text:
La Svizra saja ina part da las guerras globalas, han ditg ils participants dal marsch da Pasca. Entras l'export da material da guerra ed entras bancas ubain assicuranzas ch'investeschan en concerns d'armament saja la Svizra involvida en guerras. Ils activists han pretendì da dar als fugitivs da guerras ina pussaivladad da lavurar ed ina perspectiva.
Svizra Cunter la guerra e per la pasch
Mintg'onn sa mettan tschients persunas sin via per demonstrar per la pasch. Er quest onn ha il marsch da Pasca carmalà blera glieud.
sda/sc


c: text/html

text:
Telefonins cun in abunament da la Swisscom n’avevan betg dapertut a Bever colliaziun cun la rait. L’interpraisa aveva pervi da quai inoltrà ina dumonda per montar in’antenna sin il territori da Bever. Cunter quel intent avevan sa dustads ils Beverots.
Vulì impedir nova antenna
Tant la suprastanza communala sco era ina gruppaziun d’indigens avevan fatg plant encunter l’installaziun d’ina antenna sin il territori da Bever. Els avevan perfin smanatschà a la Viafier Retica da procurar ch’il label d’Unesco na valess pli sch’ins installass in’antenna sin il territori da Bever.
Nagina schanza avant dretgira
Sco che la presidenta communala da Bever, Ladina Meyer ha declerà a Radiotelevisiun Svizra Rumantscha haja la vischnanca bain sclerì las pussaivladads ch’i dess per evitar l’installaziun d’ina antenna, dentant haja il Tribunal administrativ chantunal declerà, che la vischnanca n’haja nagina schanza. Quai surtut cunquai ch’il lieu previs per l’antenna sa chatta sin territori da la vischnanca da Samedan.
Colliaziun da 3G/4G dapertut
Dapi il schaner da quest onn è l’antenna entant installada. Ch’ella haja infurmà la radunanza communala da Bever, ha agiunt Ladina Meyer. Fin uss n’haja ella udì naginas reclamaziuns ord la populaziun davart l’implant a l’ur da Bever. Unicamain ella sezza sa giavischass mintgatant ch’il telefonin na scalinass trasora, grazia a la buna colliaziun cun la rait, garantida tras la nov’antenna a Bever.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ord vegl daventa nov. In trend che è er arrivà tar il material da construcziun. La firma Montebello SA elavurescha numnadamain rument da chasas sbuvadas e masdiglia il material elavurà cun nov betun. Uschia che la mesadad dal material è nov e l’autra è material reciclà. L’emprim project che vegn construì ord quel material è la Porta Samedan nua ch’i vegn a dar l’emprima Migros en Engiadina.
Grond sforz da producziun
Il sforz per producir il betun reciclabel è però in toc pli grond sco normal. Numnadamain dovri dapli persunal per sortir tut il rument da las chasas sbuvadas ed er indriz spezials che manizzan il material in plirs process enfin ch’i dat gera e sablun ordlonder. Tuttina è Flurin Wieser, il maina gestiun da la Montebello SA persvas che questa moda è l’avegnir dal material da construcziun. Numnadamain èn las deponias adina pli plainas ed a survegnir gera natirala tras chavadas adina pli difficil.
Il project pilot en Grischun, la Porta Samedan è sin buna via. Ils total 17’000 meters cubic betun èn bainbaud elavurads - las lavurs da construcziun dadora pia serradas giu.
L’avertura dal nov center da cumpra è planisada ils 23 da zercladur 2021.


text:
La regenza grischuna ha declerà il med sco obligatoric. Il cuntegn da quel è accordà cun il Plan d'instrucziun 21. Sper in concept communabel per tut ils idioms resguardia il med er las particularitads idiomaticas. Il med cumpiglia mintgamai quatter carnets da lavur per scolaras e scolars sco era in commentari en quatter parts per ils scolasts. Il commentari per scolasts datti er en furma digitala sco PDF. Er ils carnets da lavur datti tant en furma digitala sco er en furma squitschada.
Sco che l'uffizi per la scola populara communitgescha èn las proximas publicaziuns prevesidas per l'auter onn da scola. Lura duai cumparair il med per la quarta classa e per l'emprima secundara.
RR novitads 12:00


text:
Suceava
Suceava (Szucsáva in üngheres; Szuczawa in pulach; CyчaBa/Sučava in ücrain; שאַץ/Shats in yiddish) l'è una cità de la Rumania cun püssee de 105.000 abitant.
Geugrafia[Modifega | modifica 'l sorgent]
Suceava la se tröva in del distret umonim, in la regiun storiga de la Bücovina.
Storia[Modifega | modifica 'l sorgent]
La presenza de insediament üman in del'area de la cità l'è multu antiga, cume testimonien un frach de retruvament archeulogigh che vegnen dal Paleulitigh; pö la gh'è vivüda una tribü de Dach che l'è mai finida sota i Ruman, anca se gh'è staa un fort inflüss cultüral latin. Düranta el Mediuev la cità l'ha cunussüü el sò splendur massim quand che Peder I de Muldavia l'ha fada vegnì la capital del sò regn, un rol mantegnüü fina al 1565. In quel ann, Alexandru Lăpuşneanu l'ha spustaa la capital a Iaşi.
In del periud de la gloria de vess capital, el mument püssee bel l'è staa quel de regn del Steven III el Grand (Ştefan III cel Mare in rumen): a quel temp hin staa faa sü i dò citadel furtifigaa che se veden anca incö. Al temp Suceava l'ha patii anca l'assedi di Türch, sota al cumand del Maumet II (1476): ma l'è riessida a resist. Suceava l'è mai stada cunquistada cui arma.
El 21 de magg 1600, düranta la sua opera la riünifigaziun del paes, Michee 'l Bravu l'è 'gnüü denter a Suceava senza cumbat, vist che l'è staa acolt cun favur e unuraa 'me signur del lögh. E l'è staa chì che cinch dì dopu el Michee 'l s'è pruclamaa Signur de la Tera de Rumania, de l'Ardeal e de la Tera de Muldavia.
In del 1775, insema a tüta a la Bücovina, Suceava l'è finida sota el dumini di Austriegh. E l'è staa inscì fina al 1918, quand che 'l teritori l'è entraa a fà part de la Rumania. Da quel mument la cità l'è andada dedree ai sort del sò növ paes.
Cumpusiziun etniga[Modifega | modifica 'l sorgent]
Cumpagna de tanti cità de la Miteleuropa, anca Suceava la gh'ha di minuranz etnigh storigh. Al dì d'incö però. la cità l'è abitada suratüt da Rumen. In del 2002 un censiment el feva vedè questa sitüaziun:
La püpart de la pupulaziun l'è de religiun urtudossa.


text:
Les autorités iudiziares
L’istituziun zentrala dla iurisdiziun zivila- y penala é formada dal tribunal. La spartiziun te iurisdiziun penala y zivila ti corespogn pro le tribunal a döes seziuns, chëra penala y chëra zivila.
Le tribunal á süa sënta zentrala a Balsan. Implü él sëntes destacades dl tribunal a Porsenú, Bornech, Maran y Solaneres. Certes prozedöres vëgn ma destrigades tla sënta zentrala, sciöche por ejëmpl – tl dërt zivil – les prozedöres de separaziun y devorz, les stritaries che reverda le laur, les esecuziuns imobiliares, y – tl dërt penal – la pert dla prozedöra dan signoria por les inrescides preliminares.
Le tribunal zivil
Les seziuns ziviles dl tribunal se crüzia dles dezijiuns de dërt privat. Pro chëstes toca por ej. les stritaries sön i dërc de proprieté, i raporc contratuai, i dërc de arpejun, mo ince le dërt de familia, le dërt sozietar, le dërt de concurs, y i.i.. Por n valgügn cimps importanc él pro le tribunal provinzial seziuns spezialisades, sciöche chëra por les stritaries che reverda le laur y chëra por l’agricoltöra. Tratan che la iurisdiziun zivila se crüzia en linia de prinzip de stritaries tl ciamp dl dërt zivil, y antervëgn ma sce na pert plüra o fej recurs, á la iurisdiziun penala döt d’atri dovëis.
Le tribunal penal
Les prozedöres penales reverda la puniziun de reac, chël ó dí te n significat plü ampl, le jí cuntra i delic. Ares vëgn metüdes a jí dal procuradú che rapresentëia le Stat sciöche acusadú. Tla maiú pert di caji po le procuradú antergní d’ofize. Ma pro reac de mënder interes publich vára debojëgn ince dla scomenciadia da pert de n privat, che mëss pluré.
Ti ultimi agn él gnü fat tröpes reformes y al s’á batü tres tres deplü le vicare unich; al vëgn ma plü tut dezijiuns da n collegium de vicari sön les majeres sentënzes. Pro chëstes reformes él ince gnü porté ite la prozedöra ascortada y l’atribuziun dla straufunga sön domanda dles perts, che porta a na scemplificaziun dl prozes y al'ascortaziun dla straufunga.
La Curt d’Assisa tol ite na posiziun straordinara pro la iurisdiziun penala. I vicari de profesciun vëgn sostignis da zitadins (vicari popolars) nominá ad hoc, a chësta moda vëgn la dezijiun tuta "en rapresentanza dl popul".
Ara se trata de n’autorité iudiziara spezialisada y autonoma cun les funziuns de n vicare de pröm degré por dötes les chestiuns penales, ziviles y aministratives che reverda i mëndri (sot i 18 agn).
Le raiun iudiziar röia adöm cun la Curt d'Apel o la seziun dla Curt d'Apel olache al é istituí le tribunal.
Le tribunal di mëndri é metü adöm da n vicare dla Curt d'Apel, che á la presidënza, n vicare dl tribunal provinzial y dui esperc che ne alda nia pro le collegium di vicari. Al á competënzes tla prozedöra de dërt zivil, penal y aministratif por:
- les aziuns penales de mëndri tl raiun iudiziar;
- l’aplicaziun de mosöres de reintegraziun de mëndri aciasá te chël raiun;
- l’eserzize dla potesté di geniturs, dla ghiravanza, dl’aministraziun dl patrimone, dl’assistënza, dl ciaré de n möt, dl’adoziun de mëndri dl raiun iudiziar dla Curt de Cassaziun.
Sides pro les prozedöres ziviles che pro chëres penales él la poscibilité da fá recurs cuntra les sentënzes dl vicare de pröm degré. Dl apel cuntra les sentënzes dl tribunal de Balsan se crüzia la seziun de Balsan dla Curt d'Apel de Trënt (Link estern) (chël ó dí la Curt d’Assisa d'Apel).
La Curt de Cassaziun (Link estern) é l'organ iudiziar plü alt y al garantësc la dërta adoranza y l’interprataziun unitara dla lege. Implü tlarëscera i conflic de competënza, de iurisdiziun y de assegnaziun tla iurisdiziun. Tla prozedöra zivila y penala é la Curt de Cassaziun competënta por controlé les sentënzes o i provedimënc dles istanzes da denant, mo ma por ci che reverda la violaziun o la maladoranza dles desposiziuns de lege, chël ó dí por ciafé fora sce le vicare che á tut la dezijiun á interpeté y adoré la lege indortöra.
Ara se trata de n organ colegial dla iurisdiziun ordinara y é metüda adöm da seziuns „scëmples“ (sis seziuns penales, trëi seziuns ziviles, öna na seziun por les chestiuns che reverda le laur) y te caji de gran importanza tol la Curt de Cassaziun la dezijiun deboriada cun dötes les seziuns. Ara á la sënta a Roma y la competënza sön döt le teritore statal.
Le tribunal aministratif (Link estern) é n organ iurisdizional por la sconanza dl zitadin ti confrunc dl'aministraziun publica.
Cuntra vigni provedimënt iuridich aministratif dezijif dl’aministraziun publica pól gní fat recurs cun l’aiüt de n avocat te 60 dis da canche al é gnü publiché, ortié o lascé alsavëi dan le tribunal aministratif, tan inant che al é gnü violé i interesc legitims sconá dala lege de che che fej recurs.
Tl cheder dla iurisdiziun aministrativa é le tribunal aministratif l'organ de pröm degré; le recurs cuntra sües sentënzes pó gní fat pro le Consëi de Stat, che é n organ de secundo degré.
Normalmënter se basa le recurs dan le tribunal aministratif sön chëstes rajuns: la mancianza de competënza, la violaziun dles competënzes y la violaziun dla lege.
Le dovëi prinzipal dl tribunal aministratif é controlé la legitimité, chël ó dí controlé sce l'at aministratif, che an arata ofënes che che plüra, vais o manco a öna cun les desposiziuns de lege.
Aladô dla lege 205/2000 tol le tribunal aministratif ince na dezijiun sön ghiranzes de retüda dl dann.
I tribunai aministratifs é gnüs metüs sö cun la lege di 6 de dezëmber dl 1971, n. 1034; le Tribunal aministratif, Seziun autonoma por la Provinzia de Balsan, é gnü metü sö dl 1989 y á süa sënta tla residënza „Gerstburg“.
Le Consëi de Stat (Link estern) é n organ dla iurisdiziun aministrativa che scona i dërc y i interesc legitims di zitadins ti confrunc dl'aministraziun publica.
Le Consëi de Stat, che á süa sënta a Roma, é vicare de secundo degré pro chël che al vëgn fat recurs cuntra les sentënzes dl tribunal aministratif.
Chësc mëss suzede te 60 dis da canche la sentënza dl tribunal aministratif é gnüda notificada; sce la sentënza de pröm degré ne n’é nia gnüda notificada á che che fej recurs 13 mëisc de tëmp da canche la sentënza é gnüda dada jö.
Le Consëi de Stat iudichëia cun sentënza definitiva sce l'at aministratif cuntra chël che al é gnü fat recurs romagn en forza, sce al é da mudé o sce al vëgn anulé.
I ot tribunai dles eghes regionai tla Talia fej pert dla iurisdiziun aministrativa. Ai iudichëia te pröma istanza sön i recursc che reverda les eghes sciöche demane statal, la limitaziun di rüs y di bacins, i dërc che reverda la derivaziun y l'adoranza dles eghes publiches, l’ocupaziun temporanea o por tres de rajuns y de refates che alda lapró.
Cuntra les dezijiuns di tribunai dles eghes regionai pol gní fat recurs pro la Curt de Cassaziun dles eghes.
La Curt de Cassaziun dles eghes á süa sënta a Roma. Tl ciamp di dërc sogetifs iudichëiera te secunda istanza sön i recursc fac cuntra les dezijiuns tutes dai ot tribunai dles eghes regionai. Tl ciamp di interesc legitims iudichëiera sön i recursc cuntra mosöres aministratives porvia de mancianza de competënza, violaziun dles competënzes y dla lege, delibrades da organs aministratifs liá ales eghes publiches.
Implü tolera dezijiuns sön i recursc che reverda la costruziun de implanc y i dërc de pëscia. Cuntra les dezijiuns dla Curt de Cassaziun dles eghes pón fá recurs pro la Curt de Cassaziun.
La Curt costituzionala (Link estern) (articui 134 – 137 dla Costituziun) á süa sënta a Roma y iudichëia sön:
- les stritaries che reverda la costituzionalité dles leges y di ac, che á forza legala, dl Stat y dles Regiuns;
- les stritaries che reverda la competënza danter i podëis dl stat y les stritaries danter le Stat y les Regiuns y danter les Regiuns,
- les plüres fates al Presidënt dla Republica aladô dla Costituziun.
Ara é metüda adöm da 15 vicari; un n terzo vëgn nominé dal Presidënt dla Republica, un n terzo dal Parlamënt te na sentada coletiva, y un n terzo dales curts ordinares y dai tribunai aministratifs. Ai romagn en ciaria cin' agn alalungia y ne pó nia plü gní litá.
Sce la Curt costituzionala detlarëia la incostituzionalité de na desposiziun de lege o de n at cun valur legal, perd la desposiziun süa faziun le de do la publicaziun dla dezijiun. Cuntra la dezijiun dl tribunal costituzional ne pón nia fá recurs.
La Curt di Cunc (Link estern) é n organ cun relevanza costituzionala, autonom y independënt da d’atri podëis dl Stat, a chëra che la Costituziun ti dá funziuns de control (articul 100 dla Costituziun) y de iurisdiziun (articul 103 dla Costituziun). Les funziuns de control se desfarenziëia te controi denant y dedô di ac, delibrá da organs dl'aministarziun publica.
Les funziuns de iurisdiziun dla Curt di Cunc reverda la responsabilité iuridich-aministrativa y contabla, sciöche ince dla ponsiun. La responsabilité aministrativa reverda le contignü iuridich-patrimonial de aministradus o personal publich por dagns gaujá a ënc tl cheder dl laur. Cun le ciafé fora che che á la responsabilité vëgnel fat fora che che mëss paié le dann al'aministraziun danejada.
Da süa istituziun cun lege di 14 d’agost dl 1862, n. 800 incá á la Curt di Cunc funziuns de iurisdiziun por ci che reverda les prozedöres de contabilité dl personal contabl y tl ciamp dla responsabilité contabla. Por ci che reverda les prozedöres de stritaries sön la ponsiun é la Curt di Cunc responsabla por les prozedöres che reverda la ponsiun zivila, militara y de vera daldöt a ciaria dl stat y a ciaria di istituc d’assistënza, che toca pro l'Istitut Nazional d’Assistënza por le personal dl’aministraziun publica. Les stritaries pó revardé sides le dërt da ciafé la ponsiun sides süa mosöra. La Curt di Cunc iudichëia sön la legalité dla recuperada desponüda dal'autorité por ci che reverda la soma paiada fora dala cassa dla ponsiun y chëra ajuntiva.
Le personal dla Curt di Cunc é metü adöm da vicari y impiegac aministratifs.
Les Comisciuns dles cutes é metüdes adöm da Comisciuns dles cutes provinziales che á la sënta tla capitala dla provinzia, y comisciuns dles cutes regionales che á süa sënta tla capitala dla regiun. Deperpo che les prömes é responsables por les prozedöres de pröm degré, é les atres responsables por les prozerdöres de secundo degré chël ó dí por i recursc dles sentënzes dles Comisciuns dles cutes provinziales. Ares á le dovëi da ciafé na soluziun por les stritaries che é gnüdes a se le dé danter che che paia les cutes y le fiscus. Les competënzes é tröpes y tol ite de vigni sort de dovëis, cun lapró chi a livel regional, provinzial y comunal, stritaries che reverda le cataster y les cutes o tasses de comun sön le reclam y i tribuc sön avisc publics.
La Comisciun dles cutes é metüda adöm da mëmbri dla magistratöra en sorvisc o en ponsiun, sciöche ince da personal dirigënt dl stat. La nominaziun vëgn fata tres decret dl Presidënt dla Republica sön proposta dl Minister por l’economia y les finanzes y tres deliberaziun dl Consëi dla Presidënza dla Iustizia fiscala.
Le Vicar /La Vicara de pesc (Link estern) tol la dezijiun sön de mëndres stritaries ziviles y sön chestiuns spezifiches penales y aministratives.
Tl ciamp dl dërt zivil tolel dezijiuns sön prozedöres che reverda ogec mobii che ne vá nia sura 2.582,28 euro fora y sön prozedöres che reverda la refata de dagns gaujá da auti y barches, tan inant le valur ne vá nia sura 15.493,71 euro fora.
Le Vicar/La Vicara de pesc á ince na funziun de apajadú/apajadëssa sön domanda dles perts atocades; te chësc caje ne n’él degügn limic de valur y al reverda düc i seturs ater co chi che toma ma tla competënza de d’atri tribunai, sciöche por ejëmpl stritaries che reverda le laur o le matrimone. Te chësc caje vëgnel apajé; an n’adora nia la consulënza legala.
Tl ciamp dl dërt aministratif se crüzia le Vicar/la Vicara de pesc dles oposiziuns ales straufunghes aministratives cina 15.493,71 euro. Le tribunal aministratif tol a vigni moda les dezijiuns sön les oposiziuns ales straufunghes aministratives te chisc seturs:
- sconanza dl laur,
- igiena sön le post de laur y prevenziun da inzidënc sön le laur,
- previdënza y assistënza obligatoria,
- urbanistica y frabiché,
- sconanza dl ambiënt dal incuinamënt, dla flora, dla fauna y di raiuns sot a sconanza,
- igiena de alimënc y boandes;
- sozietés y mediadus dles finanzes,
- cutes y ingiamiada.
Tl ciamp penal se crüzia i Vicars/les Vicares de pesc de n valgönes aziuns punibles tröp conesciüdes, sciöche chëres:
- cuntra la porsona, sciöche violaziuns y dagns, omisciun d’aiüt,
- cuntra l’onur, sciöche ofenüda y difamaziun,
- cuntra le patrimone, sciöche dann y azes nia autorisé te terac forest.
Tl caje de na condana ne aplichëia le Vicar/la Vicara de pesc nia la detenziun, mo ma straufunghes de scioldi. Mo te caji ziti pól/póra apliché la permanënza a ciasa, o – sön domanda dl acusé o dla acusada – le laur d’ütl publich.
Le Vicar/La Vicara de pesc á na inciaria onorara y eserzitëia te chësta funziun temporaneamënter funziuns iuridiches. La dorada dl'inciaria é de cater agn y pó gní renovada indöt ciamó dui iadi por cater agn, ater co sce le vicar/la vicara complësc 75 agn.


text:
La squadra dals umens ha munchentà ils quarfinals, malgrà ch'els han gudagnà dus da trais gieus. Lur davosa partida dattan els encunter ils slovaks minoritars dall'Ungaria. Quest duell decida tge squadra che finescha il turnier sin plazza 9 u 10.
Ils resultats da la squadra dals Rumantschs
Era la squadra da las dunnas ha gì pac success tar lur premiera all'Europeada. Ellas han pers omadus gieus da d’enfin ussa, encunter las Tudestgas da la Russia hai dà ina terrada da 9:0.
Ils resultats da la squadra da las Rumantschas
Rumantschas e rumantschs procuran per buna atmosfera
Dentant procuran ils Rumantschs e las Rumantschas sper il pastget da ballape per buna atmosfera. Ed era per il di da cultura, ch’è oz mesemna, ils 22 da zercladur, han las squadras trenà. Ensemen cun il chantautur rumantsch Pascal Gamboni han els emprendì in medley da chanzuns rumantschas tradiziunalas e pli modernas. Questas vegnan els a preschentar publicamain.
Pascal Gamboni è il trenader musical da las squadras
Sin il video che la CBR cultura ballape rumantsch ha publitgà sin sia pagina da facebook ves'ins las squadras e lur trenader musical, Pascal Gamboni en acziun durant las emprovas da chant.
L'Europeada 2016 è la terza ediziun dal turnier per las minoritads linguisticas en l'Europa. Quest onn ha quest inscunter sportiv/cultural lieu en il Tirol dal Sid. L'Europeada dura enfin sonda ils 25 da zercladur.
RR Actualitad 06:00


text:
A questa discussiun en lingia èn sa participadas:
- Aita Zanetti, vicepresidenta da Scuol e dal Cussegl grond, mamma e pura da Sent
- Carmelia Maissen, architecta e presidenta communala dad Ilanz/Glion e deputada dal Cussegl grond;
- Corina Casanova, giurista, anteriura chanceliera federala e presidenta da la FMR
- Giuanna Beeli, istoricra ed anteriura presidenta da la Giuventetgna da las Cuminanzas Etnicas Europeicas
- Viola Cadruvi, autura e linguista che scriva actualmain sia dissertaziun davart la feminilitad en la litteratura contemporana rumantscha.
Quest tavulin, registrà sco video-conferenza en tschintg parts, vegn moderà e manà da David Truttmann (FMR) e dad Anna Serarda Campell (RTR). Las singulas parts vegnan era publitgadas en furma scritta a partir da glindesdi il 1. da favrer mintgamai da la FMR.
1. Datti insumma insatge da festivar?
La discussiun vegn lantschada cun in sguard enavos – sin la votaziun da quella giada, dals 7 da favrer 1971. La Svizra è stada in dals davos pajais europeics ch'ha introducì il dretg da vuschar da las dunnas. Daco è quai succedì uschè tard e tge pudessan esser stadas las raschuns?
Dunnas svizras pudevan perder lur naziunalitad svizra, sch’ellas maridavan in um d’in pajais ester. Quai è in scandal, era ch’igl ha cuzzà uschè ditg. Ma er quai è da declerar cun noss sistem fitg patriarcal – e quai è schon detg svizzer.
2. È l’egualitad il 2021 uss realisada?
Co statti oz, 50 onns pli tard, è l’egualitad dad umens e dunnas realisada? Las tschintg dunnas raquintan da lur experientschas e reflecteschan las differenzas, musters u dretgs che n'èn anc adina betg realisads, vul dir che existan mo sin il palpiri.
Il problem n'è betg la biologia, il problem èn las structuras. E quellas stuain nus midar.
3. Dovri quotas per garantir ina represchentaziun faira?
La runda da discussiun n’è betg perina sche quotas fissan in bun med per garantir ina represchentaziun pli gista en ils differents gremis en politica, economia e societad. I vegn discurrì dad autras quotas ch'existan gia, tge ch'è la finamira da questas quotas, e sche las dunnas sa ston decider tranter carriera u famiglia.
Nus n'avain betg dad avair tema dad esser ina dunna da quota. (...) Ignazio Cassis è era in Tessinais liberal da quota. Nagin n'ha dumandà suenter, sch'i dess forsa in Songagliais u in Turitgais che fiss meglier.
4. Tge furmas da cumbat èn legitimas e tge impurtanza ha il feminissem per minoritads?
Viola Cadruvi, Corina Casanova, Giuvanna Beeli, Carmelia Maissen ed Aita Zanetti davart furmas dal cumbat per medems dretgs e davart lur engaschi quotidian per l’egualitad. Èsi anc adina dad ir sin via per auzar la vusch? Tge impurtanza ha il feminissem per minoritads? Tge san ins far cunter l'idea patriarcala da la masculinitad?
Il feminissem è era in avantatg per nus Rumantschas.
5. Co vai vinavant suenter il favrer 2021?
Tge èn ils proxims pass e nua datti anc chaussas da midar? Sper ina meglra represchentanza da las dunnas gist era en ils gremis dal chantun Grischun èn la lavur en famiglia, la cumbinaziun da professiun ed uffants sco era l’emancipaziun dals umens ils chavazzins centrals.
Ina participaziun da las dunnas n'è betg in privel per il umens, mabain in benefizi.


text:
Trump ha sclaus divers reporters da l'ura da dumondas en la Chasa alva. Curt avant aveva el accentuà che las medias sajan l'inimi da la populaziun americana. Uschia insatge haja quai anc mai dà en la lunga istorgia da bleras regenzas da differentas partidas, ha ditg il schefredactur da la New York Times, Dean Baqet.
Quai saja absolutamain inacceptabel co Trump tractia ils schurnalists. Quai pari d'esser la moda e maniera co ins vegnia tractà sch'ins rapportia davart fatgs che na plaschian betg a Trump. Els vegnian dentant tuttina a rapportar vinavant.
Numnà nagin motiv
Il pledader da Trump, Sean Spicer ha remplazzà la conferenza da pressa che vegn normalmain transmessas live en la televisiun cun in'ura da dumondas senza cameras. Quai n'è en sasez nagut spezial. Da sclauder tscherts schurnalists d'ina tala ura dentant schon. In motiv per quest agir n'ha Spicer betg numnà.
«Grond privel per noss pajais»
Il president american, Donald Trump ha gia pliras giadas attatgà las medias ed ha gia durant sia campagna per las elecziuns da president sclaus tscherts schurnalists da sias occurrenzas. Tranter quellas eran la Washington Post, Politico, BuzzFeed e la Huffington Post.
Il venderdi aveva Trump crititgà ch'i vegn duvrà mintgatant funtaunas anonimas. En in pled ha Trump pretendì che tschertas medias inventian novitads, ellas n'hajan naginas funtaunas, ellas s'imagineschian quai. Trump ha era attatgà la libertad da la pressa:
I na duess betg pli esser lubì da duvrar funtaunas sch'ellas na numnan betg tgi ch'igl è.
Sin Twitter ha el attatgà la New York Times e CNN directamain. El ha scrit che quellas medias scrivian sappientivamain "Fake-News", pia novitads faussas quai saja in grond privel per ils Stadis Unids.
En ils Stadis Unids tema uss la cuminanza da correspundents, WHCA che la libertad da pressa en ils Stadis Unids pudess vegnir restrenschida.
RR novitads 06:00


text:
aulta terrada encunter domat
Per gl’emprem giug dalla sesiun ordeifer ha ei giu num da serender a Domat pil CB Trun/Rabius. Ed igl adversari che ha gia gudignau ils emprems dus giugs dalla sesiun ha gest naven dall’entschatta mussau daco ch’els han valiu sco favorits.
Continue Reading
buna prestaziun – schliata pagaglia
Per la secunda ga en seria ha il CB Trun/Rabius astgau dar in giug da campiunadi a casa. Suenter la partenza cuntenteivla cul pari encunter Triesenberg leva l’equipa exnum l’emprema victoria dalla sesiun. Quei ei denton buca reussiu, malgrad ina buna – gie...
Continue Reading
emprem giug – emprem punct
La dumengia ha il CB Trun/Rabius lantschau la sesiun en 3. ligia cul giug encunter igl FC Triesenberg. Cunquei che l'equipa ha gia la dumengia vargada duront la victoria encunter Fortuna S. Gagl el Cup svizzer saviu perschuader, han ils numerus aspectaturs a...
Continue Reading
3 puncts meritai che portan igl emprem plaz!
Suenter la terrada da Celerina ordeifer encunter il CB Surses muntava quei la caschun pil CB Trun/Rabius da vargar l'equipa engiadinesa e da conquistar igl emprem plaz...
Continue Reading
sittau ils gols il dretg mument!
Suenter la victoria dalla davosa dumengia encunter il capogruppa Celerina serenda l'emprema equipa dil CB giu Domat. Domat ei momentan sigl 8avel plaz dalla tabella. Sin pupi stuess quei daventar ina clara caussa, mo tgi che seregorda aunc dil giug digl atun...
Continue Reading
cun bia gnarva ed empau cletg alla victoria
Da temperaturas pulit emperneivlas - quella pretensiun pertucca mo all'entschatta dil giug - retscheiva il CB Trun/Rabius a Pustget igl FC Celerina. Igl adversari secatta momentan alla testa dalla tabella da 4. ligia cun in avantatg da tschun puncts. Cun ina...
Continue Reading
pari el cumbat da dracca a razén
Suenter la victoria encunter Cuera ha nossa emprema stuiu giugar encunter igl SC Razén. Igl emprem giug la primavera haveva anflau negin victur. Pil CB valeva ei da recaltgar puncts e tener il contact cun il capogruppa Celerina...
Continue Reading
recaltgau perschuadidamein treis puncts
Las lunas da s. Pieder ein questa sesiun deplorablamein adina tema en connex culs giugs da ballapei dil CB, aschia era puspei questa fin d'jamna. Da temperaturas relativamein freidas per da quei temps ed in vent pulittamein scardaliu, denton senza la neiv...
Continue Reading
meritadamein negins puncts el derbi ...
Suenter in'entschatta dalla runda da primavera dalla marca plitost mediocra ed ina preda da quater puncts ord ils emprems dus giugs ei il derbi tradiziunal encunter l'US Danis-Tavanasa staus sil program. Cunquei ch'il CB sesanflava avon il giug al tgamun...
Continue Reading
negins gols a tinizong
Pil secund giug da primavera ei l’emprema dil CB Trun/Rabius serendida Gliendisdis Pastgas a Tinizong. Lur adversari, il CB Surses sesanfla cun 10 puncts plitost alla cua dalla tabella. Ei sto denton era vegnir menziunau ch’els han giugau l’entira runda...
Continue Reading


text:
En il lavuratori han ils giuvenils tractà quatter temas: Qualitad da viver, abitar, lavur e provediment/infrastructura. Suenter han els rimnà ideas per l'avegnir sco per exempel in bus da notg, abitaziuns per giuvenils, famiglias e seniors, pudair lavurar a chasa, nizzegiar la chasa veglia da scola a Platta per las uniuns ubain in festival rumantsch cun in cuntegn da la val.
Lavur e finanzas per realisar in project
Il president communal Rico Tuor di, che la vischnanca veglia lavurar pli stretgamain cun la giuventetgna e ch’ins possia sustegnair projects.
Yvonne Pirchl da la scol’auta da Turitg di, ch'i dovria blera lavur e finanzas per realisar in project. Ils students veglian sviluppar enavant intgins projects fin l’october. Mo realisar quels stoppian alura las persunas che vivan en la regiun.
RR Actualitad 08:00


text:
Per il mument ston ils passagiers da la Lufthansa betg avair tema d’ina ulteriura chauma: Ils pilots e la direcziun da la societad aviatica Lufthansa èn sa cunvegnids sin ina mediaziun. Quai fin la fin da schaner. Lura duess la mediaziun esser a fin. Fin lura na vegn era betg chaumà. La Lufthansa ha confermà la mediaziun. Tge persuna che fa la mediaziun na vegn betg communitgà.
La fin da november è la dispita da plirs onns tranter pilots e la Lufthansa s'agravà cura ch'ils pilots han chaumà durant sis dis. La davosa offerta da la Lufthansa cuntegneva in augment da paja da 4,4 pertschiet sco era in pajament unic. Il sindicat ha pretendì in augment da 3,7 pertschient per onn per tut ils 5’400 pilots inclus in pajament posteriur per quatter onns.
RR novitads 10:00


text:
Agir stoppian ins cunzunt en regiuns ruralas sco er tar il traffic dal temp liber. En regiuns ruralas stoppia la planisaziun dal traffic public vegnir coordinada e là dovria dapli colliaziuns. Tge che pertutga la mobilitad en il temp liber, stoppia er vegnir collavurà cun la branscha turistica, pretendan las associaziuns per il traffic public.
Differenzas dal temp e regiunalas
Fitg savens vegnan meds da traffic public duvrads en il triangul tranter Basilea, Berna e Turitg. Il Grischun, la Svizra centrala, il Vallais ed il Tessin han pli pauca glieud che fan diever dals meds publics. Raschun per questas differenzas n'èn betg be la topografia e la qualitad da la purschida. Ina rolla gioghian er la mentalitad e las preferientschas da la glieud.
Differenzas hai era dà tar il temp dal diever. Uschia midan bleras persunas che van a lavurar cun il traffic public sin l'auto cura ch'i va per il temp liber e las fins d'emna.
Mesiras per regiuns periferas
Las Associaziuns dal traffic pretendan sin fundament da quest studi che la cumpart da traffic public stoppia vegnir augmentà. I dovria sur tut ina pli gronda purschida ordaifer las aglomeraziuns.
RR novitads 11:00


text:
2015
Salta a la navigazzion Và a cercà
Genar[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Primm de genar: la Lituania la scomincia a doperà l'euro 'me moneda.
- 3 de genar: i estremista de Boko Haram ghe dann adoss a la città nigeriana de Baga; se cred che abbien coppaa almanch 2000 personn. I massacher vann inanz fina al sett de genar.
- 7 de genar: a Paris, trii omen armaa vann denter a la redazzion del giornal satiregh Charlie Hebdo, e coppen 12 personn.
- 7 de genar: La Banca Nazionala Svizzera la moca de vincolà el franch a l'Euro
- 9 de genar: dopo duu dì de inseguiment, i duu terrorista de Paris vegnen coppaa di polee in d'ona cartera a Dammartin-en-Goël. Intant, on alter terrorista el ghe va dent a on negozzi kosher a Paris e 'l coppa alter quatter personn, per poeu vess mazzaa ona quai ora pussee tardi di forz de l'orden frances.
- 11 de genar: dopo i aveniment di dì prima, quasi duu milion de personn vann a manifestà a Paris per la libertà d'espression e contra la violenza.
- 15 de genar: el Giorgio Napolitano el se dimett de la carega de President de la Republega italiana.
- 22 de genar: el moeur el re Adb Allah de l'Arabia Saudita. Ghe suced el fradell Salman.
- 31 de genar: elezzion de Sergio Mattarella 'me President de la Republega Italiana.
Febrar[Modifega | modifica 'l sorgent]
Marz[Modifega | modifica 'l sorgent]
April[Modifega | modifica 'l sorgent]
Magg[Modifega | modifica 'l sorgent]
- 1 de magg: Scomincia l'EXPO 2015
- 23 de magg: L'Irlanda la legalizza el matrimoni gay cont on referendum
Giugn[Modifega | modifica 'l sorgent]
Luj[Modifega | modifica 'l sorgent]
Agost[Modifega | modifica 'l sorgent]
Setember[Modifega | modifica 'l sorgent]
Otober[Modifega | modifica 'l sorgent]
November[Modifega | modifica 'l sorgent]
Dicember[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi gh'è nassuu[Modifega | modifica 'l sorgent]
Chi gh'è mort[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Primm de genar: Mario Cuomo, politegh american, governador del Statt de New York in del 1983-1994 (n. 1932).
- 5 de genar: Pino Daniele, cantant italian (n. 1955).
- 10 de genar: Francesco Rosi, regista italian (n. 1922).
- 11 de genar: Anita Ekberg, atora svedesa (n. 1931).
- 22 de genar: Abd Allah de l'Arabia Saudita.


text:
Pierre-Joseph Proudhon
El Pierre-Joseph Proudhon (Besançon, 15 de Sgenee del 1809 – Passy, 19 de Sgenee del 1865) l'è staa un pulitegh e filosof frances.
L'è nassüü a Besançon in de la regiun Franche-Comté in Fransa. L'eva 'l bagaj d'un butee e de 'na serva de cüsina e finn che 'l gh'ha 'vüü dudes agn, de mestee, l'ha menaa i bö a la pastüra. Cunt una bursa de stüdi l'ha faa cünt de andà a scöra, pö però, già che ghe calaven i danee, l'ha desmetüü prima del temp. Pö, però, l'ha faa anmò cünt de imparà 'l mestee de technegh tipugrafegh, tüt lü deperlü. Pö, 'na völta andaa a Paris, l'ha tacaa sü a püblegaa liber in sül sucialism e in sü l'econumia.
Düranta la revulüziun de Fevree del 1848 l'ha incuntraa per la prima völta 'l Michail Bakunin e l'ha anca scüsaa de depüdaa del parlament franses. La sua mira l'è semper stada de rià al Sucialism, senza volzà i man, ma cunt la libera scernida de la gent. L'è anca staa semper cuntra qualsessía furma de viulensa guernativa, cunt la cunvinsiun anarchega che dumà la libertaa pü intrega de l'om la po menà in sü la via d'una suciedaa sucialista.
Quand che 'l Louis Blanc la tolt pè intra la gent, el Proudhon l'ha ingasgiaa 'l Napoléon III in de la speransa de metegh i tarej intra i röd.
In del 1849 el Proudhon l'haa fundaa 'na "banca pupulara" che la dava via credet a gratis, inscí de pruà a met in pratega 'l so pensee ümanista. Però dopu gnanca ses mis la banca l'ha saraa sü già che'l Proudhon l'hann metüü in galera per trii agn (la resun l'è stada vöna u do di so scrít)


text:
Lavurs
Cun meds d’agid e products da la tecnica da chalzers ortopedica po la posiziun dal pe u dal corp vegnir curregida. Uschia pon umans cun ils pli differents problems chaminar senza avair mal ed a moda cumadaivla. Els dovran per exempel solas ortopedicas fabritgadas a moda individuala, chalzers spezials u sustegns. Las chalgeras d’ortopedia disponan da la savida necessaria per far quests products.
Avant ch'ils chalgers d’ortopedia exequeschan lur incumbensas, sclereschan els ils basegns da lur clientella e la cusseglian davart las differentas pussaivladads sco era davart ils custs. Els pon applitgar qua lur savida davart l’anatomia, la patologia e la biomecanica.
Planschan las clientas da mals che vegnan dals pes u da las chommas, da la schanuglia u dal chalun, tschertgan las chalgeras d’ortopedia il motiv e proponan mesiras adattadas. Quai pon per exempel esser agids da rullar giu il pe, correcturas d’absorbaziun e da posiziun, pulstradas dal nutigl u cumpensaziuns per chommas scursanidas. Ellas calculeschan exactamain co ch'insatgi passa e fan silsuenter ina skizza.
Per clients che na pon betg purtar chalzers da seria fan chalgers d’ortopedia chalzers sin mesira a maun da las datas definidas. Per quai fan els l’emprim in negativ da gip dal pe ch’els empleneschan cun stgima dira. Uschia datti in lesch che furma la basa per far il letg dal pe e da la sola.
Chalgeras d’ortopedia surpiglian era reparaturas da la sola, dal nutigl e reparaturas da la tecnica da chalzers ortopedica per chalzers da confecziun e chalzers spezials sco era chalzers ortopedics sin mesira e chalzers da seria. Ellas elavuran en quest connex material sco tgirom, gumma, materia sintetica, colla, chemicalias, textilias e corc. Quels materials dovran ellas a moda spargnusa ed als magasineschan professiunalmain.
Durant lur lavur da mintgadi tegnan ils chalgers d’ortopedia net lur plaz da lavur e resguardan las prescripziuns davart la protecziun da l’ambient, da la sanadad e da la segirezza da la lavur.
Scolaziun
Basa legala
Ordinaziun federala dal 1-10-2010 (versiun dal 1-1-2018)
Durada
4 onns
Furmaziun en la pratica
En in atelier per tecnica ortopedica da chalzers
Furmaziun en scola
1 di l'emna a la scola professiunala spezialisada a Zofingen
Roms professiunals
- mastergn e tecnologia
- cussegliaziun da la clientella
- segirezza da la lavur
- protecziun da la sanadad
- protecziun da l’ambient
- tenuta da las valurs
Curs ordaifer il manaschi
Davart differents temas
Maturitad professiunala
Fitg bunas prestaziuns da scola permettan da frequentar la scola da maturitad professiunala durant la furmaziun da basa.
Diplom
Attestat federal da qualificaziun "chalger / chalgera d’ortopedia AFQ"
Premissas
Furmaziun preliminara
- scola obligatorica terminada cun pretensiuns mesaunas u autas
Pretensiuns
- inschign manual
- chapientscha tecnica
- bun sentiment per materials
- sentiment per furmas e colurs
- moda da lavur conscienziusa
- pazienza e perseveranza
- buna demananza
Furmaziun supplementara
Curs
purschidas da scolas spezialisadas e professiunalas sco era da l’Associaziun Pe e chalzer
Examen professiunal superiur (EPS)
maister chalger / maistra chalgera d’ortopedia
Scola auta spezialisada (SAS)
studis en secturs spezials parentads, p.ex. Bachelor of Arts (SAS) en design da products ed en design industrial
Cundiziuns da lavur
Chalgers e chalgeras d’ortopedia lavuran en ateliers da la tecnica da chalzers ortopedica u en clinicas ortopedicas.
Suenter ina furmaziun supplementara correspundenta pon chalgers d’ortopedia avrir in agen atelier per tecnica da chalzers ortopedica.
Ulteriuras infurmaziuns
Associaziun svizra Pe e Chalzer SSOMV
Tribschenstrasse 7
Chascha postala 3065
6002 Lucerna
Tel: +41 41 368 58 09
URL: www.fussundschuh.ch
Revista professiunala:
"Fuss & Schuh"


text:
Malgrà las mesiras da la polizia spagnola per evitar la votaziun hajan ils blers locals electorals pudì vegnir duvrads, communitgescha la regenza catalana.
Suenter 11 uras hajan ils locals serrà sco previs a las 20:00.
La dumbraziun da las vuschs vegnia a cuzzar in mument, uschia las autoritads regiunalas.Tenor las ultimas cifras dal ministeri da sanadad regiunal èn vegnidas blessadas alamin 844 persunas. Policists hajan agì cun projectils da gumma e bastuns.
Rajoy defenda las acziuns da la polizia
Il prim-minister spagnol Mariano Rajoy ha entant defendì l'agir violent da la polizia. En ina posiziun ha el dà la culpa a la regenza regiunala catalana per las scenas da violenza avant ils locals electorals. La regenza centrala haja sulet fatg ses duair.
L'unitad da la Spagna stoppia ussa tant pli spert puspè vegnir restabilisada. Rajoy ha plinavant annunzià in inscunter cun tut las partidas politicas per discutar davart l'avegnir communabel.
Violenza massiva e cravals
La polizia è intervegnida cun violenza massiva per impedir la votaziun davart l'independenza da la regiun. En differents lieus hai dà cravals. A Barcelona ha la polizia sajettà cun projectils da gumma sin votants.
La regenza spagnola aveva tramess radund 4'000 policists en la Catalugna per evitar la votaziun davart l'independenza.
La regenza centrala spagnola a Madrid aveva intimà la regenza da la Catalugna da terminar la votaziun. La votaziun saja ina farsa. La regenza catalana saja responsabla suletta per tut quai che schabegia questa dumengia e per tut quai che vegnia anc a schabegiar.
La regenza regiunala catalana discurra da «vargugna»
Il schef da la regenza separatistica da la Catalugna, Carles Puigdemont, ha condemnà la polizia spagnola per duvrar projectils da gumma encunter votantas e votants. Anc curt suenter mezdi ha ditg Puigdemont vers schurnalists:
Igl è cler, ch'il diever irresponsabel da violenza davart il stadi spagnol na vegn betg a tegnair si ils Catalans.
A l'adressa da la regenza spagnola sut la batgetta dal schef da regenza ha Puigdemont agiuntà, ch'igl saja vegnì ditg tut e che «la vargugna vegn a persequitar els per etern».
Impedir la votaziun a tutta forza
Gia l'avantmezdi saja la polizia penetrada cun sfratgar las fanestras en il local da vuschar nua ch'il schef da la regenza regiunala haja vulì dar giu sia vusch.
En differents locals da vuschar aveva la polizia spagnola confiscà urnas e cedels da vuschar. En ulteriuras citads catalanas aveva la polizia per part bloccà las entradas dals locals electrorals u serrà els gia avant il di da votaziun.
RR novitads 06:00++


text:
Hilti - il concern cun sedia en il Principadi da Liechtenstein ha augmentà ses gudogn net per 17 pertschient sin passa 480 milliuns francs. Il gudogn da manaschi ha cun 604 milliuns francs cuntanschì in plus da 10 pertschient. Quai ha Hilti communitgà il venderdi.
Gia il schaner aveva Hilti laschà savair che la svieuta saja creschida l'onn passà per 5,7 pertschient e quai sin 4,6 milliardas.
Las meglras fatschentas ha il concern d'urdain da construcziun fatg en l'America dal nord ed en l'Europa. Plinavant ha il concern per l'emprima giada fatg in svieuta dapli ch'ina milliarda francs cun la vendita via online.
RR novitads 12:00


text:
Bonn
La sità de Bonn, (313.605 abitàncc in del 2004), l’è öna sità extrasircondariàl de la Germania e la se tróa in del Land del Nort Reno-Westfalia.
L'è stacia la capitàl de la Repüblica Federàla de Germània dal 1949 al 1990, cioè 'nfina a quan che i dò Germànie i è turnàde 'nsèma e la capitàl l'è turnàda a ès Berlino. A Bonn gh'è restàt però ol goèrno todèsch 'nfina al 1998 giöst ol tép de paregià i palàs e i öfése de l'aministrasiù in de la nöa capitàl.
Dal 1994 Bonn l'ha ciapàt ol nòm de Bundesstadt (sità federàla), per regordà l'importànsa che la g'ha üt ai tép de la Repüblica Federàla.
Riferiment[Modifega | modifica 'l sorgent]
- ↑ Amtliche Bevölkerungszahlen. Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), abgerufen am 4. Setèmber 2014. (Hilfe dazu)


text:
Louis e Margrit Liesch tutgan tar ils pioniers dal vin biologic grischun. Els e trais auters viticulturs da Malans èn stads ils emprims ch'avevan fatg quai. Da rumper cun las tradiziuns – e quai durant ils onns 80 – ha procurà per in battibugl tranter ils viticulturs locals.
Pervi da la responsabladad
Per els è dentant stà cler: Els han ina responsabladad. Perquai han els suenter la decisiun mo anc producì biologicamain. E quai fitg consequent tenor standards da «Demeter» ch'ha prescripziuns anc pli strentgas che bio.
Dal moviment biologic han els fitg grond plaschair – els èn mo surstads ch'i ha durà uschè ditg.
Era il Plantahof senta ch'adina dapli viticulturs vulan midar sin bio. Perquai cultivescha er il Plantahof sin la mesadad da lur vignas biologicamain. Là fan els er tests ed experimenteschan cun products da protecziun biologics. Uschia vulan els chattar meglras schliaziuns – perquai ch'era ils products biologics èn per part dispitaivels – surtut l'arom.
TR Telesguard 17:40


text:
Avant 20 onns è La Quotidiana vegnida lantschada sco gasetta interrumantscha. Artitgels en tut ils idioms era per Rumantsch Grischun vegnan publitgà en la gasetta quotidiana rumantscha. La Quotidiana ha però dapi plirs onns da cumbatter cun adina pli paucs abunents. E dacurt ha la Somedia, ch’è la chasa editura da La Quotidiana, communitgà ch’ella na vegn betg pli a surpigliar il deficit da 300’000 CHF ad onn. Il futur da La Quotidiana è pervia da quai uschè malsegir sco anc mai.
L’Engiadina è cuntenta cun La Posta Ladina
La Lia Rumantscha tschertga uss cun auters partenaris soluziuns intermediaras per La Quotidiana. Ina proposta fiss, dedir puspè in'atgna gasetta per la Surselva.
Tenor Johannes Flury, president da la Lia Rumantscha, han retschertgas mussà ch’ils Engiadinais èn cuntents cun la purschida da La Posta Ladina. Era ils Surmirans preferischan La pagina da Surmeir a La Quotidiana. Ed en Surselva han las organisaziuns Surselva Romontscha e Pro Idioms mussà interess per ina nova gasetta rumantscha, sumeglianta a la «Gasetta Romontscha» da pli baud.
RR actualitad 17:00


text:
Quai ha sa chapescha er da far cun sias feridas. Adina puspè è il lutgader da Fideris blessà e sto perquai far pausa. Mintga giada suenter ina ferida è il lutgader da 26 onns dentant er turnà en il resgim. Sia premiera tar ina festa da lutga federala ha Schlegel gì avant trais onns a Burgdorf. Lura era il lutgader avanzà per uschè da dir fin en il «Ausstich», quai èn las lutgas tschintg e sis. Questa giada vul Sandro Schlegel far otg lutgas ed esser da la partida tar il punct culminant da la stagiun fin l’ultim.
Festa da lutga federala 2016 Sandro Schlegel – adina puspè blessà
En la carriera da Sandro Schlegel va i si e giu.
RTR/rd/sc


text:
Entaifer las davosas 24 uras hai dà 30 novas infecziuns cun il coronavirus en il Grischun. Quai ha ditg Rudolf Leuthold, il manader da l’Uffizi chantunal da sanadad, envers RTR. La gronda part da quellas infecziuns stettian en connex cun il champ da giuvenils a Parpan. Il dumber exact n’ha el anc betg savì dir. Quai sclerescha l’uffizi il mument cun agid dal contact tracing.
La gievgia è vegnì enconuschent, ch’il coronavirus è sa derasà en in champ da giuvenils cun 100 persunas tranter 9 e 13 onns.
Per il mument sa chattan en Grischun 34 persunas en isolaziun, 235 e quarantina e duas en l'ospital.
En l'entira Svizra ed en il Principadi dal Liechtenstein hai dà entaifer in di 154 infecziuns novas – quai èn 37 dapli cumpareglià cun il di avant. L'Uffizi federal da sanadad BAG ha plinavant annunzià sis novs mortoris pervi da Covid-19. Il dumber total dals mortoris è creschì sin 1'700.


text:
Atgnamain vuleva Johann Schneider-Ammann demissiunar pir venderdi. Las speculaziuns en differentas medias hajan dentant sfurzà el da communitgar gia pli baud sia decisiun, ha el ditg cun in surrir avant las medias a Berna. Surtut era per proteger sia famiglia: El na vuleva betg che sia dunna stoppia dir manzegnas sin la dumonda: Chala el u resta el?
Johann Schneider-Ammann ha era fatg fin cun las speculaziuns davart sia sanadad e ditg ch'el saja anc fit.
Cun mai vai bain, jau sun viv
Il cusseglier federal partent sa legria sin l'Engiadina, nua ch'el haja ina chasa, sco era sin il moviment en la natira.
La Svizra è in «petit paradis»
El giavischia per il futur in maximum d'investiziuns en chaus e mauns da la societad, uschia Schneider-Ammann. La Svizra saja in pitschen paradis. Quai stoppia esser per la Svizra adina puspè motivaziun per tschertgar l'innovaziun. I saja stà in'onur da servir a la Svizra.
En quest senn ha il president dal Cussegl naziunal, Dominique de Buman, prelegì la decleranza da demissiun.
Johann Schneider-Ammann è vegnì elegì il 2010 en il Cussegl federal sco successur da Hans-Rudolf Merz. Il magistrat da la Partida liberaldemocratica era sa fatg valair cunter l'anteriura directura per segirezza dal Son Gagl, Karin Keller-Sutter, oz presidenta dal Cussegl dals chantuns. Ella vegn ussa menziunada sco candidata pussaivla per il cusseglier federal partent.
Laud per Schneider-Ammann
Gia paucas minutas suenter il president dal Cussegl naziunal è era Karin Keller-Sutter s'exprimida. I na saja anc betg temp per in cumià, Schneider-Ammann haja anc ina detga lavur da far.
Igl è segiramain oz gia uras d'engraziar cordialmain per Vossa grondiusa lavur e per Voss engaschament per la populaziun e la Svizra.
RR novitads 10:00++


text:
Igl è legitim d’avair differentas opiniuns davart las linguas, davart lur impurtanza culturala, politica ed economica, davart las prioritads che duessan determinar, cur ch’ellas vegnan introducidas en scola. Gist per quai represchentan ellas ina sfida per noss pajais e per la scola. Ch’ins sto quintar cun l’englais, gia oz la lingua principala da la scienza e da la communicaziun professiunala, è in fatg nunmidabel. Ma che l’englais na po betg esser la lingua da communicaziun e da stgomi, surtut en il champ cultural, a l’intern d’ina communitad plurilingua sco quella svizra, è in fatg medemamain acceptà almain da quels che na crain betg en schimeras e n’han betg en senn da sa perder en ridiculezzas. Lain pia dar a Cesar quai ch’è da Cesar ed a Dieu quai ch’è da Dieu. En Svizra munta quai d’acceptar la sfida d’ina dominanza suffizientamain valaivla da la lingua dal vischin e da l’englais. Almain per la maioritad germanofona e francofona. Per la minoritad italofona e rumantscha è il discurs davairas in pau pli cumplex.
En l’optica da questa sfida surpiglian las Scolas autas pedagogicas ina rolla determinanta. Ellas existan gia en tut las regiuns ed èn imcumbensadas, parzialmain en collavuraziun cun las universitads, era cun la furmaziun dals magisters da lingua. Da las cumpetenzas professiunalas dals magisters da lingua, da chapir en in senn tant linguistic sco er cultural, e da lur tenuta vegn a depender il success che la scola svizra da l’avegnir po avair per la furmaziun da novas generaziuns vairamain plurilinguas ed avertas a la ritgezza culturala da noss pajais e da l’Europa.
En ina realitad fermamain decentralisada, nua ch’ils instituts da furmaziun ston resguardar ils basegns locals immediats, è la tendenza a la vita quieta ed a l’isolaziun dentant tut auter che da sutvalitar. Bun ch’ins auda perquai insaquants tuns furius che caracteriseschan il panorama da las novas scolas exponidas ad ina visibilitad pli gronda, ad ina confruntaziun pli gronda, e sfurzadas da sa profilar er. Per consequenza da quests impuls èn vegnidas creadas duas gruppas regiunalas cun l’incumbensa da promover la mobilitad dals magisters en furmaziun da las differentas SAP. Intent: l’acquisiziun da cumpetenzas linguisticas adequatas ed il svilup d’ina sensibilitad culturala a l’autezza da l’engaschament furmativ. Igl è inutil da dir che quai è ina occasiun dad aur. Ma! Ma igl exista la ristga ch’ins na profita dad ella, nun ch’ins haja il curaschi d’esser vairamain pretensius e rigurus, cur ch’i va per dumandar dimoras prolungadas che premettan d’obtegnair ils attests d’abilitad per l’instrucziun. Senza dubi dependa quai da la voluntad politica. Stain a vesair.
Giavischain nus tut il bun a quels che lavuran vi da la concepziun dals percurs furmativs. Nossa contribuziun stat a l’entschatta da quest numer tematic che fa la punt a la situaziun e porscha ideas per l’avegnir. Nus avain dentant la ferma intenziun da metter a disposiziun cun la Babylonia er in instrument da lavur per mintgina e mintgin engaschà en la furmaziun: magisters da magisters e magisters en furmaziun.
La redacziun


text:
El ubain ella sto esser ina persuna che: ha plaschair dal rumantsch, ha ina pel dira, vegn dad unir las vuschs en la Rumantschia, sa reglar finanzas, sa manar in manaschi, sa collavurar bain, sa tadlar tiers bain ed ha ina persunalitad che represchenta la Rumantschia.
Quai èn ils giavischs ch'ils presidents e la presidenta da las uniuns affiliadas da la Lia Rumantscha han a la nova persuna che surpiglia la successiun dal secretari general, Martin Gabriel. Dentant las uniuns, tranter auter la Surselva Romontscha, l'Uniun dals Grischs, l'Uniun Rumantscha Grischun Central u er la Giuru han differentas prioritads, perquai che chattar ina persuna che sa TUT, saja grev.
Temp per insatgi giuven?
Clau Dermont da la Pro Svizra Rumantscha per exempel è da l'opiniun, che quai fiss uss la schanza dad engaschar ina persuna giuvna che possia dar novs impuls a la Lia Rumantscha. Per Domenic Toutsch da la Pro Idioms è pli impurtant, che la nova persuna guardia er bain dals problems dal mintgadi da Rumantschas e Rumantschs.
Ed Alberto Palaia, president da la Surselva Romontscha crai che quai fiss perdert dad engaschar insatgi ch'è cumpatibel cun la nova strategia da la Lia che metta in focus sin la digitalisaziun e la diaspora. Nums da pussaivels candidats ubain da pussaivlas candidatas na vul dentant anc nagin tradir.


text:
11 emnas èn ils ischs da las chasas da tgira stads serrads per tut las visitas, per confamigliars, amias ed enconuschents. Dapi questa emna lubescha l’uffizi da sanadad dal chantun dad avrir las portas, resguardond las mesiras da protecziun. En la chasa da tgira s. Martin a Trun èn visitas lubidas dapi il mardi passà.
Il fatg da betg pudair sa scuntrar cun ils confamigliars è stà per la gronda part dals cussadents il mender. Damain han ils blers resentì da betg pudair ir en il vitg, da betg pudair far cumissiuns u d'ir en l’ustaria a café.
Il pli vess hai jau fatg che mes da chasa n'han betg savì vegnir.
Era per il persunal èn quai stadas emnas pretensiusas. Els èn stads obligads da restrenscher lur contacts privats sin il minimum per po betg vegnir en contact cun il coronavirus.
Jau aveva il sentiment ch’ins haja ina gronda responsabladad da betg runar en chasa il virus e dar enavant el als cussadents.


text:
In auto in uschènumnà mini-van è charrà en ina fulla da persunas avant ina moschea. In um saja mort e 10 persunas sajan vegnidas charradas cun blessuras en l'osptial, communitgescha la polizia da la citad. La polizia ha arrrestà il manischunz dal auto, in um da 48 onns. El saja medemamain vegnì ospitalisà ses stadi mental vegnia il mument intercurri. I na dettia nagins indizis sin ulteriuras persunas cumpigliadas. L'incident saja stà datiers d'ina moschea en il quartier da Finsbury Park. Il quartier da la citad Finsbury sa chatta al nord da Londra.
Motivs
Il motiv per quest cas n’è betg conuschents, sco l’emettur da televisiun Sky rapporta saja l’auto siglì en en persunas che sortivan da la moschea. Actualmain hajan spezialists d'anti-terror surpiglià las investigaziuns conferma la polizia. Ella discurra d’in cas gravant. Sche quai sa tracta d'in attentat n'è betg cler.
Trais attatgas en la Gronda Britannia
- La davosa attatga a Londra è stada ils 3 da zercladur. Sin la London Bridge entamez la chapitala britannica, è in auto da furniziun charrà en ina fulla da glieud. Silsuenter èn ils attatgaders charrads paucs tschients meters fin al Borough Market. Là han ils trais umens attatgà persunas en ustarias. La finala ha la polizia mazzà ils trais attatgaders.
- In attentader aveva mazzà ils 22 da matg 22 persunas e blessà fermamain 59 persunas. L'explosiun è stada ora avant la halla da concert dal concert da la chantadura da pop Ariana Grande a Manchester.
- Ils 22 da mars è in um en in auto charrà sin la Westminster Bridge en ina fulla da persunas. En tut èn tschintg persunas mortas e pliras èn vegnidas blessadas.
RR novitads 06:00++


text:
En ils Stadis Unids resta la situaziun suenter ils protests cunter la violenza da la polizia tendida. Novs protests violents n'hai dentant betg dà.
Entant sa prepara la citad americana Dallas per ina gronda commemoraziun. Là aveva in anteriur schuldà nair sajettà giu avant paucs dis tschintg policists durant ina demonstraziun cunter la violenza da la polizia.
Visita per calmar las auas
A la commemoraziun dal mardi prendan part il president american Barack Obama e ses antecessur George W. Bush. La preschientscha communabla è nunusitada e mussa las stentas per quietar in pajais agità. Obama vegn accumpagnà dal vice Joe Biden e vegn a tegnair il pled ad in’occurrenza interconfessiunala. Plinavant vul il president inscuntrar las famiglias dals mazzads e blessads.
RR novitads 20:00


text:
D'ina explosiun en il sid da Stockholm davant la fermada da metro Vårby Gård en la vischnanca Huddinge è in um da radund 60 onns morts, suenter ch'el era vegnì blessà fermamain. Ina segunda persuna ch'accumpagnava l'um è vegnida blessada en fatscha. Tenor la polizia na dettia nagins indizis ch'i sa tractia d'in'attatga terroristica. Ell'ha dentant instradà investigaziuns pervi d'emprova da mazzament.
Perditgas han rapportà che l'um da radund 60 onns haja prendì si da plaun in object che saja explodì immediat.
RR novitads 15:00


text:
Gia avant 8 onns è l'idea per in’exposiziun naziunala en la Svizra orientala naschida. Dapi lura hajan ins gia mess in pau en moviment, di Carmen Haag, cussegliera guvernativa da la Turgovia e presidenta da la giunta per in'EXPO 2027. Las preparaziuns sajan gia avanzadas, ha Haag ditg envers il schurnal regiunal dad SRF. Il project saja uschè lunsch ch'ins possia dar ora ils proxims onns plirs milliuns francs per planisar l'exposiziun.
Appenzell Dador ha gia approvà in credit ed il zercladur voteschan lura era ils suverans da Son Gagl e da la Turgovia davart credits da 5 respectivamain 3 milliuns francs.
Ord vista da la Svizra orientala è l'EXPO 2027 gia daditg lantschada entant ch'ils promoturs da gieus olimpics èn plitost anc a la partenza.
Betg ruassar
Ruassar ora na possian ils promoturs da l'exposiziun naziunala dentant betg. Fin ch’i na dat nagin project concret per in' EXPO saja il sustegn dal Cussegl federal mo provisoric e betg dapli.
Vitiers vegn ch'il Cussegl federal sto probabel era s'occupar cun ina dumonda da sustegn per gieus olimpics, forsa era en il Grischun. Dus eveniments gronds en l’ost e sidost da la Svizra saja politicamain strusch probabel, quai ha ditg il minister da sport federal, Guy Parmelin la sonda passada a Cuira.
Ses pledader, Renato Kalbermatten, ha precisà oz envers il schurnal regiunal dad SRF ch’i saja en emprima lingia ina dumonda finanziala. La vischinanza geografica gioghia mo ina pitschna rolla.
Cler è dentant era che l'idea da gieus olimpics en Svizra plascha al cusseglier federal Guy Parmelin.


text:
Stanislao Konarski
El Stanislaa Konarski (in polacch: Stanisław Konarski; el nòm, real: Hieronim Franciszek Konarski; nassuu el 30 settember 1700 a Żarczyce; mòrt 3 agost 1773 a Varsavia, Polònia) l'era on pedagogh polacch, on riformador educativ, on scrittore politich, on poeta, on drammaturgh, on mònach de Piari (Scolòp) e 'l precursor principal de l'Illuminismo in Polònia.
El Konarski l'ha studiaa in del period 1725-1727 al Collegium Nazarenum a Roma, indove l'è diventaa on maester de retòrica. Poeu l'ha viaggiaa a travers la Francia, la Germania e l'Austria per aumentà la soa educazion.
In del 1730 l'è tornaa in Polònia e l'ha scominciaa on lavorà sù ona noeuva edizion de legg polacca (Volumina legum).
A partì del 1736 el Konarski l'ha insegnaa al Collegium Resoviense a Rzeszów e in del 1740 l'ha fondaa el Collegium Nobilium, ona scoeula de Varsavia d'élite per fioeu de la nobiltà minor ("szlachta"). In seguit, l'ha riformaa l'educazion de Piari in Polònia, conformement al sò programma educativ (Ordinationes Visitationis Apostolicae..., 1755). I sò riform hinn diventaa on pont important in de la lòtta del XVIII secol per modernizzà el sistema educativ polacch.
A l'inizzi, el Konarski l'è staa associaa politicament cont el re Stanislaa Leszczynski; pussee tard, con la "Familia" di Czartoryski ed il re Stanislaa August Poniatowski cont el participà ai famos "pranz de giovedì". Stanislaa August Poniatowski l'ha voruu che ona medaja fuss coniada a l'onor del Konarski, cont el sò ritratt e l'iscrizion benemerita latina Sapere auso.


text:
Il pli ferm han han ils Cristiandemocrats da la chanceliera Angela Merkel pers en il stadi federativ Baden-Württemberg nua ch'ils Verds èn per l'emprima giada en l'istorgia la forza politica la pli ferma.
La nova partida da la dretga Alternative für Deutschland AfD ha fatg en Sachsen-Anhalt bun 24,2 pertschient. La SPD ha cun be 10,6% da las vuschs pers cun bun la mesadad, cumpareglià cun l'onn 2011.
En Baden-Württemberg han ils Verds cuntanschì 31 pertschient da las vuschs ed uschia surpassà cleramain la CDU. La AfD vegn sin 14,6 pertschient.
En Rheinland-Pfalz ha la SPD gudagnà las elecziuns parlamentaras cun 36 pertschient, la CDU ha anc 32 pertschient. La AfD ha fatg 12,6 pertschient.
RR novitads 21.00


text:
En «L'instrumentala» dad oz vulain nus ans deditgar a Jan de Haan, che chatta cun sias cumposiziuns per Brass Band ed orchesters dinstruments a flad adina puspè plaz en ils programs da concerts ed er festas da musica. «Contrasten», «A Sunrise Impression» u er «A Discovery Fantasy» èn ovras che vegnan regularmain tschernidas da societads da musica en il Grischun ed en Svizra.
Jan de Haan fa dentant er savens transcripziuns da corals u ovras classicas. El diregia plirs orchesters en l'Ollanda ed ha er fundà il 1983 la chasa editura De Haske.


text:
Dägerlen
Dägerlen a l'è un cumün svizzer del distret (en todèsch: Bezirk) de Winterthur, in del Canton Zürigh. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.90 km² e in del Dicember 2011 al gh'eva una popolazion de 994 abitant.
El cumün de Dägerlen al se tröva a una altitüden de 474 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Adlikon, Dinhard, Henggart, Hettlingen, Humlikon, Seuzach, Thalheim an der Thur. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.
StoriaModifega
Dägerlen l'è menziunaa la prima volta in del secul XIV col nom de Tegerlo.[1]
L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:[1]
RiferimentModifega
Ligam de föraModifega
- Sit ufizial
- Dägerlen in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
A partir dal 2017 ha il pajais per in onn in sez en il gremi il pli pussant da l'ONU. Alura surpiglia l'Ollanda il sez da l'Italia. Ils dus pajais eran sa cunvegnids da parter il temp d'uffizi da dus onns. Gia l'entschatta da l'emna ha la radunanza plenara da l’ONU elegì per dus onns en il cussegl da segirezza la Svezia, la Bolivia, l'Etiopia ed il Kasachstan.
Al cussegl da segirezza da l’ONU fan part tschintg commembers stabels cun dretg da veto, quai èn la Frantscha, la Russia, la Gronda Britannia, ils Stadis Unids da l’America ed la China. Alura vegnan mintgamai diesch commembers elegi per dus onns.
RR novitads 06:00


text:
Tgirads pli stretg duain per exempel vegnir uffants cun mendas da naschientscha e lur geniturs. La glista da las mendas da naschientscha duai vegnir prolungada per tschertas malsognas raras. Persuenter duain singulas malsognas main grevas vegnir surpigliadas da las cassas da malsauns.
Dapli sustegn per chattar ina plazza
Giuvenils vul il Cussegl federal sustegnair tar la transiziun en la vita da lavur. Tranter auter duai la purschida da cussegliaziun vegnir schlargiada. Tenor il messadi per mauns dal Parlament federal duai la AI era finanziar soluziuns transitoricas che preparan il cumenzament da la furmaziun professiunala. Ina renta duai pir vegnir attribuida sche tut las mesiras d’integraziun n’han gì nagin effect.
Era per persunas creschidas cun problems psichics duai la purschida da cussegliaziun vegnir engrondida. Els duain vegnir registrads uschè baud sco pussaivel ed ultra da l’integraziun vegnir accumpagnada da l’AI. In sistem d’emprest da persunal duai lubir als patruns da prender d’enconuscher potenzials emploiads senza risico finanzial.
Nov sistem per calcular rentas
Per augmentar la motivaziun dad tschertgar ina plazza da lavur vul il Cussegl federal introducir tar las rentas novas in sistem linear. Tar il sistem actual cun quartas ni mesas rentas na saja quai per blers retschaviders betg attractiv da lavurar.
RR novitads 17:00


text:
Suenter il prolog da la dumengia, ha Nino Schurter er gudagnà il glindesdi ensemen cun ses collega da team Lars Forster l’emprima etappa sur 111 kilometers a Hermanus. Suenter duas dad otg etappas maina il duo svizzer cun Schurter e Forster il classament – cun in avantatg da radund trais minutas e mesa sin il Tudestg Manuel Fumic che parta ensemen cun il Brasilian Henrique Avancini.
Il Cape Epic, che vegn era numnà il Tour de France dal mountainbike, vala sco la pli dira cursa d’etappas en il sport da mountainbike. Nino Schurter ha gia gudagnà avant dus onns questa cursa en l’Africa dal Sid, lura ensemen cun Matthias Stirnemann.
RR novitads 11:00


text:
Ch'il pievel grischun ha da votar gia il favrer davart gieus olimpics d'enviern vegn crititgà da singuls parlamentaris grischuns a Berna. Sco quai che Heinz Brand da la PPS ha ditg ad RTR, na saja il termin per la votaziun betg elegì bain.
Jau chat quai simplamain schlet ch’ins elegia termins als quals ins na po da principi betg far campagnas d’infurmaziun.
Per la cussegliera naziunala socialdemocratica Silva Semadeni è ina votaziun davart gieus olimpics insumma memia baud. Sut squitsch da temp na possia quai betg dar insatge bun, ha ditg Semadeni. Avant trais onns ha Semadeni cumbattì a la testa cunter ils gieus en Grischun – cun success.
La prescha n'è betg giustifitgada. Nus pudessan forsa pensar al 2030…
RR actualitad 17:00


text:
di: Passo Duomo
Mi stanòtt hoo faa on bèll sògn
seri dree a andà giò in Dòmm
e vegnivi da Lorètt
el regòrdi, tutt, bèll nètt.
Arrivavi ai Bastion,
dòpo el Dazzi e infin el Cors
a Venèzia son mai staa
ma credevi de vèss là.
Hann desquataa i Navili
che meraviglia che l’è
hann desquataa i Navili
la gent la va tutta a pee.
Hann desquataa i Navili
de macchin ghe n’è in gir pù
hann desquataa i Navili
dai, vieni e sogna anche tu!!!
Là gh’è el “Pont di Sirenètt”
lì i barconi senza tècc
e se te see bon de nodà
fin a la Darsena a rivà
I fiœu cont i canòtt
che se sfiden, vòtt a vòtt
e se pò anca mangià
quèll che te se andaa a pescà
Hann desquataa i Navili
che meraviglia che l’è
hann desquataa i Navili
la gent la va tutta a pee.
Hann desquataa i Navili
de macchin ghe n’è in gir pù
hann desquataa i Navili
dai, vieni e sogna anche tu!!!
Hann desquataa i Navili
che meraviglia che l’è
Hann desquataa i Navili
la gent la va tutta a pee.
Se ghe fudèss on offizi
ed on quaicòss de firmà
ghe pientaria giò ona corsa
che l’è ‘na ròba de fà.
Vœuri squattà anmò i Navili
el traffich ‘l vada via el cuu
perchè Milan coi Navili
è bella ancora di più.


text:
Munumènt a Èrcule e Antèo
Al munumènt a Èrcule e Antèo, cgnusû anc cuma „I du brasè“ in dialét pramśàṅ parchè i dū prutagunìsta i pàran ch'i siàn drē a brasàr-as, 'l è 'n munumènt in ram dal XVII sécul ch'al s cata a 'l sèntar dal curtìl dal Palàs Cuśàni a Parma, in dla sēd dla Cà dla Mùśica[1].
'L è stâ fat da 'l 1684 a 'l 1687 da 'l scultōr fiamìng Teodoro Vanderstruck e na sò còpia 'l è stada misa anc in na nìcia fóra da 'l palàs cumunàł.
L'òpra la véd Èrcule tiràr sù cun la fòrsa al gigànt Antèo par pò stricàr-'l a mòrt esénd ch'al fiōl ad Puśeidòṅ e dla Gea al muciàva tuta la sò fòrsa armagnénd c'n i pē a cuntàt cun la Tèra, sò màdar.
Stòria
Al munumènt a Èrcule e Antèo, da métar pò in dla funtàna davànti a 'l Palàs dal Giardèṅ, 'l è stâ fat far a 'l artìsta Teodoro Vanderstruck p'r al duca 'd Parma Ranùć II Farnéś ch'al vliva festegiàr acsè al matrimòni ad sò fiōl Duàrd II Farnéś, ch'al gh sarév stâ in dal 1690.
In séguit la statṿa l'è stada spustàda dimóndi vòlti in fin tant ch'l'è stada misa in na nìcia dal palàs dal Cumùṅ su órdan dal pudestà Lucio Bolla in dal 1825.
In dal 1829 al marmìsta Vincenzo Galli, su diségn d'l architét e inciśōr Paolo Toschi, al gh'à fat na funtàna nóva par métar-'g-la dèntar. Al prim ad Śnar dal 1981 di vàndai sénsa critèri i aṅ scavśâ 'l bras dèstar 'd Antèo cavànd-'g-al via. 'L art al n è mai stâ catâ tant ch'in dal 1985 al cumùṅ al 'n à fat far òṅ 'nóṿ a la scultōra pramśàna Jucci Ugolotti ch'la 'l à giustâ e restaurâ in dal 1994.
Nòti
- ↑ I du brasè: a la Cà dla Mùśica i tórnan Èrcule e Antèo - Fóto La Repubblica, 6 ad Favràr dal 2018


text:
A Berna han ils sindicats demonstrà il suentermezdi encunter la revisiun da l'AVS. La manifestaziun lubida, sut il motto: «Betg tutgai en nossas rentas», sa drizza encunter las decisiuns da fin qua da las duas chombras parlamentaras davart la refurma da l'assicuranza.
Il Cussegl naziunel ed il Cussegl dals chantuns han tranter auter decidì d'augmentar la vegliadetgna da renta da las dunnas per in onn, sin 65 onns. Per l'uniun sindicala svizra, è Travailsuisse, ignoreschia la politica cun quai la situaziun da renta d'ina maioritad da la populaziun svizra. Sur tut quella da las dunnas.
Quellas duas organisaziuns han appellà a la manifestaziun naziunala. Da la partida èn er stadas partidas e collectivs da la chauma da dunnas.


text:
La parcella che sa chatta en il quartier da Provuler a Schlarigna, duess vegnir transmidada da la zona agricula en ina zona da fabrica. Per far quai vuli il consentiment da la populaziun.
Per finanziar il project da bun 20 milliuns francs, prevesa la famiglia tessinaisa Fontana, che posseda la parcella a Schlarigna, da realisar sper l’hotel er trais abitaziuns secundaras en il project.
Cussegl communal beneventa project
Sco che la suprastanza communala da Schlarigna scriva en la missiva, haja ella grond interess vi d’in nov hotel en vischnanca. Ils ultims onns han differents hotels gì da serrar las portas ed èn vegnids transmidads en abitaziuns secundaras.
Schlarignots han gia sbittà plirs projects
Dus projects per novs hotels a Schlarigna n’ha la populaziun betg acceptà ils ultims onns:
- il project da las pendicularas Engiadina San Murezzan Mountains cun il cristal da Mario Botta
- il project Punt Schlattain per in nov hotel da la Suvrettahouse SA entamez vischnanca cun in passagi sutterran
Ina nova gestiun d’hotel en il sectur da trais stailas, fiss bainvesida en vischnanca e gidass er ad augmentar las frequenzas da giasts a Schlarigna. Previs saja in hotel cun in concept fitg modern, ha declerà l’advocat Galfetti, che represchenta la famiglia Fontana.
Er pendicularas èn vid in nov project
Sin l’areal dal parcadi Marguns da las pendicularas, saja la societad er vid in nov project da surfabricaziun, ha tradì il suprastant communal da Schlarigna, Riet Ganzoni. Davart las dimensiuns e termins concrets na poss ins dentant anc dir nagut.
Decider al medem mument
Per ch’ils votants sajan infurmads en detagl davart il project da l’Hotel Fontana a Schlarigna, orientescha la suprastanza en ina radunanza ils 12 da settember 2016. Pussaivel saja, uschè Ganzoni, ch’il project vegnia ensemen cun in nov project da las pendicularas Engiadina San Murezzan Mountains gia proxim onn davant radunanza communala.


text:
Tranter 70 e 100 visitas haja ella fatg, senza far statistica, uschia la politicra ch'è era enconuschenta sco ferma promotura da la protecziun da la natira. Il temp il pli intensiv saja stà la primavaira u l'atun cura che bleras uniuns hajan lur radunanzas generalas.
Impressiunà la presidenta dal cussegl communal da Cuira ha cunzunt il grond dumber da las pli differentas uniuns. Sco per exempel ils cadets che regleschan il traffic sco entira equipa da giuvenils u lura era tut quels che s'engaschian per il sport u per la cultura. Ins vegnia pir conscient quantas uniuns ch'i dettia insumma cura ch'ins visitia ellas. Quellas fetschian ina enorma lavur voluntariamain che nagin pudess pajar uschiglio.
Sia finamira da pudair visitar la pli gronda part dals invits d'uniuns haja ella cuntanschì. Sper la lavur da represchentar vegnia però er il manar las sesidas dal cussegl communal a mancar ad ella in zic, sco Anita Mazzetta ha tradì.
RR actualitad 07:00


text:
cuntegn
Artg musical
-
Tschaiver 2021 – in tschaiver senza tschaiver
L'Artg musical porta chant e musica per quai temp dal barlot setg.
Nagin barlot, nagin tschaiver! L'Artg musical senta tuttina il tschaiver. Quest onn - per quai temp dal barlot setg udin nus furmaziuns idigenas ed estras cun chant e musica da carneval, da l'amur e dolur. Interprets: Cerchel musical dalla Surselva (dir. Corsin Tuor), Mario Pacchioli, Stelser Buaba, Georg Devonas – chantautur surmiran, La Compagnia Rossini cun Armin Caduff, Alvin Muoth ed il Chor viril da Falera, Chor mischedau da Suraua (dir. Ruedi Collenberg), il Cor da baselgia da Müstair (dir. Beat Grond) ed il renuma Schweizer Oktett.
Ils titels en l'emissiun


text:
En total pon vegnir en acziun dals 19 fin ils 29 da schaner fin 5'000 schuldads da l'armada svizra. Sco quai che la Polizia chantunala grischuna communitgescha, han ils schuldads da la milissa in'incumbensa logistica sco per exempel il servetsch da sanitad u la regulaziun dal traffic, fertant che la schuldada professiunala surpiglia la segirezza da persunas e las controllas d'entrada. La responsabladad generala per la segirtad al WEF ha il cumandant da la polizia chantunala, Walter Schlegel.
Pervi da la visita dal president american Donald Trump n'ha l’armada survegnì naginas novas incumbensas. Quai ha confermà il pledader da l’armada, Stefan Hofer.
Spazi d'aria segirà
Era il spazi da l'aria vegn segirà da l'armada svizra durant 24 uras. Tenor la Polizia chantunala succeda quai en collavuraziun cun las forzas austriacas. Plinavant transporta l'armada era persunas ch'èn protegidas dal dretg internaziunal. Atterrar na pon ins era quest onn betg be a Kloten, mabain era sin la plazza aviatica da Dübendorf, che vala per quest temp sco cunfin da Schengen.
RR novitads 16:00


text:
Cun ferma plievgia ha il taifun Lekima cuntanschì la costa da l'ost da la China. Almain 13 persunas sajan mortas pervi d'ina bova. La bova è ida a val 130 kilometers en il nord da la citad Wenzhou, quai suenter ch'in rempar è ruts. Pliras persunas sajan anc sparidas. Quai han communitgà las autoritads localas.
Blers sgols èn vegnids annullads
Passa in milliun persunas sajan vegnidas evacuadas. Plantas e pitgas d’electricitad sajan derschidas. En 2,7 milliuns chasadas saja il current electric interrut. Tschient da sgols sajan vegnids annullads. Il taifun sa movia uss vinavant en direcziun nord e vegnia pli flaivel, ha declerà il servetsch meteorologic.


text:
Hastings
Hastings l'è 'na citadìna del sud de l'Inghiltèra e pò a 'n distrèt de la contèa del East Sussex.
L'è stàda séde de du avenimèncc emportàncc:
- la Batàia de Hastings combatìda ai 14 de utùer del 1066 'ntra Guglièlmo 'l Cunquistadùr, e i Anglo-Sàsoni de Aròldo II d'Inghiltèra. La vitória de Guglièlmo la segnarà l'inìsio de la duminasiù normàna sö l'Inghiltèra.
- el rifùgio momentàneo de Napuliù III e de Eugénie de Montijo dòpo de la proclamasiù de la Repüblica Franséza ai 4 de setèmber del 1870..
Manifestasiù[Modifega | modifica 'l sorgent]
- Töcc i agn, endèl més de dezèmber, vé organizàt el tornèo 'nternasiunàl de scàchi. Chèsta manifestasiù la comèmora de la fì de la Prìma Guèra Mondiàl (1920), el prim gran tornèo de scàchi modèrno, cioè chèl zügàt a Hastings endèl 1895.
Pòsti de éder[Modifega | modifica 'l sorgent]
- El Hastings Country Park, acesìbil per mès de dò funivìe
- El Fisherman's museum, en muzèo dedicàt a la stória de la pèsca a Hastings. L'è 'n muzèo alestìt al intèrno de 'na ex-céza.


text:
Il UST è il center naziunal da cumpetenza per la statistica publica da la Svizra. El producescha e publitgescha infurmaziuns statisticas davart il stadi e davart il svilup da la populaziun, da l'economia, da la societad, da la furmaziun, dal spazi e da l'ambient. Questas infurmaziuns servan a la furmaziun da l'opiniun en la populaziun sco er a la planisaziun ed a la regulaziun da secturs centrals da la politica. Ellas prestan ina contribuziun impurtanta per in stadi modern e democratic.
Per accumpagnar la digitalisaziun da la societad e per far frunt a la dumonda creschenta d'infurmaziuns statisticas immediatamain disponiblas ha il UST cumplettà sia purschida. Dapi l'onn 2021 n'è il UST betg mo responsabel per la producziun d'infurmaziuns statisticas, mabain er per l'administraziun naziunala da las datas (NaDB) e per il svilup d'in Center da cumpetenzas per la scienza da datas (DSCC).


text:
Per festejar la Jornada Internazionala de la Lengua Mader 2018 de l’UNESCO, te invitem a partecipar a qesta sfida nœva e spassosa del 14 al 21 febrar.
La Jornada de la Lengua Mader l’è stada creada per promœver e celebrar la diversitaa lenguistega e culturala del mond, cont un’enfasi speçala ai lengov indijene, minoritari, reditari e a ris’c.
La toa sfida: jonta-t al moviment e trass-t denter creand un meme orijinal ind la toa lengua mader, jonta un hashtag e condivid coi alter in jir per el mond.


text:
Gara dla lüsa y ski da tour 2011
In chësc ann vëgnel fat la gara dla lüsa ai 06 de Merz 2011 sön la pista "Ramëi". Lapró vëgnel fat na gara de ski da tour, che vêl ince sciöche combinata. La partenza por les dös gares á dales 14:00, por chi dai ski da tour él la partenza it a côz, dala medema ora. La tlassifica dles Uniuns vêl ma por la combinata cun almanco 2 + 2 partezipanć por Uniun.
Al vëgn perié de puntualité por evité che jënt vais sö por pista, canche concurënć vá bele jö cun la lüsa. Val de cialt da bër y da mangé saral jö dal travêrt, la premiaziun sará spo fora tl salf dles manifestaziuns a La Val.
placat.pdf
Por udëi fotos dl ultima gara drüca: FOTO


text:
Uschia sa dat savens l'impressiun che politichers na dian betg la vardad. Manipulaziuns da votantas e votants vesa Carmelia Maissen plitost en la politica da partida en in parlament, nua ch'ins cumbatta per in'idea, ina posiziun. En la politica communala stoppian ins il dretg mument infurmar endretg e transparent.
«Sco politicra èn ins schon in zic en in dilemma»
Quai di la politicra e presidenta communala da Glion, Carmelia Maissen, en il «Vita e cretta». La dumonda è tge infurmaziuns ch'ins dastga dar vinavant e tge infurmaziuns ch'igl è da tegnair enavos pervia dal secret d'uffizi.
Per pudair abunar quest podcast duvrais Vus ina software cumpatibla cun podcast u ina app. Sche Vossa app n'è betg en la glista sura, lura pudais copiar la feed URL manual en Vossa app da podcast u software.


text:
Blera confidenza n’ha l’equipa da Vladimir Petkovic betg gudagnà ord quest davos gieu da test avant l’EURO.
Malgrà la victoria n’ha la Svizra betg dal tut persvadì encunter il numer 159 da la rangaziun mundiala da la FIFA. Ils Svizzers èn bain stads per gronda part en il possess da la balla, en l’offensiva han las ideas dentant mancà.
Mehmedi cun la decisiun
Procurà per l’emprima victoria il 2016 ha Admir Mehmedi. Il giugader da Bayer Leverkusen ha tuc en la 75avla minuta al 2:1. Curt avant aveva Ginsari pudì egualisar per l’equipa da l’ost. L’emprim gol per la Svizra ha Blerim Dzemaili sajettà en la 12avla minuta. Il sajet da Dzemaili ha dentant il goli da la Moldavia anc manà en gol, uschia ch’i è stà in autogol dal goli Namasco.
Albania, Rumenia e Frantscha
Glindesdi sgola la naziunala Svizra direcziun Montpellier, il da chasa da l’equipa da Petkovic durant il campiunadi d’Europa. L’emprim gieu dat la Svizra lura ils 11 da zercladur a Lens encunter l’Albania. Quatter dis pli tard frunta la Svizra a Paris sin la Rumenia ed ils 19 da zercladur vegni tar il davos gieu da gruppa a Lille encunter il favurit da gruppa, la Frantscha.
RR novitads 20:00


text:
Novitads
Exteriur
Artitgel actual
cuntegn
Exteriur
-
Privel d'escalaziun en la Cisjordania
En la Cisjordania han millis palestinais protestà cunter l'attatga d'incendi dal venderdi ch'ha custà la vita ad in pop da 18 mais. Durant dispitas tranter demonstrants e schuldads israelians saja mort 1 giuvenil palestinais. Quai tenor indicaziuns palestinaisas.
In pledader dal militar israelian ha confermà ch'il giuvenil haja bittà rauba ardenta cunter in post da l'armada israeliana. In schuldà haja reagì sin l'attatga e sajettà.
Il venderdi avevan colonists israelians supponids dà fieu ad ina chasa d'ina famiglia palestinaisa datiers da la citad Nablus ed uschia mazzà in uffant pitschen.
Palestinais pretendan che l’ONU duai agir
L'uffizi d'autonomia palestinais vul ch'il cussegl da segirezza da l'ONU s'occupeschia cun l'attentat d'incendi sin la famiglia palestinaisa en la Cisjordania. Il cussegl da segirezza duai agir cun ina resoluziun cunter ils acts criminals dals colonists israelians. Il secretari general da l'ONU, Ban Ki-Moon, aveva gia crititgà quest'attatga ed er la regenza israeliana ha condemnà l'attentat ed empermess inquisiziuns extendidas.
RR novitads 09:00
sda/dpa/al
Novitads
Exteriur
Artitgel actual


text:
L'ovra da Corin Curschellas saja vasta, communitgescha la regenza. Ella chanta, suna clavazin, dulcimer, citra, harmonium indic, percussion, accordeon e synthesizer. Ella haja però era gia cumponì per Michael von der Heide, Vera Kaa e Dodo Hug. En la Svizra rumantscha è ella s'occupada sco archeologa da musica cun la chanzun populara – ha arranschà ed interpretà da nov chanzuns rumantschas veglias. E sco scolasta da musica a Glion intermedieschia e promovia Curschellas la cultura. Gist a Glion ha la chantautura er pudì prender encunter il premi.
I è forsa il pli grond premi da cultura dal Grischun ed uschia a quai ina enorma valita per mai.
Il 2010 era Corin Curschellas – ch'ha 61 onns – vegnida undrada cun in premi da promoziun. Il Premi grischun da cultura è dotà cun 30'000 francs.
Premis da renconuschientscha
Ultra da quai ha la regenza decidì da surdar premis da renconuschientscha ch'èn dotads cun 20'000 francs:
- Madlaina Lys (1956) e Flurin Bischoff (1955), Lavin – per lur ovras cun fluras, ierts, picturas ed installaziuns.
- Christoph Meier (1950), Malans – per l'engaschi sco ornitolog, fotograf e medi d'utschels che s'engascha per il mantegniment dal spazi da viver dals utschels.
- Ivano Nussio (1957), Poschiavo/Brusio – per sia ovra sco dirigent, instrumentalist e scolast da musica cun engaschi per il Grischun talian e l'Engiadina.
- Nikolaus Schmid (1976), Malans – sco actur liber sin tribuna ed en il film che s'engascha politicamain per il teater grischun.
- Lucas Schwarz (1977), Trun/Zürich – per ses engaschi sco musicist, scolast e coach da bands en la scena da jazz grischuna e svizra.
- Ludmila Seifert (1969), Cuira – per ses engaschi per la cultura da bajegiar.
- Jules Spinatsch (1964), Turitg– per sia lavur cun foto, video ed installaziuns che punctuescha l'ambivalenza tranter esser e parair.
- Roger Stieger (1968), Cuira/Scharans – sco tecnicist da glisch e designer dal teater en il Grischun.
Premis da promoziun
Ils premis da promoziun dotads cun mintgamai 20'000 francs van a l'actura Petra Aleardi (1985) da Grüsch, al scriptur Josy Battaglia (1980) da Poschiavo, a la chantautura Martina Gemassmer (1991) da La Punt, a l'actura Sara Francesca Hermann (1985) da Samedan, al ballarin Robert Jerjen (1999) da Cuira, a la band engiadinaisa «Polyphone» (Marcus Petendi, Simon Steiner, Valentin Bezzola) ed al percussionist Janic Sarott (1992) da Scuol.
RR novitads 17:00


text:
Sis diplomats èn vegnids glindesdi en Engiadina Bassa per far attent sin lur lavur. Durant il di han els fatg duas discussiuns da podium, in referat en l'Institut Otalpin a Ftan e la saira er gì in inscunter cun la populaziun.
Las incumbensas d'ina ambassada
En l'ambassada lavuran differents collavuraturs e collavuraturas en differents secturs. Ils ins sa fatschentan cun l'economia e politica d'in pajais. Auters èn spezialisads sin la cultura. Anc auters lavuran en il consulat. Quai è quella partiziun ch'elavurescha per exempel in visum per ir en vacanzas en in pajais. Il schef da tut quels secturs è l'ambassadur.
Represchentar e preschentar
L'incumbensa centrala d'in ambassadur è da represchentar la Svizra. El declera tge interess ed opiniun che la Svizra ha. Vinavant s'engascha in ambassadur per far pli enconuschent la Svizra. El preschenta las tradiziuns, spezialitads e surtut las cumpetenzas da la Svizra e da sias firmas.
Sper represchentar ils agens interess èn er il sustegn e la cussegliaziun incumbensas impurtantas d'ina ambassada. L'exempel il pli prominent è l'agir umanitar che vegn er organisà da l'ambassada. In exempel – la democrazia.
Cun la democrazia ha la Svizra bleras experientschas ch'ella po empruvar dad introducir en auters pajais.
RR actualitad 06:00


text:
Decisiun stretga
Mo cun ina vusch differenza decidan ils da Scuol da restar tar lur vopna veglia. 546 votants e votantas han vuschà per duvrar vinavant la vopna cun il bigl - 545 èn s'exprimids per ina nova vopna. Fiss la segunda dumonda tge nova vopna eleger stada relevanta - avessan ils da Scuol preferì il bigl cun stailas. Christian Fanzun, president communal da Scuol, era fitg surprais da questa decisiun zunt stretga.
La populaziun ha pudì eleger tranter trais propostas: Ina era cumplettamain nova, ina era modifitgada, e lura anc quella da l’anteriura vischnanca da Scuol.
Ulteriurs projects
Approvà ha la populaziun da Scuol la lescha davart l'adiever da las vias champestras e las vias da guaud cun vehichels a motor cun 650 cunter 500 vuschs. Quest midament da lescha aveva procurà a l’ultima radunanza communala da Scuol per diversas discussiuns. Tar ils ulteriurs sis projects hai dà clers fin fitg clers geas. La participaziun a l'urna è stada tar 34 pertschient.
RR novitads 11:00


text:
A Zug survegnan ils da Tavau gia baud in gol. Claude-Curdin Paschoud vegn dentant d'egualisar anc en l'emprim terz. Ed il gol decisiv al 2:1 per il HCD marca Inti Pestoni lura en la 48avla minuta, cun in solo tras la defensiun da Zug. Per Pestoni èsi gia il terz gol da la stagiun.
Persvadì tar il HCD ha uschiglio cunzunt il goli Anders Lindbäck. Il Svedais ch'è vegnì pir curt avant il cumenzament da la stagiun da l'America dal Nord en il Grischun, ha bain stuì incassar gia suenter 129 secundas in gol. Suenter ha il goli da 30 onns dentant tegnì tut ils sajets ch'èn vegnids sin ses gol – en tut ha el fatg 41 paradas.
Ils ulteriurs resultats
- Bienna – Friburg 2:3
- Genevra-Servette – ZSC Lions 2:1
- Lakers – Berna 1:5
- Lugano – Losanna 4:3
- SCL Tigers – Ambri-Piotta 0:2
Tabella Liga naziunala
RR novitads 22:00


text:
Stupèin
Al stupèin 'l è 'n curdlèin ed na fibra tésil, despès al cutòun, pugê in sìm'a na buśìa o a na lùma, per fèr dla lûś cun la só fiàma mèinter ch'al bruśa. Per capilaritê dla só fibra, al stupèin al s imbibìs edla séra dla candêla o dl òli dla lùma indû 'l stà dàinter e dòunc' al vìn bruśê cun dla lentèsa.
La grosèsa e anca la lunghèsa dal stupèin gl'ìn quìli ch'i faràn più o méno gròsa la só lûś.
Vóś lighèdi
Noti e referèinsi
Èter progêt
- Wikimedia Commons contiene file multimediali su Stupèin


text:
Il parlament na tracta betg durant la sessiun d'october l'iniziativa «Per la reducziun dal Cussegl grond – 90 bastan». En enclegientscha cun il comité d'iniziativa haja la conferenza dals presidents dal Cussegl grond concludì da spustar ad interim la tractativa, scriva la conferenza da las presidentas e dals presidents.
Questa decisiun saja crudada en vista a la decisiun dal Tribunal federal dal fanadur pertutgant il sistem electoral dal Cussegl grond.
La fatschenta vegnia a temp tractandada da nov per il Cussegl grond.
Ord l'archiv:
RR novitads 16:00


text:
Sco quai che la vischnanca Tumleastga ha confermà envers RTR, hajan ils petiziunaris tenor atgnas indicaziuns inoltrà 544 suttascripziuns. 376 da quellas persunas vivian en vischnanca.
Tenor la constituziun da la vischnanca Tumleastga ha la vischnanca trais mais peda, da prender posiziun. Activamain agir na sto la vischnanca dentant betg. Il president communal Werner Natter ha ditg, che la petiziun vegnia discutada en suprastanza. Il mument saja dentant memia baud per dir insatge en chaussa.
Ils puncts menziunads en la petiziun
- Per l’entir territori en vischnanca na pon betg vegnir lubidas dumondas da bajegiar cun la tecnologia da 5G.
- Antennas existentas na pon betg vegnir optimadas sin la tecnologia da 5G, er lubientschas da bagatella na pon betg vegnir dadas.
- Ils abitants da la vischnanca Tumleastga vegnan infurmads activ sur da mesiras decididas e mesiras planisadas en connex cun radiaziun d’auta frequenza, surtut sch’i va per 5G.
- Lingias d’internet cun cabel (sche pussaivel cun fibra da vaider) duain vegnir examinadas e realisadas, e quai enfin en mintga chasada. In provediment d’internet sur func è d'evitar da princip.
RTR novitads 12:00