text:
I. Indicaziun generala
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) resalva explicitamain il dretg da midar, interrumper u metter or da funcziun da tut temp temporarmain u permanentamain la plattafurma UGC e quai cun u senza infurmar l'utilisader. Qua tras na resultan per l'utilisader ni dretgs d'indemnisaziun ni auters dretgs da garanzia.
Plinavant resalva RTR explicitamain il dretg da pudair midar da tut temp la netichetta e las determinaziuns UGC. Vegnan fatgas adattaziuns da quest gener, las publitgescha RTR immediatamain sin sia plattafurma d'internet. Igl è chaussa da l'utilisader da s'infurmar davart la versiun actuala da la netichetta e las determinaziuns UGC sin la plattafurma d'internet da RTR.
Ultimas midadas: 11 da matg 2015
II. Netichetta
Reglas da cumportament per noss servetschs interactivs (p.ex. chats): contribuziuns che offendan l'onur u contribuziuns rassisticas, discriminantas, sexisticas, pornograficas u che glorifitgeschan violenza èn scumandadas.
Plinavant na dastgan vegnir publitgads nagins cuntegns smanatschants, abusivs, mulestants, disfamants, vulgars, plain odi u autramain nuschaivels u cun caracter da reclama. Nus resalvain il dretg d'allontanar cumplettamain e senza cuntradumonda contribuziuns cunter las reglas. L'abus vegn persequità.
Era vegnan stizzadas remartgas senza relaziun cun il tema publitgà e contribuziuns ch'èn evidentamain vegnidas scrittas sut in num da fantasia u cun l'indicaziun d'in speditur fallà.
III. User Generated Content (UGC)
§ 1 Champ d'applicaziun
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) è ina filiala da la Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR e fixescha en quest contract ils dretgs e duairs per l'interpresa cumplessiva SRG SSR.
Questas cundiziuns da fatschenta regleschan l'utilisaziun da las purschidas User Generated Content (purschidas UGC) che RTR metta a disposiziun. Persunas minorennas pon utilisar las purschidas UGC mo cun il consentiment da lur persunas autorisadas d'educar. Las persunas autorisadas d'educar stattan bun per cuntravenziuns cunter las determinaziuns d'utilisaziun. Excepziuns ed ulteriuras disposiziun spezialas chatt'ins direct sut las singulas purschidas UGC.
§ 2 Servetschs purschids da la plattafurma UGC
RTR metta a disposiziun en il rom da las pussaivladads tecnicas e da las pussaivladads dal manaschi ina plattafurma UGC che permetta als utilisaders d'integrar agens cuntegns (videos, audios e maletgs, etc.) sin la pagina d'internet da RTR.
La plattafurma UGC vegn editada e tgirada online e po vegnir emplenida cun cuntegns. Entaifer questa purschida pon utilisaders registrads chargiar si e publitgar – resguardond las cundiziuns sut cifra 3 – cuntegns producids sezs (videos, audios e maletgs, etc.).
Per utilisar il servetsch ston ils utilisaders disponer d'in access a l'internet ed esser equipads cun ils apparats d'informatica correspundents. Ils custs eventuals ston ils utilisaders surpigliar.
§ 3 Datas persunalas dals utilisaders/registraziun
Cun sa registrar per ils servetschs online tscherna l'utilisader in num d'utilisader, in pled-clav ed in num da gruppa per sia pagina publica. L'utilisader è obligà da tegnair secret sias datas da login (pled-clav, etc.) per la plattafurma UGC e da betg render accessiblas ellas a terzs. Ils utilisaders èn responsabels per tut las acziuns che vegnan fatgas sut lur datas da login.
L'utilisader garantescha che las datas persunalas inditgadas èn vairas e cumplettas. L'utilisader sa declera d'accord che sias datas vegnan registradas ed arcunadas electronicamain tar RTR. Las datas na vegnan betg dadas vinavant a terzs.
Registraziuns incumplettas ed indicaziuns falladas han per consequenza ch'ils utilisaders vegnan refusads. Ils utilisaders èn obligads d'actualisar adina danovamain lur datas persunalas. Midadas d'adressa (midada da chasa, nova adressa dad e-mail, etc.) èn da communitgar immediat a RTR. RTR resalva il dretg da stizzar indicaziuns incorrectas.
En contact cun las datas dals utilisaders sa tegna RTR vi da la legislaziun valaivla.
§ 4 Responsabladads dals utilisaders
Ils utilisaders èn responsabels per tut ils cuntegns ch'els publitgeschan sezs. Pervia da la dimensiun na controllescha RTR ils cuntegns da la plattafurma UGC betg sistematicamain.
Ils utilisaders s'obligheschan en spezial da na publitgar nagins cuntegns che violeschan l'urden giuridic svizzer valaivel e/u ils dretgs da terzs (inclusiv lur dretgs persunals).
Ultra da quai na porschan e na collian ils utilisaders betg ils suandants cuntegns:
- cuntegns ch'èn tenor l'idea da morala generala ed en davosa instanza tenor la decisiun da RTR obscens, offendents, disfamants, maldeschents, pornografics, mulestants, rassistics, xenofobs u autramain immorals;
- cuntegns che pon far donn a l'image da RTR resp. da la SRG SSR;
- cuntegns che fan reclama per terzs;
- cuntegns ch'èn adattads per far donn ad auters, sco p. ex. virus, trojans, spyware, appels da phishing u instrucziuns per crear tals cuntegns.
L'utilisader liberescha RTR en quest connex da tut ils regress e da tut las cuntraversas giuridicas, pretensiuns d'indemnisaziun ed autras accusaziuns e pretensiuns che terzs pudessan far suenter l'endataziun da sias datotecas, inclusiv ils maletgs e commentaris.
§ 5 Transmissiun da dretgs
- Sche l'utilisader chargia si cuntegns (videos, audios u maletgs, etc.) lubescha el explicitamain ch'il visitader da la pagina po guardar els.
- L'utilisader dat a RTR tut ils dretgs betg exclusivs per l'utilisaziun dals cuntegns publitgads (videos, audios e maletgs, etc.) e quai senza limitaziun temporala, spaziala u factica. Ils videos, audios u maletgs pon era vegnir integrads e publitgads sco colliaziun sin paginas-web estras, u vegnir mess a disposiziun via upload sin terzas paginas (en spezial Facebook) per telechargiar.
Resalvads restan ils dretgs surpigliads da la Societad svizra per ils dretgs dals auturs d'ovras musicalas SUISA.
- L'utilisader garantescha ch'el è autorisà era visavi coauturs, protagonists ed ulteriurs cooperaturs da publitgar ils cuntegns (videos, audios u maletgs, etc.) e ch'el posseda il consentiment da tut las persunas ch'ins enconuscha en il video, audio u maletg per ils intents descrits qua.
- L'utilisader liberescha RTR en quest connex da tut ils regress e da tut las cuntraversas giuridicas, pretensiuns d'indemnisaziun ed autras accusaziuns e pretensiuns che terzs pon far en connex cun la publicaziun da ses videos, audios u maletgs.
La programmaziun po chattar ils videos, audios e maletgs da l'utilisader ed els pon vegnir emess en ils programs da la SRG SSR. Perfin resp. oravant tut sche la musica n'è betg publitgada è l'utilisader d'accord cun ina tala promoziun.
§ 6 Bloccada dals accounts d'utilisader tenor agen giudicament
RTR è legitimà da bloccar l'account d'in utilisader da tut temp senza inditgar motivs e senza observar termins e da stizzar ils videos, audios e maletgs publitgads. Quai vala en spezial, sch'ina da las obligaziuns sura na vegn betg observada. In tal surpassament po plinavant avair consequenzas dal dretg civil e consequenzas penalas per l'utilisader.
§ 7 Limitaziun da la responsabladad
RTR na surpiglia nagina garanzia ch'ils servers, ils cuntegns ed ils messadis arcunads èn disponibels da tut il temp, ch'il servetsch funcziuna e che las infurmaziuns publitgadas sajan correctas, qualifitgadas, fidablas ed exactas. Quai vala en spezial per infurmaziuns che vegnan derasadas dals utilisaders da la plattafurma.
RTR na surpiglia nagina responsabladad per perditas da datas e/u per auters donns che resultan per utilisaders u terzs cun utilisar il servetsch.
RTR na surpiglia nagina responsabladad per il funcziunament e la cumpatibilitad da la hardware che l'utilisader dovra. Ils utilisaders èn sezs responsabels per la hardware ch'els dovran.
Copias da film vegnan spedidas sin ristga dal speditur. RTR stat bun en sia cumpetenza mo per la valur dal material dals films.
§ 8 Terzs prendan enconuschientscha da datas en l'internet
L'utilisader prenda en cumpra ch'igl è pussaivel da prender enconuschientscha – era senza autorisaziun – da datas che vegnan transmessas en l'internet.
§ 9 Support
RTR na porscha nagin support tecnic en connex cun l'utilisaziun dal servetsch.
§ 10 Custs
La plattafurma UGC è gratuita per ils utilisaders ed ils visitaders.
§ 11 Segirada da datas
RTR na surpiglia nagina garanzia che las datas endatadas vegnian segiradas ed archivadas.
§ 12 Dispensaziun
Ils utilisaders s'obligheschan da liberar la SRG SSR da tut la responsabladad e da tut las obligaziuns, expensas e pretensiuns che sa resultan da donns pervia da diffamaziun, insulta, offensiun da dretgs persunals, pervia da l'interrupziun da servetschs per utilisaders e pervia da l'offensiun da bains immaterials u auters dretgs. Ils custs che sa resultan en quest reguard per il servetsch resp. per ses collavuraturs e/u per terzs en connex cun la defensiun resp. la persecuziun adequata d'in dretg visavi terzs surpiglia l'utilisader.
§ 13 Entrada en vigur, durada e finiziun da la cunvegna
La cunvegna tranter RTR e l'utilisader sa realisescha cun la surdada d'in account d'utilisader tras RTR. La cunvegna è illimitada e po vegnir desditga da mintga partida da tut temp.
§ 14 Dretg applitgabel e dretgira cumpetenta
Per tut las relaziuns giuridicas tranter RTR ed ils utilisaders è applitgabel il dretg svizzer. La dretgira cumpetenta exclusiva è la citad da Cuira cun resalva da dretgiras cumpetentas imperativas.
Cuira, ils 11 da matg 2015


c: text/html

text:
Uschia stattan a disposiziun mintga mais 9 milliuns francs per las missiuns da cunfin da l'UE.
Plinavant vul l'UE examinar acziuns militaras cunter organisaziuns da cuntrabandists da persunas. Ils bastiments da quels duain vegnir destruids avant che quels pon vegnir nizzegiads per il transport da fugitivs.
Er la Svizra vul sa participar finanzialmain
Cussegliera federala Simonetta Sommaruga ha preschentà l’idea da la surveglianza en la Mar Mediterrana al parlament e quel è s’exprimì persuenter.
Ins saja stà unids che la preschientscha en la Mar Mediterrana stoppia vegnir rinforzada. La Svizra vegnia er a contribuir finanzialmain latiers.
En discussiun saja er stada la proposta che fugitivs pudessan puspè dumandar asil tar las ambassadas svizras. La cumissiun fissi pronta per questa introducziun dentant mo ensemen cun auters pajais.
RR novitads 06.00

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Il minister da l'exteriur Mike Pompeo visitia alliads en l'Europa, en il Proxim Orient ed en l'Asia, scriva Reuters. La finamira saja da tschertgar communablamain ina pussaivladad da muventar l'Iran a discutar davart ina nova cunvegna d'atom. Quella cunvegna haja d'esser pli rigurusa che quella ch'il president dals Stadis Unids Donald Trump haja visà quest'emna.
Ils auters pajais che han gì signà la cunvegna d'atom cun l'Iran – quai èn la Russia, la China, la Gronda Britannia, la Frantscha e la Germania – han dentant gia annunzia da vulair restar tar la cunvegna d'atom actuala.
RR novitads 06:00


text:
Sin la dumonda suenter ina nova strategia da la scola n'ha nagin vulì prender posiziun.
Dentant ha il nov president dal cussegl d’administraziun da l’Institut Otalpin, Jon Peer, ditg ad RTR che il principal saja quai ussa da chattar novas scolaras e novs scolars.
Radunanza extraordinaria
La radunanza extraordinaria dals acziunaris da l'Institut Otalpin a Ftan ha elegì ses nov cussegl administrativ.
La gruppa da stategia aveva proponì Beatrice Tschanz, Jon Peer, Christian Fanzun, Paul Häring e Sven A. Kohler. Els èn tuts vegnids elegids. Las pli bleras vuschs ha fatg Beatrice Tschanz avant Christian Fanzun, las paucas vuschs ha survegnì Jon Peer.
Era Pro HIF en il cussegl administrativ
Durant la radunanza ha proponì la nova uniun che sustegna l'Institut Otalpin, la Pro HIF, in agen candidat sco sisavel commember per il cussegl administrativ. La radunanza dals acziunaris è seguida a questa proposta ed ha elegì Duosch Fadri Felix en il cussegl administrativ.
Jon Peer nov president
Il cussegl administrativ nov ha lura sa constituì sez ed ha elegì Jon Peer sco nov president dal cussegl administrativ.
Enfin tar la radunanza generala ordinaria ils 5 da december vul il cussegl administrativ nov lura preschentar emprims pass en direcziun dad ina strategia nova per la scola media da Ftan.
Nov rectur ad interim
A chaschun da la radunanza d'acziunaris extraordinaria è era vegnì preschentà il nov rectur ad interim. I sa tracta da Stefan Prebil. Prebil ha lavurà durant onns en posts da management da concerns da farma. Prebil ha 52 onns ed ha lavurà actualmain sco cussegliader e coach independent. Prebil cumenza sia lavur a Ftan ils 23 da settember.
RR Novitads 20:00


text:
L’idea da la boxa da campar è da pudair porscher insatge per persunas ch’arrivan sin in campadi senza tenda ed era ina purschida per l’enviern. Ord quai è naschì la boxa da campar. Il prototip, ch’è vegnì sviluppà dal biro d’architectura Bellevue Studio e construì da la fatschenta Tarcisi Maissen SA a Trun, ha num Cauma e vegn actualmain testada a Trun. Igl è ina boxa or da lain indigen, ch’è isolada cun launa nursa ed ha ina pigna scalegl en l’intern.
Mantegnair plazzas da lavur
Il prototip è vegnì finanzià da las duas fatschentas Bellevue Studio e Tarcisi Maissen SA. Sco quai che Curdin Maissen ha ditg stoppian ins semnar per pudair racoltar insatge. Per el èsi impurtant da chattar novas spartas per uschia pudair mantegnair las plazzas da lavur.
Ina da questas boxas custa var 42’000 francs. Tenor Thomas Furter èsi dentant previs ch’ils campadis u auters interessents pon prender a tschains per tscherts temps las boxas ubain era permanent e cumprar pli tard ella.


text:
La Val te FINALA de Copa Provinzia
In mercui ai 11 de Má él gnü sughé la 2° partida de Semifinale de Copa Provinzia. La partida é gnüda sugada te ćiasa, cuntra la scuadra da Wiesen, che La Val á bel incunté dui iadi te chësta sajun (üna pordüda y üna davagnada a tavolino). Gnü sughé él dales 20:00 da sera, na partida ria sön la cherta.
Dô la gran prestaziun dla prüma partida cuntra Oberland (cun la lungia trasferta söl Reschen, davagnada 2 a 1) é stá bugn La Val da bater ince Wiesen cun en bel 3 a 1. Insciö se porta La Val sön 6 punti y ne ti lascia degüna oportunité plü ales atres dös scuadres da passè le turno. Cun chësta vitoria, scri U.S. La Val storia tl calcio dla Val Badia, sciöche prüma scuadra dla Val Badia che röia te na finala de Copa Provinzia. Proscimo mercui ai 18/05 saral ćiamò l' ritorno tra Plaus y Kurtinig (andata: 4 a 1 por Plaus). Plaus é terzultimi te campionat, porchël á La Val na gran oportunité da davagné la Copa, almanco sön la cherta. Sce La Val é bugn da davagné la Copa, spo röi ti spareggi por jí sö te 2. categoria. I spareggi vëgn fać cun les 3 secundes scuadres ti atri gironi. Na partida sëcia che vel la cualificaziun por la 2. categoria. Al pó ester che ince na terza scuadra vai sö tles 4, an mëss udëi sciöche ara vá cun i campionać plü alć, dailo él ćiamò les dös scuadres che á pordü i spareggi che po fa na partida y chiche davagna dailó vá ince sö.
La partida cuntra Wiesen:
Bel da mëter man savô La Val che Wiesen foss gnüs cun en gran druch, ince por via che ai á pordü tl ritorno de campionat a tavolino. Mo La Val ne se á nia lascè druché zoruch, mo ai á vëi tut la partida tles mans. Le prüm gol ti gareta bel dô da 5 menüć a La Val cun Rubatscher Romeo. Na bela pala metüda ite da Daniel Frenes röia sön le rigore, Romeo tira de prüma y le pal röia sön le palo cürt. Le bel tiro bas y angolè ne ti lascia degüna oportunité al portier da Wiesen. Püch dedô él le capitano Alex Alton che porta süa scuadra sön le 2 a 0. En bel angolo batü da Frenes Daniel röia sön le cinch, Alex stacchëia y mët le pal sön le palo lunch, en bel gol de testa che vel le 2 a 0. La Val ó stlü jö la partida, mo le terzo gol ne vá nia plü ite. Daniel Frenes röia ince da sú cuntra le portier sön en bel passaggio filtrante de Sottara Freddy. Mo le "tirocross" röia dlungia la porta ia. En per de tiri fora dl area de Stefan y Freddy röia ince depüch sura porta fora. En per de pales inatives ne vëgn gnanca sfrutades da La Val, deplü iadi mancel en sogadú sön le palo lunch. Mo La Val fesc la partida ince sce Wiesen vëgn tres plü stersc, suradüt un de sü atacanć che á ince sughé te Oberliga vëgn der prigorus. Al fesc dui tiri che va depüch dlungia le palo ia. Mo dan che le prüm tëmp se stlüsc jö ti garetel al Wiesen impó ćiamò le 2 a 1. Na pala che resta tl area, sön en angolo, ne vëgn nia trata dmez lunć assa. Spo röia en sogadú dl Wiesen sön la pala y tira te porta. Le palo röia sot le giames fora de dui defensurs y spo te porta, Merch ne á degüna chance da le parè, deache al é ince gnü stupè. Le prüm tëmp se stlüsc jö sön le 2 a 1.
Tl secundo tëmp é Wiesen plü prigorusc. Bel da mëter man feji na traversa. Sön na mischia indô te area vëgnel fat en tiro sön la traversa, Ploner Werner é spo ćiamó bun da tra dmez la pala. La Val mëss porvè da fá indo só jüch, scno vëgn Wiesen massa stersc. Chësc ti gareta bun a La Val. Daniel Frenes é bun deplü iadi da saltè le defensur y se portè te area o fá de bi crosc ite a mez, mo le gol ne vëgn nia. Na gran parada sön en gran tiro fora dl area ti gareta a Merch, che é bun da juré sö tl incrocio y devié la pala sön le palo y spo te angolo. Mo sön le 75° ti garetel impó ćiamò a La Val le 3 a 1 che stlüsc jö la partida. Sön en bel contropiede, inesché da Sottara Stefan cun en passaggio filtrante, röia Daniel dan area, le portier vëgn fora, spo Daniel passa ite a mez ualche al é Rubatscher Florian che pó ma plü apogé te porta.
La partida se stlüsc jö sön le 3 a 1 por La Val. Da sotolineé él ince la gran prestaziun dla difesa, che á fat na gran partida, deache le Wiesen é cunesciü cun sü bugn y gran atacanć che süga dant.
La formaziun titolara dla partida:
In cürt ćiamò les sostituziuns dla partida:
al 70° Elenabaumer Alex por Sottara Freddy
Al 80° Castlunger Marco por Rubatscher Florian


text:
Pruvincia de Cremuna
- Süperfiss: 1.770 km²
- Pupulazziun (2005): 348.367 ab.
- Densitaa: 197 ab./km²
- Nümer de cumün: 115
- Capitaal (pup. 2005): Cremuna (71.313 ab.)
La pruvincja de Cremuna la sa slarga in de la Lumbardìa meridiunaal, al cunfin cunt l'Emilia-Rumagna (a S, pruvinz de Parma e Piasenza). La cunfina a O cunt la pruvincja de Lòot, a N cunt quela de Bergum, a nurdest cunt la pruvincja de Milan, a E cunt Brèssa e Mantua.
Ul sò teritòri a l'è in mezz a i fiümm Ada (a ucideent), Oli (a urieent) e Po (a süüt); a setentriun ul cunfin l'è cunvenziunaal.
Ul teritòri de la pruvincja l'è tutalmeent in de la bassa pianüra lumbarda; propi per quest, fin da i sécul andaa l'agricultüra l'è semper stada preseent in d'una manera pesanta; anca incöö, anca se i paisan a inn dumé ul 3-4% de la pupulazziun tutaal, l'agricultüra cremunesa l'è vüna dii püssee fiureent in Itàlia.
L'indüstria l'è, cumé in tüta la Lumbardìa, impurtanta e basada sü i stabilimeent piscinitt. Semper püssee impurtaant a l'è ul setuur dii servizzi.
La densitaa de pupulazziun l'è volta, anca se l'ambieent al mantegn l'aspett c'al gh'era in dii ann indree, e ul paesacc agricul l'è prevaleent; la pupulazziun l'è pütòost spantegada in sül teritòri, e föra che Cremuna, Crema, Suresina, Casalmagjuur, Castigliòn gh'inn minga citaa d'una certa impurtanza.
Lengua[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La lengua ufizial de la pruvincia l'è dumà l'italian.
In ogni cas, el se cunserva ancamò adess el lumbard, spartii giò in dò variant principai: el cremasch a nord e 'l cremunes a süd. El cremasch l'è ciarament un dialet lumbard uriental, cun di fort vesinanz cunt i parlà de la Bassa bergamasca. El cremunes el gh'ha di carater püssee uriginai e una quai relaziun cunt el bass bressan, ma anca cun l'emilian. In d'un quai paes, cumagn de Vulungh e Ustian (che se tröven in sü la riva uriental de l'Oj), se parla bressan. Arent a Casal, giò in de la Bassa cremunesa, la lengua l'è urmai emiliana, e la gh'ha di fort cunessiun cunt el parmesan e 'l mantuan.


text:
L'avust cumenzan las lavurs da sanaziun dal convict da la Scola chantunala grischuna. Cunquai che las lavurs duran enfin l'october 2020 vegn installà in provisori per radund 100 scolaras e scolars. Quai sin l'areal da la chasa da scola Cleric, sper l'anteriur seminari da magisters.
Sco quai ch'il departament da construcziun communitgescha vegn il provisori construì cun moduls da lain, directamain vid il provisori da la mensa ch'ins na dovra betg pli. Lezzas localitads san ins duvrar uss sco local da cuminanza.
Ils 102 moduls da chombras singulas e dublas sco er las cellas da bogn e tualetta vegnan tschentadas sin trais auzadas. Plinavant vegn il provisori collià cun la rait da stgaudament a distanza da la citad da Cuira. Il 2020 cura ch’il convict è sanà vegn il provisori puspè demontà.
Ils custs per il provisori muntan a 2,9 milliuns francs.
In product grischun per il Grischun
Las aissas grischas da la surfatscha dals dus bajetgs ed ils roms cotschens han ina muntada speziala per Enrico Uffer, il manader e possessur da la Uffer SA, che construescha il provisori. Cotschen e grisch sajan la colurs da Grischun vacanzas, dal Grischun. Ses product saja indigen, uschia ch’i na dovria betg ina soluziun da l’exteriur.
In nov intent per ils moduls
Suenter 27 mais vegnan ils quadrins demontads e la fatschenta Uffer piglia enavos els per reutilisar els. In intent concret n’haja l’Uffer SA betg anc, di Enrico Uffer.
Ils quadrins èn er gia vegnids vendids e duvrads – uschia tar il campiunadi mundial da skis a San Murezzan, la festa da lutgaders Unspunnen ad Interlaken u a festivals da musica sco per exempel il «Moon and Stars» a Locarno. En cas ch’ins n’haja en passa 2 onns nagin intent per ils quadrins na saja quai era nagin problem, di Enrico Uffer, lura vegnian quels en lur magasins.
RR novitads 11:00


text:
Ils 20 d’avrigl è il termin d’annunzia per inoltrar candidats per ils posts communals vacants. Sco quai che la vischnanca communitgescha n’han ins betg chattà avunda candidats. Uschia è il termin d’annunzia vegnì prolungà fin ils 15 da matg.
Chattà be in candidat
Per ils dus posts vacants en suprastanza han ins chattà fin ussa mo ina candidata, numnadamein Esther Koch da Platta. Damian bundi da Curaglia candidescha per la cumissiun bajegiar e Giusep Venzin da Mutschnengia sco suppleant da la cumissiun da gestiun. En tut mancan ussa anc in commember per la suprastanza, in commember per la cumissiun da gestiun ed in commember per il cussegl da scola. Sper quels posts vegn era anc tschertgà in suppleant per la cumissiun da bajegiar.
Las elecziuns communalas èn ils 14 da zercladur 2015.


text:
Il minister da defensiun Guy Parmelin vul in'inquisiziun administrativa dal project franà per in nov sistem da defensiun cunter aviuns. L'inquisiziun duai far in expert extern ed independent. Uschia conferma il Departament da defensiun in rapport da la gasetta «Tages-Anzeiger».
L’emprim evaluar – suenter cuntinuar
L'inquisiziun na sa drizzia dentant betg cunter persunas specificas. I va per sclerir ils fatgs e per elavurar propostas per meglierar ils process existents. Examinads duain vegnir structuras, proceduras e controllas.
Avant curt aveva Parmelin sistì il project BODLUV. L'emprim vul el ina survista da l'entira defensiun da l'aria e cunzunt in rapport davart la cumpra d'in nov aviun da cumbat. Pir lura possia il project cuntinuar, scriva il Departament da defensiun.
Remplazzar il sistem da defensiun cunter aviuns
La fin da favrer aveva il Cussegl federal lantschà las preparativas per l’evaluaziun da la cumpra d’in nov aviun da cumbat. Ina gruppa da lavur duai tranter auter evaluar, quant ditg ch’ils aviuns ch’èn oz en funcziun duain anc sgular.
Il project BODLUV 2020 (BODengestützte LUft-Verteidigung 2020) sa fatschenta cun il remplazzament dal sistem da defensiun cunter aviuns aifer ils proxims onns. Il pensum da la defensiun cunter aviuns è proteger objects civils e militars cunter privels ord l’aria.
RR novitads 12:00


text:
Doobie Brothers: «Long train runnin’»
- Venderdi, 18.5.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Venderdi, 18.5.2018, 9:30, RTR
Ils «Doobie Brothers» èn ina da las bands da rock californianas legendaras. Els èn vegnids fundads il 1970 dal chantadur e ghitarrist Tom Johnston ed el ha er cumponì blers da ses semperverds sco «China Grove», «Listen to the music» e «Rockin down the highway». Il pli enconuschent è pero senza dubi «Long train runnin'», il toc cun ses riff da ghitarra captivant ed electrisant.
Johnston ha pero da morder fin che la cumposiziun è finida. La melodia ha el spert, e quella sunan els adina puspè er sin il palc, pero il text mida el diversas giadas ed il pli difficil para d'esser il titel. La chanzun survegn blers ed adina puspè datti midadas. Da «Rosie Pig Moseley» tar «Osborn» ed a la fin lura tar il definitiv «Long train runnin'».
Uschia passan 3 onns fin che la chanzun è pronta per registrar. Cun ses sound cun 3 ghitarras, il chant a pliras vuschs ed il solo d'orgelet da bucca da Tom Johnston daventa el pero in hit, surtut en ils Stadis Unids e Canada.


text:
Mission to Mars
Mission to Mars (Misiòṅ su Mart) 'l è 'n film ad fantasiénsa americàṅ dal 2000 ad Brian De Palma.
Custâ sènt migliòṅ ad dòlar, al 'n à fat pò sù ùndas da piò.
Sunt
In dal cōrs d'l an 2020 a partìs la prima misiòṅ di teréstar su 'l pianéda Mart. Dòp 'l ateràǵ dla naṿ dla NASA Marte 1, cmandàda da Luke Graham (Don Cheadle) e da i sò culéga Nicholas Willis (Kavan Smith), Sergej Kirov (Peter Outerbridge) e dla Renée Coté (Jill Teed), la squàdra la cata davśèṅ a na muntàgna in dla regiòṅ 'd Cydonia na furmasiòṅ cristalìna. Al grup al decìd a far sù soquànt campiòṅ da spedìr su la stasiòṅ spasiàla World Space Station. Tut 'd un trat a riva 'n stravènt ad sàbia ch'l i masa in quàt'r e quàt'r òt. Finìda la timpèsta la muntàgna la móstra la fórma dna ghigna umanòid.
Luke, ùnic scampâ a cal diśàstar lè, al manda na richièsta 'd ajùt e na secónda squàdra 'd astrunàut la partìs par salvàr-al. I mémbar ad cal grup chè i èṅ al cmandànt Woody Blake (Tim Robbins), sò mujér Terri Fisher (Connie Nielsen), Phil Ohlmyer (Jerry O'Connell) e Jim McConnell (Gary Sinise).


text:
La rauba da cuntrabanda
Johannes Barandun
Senza dubi: la meglr'entschatta da l'entira litteratura rumantscha. E quai che suonda tar Barandun è in'odissea tras l'Europa dal 19avel tschientaner. Spectacular davent da l'emprima frasa.
Cla Biert
Interessant dialog en «La müdada»: La marusa Karin vesa en ils egls da Tumasch Tach ch'el è vegnì brin! Forsa aveva Tumasch simplamain emblidà da prender giu ils egliers da sulegl?
Theo Candinas
Gion Barlac n'aveva betg mo procurà per in pop, mabain era per in scandal. Silmain en la part conservativ-catolica da la Surselva dals onns '70. Bain chapibel che Gion Barlac era vegnì en il claus.
Arno Camenisch
Arno qua, Arno là. Perfin en America è el stà dacurt, il shooting-star da la litteratura rumantscha e svizra. Ma l'America aveva Arno Camenisch atgnamain gia scuntrà da mattatsch sut il Sez Ner.
Dominique Dosch
Il cudesch da Dominique Dosch lascha entrar en auters munds. P.ex. en il Lai Tigiel, en l'aua fradaglia sut il Pass digls Orgels. Là sa chatta in mund parallel, in mund da fantasy sut il Corn da Tinizong.
Gion Deplazes
Pauper Meltger e paupra Senza! Lur amur è scumandada. Per la paja vegn brischà durant l'entira novella in vinars da giansauna da vaglia. Viva!
Luisa Famos
Nagin animal n'ha bittà tantas sumbrivas sin la litteratura rumantscha sco la randulina. Però mo paucs han descrit l'eleganza e passageritad da las randulinas sco la poetessa da Ramosch.
Gion Antoni Huonder
Tgi sa, sch'il pur suveran da Huonder avess era tschentà ses pe en ina colchosa russa, e sch'el avess survivì la collectivisaziun sfurzada? U fiss il pauper pur suveran perfin ì a finir en il gulag?
Peider Lansel
Tamangur, in num sco ina nav spaziala l'onn 5'000 s.Cr. Tamangur, in num sco in vulcan zuppà insanua davos il Eyjafjallajökull. Tamangur, in num sco ina vischnanca en il «hinterland» chinais.
Pader Alexander Lozza
Il pader-chatschader era in um franc e ferm sco in mir da fermada. Ma l'ovra da Murmarera n'ha el betg pudì impedir - Pader Alexander Lozza è mort dal 1953, avant la construcziun dal lai da l'EWZ.
Rut Plouda
Pleds san esser esters, schegea ch'els èn rumantschs. Quai po succeder a pleds novs sco a pleds vegls, pleds che cumparan tuttenina, quasi «sco scha nüglia nu füss...»
Tresa Rüthers-Seeli
Las ruttadiras tegnan ensemen la poesia da Tresa Rüthers-Seeli. E sche las ruttadiras tegnan, tegna la poesia segir ensemen era per portugais.
Leta Semadeni
Yillardir - dapi onns, dapi adina en tschertga da quai che manca, da quai che pudess esser, da quai ch'è poesia: «siir sanati» (pled tirc per poesia).
Leo Tuor
Fissan las nursas da Giacumbert anc adina las medemas? Co litgass il giat ses barbis? E co giappass il chaun? - Sche l'entira Greina resunass per arab?


text:
Da la Bundesliga enconuscha il «Hamburger Sport-Verein» mo plazzas da ballape perfetgas. Cler che quai sto era esser il cas durant il champ da trenament a Schluein. La lunghezza dal pastget è fitg impurtanta. Perquai vegn la plazza segada, per regla, ina giada per di.
In greenkeeper che sega la plazza durant il champ dal HSV è Ronny Della Morte da Glion. Sco quai ch’el di, saja impurtant da segar ina giada per di la plazza. Ils giugaders e trenaders dal HSV veglian numnadamain vesair il muster dal pastget.
Per segar la plazza principala plus la plazza da trenament dasperas dovri bun in'ura e mez, di Ronny Della Morte.
Per in club da la Bundesliga fan ins gugent questa lavur
Il HSV è in club da tradiziun en Germania. Uschia saja quai era ina lavur ch’ins fetschia gugent, di il giuven da 24 onns. I saja schon ina pitschna onur. In club sco il HSV na saja betg mintga di sin visita.
Jau hai segà ina plazza per in club da la Bundesliga, quai na sa betg mintgin dir.
Cun in’equipa rinforzada cunter il HSV
Pli che diesch giugaders da differents clubs grischuns e dal Principadi dal Liechtenstein dattan cun la US Schluein-Glion il gieu cunter l’equipa da la Bundesliga.
Quai èn giugaders da las equipas da Domat, Tusaun, Laax, Eschen-Mauren e Balzers. Dad Eschen-Mauren, in’equipa d’emprima liga, vegn Marco Colocci. El ha sajettà 16 gols en la stagiun passada, e davent da la stagiun che suonda dat el en la Promotion League cun Zürich United. In auter rinforzament vegn da l’equipa d’emprima liga da Balzers, il giuven talent da la Cadi Rafael Deplazes.
Insaco han ins il sentiment, ch’els hajan 3 giugaders dapli sin la plazza.
Sper vulair rinforzar l’equipa datti anc in segund motiv che Schluein-Glion ha dumandà auters giugaders da dar quest gieu. A l’equipa da Schluein-Glion mancan blers giugaders pervi da vacanzas. Auters han gì in program fitg pulpì cun il campiunadi, e silsuenter anc l’Europeada en il Tirol dal sid.
RR actualitad 17:00


text:
Ils exporturs n’han uschia betg mo survegnì damain daners per lur rauba, mabain er exportà ina quantitad pli pitschna.
Fadia da tegnair pitg cun ils pretschs dals concurrents
Suenter l’aboliziun dal curs minimal da l’euro han ils exporturs surtut en la zona da l’euro fadia da tegnair pitg cun ils pretschs dals concurrents. Creschids èn ils exports sulet en 2 da 10 segments impurtants, quai tar la vestgadira ed ils chalzers sco er tar la rauba da bischutaria.
Ils imports èn sa reducids per 8%. Quest reducziun saja surtut d’attribuir als pretschs pli bass. Tut en tut exportescha la Svizra anc adina cleramain dapli che quai ch’ella importescha.
RR novitads 08:30


text:
En plirs lieus vegni furà rusnas en la grippa. Alura vegnan ancras fixadas per ch’ils lavurers possian fermar las raits. Els schubregian dentant era la grippa, vul dir els fan vegnir giuadora tocca ch'è lucca e crappa. Las raits vegnan fermadas sin in tschancun da 250-300 meters ed ina surfatscha da 3'700 meters quadrats. Sco Damian Marino da l’Uffizi da construcziun bassa di, saja quai la suletta pussaivladad da meglierar la segirtad sin via.
Surtut per meglierar la segirtad dals velocipedists
Las lavurs vi da la grippa vegnan fatgas surtut era per ils velocipedists che van pli e pli savens sur il Pass dal Lucmagn. Quellas lavurs han cumenzà mez d'october e cuzzan fin curt avant Nadal. Mintga trais fin quatter onns ston ils lavurers silsuenter allontanar la crappa en las raits.
Tranter 35 e 40 milliun francs
En ils tunnels da Medel investescha il chantun il mument tranter 900’000 ed 1 milliun francs. Tenor Damian Marino haja il chantun gia investì ca. 10 milliuns francs tranter Salaplauna /Mustér ed ils tunnels da Medel; ed ils proxims onns vegnian anc investì da quai da 25 fin 30 milliuns francs.
RR actualitad 17:00


text:
Di da la musica populara a Gais (part 1)
-
Dumengia, 21.1.2018, 14:03
Ils radios da la SSR han organisà in di da la musica populara.
Legenda da maletgs:
Original Appenzeller Striichmusig Neff
MAD
Ensemen cun l'Associaziun svizra da la musica populara (VSV) ha la gruppa interregiunala «Folclora» da la SSR/SRG realisà ils 20 da schaner 2018 a Gais (AR) en l'Hotel Krone diversas emissiuns da musica populara. Set chapellas da tut la Svizra han sunà là per SRF Musikwelle, RTS Kiosque à Musiques, RSI Finestra popolare e RTR Artg musical. Divers represchentants dal VSV han dà pled e fatg. L'Artg musical porta en in'emprima part impressiuns da quai inscunter musical. (part 2: Artg musical dals 28 da schaner 2018 a las 14:00).
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Claudio Simonet va en pensiun
-
Dumengia, 18.2.2018, 14:03
Claudio Simonet ha surdà la Scola da musica Surselva a Clau Scherrer.
Legenda da maletgs:
Claudio Simonet - um dal chant e dalla musica
MAD
44 onns è Claudio Simonet stà lià cun la Scola da musica Surselva; 10 onns sco magister e 34 onns sco manader. L'entschatta da favrer ha el surdà quest manaschi cun passa 750 scolaras e scolars e 40 magistras e magisters a Clau Scherrer. L'Artg musical ha visità Claudio Simonet a Glion en las localitads da la Scola da musica e discurrì cun el davart il svilup che quest'instituziun ha fatg ils davos 30 onns.
E nus udin producziuns da scolaras e scolars fatgas il 2015, chanzuns dal Chor da la Scola da musica Surselva registradas 1994 sco era divers chants da l'ensemble vocal Krambambuli dal 2003.
Ils titels en l'emissiun
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Adelboden
Adelboden a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Frutigen-Niedersimmental, region aministrativa del Oberland Bernes, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 88.2 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 3563 abitant.
El cumün de Adelboden al se tröva a una altitüden de 1350 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Diemtigen, Frutigen, Kandersteg, Lenk im Simmental, Leukerbad (VS), Sankt Stephan.
Storia[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Adelboden l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1409 col nom de in valle Adelboden[1].
L'evoluzion de la popolazion de Adelboden l'è ilüstràda in de la tabela chi de sotta:[1]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Adelboden tourism (Todesch)
- Adelboden tourism (Inglés)
- Vogellisi-Festival (Todesch)


text:
La Valisa è propi l’equipa da surpraisa da quest campiunadi d’Europa.
Tut auter il Portugal. Cun mussar ina prestaziun minimala (l'equipa ha anc maina gudagnà tar quest turnier suenter il temp regular da 90 minutas) è l’equipa sa qualifitgada per il mezfinal. Vesì uschia ha il Portugal propi cuntansch il maximum. L’equipa vul dentant anc dapli. Dar sco l’onn 2004 en l'agen pajais puspè ina giada ina partida da final.
Valisa encunter Portugal è dentant era il duel tranter Gareth Bale e Cristiano Ronaldo. Omadus dattan en Spagna tar Real Madrid. Igl è ina dumonda plain tensiun tgi dad els che po festivar la qualificaziun per il final.


text:
Pink
La Alecia Beth Moore, in art Pink, dal vòlti scrit P!nk (Doylestown, 8 ad Setémbar dal 1979), l'è na cantànta e atóra americàna.
In dal córs dla sò caréra l'à muciâ sù dimóndi sucès in tut al mónd, vindénd da piò ad quarànta migliòṅ 'd àlbum e ssanta-sinc migliòṅ ad sìngui, dvintànd anc una dal vóś più grintóśi e puténti dal mónd muśicàl mundiàl di an Dumìla. La gh'à abû anc dimóndi arcgnusimènt, cuma 5 MTV Video Music Awards e 2 Grammy Awards.
Par la Billboard, la Pink la s è misa a 'l 13śum pòst dla lista di artìsta di prim déś an dal Dumìla e a 'l prim pòst in quéla dal canti pop, sèmp'r ad chi an lè. Dū di sò àlbum i aṅ tucâ la sima dla clasìfica in di Stat Unî, Europa, Giapòṅ e Austràglia.
Una dal sò cansòṅ più cgnusùdi, So What, 'l è òṅ di sìngui più dascargâ da la réda ad tut i tèmp (12śum pòst).
Biugrafìa
Da putìna Alecia la patìs la separasiòṅ di sò genitōr quànd la gh'iva sèt an e la taca a drugàr-as a tréd'ś an in fiṅ a 'l 1995. Da śóvna la fà la camaréra par Pizza Hut, McDonald's e in na stasiòṅ ad servìsi. In cal mèntar la taca anc a cantàr in soquànt grup cuma i Middleground e i Choice.
In dal 1998 la firma al sò prim sìngul da par lē, sóta 'l nóm 'd art ad Pink (Róśa). Al tìtul 'l è Gonna Make Ya Move (Don't Stop), na canta house/trance ch'l'armàn in dla top 200 dal Régn Unî par na stmana.
2000-01: Can't Take Me Home
La Pink la taca dabòṅ la sò caréra cuma cantànta R&B cun al sò prim disc Can't Take Me Home, publicâ al 4 'd Avrìl dal 2000. Dū di sò sìngui (al disc 'd òr There You Go e Most Girls) i finìsan in di prim déś pòst in clasìfica e i gh daṅ un cuć deciśìṿ. Un tèrs sìngul (You Make Me Sick) a véd la luś a la fiṅ dal 2000, dvintànd na hit a 'l inìsi dal 2001, anc p'r al fat 'd èsar stâ sarnî par la culòna sunóra dal film Save the Last Dance.
La Pink la vèṅ acsè numinàda a i MTV Video Music Award cuma mijóra artìsta a 'l debut. In dla Primavéra dal 2001, la Pink la canta insém a Lil'Kim, Mya e Christina Aguilera la cover ad Patti LaBelle Lady Marmalade (druàda in dal film Moulin Rouge) vinsénd un Grammy Award.
2001-02: M!ssundaztood
Stufa 'd èsar vindùda cuma 'n prudót dal marketing muśicàl, Alecia Moore la taca a scrìvar dal cansòṅ più sêri, cambiànd diresiòṅ a 'l sòṅ dal sò secónd àlbum. La dmanda ajùt a la Linda Perry di 4 Non Blondes e insém i scrìvan dimóndi di pès dal disc M!ssundaztood, gnû fóra al 20 ad Nuvémbar dal 2001. Al prim sìngul a védar la luś 'l è Get the Party Started ch'al finìs spidî in di prim 5 pòst dla clasìfica americàna. Anc i àtar sìngui sarnî (Don't Let Me Get Me e Family Portrait) i èṅ di sucès mundiài, ma specialmènt Just Like a Pill al 'l è, anc parchè al parmét a la P!nk ad cgnósar al prim pòst in dal clasìfichi ingléśi in dal Setémbar dal 2001.
M!ssundaztood 'l è stâ al secónd disc più vindû in UK in dal 2002, e muciànd sù 5 migliòṅ ad còpi in di Stat Unî e 12 migliòṅ in tut al mónd.
2003-05: Try This
Al tèrs disc dla Pink, Try This, al vèṅ publicâ 'l 11 ad Nuvémbar dal 2003, cun òt pès su trédas scrit par Tim Armstrong di Rancid. 'L àlbum al gh la cava a piasàr-as in dla Top 10 in U.S.A., Cànada, UK e Austràglia ma i sìngui invéci i n vaṅ minga acsè bèṅ. A s trada ad Trouble, God Is a DJ e Last to Know. Gnanc dū àtar sìngui śuntâ in séguit (Catch Me While I'm Sleeping e Humble Neighborhoods) i càmbian al ròbi. Un po' méj al braṅ Feel Good Time druâ in dal film Charlie's Angels - Più che mai dal 2003.
2006-07: I'm Not Dead
In d'l Avrìl dal 2006 la Pink la fà catàr in dal butéghi, turnànd a la vècia cà discugràfica LaFace, 'l àlbum I'm Not Dead (A n sòṅ minga mòrta) e l'è pròpria acsè parchè al lavōr al vénd bèṅ (6 migliòṅ e mèś ad còpi) e al gh'à dèntar soquànt di braṅ più famóś dla cantànta dla Pensilvàgna cuma Stupid Girls (nùmar trédas dla Billboard Hot 100 e sètim in Itâglia), Dear Mr. President (na létra vèrta a 'l presidènt americàṅ 'd alóra George W. Bush e lè lē la gh và śò péśa), al lènt in ciàv rock Who Knew (nùmar òṅ in dla Repùblica Céca) e Nobody Knows.
2008-10: Funhouse
Al quìnt disc ad Pink al gh'à al tìtul ad Funhouse e 'l è d'l Utóbar dal 2008. Cuciâ in élt da di sìngui ad sucès cuma So What (prim pòst in USA e UK), Sober, Please Don't Leave Me e Bad Influence, 'l àlbum al vénd siē migliòṅ ad còpi.
In di negòsi a s pōl anc catàr na versiòṅ dal disc cun dèntar un dvd cun un cuncèrt dal viṿ.
In dal Nuvémbar dal 2010 a vèṅ fóra la racòlta Greatest Hits... So Far!!! cun dèntar quàtar braṅ inèdit: Raise Your Glass, Fuckin' Perfect, Heartbreak Down e Whataya Want from Me (qvést chè però sōl p'r i marcâ austragliàṅ e tedésc).
La sò caréra in dal cìnema
La Pink la gh'à abû anc tri part da atóra a 'l cìnema:
- "Rollerball" (al remake dal 2002);
- "Charlie's Angels: più che mai" (in du la canta anc al braṅ "Feel Good Time");
- "Catacombs" (un film ad scarésa dal 2007 in du lē la fà la Carolyn).
Vita privàda
La Pink l'è spuśàda da 'l 7 ad Śnar dal 2006 cun al curidōr ad mòti Carey Hart. Dòpa na separasiòṅ 'd 'n an, la cantànta e al spurtìṿ i èṅ turnâ incóra insém e al 3 ad Śugn dal 2011 i aṅ dâ a la luś la pìcula Willow Sage Hart.
Discugrafìa
Àlbum
- 1999 - Can't Take Me Home
- 2001 - M!ssundaztood
- 2003 - Try This
- 2006 - I'm Not Dead
- 2008 - Funhouse
- 2012 - The Truth About Love
Live
- 2009 - Funhouse Tour: Live in Australia
Racòlti
- 2010 - Greatest Hits... So Far!!!
Videugrafìa
- P!nk: Live in Europe
- P!nk: Live from Wembley Arena
- P!nk: Live in Australia
- Greatest Hits... So Far!!!


text:
Geröla
Geroeula o Sgeröla (Gerola Alta in italiàn) l'è ün cumün de la Pruvincja de Sundri, a 1050 meter sül nivel del mar.
Al gh'ha 160 abitant (dato del Dicember 2015[1]), cont ona süperfis de 38,1 km² e ona densità de 4 ab./km².
El Cumün[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Geroeula se troeuva in fund a la Vall del Bitt de Geroeula, üna vall lateràl de la Valtelina che la part da Murbègn e la va vers süd, in di Alp Urobich.
El paes l'è traversàa dal turent Bitt, che dà'l nom al furmàg che vegn fàa in 'sti zoni chì. In del paes ghè la gesa de San Bartulumè.
I fraziùn[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
In del teritori cumünàal gh'hin divers fraziun, ch'hin pussee che olter di piscinìn aglumeràa di baiti che vegnen abitàa dumà dürant l'estàa: Vall, Nasunc, Caa de Sura, Ravizz, Foppa, Castèll, Laveggiöö, Fenìil, Pescegàl.
La fraziùn de Pescegàl, che se troeuva a m. 1350 d'altezza a cinch chilometer de Geroeula, l'è la pussee impurtant; l'è üna impurtant sit per i sport invernai (sci e snowboard), atrezada cunt di segiuvìi che riven fin al Pass de Salmuràn.
I fest[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
La festa pussee impurtant de Geroeula l'è la "Sagra del Bitt", che l'è a la terza dumenega de setember. In 'sta sagra chì i furmagiàt del sitt i mustren i lur furmi de furmagg Bitt, che l'è fàa cun lat de vaca e de cavra mesculadi insemm, ch'el vegn dupràa per fàa di mangiàa tipich de tütta la Valtelina, cumè i pizzoccher e i sciatt.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Geröla l'è mustraa in de la tabela chi de sota
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
Hansel Cazöla
Hansel Cazöla.
Hansel Cazöla fô jü n ann vistí da pelegrin a Roma. Fates sües devoziuns i tomel tl ce de perié de n corp sant por la dlijia da San Martin, chʼ inlaota fôl ciamó lajö da ciasa. Ël vá donca al ofize dles sacres Relicuies o co chʼ ëi dij y prëia mefo bëgn dër dassënn y da devot y stamberlëia talian en na moda, che chi Cardinai stentâ a se tigní le rí! Zede ne zëdi pa ne, se pënsel. Ai lʼ ejaminëia fora de vigni vers y se consiëia anter dʼ ëi, scʼ ai pó bëgn i confidé n corp sant a n teʼ forest zënza atestac y supliches. Un ia, un ca, ala fin él le capo de chël ofize che dij: “Possiamo affidarglielo, sì, non vedete, che questo pellegrino é un uomo santo?” Ad aldí chësc se pënsel anter ël: „oe, oe! damanede mo lʼ ostí da La Vila, ci sant chʼ i sun.” Insciö á ciafé chi da san Martin le corp de san Germano.


text:
Rüvera
Rüvera o (Rivera) a l'è un borgh e ex-cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 1462 abitant e una süperfiss de 13.3 km², e al se tröva a una altitüden de 554 meter sura al livel del mar.
El 24 de giügn del 2010, con 68 voti a favur, gnanca vün cuntrari e 2 astension, el Gran Cunsili ticines l'ha aprovaa l'agregazion de Bironich, Camignö, Medeja, Rivera e Sigirin int el növ comün de Monteceneri. El comün növ l'è nassüü ufizialment ai 21 de nuvember del 2010 con l'elezion di autorità comunai növ.


text:
Budweiser
Budweiser l'è una bira lager americana in urigin prudota in de la citaa de Saint Louis, Missouri da la sucietà Anheuser-Busch Company.
L'è una bira poch curpusa, cun la particularità de vess prudota cunt una percentüal bela alta de ris. La prudüziun de questa bira l'è stada cumenzada giamò in del 1876. Ul nom el fa riferiment a la cità buema de Budvar (Budweis in tudesch), famusa per la sua produzion de bira, ciapada cume riferiment da la Anheuser-Busch, dal 2008 sa ciama Anheuser-Busch InBev.


text:
Era la cumissiun d’instituziun politicas dal Cussegl dals chantuns ha miserias da chattar in cumpromiss per la realisaziun da l’iniziativa d’immigraziun da massa. Il dilemma tranter la libra circulaziun da persunas ed l’artitgel d’immigraziun para dad esser insuperabel.
Fin uss trais rundas da discussiun
La cumissiun n’ha fin uss anc betg chattà in concept, ha ditg il president da la cumissiun Peter Föhn (PPS/SZ). Uschia vegnian quatter concepts discutads il mument. In pretenda da realisar l’iniziativa sco ella è scritta cun contingents e cun la preferenza d’indigens. Las propostas dal Cussegl federal van era en ina sumeglianta direcziun. Omaduas variantas n’èn betg cumpatiblas cun las cunvegnas cun l’Uniun europeica sur da la libra circulaziun da persunas .
Preferenza d’indigens light
La proposta dal Cussegl naziunal che quai dettia ina obligaziun d’annunziar plazzas libras, na stuess probabel betg temair da consequenzas. Ma tuttina n’eran ils represchentants da l’UE betg cuntents cun questa proposta.
RR novitads 18:00


text:
Harry Belafonte: «Day-O (Banana Boat Song)»
- Mesemna, 1.3.2017, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mesemna, 1.3.2017, 9:30, RTR
Harry Belafonte n'è per lunsch ora betg stà l'emprim che ha chantà il Banana Boat Song. Il Banana Boat Song è ina chanzun populara jamaicana, che vegniva chantada dals lavurers che avevan da chargiar notgs en e notgs ora bananas sin ils bastiments. Quai sco passatemp durant la dira e monotona lavur da notg, spetgond vess sin ch'i vegnia clar per ch'els sappian puspè ir a chasa.


text:
Frávëla salvátëca
Énnece
Nòm sciëndífëchë[càgna | càgna surgente]
Fragaria vesca L.
Dëscrëzzion[càgna | càgna surgente]
Èrva prènn, rádëca ë sguinz, fušt fin fin, curt, ávëta 5-20 cm.
Frunn[càgna | càgna surgente]
Suó ert, lòngh quasc comm a gl scap, chë në përnucc pëlus, oval e tagliat a tre pèzzëra. Gl luat pë ngòppa è verd cup, quigl pë sott è gghiangaštr e puoch pëlus. Štëlun aérëë, chë në’míttënë quasc má lë rádëchë.
Sciuor[càgna | càgna surgente]
Scap chë 1 a 3 sciuor irt (quann sarav addëvëndat frutt sarav appis), sèpalë triangular, 5 pètalë gghiangh. Scëríscënë da abbril a ggiugn.
Frutt[càgna | càgna surgente]
Suó achènië nir e pëccërigl, spas ngim’a gl rëcëttáculë abbëttat, carnus, oval e rusc, chë zë štaccanë fácëlë fácëlë da gl cálëcë. Tutt ssë cos mess anziem fav la frávëla.
Addó zë tròva[càgna | càgna surgente]
Cë piac gl pòst a mèsa mbréa, mmies a gl favit, lë pinet, lë fratt. Cresc da 200 a 1900 (2400) m n.l.m. Šta a tutt lë part fredd e tëmbërat ë l’Aurasia.
Zë pò chënfonn chë …[càgna | càgna surgente]
- Frávëla mëscata (Fragraria moscata Duchesne) chë tè fušt cchiù ruoss(20 a 40 cm) e frutt chë nën zë štáccanë fácëlë.
- Frávëla verd (Fragraria viridis Duchesne) chë në'tè gl štëlun, lë frunn cchiù pëlos, pètalë gghiangh-ggiall, frutt senza achènië sott a tutt e chë nën zë štáccanë fácëlë da gl cálëcë.
- Frávëla d'Innia (Duchesnea indica (Andrews) Focke, Fragraria indica Andr., Potentilla indica) chë zë rëchënosc pëcché tè gl pètalë ggiall.
Us[càgna | càgna surgente]
Mmëdëcina[càgna | càgna surgente]
La rádëca è bbòna comm apërëtiva, dëpurativa e diurètëca e pò èss addëprat da gl artrítëcë, da gl reumátëcë e da chigl chë tiev la sciátëca e lë prèt a gl rin.
Lë tisan ë lë frunn ggióvanë, senza përnucc, suó diurètëchë e përguativ e suó bbuon pë chëruà lë mmalatíë ë gl rin.
Gl rëcòtt fa rëmënì gl appëtit, è diurètëchë e rëpëlisc gl cuorp da gl ácëdë úrëcë.
Lë frunn puonn èss addëprat pë prëparà mbiaštr condr a lë mërròid e lë piaj. Trëttiat zë míttënë ngim’a gl accèss pëzzëlènd.
Cucina[càgna | càgna surgente]
Lë tisan ë frávëla puonn èss addëprat pur pë sëštituì gl tè. Lë frávëlë suó në frutt ipëcalòrëchë, dav 27 caluríë pë 100 g, ma attënzion a nën në magnà truopp ca ciert përzun pëtéssënë acchiappà allërgíë e frëccëcarèll. Zë chënzúmanë fresch e còtt (cërbett, chëmbëttur, rësòlië, scirupp, vin, such pë vev e pë acchëmbagnà la carn).


text:
En il meglier cas pudess la via tranter Brinzauls e Lantsch puspè avrir damaun mardi saira enturn las quatter. Tenor Elia Lardi saja dentant da quintar che la via pudess restar serrada anc pli ditg. I vegnia era examinà, sch’il rempar existent stoppia vegnir engrondì.
In sviament è signalisà
Grazia ad in sviament sur ina via laterala èsi pussaivel da cuntanscher e da bandunar Brinzauls. Dapi onns è la via tranter Lantsch e Brinzauls adina puspè serrada pervi da crudada da crappa. Indrizs tecnics mesiran permanentamain ils moviments da la muntogna sur Brinzauls.
RR novitads 15:00


text:
Captain America - Il primo Vendicatore
Captain America - Il primo Vendicatore (Capitàṅ Amèrica - Al prim Vendicadōr) 'l è 'n film fantàstic americàṅ dal 2011 ad Joe Johnston trat da 'l persunàǵ di fumét dla Marvel Comics creâ in dal 1941 par Joe Simon e par Jack Kirby. 'L è vgnû fóra in di schérum ad tut al mónd al 22 ad Luj dal 2011, anc in 3D. Al gh'à abû un séguit in dla 2014 ciamâ Captain America: The Winter Soldier e 'l è ligâ a 'n àtar film dal 2012, The Avengers.
Stan Lee al fà 'n cameo in dal film in dua al gh'à 'l rōl 'd 'n uficiàl d'l eśèrcit americàṅ. Quànd a salta fóra in sal palchét un persunàǵ che lò al créd èsar Capitàṅ Amèrica, al fà la batùda “A m al figuràva più élt!”.
Custâ sènt-quarànta migliòṅ ad dòlar, al film al 'n à pò purtâ a cà da piò ad tarśènt-sinquànta.
Sunt
Durànt i an dla secónda guèra mundiàla, al treménd Johan Schmidt (Hugo Weaving), cap dna diviśiòṅ ad siensiâ ciamàda HYDRA ch'la lavóra par cònt 'd Adolf Hitler, al pòrta via da 'n castèl ad Tønsberg in Nurvégia al Tesseract, un cub misterióś ligâ a i putēr di Dio nòrdic.
In cal méntar a New York un śōvan magrulèṅ e patî, Steve Rogers (Chris Evans), al próa in tut al manéri a far-as tōr da 'l eśèrcit americàṅ p'r andàr a cumbàtar in Europa, cuma i aṅ fat c'n al sò amìg James Barnes (Sebastian Stan) dit “Bucky”, ma a n gh'è vèrs. Sōl dòp dimóndi tintatìṿ al gh'à via libra p'r òpra 'd Abraham Erskine (Stanley Tucci) ch'al véd in lò curàǵ, patriutìśum e cōr bòṅ e sćèt. Rogers al và a far-'s i òs sóta 'l cmand dal culunèl Chester Phillips (Tommy Lee Jones) e dl'agìnta Peggy Carter (Hayley Atwell). Al vèṅ anc sarnî p'r un esperimènt, qvél ad dar vita a di super suldâ druànd un sêr speciàl, invintâ par Erskine, ch'l è bòṅ ad dar fòrsa, śvélta e mùscui. Johan Schmidt 'l éra stâ 'l prim a pruàr-al ma p'r al fat ch'al n fus incóra parfèt 'l éra armàś uféś in dla ghigna, bruśàda 'd rós. Par quaciàr la sò fàcia al tedésc al s éra mis adòs na mascra 'd pèla.
In Germâgna Schmidt e al sò siensiâ Arnim Zola (Toby Jones) i gh la càvan a far di sćiòp mudèran druànd l'energìa dal Tesseract. Dvintâ in cal méntar un cumbatènt da par lò, c'n al scutmàj ad Tésć Rós, Schmidt adès al vōl dvintàr al padròṅ dal mónd, miténd da na banda Hitler. Par far-al al fà cupàr subìt Erskine. Par diféndar la demucrasìa, Steve Rogers al dvènta Capitàṅ Amèrica.


text:
Las localitads actualas per l'administraziun communala sajan mo per part adattadas. I manchia per exempel in salv per sedutas surregiunalas e la chanzlia communala saja da cuntanscher sur ina via taissa. Quai saja mo adattà per persunas fittas, punctuescha il president Daniel Albertin.
Perquai vul ins uss remplazzar il bajetg actual da La Posta cun in center d'administraziun. Cunquai che autos da posta charreschan sin la parcella, han ins discurrì cun il chantun davart pussaivladads d'access per ils autos da posta. Ussa duai la Viafier retica sco possessura da la parcella exprimer ses giavischs. Ed er La Posta, sco possessura dal bajetg existent, e la vischnanca duain vegnir a pled. Sche tut va tenor plan pudess la fin 2018, entschatta 2019 vegnir lantschada la fasa d'architectura.
RR novitads 11:00


text:
Entant sajan mo pli 3 persunas blessadas grev ed ospitalisadas, hai gì num a la conferenza da medias. Ier eran anc 5 persunas blessadas grevamain. Las lavurs progredeschan Entant che la locomotiva era gia vegnida messa la notg passada sin ils binaris, e lura charrada davent, èn las forzas da salvament londervi da rumir la bova e segirar il lieu per preparar ils cundrizs per allontanar ils vaguns ch'eran siglids or dals binaris. Quai surtut cun ina crana per ils 2 vaguns ch'èn anc en la vischinanza dal trassé.
Tar il vagun ruclà 10 meters la spunda engiu n'èsi anc betg cler, co dustar el. La partiziun infrastructura da la Viafier retica ha anc dad evaluar pliras pussaivladads pli spezialas. Reavertura il pli baud sonda che vegn Cunquai ch'ils binaris pon vegnir reparads pir suenter che tut ils vaguns èn dustads, quinta la Retica d'avair finì las lavurs pir sin sonda che vegn. Fin lura vegnia il traject da Samedan a Cuira a restar serrà.
Schliaziuns per ils viads da la Viafier retica
Entant ch'il traject da la Viafier retica resta serrà, recumonda la viafier las suandontas pussaivladadas per viandar:
- a Tusaun: pigliar la S2 a Tusaun che parta da Cuira mintgamai a las xx:58
- a Casti: pigliar l'auto da posta regular da Cuira direcziun Lai-Casti
- a Filisur / Bravuogn: pigliar la S2 via Tusaun e vinavant cun il bus spezial direcziun Bravuogn
- en l'Engiadina: via Vereina
- Glacier e Bernina Express: vegnan sviads via Vereina
RR novitads 06:00


text:
Durant l’emprim inscunter cun la populaziun, ha la vischnanca vulì ramassar propostas ed ideas co ch’il maletg da San Murezzan duai vesair ora en futur. Involvids en l’elavuraziun dal project «San Murezzan 2030» duain esser tut las generaziuns, er ils proprietaris da segundas abitaziuns. Che la preschientscha n'era betg propi gronda per l'emprima occurrenza, haja er da far cun il fatg che quella ha gì lieu entamez la stagiun auta, han plirs preschents manegià. Dentant dettia anc duas ulteriuras pussaivladads per s'engaschar en chaussa.
Moziun ha lantschà project
Punct da partenza e la planisaziun locala da San Murezzan, che ha da vegnir revedida tenor lescha suenter passa 15 onns. Che betg be il parlament e l’executiva da la vischnanca elavuran quest plan e preschentan el a la populaziun, ha da far cun ina moziun che Leandro Testa aveva inoltrà avant dus onns.
Novas circumstanzas
Sco il president communal da San Murezzan, Sigi Asprion, ha declerà tar la preschentaziun dal project, èn las circumstanzas e premissas da la vischnanca sa midadas marcantamain, surtut ils ultims 5 onns. Menziunà ha el sper la limitaziun da segundas abitaziuns, il minus tar las pernottaziuns, la transfurmaziun da plirs hotels en abitaziuns da vacanzas u er las paucas resursas da terren ch’èn anc avant maun a San Murezzan.
In project da plirs mais
Las emprimas ideas e propostas da tut ils involvids èn entant sin maisa. Durant las proximas occurrenzas duain quellas visiuns vegnir concretisadas. La nova plattafurma my.stmoritz.ch duai esser il lieu central dal project per tuts.
Fin la fin da quest onn duai il plan da master per la revisiun da la planisaziun locala da San Murezzan esser pront. Uschia che quella vegniss il schaner dal 2019 a l’urna.
Lieu central per il project duai esser suandanta plattafurma:
RR noivtads 06:00


text:
Musica sacrala da Mozart e Schubert
- Dumengia, 20.5.2018, 19:00
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 20.5.2018, 19:00, RTR
La Classica puspè ina giada cun musica sacrala.
I deva duas modas da metter las sis parts da l'ordinarium missae (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei) en musica: ina curta e simpla per dumengias ordinarias, numnada Missa brevis e lura ina lunga, festiva per las festas ecclesiasticas, la Missa solemnis. Per l'archuvestg da Salzburg ha Mozart scrit 16 messas. Ina che datescha dals 1776 è speziala: la Missa longa in C, KV 262. Cun 824 tacts è ella tranter brevis e solemnis; ina messa festiva cun soli, chor, orchester grond ed orgla. Sper questa Missa longa porta La Classica Sonatas da baselgia da Mozart e chants sacrals da Franz Schubert (Psalm 23, Salve Regina).


text:
Curt e concis
- Purschida da Surselva Turissem e Museum Regiunal Surselva.
- Diesch guids/guidas cun diesch differents turs.
- Da Vrin sur Sursaissa enfin Vuorz.
L'idea da «Mira! cultura» è naschida durant in curs per guids da cultura ch'il Museum regiunal Surselva ha fatg l'onn 2015. Mintga guid ha elavurà in tur en ses agen vitg ni sur d'in bajetg spezial, ed ha preschentà quel al curs. Quai ha funcziunà uschè bain, ch'ins ha gist introducì quests guids en ina purschida turistica da Surselva Turissem.
En tut èsi diesch guids/guidas che porschan diesch differents turs davent da Sursaissa sur Vuorz fin a Vrin. Las turas èn publitgadas ed han simplamain lieu sch'insatgi vegn. «Mira ! Cultura», la purschida da Surselva Turissem ensemen cun il Museum regiunal Surselva, dura anc fin la fin favrer. Suenter pon ils differents turs vegnir empustads individual.
Ils resultats da quests guids da l'onn 2017 pledan per sasez. 121 guids ha i dà e 1'371 persunas han visità tut quests turs, resultats che sa laschan vesair.
RR actualitad 11:00


text:
En il Cussegl grond è la partida socialdemocratica cun ses 15 deputads stedi en la minoritad. Tuttina èn quels 15 mandats, recaltgads avant 4 onns, il meglier resultat en l'istorgia dalla PS grischuna. Era sche be la quarta ferma forza en il Cussegl grond, influenzescha ella la politica e metta accents. Ella cuntanscha il pievel e vegn da mobilisar. Ha per exempel terrà las votaziuns davart gieus olimpics en il Grischun e sin palancà naziunal la refurma da la taglia sin interpresas.
La missiun che la partida ha mess a sa sezza tar las elecziuns cirquitalas, da mantegnair il status quo, n'è betg la pli simpla di il politolog Clau Dermont. Tant pli ch'ins ha chaus prominents che han demissiunà. Persunas che han onns a la lunga politisà en il parlament e sa fatg in num (Jon Pult, Peter Peyer, Christina Bucher, Johannes Pfenninger, Andreas Thöny). Interessant dastgass il cumbat en il cirquit da Tavau daventar. Là emprovan ils socialdemocrats da reconquistar il sez pers avant 4 onns. E quai cun il nov president da la PS Grischuna, Philipp Wilhelm.
PS en il Cussegl grond
2010: 12 sezs
2014: 15 sezs
2018: Nominà 22 (10 veders/12 novs)
RR actualitad 08.00


text:
Il president da la Confederaziun Alain Berset ha uffizialmain avert il 48avel Forum mundial d’economia a Tavau. En ses pled ha Berset suttastritgà quant impurtant che la collavuraziun internaziunala saja. Quai sco reacziun sin ils foss politics ed economics che sajan s’averts ils ultims onns. I dovria in equiliber tranter la politica e l’economia sco er tranter concurrenza ed il socialesser.
En in mund dividì stuain nus stgaffir in futur cuminaivel.
Il president da la Confederaziun ha tegnì ses pled en preschientscha dal primminister da l’India Narendra Modi. Il WEF cuzza anc fin venderdi.
RR actualitad 12:00


text:
Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – p.ex. per declerar l’amur. Ensemen cun la primavaira èn franc era s’avanzads ils sentiments d’amur. Però: Esser inamurà è ina chaussa. Discurrer surlonder in’autra. Per il pli mancan ils pleds. Perquai èn decleraziuns d’amur documentadas plitost a moda modesta en il material dal DRG. Percunter na mancan betg ils pleds per commentar (forsa cun in pau scuidanza?) l’amur dals auters! Perquai datti qua empè da decleraziuns d’amur tschintg parairis davart sentiments ed ardiments amurus.
1. esser inamurà pir ch’ina mieur en in magnucca
D’accord. Romantic è insatge auter. Ma almain tant romantic ed erotic sco il classicher «Ella l’ha gugent»! La finala avain nus era gugent crimis u spaghettis. Lura è ina descripziun sco quella sursilvana «El ei inamuraus pir ch’ina miur en ina buna mignucca grassa» gist uschè illustrativa – era sch’ella è bravamain bravina.
2. esser stgarvunà
Pli passiunads èn Puteras e Puters, numnadamain cura ch’in è «scravuno zieva qualchün». Quai tuna lura tschuf, tuna plitost da sex sfranà fervent e frenetic, insumma dad in «murem portg» (sco i schessan a Riom). In um stgarvunà u «s’incarognà» (sco en l’entir’Engiadina), quel n’è betg mo inamurà, mabain cotg al pli aut grad – almain pli fitg che sch’el avess mo quaidas dad ina magnucca chaschiel.
Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:
3. chatschar en il cugn
Avant che dad esser inamurà sin il piter pir èsi dentant da far in emprim pass. Ozendi dini forsa: «Quel ha fatg si ina.» («Far si ina muronza» faschevani dentant era gia l’entschatta dal 20avel tschientaner.) Circa uschè pauc sensibel tunavi para a Vella, nua ch’ins cumenzava in’allianza amurusa «catschond en il cugn». Jau m’imagin gist ina collega che schess: «Tschella sera ella disco ha Clemens catschau en il cugn». Pauc bel, pensais forsa. Ma malgrà tut ha quell’expressiun tuttin’anc in tschert scharm rustical (lumnezian). U betg?
4. metter a lomia insatge
Cumenzar romanzas cun finezza e tenerezza – quai succeda a Zuoz. Là sincereschani dad avair «miss a mögl qualchosa» suenter avair fatg in emprim pass amuraivel ed empermettent. Naginas «cugnadas» brachialas, mabain pazienza per dar temp e flad al flirt. Però, po dar, era temp per surpledar, persvader ed indeblir e magari era per manar per il nas.
Dentant attenziun als contacts interrumantschs: Gea betg confunder il «metter a lomia insatge» cun «metter a lomia insatgi»! Sch’in um da Trun smanatscha da ta metter a lomia, lura na dastgas spetgar naginas charezzas, anzi: lura ta spetga ina pulita patangada.
5. in bitsch na fa betg fora
Cun tanta marusaglia vegnan baud u tard era londervi ils bitschs. Ozendi vegnan quels mintgatant survalitads. La lingua, quella tracta da l’Engiadina fin en Surselva a moda vaira liberala quests bitschs benedids: be tant sco in pau rument – «ün bütsch vaglia tant sco ün patütsch» – vala in bitsch ad Ardez. Quai n’è pia nagin’empermischun, e na fa era betg gronds donns, gist sco a Zernez, nua che «ün bütsch nu fa foura». Perfin la Surselva è indulgenta, sincerond: «Buca mintga betsch dat lètg!» Ma là èn ils bitschs propi era senza malart, sche perfin il paun sa bitschar. Enta Vrin hai numnadmain num – cura ch’ils pauns tatgan ensemen durant esser en furn: «Il paun ha bitschau.» Basta che quel saja cotg…
Fotografia: Far paun a Flem, 1996 (F.Giger/Fototeca dal DRG)
Suonda LATABLA!
-
Concurrenza: Tickets per il concert da Mario Pacchioli a Cuera Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa…02 da matg 20181201 giadas
-
Tranter sumbrivas e traglischur Da Benedetto Vigne - Ad Astrid Alexandre gartegia cun ses segund album «Umbrivas» ina nova capolavur da la scena rumantscha. Jau vuless…
-
It's a match (seguonda part) Da Mila Beerli (GiuRu) - Eu am sdruagl. Driv meis ögls. Il sulai splendura tras la gronda fanestra. Eu stordsch planin il cheu.…11 d'avrigl 2018985 giadas
-
15 minuts cun: Romana Ganzoni Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias,…01 d'avrigl 20181819 giadas


text:
Suenter che Christian Constantin aveva attatgà l'expert da televisiun Rolf Fringer, ha la Federaziun da ballape svizra serrà el per 14 mais. Constantin ha fatg recurs – cun success. Uschia ha la Federaziun da ballape svizra reducì la serrada sin 9 mais.
Er questa decisiun n'è l'um da 61 onns dentant betg pront d'acceptar: El fa perquai recurs al Tribunal internaziunal dal sport (CAS) a Losanna. Ses argument per far danovamain recurs è, che la serrada na saja betg vegnida reducida en la medema relaziun sco il chasti finanzial. Lez haja la Federaziun da ballape svizra numnadamain reducì da 100'000 francs sin 30'000 francs.
RR novitads 14:00
Christian Constantin
Il president dal FC Sion ha 60 onns e maina in biro d'architectura cun 40 emploiads.


text:
Machignaga
Machignaga (nòm uficiàl in italian: Macugnaga; Z'Makana o Makanaa in Walser; Mazzuccagna in Ucitan) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El gh'ha ona popolaziun de 578 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 99,4 km² e ona densità de popolaziun de 6 ab./km².
El paes el se tröva ai pè del Munt Rösa, a la fin de la Val Anzasca. El cunfina cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Alagna, de Rima e de Carcofur) e cunt el Cantun Vales (cumün de Saas-Almagell e de Zermatt). Machignaga l'è vün di center de l'Ossula induve che se tröven anca al dì d'incö di cumünità walser. Trai vari fraziun a cüntum Borca (el segund center püssee impurtant, in walser Burfugg) e Pecet (Zer Tannu).
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Machignaga l'è mustraa in de la tabela chi de sutta
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
La suprastanza da l'uniun da cursas Maiavilla / Bogn Ragaz ha decidì avant in'emna da far en total otg cursas. Uschia hai tuttina anc dà ina 61avla ediziun da las cursas tradiziunalas suenter che omadus dis eran vegnids annulads.
Victur dal premi principal, la cursa da cross sur 5,4 km cun in premi en la valur da 25'000 francs è il chavaltgader Rapahel Lingg cun il chaval Egisto.
Bun'atmosfera malgrà pli pauc glamour
La tribuna e la tenda da festa èn vegnidas remplazzadas cun in manaschi d'ustaria redimensiunà: L'offerta è survesaivla ed ils pretschs moderats. In ambient che regorda a temps passads.
A la bun'atmosfera n'ha quai però betg fatg donn. La bell'aura ha attratg da blera glieud che ha er gi pazienza sch'i era da star en colonna in quart'ura avant il stan da liongias u en tenda da scumessas.
President cuntent
Ruedi Niederer, il president dal comité d'organisaziun è cuntent cun quai ch'è anc stà pussaivel da realisar suenter las desditgas dals termins uffizials. Cunzunt il grond dumber d'aspectaturs enturn mezdi ed er blers resuns positivs ha fatg surstar el positivamain. El saja segirs dad avair prendì las dretgas decisiuns per questa situaziun extraordinaria e guardia optimistic en l'avegnir.
Per decider definitivamain davart l'avegnir da las cursas da chavals a Maiavilla dovri però anc ina analisa detagliada, uschia scrivan ils organisaturs en ina communicaziun a las medias. Quai gist er suenter tut la lavur da reorganisaziun entaifer ils ultims dis e la situaziun extraordinaria da questa ediziun.
RR novitads 17:00
Ediziun 2017 en cifras
- 55 chavals
- 40 chavaltgaders
- 5'500 aspectaturs
- 67'936 francs svieuta da scumessas
- passa 100 gidanters
- premis en la valur da 101'000 francs


text:
El haja supplitgà il trenader naziunal Joachim Löw da betg pli resguardar el. Quai ha il giugader da 31 onns communitgà via il servetsch da novitads curtas twitter.
Schweinsteiger ha giugà blers onns per il club da Bayern München ed è engaschà actualmain tar il club englais Manchester United.
Per la naziunala tudestga ha el absolvì 120 gieus. Avant dus onns en la Brasilia è el daventà campiun mundial. Quest onn ha el cuntanschì cun la squadra naziunala il mezfinal da l'EURO en Frantscha.
RR novitads 12:00


text:
Contignü prinzipal
Sentedes ie publiches
La sentedes dl Cunsëi provinziel ie daviertes a duc. Chësta norma ora dl regulamënt dl Cunsëi garantësc l prinzip che i pruzedimënc de dezijion dl Cunsëi sibe davierc a duc. La ie la garanzia dla democrazies modernes y auza ora l liam particuler danter l popul y si parlamënt te na democrazia ulache l prim vën reprejentà tres l segondo. L Cunsëi provinziel possa tò la dezijion de se ancunté te na senteda sucrëta mé canche l à da nfé cun cuestions sun na persona. Na senteda sucrëta vën a se l dé dinrer y tla storia dl Cunsëi dla Provinzia autonoma de Bulsan nen iel mé puec caji.
I lëures de na nduneda legislativa coche l Cunsëi provinziel ie coche bele dit davierc a duc y chësc per ti unì do ai bujëns de democrazia, per garantì la nfurmazion y l cuntrol da pert di zitadins sun l'atività dl Cunsëi, per mëter n droa chël iter democratich che tres azions y reazions mantën n vita y viva la relazion danter litadëures y litei. Defrënc ie nce i mesuns per mëter n droa chësc prinzip che i pruzedimënc sibe davierc a duc: diretamënter, ulache i zitadins y i media possa se nuzé dla tribunes aposta per scuté su de cie che la va ntan la sentedes; ndiretamënter, tres la puscibltà de pudëi liejer do, nce te internet, ti documënc, tla relazions, ti protocoi stenografics y n.i. cie che l ie unì fat te Cunsëi y te si organns.


text:
Las orglas dalla baselgia da Segnas
L‘ emprema orgla da 1822
Segnas ei gia da vegl enneu stau in vitg cun gronda tradiziun musicala. Quei vesan ins era sch‘ ins contempla las orglas dalla baselgia da Segnas. Dall‘ emprema orgla a Segnas savein nus atgnamein fetg pauc. Ella ei vegnida construida igl onn 1822. Ei vegn consignau ch‘ il construider hagi vuliu imitar las vuschs profundas dils cantadurs da Segnas[1]. Quei fatg lai sminar ch‘ ei deva gia da lezs temps ina gruppa, in pign chor, da cantadurs. Entuorn ils onns 1880 vegn numnadamein confirmau ch‘ ei deva in pign chor baselgia che cantava per occasiuns specialas. Franc ei che quella gruppa cumpigliava buca pli che vegn cantadurs, pertgei il plaz sin laupia lubeva buca in grond diember. Ins sa supponer ch‘ ils umens che mavan da gliez temps sin laupia figuravan el medem mument era sco cantadurs.
Il harmonium da 1905
1902 ei la baselgia vegnida renovada. Che la renovaziun era necessaria udin nus dil document sut. Che quella ha custau bia daners ei era enconuschent. Perquei survegnan ils da Segnas mo in harmonium da baselgia. Il prezi da quel munta a 380 frs.. Tgei ch‘ ei schabegiau cun l‘ orgla veglia ei buca enconuschent. Ualti carteivel era l‘ orgla da 1822 aschi en decadenza ch‘ ins ha insumma buca saviu duvrar ella pli, il harmonium ei pia staus pli che necessaris. Ils 26 da fevrer 1905 decida la radunonza da caplania da cumprar il sura numnau instrument. Quei relata il suandont protocoll[2]:
Prtogoll[3]
Sut il datum dals 26 de Fevrèr 1905 redunau vischins en casa de scola e tractau: Anflont ch‘ il baghiar la decretada orgla nova segi muort la defecta construcziun della baselgia ect. bucca de recomonder,
Concludiu
De cun il resultat import einorma de 11 frs. per fiuc, 8 frs. per melli e 2 frs. per olma carschentar la Parvenda, bein aber, ch‘ ei vegni dau ord quei 38‘ frs. per metter neu in harmonium de baselgia.
Segnas, ils 26 de Fevrè 1905
Jos. F. Flury[4]
L‘ orgla da 1933
Il harmonium ha surviu duront entgins onns. 1933 denton ein ins sedecidius da remplazzar el entras in‘ orgla nova dad in manual. Quei instrument ha custau 5050 frs. e duvrava quasi tut il plaz sin laupia sura aschia ch‘ ils cantadurs eran enserrai en diltuttafatg. Plinavon ha ella era cuvretg la finiastra che rendeva glisch sin laupia. Quei ha beinsavens provocau carplinas denter ils vischins. Aschia han els 1939 projectau in‘ engrondaziun dalla laupia, igl uestg denton leva saver nuot da quei[5].
L‘ orgla da 1964
Pér 1967 ei ina sligiaziun semussada. Ils 22 d‘ uost ha la firma Mathis da Näfels (GL) entschiet cun la projectaziun dall‘ orgla hodierna. ils cuosts ein alla finala seresultau sin varga 30‘000 francs. Ins astga ruasseivlamein menziunar che sur Gion Caminada ha rimnau quasi 30’000 francs per quell‘ orgla[6]. L‘ orgla sepresenta sco suonda[7]:
L‘ orgla posseda dus manuals ch‘ appartegnan mintgamai ad in positiv, pia dus positivs totalmein separai. Igl emprem manual ei per il positiv dorsal, il secund per il positiv toraxal. Mintga manual ha 51 tastas. Il pedal cumpeglia ferm duas octavas ed ha 27 tastas. La circumferenza dils manuals tonscha da C entochen d‘‘‘, quella dil pedal da C entochen d‘. L‘ orgla funcziuna cun ina tractura e registratura manuala. Ils 8 registers ein reparti sco suonda:
Positiv dorsal: Gedackt 8‘ 51 flautas da metal
Principal 4‘ 51 flautas da metal
Quinte 22/3‘ 39 flautas da metal
Mixtur 3 f. 2‘,1‘ 153 flautas da metal
Positiv toraxal: Spillpfeiffe 8‘ 51 flautas da metal[8]
Rohrflöte 4‘ 51 flautas da metal
Principal 2‘ 51 flautas da metal
Pedal: Subbass 16‘ 27 flautas da lenn
La collaudaziun era previda sin ils 17 da december 1967, l‘ inauguraziun sin la fiasta da Nadal 1967. Denton ha ei dau retards. Pli tard han ins fixau il datum sin ils 28 d‘ avrel 1968. Aschia ha la canzun ch‘ era vegnida cumponida per quei eveniment stuiu vegnir midada. Cunquei che la canzun ei vegnida fatga da dus vischins da Segnas e gest per quei intent unic, lessel buca tralaschar da nudar il text da quella. La melodia ei vegnida cumponida da Giusep Sialm †[9], il text ha Victor Durschei fatg. Aunc oz conta il Chor baselgia da Segnas questa canzun duront il temps da Nadal.
Buca mo il chor baselgia ha preparau quei di da fiasta cun ina canzun. Da sur Gion Caminada, igl antecessur da sur Venzin, vein nus a Segnas aunc ses fegls da preparaziun per la benedicziun dall‘ orgla[12]. Quei eveniment, succedius all‘ entschatta dalla messa ha tunau aschia:
Spiritual: Nies agid ei enten Num dil Segner.
Pievel: Che ha fatg tschiel e tiara.
Spiritual: Ludei Niessegner en siu tempel
Ludei El el firmament de sia pussonza
Ludei El en sias ovras pussentas
Ludei El en sia grondezia infinita
Ludei El cun tun e trumbettas
Ludei El cun harfa e cetra
Ludei El cun pauca e saults
Ludei El cun gegias e flautas
Ludei El cun bransinas sonoras
Ludei El cun bransinas tunontas
Pievel: Tut tgi che ha flad duei il Segner ludar.
Spiritual: Ludei il Segner cun paucas e saults.
Pievel: Ludei el cun gegias e flautas.
Spiritual: Il Segner cun Vus
Pievel: E cun Tiu Spért.
Spiritual: Nus lein urar,
Segner, Ti has cumandau entras Tiu survient Moises de sunar las trumbettas tier ils sacrifecis che vegnan fatgs en Tiu num. Ti has voliu ch‘ ils fegls d‘ Israel laudien Tiu num cun tubas e bransinas. Nus rughein Tei: + benedescha quell‘ orgla ch‘ ei dedicada a Tiu sogn survetsch. Ed ils fideivels che laudan Tei cheu sin tiara cun canzuns spiritualas, lai arrivar tier la legria perpetna dil s. parvis. Entras Niessegner jesus Cristus Tiu Fegl, che viva e regia cun tei en unitad dil Spért Sogn, Dieus da perpeten en perpeten.
Pievel: Amen.[13]
Suenter quella benedicziun ha il pievel cantau il psalm 150. Sut la direcziun dad Albert Berther conta il chor la messa en honur da sogn Gion Battesta cumponida da Giusep Huonder ch‘ accumpogna il chor all‘ orgla. Sper el han ins era envidau igl organist Alexi Sialm.[14]
Per la renovaziun interna da 1992 ei planisau da midar l‘ orgla e postar quella encunter il mir davos, cunquei ch‘ ina laupia vegn demontada. La restauraziun dall’orgla hodierna ei succedida pér 2013. Per mitigar il tun recent ei vegniu fatg ina nova intonaziun ed il dispositiv lateral ei vegnius cumpletaus cun in niev register, ina Gmaba 8’. Quelals lavurs ein vegnidas fatgas dall’anteriura firma Freytag da Favugn.
[1] Victor e Teodosi Sialm, La famiglia Sialm, p. 76
[2] Urbari dalla pervenda Segnas, p. 265
[3] text original
[4] Urbari della pervenda Segnas 1859 – p.
[5] Invitaziun alla fiasta giubilara 50 onns Chor baselgia Segnas, p. 5
[6] Urbari dalla Caplania da Segnas, p. 294b
[7] tenor inventari cantunal entras Willi Lippuner 9-7-1969
[8] quellas flautas han ins priu dall‘ orgla veglia
[9] cumponiu a Cham, ils 7-11-1967
[10] tenor melodia da J. S. Bach
[11] Chor Baselgia Segnas
[12] Urbari dalla Caplania da Segnas, p. 294
[13] text original
[14] Archiv parochial Mustér


text:
L'interess per la sairada d'infurmaziun n'è betg stà fitg grond. Radund 50 persunas han tadlà las explicaziuns. Il president communal ha motivà la proposta da la suprastanza communala per in nov futur da l'Ovra electrica Samedan.
Memia pitschen
L'Ovra electrica Samedan saja memia pitschna per funcziunar vinavant da maniera autonoma sco gestiun da la vischnanca ha argumentà il president communal da Samedan, Jon Fadri Huder. Quai tant finanzialmain sco era en vista a la segirtad dal provediment cun electricitad a Samedan. La collavuraziun cun in concern d'energia porschia percunter segirtad dal provediment e la vischnanca possia uschia era profitar finanzialmain da la vendita da las aczias.
2,4 milliuns per la vischnanca
Repower vul pajar 2,4 milliuns francs per ils 49% da las aczias da l'Ovra electrica da Samedan. En pli surpiglia Repower era ils quatter collavuraturs actuals da l'Ovra electrica cun garanzia che las pajas restian quellas dad hoz. Repower garantescha era che las taxas per la forza electrica restian sin il nivel dad oz, quai enfin l'onn 2020. Finanzialmain interessant per la vischnanca è era il fatg che la nova societad d'aczias surpiglia era ils debits da l'Ovra electrica da 2,6 milliuns francs. La vischnanca avess uschia la mesadad da quest import, 1,3 milliuns francs damain debits.
Pertge vender ina fatschenta che renda?
Dumondas criticas hai surtut dà en vista al fatg che l'Ovra electrica Samedan fetschia actualmain adina buns gudogns. La vischnanca survegnia mintg'onn radund 500'000 francs dal gudogn. Pertge lura vender ina tala fatschenta? Quai ha dumandà l'abitant Guido Lazzarini. Ils experts da Repower han dentant taxà pli bas ils gudogns da l'Ovra electrica Samedan, sin be radund 270'000 francs. E la vischnanca ha mussà via sin il fatg che la vischnanca survegniss in gudogn garanti da radund 140'000 francs durant ils prims trais onns da la nova societad d'aczias. Il CEO da Repower Kurt Bobst ha en pli declerà che ses concern saja interessà da porscher servetschs en las regiuns grischunas per mategnair plazzas da lavur. In pitschen gudogn saja pussaivel en connex cun il provediment cun forza electrica, ma quai na saja betg la motivaziun principala per l'engaschament da Repower tar ovras sco quella da Samedan. Crititgà è era vegnì il pretsch da vendita da 2,4 milliuns francs per ils 49% da las aczias. Quai saja in pretsch fitg bas.
Decisiun ils 8 da december
La radunanza communala da Samedan decida ils 8 da december davart la midada da l'Ovra electrica en ina societad d'aczias e davart la vendita da 49% da las aczias a la Repower. Sche la vischnanca di gea duai la nova societad d'aczias esser operativa il prim da fanadur 2017.
RR actualitad 08:00


text:
La litgiva da Schubert
- Mardi, 1.5.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 1.5.2018, 8:40, RTR
La chanzun classica «Die Forelle» ha Franz Schubert cumponì per la poesia da Christian Friedrich Daniel Schubart.
La chanzun da la litgiva che sa noda da buna fai en l'aual fin ch'ella vegn pigliada dal pestgader è daventada in hit da la classica. La melodia ha Franz Schubert lura era duvrà per ses quintet da la litgiva.
La poesia è dal tudestg Christian Friedrich Daniel Schubart che ha vivì en il 18avel tschientaner. L'autur ha descrit a moda simbolica ses destin sco criticher social politic. Schubart è stà a ferm en ina tur per passa diesch onns pervi da sias publicaziuns envers l'absolutissem e la decadenza en il ducadi da Württemberg.


text:
Minister da finanzas resta Euklid Tsakalotos, el è ina da las persunas che ha contractà cun ils donaturs sur da l'agid finanzial ed il program da refurma actual.
Vitiers ha la nova regenza in substitut dal minister da finanzas, lez ha l'incumbensa da controllar sche tut las obligaziuns vegnan ademplidas. Quest pensum survegn Giorgos Chouliarakis. Minister da l'exteriur è Nikos Kotzias ch'era gia avant il minister per ils affars exteriurs.
Il schef da la partida da coaliziun «Ils Grecs independents», Panos Kammenos, maina era en questa regenza il ministeri da defensiun.
RR novitads 06:00


text:
Exteriur
-
Schef da la mafia mort
In dals pli gronds schef da la mafia taliana è mort. L'anteriur schef da la Cosa Nostra, Bernardo Provenzano, saja mort en la vegliadetgna da 83 onns scriva l'agentura da novitads taliana Ansa. El saja mort en arrest, quai suenter lunga malsogna.
Bernardo Provenzano era vegnì arrestà l'onn 2006 suenter ch'el era sin la fugia durant decennis. Provenzano valeva sco schef dals schefs da la Cosa Nostra siciliana ed è ditg stà in dals pli tschertgads criminals da l'Italia.
RR novitads 16:00


text:
Svizra
-
Dapli dunnas en cussegls d’administraziun
L’Uniun svizra dals patruns ha publitgà ina glista cun nums da 400 dunnas che fissan ablas da surpigliar in post en in cussegl d’administraziun. La glista saja vegnida messa ensemen en collavuraziun cun plirs partenaris era ord la schientscha scriva l’Uniun svizra dals patruns.
Cun questa glista vul l’Uniun svizra dals patruns contribuir ch’i dettia dapli dunnas en cussegls d’administraziun. En in studi da l’onn 2013 avevan 80% da las interpresas dumandadas inditgà da vulair augmentar il dumber da dunnas en lur cussegls d’administraziun.
RR novitads 15.00


text:
Dialet
Un dialet (da la parola greca διάλektoς, diálektos) l'è una variant d'una lengua che l'è particulara d'un grüp de parlant. La categurizazion de dialet la s'aplica de suvent ai carateristich di parlad regiunal, ma un dialet el pö vess definii anca da alter fatur, cume la class sucial o el gener sessüal.
Int el parlà pupular, la parola "dialet" l'è druvaa de spess cume riferiment a una lengua meno cugnussüü (püssee da tüt per i lenguv regiunal, presempi in Italia o in India), suratüt quand che quej lenguv chì j'hinn no scrivüü o j'hinn no standardizaa. De suvent, quela manera chì de druvà la parola "dialet" la gh'ha una cunutazion pegiurativa perchè sturicamenet l'era cumpagnaa da un credo che i lenguv minuritari i gh'aven mia d'impurtanza, e adritüra che i gh'aven no un lessich o una strutüra sintatica. Per evità cunfüsion, i lenguista i dröven de suent 'l termin varietà linguistega o semplicement varietà.
Un dialet el se distingua da j'alter per lessich, gramatica e parnonzia (funulugia e prosudìa) Int i cas induè che se pö fa una distinzion dumà dal pont de vista de la parnonzia, se dröva el termin "acent" inveci che "dialet", anca se di volt int el parlà cumün de la gent i termin "dialet" e "acent" j'hinn druvaa cume sinonim.
Un dialet che l'è tacaa a una class sucial particular el pö vess ciamaa suciulet.


text:
Gesù a l'ha proponuje n'àutra paràbola e a l'ha dije: "Èl regn dël Cel a smija a la smens ëd senëvra che n'òm a l'ha pijà e sëmnà an sò camp. E combin ch'a sia la pi pcita tra tute le smens, quand ch'a chërs, a l'é la pianta la pì àuta ch'a-i sia e a dventa 'n erbo, dë manera che j'osej dël cel a-i ven-o a fé ij sò ni an sij branch".
A l'ha dije n'àutra paràbola: "Èl regn dël Cel a smija al chërsent che na fomna a pija e a mës-cia con tre mzure 'd farin-a, fin-a tant ch'a sia tut' alvà".
"Ël Regn dël cel a l'é tanme 'n tesòr stërmà ant un camp, che n'òm a l'ha trovà e a l'ha stërmà, e peuj, për la gòj ch'an n'ha, a vend tut lòn ch'a l'ha e a cata col camp.
Ancora, ël Regn dël cel a l'é tanme 'n mërcant ch'a va 'n serca 'd bele perle. Cand a l'ha trovà na perla 'd grand valor, a l'é andass-ne a vende tut lòn ch'a l'avìa e peuj a l'ha catala.
Ancora, ël Regn dël cel a l'é tanme na rèjt campà ant ël mar e ch'a ciapa ògni sòrt ëd pess. Quand ch'a l'é pien-a, ij pëscador a la tiro a riva, peuj assëtà ch'a son tut d'antorn, a buto 'l pess bon da banda andrinta dle cassiëtte e a campo via col ch'a l'é nen bon. A sarà parèj a la fin dël mond. J'àngej a rivran e a sern-ran ij giust dai gram, e a-j campran ij gram ant la fornas avisca, andoa a-i sarà 'd pioré e 'd schërziné 'd dent.
Gesù a-j dis: "L'Eve capì tute ste còse?" E a l'han di-je: "Eh, Signor". Antlora Gesù a l'ha di-je: "A l'é për lòn che minca scriba ch'a sia bin istruì për ël Regn dël cel, a smija 'n padron ch'a gava fòra da sò tesòr ëd ròba neuva e' d ròba veja".
J'àutri test bìblich ch'a saran lesù ant le cese sta duminica a son:


text:
En in contract da basa saja reglà ch'il «Bündner Tagblatt» vegnia edì d’ina atgna redacziun, scriva la «Sonntagszeitung» sa referind sin indicaziuns da la Ems-Chemie. Uschia na saja anc betg decis definitiv davart ina fusiun.
Cun la collavuraziun dal «Bündner Tagblatt» e da la «Südostschweiz» na dovri betg pli ina collavuraziun cun la «Basler Zeitung», ch'è vegnida discutada. Il giavisch da la BaZ che vegn finanziada da Christoph Blocher, da vulair sa basar meglier a moda economica e da derasar sia influenza redacziunala, resta cun quai nunademplì.
Mala communicaziun e contracts liants
La Ems-Chemie, manada da la figlia da Blocher, Magdalena Martullo-Blocher, posseda las bleras aczias da la gasetta «Bündner Tagblatt». Ella n'è betg cuntenta cun il sa cuntegnair da Hanspeter Lebrument. Lebrument ha confermà a la «Sonntagszeitung» ch'els hajan gì ina dispita pervi da quai:
Nus n'avain betg infurmà dunna Martullo-Blocher avant la communicaziun. Quai è stà in sbagl.
Sco quai che las retschertgas mussian, na vai dentant betg be per la dumonda da la communicaziun che saja stada mala. Ils possessurs dal «Bündner Tagblatt» n'èn betg d'accord cun la cooperaziun respectivamain cun la dimensiun da quella. Lebrument publitgescha il Tagblatt sin fundament d'in contract cun la Ems-Chemie. Quel di ch'il Tagblatt mantegna in'atgna redacziun. Questa clausula dal contract e cun quai l'independenza da la gasetta, vesan ins sco blessada entras ina fusiun.
Lebrument metta dentant en dumonda il dretg dal «Bündner Tagblatt» per in'atgna redacziun. El di: «Il contract tranter il Bündner Tagblatt e la Somedia prevesa en sasez duas redacziuns per ils titels, na garantescha dentant betg al Tagblatt in'atgna redacziun.» Editur e responsabel per omadus titels saja el, Hanspeter Lebrument.
Collavuraziun cun BaZ puspè discussiun?
Uffizialmain conferma l'Ems-Chemie che l'ultim pled en chaussa dals plans da fusiun na saja anc betg discurrì. Lur pledader scriva: «Il dretg d'ediziun dal «Bündner Tagblatt» tutga per la gronda part a l'Ems-Chemie. Il concept detaglià per il futur co las duas gasettas duain vegnir manadas, n'exista anc betg.» Davart dapli na possian ins betg prender posiziun.
Il mument vegnia speculà davart ils motivs per l'agitaziun da Martullo-Blocher. La famiglia Blocher veglia sfurzar Lebrument vid maisa cun la BaZ, vegn supponì. La Sonntagszeitung scriva ch'i saja fact che la BaZ vul cooperar cun ils Grischunais, ed era la Südostschweiz vul tenor Lebrument nizzegiar sinergias.
En cas che la fusiun en chasa va da la glatscha giu, sto Lebrument forsa propi puspè sa drizzar encunter Basilea.
RR novitads 09:00


text:
La Val Müstair vul il nov ressort da vacanzas «La Sassa» a Tschierv. I ha dà in cler gea cun 235 encunter 42 vuschs per la vendita dal terren a l'investur, l'interpresa Domenig Immobilien SA. Quella vul ussa fabritgar per radund 25 milliuns francs radund 60 abitaziuns cun da quai da 250 letgs.
Investiziuns per Minschuns
Cundiziun da l'investur era ch'ils implants da sport Minschuns SA fabritgan ina nova pendiculara da Tschierv si Minschuns. Ils credits per questa construcziun e per la construcziun dad indrizs per ennavar ha la radunanza communala er acceptà cleramain. Uschia investescha la vischnanca ussa 3 milliuns francs per Minschuns ed ha en pli decidì da dar la garanzia per in credit che Minschuns retschaiva dal Uffizi d'economia e turissem dal Grischun.
Anc nagina concessiun
Minschuns sto ussa concretisar il project per la pendiculara per dumandar la concessiun e la permissiun da construcziun. La Domenig Immobilien SA s'oblighescha en il contract da vendita dal terren da cumenzar a bajegiar il resort entaifer in onn suenter che la construcziun da la pendiculara ha cumenzà.


text:
Ina schliaziun per la stretga tar Mulegns sin la via dal Güglia saja en vista, aveva la regenza respundì la mesemna durant l'ura da dumondas dal Cussegl Grond. Quai dentant betg cun in sviament cun in tunnel, mabain cun schlargiar la via sezza.
Per che quai saja pussaivel, sto la Chas'alva per part vegnir spazzada – forsa perfin cumplettamain. La regenza saja dentant sa cunvegnida cun ils possessurs da la chasa istorica e sch'i na dettia betg in recurs, possian ins cumenzar cun las lavurs gia l'onn proxim.
RR novitads 17:00


text:
Per il cusseglier federal d'economia Johann-Schneider Ammann è vegnì il dretg mument per sa retrair: El saja entrà en uffizi per gidar a segirar l'occupaziun cumplaina en Svizra, mantegnair l'industria en Svizra e sustegnair la PLD a traversar il fund da la val. Oz saja l'occupaziun uschè auta sco and mai, l'industria ferma e la partida plain schlantsch.
Jau hai in cler punct d'orientaziun: fin da la legislatura il 2019.
Schneider-Ammann fa dapi il 2010 part dal Cussegl federal. El è succedì a ses collega da partida Hans-Rudolf Merz. Il departament economia, furmaziun e perscrutaziun stat sut il timun da l'inschignier d'electricitad.
Sco in dals puncts culminants da sia carriera vala la cunvegna da commerzi liber cun la China. Ma er numerus dossiers betg populars èn stads èn ses mauns, tranter auter la refurma da l'agricultura, ch'il occupa anc adina.
Betg in da «gronds pleds»
Pli pauc familiar è il cusseglier federal stà cun tegnair pleds. Savens è l'interprendider s'exprimì en in ductus cumplitgà. Ses pled tar il di dals malsauns il 2016 è perfin vegnì tar in hit sin Youtube.
Hit da Youtube
Betg mo in cumià en il Cussegl federal
Er la cussegliera federala Doris Leuthard aveva gia annunzià da sa retrair il pli tard l'atun da l'auter onn.
RR novitads 06:00


text:
Ins sto enconuscher l’istorgia da l’Opera Viva per chapir quest pass. Suenter il success da l’opera Nabucco l’onn 2010 han ils organisaturs vulì crescher, per crescher ha i duvrà in nov plaz e quai è sta a Misanengia. Mo la aveva la tenda cun 900 persunas plaz. La midada n’è dentant betg gartegiada. La tenda è stada memia gronda. Ils organisaturs na vegnivan betg d’emplenir ils plazs. Gia il 2014 han els puspè fatg l'Opera Viva en la tenda pli pitschna.
I ha duvrà ina decisiun
Sco quai che Kevin Brunold dal comité d’organisaziun di è il proxim pass stà quel, da ponderar da puspè turnà a Cuort/Maierhof.
Igl avantatg dad esser gest sper il parcadi cun 300 plaz da las pendicularas, ed uschia pudair desister sin transports cun bus, ha la finala stà il punct decisiv per il vegl plazzal per l’Opera Viva a Cuort. Els hajan propi stuì decider tranter dus buns plazs sincerescha Kevin Brunold.
Finanzialmain sajan omadus plaz quasi tuttina, vul dir omadus possessurs faschian fitg bunas cundiziuns per l’Opera Viva. Ils possessurs en d'ina vart la vischnanca sco acziunaria principala dal Rufalipark e da l'autra vart las pendicularas da Sursaissa Mundaun per il plaz a Cuort.
Pli confortablas sutgas
La tenda da quest onn a Sursaissa è la medema sco quella da l’onn 2014 pia cun bunamain 700 plaz. La novaziun sajan sutgas pli confortablas, ha ditg Kevin Brunold. En la tenda gronda a Sursaissa vegn manà si quest onn l'opera Guglielm Tell da Gioachino Rossini. Davent dals 29 da fanadur fin ils 14 d'avust datti 10 producziuns.


text:
Il Cussegl naziunal ha approvà cun 133 cunter 58 vuschs la moziun da Daniel Fässler PCD/AI. La ministra da giustia Simonetta Sommaruga ha fatg attent senza success, che cas levs sajan uschia u uschia prendids or da la persecuziun penala.
Il Cussegl dals chantuns aveva flaivlentà la lescha penala da corrupziun. El ha decidì ch'in delinquent che ha corrumpà persunas privatas vegn persequità sulet sin proposta, sch'il delict na violeschia betg ils interess publics.
Lescha d'alibi
Opposiziun cunter la midada da la lescha vegn da la PPS, lezza n'ha betg vulì entrar en la debatta. Cun la Lex FIFA vegn dà da crair al pievel che nus fetschian insatge, ha ditg Pirmin Schwander PPS/SZ.
La debatta n'è anc betg a fin.
RR novitads 11:00


text:
Subcategories 1
Related categories 1
Sites 18
Confoederatio Helvetica
Las autoritads federalas da la Confederaziun svizra: Assamblea federala, Cussegl federal, Tribunal federal
Agüd svizzer per mamma ed uffant
Iniziativa per la protecziun da l'uffant betg naschi e per l'agid a sia mamma en basegn.
Biblioteca chantunala dal Grischun
[Cuira] Sco biblioteca d’archiv grischuna maina diversas collecziuns da purtaders d’infurmaziun ch’èn vegnids producids en il Grischun u che han il Grischun sco tema. Temps d'avertura, novitads, catalog online.
Biblioteca-Laax
Temps d'avertura, novitads, catalog online.
Chantun Grischun
La pagina offiziala dal chantun grischun.
Clostra San Jon a Müstair
Sguard en la vita da las Benedectinas da Müstair e infurmaziuns per visitar il museums e la butia da la claustra.
Decleranza universala dals drets da l'uman
Charta da las Naziuns unidas.
Fonoteca Naziunala Svizra
Ha l'incumbensa da rimnar, da render accessibles e metter a disposiziun portatuns cun in cuntegn che sa referescha en ina moda u l'autra a l'istorgia e la cultura da la Svizra.
Giuventetgna Cadi
La lavur da giuventetgna Cadi ei in project dalla fundaziun Tür auf - mo vinavon.
Giuventetgna Rumantscha
Uniun che ha per finamira da promover la lavur da giuventetgna e furmar contacts tranter giuvenils da las differentas regiuns rumantschas.
Lia Rumantscha
Organisaziun da tetg da tut las uniuns linguisticas e culturalas rumantschas. Sustegn, promoziun e coordinaziun da las lavurs da las societads linguisticas e culturalas, curs da lingua. Vendita online da cudeschs, discs compacts, cassettas da musica.
Ligia perpetna digl Uost 1291
Ligia denter Uri, Sviz e Unterwalden.
Octopus
Chasa editura da Cuira: historgia, cudeschs rumantschs, links.
Perdüttas da Jehova
Paginas da la religiun e la Bibla.
Pleiv catolica s. Gions Mustér
Pagina dalla Pleiv S. Gions da Mustér e dal cussegl pastoral.
Pro Patria
Fundaziun per mantegnair e tgirar ils bains culturals svizzers. Actul, products, projects.
Societad Retorumantscha SRR
En las Register da las Annalas, l’annuari da la Societad Retorumantscha che cumpara dapi il 1886, chatt’ins ina vasta paletta da tractats scientifics e scientific-populars davart lingua e cultura rumantscha.
Uniun dals Grischs
Uniun per promouver e sustegner la lingua rumantscha. Cuors intensivs da rumantsch, chalender ladin.
Other languages 88
Last update:February 10, 2016 at 10:06:52 UTC
Societad
Sport
All Languages
Art
Affairs
Computers
Sanadad
Chasa
Novitads
Recreaziun
Referenza
Regiunal
Scienza
Cumpras


text:
Jörg Haider
Jörg Haider (Bad Goisern am Hallstättersee, 26 ad Śnar dal 1950 – Köttmannsdorf, 11 'd Utóbar dal 2008, a s lèś [ˈjœɐ̯k ˈhaɪdɐ] in tedésc, scólta'l chè) 'l è stâ 'n pulìtig austrìac. Ad mistēr al fava 'l avucàt.
Biugrafìa
Fiōl 'd un funsiunàri dal Tèrs Reich, Jörg da śōv'n al s davśìna a 'l partî liberàł austrìac (FPÖ) pima incóra 'd laureàr-'s in dirìt. In séguit al dvènta segretàri dal partî par la Carìnsia (1977/1983) e pò a livèl nasiunàł (1986/2000) miténd da na banda i valōr liberài par spuśàr qvéi dal pupulìśum nasiunalìsta. A séguit 'd 'n artìcul vgnû fóra su na rivìsta dal partî in du a s dgiva che 'l ulucàust al n gh'è mia stâ dabòṅ e 'd un cungrès tgnû in dla sità in du 'l éra nâ Adolf Hitler, al FPÖ 'l è śbatû fóra da 'l grup dl'internasiunàł di liberài anc se Haider 'l ivâ pruâ a difénd'r-as dgénd ch'i 'l ìvan fat pròpria a Braunau am Inn parchè lè i cóst di albêrg i éran bas.
In dal 1989 al dvènta guvernadōr dla regiòṅ dla Carìnsia ma du an dòp 'l è custrét a dimét'r-as parchè 'l iva fat i cumplimènt a la pulìtica sóci-ecunòmica 'd Adolf Hitler. Ma a gl'austrìac a gh in ciàva gnint tant ch'in dal 1999 i 'l eléś'n incóra dand-ag dagnóra 'l 30% di vōt. Al stat 'd Ìśraēl però al n sèra minga gl'òć e 'l an dòp al diś che lò al n è minga na parsòna bèṅvgnùda da cla banda.
Haider al tira avànti listés dand al sò apóǵ a 'l pupulàr Wolfgang Schüssel faghénd, sèmp'r in dal 2000, un pat p'r al guèran dal paéś fra 'l ÖVP e al FPÖ. L'UE, dimóndi in pinsēr par la bruta piga ch'l'iva ciapâ la pulìtica austrìaca, la mét in camp dal sansiòṅ cóntar l'Àustria[1].
In dal 2002 Haider al fà cascàr al guèran ma a gl'elesiòṅ a gh và mâł parchè al ciàpa sōl al 10,2% di vōt. Al decìd acsè ad dar-'g un taj cun la pulìtica ma pò al gh'à 'n ripensamènt dū an dòp turnànd a cap dla Carìnsia muciànd sù al 42,5% a agl'elesiòṅ.
In dal 2005, dòp di prubléma c'n al sò delfîṅ Heinz-Christian Strache, al dà vita a 'n àtar partî ciamâ Bündnis Zukunft Österreich (BZÖ, Aleànsa p'r al Futûr dl'Àustria), sćiancànd in dū al partî d'l FPÖ. In tut al manéri a gh và bèṅ listés parchè a gl'elesiòṅ dal 2008 al pòrta a cà al 10,7% di vōt.
Haider al mōr in 'n incidènt in màchina 'l 11 'd Utóbar dal 2008. A 'l funeràł i sò parènt i dmàndan a i nustàlgic dal naśìśum e dal fasìśum 'd armàgn'r a cà.
Nòti
- ↑ Àustria, tuti 'l sansiòṅ dl'Ugnòṅ Européa La Repubblica, 4 ad Favràr dal 2000


text:
Claudio Enz da Bever (26) passenta sper sia lavur sco mecanist era tut ses temp liber cun autos. Era sch'ils models talians tar ils oldtimers han prioritad tar el - in eveniment sco il British Classic Car Meeting na manchentass el mai. Tals autos na ves'ins numnadamain uschiglio betg sin via.
Autos en la valur da tranter 300 e 400 milliuns francs èn stads exponids questa fin d'emna a San Murezzan lung la Via Serlas. La via luxuriusa a San Murezzan è daventada anc pli luxuriusa ed ha attratg blera glieud. Fans d'autos. Persunas sco Claudio Enz cun benzin en il sang – cun quel saja el naschì.
130 autos èn sa participads a la 23avla ediziun dal British Classic Car Meeting. Tranter els models dal temp avant la guerra, models pli novs u ils classics oldtimers da las marcas Bentley, Aston Martin u Jaguar. Per fans d'autos in paradis. Era per Claudio Enz ch’è mecanist e fanaticher per oldtimers.


text:
Il team svizzer da bob a quatter da Rico Peter ha gudagnà surprendentamain ina cursa da la cuppa mundiala en ils Stadis Unids da l'America. Ils bobists svizzers han mess si en omadus percurs il meglier temp e battì uschia ils matadors locals e victurs olimpics da Vancouver da Steven Holcomb. Ils Americans èn vegnids segunds. Plaz 3 va al team dal Canada da Chris Spring.
En il bob svizzer dal manischunz Rico Peter eran Janne Bror van der Zijde, Simon Friedli ed il frenader Thomas Andrianov.
Novitads 21.00


text:
L'IOC aveva acceptà ina delegaziun russa da 271 atlets. Quai èn radund 70% dals atlets russ. 100 sportistas e sportists ha l'IOC sclaus. Il Tribunal internaziunal dal sport CAS ha perencunter decis che 3 sportists russ ch’èn gia vegnids punids pervi da doping pon far part: La campiunessa mundiala en nudar, Julia Jefimova, ils rembladers Anastassija Karabelschtschikowa ed Ivan Podschiwalow. Il CAS ha approvà lur recurs. Els eran gia vegnids sentenziads pli baud pervi da doping, han dentant expià il chasti.
RR novitads 06:00