacziun: Gion Pol Simeon
Il patnal 5-10-1975
Numer d’archiv: 6061
(Per raschuns da dretg d’auturs è l’emissiun d’udir senza las parts musicalas.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
El simbol de Granda Lombardia l è quella che numm ciamom Cros Lombardista.
Questa cros chi l è fada d ona Cros de San Giorg, rossa in de l contest bianch, simbol de Milan e de la Lombardia Comunala che la vegn part de la roeuda solara indoeuroppee , de memoria italo-zeltega e germanega, on simbol sossenn scerr per la Lombardia, e per tutta l Oeuroppa; a soa voeulta el simbol inscii formaa l è faa su d on serc cont el bannee ghibellin de la Lombardia imperiala idest la Bluthfahne o Cros de San Gioann Battista. L è inscii fada su la Cros Lombardista (i brasc ross e i brasc bianch se metten insemma cont la Cros Solara).
Con quest simbol chi, numm emm voeuruu fà on important omasg a i nost Pader Lombard, perchè quaivun el gh eva coma bandera la Cros de San Giorg e quaivun olter la Cros de San Gioann Battista, e poeu ai nost sgent arian depositee d i ver e vunegh radis Oeuroppee, ben mostraa de l imasgina armonega de l disch solar quaterpartii, simbol de l soo.
La nosta identitaa l è lombarda, anell de giont tra mond rommanegh mediterranee e mond germanegh mitteloeuroppee, e l è bona che la gh è vegnuda la sana intenzion de mett insemma la tradizion lombarda cont quella ariana.
A coronna de l nost simbol el gh è el nominos tripartasg cromategh bianch-ross-negher, simbol de l triaa sacher de l mond arian.
El bianch-ross-negher l è mia, coma quaivun el poeud pensà, robb de neonazism o de militarism teutonegh (gh arissen nagott in commun cont la Lombardia): la scernida di coloo l è stada fada per el sciarm de l cromatism arian, che el se mett dent ben in quell Lombard inscii de omentà el significaa pussee intem.
El ross l è el coloo de l Sangh Lombard; el bianch de la franchezza e de l onestaa de l Spiret Lombard; el negher de l fertil Soeu de la Lombardia Granda.
Quist tri coloo chi inn ancasì el tripartasg sozial che in numm Lombardist el se incarna cont chi el defend el Poppol, la Cultura e la Terra.
In sens prategh el nost simbol el poeud vess lesgiuu coma identitarisem lombard etnegh (Cros de San Giorg), che el se spantega a el spazzi granlombard (Cros de San Gioann Battistaa), e el coronà inscii el punt de referement costant mettuu ind la nosta ereditaa (indo)oeuroppee (roeuda solara e cromatisem arian).
Per quell che el toca el nost coloo sozial, el coloo che troeuvom in su i bander, in su i tesser e in su i camis, el gris piomb, coloo razional, fregg, savi, spartan e “prussian”, piomb in poeugh paroll. On coloo sever, adult, viril e guerree (ma assolutament senza militarisem) contramettuu a l ridicol verd verdon flourescent leghist e a i colorazion mediterranee che inn mia de bon nost coma el bianch-ross alpino-padan d i cros lombard.


text:
La gramatica dl ladin de Gherdëina de Marco Forni a Roma
Mercui, 28.09.2022 da les 20:52-21:19
L Istitut Culturel Micurà de Rù ie da for mpenià tla tueda dl lingaz ladin y promuef la nrescida dla gramatica y di diziuners, che ie la fundamënta de uni rujeneda. D'auton dl 2019 iel unì ora l'ultima verscion dla gramatica dl ladin de Gherdëina, a cura dl lessicograf Marco Forni. N lëur che adum cun i vocabulers à giatà n recunescimënt nce ti ambienc scientifichs y academichs plu auc dla Talia. Program de Leo Senoner


text:
Andreas Greve, Christa Unzner
Igl pintg a scort Baltasar
Sutsilvan
Renania, 1994, numer d’empustaziun 3-7277-0026-2
Igl Baltasar e aschi pintg c’el po ir sut igl vainter da la sia tgora or. Igl Baltasar e ear egn sasamgneader, egn fantast. Sch’igl oc igl tarmetta an stizùn par cumprar gutas par pinar la sev, turna el a tgea cun cordas da laschiva, near cun prisols, near cun anzuma nut. Malgro c’igl Baltasar e me
bargnocalet, e’l scort a svaglieu.
Cudesch cun maletgs, sutsilvan
translaziun: Semadeni A.


text:
Dus apiculturs versads explitgan tge che curra e passa en in avieuler durant in onn e tge ch’els interprendan per optimar il retgav da lur pievels d’avieuls. Areguard l’impurtanza e la funcziun da la regina vegn descrit l’emprim ses allevament natiral e silsuenter la tratga artifiziala. Era “l’emigraziun” da pievels d’avieuls a la tschertga d’in nov avieuler e la pussaivladad per l’apicultur da pigliar e domestitgar els vegnan illustradas.
Redacziun: Reto Manatschal, Mario Conradin
Radioscola 2-4-1975
Numer d’archiv: 2157


text:
Il directur da las Pendicularas Mustér, Rudolf Büchi, e cuntent cun il dumber da giasts durant ils dis da festa. Cunzunt suenter Silvester hajan ins gì fitg buns dis. Ed era sch’ils parcadis eran pli che plain sco prest mai, n’haja quai betg dà in record da giasts en il territori da skis da Mustér.
Naiv en la bassa ha mancà
Profità dals territoris da skis en la vischinanza ha Mustér dentant betg, ha ditg Büchi ad RTR. Profità avessan ins mo sch’i avess gì naiv era en la Bassa e la glieud avess survegnì gust dad ir cun skis.
Indrizs da far naiv èn en planisaziun
Malgrà che l’enviern ha mussà che Mustér po avair bunas relaziuns da naiv era senza pudair far naiv artifiziala na duai quai betg restar uschia. Sco Rudolf Büchi di sajan ins intensiv londervi da planisar indrizs da far naiv. Primavaira duai il project vegnir preschentà. L’atun duai la decisiun davart ina midada en la planisaziun locala crudar. Quai vul dir ch’il territori da skis da Mustér n’ha era proxim enviern nagina pussaivladad da far naiv.


text:
cuntegn
Occurrenzas
-
Il «Minisguard» visita la scola da Segl
Dals 30-09 fin ils 03-10 visita il «Minisguard» ils scolars e las scolaras da Segl. Ensemen cun las collavuraturas ed ils collavuraturs da RTR preparan e realiseschan ils uffants lur atgna emissiun che vegn emessa sonda, ils 05-10-2019 a las 17:40 sin SRF1.
Autur:
Tamara Deflorin / Madlaina Niggli
Maletg
1 / 6
Legenda:
Emprima emprova vi da la camera durant la visita da Minisguard a Trin.
RTR, Mirco Manetsch
Maletg
2 / 6
Legenda:
Il team social dal Minisguard sin visita a Trin è a guardar il material per il proxim post.
RTR, Dominik Hardegger
Maletg
3 / 6
Legenda:
Ils umens da camera fan lur emprimas filmadas.
RTR, Mirco Manetsch
Maletg
4 / 6
Legenda:
Era il president da vischnanca Trin sto prender posiziun.
RTR, Domnik Hardegger
Maletg
5 / 6
Legenda:
Ils scolars e las scolaras da la scola Trin fan lur emprim Storyboard.
RTR, Mirco Manetsch
Maletg
6 / 6
Legenda:
In scolar da Trin fa sia emprima intervista.
RTR, Mirco Manetsch
Co vegn l'emissiun da «Minisguard» realisada? Co fan ins intervistas? Tge dovri tut per far uschia in'emissiun? Collavuraturas e collavuraturs da RTR mussan e realiseschan ensemen cun ils scolars e las scolaras da Segl l'emissiun per il «Minisguard» da sonda, ils 05-10-2019.
Ils uffants emprendan durant differents workshops co far contribuziuns, creeschan e decoreschan il «studio» extern, modereschan ed emprendan co che la tecnica funcziuna.
Pre-registraziun da l'emissiun
La gievgia, ils 03-10-2019, registrescha RTR ensemen cun ils uffants l'emissiun. Geniturs, parents ed enconuschents èn cordialmain envidads da participar a la registraziun che ha lieu las 17:30 en chasa da scola.
L'emissiun da «Minisguard» producida tuttafatg en la scola da Segl vesais Vus lura sonda, ils 05-10-2019, a las 17:40 sin SRF1 ubain cura e nua che Vus vulais sin rtr.ch u via l’app «Play RTR».
Bun divertiment cul «Minisguard» producì dals uffants per Vus!


text:
Tar in accident da canyoning en ina chavorgia en il sid da Chiavenna moran in Tudestg ed in Austriac. Ils dus umens eran da viadi venderdi en ina gruppa da set turists, sco il servetsch da salvament alpin da la Lombardia communitgescha. Cura ch'els na sajan betg returnads en lur albiert venderdi saira, haja il patrun dà alarm.
Il servetsch da salvament talian ha lura chattà tschintg persunas ordaifer la chavorgia en la Valle Bodengo. Pli tard han ins chattà las duas baras: In um entretschads en las sugas e l'auter var 300 meters aval.
RR novitads 16:00


text:
La gasetta franzosa «Libération» discurra dad «ina curva dretga». La gasetta tudestga «Spiegel» numna la PPS «die erfolgreichsten Rechtspopulisten Europas». Tenor la «Süddeutsche Zeitung» metta la Svizra en prievel ses model da success cun rinforzar la dretga. En Spagna scriva «El Paìs» che la PPS haja provocà las temas da quella part da la populaziun che tema da perder ses aut standard da vita.
E la gasetta taliana «La Reppublica» cumpareglia la nova cussegliera naziunala dal Grischun Magdalena Martullo-Blocher cun la politicra franzosa da la dretga extrema Marine Le Pen.


text:
Nicolosi
Nicolosi l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Catania, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 12 km a nordòvest de la cità de Catania. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'éra 'na popolasiù de 6.560 abitàncc e 'na superfìce de 42,5 km².[1]
Nicolosi l'è tacàt ai cümü de: Adrano, Belpasso, Biancavilla, Bronte, Castiglione di Sicilia, Maletto, Mascalucia, Pedara, Randazzo, Sant'Alfio e Zafferana Etnea.
Evulusiù demogràfica[Modifega | modifica 'l sorgent]
Riferimèncc[Modifega | modifica 'l sorgent]
Colegamèncc estèrni[Modifega | modifica 'l sorgent]


text:
La damaun, passa 24 uras suenter il grond fieu, sorta anc adina fim dal bajetg. I dettia anc gnieus da fieu ha ditg Dany Cotton, la scheffa dals pumpiers da Londra. Enfin al mument nua che la tschertga è vegnida memia privlusa pervi da la statica hajan ils pumpiers pudì intercurir curtamain las 24 auzadas dal Grenfell Tower.
Tema, che cifra dad unfrendas crescha
Enturn gentar sa verifitgeschan las temas da las autoritads: Ellas actualiseschan la cifra da persunas ch'èn vegnidas per la vita en il fieu grond en il Grenfell Tower da 12 sin 17 persunas.
Tenor l’emettur britannic BBC na spetgian las forzas da salvament betg pli da chattar anc persunas en vita. La scheffa dals pumpiers da Londra di, ch’i sa chattia anc adina ina «cifra nunenconuschenta» da persunas en la ruina dal Grenfell Tower.
Dapli che 30 persunas sajan anc en ils ospitals, 17 dad ellas èn en stadi critic. Sin las 24 auzadas eran 120 abitaziuns.
Primministra May visita il lieu da la catastrofa
La primministra Theresa May ha annunzià la gievgia a bun'ura in'examinaziun precisa. Sch'i saja da trair consequenzas ord il fieu lura dettia mesiras ha ella ditg. La BBC rapporta da dumondas pertge ch’il fieu haja pudì sa derasar uschia spert.
May ha onurà l'engaschi da las forzas da salvament e condolà als pertutgads. La gievgia è ella ida ad ina «curta visita privata» sin il lieu da la disgrazia per sa far sez in purtret. Bleras persunas n’hajan nagin lieu pli, nua ch’ellas possian ir, ellas hajan pers tut, ha raquintà May.
Tge che ha causà la catastrofa da fieu en il sgrattatschiel da 24 auzadas n’è al mument betg cler. Envers las medias aveva Scotland Yard exclus ier mesemna in motiv terroristic.
RR novitads 06:00


text:
Università 'd New York
L’Università 'd New York (New York University o anc sōl NYU inglés) l'è n'università privàda ch'la gh'à la sēd a New York in dal Greenwich Village 'd Manhattan, una dal più cgnusùdi e impurtànti a 'l mónd. Al sò presidènt al s ciàma John Sexton.
L'è stada fundàda in dal 1831 e la gh'à daśdòt facultà cun di càmpus anc a 'l èstar a Lóndra, Parì, Firénse, Praga, Madrìd, Berlîṅ, Accra, Shanghai, Buenos Aires, Tel Avìv e Singapōr.
Trénta-siē di studènt vgnû fóra da 'd lè i aṅ pò vins al Prèmi Nobel e séd'ś al Prèmi Pulitzer.
I sò culōr i èṅ al biànc e 'l vióla e 'l sò mòt 'l è „Perstare et praestare“.


text:
La dunna dal chantun Sviz resta per dus ulteriurs onns la scheffa da la Partida liberala svizra (PLD). Quai han ils delegads confermà la sonda cun in grond applaus.
En ses pled ha Petra Gössi ditg che la Partida liberala svizra (PLD) na stoppia betg plaschair a tuts. Ella na spetgia betg 100%, ma ella veglia surpassar la Partida socialdemocrata. Ella sa legria sin las elecziuns, la PLD saja sin ina buna via.
La Partida socialdemocrata sa retira en las citads, la Partida populara sa retira en la campagna – nus essan la suletta partida che s'engascha per ils votants en tut las regiuns.
Naginas midadas tar ils vicepresidents
Er ils vicepresidents èn vegnids elegids per in'ulteriura perioda d'uffizi. Quai pertutga: cusseglier naziunal Christian Lüscher (GE), cusseglier naziunal Philippe Nantermod (VS), cusseglier naziunal Christian Wasserfallen (BE), cusseglier guvernativ Christian Vitta (TI) e cusseglier dals chantuns Andrea Caroni (AR).
RR novitads 13:00


text:
Luigi Einaudi
El Luigi Numa Lorenzo Einaudi (Carrù 1874 - Roma 1961[1]) l'è staa on politegh, giornalista e economista italian, president de la republega dal 1948 al 1955.
Intelletual e economista de spessor internazional, a l'è consideraa vun di pader de la Republega italiana. El so fioeu Giulio Einaudi l'ha fondaa la cà editris omonema, la Giulio Einaudi Editore menter el so nevod Ludovico Einaudi a l'è on famos pianista e compositor.
L'era on federalista e liberalista, oltra che monarchich. L'éra iscritt al Partii Liberal Italian.


text:
Vedan (MB)
Vedàn, ciamaa anca Vedàn al Lambar (Vedano al Lambro in Italian) a l'è un cumün cun 7 587 abitaant (dàto del des 2015 [1]), 'na süperfis de 2,9 km² e 'na densità de 3 832. Al sa tröva in da la Pruvincia da Munscia e Briansa. Al cunfina cunt i Cumoun da Biasòn, Lison e Munscia.
Al stà visen al Lamber e a l'è chì che sa faa ul Gran Premio di F1.
In Italian l'è ciamaa "Vedano al Lambro") per fà minga cunfusiòn cunt ul paees da Vedan sitüaa in da la Pruvincia da Varees (che in Italian dunca al sa ciama "Vedano Olona").
Evulüzziun demugraficaModifega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Albiaa l'è mustraa in de la tabela chi desutta:
Abitàncc censìcc
RiferimentModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Resguardadas èn tuttas vias ch'èn almain 2,8 meters ladas ed avertas per vehichels a motor. La lunghezza da las autostradas è 1'544 km, uschia communitgescha l'Uffizi federal da statistica.
La statistica mussa er ina evaluaziun per vischnancas. Il chantun cun la pli gronda rait da vias è Berna cun 12'326 km. Il Grischun sco pli grond chantun da la Svizra è sin posiziun set sun 4'597 km vias.
Viafier, tram e funicularas
Cumplettà vegn l'infrastructura tranter auter cun 127 kilometers traject da viafier a roda dentada, 327 kilometers lingias da tram, bunamain 1'000 kilometers funicularas e 109 kilometers pipelines d'ieli.
Temp liber
Quai che pertutga il traffic da temp liber pon viandantas e viandants far diever da 66'000 kilometers rait da vias marcadas. E per ils velocipedists e mountainbikers stattan 20'000 kilometers via a disposiziun.
Ord l'archiv
Da quai da 240 milliuns francs custan las vias chantunalas en il Grischun mintga onn ed aschia èsi in post da finanziaziun speziala pli grond che quel per spitals (incl. psichiatria) en il quint dal chantun.


text:
Gia il cumenzament da zercladur 2019 èn vegnids constatads singuls cas da RHD tar cunigls domestics en la vischnanca da Scuol en Engiadina bassa. Veterinaris, federaziuns d'allevament e possessurs da cunigls da la regiun èn perquai vegnids appellads dad esser pli attents. Sin quai è sa calmada la situaziun. Ils ultims dis èn vegnids annunziads novs cas or dal Puschlav. Plirs animals da differentas tegnidas èn gia crappads. Actualmain vegni empruvà là da franar la malsogna cun agid d'ina vaccinaziun. La malsogna n’è dentant betg privlusa per il carstgaun. Quai ha communitgà l’Uffizi per la sanadad dals animals dal chantun.
Uschia vegn identifitgada la malsogna
Caracteristic per la RHD è ses svilup paracut ch'è savens mortal. Indizis per la malsogna pon esser apatia, fevra, mancanza da flad, disturbis da coordinaziun e tremblitga. Curt avant la mort ha l'animal spasmas e sang-nas.
Ulteriuras mesiras
Cunter la RHD pon ins vaccinar ils animals. In vaccin correspundent è admess en Svizra e vegn applitgà sco mesira d'urgenza en territoris infectads. La vaccinaziun vegn dentant er recumandada sco mesira preventiva per populaziuns cun animals d'exposiziun. Per exposiziuns en il chantun Grischun vala a partir d'immediat in'obligaziun da vaccinaziun.
RR novitads 10:00


text:
Ina gruppa da motociclists dal chantun Vad cun en tut 35 töffs è stada da viadi la sonda suentermezdi da Vicosoprano direcziun Casaccia. Il medem mument è in töffist da 44 onns dal Tessin charrà da la val giu en tschella direcziun. Tar il vitg Pranzaira èn ils dus töffs lura collidads – per motivs anc betg enconuschents – frontal da la vart. Ils dus motociclists èn sa blessads talmain ferm ch'els èn morts anc al lieu. Quai malgrà las emprovas da reanimaziun dal team d'ambulanza dal Centro Sanitario Bregaglia sco era dad in medi da la Rega.
L'accumpagnadra dal töffist da la gruppa dal Vad è vegnida blessada grevamain ed è vegnida transportada cun la Rega en l'ospital chantunal da Cuira. Il Care-Team Grischun è vegnì en acziun per tgirar la gruppa da motociclists.
Lavurs pretensiusas al lieu da l'accident
La via principala tranter Vicosoprano e Casaccia è stada serrada per trais uras en omaduas direcziuns. Omadus töffs èn vegnids donnegiads totalmain. En acziun èn stads dus teams da la Rega, in team d'ambulanza dal Centro Sanitario Bregaglia sco era ils pumpiers da la Bregaglia, in team dal corps da guardias da cunfin sco era collavuraturs da l'Uffizi da construcziun bassa dal Grischun. La Polizia chantunala examinescha las raschuns exactas per l'accident.
RR novitads 21:00


text:
Galileo (sonda spasiala)
Galileo l'ìa 'na sónda spasiàla automàtica sènsa equipàgio, asemblàda e gestìda del Jet Propulsion Laboratory per cönt de la NASA a mandàda stüdià el pianeta Giove e i sò satèliti. L'è stàda dedicàda a l'astronomo toscà Galileo Galilei. L'è stàda lanciàda ai 18 de utùer del 1989 del Space Shuttle Atlantis, endel córs de la misiù còdes STS-34. L'è riàda de le bànde de Giove ai de dezèmber del 1995 dòpo de 'n vias de 6 agn, endel qual la g'ha sfrötàt la fórsa gravitasiunàla de la Tèra e de Venere per ciapà la ónda nesesària per viagià a la velocità prestabilìda.
La sonda Galileo, endel córs de la sò misiù la g'ha utignìt divèrsi rezültàcc: l'è pasàda per la prìma ólta arènt a 'n asteroide, la g'ha scuprìt per la prìma ólta en satèlite entùren a 'n asteròide, l'è stada la prìma sónda a mitìs en òrbita entùren a Giove e a lancià 'na sónda endèla sò atmosféra.
Ai 21 de setèmber del 2003, dòpo ìga pasàt 14 agn endel spàsio e 8 endel sistéma de Giove, la misiù l'è stada cunsideràda terminàda e l'orbiter l'è stat mandàt a destrügìs endèla atmosféra de Giove per fà che ògna batério terèstre che püdìa troàs amò sö la sónda el nés mìa a contaminà 'na quach lüna de Giove.


text:
Adina vegni discurrì dal Gottard, darar dal Hauenstein, schebain che la NVTA n'existiss betg senza quel. Ultra da quai è la viafier dal Hauenstein (Olten-Basilea) cun ses tunnel da 2500 meters, ch'è vegnì avert l'onn 1858, bain la colliaziun la pli impurtanta en l'istorgia da la viafier svizra. Sco ina da las emprimas viafiers da muntogna insumma collia ella la Svizra Bassa cun la rait da viafier europeica e maina gia baud en direcziun dal Gottard. Cun la colliaziun dal Hauenstein è l'influenza da la Viafier centrala basilaisa sin ils tunnels da las Alps almain uschè gronda sco quella da la Viafier dal Nordost turitgaisa. Tras l'inauguraziun da la viafier dal Gottard l'onn 1882 daventa la viafier dal Hauenstein ina part da la lingia da transit surregiunala. Al Hauenstein construeschan las VFF l'emprim tunnel da basa, e quai radund tschient onns avant las viafiers planivas da muntogna. Inaugurà vegn quest tunnel da radund 8 kilometers l'onn 1916.
« Schebain che la distanza pli pitschna tranter ils binaris permettess anc da cruschar il material da manaschi en il tunnel, pari bain – resguardond il fatg che las viagiaturas ed ils viagiaturs sa pusan per malprecauziun or dal vagun ubain stendan ora in bratsch e pon uschia sa disgraziar – necessari d'evitar ina cruschada dals trens. »Departament federal da la viafier a dal commerzi, Brev, dals 12 da november 1875


text:
Cudesch civil svizzer/Terza part/2
-
Segunda partiziun: La successiun d’ierta
Quindeschavel titel: L’avertura da la successiun d’ierta
Art. 537
1 La successiun d’ierta vegn averta cun la mort dal testader. 2 Uschenavant che las donaziuns e las partiziuns, fatgas durant ch’il testader era anc en vita, èn d’impurtanza per il dretg d’ierta, vegnan ellas resguardadas tenor il stadi, en il qual l’ierta sa chatta il mument da la mort dal testader.
Art. 538
1 La successiun d’ierta vegn averta per l’entira facultad a l’ultim domicil dal testader. 2 …379
Art. 539
1 Mintgin che n’è – tenor las prescripziuns da la lescha – betg exclus d’ertar è abel dad esser ertavel e d’acquistar facultad or d’ina disposiziun per causa da mort. 2 Las donaziuns fatgas per in intent determinà ad ina pluralitad da persunas che na posseda betg la persunalitad giuridica, vegnan acquistadas da las singulas persunas individualmain cun la grevezza da vegnir applitgadas per la finamira prescritta dal testader, u valan, nua che quai n’è betg pussaivel, sco fundaziun.
Art. 540
1 Indegn dad esser ertavel u d’acquistar insatge or d’ina disposiziun per causa da mort è: 1. tgi che ha chaschunà u empruvà da chaschunar intenziunadamain ed illegalmain la mort dal testader; 2. tgi che ha privà intenziunadamain ed illegalmain il testader per adina da sia capacitad da disponer; 3. tgi che ha muventà u impedì il testader tras engion, tras sforz u tras smanatschas da far u da revocar ina disposiziun per causa da mort; 378 versiun tenor la cifra 2 da l’agiunta tar la LF dals 24 da mars 2000 davart la cumpetenza en chaussas civilas, en vigur dapi il 1. da schaner 2001 (CULF 2000 2355; Fegl uffizial federal 1999 2829) 379 abolì tras la cifra 2 da l’agiunta tar la LF dals 24 da mars 2000 davart la cumpetenza en chaussas civilas, en vigur dapi il 1. da schaner 2001 (CULF 2000 2355; Fegl uffizial federal 1999 2829) A. Premissa da vart dal testader B. Lieu da l’avertura378 C. Premissas da vart da l’ertavel I. Abilitad d’ertar 1. Capacitad giuridica 2. Indignitad d’ertar a. Motivs Cudesch civil svizzer 153 210 4. tgi che ha eliminà u fatg nunvalaivla intenziunadamain ed illegalmain ina disposiziun per causa da mort sut talas circumstanzas, ch’il testader n’ha betg pli pudì renovar quella. 2 Sch’il testader perduna a l’indegn d’ertar, finescha l’indignitad d’ertar.
Art. 541
1 L’inabilitad d’ertar exista mo per la persuna indegna d’ertar sezza. 2 Ils descendents da quella ertan dal testader, sco sche la persuna indegna d’ertar fiss morta avant il testader.
Art. 542
1 Per pudair acquistar l’ierta, sto l’ertavel esser en vita ed abel d’ertar il mument che la successiun d’ierta vegn averta. 2 Sch’in ertavel mora suenter l’avertura da la successiun d’ierta, van ses dretgs vi da l’ierta vi sin ses ertavels.
Art. 543
1 Il legatari acquista il dretg vi dal legat, sch’el è en vita ed abel d’ertar il mument che la successiun d’ierta vegn averta. 2 Sch’el mora avant il testader, croda ses legat davent a favur da quel che al dueva pajar ora, nun che la disposiziun laschia cumprovar ina voluntad cuntraria.
Art. 544 1 L’uffant concepì è abel d’ertar cun resalva ch’el naschia viv. 1bis Sche la protecziun da ses interess pretenda quai, installescha l’autoritad per la protecziun d’uffants ina curatella.380 2 Sche l’uffant nascha mort, na vegn el betg en consideraziun per la successiun d’ierta.381
Art. 545
1 Sur l’instituziun posteriura d’ertavels u da legataris po l’ierta u ina chaussa or da l’ierta vegnir testada ad ina persuna che na viva anc betg il mument da la successiun d’ierta. 380 integrà tras la cifra I 2 da la LF dals 19 da december 2008 (protecziun da creschids, dretg da persunas e dretg dals uffants), en vigur dapi il 1. da schaner 2013 (CULF 2011 725; Fegl uffizial federal 2006 7001) 381 versiun tenor la cifra I 2 da la LF dals 19 da december 2008 (protecziun da creschids, dretg da persunas e dretg dals uffants), en vigur dapi il 1. da schaner 2013 (CULF 2011 725; Fegl uffizial federal 2006 7001) b. Effect per ils descendents II. Surviver la successiun d’ierta 1. Sco ertavel 2. Sco legatari 3. L’uffant concepì 4. Ertavels posteriurs Cudesch civil svizzer 154 210 2 Sch’in preertavel n’è betg numnà, valan ils ertavels legals sco preertavels.
Art. 546
1 Sch’insatgi vegn declerà sco sparì, vegn sia ierta consegnada als ertavels u als legataris pir suenter che quels han garantì tras ina segirezza da restituir en cas da basegn la facultad al sparì sez u ad autras persunas che han in meglier dretg da l’ierta.
2 Questa segirezza sto vegnir prestada per 5 onns dapi la spariziun en grond privel da mort e per 15 onns dapi l’absenza senza avair novas dal sparì, dentant en nagin cas pli ditg che fin al di ch’il sparì avess cumplenì 100 onns.
3 Ils 5 onns curran a partir da la consegna da l’ierta ed ils 15 onns davent da l’ultima nova da vita dal sparì.
Art. 547
1 Sch’il sparì returna u sch’insatgi auter fa valair megliers dretgs, sto la persuna che ha obtegnì l’ierta restituir quella tenor las normas dal possess. 2 A terzas persunas che possedan megliers dretgs sto ella, sch’ella è da buna fai, far la restituziun mo entaifer il termin dal plant d’ierta.
Art. 548
1 Sch’in ertavel è sparì senza ch’ins possia eruir, sch’el saja en vita u gia mort il mument che la successiun d’ierta vegn averta, vegn sia part da l’ierta messa sut administraziun uffiziala. 2 Tgi che ertass en cas da spariziun da questa persuna, po – 1 onn suenter che quella è sparida en grond privel da mort u 5 onns suenter ch’ella ha dà l’ultima nova da vita – pretender dal derschader ch’el decleria la spariziun e ch’el consegnia la part da l’ierta suenter che quella decleraziun è vegnida relaschada.
3 La consegna da la part da l’ierta vegn fatga tenor las prescripziuns davart la consegna da l’ierta als ertavels d’ina persuna sparida.
Art. 549
1 Sch’ils ertavels d’ina persuna sparida han gia cuntanschì che la facultad da quella è vegnida dada en lur mauns, pon ses cunertavels sa referir a quai, sch’ina ierta croda a la persuna sparida, e pretender che la facultad vegnia consegnada ad els senza ch’i stoppia vegnir relaschada ina nova decleraziun da spariziun.
2 Medemamain pon ils ertavels dal sparì sa referir a la decleraziun da spariziun ch’è vegnida relaschada sin dumonda da ses cunertavels. D. Spariziun I. Ertar d’ina persuna sparida 1. Successiun d’ierta cunter garanzia 2. Annullaziun da la spariziun e restituziun da la facultad II. Dretg d’ertar dal sparì III. Relaziun tranter ils dus cas Cudesch civil svizzer 155 210
Art. 550
1 Suenter che la facultad u la part da l’ierta d’ina persuna sparida è stada 10 onns sut administraziun uffiziala u sche questa persuna avess cumplenì 100 onns, vegn – sin dumonda da l’autoritad cumpetenta – la decleraziun da spariziun relaschada d’uffizi. 2 Sche nagin n’annunzia ses dretgs entaifer il termin inditgà, croda l’ierta a la cuminanza cun il dretg d’ertar u, sch’il sparì n’ha mai abità en Svizra, al chantun d’origin.
3 La cuminanza è obligada da restituir la facultad al sparì sez u a tals che possedan megliers dretgs, gist sco che quai è il cas tar in ertavel che ha obtegnì l’ierta d’ina persuna sparida. Sedeschavel titel: Ils effects da la successiun d’ierta Emprim chapitel: Las mesiras da segiranza
Art. 551
1 L’autoritad cumpetenta da l’ultim domicil dal testader sto prender d’uffizi las mesiras ch’èn necessarias per segirar la successiun d’ierta.382 2 Questas mesiras cumpiglian en spezial – en quels cas ch’èn previs da la lescha – la sigillaziun da l’ierta, l’inventarisaziun, l’ordinaziun d’ina administraziun uffiziala da l’ierta e l’avertura dals testaments. 3 …383
Art. 552
L’ierta vegn sigillada en ils cas ch’èn previs dal dretg chantunal.
Art. 553
1 Ina inventarisaziun vegn ordinada: 1. sch’in ertavel minoren stat sut avugà u sto vegnir mess sut avugà; 2. sch’in ertavel è permanentamain absent senza avair fixà ina represchentanza; 382 versiun tenor la cifra 2 da l’agiunta tar la LF dals 24 da mars 2000 davart la cumpetenza en chaussas civilas, en vigur dapi il 1. da schaner 2001 (CULF 2000 2355; Fegl uffizial federal 1999 2829) 383 abolì tras la cifra 2 da l’agiunta tar la LF dals 24 da mars 2000 davart la cumpetenza en chaussas civilas, en vigur dapi il 1. da schaner 2001 (CULF 2000 2355; Fegl uffizial federal 1999 2829) IV. Procedura d’uffizi A. En general B. Sigillaziun da l’ierta C. Inventari Cudesch civil svizzer 156 210 3. sch’in dals ertavels u l’autoritad per la protecziun da creschids pretenda quai; 4. sch’in ertavel maioren stat sut curatella cumplessiva u sto vegnir mess sut curatella cumplessiva.384 2 L’inventari duai vegnir fatg tenor las prescripziuns dal dretg chantunal e duai per regla esser terminà entaifer 2 mais dapi la mort dal testader. 3 La legislaziun chantunala po prescriver da far in inventari er en ulteriurs cas.
Art. 554
1 L’administraziun da l’ierta vegn ordinada: 1. sch’in ertavel è permanentamain absent senza avair fixà ina represchentanza, uschenavant che ses interess pretendan quai; 2. sche nagin dals pretendents na po cumprovar suffizientamain ses dretg d’ierta u sch’igl è intschert, ch’in ertavel existia; 3. sche betg tut ils ertavels dal testader n’èn enconuschents; 4. en ils cas spezials ch’èn previs da la lescha. 2 Sch’il testader ha designà in executur dal testament, sto l’administraziun vegnir surdada a quel.
3 Sch’il defunct steva sut ina curatella che cumpiglia l’administraziun da la facultad, alura è er l’administraziun da l’ierta chaussa dal procuratur, nun ch’i vegnia ordinà insatge auter.385
Art. 555
1 Sche l’autoritad è en dubi, ch’il testader haja ertavels u betg ubain che tut ils ertavels sajan enconuschents ad ella, relascha ella en moda adequata in clom public per envidar tut tgi che ha in dretg da l’ierta, da s’annunziar entaifer 1 onn.
2 Sche nagin na s’annunzia entaifer quest termin e sche l’autoritad n’ha betg enconuschientscha d’ertavels, croda l’ierta, cun resalva dal plant d’ierta, a la cuminanza che ha il dretg d’ertar en tals cas. 384 versiun tenor la cifra I 2 da la LF dals 19 da december 2008 (protecziun da creschids, dretg da persunas e dretg dals uffants), en vigur dapi il 1. da schaner 2013 (CULF 2011 725; Fegl uffizial federal 2006 7001) 385 versiun tenor la cifra I 2 da la LF dals 19 da december 2008 (protecziun da creschids, dretg da persunas e dretg dals uffants), en vigur dapi il 1. da schaner 2013 (CULF 2011 725; Fegl uffizial federal 2006 7001) D. Administraziun da l’ierta I. En general II. En cas d’ertavels nunenconuschents Cudesch civil svizzer 157 210
Art. 556
1 Sch’ins chatta in testament suenter la mort d’ina persuna, sto quel vegnir consegnà immediatamain a l’autoritad, e quai er, sch’el para dad esser nunvalaivel.
2 Il funcziunari, tar il qual il testament è protocollà u deponì, sco er tut tgi che ha obtegnì in testament per al tegnair en salv u ha chattà in tal tranter las chaussas dal testader, è obligà sut atgna responsabladad da consegnar quel a l’autoritad, uschespert ch’el è vegnì a savair da la mort dal testader. 3 Suenter avair retschavì il testament e sche pussaivel suenter avair laschà vegnir a pled ils participads, surdat l’autoritad l’ierta ad interim als ertavels legals u ordinescha l’administraziun uffiziala da l’ierta.
Art. 557
1 Il testament sto vegnir avert da l’autoritad cumpetenta entaifer 1 mais, dapi ch’el è vegnì consegnà ad ella.
2 Ils ertavels enconuschents a l’autoritad vegnan envidads da quella a l’avertura dal testament.
3 Sch’il testader ha relaschà plirs testaments, ston tuts vegnir consegnads a l’autoritad e vegnir averts da quella.
Art. 558
1 Tut ils participads a l’ierta survegnan – sin donn e cust da quella – ina copia da la disposiziun testamentara, uschenavant ch’ella als pertutga.
2 Als legataris cun domicil nunenconuschent vegn fatga la communicaziun cun in clom public en moda adequata.
Art. 559
1 1 mais suenter che la communicaziun è vegnida fatga als participads, pon ils ertavels instituids dumandar da l’autoritad in attest ch’els sajan renconuschids sco ertavels, cun resalva dal plant da nunvalaivladad e dal plant d’ierta e sche lur dretgs n’èn betg vegnids contestads expressivamain tras ils ertavels legals u tras persunas ch’èn vegnidas favurisadas en in’anteriura disposiziun. 2 Sch’i fa da basegn vegn l’administratur d’ierta avisà a medem temp d’als consegnar l’ierta. E. Avertura dal testament I. Obligaziun da consegna II. Avertura III. Communicaziun als participads IV. Consegna da l’ierta Cudesch civil svizzer 158 210 Segund chapitel: L’acquist da l’ierta
Art. 560
1 Tenor lescha acquistan ils ertavels l’universalitad da l’ierta il mument da la mort dal testader. 2 Cun resalva da las excepziuns legalas van las pretensiuns, la proprietad, ils dretgs reals limitads ed il possess dal testader vi sin ils ertavels ed ils debits dal testader daventan ils debits persunals dals ertavels. 3 Per ils ertavels instituids cumenzan ils effects da l’ierta il mument che la successiun d’ierta vegn averta, ed ils ertavels legals als han d’extrader l’ierta tenor las reglas dal possess.
Art. 561386
Art. 562
1 Ils legataris han in dretg persunal cunter ils debiturs dal legat u, sche tals n’èn betg numnads expressivamain, cunter ils ertavels legals u cunter ils ertavels instituids. 2 Sch’i na resorta betg insatge auter da la disposiziun, po quest dretg vegnir fatg valair uschespert che la persuna engrevgiada cun il legat ha acceptà l’ierta u na po betg pli la refusar. 3 Sch’ils ertavels n’adempleschan betg lur obligaziun vers il legatari, pon els vegnir obligads d’al consegnar las chaussas legadas u da pajar ina indemnisaziun en cas ch’il legat consistiva en l’obligaziun d’exequir in act u l’auter.
Art. 563
1 Sch’i n’è betg disponì autramain, èn ils legats da giudida, da rentas u d’autras prestaziuns periodicas suttamess a las prescripziuns dals dretgs reals e dal Dretg d’obligaziuns. 2 Sch’il legat consista d’ina assicuranza fatga sin la mort dal testader, po il legatari far valair directamain ses dretgs.
Art. 564
1 Ils dretgs dals crediturs dal testader vegnan resguardads avant quels dals legataris. 386 abolì tras la cifra I 2 da la LF dals 5 d’october 1984, en vigur dapi il 1. da schaner 1988 (CULF 1986 122; Fegl uffizial federal 1979 II 1191) A. Acquist I. Ertavels II. … III. Legataris 1. Acquist dal legat 2. Object dal legat 3. Relaziun tranter creditur e legatari Cudesch civil svizzer 159 210 2 Ils crediturs da l’ertavel che ha acceptà l’ierta senza resalvas han ils medems dretgs sco ils ertavels dal testader.
Art. 565
1 Sch’ils ertavels pajan, suenter avair pajà or ils legats, debits da l’ierta, dals quals els n’avevan betg enconuschientscha avant, pon els pretender ch’ils legataris restitueschian proporziunalmain la valur, per la quala els avessan pudì far reducir ils legats. 2 Ils legataris pon dentant vegnir obligads da restituir sin il pli anc la part, per la quala els èn stads enritgids il mument che la restituziun vegn pretendida.
Art. 566
1 Ils ertavels legals ed ils ertavels instituids han il dretg da refusar ina ierta che croda ad els.
2 L’ierta vala sco refusada, sch’igl è evident u sch’igl è vegnì constatà uffizialmain ch’il testader era insolvent il mument da sia mort.
Art. 567
1 Il termin per refusar l’ierta importa 3 mais. 2 El cumenza per ils ertavels legals il mument ch’els han survegnì enconuschientscha da la mort dal testader, nun ch’els possian cumprovar d’avair udì pir pli tard che l’ierta saja crudada ad els; per ils ertavels instituids curra il termin a partir dal mument ch’els han survegnì la communicaziun uffiziala da la disposiziun ch’il testader ha fatg a lur favur.
Art. 568
Sch’in inventari è vegnì fatg sco mesira per segirar l’ierta, curra il termin da refusa per tut ils ertavels a partir dal di da la communicaziun uffiziala che l’inventarisaziun saja finida.
Art. 569
1 Sch’in ertavel mora avant che refusar u avant che acceptar l’ierta, va il dretg da refusar vi sin ses ertavels. 2 En quest cas cumenza il termin da refusa il mument ch’ils ertavels survegnan enconuschientscha che l’ierta saja crudada a lur testader e scada il pli baud il mument ch’è fixà per els da refusar l’ierta che deriva da lur agen testader. 4. Reducziun B. Refusa I. Decleraziun 1. Dretg da refusar 2. Limitaziun temporala a. En general b. En cas d’ina inventarisaziun 3. Transiziun dal dretg da refusarCudesch civil svizzer 160 210 3 Sch’ina ierta vegn refusada e sch’ella croda alura ad auters ertavels che n’avevan avant betg il dretg da quella, cumenza il termin per quels il mument ch’els survegnan enconuschientscha da la refusa.
Art. 570
1 La refusa sto vegnir declerada da l’ertavel a l’autoritad cumpetenta, saja quai a bucca u en scrit. 2 Ella sto vegnir fatga senza cundiziuns e senza resalvas. 3 L’autoritad ha da far in protocol da las refusas.
Art. 571
1 Sche l’ertavel na refusa betg l’ierta entaifer il termin fixà, acquista el quella senza cundiziuns. 2 In ertavel perda il dretg da refusar l’ierta, sch’el intervegn en ils fatgs da l’ierta avant la scadenza dal termin u sch’el commetta acts che n’èn betg necessaris per simplamain administrar quella u per cuntinuar cun ils affars currents dal testader ubain sch’el sa patruna u zuppenta chaussas da l’ierta.
Art. 572
1 Sch’il testader n’ha betg relaschà ina disposiziun per causa da mort e sch’in da plirs ertavels refusa l’ierta, va sia part a quella persuna che ertass dad el, sch’el fiss mort avant che la successiun d’ierta è vegnida averta.
2 Sch’il testader ha relaschà ina disposiziun per causa da mort, va la part ch’in ertavel instituì ha refusà als ertavels legals ils pli proxims dal testader, nun che la disposiziun exprimia in’autra voluntad dal testader.
Art. 573
1 Sch’ina ierta vegn refusada tras tut ils ertavels legals ils pli proxims, vegn ella liquidada da l’uffizi da concurs. 2 Quai che resta da la liquidaziun suenter ch’ils debits èn pajads, vegn surdà a quels che han il dretg da l’ierta, sco sche quella na fiss betg vegnida refusada.
Art. 574
Sche l’ierta vegn refusada dals descendents, infurmescha l’autoritad il consort survivent, e quel po alura declerar entaifer 1 mais d’acceptar l’ierta. 4. Furma II. Perdita dal dretg da refusar III. Refusa d’in cunertavel IV. Refusa tras tut ils ertavels ils pli proxims 1. En general 2. Dretg dal consort surviventCudesch civil svizzer 161 210
Art. 575
1 Refusond l’ierta pon ils ertavels pretender che l’autoritad dumondia – avant che liquidar l’ierta – ils ertavels che suondan els directamain. 2 En quest cas infurmescha l’autoritad ils ertavels pli allontanads ch’ils ertavels ils pli proxims hajan refusà l’ierta, e sch’els na decleran betg entaifer 1 mais da l’acceptar, vala l’ierta er sco refusada dad els.
Art. 576
Per motivs relevants po l’autoritad cumpetenta prolungar il termin per ils ertavels legals u per ils ertavels instituids u als conceder in nov termin.
Art. 577
Sch’in legatari refusa in legat, croda quel davent a favur da la persuna engrevgiada, nun che la disposiziun exprimia in’autra voluntad dal testader.
Art. 578
1 Sch’in ertavel insolvent refusa l’ierta cun l’intent da betg laschar vegnir quella en ils mauns da ses crediturs, pon quels u l’administraziun da concurs contestar la refusa entaifer 6 mais, sche lur dretgs na vegnan betg garantids.
2 Sche lur contestaziun vegn approvada, vegn l’ierta liquidada uffizialmain.
3 In surpli activ vegn duvrà en emprima lingia per cuntentar ils crediturs che han contestà la refusa e croda, suenter che er ils auters debits èn pajads, als ertavels a favur dals quals la refusa è vegnida fatga.
Art. 579
1 Sch’ils ertavels d’in testader insolvent refusan l’ierta, ston els tuttina star buns vers ils crediturs, uschenavant ch’els han survegnì dal testader entaifer ils ultims 5 onns avant sia mort valurs da facultad da quel, ch’els stuessan metter a disposiziun per gulivar la partiziun da l’ierta. 2 Questa obligaziun n’exista betg per la dotaziun usitada en cas d’ina maridaglia ed er betg concernent ils custs d’educaziun e da scolaziun. 3 Ertavels da buna fai ston mo star buns, uschenavant ch’els èn anc enritgids. 3. Refusa a favur d’ertavels pli allontanads V. Prolungaziun dal termin VI. Refusa d’in legat VII. Protecziun dals dretgs dals crediturs da l’ertavel VIII. Responsabladad en cas da la refusa Cudesch civil svizzer 162 210 Terz chapitel: L’inventari public
Art. 580
1 Mintga ertavel che ha il dretg da refusar l’ierta po pretender in inventari public.
2 La dumonda sto vegnir fatga entaifer 1 mais tar l’autoritad cumpetenta ed en la medema furma sco la refusa da l’ierta.
3 La dumonda ch’è vegnida fatga d’in dals ertavels vala er per ils auters ertavels.
Art. 581
1 L’inventari public vegn fatg da l’autoritad cumpetenta tenor las prescripziuns dal dretg chantunal; el consista d’in register da las valurs da facultad e dals debits da l’ierta cun l’indicaziun da la valur stimada da mintga object da l’inventari. 2 Tgi che po dar scleriment davart la situaziun finanziala dal testader è obligà en atgna responsabladad da dar a l’autoritad tut las infurmaziuns che vegnan giavischadas da quella. 3 Spezialmain ston ils ertavels communitgar a l’autoritad ils debits dal testader ch’èn enconuschents ad els.
Art. 582
1 Faschond l’inventari publitgescha l’autoritad en moda adequata in clom da quints per envidar ils crediturs ed ils debiturs dal testader, inclus ils crediturs sin garanzia, d’annunziar lur pretensiuns e lur debits entaifer in tschert termin. 2 Il clom da quints duai render attent ils crediturs a las consequenzas d’ina annunzia tralaschada. 3 Il termin sto vegnir fixà sin almain 1 mais, quintà a partir dal di da l’emprima publicaziun.
Art. 583
1 En l’inventari public ston vegnir inscrits d’uffizi las pretensiuns ed ils debits che resortan da cudeschs publics u dals documents dal testader. 2 Questa inscripziun en l’inventari vegn communitgada als crediturs ed als debiturs. A. Premissa B. Procedura I. Inventari II. Clom da quints III. Inscripziun d’uffizi Cudesch civil svizzer 163 210
Art. 584
1 Suenter ch’il termin dal clom da quints è scadì, vegn l’inventari serrà ed exponì almain durant 1 mais, per ch’ils participads possian prender invista.
2 Ils custs per l’inventari vegnan adossads a l’ierta, e sche quella na basta betg, als ertavels che han pretendì l’inventari.
Art. 585
1 Durant l’inventarisaziun dastgan vegnir fatgs mo ils acts ch’èn necessaris per l’administraziun.
2 Sche l’autoritad permetta ad in ertavel da cuntinuar cun l’affar dal testader, pon ils cunertavels pretender ina garanzia.
Art. 586
1 Durant l’inventarisaziun è suspendida mintga scussiun pervia dals debits dal testader. 2 La surannaziun na curra betg. 3 Cun excepziun da cas urgents na pon process ni vegnir iniziads ni vegnir cuntinuads.
Art. 587
1 Suenter la finiziun da l’inventarisaziun vegn mintga ertavel envidà da declerar entaifer 1 mais, sch’el accepta l’ierta u betg. 2 Nua che las circumstanzas giustifitgeschan quai, po l’autoritad cumpetenta conceder in nov termin per laschar far stimaziuns, per liquidar pretensiuns dispitaivlas u per auters motivs sumegliants.
Art. 588
1 Entaifer il termin fixà po l’ertavel refusar l’ierta u pretender ch’ella vegnia liquidada uffizialmain u acceptar ella senza cundiziuns u cun pretender in inventari public. 2 Sch’el na dat nagina decleraziun, ha el acceptà l’ierta cun l’inventari public.
Art. 589
1 Sche l’ertavel surpiglia l’ierta cun l’inventari public, van ils debits dal testader ch’èn registrads en l’inventari e las valurs da facultad vi ad el. 2 Ils effects da l’acquist da l’ierta cun ses dretgs e cun sias obligaziuns cumenzan il mument da l’avertura da la successiun d’ierta. IV. Resultat C. Relaziun dals ertavels durant l’inventarisaziun I. Administraziun II. Scussiun, process, surannaziun D. Effects I. Termin per far la decleraziun II. Decleraziun III. Consequenzas da l’acceptaziun cun l’inventari public 1. Responsabladad tenor l’inventari Cudesch civil svizzer 164 210 3 L’ertavel sto star bun per ils debits ch’èn registrads en l’inventari tant cun l’ierta sco er cun sia atgna facultad.
Art. 590
1 Ils ertavels na ston star buns ni persunalmain ni cun l’ierta vers ils crediturs dal testader che n’èn betg registrads en l’inventari, perquai ch’els n’èn betg s’annunziads u perquai ch’els han fatg quai memia tard.
2 Sch’ils crediturs han tralaschà l’annunzia senza atgna culpa u sche lur pretensiuns n’èn betg vegnidas registradas en l’inventari malgrà l’annunzia, è l’ertavel responsabel, uschenavant ch’el è s’enritgì tras l’ierta.
3 En mintga cas pon ils crediturs far valair lur pretensiuns, uschenavant che quellas èn segiradas tras dretgs da pegn sin chaussas da l’ierta.
Art. 591
Las cauziuns ch’il testader aveva surpiglià vegnan registradas separadamain en l’inventari, e l’ertavel na sto, er suenter avair acceptà l’ierta, betg pajar dapli per tals debits che quai che tutgass a quels, sche l’ierta vegniss liquidada sin via dal concurs.
Art. 592
Il clom da quints vegn relaschà d’uffizi per mintga ierta che croda a la communitad; quella sto dentant star buna per ils debits da l’ierta mo uschenavant che la facultad acquistada or da l’ierta basta per quest intent.
Quart chapitel: La liquidaziun uffiziala
Art. 593
1 Mintga ertavel ha il dretg da pretender la liquidaziun uffiziala empè da refusar l’ierta u d’acceptar quella cun l’inventari public.
2 A sia dumonda na poi dentant betg vegnir consentì, uschè ditg ch’in dals ertavels declera d’acceptar l’ierta.
3 En cas da la liquidaziun uffiziala n’èn ils ertavels betg responsabels per ils debits da l’ierta.
Art. 594
1 Sch’ils crediturs dal testader han cun raschun tema che lur pretensiuns na vegnian betg pajadas, pon els pretender entaifer 3 mais dapi 2. Responsabladad sur l’inventari ora E. Responsabladad pervia da cauziuns F. Acquist a favur da la communitad A. Premissa I. Dumonda d’in ertavel II. Dumonda dals crediturs dal testaderCudesch civil svizzer 165 210 la mort dal testader u dapi l’avertura dal testament la liquidaziun uffiziala da l’ierta, nun ch’els hajan survegnì pajaments u garanzias en il fratemp. 2 Sut las medemas circumstanzas pon ils legataris pretender ch’i vegnian ordinadas las mesiras preventivas per segirar lur dretgs.
Art. 595
1 La liquidaziun uffiziala vegn exequida tras l’autoritad cumpetenta u – per incumbensa da quella – tras in u tras plirs administraturs d’ierta.
2 Ella cumenza cun l’inventarisaziun ch’è colliada cun in clom da quints. 3 L’administratur d’ierta è suttamess a la surveglianza da l’autoritad; ils ertavels pon recurrer tar quella cunter las decisiuns che l’administratur ha prendì u ha l’intenziun da prender.
Art. 596
1 La liquidaziun uffiziala vegn fatga uschia ch’ils affars currents dal testader vegnan finids‚ sias obligaziuns ademplidas‚ sias pretensiuns incassadas, ils legats exequids uschenavant che quai è necessari, ils dretgs e las obligaziuns dal testader stabilids giudizialmain e sia facultad realisada.
2 La vendita da bains immobigliars dal testader vegn fatga tras in ingiant public; sin via privata dastga quai vegnir fatg mo, sche tut ils ertavels èn perencletgs.
3 Ils ertavels pon pretender che objects e daners che n’èn betg necessaris per la liquidaziun da l’ierta vegnian surdads dal tuttafatg u mo per part en lur mauns gia durant la liquidaziun.
Art. 597
L’ierta insolventa vegn liquidada da l’uffizi da concurs tenor las prescripziuns dal dretg da concurs. Tschintgavel chapitel: Il plant d’ierta
Art. 598
1 Tgi che crai d’avair sco ertavel legal u sco ertavel instituì megliers dretgs sin l’ierta u sin chaussas or da quella ch’il possessur actual, po far valair ses dretgs cun il plant d’ierta. B. Procedura I. Administraziun II. Liquidaziun ordinaria III. Liquidaziun tras l’uffizi da concurs A. Premissa Cudesch civil svizzer 166 210 2 …387
Art. 599
1 Sch’il plant vegn approvà, sto il possessur ceder l’ierta u ils objects da quella a l’accusader, e quai tenor las reglas dal possess. 2 L’accusà na po betg far l’objecziun vers il plant d’ierta d’avair acquistà objects d’ierta tras giudida.
Art. 600
1 Il plant d’ierta surannescha vers in accusà da buna fai cun la scadenza dad 1 onn dapi che l’accusader ha survegnì enconuschientscha dal possess da l’accusà e da la prevalenza da ses agens dretgs, en mintga cas dentant suenter la scadenza da 10 onns dapi la mort dal testader u da l’avertura dal testament. 2 Cunter in accusà da mala fai surannescha il plant adina pir suenter 30 onns.
Art. 601
Il plant dal legatari surannescha suenter 10 onns dapi ch’el ha survegnì la communicaziun dal legat; sche l’execuziun dal legat po vegnir pretendida pir pli tard, cumenza il termin cun il di ch’il legat daventa exequibel. Deschsettavel titel: La partiziun da l’ierta Emprim chapitel: La cuminanza avant la partiziun
Art. 602
1 Sch’il testader ha plirs ertavels, nascha tranter quels cun sia mort ina cuminanza che cumpiglia tut ils dretgs e tut las obligaziuns da l’ierta e che dura fin che quella vegn partida. 2 Ils ertavels daventan proprietaris cuminaivels dals objects da l’ierta e disponan cuminaivlamain dals dretgs da l’ierta cun resalva da las cumpetenzas da represchentar e d’administrar che vegnan regladas en contracts u en leschas. 3 Sin dumonda d’in cunertavel po l’autoritad cumpetenta nominar ina represchentanza per la cuminanza dals ertavels fin che l’ierta vegn partida. 387 abolì tras la cifra II 3 da l’agiunta 1 da la Procedura civila dals 19 da december 2008, en vigur dapi il 1. da schaner 2011 (CULF 2010 1739; Fegl uffizial federal 2006 7221) B. Effect C. Surannaziun D. Plant dal legatari A. Effects da la successiun d’ierta I. Cuminanza dals ertavels Cudesch civil svizzer 167 210
Art. 603
1 Ils ertavels ston star buns solidaricamain per ils debits dal testader. 2 L’indemnisaziun adequata, che vegn debitada als uffants u als biadis per las prestaziuns fatgas per il tegnairchasa cuminaivel cun il testader, sto vegnir quintada tar ils debits da l’ierta, nun ch’i resultia qua tras ina surdebitaziun da l’ierta.388
Art. 604
1 Mintga cunertavel ha il dretg da dumandar da tut temp la partiziun da l’ierta, nun ch’el saja obligà tenor il contract u tenor la lescha da restar en la cuminanza. 2 Sin dumonda d’in ertavel po il derschader decretar temporarmain che la partiziun da l’ierta u da singulas chaussas da quella vegnia suspendida, sche la valur da l’ierta vegniss reducida considerablamain en cas d’ina partiziun immediata. 3 Ils cunertavels d’in ertavel insolvent pon dumandar ch’i vegnian ordinadas mesiras preventivas per segirar lur dretgs, uschespert che la successiun è averta.
Art. 605
1 Sch’i sto vegnir prendì resguard sin ils dretgs d’in uffant anc betg naschì, sto la partiziun da l’ierta vegnir suspendida fin al mument da sia naschientscha. 2 Durant quest temp ha la mamma il dretg da giudida da la facultad cuminaivel, uschenavant che quai è necessari per ses mantegniment.
Art. 606
Ils ertavels ch’èn vegnids mantegnids dal testader en sia chasada fin a sia mort, pon dumandar da vegnir mantegnids anc 1 mais suenter la mort dal testader sin donn e cust da l’ierta. Segund chapitel: La moda da parter
Art. 607
1 Ils ertavels legals ston parter tranter els sco er cun ertavels instituids tenor ils medems princips.
2 Sch’i n’è betg disponì autramain, pon els sa cunvegnir libramain co parter. 388 integrà tras la cifra I 1 da la LF dals 6 d’october 1972, en vigur dapi ils 15 da favrer 1973 (CULF 1973 93; Fegl uffizial federal 1970 I 805, 1971 I 737) II. Responsabladad dals ertavels B. Dretg da partiziun C. Suspensiun da la partiziun D. Dretgs dals cussedents A. En general Cudesch civil svizzer 168 210 3 Ils cunertavels che possedan chaussas da l’ierta u che debiteschan insatge al testader, ston dar detagliadamain scleriment en chaussa tar la partiziun. Art. 608 1 Tras ina disposiziun per causa da mort po il testader prescriver, co ses ertavels duain parter e furmar lur parts. 2 Questas prescripziuns èn liantas per ils ertavels cun resalva d’ina gulivaziun en cas d’ina inegualitad da las parts ch’il testader n’aveva betg intenziunà. 3 L’attribuziun d’ina chaussa or da l’ierta ad in ertavel vala sco simpla regla da parter e betg sco legat, nun che la disposiziun exprimia in’autra voluntad dal testader. Art. 609 1 Sin dumonda d’in creditur che ha acquistà u sequestrà l’ierta ch’in ertavel ha survegnì u che posseda attests da perdita cunter quel, sto l’autoritad cooperar a la partiziun empè da quest ertavel. 2 Igl è resalvà al dretg chantunal da prescriver la cooperaziun uffiziala anc per ulteriurs cas da partiziun.
Art. 610
1 Sch’i n’è betg prescrit insatge auter, han tut ils ertavels ils medems dretgs sin las chaussas da l’ierta. 2 Els ston far a savair in a l’auter la relaziun ch’els han gì cun il testader; questas infurmaziuns vegnan resguardadas per far ina partiziun da l’ierta gulivada e gista. 3 Mintga cunertavel po dumandar ch’ils debits dal testader vegnian pajads avant che parter l’ierta u ch’i vegnia dà ina garanzia persuenter.
Art. 611
1 Or da las chaussas da l’ierta furman ils ertavels tantas parts u sorts sco quai ch’igl èn avant maun ertavels u tscheps d’ertavels. 2 Sch’els na pon betg sa cunvegnir, sto l’autoritad cumpetenta furmar las sorts sin dumonda d’in dals ertavels e resguardond l’isanza locala, las relaziuns persunalas u ils giavischs da la maioritad dals cunertavels. 3 Las parts vegnan repartidas tranter ils ertavels tenor cunvegna u cun trair la sort. B. Reglas da parter I. Disposiziun dal testader II. Cooperaziun da l’autoritad C. Realisaziun da la partiziun I. Egualitad dals ertavels II. Furmaziun da parts Cudesch civil svizzer 169 210
Art. 612
1 Chaussas da l’ierta che na pon betg vegnir partidas senza ch’ellas perdian considerablamain valur, duain vegnir attribuidas cumplainamain ad in dals ertavels. 2 Sch’ils ertavels na pon betg sa cunvegnir co parter u a tgi attribuir ina chaussa, vegn quella vendida ed il retgav repartì. 3 Sin dumonda d’in dals ertavels sto la vendita avair lieu sco ingiant; sch’ils ertavels na sa cunvegnan betg, decida l’autoritad cumpetenta, sche l’ingiant duai avair lieu publicamain u mo tranter ils ertavels.
Art. 612a389
1 Sche la chasa u sche l’abitaziun, nua ch’ils consorts han vivì, u sche objects da la rauba da chasa appartegnan a l’ierta, po il consort survivent pretender che la proprietad da quests bains al vegnia attribuida cun la quintar tar sia part. 2 Nua che las circumstanzas giustifitgeschan quai, po vegnir concedida – sin dumonda dal consort survivent u dals auters ertavels legals dal defunct – la giudida u il dretg d’abitar empè da la proprietad. 3 Il consort survivent na po betg far valair ses dretgs vi da localitads, nua ch’il defunct ha exequì ina professiun u nua ch’el ha manà ina interpresa e ch’in da ses descendents dovra per cuntinuar cun la professiun u cun l’interpresa dal defunct; las prescripziuns dal dretg d’ierta puril restan resalvadas. 4 Per il partenadi registrà vala la medema regulaziun tenor il senn.390
Art. 613
1 Chaussas che furman tenor lur natira in’unitad na duain betg vegnir separadas, sch’in dals ertavels s’oppona a la separaziun. 2 Scrittiras da famiglia ed objects che muntan per la famiglia ina regurdientscha speziala na duain betg vegnir alienads, sch’in dals ertavels fa opposiziun. 3 Sch’ils ertavels na pon betg sa cunvegnir, decida l’autoritad cumpetenta, co che quests objects duain vegnir alienads u a tgi ch’els èn d’attribuir e sch’els ston vegnir mess a quint a quel u betg; ella fa quai, resguardond l’isanza locala e – sch’ina tala n’exista betg – resguardond las relaziuns persunalas dals ertavels. 389 integrà tras la cifra I 2 da la LF dals 5 d’october 1984, en vigur dapi il 1. da schaner 1988 (CULF 1986 122 153 art. 1; Fegl uffizial federal 1979 II 1191) 390 integrà tras la cifra 8 da l’agiunta tar la Lescha da partenadi dals 18 da zercladur 2004, en vigur dapi il 1. da schaner 2007 (CULF 2005 5685; Fegl uffizial federal 2003 1288) III. Attribuziun e vendita da singulas chaussas IV. Attribuziun da l’abitaziun e da la rauba da chasa al consort survivent D. Objects spezials I. Chaussas che tutgan ensemen, scrittiras da la famiglia Cudesch civil svizzer 170 210
Art. 613a391
Sch’in fittadin d’in manaschi agricul mora ed in da ses ertavels maina vinavant sulet la fittanza, po quel pretender che l’entir inventari (muvel, iseglia, reservas e.u.v.) al vegnia attribuì per la valur d’utilisaziun cun metter a quint tal a sia part da l’ierta.
Art. 614
Pretensiuns ch’il testader ha gì vers in dals ertavels ston vegnir messas a quint a quel tar la partiziun.
Art. 615
Sch’in ertavel survegn or da la partiziun ina chaussa da l’ierta impegnada per debits dal testader, vegn er quest debit adossà a quel.
Art. 616392
Art. 617393
Ils bains immobigliars vegnan mess a quint als ertavels per la valur ch’els han il mument da la partiziun.
Art. 618
1 Sch’ils ertavels na pon betg sa cunvegnir per quant ch’in bain immobigliar stoppia vegnir mess a quint, vegn la valur stimada tras experts uffizials.394
2 …395 391 integrà tras l’art. 92 cifra 1 da la LF dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril, en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1410; Fegl uffizial federal 1988 III 953) 392 abolì tras l’art. 92 cifra 1 da la LF dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril, en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1410; Fegl uffizial federal 1988 III 953) 393 versiun tenor l’art. 92 cifra 1 da la LF dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril, en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1410; Fegl uffizial federal 1988 III 953) 394 versiun tenor la cifra II 3 da l’agiunta I da la Procedura civila dals 19 da december 2008, en vigur dapi il 1. da schaner 2011 (CULF 2010 1739; Fegl uffizial federal 2006 7221) 395 abolì tras la cifra I 1 da la LF dals 6 d’october 1972, en vigur dapi ils 15 da favrer 1973 (CULF 1973 93; Fegl uffizial federal 1970 I 805, 1971 I 737) I. bis Inventari agricul II. Pretensiuns dal testader vers l’ertavel III. Chaussas da l’ierta impegnadas IV. Bains immobigliars 1. Surpigliada a. Valur imputabla b. Procedura da stimaziun Cudesch civil svizzer 171 210
Art. 619396
Per surpigliar e per metter a quint manaschis agriculs e bains immobigliars agriculs vala la Lescha federala dals 4 d’october 1991397 davart il dretg funsil puril.
Art. 620-625398
Terz chapitel: La gulivaziun
Art. 626
1 Ils ertavels legals èn obligads vicendaivlamain da laschar gulivar tar la partiziun tut quai ch’il testader als ha dà durant sia vita cun l’intenziun che quai vegnia quintà tar lur part d’ierta. 2 Sch’il defunct n’ha betg disponì expressivamain il cuntrari, ston ses descendents metter en la gulivaziun tut quai che quel ha dà sco dota, sco dotaziun u sco cessiun dals bains, sco relasch dals debits e sco avantatgs sumegliants.
Art. 627
1 Sch’in ertavel croda davent avant u suenter che la successiun d’ierta vegn averta, passa sia obligaziun da metter en la gulivaziun vi sin ils ertavels che remplazzan quel. 2 Ils descendents d’in ertavel èn obligads da laschar gulivar las donaziuns che quel ha survegnì, er sche quellas n’èn betg passadas ad els.
Art. 628
1 Ils ertavels pon eleger, sch’els vulan laschar gulivar tras bittar en las chaussas survegnidas en natira u tras metter a quint lur valur, e quai er, sche las donaziuns surpassan l’import da lur part d’ierta. 2 Resalvadas restan las disposiziuns divergentas dal testader sco er ils dretgs dals cunertavels da dumandar la reducziun da las donaziuns.
Art. 629
1 Sch’in ertavel, che ha survegnì ordavant donaziuns che surpassan sia part d’ierta, po cumprovar ch’il testader haja vulì favurisar el qua tras, 396 versiun tenor l’art. 92 cifra 1 da la LF dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril, en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1410; Fegl uffizial federal 1988 III 953) 397 CS 211.412.11 398 abolì tras l’art. 92 cifra 1 da la LF dals 4 d’october 1991 davart il dretg funsil puril, en vigur dapi il 1. da schaner 1994 (CULF 1993 1410; Fegl uffizial federal 1988 III 953) V. Manaschis agriculs e bains immobigliars agriculs A. Obligaziun da gulivar B. Gulivaziun en cas ch’ertavels crodan davent C. Moda da calculaziun I. Bittar en u metter a quint II. Donaziuns che surpassan la part d’ierta Cudesch civil svizzer 172 210 na sto el betg laschar gulivar il surpli; ils cunertavels salvan dentant il dretg da far il plant da reducziun. 2 Ina tala favurisaziun vegn presumada tar dotaziuns ch’èn vegnidas fatgas als descendents en la dimensiun usitada a chaschun da lur maridaglia.
Art. 630
1 La gulivaziun vegn fatga tenor la valur che las donaziuns han il mument che la successiun d’ierta vegn averta u tenor il pretsch da vendita, sche la chaussa è vegnida alienada. 2 Areguard expensas ed areguard donns sco er areguard fritgs retratgs valan tranter ils ertavels las reglas davart il possess.
Art. 631
1 Las expensas dal testader per l’educaziun e per la scolaziun da singuls uffants èn suttamessas a l’obligaziun da gulivar mo uschenavant ch’ellas surpassan la dimensiun usitada, nun ch’i possia vegnir cumprovada in’autra voluntad dal testader.
2 Ad uffants ch’èn mendus u ch’èn anc en scolaziun sto vegnir concedida tar la partiziun ina prelevaziun commensurada.399
Art. 632
Regals occasiunals usitads n’èn betg suttamess a la gulivaziun. Art. 633400
Quart chapitel: Finiziun ed effects da la partiziun
Art. 634
1 La partiziun daventa lianta per ils ertavels uschespert ch’els han furmà e surpiglià lur parts u uschespert ch’els han fatg ils contracts da partiziun. 2 Per esser valaivel sto il contract da partiziun vegnir concludì en scrit. 399 versiun tenor la cifra I 2 da la LF dals 5 d’october 1984, en vigur dapi il 1. da schaner 1988 (CULF 1986 122 153 art. 1; Fegl uffizial federal 1979 II 1191) 400 abolì tras la cifra I 1 da la LF dals 6 d’october 1972, en vigur dapi ils 15 da favrer 1973 (CULF 1973 93; Fegl uffizial federal 1970 I 805, 1971 I 737) III. Moda da calcular D. Custs d’educaziun E. Regals occasiunals A. Conclusiun dal contract I. Contract da partiziun Cudesch civil svizzer 173 210
Art. 635
1 Contracts tranter cunertavels davart la cessiun da lur parts d’ierta ston vegnir concludids en scrit per esser valaivels.401 2 Sche tals contracts vegnan concludids tranter in ertavel ed ina terza persuna, na dattan quels betg il dretg a quella persuna da cooperar a la partiziun, mabain mo da pretender la part d’ierta che vegn attribuida a l’ertavel.
Art. 636
1 Contracts davart ina ierta anc betg crudada che cunertavels concludan tranter els u cun ina terza persuna senza la cooperaziun e senza il consentiment dal testader n’èn betg liants. 2 Las prestaziuns ch’èn vegnidas fatgas sin fundament da tals contracts pon vegnir pretendidas enavos.
Art. 637
1 Suenter che la partiziun è terminada, stattan ils ertavels buns vicendaivlamain per las chaussas da l’ierta sco vendiders e cumpraders. 2 Els ston garantir in a l’auter l’existenza da las pretensiuns che als vegnan attribuidas a chaschun da la partiziun da l’ierta e stattan buns in a l’auter – en cas d’insolvenza d’in debitur – sco garants simpels per l’import da pretensiun mess a quint, nun ch’i sa tractia da vaglias che vegnan quotadas a la bursa. 3 Il plant da garanzia surannescha 1 onn suenter la partiziun; sche las pretensiuns ston vegnir pajadas fin in termin pli tard, surannescha el 1 onn suenter quel.
Art. 638
Il contract da partiziun po vegnir contestà tenor las prescripziuns davart la contestaziun da contracts en general.
Art. 639
1 Er suenter la partiziun ston ils ertavels star buns solidaricamain e cun tut lur facultad per ils debits dal testader, uschè ditg ch’ils crediturs n’han betg dà expressivamain u tacitamain lur consentiment che quels vegnian repartids tranter ils cunertavels u surpigliads da quels. 2 La responsabladad solidarica dals cunertavels surannescha 5 onns suenter la partiziun; sche las pretensiuns ston vegnir pajadas fin in termin pli tard, surannescha ella 5 onns suenter quel. 401 versiun tenor la cifra I 2 da la LF dals 5 d’october 1984, en vigur dapi il 1. da schaner 1988 (CULF 1986 122 153 art. 1; Fegl uffizial federal 1979 II 1191) II. Contract davart parts d’ierta III. Contracts avant la successiun d’ierta B. Responsabladad dals ertavels tranter els I. Garanzia per las parts II. Contestaziun da la partiziun C. Responsabladad vers terzas persunas I. Responsabladad solidarica Cudesch civil svizzer 174 210
Art. 640
1 In ertavel po prender regress sin ses cunertavels, sch’el ha pajà in debit dal testader che n’è betg vegnì attribuì ad el tar la partiziun u sch’el ha pajà dapli d’in debit che quai ch’el ha surpiglià.
2 Quest regress sa drizza en emprima lingia cunter l’ertavel che ha surpiglià tar la partiziun il debit pajà.
3 Dal rest ston ils ertavels surpigliar ils debits en la proporziun da lur parts d’ierta, nun ch’els hajan fixà insatge auter.


text:
Sche Vus essas ina persuna da l’exteriur, è la midada en Svizra er colliada cun formalitads per ina dimora. Sin ch.ch chattais Vus infurmaziuns davart las permissiuns da dimora e davart ils documents da viadi che Vus duvrais per entrar en Svizra.
Persunas che vivan a l’exteriur e che vulan prender domicil en Svizra, dastgan importar la gronda part da lur bains e da lur possess en Svizra senza stuair pajar dazi.
Questa regulaziun vala er, sche Vus planisais ina midada en in domicil secundar en Svizra. Per vehichels e per animals stuais Vus dentant pajar dazi.
Per che Vus possias importar mobiglias, animals da chasa, collecziuns u vehichels en Svizra senza stuair pajar dazi, ston pliras premissas esser ademplidas:
Vus stuais dischlocar Voss domicil en Svizra e laschar legalisar quai.
Attenziun: Studentas e students na ston betg ademplir questas premissas, sch’ellas u els vulan prender cun sai lur mobiglias, lur objects persunals usitads e lur material d’instrucziun.
Vus stuais avair duvrà Voss bains e Voss possess durant almain sis mais avant la midada per Voss diever persunal ed als stuais er duvrar en il futur.
Vus stuais midar chasa durant las uras d’avertura d’in post da duana ch’è responsabel per rauba.
Tar il passagi dal cunfin stuais Vus preschentar plirs documents al post da duana:
glista cumpletta da tut ils bains che Vus vulais importar (sin in fegl separà)
formular (en dus exemplars) per importar Voss bains senza stuair pajar dazi; quest formular pudais Vus chargiar giu da la pagina d’internet dal Uffizi federal da la duana e da la segirezza dals cunfins
document d’identitad (passaport u carta d’identitad)
in document che cumprova che Vus avais annunzià la partenza tar las autoritads da Voss pajais d’origin
ina permissiun da dimora da la Svizra u in auter document che demussa la midada da domicil (p.ex. in contract da lavur u in contract da locaziun)
in document dal vehichel da l'exteriur u ina conferma d’admissiun (er sche quests documents èn gia scadids)
cumprova d’avair cumprà u prendì en locaziun in alloschi
N’emblidai betg da surdar quests documents ad in’eventuala interpresa da dischlocaziun incumbensada da Vus.
Il passagi dal cunfin na stuais Vus betg annunziar ordavant a la duana. Quest pass vegn dentant recumandà per accelerar il process da las formalitads a tscherts posts da duana. L’Uffizi federal da la duana e da la segirezza dals cunfins ha mess a disposiziun ina glista dals posts da duana che vegnan en dumonda sco er ulteriuras infurmaziuns sin la pagina d’internet Vegnir a star en Svizra (bains da translocaziun).
Sche Vus vulais importar Voss bains e Voss possess senza stuair pajar dazi, stuais Vus far quai entaifer dus onns a partir dal mument da la midada.
Per ulteriuras infurmaziuns pudais Vus consultar la glista cun las dumondas frequentas (FAQ davart ils bains da dischlocaziun) sin la pagina d’internet da l'Uffizi federal da la duana e da la segirezza dals cunfins.
Per savair dapli davart il tema «prender en locaziun in’abitaziun» pudais Vus consultar il fegl d’infurmaziun «Abitar en Svizra» che stat a disposiziun en 19 linguas.
Ch.ch As infurmescha davart las permissiuns da dimora, davart ils documents da viadi necessaris per entrar en Svizra e davart l’acquist d’immobiglias tras persunas estras.


text:
L'onn 2020 haja il Post independent per la protecziun d’uffants e creschids Kescha ha fatg cussegliaziuns en 1’324 cas, quai èn var 200 dapli cas ch’ils onns avant. Gist en il temp da corona hajan las cussegliadras ed ils cussegliadras manà dapli discurs dentant era pli lungs discurs. En 60% dals cas gieva quai per la protecziun d’uffants. Il problem era il pli savens in conflict tranter ils geniturs. Uschia gieva per dumondas da dretg da visitar, ni per dumondas da dretg da tgira dals uffants.
Protecziun da persunas creschidas
En las consultaziuns per la protecziun da persunas creschidas (40%) saja lura cunzunt ì per conflicts cun il cussegl giudizial. La Kescha è da l'avis, che tar la protecziun da creschids la curatella duess vegnir fatga da persunas da referiment che han contact sur blers onns cun quellas persunas. Quai stgaffeschia fidanza e reduceschia conflicts.
Per pli ord la Svizra tudestga
La gronda part da las persunas che han tschertgà agid vegnan da la Svizra tudestga (97%). Da la Svizra taliana èn quai anc stgars 2% e da la Svizra franzosa anc stgars 1%.
Ord l'archiv
La KESB, l'autoritad da protecziun d'uffants e da creschids è pir a partir dal 2013 en funcziun e gia sut critica massiva. È la critica giustifitgada, tgi decida e tenor tgenins criteris?


text:
Il club da hockey da Tavau ha cuntanschì il mezfinal da la cuppa svizra. Il HCD ha battì a chasa Genevra cun 4:1. Ils gols per Tavau han sajettà Andres Ambühl, Jerome Portmann, Dino Wieser e Marc Wieser.
Ils resultats da las ulteriuras partidas
Ils Lakers gudognan cunter Zug cun 5:1. Bienna gudogna il derby cunter Berna cun 5:3.
Il leader da la Swiss League Rapperswil è medemamain sa qualifitgà per ils mezfinals. Ils da Son Gagl han battì l'EV Zug gist cun 5:1. Cun Ajoje cuntanscha in'ulteriura squadra da l'anteriura liga naziunala B ils mezfinals da la cuppa Svizra. Ajoje han gudagnà cunter ils SCL Tigers cun 4:3 suenter prolungaziun.
Ils mezfinals èn ils 4 da schaner 2018. Tgi che frunta sin tgi, decida la sort ils 23 da november 2017.
RR novitads 22:00


text:
Telesguard dals 25.09.2022
En il Telesguard dals 25-09-2022 vegn pretendì che la PS haja betg pudì persvader il pievel tar la votaziun pertutgant la taglia anticipada. Quai na constat betg. La PS ha fatg il referendum cunter la lescha, uschia ch’il pievel ha decidì en chaussa.
Nus ans perstgisain per quest sbagl. Flavio Bundi, schefredactur
Novitads RTR dals 19./20.8.2022
En la novitad davart la sistida da las investigaziuns cunter Marco Steck, l’anteriur schef da la Polizia chantunala Engiadina, ha RTR rapportà che Marco Steck è pertutgant l’arrestaziun d’Adam Quadroni nun-culpant.
Quai è dentant fauss, perquai ch’igl è vegnì fatg recurs cunter quai acquittament tar la Dretgira chantunala e cunquai n’è la disposiziun da sistida betg legala.
Nus ans perstgisain per quest sbagl. Gabriela Riedi, manadra actualitad
Novitads Telesguard dals 16.09.2021
En la novitad davart il process cunter il derschader regiunal Orlando Zegg ha la posiziun dal advocat dad Orlando Zegg mancà. Las inculpaziuns cunter Zegg sajan nungiustifitgadas, ha Stefan Metzger, l’advocat dad Orlando Zegg, sutlingià durant il process. Ses mandant haja agì sco derschader en favur dal bainstar da las figlias dad Adam Quadroni. Per Orlando Zegg vala la presumziun d’innocenza.
Plinavant sveglia la formulaziun da la novitad l’impressiun ch’il process haja in connex cun la rolla dad Adam Quadroni sco whistleblower dal cartel da construcziun. Orlando Zegg stat avant dretgira pervia d’abus d’uffizi en sia funcziun sco president da la dretgira regiunala Engiadina Bassa Val Müstair. En questa funcziun ha el prendì pliras decisiuns areguard la separaziun dad Adam Quadroni e sia dunna. L’accusaziun d’abus d’uffizi pertutga ina da questas decisiuns ed ha nagin connex cun il cartel da construcziun.
Nus ans perstgisain per quest sbagl. Valentin Schmed, manader actualitad
Novitads RTR dals 18.04.2021
En ina novitad han las redacziuns dad RTR e da la FMR rapportà da curt – sa referind sin in artitgel da la «NZZ am Sonntag» dals 18 d’avrigl 2021 – ch’i dettia ina procedura penala cunter trais policists chantunals en connex cun in’arrestaziun dal whistleblower Adam Quadroni. En questa novitad èsi vegnì scrit che questa procedura penala sa drizzia era cunter in derschader. Questa constataziun è sbagliada.
Urs Sutter, il procuratur public extraordinari ed engaschà da la regenza grischuna, ha explitgà envers RTR che la part procedurala drizzada envers il president dal tribunal regiunal da l’Engiadina Bassa/Val Müstair n’haja nagin connex cun l’acziun da polizia dals 15 da zercladur 2017 che vegn intercurida. Percunter dettia ina denunzia envers il derschader che pertutga dentant ina ordinaziun tschintg mais pli tard, la quala ha manà ad ina proxima acziun da polizia, ils 17 da november 2017.
Las redacziuns sa perstgisan per avair fatg in fauss connex ed uschia publitgà ina infurmaziun sbagliada. Valentin Schmed, manader actualitad
Novitads RTR dals 20.03.2020
Ils 20 da mars ha RTR rapportà davart il rapport dal post da mediaziun SRG.D pertutgant «Fernsehen SRF, Sendung DOK vom 4. Dezember 2019» («Der Preis der Aufrichtigkeit – Adam Quadronis Leben nach dem Baukartell»). Il text, ch’è stà publitgà oriundamain sin rtr.ch, e la novitad en il Telesguard eran cumponidAs unilateralAs. Uschia n’èn ils utilisaders betg vegnids infurmads dal tut da maniera objectiva ed adequata davart la posiziun dal mediatur public.
Nus ans perstgisain per quest sbagl. Flavio Bundi, schefredactur
Contribuziun «Casa Hess» a Mustér è venala
Ils 04 d’avrigl ha RTR rapportà davart la chasa Hess a Mustér che è venala. Il text, ch’è stà publitgà sin www.rtr.ch ed è vegnì surpiglià da La Quotidiana dals 05 d’avrigl 2019, cuntegn plirs sbagls. Tranter auter è vegnì pretendì ch’ils artavels sajan stads fin avant il Tribunal federal a Losanna en connex cun il dretg da precumpra. Questa infurmaziun na constat betg. Sbaglià è era ch’il figl da Willi Hess haja vendì sia cumpart a las dunnas Couchepin. Correct è che la cuminonza d’artavels Hess haja vendì sia cumpart a la cuminanza d’artavels Couchepin-Hess. Per pudair bajegiar ils parcadis gist dasperas la chasa hai duvrà ina procedura d’expropriaziun ch’è vegnida reglada sin livel chantunal e betg sco pretendì avant il Tribunal federal a Losanna. Plinavant n’era il cumproprietari Willi Hess betg advocat, mabain medi a Glion.
Nus ans perstgisain per questas infurmaziuns sbagliadas.
Valentin Schmed, manader actualitad
Novitads RTR dals 16.10.2014
En las novitads dal Radio Rumantsch e sin www.rtr.ch è vegnì ditg ils 16 d'october 2014 che quatter firmas da Cuira hajan fatg recurs encunter la surdada da las lavurs da stgav e d'impressari cun in volumen da prest 70 milliuns francs en connex cun ils plans d'engrondiment da l'Ospital chantunal a Cuira. Quai n'è betg correct. Correct è che las firmas han fatg recurs encunter las lavurs d'impressari che han ina valur da 47 milliuns francs. Nus ans perstgisain per quest sbagl.
Isabelle Jaeger, manadra ressort quotidian RTR
Novitads RTR dals 04.03.2014
En las novitads dal Radio Rumantsch a las 17:00 e 18:00 è vegnì infurmà che Silvio Derungs haja demissiunà – per motivs privats – sco president da l’associaziun Miraval (Cumbel). Il num è sa chapescha sbaglià. I sa tracta da Silvio Capeder. Nus ans perstgisain per questa infurmaziun sbagliada.
David Truttmann, manader dal ressort quotidian RTR
Novitads RTR dals 12.02.2014
En ina contribuziun al Radio Rumantsch è vegnì rapportà ils 12 da favrer da la funtauna Lischana a Scuol. RTR ha pretendì en quella contribuziun che il capo- funtauna da Scuol haja gì l’idea da sbassar la pumpa per enchaschar l’aua minerala. Entras quella mesira saja la mineralisaziun da quella funtauna puspè sa normalisada. Quai n’è betg correct. Correct è che quella mesira è vegnida fatga sin proposta dad in geolog che ha cusseglià la vischnanca en chaussa. Nus ans perstgisain per quella infurmaziun sbagliada.
David Truttmann, manader da ressort quotidian
Telesguard dals 09.01.2014
En il Telesguard dals 09 da schaner 2014 è vegnì pretendì per sbagl che Eugen Friberg surpiglia ad interim la direcziun dal manaschi da las pendicularas Breil/Vuorz/Andiast. Correct è ch’i dat ina giunta sut la direcziun da Marcel Friberg. Quella duai garantir la cuntinuitad dal manaschi, sco era l’activitad operativa fin ch’i dat ina nova direcziun. Nus ans perstgisain per quest sbagl.
David Truttmann, manader ressort quotidian


text:
En il Giapun sa retira il primminister Shinzo Abe per motivs da sanadad. Ses stadi da sanadad è vegnì mender dapi mez fanadur.
Shinzo Abe patescha d'ina inflammaziun da la beglia cronica. Quai ha communitgà il primminister liberal-democratic da 65 onns a Tokio. El vegnia dentant a restar en uffizi enfin ch'in successur saja elegì.
Shinzo Abe è dapi otg onns en uffizi – uschè ditg sco nagin auter primminister dal Giapun avant el. Ses temp d'uffizi fiss a fin regularmain il settember da l'auter onn.


text:
Durant l'apero per la campiunessa mundiala a Breil, ha Irina Tuor tradì ch’ella vuless daventar media. Sco emprim stoppia ella perquai prender suenter la matura. Che tut è pussaivel, sch'ella mo vul, han pliras persunas attestà. Uschia era Andrea Weibel, la manadra dals emprendists da l'Ospital chantunal a Cuira.
Ils plans per l'avegnir èn pia fatgs. Per part eran quels gia fatgs, avant ch'ella ha vairamain gudagnà il titel da campiunessa mundiala. La finala è il titel in ulteriur impuls.
Engraziament per il support
La giuvna Irina sa che ella ha gì bler sustegn sin quella via ch'ella va ussa dapi in onn. Era perquai ha ella engrazià la saira a Breil per il sustegniment. Il coc per il success giascha dentant vairamain tar ella sezza, sco Andrea Weibel, ina da sias menturas, ha ditg.
RR actualitad 07:00


text:
En l'emprim gieu da gruppa dal campiunadi europeic U21 spetga gist in grond adversari. L'equipa englaisa è offensivamain ferma e vala sco favurit da gruppa. Tuttina dastga l'equipa svizra ir cun in bun sentiment en il gieu, en la qualificaziun per il turnier han ils giuvens ballapedists numnadamain gudagnà nov partidas. Sper l'Engalterra gioga la Svizra en la gruppa D anc cunter la Croazia ed il Portugal. L'emprim gieu è gievgia suentermiezdi.
Campiunadi europeic U21 Cun schlantsch cunter ils Englais
L'equipa U21 da Mauro Lustrinelli cumenza il turnier gievgia cunter l'Engalterra.
RTR actualitad 11:00


text:
Tge far en temps senza concerts e festivals?
Quella dumonda è er stada actuala tar JAZZCUIRA, l’uniun fundada avant in onn che cumpiglia il club da jazz, Weekly Jazz, Soundhund, Palaver e l’Academia. Apaina che las activitads avevan cumenzà a survegnir schlantsch è tut vegni franà pervia dal Coronavirus.
Idea da far podcasts
En questa situaziun è lura naschida l’idea da realisar in podcast.
Ed uss datti gia 10 podcasts cun intervistas, preschentaziuns e musica nova, fatga aposta per questa seria.
Las emprimas reacziuns èn lura stadas fitg positivas ed ils podcasts èn vegnì tadlads en blers pajais da l’entir mund. Il public ha apprezià l’offerta, las infurmaziuns e la pussaivladad da tegnair il contact. Uss che la situaziun sa normalisescha in pau vegn er la dumonda: Co cuntinuar cun weekly jazz e cun ses concerts?
E lura datti schizunt plans per far in pitschen festival.


text:
Tur Eifèl
La Tur Eifèl la se tróa a Parigi e l'è 'l monümènt piö 'mportànt de la sità e ü di piö famùs monümèncc (mia religiùs) del mónt 'nsèma a la Statüa de la Libertà a Nöa York.
L'è stàcia fàcia sö tra 'l 1887 e 'l 1889 e 'naügüràda 'l 6 de Mas del 1889 per l'Espozisiù Üniversàla del 1889.
L'è stàcia progetàda dal inzegnér Gustave Eiffel e l'è ólta 324 méter isé de és la costrusiù piö ólta de la Fransa e fina al 1929 l'è stacia ach la piö ólta al mónt, pò gh'è pasàt inàcc, anse, gh'è pasàt sura 'l Empire State Building de Nöa York.
Apéna i l' l'à fàcia sö a la zét de Parigi la ghe piasìa pròpe mia, tat che i l' l'à ciamàa la bröta giràfa e i pensàa de bötàla zó a la svèlta öna ólta finìda l'Espozisiù Üniversala.


text:
Galia Cisalpina
La Galia Cisalpína (Latin: Gallia Cisalpina, che vör dì "Galia da chì da i Alp") l'era el nom che i Ruman i daven a l'area geugrafica (pö diventaa 'na pruincia de la Repüblica) int el teritori che al dì d'incö sariss l'Alt Italia (cumpres l'Emilia-Rumagna, el Friul, la Ligüria, la Lumbardia, el Piemont, el Trentín, el Südtirol, e el Veneto). Quel'area chì l'era abitaa dai popul Celtich.
El fiüm Rübicon el marcava el cunfín cun l'Italia vera e propia, e l'è stat dop avè guadaa 'stu fiüm chì del 49 prima del Signur che Giüli Cesar l'ha cunqistaa la Galia, fasenda partì la guera civil in tüta la Repüblica Rumana e andanda a finì cun l'istitüzion de l'Imper Ruman.


text:
La Tessanda, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser è nominada tenor communicaziun da l'SVSM per la curascha da sa posiziunar da nov il 2017 suenter che las svieutas èn sa reducidas ils ultims onns. Il nov cussegl da fundaziun ha incumbensà in'agentura da reclama da far in concept cumplessiv per salvar la Tessanda sco era la pli pitschna scola professiunala da la Svizra.
Sentir il Grischun
La finamira da la nova exposiziun «Guarda!, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser» èsi da resplender il chantun Grischun e da contribuir activamain al svilup e la promoziun da la schientscha per la regiunalitad, scriva l'SVSM davart la nominaziun da l'exposiziun che remplazza l'anteriura Gehla.
SVSM Awards
Dapi il 2007 surdat l'Associaziun Svizra per il management dal lieu, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser ils awards per projects innovativs en las spartas svilup dal lieu, marketing dal lieu e promoziun d'economia. Ils awards èn per projects pitschens e gronds, da local fin a naziunal.
Ils awards èn sut il patrunadi dal SECO, il secretariat da stadi per l'economia sco er da l'associaziun svizra da las vischnancas.
Sper la Tessanda Val Müstair e la Guarda! èn quest onn era nominads ils projects «Drakologie Seetal, il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser» ed il project d'in quatier senza traffic a Rotkreuz, sin l'areal Suurstoffi., il link avra en ina nova fanestraavrir en il browser
La fin d'avust preschentan ils nominads lur projects a la giuria. La surdada da l'award è previsa ils 29 da settember a Schötz, en il chantun Lucerna.
RR novitads 12:00


text:
Repubblega Utonoma de Crimeja
La Republega Utonoma de Crimeja l'è de jure one sudivision de l'Ucraina creada ai temp de la dislocazion de l'URSS e che però de facto la esist pu dal moment de la deciarazion de la soa indipendenza del 11 de marz del 2014 e la soa annession a la Federazion Russa come repubblega russa del 18 de marz del stess ann come resultaa del referendum del 16 de marz. Questa situazion politega l'è recognossuda offizialment appena de la Russia, la Bielorussia, la Siria, el Venezuela e l'Afghanistan. Dopo l'espulsion di autoritaa ucrain de la Crimea, la republega autonoma l'ha formaa on goern in esili.
La soa capital l'è Simferopol. La cittaa de Sevastopol, enclave de la Republega, l'ha ciappaa el statut de cittaa federala de la Russia, ma quest statut l'è contestaa da i autoritaa ucrain e da un gran numer de paes del mond.
Ancasiben che la Republega Autonoma de Crimea la continua a esist de jure, de facto la controlla minga pu el territori che la revendica.
StoriaModifega
L'Union a la RussiaModifega
CittaaModifega
Relazzion internazionaiModifega
9 Stat de l'ONU recognossen l'annession:
Anca quater Stat mia ONU regongossen l'annession:


text:
Cun construir il lai da fermada da Sontga Maria, è era ina punt sa sfundrada en las profunditads da l'aua. Mintga tant temp ina giada, cura ch'il lai ha strusch aua, pon ins vesair ella. Ensemen cun Otti Flepp e Ciprian Giger avain nus fatg in viadi enfin tar la punt ch'è dapi 60 onns conservada da l'aua. Els dus collia la via actuala sur il pass. Otti Flepp tegn liber il Pass dal Lucmagn durant l'enivern e Ciprian Giger ha scrit il cudesch «Persunas, lavinas e historias sil Pass Lucmagn».
Strusch ina giada han els vis questa punt e quai malgrà ch'els en fitg savens en questa regiun. Igl è in viadi en il passà tar ina punt fitg bain conservada ed en in bun stadi.


text:
Creschida si è Brida Haefele-Berther en il manaschi puril da ses geniturs a Rabius. Ella ha fatg l’emprendissadi da cusunza da decoraziun interna ed era la scola da puras. Dapi trais onns e mez lavura ella ensemen cun ses um Christian, la sira ed il sir sin il bain da famiglia. La pitschna figlia dad in onn e mez è savens en uigl ed ha gugent tractors.
Da noss bain avain nus vista sin il Lai da Constanza ed il Säntis.
Sin il bain da la famiglia datti vatgas lactantas, vadels e biffels d’aua per la tratga da charn. Plinavant cultiveschan els spelta pura (Urdinkel) e passa 400 pumers. Els racoltan maila, primblas, tschareschas, cudogns u nuschs. Brida Haefele-Berther è la responsabla per il marketing e cun la vendita directa porscha ella er paira tosta, ieli da nuschs u aschieu.
Il pli gugent cuschin jau cun noss agens products.
Cun ses recepts presenta la pura da 31 onns tschintg propostas per las tschaveras dad in di.
Per l’ensolver che dat forza fin ad ina tschaina cun ina spaisa tipic sursilvana en sia versiun da Schönenhofen dovra Brida Haefele-Berther products dal bain a Wittenbach.


text:
Radund 150 emprims sutsegnads e bun 30 organisaziuns sustegnan il giavisch. Il lieu commemorativ duai daventar in lieu d'intermediaziun e colliaziun. Surtut duai la generaziun vegnenta vegnir animada ad ina reflexiun critica davart pregiudizis ed exclusiun, scrivan ils iniziants suenter la surdada dal concept. Passa 1'000 umans cun ina relaziun cun la Svizra han stuì supportar las sgarschurs d'in champ da concentraziun, passa 200 dad els èn vegnids mazzads là.
Perditgas da quests delicts da sgarschur moran plaunet. Perquai saja impurtant che la Svizra survegnia cun il «Memorial svizzer» in lieu da commemoraziun e da discurs, uschia ils iniziants.
Sut il motto «regurdar, intermediar, colliar» duai il memorial daventar in lieu commemorativ en il spazi public a Berna. El duai render onur a tuttas unfrendas dal naziunalsocialissem: Persequitads, persunas privadas da ses dretgs, mazzads, Gideuas, Svizzers, minoritads, opponents sco er als fugitivs ch'ins ha refusà al cunfin. Ins vul dentant er regurdar a las persunas che han gidà a las persunas persequitadas.
Grond sustegn
150 persunalitads, sco per exempel l'anteriura cussegliera federala Ruth Dreifuss, l'autur Pedro Lenz u il cineast Markus Imhoof, sustegnan il project. Il plan vegn er beneventà tar las ultimas surviventas sco per exempel Vera Rottenberg. Ella, sia mamma e sia sora han pudì fugir il 1944 da l'Ungaria en Svizra grazia al sustegn dal secretari da l'ambassada Harald Feller.


text:
Oriundamain vulevan ils da Valragn, che la plazza da sajettar vegnia integrada en il parc, perquai che l’areal porschia ina gronda biodiversitad. Il departament da defensiun VBS na vuleva acceptar che la plazza da sajettar fa part al Parc Adula. La decisiun da Valragn è decisiva, per elavurar la charta dal Parc Adula. L’auter onn duessan las 17 vischnancas dal Grischun e dal Tessin decider, sch’els vulan far part al parc u betg.
Grischun Central Parc Adula senza plazza da sajettar
La radunanza communala da Valragn ha decidì il venderdi saira, che la plazza da sajettar na duai betg far part al Parc Adula. Suenter lungas discussiuns haja il suveran acceptà cun gronda maioritad questa enclava en il parc, ha ditg il president communal da Valragn Georg Trepp.
RTR, fb


text:
Sin la Quaderwiese a Cuira èn sa radunadas la sonda passa 4'000 persunas. Ellas han demonstrà cunter las mesiras da corona. Talas demonstraziuns hai gia dà en pliras citads svizras. Organisà la demonstraziun a Cuira, ha l’uniun «Stiller Protest» che appellescha ad ina politica cun mesiras da corona raschunaivlas.
Intgins dals demonstrants avevan en vestgids da protecziun alvs. Auters han purtà transparents cun si slogans sco «Stop a la dictatura», «Nus na duvrain nagin stadi da polizia» ubain simplamain «Fuck corona». Er sin dumonda da RTR han els crititgà: «Las restricziuns van memia lunsch», «noss uffants vegnan mudregiads» e «tut quai per ina pandemia che n'exista gnanc».
Vuschs criticas envers la demonstraziun
Il marsch da demonstraziun n'è betg stà nunproblematic. Bleras persunas n'han betg purtà ina mascrina, quai che ha disturbà insaquants passants che han observà la demonstraziun or da la distanza: «Tut quai ch'ins ha ussa fatg è per il giat, sche quels van uss tuts enturn uschia», ha ditg in um. In auter: «Quai è ina ridiculisaziun da la pandemia ed ina frida en la fatscha da tut las persunas che pateschan da Covid ubain che han pers parentella.»
Polizia na reparta betg chastis
Sco la polizia da la citad ha confermà envers RTR saja il marsch da protest restà paschaivel. E la polizia saja sa retegnida cun reparter chastis, malgrà che blers n'hajan betg sa tegnì vid l'obligatori da purtar mascrina. La strategia da la polizia è stada da deescalar, pia da sa cuntegnair ruassaivel per evitar escalaziuns: «Nus stuain ponderar la situaziun ed essan vegnids a la conclusiun, da laschar far ils demonstrants», di il vicecumandant da la polizia da Cuira, Roland Hemmi. La polizia ha accumpagnà il marsch.


text:
da sur Martin Bearth
En quei evangli pretenda Jesus fetg bia da tut quels che vulan suandar el, pia era da mintgin e mintgina da nus. El pretenda da carezar ils inimitgs, da far dil bien a quels che odieschan nus, da benedir quels che smaledeschan nus, dad urar per quels che offendan nus…
Nus seigien affons digl Altissim e dueien perquei esser misericordievels sco nies Bab ei misericordievels. Nos inimitgs ein era tut quels che persequitschan e schizun mazzan mintg’onn mellis cristifideivels ch’ein gie era nos frars e nossas soras. Il renomau politicher engles Chesterton ha detg suenter la davosa uiara mundiada: «Il perdunar ei ina dallas grondas prestaziuns dil carstgaun.» Carezar inimitgs ei grev e pretenda bia temps e pazienzia, stenta e fidonza egl agid da Diu. L’oraziun ei in fetg grond agid sin quella via.
Lc 6,27–38
27Mo a vus che tedleis ditgel jeu: Carezei vos inimitgs, fagei dil bien a quels che odieschan vus, 28benedi quels che smaledeschan vus, urei per quels che offendan vus. 29A quel che dat a ti sin ina vesta, tegn vi era l’autra, ed a quel che vul ir cun tiu manti, lai era tiu vestgiu. 30A scadin che roga tei, dai; e quel che pren dil tiu, fai buca turnar. 31E sco quei che vus leis ch’ils auters fetschien a vus, aschia fagei era vus ad els. 32Sche vus carezeis numnadamein mo quels che carezan vus, tgei engraziament meriteis lu? Carezan gie era ils pucconts quels che carezan els. 33E sche vus fageis dil bien mo a quels che fan dil bien a vus, tgei engraziament meriteis lu? Gliez fan era ils pucconts. 34E sche vus empristeis mo a quels che vus spereis ch’els dettien puspei anavos, tgei engraziament meriteis lu? Era ils pucconts emprestan a pucconts per retscheiver puspei il medem. 35Il cuntrari: Carezei vos inimitgs, fagei dil bien ed empristei senza spitgar anavos enzatgei, e vossa pagaglia vegn ad esser gronda, e vus vegnis ad esser affons digl Altissim, pertgei el ei buns era cun ils malengrazieivels e schliats.
36Seigies misericordeivels sco vies Bab ei misericordeivels. 37Buca giudichei, lu vegnis era vus buca giudicai. Buca condemnei, lu vegnis era vus buca condemnai. Perdunei, lu vegn ei perdunau era a vus. 38Dei, sche vegn ei dau era a vus; ina buna mesira, tgemblada, stagnada, che va suro vegn ins a dar el scussal a vus. Pertgei cun la mesira che vus mesireis, vegn ins a mesirar era a vus.


text:
Àzula
Àsula (en Italià Asola; en Bresà: Àzola; en latì: Ansula) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardìa, en Pruvìncia de Màntoa. El g'ha 10 151 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]) e 'l g'ha 'na superfìce de 73 km², per 'na densità de 138 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aquanégra, Cané, Casalmòr, Casalòlt, Casarimàn, Castèl, Fiès (BS), Gàmbara (BS), Mariàna, Piübega, Remedèl (BS).
Evulusiù demogràficaModifega
L'andamènt del nömer de abitàncc de Àsula l'è ilüstràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
RiferimènccModifega
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.