text:
Ils attentaders cun vestgadira da protecziun hajan assaglì il bajetg, sajettà e sajan suenter fugids cun in auto, communitgescha la polizia. Experts per bumbas examineschian ina materia suspectusa en il bajetg, in'instituziun per persunas cun impediments.
Tenor indicaziuns da la polizia èn duas persunas, in um ed ina dunna, en unifurmas militaras vegnidas sajettadas giu sin la fugia. In’ulteriura persuna suspectada è vegnida arrestada, quai communitgescha il schef da la polizia da la citad San Bernardino. In policist saja vegnì blessà tar la persecuziun da las persunas suspectadas.
Nagin act da terror
Tenor la polizia federala FBI possian ins excluder in act da terror. En mira dals attentaders saja stà ina instituziun sociala per persunas cun impediments a San Bernardino, en l'aglomeraziun da Los Angeles. E sco i para saja vegnì tar ina dispita durant ina festa en il bajetg.
La polizia appellescha a la populaziun da San Bernardino da restar a chasa, e betg ir per las vias. Bajetgs ed instituziuns publicas èn vegnidas serradas. Da las raschuns per ils attentats na datti naginas infurmaziuns.
Obama pretenda puspè leschas pli restrictivas per armas
Il president dals Stadis Unids, Barack Obama, ha suenter questas attatgas repetì sia pretensiun, da far pli restrictivas las leschas per armas en ils Stadis Unids. "Nus duvrain leschas severas per armas, controllas pli resolutas da las persunas che vulan cumprar armas; quai di il saun giudizi", uschia Obama en la televisiun americana CNN.
I na dastgia betg esser pussaivel che in e scadin po ir en la butia e cumprar in'arma. Nagliur sin il mund dettia quai uschì savens delicts da violenza cun armas sco en ils Stadis Unids, ha ditg Obama.
L'emna passada aveva in um assaglì ina clinica per aborts en il stadi federativ Colorado ed aveva sajettà enturn. Là eran mortas 3 persunas.
RR novitads 06.00


c: text/html

text:
Minisguard dals 26-09-2015
- Sonda, 26.9.2015, 17:40
Senza la gravitaziun nagina vita? Tge munta quai?
Sa sentir sco in astronaut. Quel siemi han blers. E quest’emna èsi per l’emprima giada stà pussaivel da sentir quai davent da la Svizra. Quai cun agid d’in aviun spezial ch`è partì davent da la Svizra. Entras in sgol spezial po quel cugliunar la gravitaziun. Ma tge è quai la gravitaziun e pertge duvrain nus quella per viver?
Emprender ina professiun
Co chattar la dretga professiun, co insumma savair tge professiuns ch’i dat? Ils uffants da la regiun Viamala han survegnì agid dals impressaris. Quels preschentan las professiuns ch’ins sa emprender tar els. Nus avain accumpagnà dus uffants da la segunda classa superiura. Chattan els lur mastergn? Dapli en il Minisguard.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
Indians
Il Minisguard dat in sguard enavos sin l’istorgia dals Indians.
-
Inflaziun
Il Minisguard declera pertge che la Venezuela patescha actualmain da l'inflaziun.
-
Ieli da palmas
L'eli magic vegn per 85% da l’Indonesia e da la Malaisia. Quai chaschuna problems per animals e per umans.
-
Islam
La religiun da l’islam è var 1400 onns veglia. Sin l’entir mund datti var 1,3 milliardas muslimas e muslims.
-
IS
L’organisaziun terroristica IS terrorisescha il mund. Tge vul quell’organisaziun terroristica atgnamain?
-
Ir ad alp
Cura che la stad cumenza er il temp ch’ils animals van ad alp. àa passentan els l’entira stad.
-
Internet
Surfar en l'internet, giugar gieus, guardar films, quai fa ozendi bunamain mintgin. Ma attenziun!
-
Immigraziun
Tgi èn quellas persunas da l’exteriur che vegnan en Svizra e tge immigrants differents datti insumma?
-
Immunitad parlamentaria
L'anteriur cusseglier naziunal Christoph Blocher ha chaschunà per discussiuns en chaussa Hildebrand.
-
Ieli
L'ieli na sfundra betg ed è nuschaivel per l'aua e la mar. Dentant, pertge sa cumportan l'ieli e l'aua insumma betg?


text:
Ils derschaders a Seoul han decis da relaschar la presidenta Park Geun Hye ch’era gia vegnida suspendida avant radund trais mais pervi d’in scandal da corrupziun.
En il center dal scandal stat ina persuna da confidenza da Park. Quella duai avair nizzegià sias relaziuns cun Park per s'enritgir entras donaziuns ch'ella ha pudì rimnar grazia a la presidenta.
Decisiun unanima
La decisiun dals ocht derschaders saja stada unanima, ha la parsura derschadra Lee Jung Mi ditg. Il procedere da Park haja donnegià il spiert da la democratia ed il stadi da dretg. Entaifer 60 dis sto ussa vegnir elegì in nov president u ina nova presidenta. La decisiun da la dretgira pudess midar radical la relaziun da pussanza en il pajais da l’Asia da l’Ost.
Tenor ils derschaders èsi cumprovà che Park ha acceptà che sia amia Choi Soon Sil s’ha maschadà en las fatschentas da la regenza. Choi n’ha mai gì in uffizi public.
RR novitads 06:00


text:
L’on passà ha il SECO controllà 42’000 interpresas e 164’000 persunas per guardar, sch’ellas sa tegnan vid las cundiziuns da lavur e paja. Quai è vegnì fatg en il rom da las mesiras flancantas per la circulaziun libra da persunas.
Interpresas senza contract collectiv en la critica
La controlla ha mussà ch’i dat vi e pli interpresas, che na sa tegnan betg vi da las cundiziuns prescrittas – quai surtut tar interpresas, che n’èn betg liadas ad in contract collectiv (GAV). Tar quellas interpresas èn vegnidas fatgas il 2015 e 2016 en tut 20'714 controllas. Quellas controllas han mussà 2’159 cas da dumping da paja, tge che correspunda ad ina quota da 12%. Ils onns 2013/2014 era la quota anc tar 9%.
Cifra da controllas vegn augmentada vinavant
En il cumparegl cun l'onn passà è il dumber da las controllas bain chalà per 6%, il nivel da controlla saja dentant stà in dals pli auts dapi il 2008, communitgescha il Seco.
Il Cussegl federal vul, che las mesiras flancantas per cundiziuns da lavur e da paja vegnan tegnidas èn meglier. Perquai vegnan augmentadas las controllas per 30% sin 35’000 controllas l’onn. Ils sindicats avevan schizunt dumandà in augment sin 50’000 controllas.
RR novitads 15:00


text:
Sco il president da l’uniun dal Center sursilvan d’agricultura (CSA) Giusi Flepp di, hajan els pudì rimnar ils daners necessaris. Las vischnancas da Tujetsch, Mustér, Medel, Sumvitg e Trun han concedì ils daners per ils proxims 5 onns. Uschia saja era la plazza da la manadra da fatschenta Tabea Baumgartner segirada. Sco manadra dal CSA lavura ella 60%. Quest post vegn era finanzià cun daners da sponsurs, dals 110 commembers, da fundaziuns e da las entradas dals arranschaments.
Activitads d'infurmaziun e cultura purila
Cun quests daners organisescha ella differentas occurenzas per il CSA, tranter auter curs, films, referats ubain discussiuns sur dal puresser. Plinavant promova ella products indigens, realisescha projects en il sectur da l’agricultura e dal turissem e maina l’Academia Vivian (là organisescha ella excursiuns e dis tematics per scolas e gruppas). Ina finamira dal CSA è era dad intermediar il dialog tranter l'agricultura, il turissem ed il commerzi.
L'onn 2017 ha il CSA organisà ca. 30occurrenzas. Da quai da 700 persunas han visità las atgnas occurenzas e ca. 250 persunas las occurenzas organisadas ensemen cun auters partenaris.
Trais onns manadra da fatschenta
Tabea Baumgartner beneventa la decisiun dallas 5 vischnancas. Quai saja in signal positiv per la lavur dal CSA. I saja fitg motivond che questa lavur vegnia sustegnida enavant suenter il na al Parc Adula. Ella sa legria da collavurar cun las vischnancas e da realisar novs projects.
Tabea ha 28 onns e lavura dapi il favrer 2015 sco manadra da fatschenta en il Center sursilvan d’agricultura. Ella è oriunda dal chantun Argovia ed ha studegià geografia ed istorgia.
RR actualitad 06:00


text:
La chombra gronda crititgescha ch'il Cussegl dals chantuns haja decidì sut influenza da lobing massiv. Il Cussegl dals chantuns veglia evitar ina sentenzia da la dretgira federala per proteger interess particulars. Il pretsch pajan ils consuments.
La sanestra ha dentant proponì in cumpromiss. L'agir da la chombra pitschna saja inacceptabel. La proposta che cumpiglia ina reformulaziun da la clausula da la rait d'electricitad na saja betg impurtanta e na possia betg far naufragi. Cun la smanatscha da naufragi ha il Cussegl naziunal betg sa laschà metter sut squitsch ed ha refusà il cumpromiss da la sanestra cun 102 tar 86 vuschs e duas abstinenzas. Il tenor general è ch'il sustegn da forza idraulica tutgia betg en la lescha da la rait d'electricitad.
Cunquai ch'ils dus cussegls n'èn uschia betg vegnids perina davart d'in sustegn supplementar per la forza idraulica va la lescha uss en ina conferenza da cunvegnientscha. Ils commembers da las cumissiuns d'energia vegnan ad elavurar ina schliaziun e preschentan quella lura al parlament. Sch'ina da las duas chombras refusa la proposta fa l'entira lescha naufragi.
La clausula
Nov: La clausula vala mo per atgnas ovras ed ovras colliadas en Svizra che survegnan nagin sustegn e mo per tschintg onns.
RR novitads 11:00


text:
Caruna
Caruna o la Caruna (nòm uficiàl en italià: Carona) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la ólta Al Brembana, al cunfì co la Provincia de Sondri (la Valtelina), sö la rià d'ü ram del Brèmb, ciamàt ol Brèmb de Caruna che pròpe apröf al paìs a l’furma ü lach.
El g'ha 'na popolasiù de 335 abitàncc (dàto del Dicember 2015[1]), cond'öna süperfìce de 44,2 km² e 'na densità de popolasiù de 8 ab./km²
Ol paìs l' se tróa a 53 km de la sità e a 1100 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brans, Caiolo (SO), Fòpol, Gandelì, Piateda (SO), Valbundiù, Valgòi, Aléf.
Evulusiù demogràfega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Caruna l'è mostràt in de la tabela ché sóta
Abitàncc censìcc
De èt[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Caruna ‘nsèma a Fòpol la fa part del comprensóre de scì ciamàt Brembo Ski che l’ gh’à 180 km de piste e ‘nsèma a Còler l’è ü di piö ‘mportànc de la Bergamasca.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2015.


text:
La fin 2013 era vegnida introducida ina zona da planisaziun a Val. Cumpiglia en quella zona era il territori «Im Boda». Quai è la planira che va dal Hotel Rovenda fin en il vitg da Val. Ina tala zona da planisaziun munta atgnamain in scumond da bajegiar. Cun furmar la zona da planisaziun vuleva la vischnanca segirar per la 7132 SA e per la vischnanca il plaz per bajegiar per la halla polivalenta.
La zona da planisaziun era vegnida terminada sin dus onns ed pli tard era quest termin vegni prolungà per ulteriurs dus onns. Entaifer quest temp n'è dentant nagut vegnì realisà en questa zona da planisaziun. Cun quai che la halla polivalenta vegn uss construida en in auter lieu è la zona da planisaziun vegnida schliada, argumentescha la vischnanca la decisiun.
Parc periclità
Uschia paran ils plans per in parc dal architect giapunais Tadao Ando en questa zona da planisaziun d'esser giud maisa. Tenor Stefan Schmid il president da vischnanca da Val Son Pieder èsi era vinavant pussaivel da realisar il parc da Tadao Ando. Perquai che la 7132 SA posseda la gronda part dal territori «Im Boda». I dovria dentant anc ina revisiun dal plan da zonas avant ch'in parc possia vegnir realisà. Sche quai vegniss tar ina tala revisun alura pudess era vegnir barattà sulom uschia che la 7132 SA pudess tuttina realisar il parc. La 7132 SA ha ditg sin dumonda ch'els sajan en discussiun e tschertgian soluziuns adattadas.
RR actualitad 07:00


text:
Premia
Premia (inscì anca in Piemuntes e Italian) l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.
El cumün el gh'ha una populaziun de 583 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), cunt ona superfis de 89,2 km² e una densità de popolaziun de 7 ab./km².
Premia l'è l'ültim paes de la Val Antigori prima de la Val Furmassa. L'è tacaa ai cumün de Bascén, Crö, Furmassa e Muncrestes.
Evoluzion demografega[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nümer de abitant del cumün de Premia l'è mustraa in de la tabela chi de suta:
Nümer de abitant
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
- La petiziun è drizzada direct a papa Francestg.
- Aifer tschintg dis 1'322 suttascripziuns
- Mintga plevon duai pudair decider sez, sch'el vul mari
- dar u betg.
La motivaziun da far questa acziun prend jau ord la persvasiun ch'i na dat da la teologia ennà nagin sforz dad esser celibatar per esser in spiritual.
L'inizianta da la petiziun è Florentina Camartin. Ella è plain speranza che quai vegnia a midar insatge. Pli blers che suttascrivian e pli grond l'effect, manegia ella.
Florentina Camartin
L'inizianta da la petiziun è Florentina Camartin (75) da Breil. Ella sezza ha renunzià ad ina lètg ed ha agì durant 39 onns sco mungia per la claustra dad Ingenbohl/SZ. Dapi il 2009 è ella commembra dal terz urden da sontg Francestg, in urden da laics.
Mes sentiment di che blers èn da l'opiniun da laschar maridar ils prers.
Suprastanza dal Corpus catholicum vesa paucas schanzas
Che la petiziun da Florentina Camartin haja in effect direct sin l'obligatori dal celibat per plevons catolics dubita Thomas Bergamin da la suprastanza dal Corpus catholicum grischun. Tenor el haja quai gia dà bleras sumegliantas petiziuns, ma nagina cun grond success.
Ch'i vegnia dentant reacziuns da la basa en direcziun Roma saja tuttina impurtant. Sch'i dettia numnadamain adina puspè da quels resuns lura na sappia er papa Francestg betg snegar quels giavischs.
RR actualitad 06:00


text:
Sorvisc
Sorvisc 1-10 sön 138
- Vijiun catastala online
La vijiun dl cataster di fabricać, dada fora dala Repartiziun 41 – Liber fondiar, cataster fondiar y urban - pîta la lista di imobii scrić ite tl cataster di fabricać tla provinzia da Balsan. Chësc sorvisc conzed da ciafè la vijiun catastala intiera...
- Abité - Recursc al Comitê por le frabiché residenzial
Le Comitê por le frabiché residenzial é n organn aministratif che à le dovëi da tó dezijiuns definitives sön i recursc: a) cuntra les dezijiuns dl diretur dla Repartiziun provinziala Frabiché abitatif; b) cuntra les deliberaziuns dla...
- Abité Cumpra o costruziun dla pröma ćiasa – Anotaziun dl lian sozial
Porche l'Ofize Spëises pois gní autorisé da paié fora l'alisiraziun por lefrabiché vál debojëgn naota* dl'anotaziun dl lian sozial tl Ofize tavolar. * tlcaje de licuidaziun antizipada pó le lian sozial gní anoté ince dedô. Chësclian po gní anoté...
- Abité Cumpra y costruziun dla pröma ćiasa – paiamënt dl contribut y contlujiun dl prozedimënt
Do l’aprovaziun dl’alisiraziun mësson dè jö tl Ofize tecnich (25.3) düć i documënć dà dant tla lëtra de aprovaziun, por che la soma conzedüda vëgnes paiada fora.
- Abité Cumpra y costruziun dla pröma ćiasa – Recursc al Comitê por le frabiché residenzial
Le Comitê por le frabiché residenzial é n organn aministratif che à le dovëi da tó dezijiuns definitives sön i recursc: a) cuntra les dezijiuns dl assessur provinzial por le frabiché abitatif; b) cuntra les dezijiuns dl diretur dla Repartiziun...
- Abité Recuperada convenzionada de abitaziuns - renunzia
Por podëi despone a na manira lëdia de n’abitaziun cun le lian de vint agn preodü dal articul 7 dla lege provinziala di 3 de jenà dl 1978, n. 1, resp. dal articul 79 dla lege provinziala di 11 d’agost dl 1997, n. 13 (alienaziun, afit y.i.i.), val...
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa - Anotaziun dl lian sozial de 10 agn
Porche l'Ofize Spëises pois gní autorisé da paié fora l'alisiraziun por lefrabiché vál debojëgn naota* dl'anotaziun dl lian sozial tl Ofize tavolar. * tlcaje de licuidaziun antizipada pó le lian sozial gní anoté ince dedô. Chësclian po gní...
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa – paiamënt dl contribut y contlujiun dl prozedimënt
Do l’aprovaziun dl’alisiraziun mësson dè jö tl Ofize tecnich (25.3) düć i documënć dà dant tla lëtra de aprovaziun, por che la soma conzedüda vëgnes paiada fora.
- Abité Recuperada dla pröma ćiasa – Recursc al Comitê por le frabiché residenzial
Le Comitê por le frabiché residenzial é n organn aministratif che à le dovëi da tó dezijiuns definitives sön i recursc: a) cuntra les dezijiuns dl assessur provinzial por le frabiché abitatif; b) cuntra les dezijiuns dl diretur dla Repartiziun...
- Abité Terac da frabiché alisiré – Descriziun generala
Ara se trata de abitaziuns che é sotmetüdes al lian sozial aladô dl art. 28 l.p. n. 15/72 rezepì dal art. 86 adöm al art. 62 l.p. n. 13/98 (en forza dai 27.01.1999). Tl caje de anotaziun dl lian sozial aladô dl art. 28 l.p. n. 15/72, rezepì dal...


text:
Halloween - The Beginning
Halloween - The Beginning (Halloween - Gl'Inìsi) 'l è 'n film ad scarésa americàṅ dal 2007 ad Rob Zombie, arfacimènt e prequel dal film ad John Carpenter dal 1978 Halloween, la notte delle streghe.
In dla culòna sunóra i s càtan di pès di Kiss, di Blue Öyster Cult, di Nazareth, 'd Iggy Pop, 'd Alice Cooper e àt'r incóra.
La pelìcula l'à fat sù da piò 'd utànta migliòṅ ad dòlar, dimóndi da piò di cóst fér'm a quìndas.
Sunt
Al pìcul Michael Myers (Daeg Faerch) 'l è 'n putèṅ ad déś an cun di distùr'b in dla suca tant ch'al pòrta sèmpar na mascra adòs e pò a gh cata gust a turturàr e masàr al bèsti cuma 'l sò sórag Elvis. Al psicòlug dla scóla, al dutōr Samuel Loomis (Malcolm McDowell), al próa a mét'r in guàrdia sò màdar Deborah (Sheri Moon) dòp che lò 'l iva tacâ na casutarìa in dal cèso cun dū ragàs più grand ch'i al tulìv'n in gir par via dal mistēr ad sò màdar, una ch'la s cava śò ad nòt in un lucàl p'r óm.
La nòt 'd Halloween, mèntar sò màdar la bala atàc a na pèrdga la lap dance, Michael al masa cla purcùsa 'd sò surèla Judith (Hanna R. Hall) e 'l sò muróś Steve (Adam Weisman) dòp ch'i ìvan fat 'l amōr, e 'l óm ch'al s éra cumpagnâ cun la Deborah, 'l imbariagòs Ronnie (William Forsythe). La sōla ch'la s salva l'è sò surèla pìcula, la Laurie.
Finî in parśòṅ, sénsa piò gnanc sò màdar ch'la s éra in cal méntar masàda p'r al daspiaśēr, Michael darsèt an dòp al scapa via da 'd là dòp avér cupâ soquànt pulisiòt. Cun na mascra adòs, purtàda via in alóra a Steve, adès 'l è lìbar ad far fóra tut qvéi ch'l incróśa e 'l al fà in silénsi parchè 'l à pardû la paròla. Al ragàs al pésca sò surèla Laurie (Scout Taylor-Compton) dada in adusiòṅ a i Strode.


text:
927
Avenimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'Imperi Bizantin al acorda plüü autunumía a Bülgària, recugnusseent la suva gesa cuma autucéfala e pruclamaant ul sò nööf rei cuma tzaar (imperatuur).
I sarassin i trà gjo Taranto, citaa d'Itàlia.
Nassimeent[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Borrell II, cont de Barcelòna, Girona e Osòna.
Necrulogi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- San Bernon de Borgògna, abbaa frances.
- 27/05: Simeon I el Grand de Bulgaria, imperador de Bulgaria. El sò sucesor l'è el fioeu Peder I.
Vuriif realizá vargüna apurtazziun al Calendari d'avenimeent u a le Taule anüale? Va racumàndum da cunsültá previameent ul Líbar da stiil, par cunseguí una cuerenza intra töcc i Wikipediis·c.
Mudel:Calendari00


text:
Severin Brugger e ses collegas han construì quest auto ensemen. Quai hajan els fatg en la fabrica da la firma da vehichels electrics Kyburz a Turitg. Els hajan duvrà in’emna da construir l'eRod. Avant che quel ha dastgà ir sin via haja la firma anc stuì far tschertas controllas.
Porscher insatge nov
Ils elements per construir l'auto ha cumprà l'hotel Krüzli per 27’000 francs. L’idea saja vegnid, perquai che Sedrun Mustér turissem aveva pli baud in Renault che gieva cun battaria.
Els hajan cumprà el cun la finamira da porscher insatge nov per sa differenziar dad auters, di Curdin Brugger, il possessur da l’hotel Krüzli. El haja er ponderà da cumprar quatter ubain tschintg velos da muntogna che van cun batteria.
Per el saja l’eRod er in siemi ch’el aveva da buob cura ch’el gieva mintgatant cun go-cart. Cun questa maschina possian ins dentant er ir en dus sin via. L'eRod paisa cairca 600 kilos e po far cun la battaria chargiada passa 100 kilometers.


text:
Petten
El petten o peccen l'è on istrument cont on'origen proppi antiga, che 'l serviss mett in orden i cavei.
L'è faa sù de ona bas comuna de indè che partissen vari dent, tucc destaccaa vun de l'alter.
I petten poden avèggh grandezz e numer de dent different, e poden vess faa de tanti materiai (de oss, de metall, de plastega...). On quai petten el gh'ha anca on manegh, per podèll doperà mej.
In tra i alter fonzion che gh'hann i petten a gh'è anca quell de toeu via i gropp di cavei o i oeuv di pioeucc.


text:
Inhalt
Exteriur
-
ESC 2017 senza la Svizra
Tar il segund mezfinal a Kiew en l'Ucraina n'ha la gruppa svizra Timebelle betg pudì persvader il public cun la chanzun «Apollo», ed uschia n’è la Svizra betg preschenta al final da l'Eurovision Song Contest sonda, ils 13 da matg.
La Svizra manchenta gia per la 9avla giada il final da l'Eurovision Song Contest dapi l’onn 2007.
Eurovision Song Contest 2017
18 gruppas han cumbattì en il segund mezfinal per sa qualifitgar per il final da l’Eurovision Song Contest 2017. La Svizra cun la gruppa Timebelle e la chanzun «Apollo» ha stuì suttacumber a la concurrenza. Ils pajais ch’han pudì sa qualifitgar per il final èn: Bulgaria, Bielorussia, Croazia, Ungaria, Danemarc, Israel, Rumenia, Norvegia, Israel, Ollanda, Austria.
Tut en tut cumbattan en il final a Kiev 26 pajais per la curuna. Ord mintga mezfinal èn sa qualifitgads 10 pajais. 6 pajais n’ha ston betg sa qualifitgar tenor la reglas, quai èn la Frantscha, la Germania, l’Italia, la Spagna, la Gronda Bretagna e l’Ucraina sco ospitant.
Finalists al Eurovision Song Contest 2017
RR actualitad 06:00


text:
Bill Withers: «Ain’t No Sunshine»
- Mardi, 20.2.2018, 9:30
-
Emprima emissiun:
- Mardi, 20.2.2018, 9:30, RTR
Bill Withers è naschì a Slabfork en il stadi West Virginia e durant si'unfanza n'ha el betg gì simpel. Il divorzi da ses geniturs, la mort da ses bab cura ch'el ha 13 onns. Cun 21 onns cumenza el il servetsch militar, tranter auter er en il Proxim Orient. Nov onns pli tard banduna el l'armada e va a Los Angeles, el vul daventar musicist e chantadur.
Il 1970 arriva ina da sias registraziuns tar ina pitschna firma discografica e quella engascha Withers. Cun Booker T. Jones registrescha el si'emprima chanzun, ina da sias atgnas cumposiziuns: «Ain't No Sunshine», in toc davart situaziuns difficilas en la vita. La surpraisa è gronda cur che quella vegn be subit sin la terza plazza da la parada americana. Withers ha pli tard anc divers auters hits, però ses «Ain't No Sunshine» è il pli grond semperverd. Da quel datti er versiuns da Michael Jackson, Joe Cocker, da Desree e da la band sidafricana Ladysmith Black Mambazo.


text:
La «Manifesta» a Turitg
- Dumengia, 24.7.2016, 12:45
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 24.7.2016, 12:45, RTR
La «Manifesta» è ina da las pli impurtantas exposiziuns internaziunalas d'art. Quest onn ha Turitg l'onur da retschaiver la «Manifesta».
Sut il titel «What people do for Money» envida ella artists e glieud da professiun dad entrar en in dialog. Christina Caprez, nossa correspundenta per la Svizra Tudestga en la rubrica «Ils auters» rapporta da questa exposiziun che ha lieu dals 11 da zercladur fin ils 18 da settember 2016 a Turitg.


text:
Daner blut – vers la fin d'ina lunga istorgia?
- Dumengia, 5.6.2016, 9:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 5.6.2016, 9:03, RTR
Sguard sin l'istorgia da noss meds da pajament.
Ils daners en furma da munaidas e bancnotas cedan lur plazza adina dapli al daner electronic, ed i dat schizunt vuschs che predin la fin imminenta dal daner blut. Motiv avunda per in sguard enavos sin l'istorgia da noss meds da pajament, en Grischun ed en Svizra.
La «Marella» lascha raquintar trais persunas ch'han fatg or da quest'istorgia lur lavur: Cun Yves Mühlemann, numismat dal Museum retic, cun Hanspeter Koch da la Munaidaria federala a Berna e cun l'archivar da la Banca naziunala, Patrick Halbeisen. Cun els faschain nus in viadi plain anecdotas ed istorgias atras il passà da noss francs, raps e bluztgers.
Redacziun: Mathias Kundert


text:
Cun il nov design veglian ins tegnair quint meglier a las disas da leger. Comités da referendum e d’iniziativas survegnan en l’avegnir tuttina bler plaz per lur arguments sco il Cussegl federal.
Punct central da la nova broschura è tenor la Chanzlia federala la pagina dubla «en curt». Quella cuntegn tut las infurmaziuns per lecturas e lecturs ch’han prescha.
Dal cudeschet cun las explicaziuns dal Cussegl federal vegnan mintgamai squitschai da quai da 5,4 milliuns exemplars. Cun quai tutga il cudeschet cotschen tar las pli grondas publicaziuns da la Svizra. Tenor diversas analisas dovran almain 80 pertschient da tut las persunas che van a l'urna il cudeschet per emplenir il cedel da votaziun.
RR novitads 12:00


text:
Las pernottaziuns èn s'augmentadas il schaner per in bun tant cumpareglià cun l'onn avant. Naiv e las vacanzas da sport che han cumenzà han procurà che blers Svizzers èn ids sin pista, din il economs da l'UBS. Il turissem indigen haja cun quai surmuntà il punct bass pervi dal schoc dal franc e saja puspè sin il nivel sco l'onn 2014.
Pervi da l'aura migiaivla en il mais avant n'èsi dentant betg da survaletar l'augment. Plinavant èn era vegnidas cumpigliadas per l'emprima giada las cifras da 14 albierts per la giuventetgna.
Er tar ils autos in trend positiv
In trend positiv han ils perscrutaders er pudì vesair sin il martgà d'autos. Las immatriculaziuns novas per autos è creschida per 0,7% cumpareglià cun l'onn avant. Da l'auter maun haja dentant la situaziun en il commerzi en detagl franà l'indicatur.
L'indicatur da consum mussa radund in enfin trais mais oravant en tge direcziun che las cifras uffizialas en il svilup dal consum en Svizra van.
RR novitads 09:00


text:
En cumparegliaziun cun l’onn avant è la cumpart per operaziuns umanitaras specificas vegnida auzada per radund 7 milliuns francs da 55,3 milliuns francs sin 62,5 milliuns francs.
Ina da las sulettas organisaziuns umanitaras renconuschida da tuts
L’IKRK saja ina da las sulettas organisaziun che vegnia respectada da quasi tut las partidas da conflict sin l’entir mund, scriva l’EDA. Adina dapli persunas èn pertutgadas da conflicts armads e da crisas cumplexas. Uschia ha l’IKRK gidà l’onn passà a 950’000 persunas cun nutriment, a 100’000 persunas è vegni giada cun aua schubra. En la regiun siriana da la citad d’Aleppo èn cun l’agid da l’IKRK vegnidas evacuadas radund 35’000 persunas.
RR novitads 12:00


text:
L’um da 43 onns è da l’opiniun ch’el saja daventà in’unfrenda da l’uschenumnà «Racial Profiling». Pia ch’el saja mo vegnì controllà pervi da sia colur da pel. La controlla dispitaivla è stada il favrer 2015 en la staziun principala a Turitg. Perquai ch’el aveva refusà da mussar sia carta d’identitad als policists, sto el pajar ina multa da 100 francs. Cunter quai ha el purtà plant. Uss ha la Dretgira superiura dentant confermà la sentenzia da la preinstanza. La Svizra ha l'emprima giada stuì decider en in cas nua ch'i va per «Racial Profiling».
RR novitads 11:00


text:
Pulàc
Al pulàc (da lór: polski) 'l è na lingua ślava ch'a s dascór in dla Pulògna da 44 migliòṅ ad parsòni.
Cuma tuti al lìngui ślavi, al pulàc 'l è stâ influensâ da chi atri lingui cuma al latìn, al grèc, al tedésc, 'l itagliàn, al francéś, al rus e 'l ingléś.
Però a gh'è da dir che chi lór i s ténan stric anc al paròli vèci, avénd acsè di tèrmin ch'i vólan dir al stési ròbi. Chè 'd sóta a s pól catàr soquànt eśémpi ad paròli in pulàc ch'i daśvènan dal latìn (a vèṅ ripurtâ 'l equivalènt emigliàn) cun incòst quéla uriginària:
- defurmàr - deformować, zniekształcać;
- educasiòṅ - edukacja, nauczanie;
- trasfurmasiòṅ - transformacja - przetwarzanie (przekształcanie, przerabianie);
- diputâ - deputowany - poseł(wysłannik);
- màchina - maszyna - urządzenie;
- aparéć - aparat - przyrząd;
- òrgan - organ - narząd;
- sensasiòṅ - sensacja - uczucie;
- guàrdia - gwardia-straż;
- pùblic - publiczność-widzowie;
- spetàcul - spektakl-przedstawienie;
- variànt - wariant-odmiana;
- funsiòṅ - funkcja - znaczenie, miejsce w;
- puśisiòṅ - pozycja - miejsce.
Da 'l Itagliàn al pulàc l'à anc tòlt dal paròli druàdi p'r al vardùri cuma pomidor (pandòr), cebula (sigóla), sałata (insalàta) e por (pòr).
Alfabét
'L alfabét pulàc al sa scriv cun 32 létri d'l alfabét latìn: a ą b c ć d e ę f g h i j k l ł m n ń o ó p r s ś t u w y z ź ż, cun di ségn diacrìtic śuntâ cuma 'l ogonek (Ą ą Ę ę), 'l acènt acû (Ć ć Ń ń Ó ó Ś ś Ź ź), la bara ad travèrs (Ł ł) e al puntèṅ in sima (Ż ż). Al dróa anc 7 digràm, dit dwuznaki (ch, cz, dz, dź, dż, rz, sz). Al létri Q, V e X i èṅ druàdi sól in dal paròli ch'i daśvìnan da 'l èstar.
Al grup vucàlic pulàc a n è minga tròp difìcil parchè al gh'à 8 vucàli, in gènar scriti acsè: a, e, i, y, o, u, ą, ę. Al vucàli a, e, i, o, u i s prununciàn cuma in itagliàṅ (cun di sòṅ vèrt par la "e" e par la "o") mèntar la vucàla y la gh'à un sòṅ a mèś fra la e saràda itagliàna e la i (par far-as n'idéa, un quèl ch'a s davśìna a la paròla ingléśa "bit"). Al vocàli ą ed ę i s dróan p'r i sòṅ naśàl /ɔ̃/ e /ɛ̃/ ch'i n gh èṅ minga in itagliàṅ ma ch'i pólan arcurdàr al nòstri sòṅ e cuśèṅ. Al dè 'd incō, al vucàli naśàli i s càtan sól in pulàc e briśa in di atri lìngui ślavi.
Dimóndi più difìcil par nuàtar 'l è al grup cunsunàntic pulàc parchè 'l è fat ad 35 sòṅ difarènt. Quand in sima a na cunsunànta a gh'è 'n acènt (ć dź ś ź) a vól dir ch'al gh'à un sòṅ fiàp.
Gramàtica
In pulàc a n gh'è minga 'l artìcul (kapelusz al pól vlér dir capèl, un capèl o al capèl a secónda di caś).
Na paròla la pól èsar singulàra o pluràla. Al singulàr al gh'à tri caś (masć, fémna, nèutar). In dal pluràl, invéci, a gh'è 'n àtar lavór: virìl (parsóni masći) e al minga virìl (atri parsòni, bèsti e śavài). par dir-'n una: la paròla mechanik (mecànic) l'è maschìla e virìla, kot (gat) l'è maschìla ma minga virìla, studentka (studentésa) l'è fémna e minga virìla.


text:
Per sias gravuras d’arom ha el duvrà ina tecnica speziala da cumbinar maletg e text sin la medema pagina, sco Georges Capol declera. El ha scrit in artitgel sur da Martini ed è scolast ed intermediatur da cultura. I fetschia smirvegliar, con perfetg e detaglià che las vedutas sajan, di Capol. Quai saja il cumenzament da la cartografia e da la tecnica da mesirar en Svizra.
Maletgs da sontg Clau da Flüe e Johannes Guler
L’artist da Zignau ha era creà in maletg da la battaglia da Murten e maletgs religius e purtrets da prominents sco il sontg Clau da Flüe ubain l’istoricher e politicher grischun Johannes Guler. Mo tuttina è Martin Martini strusch enconuschent en Surselva. In motiv è ch'el ha lavurà surtut ordaifer la Surselva, per exempel a Cuira, Lucerna, Friburg, Altdorf ed en l’Italia.
Exposiziun en il Museum sursilvan Cuort Ligia Grischa
Davent dals 23.4 fin ils 31.10.2017 preschenta il Museum sursilvan Cuort Ligia Grischa a Trun ovras da l’artist indigen ch'è pauc enconuschent. In artist che ha revoluziunà tipografia, la tecnica da squitschar cun gravuras d'arom e la cartografia.


text:
Lucas Lombriser, l’astrofisicher da 36 onns è stà quatter onns en Scozia. Là han el e ses team lavurà vi da la cumprova da la relativitad generala. Quella pretenda, ditg fitg simpel, che las uschenumnadas «undas da gravitaziun» èn medem spertas sco la glisch. Einstein sez saja gnanc stà persvadì da questa teoria. El haja numnà ella la pli gronda tuppadad da sia carriera, uschia Lombriser.
Ussa, suenter var 100 onns, è dentant cler: Na, Einstein ha puspè ina giada gì raschun!
Energia stgira – in misteri
Fin ussa han ins pensà che probabel ina modificaziun da la gravitaziun declera l’expansiun da l'univers. Cun la cumprova da Lucas Lombriser e ses team è dentant cler che quai n’è betg uschia. Quai che declera numnadamain l’expansiun da l'univers è ina uschenumnada «energia stgira» – e quella è anc adina in grond misteri. Er sche la gronda maioritad da l'univers è energia stgira – nagin sa tge che quella è exact.
Dentant – cun la cumprova da Lucas Lombriser e las mesiraziuns da la NASA, che conferman la cumprova, san ins uss almain en tge direcziun ch’i ha dad ir a partir dad ussa: Chattar ora, tge che quella energia stgira è.
Grazia er a sia cumprova ha Lucas Lombriser survegnì ina professura da promoziun a l’Universitad da Genevra. Quellas vegnan purschidas dal fond naziunal ed èn fitg raras. Qua lavura el ils proxims onns vinavant vid il problem da l’energia stgira – ed emprova da decodar quel grond misteri.
RR Telesguard 17:40


text:
Ina votaziun dal pievel pudess chaschunar ina dira prova naziunala. Quai ha l'EDK, la Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun scrit en ina brev al minister da l'intern Alain Berset. Il Cussegl federal lascha gia preparar in sboz da votaziun.
Ils chantuns sajan pronts ed era capabels dad ademplir l'incumbensa d'armonisaziun. Alain Berset aveva ditg ch'el intervegnia sch'in chantun decidia da betg integrar ina segunda lingua naziunala en la scola primara.
RR novitads 12:00


text:
La Televisiun Rumantscha (TR) n'ha betg in agen chanal da televisiun. Perquai vegnan las emissiuns da la TR mussadas sin SRF 1 u lura las repetiziuns sin SRF info, RSI LA 1 e 2 u sin TSR 1 e 2.
La SRG SSR distribuescha tut ils chanals sin via digitala DVB (Digital Video Broadcasting). Vus pudais recepir il program cun suandantas tecnologias.
Sur satellit (DVB-S)
La SRG SSR emetta ses program sur il satellit Hotbird e po perquai vegnir recepida en l’entira Europa. Ord raschuns da protecziun vegnan ils programs codai. Per che Vus possias recepir ils chanals da la SRG SSR duvrais Vus in'antenna parabolica ed in receptur da satellit DVB-S cun in decoder da viaccess. La carta cun ils dretgs da decodar pudais Vus empustar tar la SRG SSR sin il link qua giusut u tar Vossa fatschenta spezialisada.
Qua chattais Vus las indicaziuns necessarias per programmar Voss receptur:
- Satellit: 13° Ost Eutelsat Hotbird
- Frequenza: 12.399 MHz
- Polaritad: H (orizontal)
- Symbolrate: 27’500 / FEC ¾
- Frequenza: 11.526 MHz
- Polaritad: H (orizontal)
- Symbolrate: 27’500 / FEC ¾
- Frequenza: 10.971 MHz
- Polaritad: H (orizontal)
- Symbolrate: 29’700 / FEC 2/3
Sur cabel (DVB-C)
Ina gronda part da las chasadas en Svizra retschaivan ils programs da televisiun via cabel. L’adressa da la societad da cabel en Vossa regiun pudais Vus dumandar tar la vischnanca u tar Vossa administraziun d’immobiglias.
Sur antenna (DVB-T)
DVB-T cumplettescha ils chanals da derasaziun existents e pussibilitescha via antenna la recepziun digitala dals programs da la SRG SSR. En il Grischun vegnan ils programs da SRF 1, SRF 2, SRF info, RSI LA 1 e TSR 1 derasads sin via terrestra.
Sur internet
Sper las vias convenziunalas da broadcast porscha RTR era differentas pussaivladads da recepir il cuntegn da video sur l’internet. Vus pudais clamar giu e recepir or da l'archiv emissiuns passadas (On Demand). Per pudair guardar mobil e tenor agen giavisch emissiuns passadas pon ins era chargiar pliras emissiuns da TR direct en furma da podcast u via il computer sin in player local.


text:
Carina Witthöft
La Carina Witthöft (Ambûrg, 16 ad Favràr dal 1995) l'è na tenìsta tedésca. L'è élta 176 cm e la péśa 68 chilo, la dróa al bras dèstar e la tira 'l arvèrs a dū maṅ. L'è nada 'l stés dè dl'Annika Beck, sōl 'n an dòp.
L'è stada la nùmar sinquànta dal mónd al 13 ad Luj dal 2015 e in dla sò caréra l'à vins ùndas tìtui ITF.
Caréra
La tedésca la taca a pistàr i camp dal sircùit ITF a quatór's an in dal 2009 e la riva subìt in semifinàl in un turnèo ad déś-mila dòlar. In dal 2010 la próa a qualificàr-as p'r al Premier ad Stucàrda incruśànd subìt la Barthel ma la Carina la pèrd da la Mona par 4-6 5-7. 'L an dòp la fà àtar tant in dal Premier Mandatory ad Miami ma la Christina McHale la la manda a cà par 6-2 6-2. In Avrìl la vins al sò prim tìtul ITF in Germâgna pò a la fiṅ d'l an la bat la Patricia Mayr-Achleitner a Ismaning par pò céd'r a la Tatjana Maria in di utàṿ srand la stagiòṅ a 'l 405śum pòst.
La s fà nutàr in dal 2012 quànd a Stucàrda la bat in dal qualificasiòṅ la nùmar quarànta-dū dal mónd, la Cvetana Pironkova. In Śugn la s mét in bisàca 'n ITF da vintsìnc-mila dòlar pò in Luj da qualificàda la tōś part a 'l sò prim evènt WTA a Båstad ma la pèrd a 'l prim tùran da la Kateryna Bondarenko. In sal cimènt ad Wrexham (Régn Unî) la vins 'n àt'r ITF baténd in finàl la Donna Vekić par 6-2 6-7 6-2. La sèra 'l an pardénd cun l'Annika Beck la semifinàl 'd Ismaning (ITF da stantasìnc-mila dòlar) baténd però la Patricia Mayr-Achleitner, la Barbora Strýcová e l'Anastasija Rodionova.
In dal 2013, cóntar l'Erika Sema e la Casey Dellacqua, la s qualìfica par la prima vòlta p'r un turnèo dal Gran Ślam a Wimbledon ma l'èrba l'è catìva sèg parchè la Kimiko Date-Krumm, ch'la prév èsar sò màdar avénd vint-sinc an da piò, la gh dà na lesiòṅ d'arcuràr dimóndi, 6-0 6-2 al puntéǵ par la giapunéśa. A Bad Gastein la tōś na carta salvàdga ma la n la dasfrùta minga bèṅ esénd ch'la và a cà subìt par 3-6 3-6 cun l'Irina-Camelia Begu. In Agóst la vins 'n ITF da vint-sinc mila dòlar in Germâgna pò la in pèrd 'n àt'r in Ulànda cóntar l'Arantxa Rus in finàl. A Sòfia in Setémbar la gh'à da bandunàr cun la qualificàda Gioia Barbieri ch'l'éra in tut al manéri avànti sèg par 6-3 3-0. In dal qualificasiòṅ in Lussembûrgh la bat la Camila Giorgi par 7-6 6-2 ma minga la Katarzyna Piter. La tedésca la s piàsa a 'l 210śum pòst dal ranking.
In dal 2014 la s qualìfica par gl'Australian Open ma la n pasa minga 'l prim tùran cun la Mandy Minella. In Agóst la vins 'n àt'r ITF a Hechingen (paiśèṅ dal Baden-Württemberg), pò àtar dū ad fila in Setémbar (a Saint Malo la sćiànca par 6-0 6-1 l'Alberta Brianti). La stmana dòp par pôc la n in mét in bisàca 'n àt'r a Shrewsbury ma la francéśa Océane Dodin la la bat in sal più bèl. In tut al manéra ch'al filòt lè al la cùcia fra 'l primi sènt-vint śugadōri dal mónd. La tedésca la gh cata gust e la riva in finàl anc in d'l ITF da sinquànta-mila dòlar ad Joué-lès-Tours ma l'Urszula Radwańska la gh'à la méj sèg par 6-3 7-6.
In dal 2015 la gh dà dèntar dimóndi. Dòp avér mancâ la qualificasiòṅ a Hobart cun cla ciciòna dla Taylor Townsend, a gl'Australian Open la fà fóra la Carla Suárez Navarro par 6-3 6-1 e pò la Christina McHale par 6-3 6-0 ma a 'l tèrs tùran la fà 'l valìś cun l'Irina-Camelia Begu (la céd 4-6 4-6). In Favràr la bat l'Antonia Lottner par 6-3 6-4 e la vins 'n ITF tedésc da vintsìnc-mila dòlar. A Kuala Lumpur la riva par la prima vòlta in di quàrt 'd un turnèo WTA ma la Caroline Wozniacki l'è 'n òs tròp dûr par lē da ruśgàr. A Stucàrda la vins cun la Mona Barthel 7-5 6-3 e pò la cumbàt cun la Caroline Garcia ma l'è la francéśa a vìnsar par 7-6 6-2. In Maǵ la s mét in bisàca 'l impurtànt ITF ad Cagnes-sur-Mer (sènt-mila dòlar) dand la paga a la Tatjana Maria, atra tedésca. A Nurimbèrga la fà incóra i quàrt (0-6 4-6 da la Lara Arruabarrena Vecino) pò la và a śugàr a 'l Roland Garros in dua la và fóra a 'l secónd tùran in tri sét cun la rumagnōla Sara Errani. In sl'èrba ad 'S-Hertogenbosch, ad Birmingham e ad Wimbledon la n vins gnanc 'n incóntar, specialmènt in dal Ślam ingléś la ciàpa na patnàda minga da rìdar da l'Angelique Kerber ch'la la spasa via par 6-0 6-0. La Witthöft la s fà sù 'l mandghi e la vins subìt 'n àt'r ITF da sinquànta-mila dòlar a Versmold, in finàl cóntar la śvedéśa Johanna Larsson par 6-3 6-3. Par la Carina a riva un bèl nùmar sinquànta in clasìfica.


text:
La Chapitscha cotschna
Igl era ina giada ina mattetta uschè charina che mintgin che la veseva stueva survegnir gugent ella. Sia tatta aveva talmain gugent sia biadia, ch’ella saveva strusch tge regalar ad ella. Ina giada ha ella dà a sia biadia ina bella chapitschna cotschna da valì. Quella gieva ad ella uschè bain ch’ella la metteva si di per di. E cunquai ch’ella n’era mai da vesair auter che cun sia chapitscha da valì cotschen, han ins cumenzà a dir ad ella simplamain «Chapitscha cotschna».
Ina damaun ha la mamma ditg ad ella: «Vè», Chapitscha cotschna, qua has ti in toc petta ed ina buttiglia vin. Porta quai a la tatta, ella è flaivla e malsauna e quai vegn a far bain ad ella. Ta metta sin via anc avant ch’i saja chalira e na banduna betg la via, uschiglio pudessas ti cupitgar e rumper la buttiglia e la povra tatta n’avess nagut da quest bun vin. E cura che ti vegns en la stiva da la tatta, n’emblida betg da dir bun di e na guarda betg plain marveglias en mintga chantun.» «Gea, maumma, jau vi far tut bain ed en urden sco quai che ti dis», ha la Chapitscha cotschna rispundì e dà il maun a la mamma per dar adia.


text:
Atgnamain vulevan els prender in pau pli patgific quest onn, di Esther Appenzeller, ina da las manadras da la chasa e da la tgira. Mo alura hajan els ponderà ch’i fiss bel d’organisar in concert sin lur bella terrassa, ed entaifer diesch minutas saja quai vegnì in open air ord in concert.
Stils differents
Il stil da musica è different - da chant e chantauturs fin rock. Esther Appenzeller sa che tut la musica na plascha betg a mintgin, mo questa varietad appartegnia a la vita. Impurtant saja ch’i dettia sentupadas tranter las generaziuns e surtut era ch’i saja ina pussaivladad da s’inscuntrar cun vegls enconuschents.
Preventiv da 20'000 francs
Il preventiv per l’eveniment sut tschiel avert munta a 20'000 francs. L’open air da la Casa Sogn Giusep vegn organisà ils 27 d’avust da la damaun da las 10:00 fin la saira da las 22:00.
Renconuschientscha cun certificat
Sco ina da las emprimas chasas da tgira e d’attempads ha la Casa Sogn Giusep survegnì il certificat da ISO 9001:2015. Ella ademplescha tut las pretensiuns da la norma en la tgira, finanzas ed administraziun, cuschina/nutriment, economia da chasa, tecnica e segirtad. En questa norma vegnan surtut era valitadas las schanzas d’ina chasa da tgira e d’attempads (tranter auter d'organisar eveniments da musica).
RR actualitad 11:00
Ils artists a l'open air
- Acabellos
- scola da musica Glion
- Annina Cadruvi
- Alexi e Marcus
- Stelser Buoba
- Mattiu Defuns
- Classic muments (Gion Tschuor)
- Corin Curschellas
- Ils Galiots
- Black&White


text:
A Ruschein en l'anteriura chasa communala sa chatta il dojo, la stanza da trenament dal club da carate Goju-kai da Glion. Qua è era Nico-Alessandro Mognetti da Rabius sa preparà per ils campiunadis europeics en l’Engalterra. Carate è ses grond hobi. Era sch'il scolar dal gimnasi a Mustér ha pir 16 onns, pratitgescha el quai sport gia dapi 11 onns.
En 3 disciplinas sin chatscha da medaglias
Als campiunadis europeics cumbatta Nico-Alessandro Mognetti en 3 disciplinas: kata, team-kata e kumite. Las disciplinas kata e team-kata èn furmas da mussar tecnicas da cumbat. Ils cumbattants han d'exequir ina seria da moviments prescrits. U ch'els fan quai persuls ni en in team da 3 persunas, che fan tuttas ils medems moviments. Il pli fitg sa legra Nico-Alessandro dentant sin il kumite, il cumbat.
Emprim turnier da carate
Ils campiunadis europeics èn l'emprim turnier insumma da Nico-Alessandro. Enfin ussa ha el mo visità 3 turniers da carate sco aspectatur. Sco noviz n'èn sias finamiras betg gist daventar campiun. E
l fiss gia cuntent, sch’el cuntanschess la secunda runda en las 3 disciplinas. In dals gronds siemis da Nico-Alessandro è da viagiar en il Giapun, en il pajais d’origin dal carate. En dus onns è il campiunadi mundial a Tokio. Sche tut va bain, spera el da savair sa participar a quest turnier e cumbatter per onur e medaglias.


text:
Proxim onn pajan Confederaziun ed ils chantuns ritgs 5,091 milliardas francs per la gulivaziun da finanzas. Quai èn radund 100 milliuns francs dapli che quest onn. Per l'augment èn responsablas las pli autas expensas a chantuns cun ressursas flaivlas. Lez chantuns survegnan entras la gulivaziun da finanzas avunda meds finanzials. Finamira è quà da vegnir sin 85% da la media svizzra. Las contribuziuns chantunalas vegnan eruidas entras il potenzial da ressursas e quant che las taglias portan.
Tutitg dat il pli bler a la gulivaziun
Tenor l'administraziun da finanzas federala èn quests pajaments creschids massivamain per l'auter onn, da 1,599 milliardas sin 1,652 milliardas. Il chantun che dat il pli bler per la gulivaziun resta il chantun Turitg cun radund 529 milliuns francs, suandà da Genevra cun 394 milliuns francs e Zug cun 311 milliuns. Il chantun Zug e quai chantun che ha dentant pers il pli bler potenzial da resursas. El perda 20 puncs da l'index. Quai è er il motiv ch'il pajament da quai chantun giascha 29 milliuns pli bass per l'onn proxim.
Medemamain pers potenzial da resursas han ils chantuns Neuschatel, Schaffusa e sis ulteriurs chantuns. Il Vad daventa entras la perdita tar l'index in chantun che survegn contribuziun. Creschids en l'index ün ils chantuns da la Sutsilvania, Genevra, Sursilvania e 13 ulteriurs chantuns, uschia daventa la Sursilvania in chantun che dat contribuziun, quai radund 1,5 milliuns francs.
Berna survegn il pli bler da la gulivaziun
La Confederaziun paja quest onn radund 2,424 milliardas francs per la gulivaziun da finanzas, quai èn radund 3,1% dapli che quest onn. Bun 1,2 milliardas van al chantun Berna, ch'è cun distanza il chantun che retschaiva la pli gronda contribuziun. Il Vallais survegn 620 milliuns francs, Son Gagl survegn 451 milliuns ed il Grischun survegn 268 milliuns. Quai è levet pli pauc che quest onn.
Tar la gulivaziun da finanzas vegnan resguardads trais facturs:
-
Gulivaziun da resursas
En la gulivaziun da resursas van ils pli blers raps. Per calcular quant che mintga chantun survegn per la gulivaziun da resursas vegn resguardada en prima lingia la taglia.
-
Cumpensaziun da l'inegualitad
Qua vegnan resguardadas las premissas dals chantuns. Per exempel las premissas geograficas. Il chantun Grischun è in chantun muntagnard ed ha perquai autras premissas ch'ils chantuns da la bassa.
-
Gulivaziun da las grevezzas
Chantuns che han pli pauc pervia da la gulivaziun da finanzas survegnan la gulivaziun da las grevezzas per ch'els pon s'adattar a la situaziun. Quest import e limità fin il 2036.
RR novitads 11:00


text:
Quest’emna è vegnì enconuschent, che la Bergsenn SA, ina figlia da la Migros, na vul betg prolungar il contract da fittanza che scada la fin da quest onn. Ils purs da Savognin n’han betg anc decidì, sch’els vulan acceptar il nov contract da latg da la Bergsenn SA. Quella vul cumprar vinavant il latg dals purs, però elavurar quel a Mustér en la Sennaria Surselva. Sco quai che Luzi Steier, il president da la Societad da chascharia Savognin ha ditg, ins speria che la chascharia na stoppia betg vegnir serrada l’auter onn, el spera da chattar in nov fittadin per la chascharia.
Grischun Central Anc nagina soluziun per chascharia Savognin
Ils purs da la Societad da chascharia Savognin e conturn èn s’inscuntrads venderdi saira ad ina sesida da crisa. Ina soluziun na datti però anc nagina, co ch’i duai ir enavant senza la locataria Bergsenn SA a partir da l’auter onn.


text:
Filmau da Janos Janka, Surrein/tagl Tarcisi Hendry, ils 5 da matg 2018
Il territori dalla Cadi, Ursera, parts dil Tessin giuado s'udevan alla claustra. Per survigilar quei possess drova ei administraturs. Tujetsch sco territori sisum la val e cul cunfin viers Ursera cul Cuolm d'Ursera retscheiva sco administratur, ministerial, ils signurs de Putnengia. La famiglia ei derivonta da Mustér. Igl –ingen tradescha era la derivonza tudestga. Buca ils signurs de Tujetsch, ils de Rueras ni de Cavorga retscheivan l'administraziun ord mauns dalla claustra.
Sedia principala per l'administraziun fuva Rueras. La vischinonza als dus pass han carteivel possibilitau quei. Ils signurs de Putnengia drovan ina sedia. Sil crest gliemaus dils glatschers a Dieni anflan els il liug adattau. In liug cun ina grondiusa survesta sur l'entira val, in liug che possibilitescha ina controlla dil transit atras la val, sul Cuolm d'Ursera viers il vest, viers Mustér viers igl ost, sul Krüzli e tras la Val Mila viers il nord.
Ei drova in edifeci. Lezs onns fuva ei usit dils administraturs, ministerials, cavaliers e castellans dad ereger in casti. Quei mussava ina certa pussonza e dominonza enviers ils subdits, mo era enviers auters dalla medema noblezia.
Tgi baghegiava e construeva ussa tals edifecis? Era cheu deva ei specialists, als subdits vess ins carteivel buca saviu surdar l'erecziun d'in tal cumplex senza enconuschientschas profundas davart il baghegiar. Ils subdits han segiramein giu da segidar, inaga enten menar neutier il material e lu era cun segidar vid la construcziun. Denton duvrar ils subdits sco luvrers fuva opportun, els stuevan cultivar il terren agricol per saver dar la diescha e procurar per l'existenza dils signurs. La val era senza dubi bein populada, il clima emperneivels e las raccoltas segiramein favoreivlas.
Igl edifeci a Dieni cumpegliava plis baghetgs cun la tuor. Sin l'entira collina serepartevan ils edifecis. El vest diltut sesanflava gl'emprem impediment da vegnir el casti. Il grep natural formava quel. Entras ina punt arrivav'ins tier l'emprema porta ed emprems baghetgs. Suenter quels suandava lu igl emprem foss, ualvess aschi imposants sco il proxim. Lu puspei ina porta e baghetgs, forsa ina part iert/curtin ed ina cistiarna sco reserva d'aua en cass da fiug. Ussa suonda il foss principal e grond impediment pigl inimitg. Ina lavur admirabla entagliada ora en grep massiv en ina profunditad da bunamein dus meters e la medema ladezia. Insumma ei sin ina moda ni l'autra entuorn entuorn igl edifeci vegniu segirau giu, u cun mirs, cun foss ni fatg diever dil grep natural. Sul foss arriv'ins sur ina punt en edifecis d'entrada e lu ella tuor. L'entrada en quella fuva plazzada giudem e buca sco ellas biaras tuors sin la tiarza alzada. Quasi in luxus da vegnir ella tuor. La tuor formava treis alzadas cun ina altezia da rodund 14 meters. Egl ost dalla tuor sesanfla in proxim baghetg. Las miraglias da quel ein aunc oz fetg bein veseivlas e dattan bein perdetga dalla grondezia e construcziun.
Igl administratur cun sia sedia en quei edifeci da crap e miraglias veva ussa siu pensum adossau dalla abbazia. Quel cumpigliava segiramein il incassar la dieschma ed il dazi; lu il procurar per bunas vias, trutgs e sendas da transit sul Cuolm d'Ursera e viers nord atras la Val Mila e la Val Strem.
Ina suletta gada ei il casti da Putnengia documentaus. Ils 26 da fenadur 1300 surdat igl avat da Mustér Nicolaus subdits alla claustra da Wettingen "ante castrum Bultringen".
Il casti ei vegnius habitaus da quei da 200-300 onns. Las paucas restonzas veseivlas muossan era ora midadas fatgas enteifer ils tschentaners habitai. Aschia ei ina finiastra viers nord vegnida serrada si ed el sid ei in esch d'origin vegnius serraus si. Cul svanir dalla famiglia de Putnengia, entras il svilup democratic ein ils adminsitraturs vegni d'anvonz. Igl onn 1368 anflein nus igl emprem mistral dalla Cadi, quei tenor in document davart Londadusa en la persuna da da Ulrich de Barlodt.
Forsa ha era in barschament fatg fin agl edifeci a Dieni, quei demuossan las excavaziuns che han schau resortir in tratsch fetg ner e da cotgla. Carteivel dapi il 15avel tschentaner ha la natira surpriu il reger el casti da Punengia ed ils onns han schau daventar ordlunder ina ruina, aschia vegn il casti gia numnaus dapi decennis.
Davart la vegliadetgna digl edifeci a Putnengia dat ei neginas indicaziuns precisas. Sin fundament digl art da construcziun, oravontut il fundament, retsonzas da mir e ligiadira, vegn ella datada dils perscrutaders entuorn igl onn 1200.
La schlatteina feudala Putnengia ei nudada l'emprema gada cun Wilhelmus igl onn 1252. La famiglia steva sut survetsch dalla claustra da Mustér. Igl onn 1278 s'udevan Wilhelm e siu fegl Hugo tier quels nobels sursilvans che han agiu encunter la claustra. 1339 e 1369 funcziunavan Hugo ed Ulrich de Putnengia sco mistrals ad Ursera sin territori dalla claustra da l'auter maun digl Alpsu.
Igl onn 1391 fuva Heinrich administratur claustral, 1397 sigilescha Ulrich a Trun per il pievel dalla Cadi. 1404 e lu danovamein 1438 ein commembers dalla famiglia mediaturs. Carteivel entras ina lètg possedevan ils de Putnengia era beins ella Lumnezia, 1402 - 1438 empeila Pieder de Putnengia la sort dalla abbazia da Mustér e porta sco emprem il tetel da prenci-avat. Duront siu temps da reger e cun siu sustegn ed engaschi persunal nescha ord la Ligia da Glion da 1395 la Ligia Grischa, ch'ei vegnida fundada a Trun sut igl ischi ils 16 da mars 1424.
Il casti da Putnengia ei dapi tschentaners ina ruina. La natira ha fatg il siu; mo era ils carstgauns han savens tratg a nez la biala crappa dallas miraglias per baghegiar baghetgs e casas ella vischinonza da Dieni. Igl ei perquei neras uras da conservar il pauc restau. Igl ei in edifeci da gronda muntada historica; igl emprem casti spel Rein; gl'ei ina toc historia da nossa val e regiun, in tschancun cultura – e quei ei bia per nus. Restau e vinavon a restar vegn igl uoppen dalla famiglia de Putnengia sco sigil da vischnaunca - la historia dil casti viva aunc ed accumpogna nus en fuorma digl uoppen.
Putnengia settember 2017 (Foto Klaas Kriegeris)


text:
1. La Musica
Tar pitschens festivals po quai mintgatant dar che la musica n’è qualitativamain betg adina il hit. Tar quest open air è quai però betg il cas. La musica ha persvas e malgrà che il public ha mintgatant mancà han las bands tunà molto bene!
Musica avain nus per cas era registrà cun intgins artists da tuts festivals questa stad en furma d'unplugged. Guarda qua e ti na vegns betg a star mal!
2. Las muntognas
Oh baby – what a view. Tar il soundtrack perfect che quest festival porscha han ins qua anc la perfetga vista sin las muntognas da la Val Bregaglia. Ma tge duain nus anc scriver, guarda sez!
3. Las temperaturas
Stad e bell’aura na munta betg automaticamain temperaturas chaudas. Il lieu dal festival è sin 1'458 meters sur mar e gist dasper in flum. Quai munta ch'i po daventar fitg fraid cura ch'il sulegl è davent. Minimum in pullover dovras ti sche ti vuls era sautar da notg a quest festival.
4. Ils Bregagliots
En il mintgadi n’han ins forsa betg gist da far bler cun Bregagliots. Ma a quest festival emprendas ti ad enconuscher els. Cunquai che quai festival vegn organisà da la giuventetgna da la Bregaglia èn era fitg blers giuvens al lieu e procuran per buna atmosfera.
5. L'aua
Sco ch'il num dal festival tradescha gia ha quel lieu sur l’aua, per esser exact sur il flum Orlegna. Ma cunquai che l’aua da quest flum è fitg fraida na san ins betg propi far bogn. But fear not: Ils organisaturs han montà in pool temporar per tut quels che vulan tuttina far bogn al festival.
Sche ti vuls ristgar in sigl en l'aua fraida lura fai la visita a l'Open Air Sur l'Aua, testà da tes radio da festivals favurit.
RR musica dals 23-06-2018 a las 19:00


text:
Il toc cun il num "La melodia absoluta" è vegnì cumponì spezialmain per il festival. Tut ils 36 chors chantan ensemen, quai vul dir pli che 1'000 uffants e giuvenils sin tribuna. Ina sfida tut speziala per ils chors sco era per ils dirigents.
Il chorical raquinta l'istorgia da Ursina, ina mattetta rumantscha da Mustér. Durant ina spassegiada chatta ella in crap cun segns nunenconuschents. Ella scuvra che quai è ina part d'ina melodia mistica e cumenza a tschertgar las autras parts da la chanzun. Il concert è la sonda saira, ils 16 da matg a las 19.30 uras en il center da sport e cultura a Mustér.


text:
Agenzia spezialisada ICT ed educaziun
educa.ch è l’Agenzia spezialisada da la Confederaziun e dals chantuns che s’occupa dal svilup da la qualitad dad tecnologias d’infurmaziun e da communicaziun (ICT) en la scola populara e sin il stgalim secundar II. educa.ch persequitescha las suandantas finamiras:
-
segirar l’access tar meds d’instrucziun digitals e servetschs online
-
represchentar las scolas envers furniturs privats cun sa cunvegnir sin contracts generals che segireschan cundiziuns correctas e gistas per las scolas
-
contribuir expertisas per dumondas tecnicas, giuridicas ed eticas ch’èn liadas a la digitalisaziun en la furmaziun e furnir ina basa da decisiun als responsabels dal sistem educativ
-
rinforzar il dialog e la collavuraziun tranter ils acturs naziunals ed internaziunals
Mandat ed organ responsabel
Il Secretariat da stadi per furmaziun, retschertga ed innovaziun (SEFRI) e la Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP) incumbenseschan educa.ch cun la direcziun de l'Agentura spezialisada per ICT e furmaziun.
Istorgia
A la fin dals onns 1980 tschertgava l’Uffizi federal d'industria, mastergn e lavur (UFIML, ozendi SEFRI) in partenadi per in center d’informatica sin il champ da la furmaziun e da la scolaziun. In contract da partenadi è vegnì signà 1989 tranter l’UFIML e l’institut per films (ozendi Instiut svizzer da medias per la furmaziun e la cultura) per fundar uschia il Center svizzer da tecnologias da l’infurmaziun en la furmaziun (SFIB). La Conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP) è daventada curt suenter in ulteriur partenadi da contract. Cuminaivlamain han la Confederaziun ed ils chantuns inizià l’onn 2001 il Server svizzer da la furmaziun (SBS). Sco plattafurma naziunala da lavurar e d’emprender porscha il SSF als acturs dal sistem da furmaziun guaffens per integrar e segirar la qualitad dad ICT en las scolas svizras. A partir dal 1. da schaner 2017 remplazza educa.ch sco Agentura spezialisada per ICT e furmaziun tant il SFIB sco il SBS.


text:
La mega-fin d'eivna
Che sfida! Da la fin d'eivna passeda vaivan tuots ün pôin chila a San Murezzan. Eir, scha que nu vulaiva natürelmaing üngün admetter aviertamaing. A la fin finela as porta cò sül tschop il label «Top of the World» ed il sulagl i'l cour e que cun superbgia. Ma divers, grands evenimaints sportivs ed importantas decisiuns politicas haun tgnieu sü ot il puls e chaschuno cò e lo ün sön liger. Forsa cha eir la glüna plaina da gövgia passeda ho auncha güdo tiers e tgnieu sdasdo a quels, chi zieva ün'eivna da champiunedis, zieva lungs dis e cuortas nots, füssan stos cots da sön.
Ma, ad es uossa eir a San Murezzan mited favrer e dimena stagiun ota – Highlife cun tuot que chi tuocha tiers. Grazcha als champiunedis mundiels da skis es preschainta üna massa da glieud. Insomma dapü cu’l solit. Sül champ sportiv haun gieu lö las duos cuorsas rojelas dals champiunedis mundiels da skis, il derby da hockey engiadinais ed eir la prüma dumengia da las cuorsas da chavals White Turf sül lej inglatscho. Tuot i'l radius da pochs tschient meters e, tuot infra pochas uras. Duos dis stedi d'urgenza! 222 spectatuors haun vis in sanda saira, scu cha l'osp, il EHC San Murezzan ho decis illa prolungiaziun il derby cunter il Club da hockey Engiadina. Arduond 9000 persunas as haun radunedas intuorn l'oval da cuorsa sül lej ed incurascho ils quadrupeds cun lur jockeys süllas arains. E dafatta fin 40'000 persunas haun visito las duos cuorsas aval chi haun gieu lö her dumengia üna zieva l'otra.
In sanda, chera glieud, es nempe capito que, cha’s pudess circumscriver cul pled inter rumauntsch «Worst Case». Sgür our da vista dals organisatuors e forsa eir our da vista da quels tschients u millis da spassagiunz chi d'eiran bloccos sülla senda da Uorsin, be pochs tschient meters suot l'entreda e suot las tribünas a Salastrains. Sgüra ch'els haun vis sü, spettand in culuonna, quella maledetta nüvla gigantesca sü sur la pista. Per üna vouta na la misteriusa «serp da Malögia», ma la parainta, spessa vetta anonima da tschiera, chi s'ho missa imprudaintamaing sur la pista da skis ed impedieu uschè la partenza da quella. Invezza da scriver cò da «Worst Case» as pudess guarder però tuot que eir in sen positiv e scriver las seguaintas lingias grassas: «Record mundiel! 40'000 as radunan a Salastrains per fer cumünaivelmaing marenda.» Ün evenimaint cha'ls turistikers stuvessan svilupper inavaunt, par exaimpel il sen d'üna «Tavolata d'inviern» opür d'üna «Stramangeda» extaisa.
Hoz lündeschdi es planiseda la cumbinaziun alpina dals homens. Illa zona da peduns suna a las 17.00 ed a las 19.00 la band Tawnee, cun rischs grischunas e cuntschainta, pustüt, per lur hit «Jamie» dal 2013.


text:
Festa federala da cant 2022
A caschung dalla 21avla redunanza da delegos da l’Uniun svizra dals chors (USC) digls 2 d’avregl 2017 è nia decidia da surtar la festa federala da cant 2022 agl Chor viril da Gossau. Siva digl 1960 (Fesda federala a Genevra) ò igl Chor viril Surses sa participo a tottas 8 festas da cant federalas. Siva da la festa da cant federala 2015 a Meiringen ancurunada da success ans legragnsa d’esser da la parteida er a Gossau (SG). La festa ò li digls 21 anfignen igls 28 da matg 2022.
Alex Brühwiler, president digl comite d’rganisaziun da la festa da cant federala 2022


text:
Michael Scherrer (6avel) e Jonas Bösiger (8avel) gudognan tar la premiera da Big Air dus diploms per la Svizra. Schärer è sa legrà dal diplom olimpic. Bösiger pudess dentant sa grittentar ch'el ha manchentà la schanza sin ina medaglia.
Ils snowboardists da freestyle svizzers bandunan la Corea dal Sid damai senza medaglias.
L'emprim titel va al Canada
La medaglia d'aur è ida a Sebastian Toutant. Il Canadais è damai l'emprim campiun olimpic en questa disciplina, ch'ha la sonda gì sia premiera a Pyeongchang. Cun el sin il podest van dus da lingua englaisa: l'american Kyle Mack ed il Brit Billy Morgan.
RR novitads 06:00


text:
Per l'emprima giada dapi 55 onns va uschia il premi Nobel da fisica puspè ad ina dunna. Strickland è pir la terza dunna insumma che survegn il premi Nobel da fisica suenter la Franzosa Marie Curie (1903) e la Tudestga Maria Goeppert-Mayer (1963).
Arthur Askin survegn il premi per avair svilupà pincettas opticas e lur applicaziun en sistems biologics. Gérard Mourou e Donna Strickland vegnan onurads per lur metoda da far puls optics ultra-curts ed autamain intensivs.
L'onn passà han trais Americans survegnì il premi Nobel da fisica per avair cumprovà per l'emprima giada las undas da gravitaziun en l'univers.
Nagin premi Nobel da litteratura quest onn
Damaun mesemna vegn dà enconuschent ils onurads per il premi Nobel da chemia ed il venderdi lura il premi Nobel da la pasch. Il premi Nobel da litteratura na datti quest onn betg suenter il scandal en il gremi da la giuria. Persuenter duai la distincziun 2019 vegnir surdada a dus auturs.
RR novitads 12:00


text:
Utent:Bertolòt
Cerea,
im ciamo Lorens Bertolòt,
I son ëd Turin. Mi i l'hai ancaminà a parlé piemontèis mach ant ël 2006 e parlo nen tant bin; ma i pias fé ij articol ant Wichipedìa. I dovro la Wichipedìa an Piemontèis ëdcò për aprende mej la lenga. I Spero che voi i podrie giuteme con le mìe vos.
I parlo Italian e Àngleis assè bin e un po' 'd Alman. I capisso un po' 'd Fransèis e i lo parlo un po, ma i son nen bon a scrivé-lo.
I son për le parole an Piemontèis e për ij neologism an piemontèis. I cherdo ch'a son amportant për l'evolussion dla lenga.


text:
Luf-tscherver ha stgarpà nursas
Valentin Bisquolm raquinta ch’el haja gì problems cun las nursas ils ultims onns. Il luf-tscherver aveva stgarpà duas. Mo dapi ch’el haja gì ils asens haja el gì nagins donns pli vid las nursas. Ed in avantatg saja stà che quests animals maglian giu plauncas e mises.
In animal simpel
A l’entschatta ha el gì trais asens. A l’emprim ch'è naschì ha el dà il num Josef, perquai ch’el era naschì ils 19 da mars, l’anniversari dal sontg. L’asen saja in animal simpel e na dettia betg tanta lavur sco la nursa, per ex. cura ch’ins stoppia far saivs. Ed el haja adina puspè pudì vender in u l’auter.
Attracziun per ils uffants
Tschertgads èn ils asens era mintgamai da Son Niclà. La giuventetgna da Mustér haja gia dumandà, sch’ella possia emprestar in u dus. Ed el haja era gia fatg Son Niclà ubain in famegl. Dacurt sajan els stà cun ils uffants ed ils asens cun stgellinas en in guaud. Quai saja stà ina gronda attracziun per ils uffants pitschens, ed el pondereschia da cuntinuar cun quest usit, perquai ch’el giaja vers la pensiun, di Valentin Bisquolm.
Animal fitg intelligent
Quai ch’è era da dir sur da quest animal: El saja fitg intelligent, e co ti tractas el tracta el era tai, di il pur. Forsa fetschian ins entiert sch’ins discurria dad asens cun stgellas, far ubain esser in asen. L’asen saja in animal che possia era dar a ti charezza ed el haja gì ed haja anc adina gronda simpatia per quest animal.
RR actualitad 11:00


text:
Enteifer las structuras dil di cumpletontas alla famiglia tgirein nus affons naven da treis meins tochen tschun onns.
Cheu anfleis vus informaziuns pertuccont la tgira dils affons pigns...
Ella canorta Lumpazi tgirein nus affons pigns da 3 meins tochen 5 onns ed affons da scola naven dall'entschatta dalla scoletta tochen ella sisavla classa.
Temps d'avertura:
gliendisdis - venderdis, allas 6.30 - 18.00
La purschida da nossa canorta ei aviarta per tuts affons, independent da naziunalitad, religiun e lungatg. Mintg'affon vegn sustenius e promovius tenor ses basegns e siu svilup.
Niev: nus tgirein era affons mo per singuls dis ni mez dis. Dapli informaziuns anfleis vus cheu.
Las structuras dil di cumpletontas alla scola porschan la tgira da tut ils affons che visetan scoletta e scola primara. Quei duront il temps da scola sco era durond las vacanzas.
Cheu anfleis vus las informaziuns pertuccont la tgira cumpletonta alla scola...


text:
13 autoritads americanas han publitgà venderdi in rapport dal clima che cuntradi en pliras parts a las posiziuns da la regenza da president Donald Trump. En quel vegn exprimì cler e net, ch'il stgaudament global saja effectuà per gronda part dad umans. Malgrà il grond cuntrast cun las atgnas posiziuns, n'haja la Chasa alva betg empruvà da bloccar la publicaziun. Quai rapportan pliras medias americanas.
Consequenzas dal stgaudament climatic
En il rapport vegn tranter auter avertì ch'il livel da la mar pudessi crescher fin l'onn 2100 per 2,4 meters. Plinavant vegnan era menziunà ils donns ch'èn capità fin uss en ils Stadis Unids da l'America en consequenza dal stgaudament climatic.
«Igl è extrem probabel ch'il stgaudament global vegn effectuà per gronda part dad umans». Uschia hai num en quest document che cumpiglia 2'000 paginas. Il rapport è vegnì elavurà da tschients scienziads da la regenza e dal mund academic.
Remartgas pli reservadas
Il president american Donald Trump aveva avant sia elecziun sco president american menziunà pliras giadas che la midada dal clima saja ina «invenziun». Pli tard èn sias remartgas lura vegnidas pli intschertas. Trump ha dentant cumenzà a schluccar la politica da clima da ses antecessur Barack Obama. Critica hai dentant era dà per l'annunzia da vulair sortir da la cunvegna dal clima da Paris.
RR novitads 06:00


text:
Equazziun diufàntega
Una equazziun diufàntega a l'è una equazziun par a la quaal noma s'i-permett sulüzziun nümar intreegh\intreegh. Ul sò nomm al fa referenza al matemàtich Greech Diufaant d'Alexandria, vün di primm a stüdiá cheest géndar da prubleem. Asca ul prublema da truvá i sulüzziun d'una equazziun diufàntega particülara, a n'è evidenta gnanca l'esistenza istessa. Al esiist un alguriitm generaal par truvá i sulüzziun d'una equazziun diufàntega dal primm úrden, però mia par i úrden süperiuur. Cheest prublema a l'a restaa senza utegní una resposta par sussenn da sécul e ul David Hilbert al a metüü deent cuma vün di söö famuus 23 prubleem. Al 1970 Yuri Matiyasevich al a demustraa finalameent ch'al è impussíbil utegní una sulüzziun generala par una equazziun diufàntega d'úrden qual-sa-vöör.
Vargün esempi[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ax + by = c: sa nòmena identitaa da Bézout. Chesti equazziun s'i-pöö resòolf cumpletameent e la prima sulüzziun cugnussüda sa la deef al matmàtegh indi
- xn + yn = zn: Par n = 2 a gh'è infiniit sulüzziun, i triplett pitagòregh. Par i valuur süperiuur da n, ul darée teurema da Fermat, al assüra l'inesistenza da sulüzziun.
- x2 − n y2 = 1:
numenada equazziun da Pell. La gh'a infiniit sulüzziun, ch'i curespuunt a di bunn aprussimazziun razziunaal da l'ariis quadrada da n.
- , intúe e : s'i-nòmena equazziun da Thue e, in generaal, i gh'a di sulüzziun.


text:
Chor dal gimnasi Mustér cun ovras da Mozart
- Dumengia, 27.3.2016, 14:03
-
Emprima emissiun:
- Dumengia, 27.3.2016, 14:03, RTR
En la baselgia a Turitg/Enge ha il Chor dal gimnasi Mustér interpretà sut la direcziun da Clau Scherrer ovras da Wolfgang Amadé Mozart.
Avant duas emnas ha il Chor dal gimnasi da la scola claustrala da Mustér concertà a Turitg/Enge. Là en la baselgia han els interpretà ovras da Wolfgang Amadé Mozart. Sut la direcziun da Clau Scherrer han ils solists vocals Letizia Scherrer, Lisa Lüthi, Rinaldo Camathias, Lothar Burtscher, l'orchester Desertina ed ils 120 scolarAs dal gimnasi dà la «Missa brevis in C (Spatzenmesse)» e las duas motettas: «Alma Dei creatoris» e «Regina coeli».
Radiotelevisiun Rumantscha ha registrà il concert a Turitg. L'Artg musical da Pasca porta el en sia entira lunghezza.
Redacziun: Giusep G. Decurtins


text:
Lengua norn
El norn l'era ona lengua germanega settentrional. L'era parlada, almanch fina a la metaa del XIX secol, in di isoi Shetland e Orcadi.
A l'era rivada lainscì cont i Vichingh, e la derivava de la lengua norrena; per 'sta reson a l'era compagna de l'islandes e del faroves. El par che l'ha influenzaa anca el gaelich e 'l scots. L'ha scominciaa a descomparì in del XVIII secol; l'ultem che l'era bon de parlalla l'era el scior Walter Sutherland (del paes de Skaw, in de l'isola de Unst), che l'è mort in del 1850. El lenguista danes Jakob Jakobsen (1864-1918) l'è staa bon de studià quell che ghe restava de la lengua norn per via di testimonianz de on quai veggett in gir per i Shetland, e cont el regoeuj i paroll che i restaven denter al dialett scots local.
Esempi de lengua: el Pader Noster[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Favor i ir i chimrie,
helleur ir i nam thite,
gilla cosdum thite cumma,
veya thine mota vara gort,
o yurn sinna gort i chimrie.
Ga vus da on da dalight brow vora,
firgive vus sinna vora
sin vee firgive sindara mutha vus,
iyv vus ye i tumtation
min delivera vus fro olt ilt,
amen.


text:
Cordial beinvegni...
...silla pagina d'internet dil Center da formaziun Surselva, in'instituziun da formaziun dalla Regiun Surselva.
Exclusiv al Center da formaziun Surselva:
Nossa visiun
Nus purschin attractivas pusseivladads da formaziun, cultura e terapia ella Surselva.
Entras in'atmosfera famigliara ed innovaziun sedifferenziein nus dad autras instituziuns ed extendin nossa purschida. Entras quei plidentein nus era scolaras e scolars ord autras regiuns.
Nossa missiun
Nus promovin carstgauns individualmein
Nossas partiziuns
Tiel Center da formaziun Surselva - sco partiziun dalla Regiun Surselva - audan sil scalem secundar II
- la Scola media mercantila
- la Scola media propedeutica
- la Scola professiunala commerciala
- la Scola professiunala industriala
- la Scola preprofessiunala.
Plinavon audan il Survetsch logopedic, la Scola mercantila dil di e la Scola da musica tier las partiziuns dil Center da formaziun Surselva. Cun rodund 110 persunas d'instrucziun, rodund 1900 scolaras e scolars essan nus la pli gronda organisaziun da scola ella Surselva.
actual
Sek Surselva Champions 2018
Ei va gleiti puspei liber cul SSC!
Scola vinavon: Suentermiezdi d'informaziun
mesjamna, 21 da november 2018, 14:00-16:00


text:
Profondo Rosso
Profondo rosso (Rós fónd) 'l è 'n film śal e ad scarésa dal 1975 ad Dario Argento.
L'òpra la stà a mèś fra 'l perìud thriller dal regìsta rumàṅ (quél di tri film cun dal bèsti, uśèl, gat e mósca, in di tìtui, L'uccello dalle piume di cristallo, Il gatto a nove code e Quattro mosche di velluto grigio, e difàti al tìtul pinsâ subìt par qvést chè 'l éra La tigre dai denti a sciabola) e quél sucesìṿ dla scarésa, ch'al gh'à abû inìsi cun Suspiria dal 1977.
A gl'efèt speciài al gh'à laurâ anc Carlo Rambaldi méntar la mùśica l'è di Goblin, cun soquànt braṅ dal pianìsta jazz Giorgio Gaslini. Al film, ambintâ a Róma, 'l è stâ girâ anc a Turèṅ e Perùśa.
Fîṅ da subìt, quànd 'l è gnû fóra in dal sali, al film 'l à cgnusû al sucès dal pùblic, muciànd sù 2 migliàrd e 700 migliòṅ ad Franc in alóra.
A 'l èstar i al cgnósan cuma Rojo oscuro in Spaggna, Les Frissons de l'angoisse in Frància e Deep Red in di marcâ ingléś.
Sunt
Durànt un cungrès ad parapsiculugìa a Róma, la sensitìva tedésca Helga Ulmann la diś tut 'd un trat ch'l'à sintî in dal teàtar i pinsér catìṿ 'd un sasèṅ ch'l à bèla masâ in pasâ e ch'l al farà incóra. A la fiṅ d'l incóntar la fà savér a 'l psichiàtar Giordani ch'la sà anc al sò nóm. Turnàda a cà, chi lē la sènt na canta da putèṅ e pò la vèṅ cupàda a cólp ad manarèṅ a n faghénd minga in tèmp a vudàr al sac.
Lè 'd sóta al pianìsta ingléś Marc Daly, ch'al s éra pròpria stablî in dal stàbil dla Ulmann, al véd sénsa vlér, insém a 'l sò amìg imbariagòs Carlo, al cadàvar dla dóna śbragàr al vēdar dla fnèstra. Curs sù in sò ajùt, al véd scapàr via na figùra vistìda ad négar. Pôc tèmp dòp a rìva lè anc la pulisìa e na giurnalìsta dimóndi curióśa, la Gianna Brezzi, ch'la decìd ad dar-ag na maṅ par catàr al killer.
Marc al n s dà minga paś parchè, turnànd in d'l apartamènt dla medium, a gh'éra pars ch'a fus sparî un quàdar da 'l andavèṅ. In séguit al muśicìsta al và a catàr Carlo a cà sua ma lè a gh'è sōl sò màdar, na vècia atóra a ripòś. Lì lē la 'l manda da 'n amìg dal fiōl, Massimo Ricci, ch'al gh vèra 'l us faghénd-ag védar 'd èsar un travistî, rendénd acsè ciàr i gust sesuài ad Carlo.
La sira, méntar 'l è drē a sunàr al pianufòrt in dal sò apartamènt, Marc al sènt di stus: al sasèṅ 'l è rivâ a cà sua par masàr-al. Chi lò al mét sù la mùśica da putèṅ ma 'l ingléś al la scampa dmandànd ajùt par telèfun a la Gianna e sarànd-as dèntar a ciàṿ.
Al dè dòp Giordani e 'n sò culéga i gh dìśan che cla canta lè da putèṅ, ch'la sarvìs a 'l killer par dar incóra vita a 'l climax ad na sèrta situasiòṅ ch'l iva visû durànd di àtar masamènt, la s cata in un lìbar vèć ciamâ Fantàśum dal dè 'd incō e legéndi négri 'd adès. Catâ al lìbar, Marc al decìd 'd andàr a far dal dmandi a la sò autóra Amanda Righetti. Ma 'l manìac al 'l à tgnû 'd òć in bibliutéca e a cà dla scritóra al gh và prima lò. La pòvr’Amanda la cata un putòć impicâ e pò, in dal tentatìṿ ad difénd'r-as dòp ch'l'éra andàda via la luś, l'insfìlsa un sò mèral cun un fèr d'l uncinét, prima ad murìr andgàda in dl'àqua bujìnta. Prima ad far-al però la gh la cava a scrìvar cun un dî al nóm dal killer in sal mur mój ad vapōr ma 'l vènt al scanśèla incòsa.
Al dè dòp Giordani, andâ persunalmènt a cà dl’Amanda, al véd la puśisiòṅ strana dal sò dî còntra 'l mur e al capìs ch'a gh'è quèl ch'a traśa. Vrénd dal tut i rubinét dl'àqua calda, a s fórma incóra la cundénsa atàc e acsè al psicòlug al pōl lèśar finalmènt al nóm dal sasèṅ.
In cal méntar Marc al cata la vila cuntàda in dal lìbar, la "Vila dal putèṅ ch'al siga", e al s fà dar al ciàṿ da 'l custòdi ch'al gh'à na fióla cun i cavìi rós, Olga, ch'la s diverìs a insfilsàr al luśérti cun dal guci. Andâ dèntar, Marc al cata sóta 'l intónag 'd un mur al diśégn 'd un putèṅ ch'al tîṅ in maṅ un curtlàs cun da na banda 'n óm cun al pèt pîṅ ad sangṿ davśèṅ a 'n àlbar ad Nadâl.
La sira Giordani al vrév ciamàr-al par dir-ag al nóm dal sasèṅ ma a n al cata minga. Méntar 'l è drē a bév'r-as un tè, in dla sò cambra al s gh para incóntar un putòć mecànic dòp ch'l'éra partìda la mùśica da putèṅ. Al psicòlug al al śbraga ridénd ma pò al vèṅ cupâ anca lò.
Tut quéi ch'i psìvan jutàr Marc a risòlvar al mistēr i vénan fat fóra. A lò a n gh résta da far àtar ch'andàr, insém a la Gianna, in dla scóla d'l Olga par pascàr al nóm ad quél che, dimóndi an prima, 'l iva fat di diségn cuma quél dla vila parchè la putìna la 'n iva tòlt òṅ da 'd là cumpàgn e la 'l tgniva in dla sò cambra.


text:
Ruegnu
Rovegno (en lìgure: Roegno; bobiés e emilià: Ruégnu) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Liguria, en Pruvìncia de Gènova.
El g'ha 'na popolasiù de 578 abitàncc (dàto del Dicember 2013[1]), condena superfìce de 45,1 km² e 'na densità de popolasiù de 13 ab./km².
El cunfìna coi cümü de Fascia, Fontanigorda, Gorreto, Ottone (PC), Rezzoaglio.
Fìna 'l 1923 l'è stacc giü dèi cümü de la Pruvìncia de Pavìa, 'n Lumbardìa.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Rovegno l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Abitàncc censìcc
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- ↑ Statìstiche demogràfiche ISTAT. Statìstiche sö la popolasiù del Istitùto Nasiunàl de Statìstica relatìve al 31 de Dezember 2013.


text:
Inhalt der Website: Bainvegni sin la pagina d'internet dal museum da la natira dal Grischun! Igl ans fa plaschair che Vus ans visitais. Nossa pagina d'internet As mussa tge che Vus pudais tut scuvrir ed experimentar en il museum da la natira. Laschai As surprender! Il museum grischun da la natira è in center d'infurmaziun per l'etnografia da la scienza natirala. Cun sias activitads variadas preschenta el ad in vast public la natira dal chantun Grischun e sias tipicas caracteristicas. Cun quai gida el a derasar ina furmaziun da la natira e da l'ambient ed a proponer l'utilisaziun da lunga durada da las resursas natiralas. Il medem mument vegn er tschertgà da declerar en moda enclegentaivla fenomens generals sco per exempel la furmaziun da las muntognas u l'evoluziun. Ina pitga impurtanta da la lavur da museum è la documentaziun da la natira dal chantun Grischun e da sias midadas. A quai servan las ritgas collecziuns e l'atgna activitad da perscrutaziun.
Hinweis: Sie haben die von uns definierten Style-Sheets (CSS) abgeschaltet oder Sie nutzen leider einen älteren Browser, daher wird diese Seite anders dargestellt.
Hinweis: Weitere Informationen über die Darstellung dieser Website finden Sie in den Besucherinfos
Collecziuns da divers perscrutaders da la natira grischuns dals 19avel e 20avel tschientaner han furmà la basa per la fundaziun dal museum grischun da la natira. L'emprim èn questas collecziuns stadas part integrala dal cabinet da naturalias da la scola chantunala grischuna. L'onn 1872 è vegnì fundà en l'edifizi da l'actual museum retic il "museum grischun per scienza e cultura", en il qual èn er stadas plazzadas las collecziuns da la scienza natirala. La primavaira 1919 èn la collecziun da natiralias e quella d'art vegnidas dischlocadas en la villa Planta al Postplatz. Ma er qua regnava bainbaud mancanza da plazza. Ils 29 d'avrigl 1929 è vegnì inaugurà sin l'areal al Postplatz l'edifizi nov per il "museum da l'istorgia natirala e dal parc naziunal". Quel serviva sco local d'exposiziun per objects da provegnientscha grischuna. Las collecziuns sa chattavan en ils edifizis vischins. La pussaivladad d'unir tut las partiziuns dal museum sut in tetg è sa dada pir cun il legat dal geolog dr. Moritz Blumenthal ch'è mort l'onn 1967. L'onn 1976 ha pudì vegnir cumenzà a la Masanserstr. 31 cun la construcziun nova dal museum actual, ch'era vegnì planisà da l'architect Bruno Giacometti. Ils 21 da mars 1981 ha gì lieu l'avertura da las exposiziuns actualas.


text:
Novitês
-
TAVELLA BARBARA Profil artistich di sis davagnadus dla 3ª Trienala Ladina
-
ESTHER SCHENA Profil artistich di sis davagnadus dla 3ª Trienala Ladina
-
PRINOTH ROMANA Profil artistich di sis davagnadus dla 3ª Trienala Ladina
-
PETER DEMETZ Profil artistich di sis davagnadus dla 3ª Trienala Ladina
-
III. Trienala Ladina y 2. Pest artistich de scultura Richard Agreiter
L Museum Ladin Ciastel de Tor de San Martin à scrit ora per l ann 2010 bën doi cuncorsc artistichs. L se trata dl “Pest artistich de scultura Richard Agreiter”, che do l 2007 ie ruvà chëst’ann a si segonda edizion, y dla “Trienala Ladina” che ie urmëi ruveda a si terza edizion.
-
Presenté al Museum Ladin l'proiet "Strumenti musicali effimeri dalle vallate ladine dolomitiche“
-
Tröpa jënt al Museum Ladin por l'Dé dla porta daverta
500 vijitadus é gnüs adalerch por ti ciaré al museum y por to pert ai workshop desvalis
-
Ai 13.05.2010 daurida dla mostra ”Eco?Logical!”
Maratona dles Dolomites y les scoles ladines
-
Dé internazional di museums ai 16 de má
Museum y armonia de sonns tla sozieté
-
Ai 30 de aurí inauguraziun dla mostra „la fotografia por comuniché...“
Le Museum Ladin Ciastel de Tor organisëia na mostra fotografica en colaboraziun cun le Fotoclub Val Badia por recordé i 15 agn dala fondaziun.


text:
Perquai ch'in document da la polizia americana FBI è vegni publitgà da nunenconuschents, vuleva ina persuna privata ch'il cas vegnia tractà da nov. Il document mussia indizis, che dus Tudestgs nunenconuschents pudessian esser stads involvids en l’attentat. Tenor la Procura publica federala na basta il document dentant betg per far anc ina giada retschertgas.
Tschertga internaziunala vana
L'onn 2000 era il cas vegni terminà. Quai suenter che la Svizra aveva tschertgà internaziunal dus delinquents supponids da la Palestina, dentant betg chattà quels. Tenor las retschertgas è la Front populara per la deliberaziun da Palestina stada responsabla per l’attentat.
Ils 21 da favrer 1970 era explodida ina bumba en in aviun da la Swissair. L’aviun è crudà giu a Würenlingen en il chantun Argovia. Tut ils 47 passagiers èn morts. Il cas Würenlingen è la pli gronda attatgà terroristica en l’istorgia svizra.
RR novitads 17:00


text:
Contac
Nosta intenziun prinzipala é chëra de ti gnì adincuntra a nüsc tliënć cun la dërta consulënza y cun la realisaziun de produć de gran cualité. Por arjunje chësc travert sunse tres a desposiziun de nüsc tliënć. I nes porvun da ti ascutè sö, da capì ći che vignun adora, insciö che i savun da i aconsié cun le miù material y i mius produć, cun chi che sides jogn co vedli s’un sta saurì y po vire bun te süa ćiasa. La cualité dla vita se mosöra ion inće cun le post olache an sta. Plü da stè saurì che chësc ambiënt é y damì che an vir.


text:
Grondas schanzas na para l’iniziativa dals Verds betg dad avair. Gia en la sessiun da primavaira aveva il Cussegl dals chantuns ditg cun ina gronda maioritad Na a l’iniziativa cunter la construcziun dischordinada. E tenor l’atmosfera durant l’emprima debatta en il Cussegl naziunal vegn l’iniziativa probablamain sbittada en quella chombra. Era la cumissiun pledescha cunter. L’iniziativa saja memia radicala e cun la revisiun da la planisaziun da territori sajan las cundiziuns da basa gia fitg restrictivas ed ils chantuns sajan anc londervi a realisar la revisiun.
Dentant dian ils Verds ch'ins stoppia uss agir. Mintga di vegnia surbajegià in territori che correspundia ad 8 plazzas da ballape. I na possia betg ir vinavant uschia. Il territori che saja gia en la zona da construcziun, duaja vegnir duvrà pli effizient.
La tendenza en il Cussegl naziunal mussa, che l’iniziativa ha in grev stan en la chombra gronda. Sper l’iniziativa è er anc ina cuntraproposta sin maisa: Quella va dentant anc pli lunsch che l’iniziativa e para dad avair anc pli paucas schanzas en il parlament. La discussiun n'è dentant anc betg finida, quella cuntinuescha anc en la sessiun da stad.
Il Cussegl federal sco era il Cussegl dals chantuns proponan da dir Na a l'iniziativa.
Tge vul l'iniziativa
L'iniziativa è vegnida inoltrada ils 21 d’october 2016 cun 113'216 suttascripziuns valaivlas. Ella prevesa che las zonas da construcziun na vegnan betg pli extendidas. Novas zonas da bajegiar duai quai be dar, sch'ina surfatscha da la medema dimensiun e cun ina qualitad da terren cumparegliabla vegn prendida ord la zona.
Qua tras duessi esser pussaivel da cultivar il terren da bajegiar existent a moda pli effizienta. Plinavant prescriva l’iniziativa reglas davart in svilup dals abitadis a l’interiur, quartiers persistents e davart il bajegiar ordvart la zona da bajegiar.
RR novitads 12:00


text:
A Tavau èn atletas ed atlets s'entupads questa fin d'emna per la premiera da la «Davos Challenge». Durant tut la fin d’emna hai dà differentas cursas da triatlon. La cursa roiala fiss stada la concurrenza sur la distanza media. Vul dir 1.9 kilometers nudar en il lai da Tavau, ir 50 kilometers cun velo da Tavau sur il pass dal Flüela a Susch e puspè enavos, e per finir anc 21.1 kilometers currer enturn il lai da Tavau.
Pervi da l’aura invernala a Tavau han ils organisaturs decis da desister sin il nudar. Ed era il traject da velo è vegni scursanì. Las atletas ed ils atlets han «mo» pudì ir 10 kilometers si dal pass dal Flüela e silsuenter currer enturn il lai da Tavau. Malgrà l’aura d’enviern en ils responsabels da la cursa cuntents cun l’emprima ediziun. Organisatoricamain ha tut funcziunà tenor giavisch.
RR actualitad 07:00


text:
Ins na possia betg construir in project dal futur cun divider la societad, ha ditg il retg da la Spagna Felipe VI a chaschun d’in’occurrenza en la citad dad Oviedo. La Catalugna saja ina part da la Spagna e vegnia er ad esser quai en l’avegnir.
La regenza centrala a Madrid communitgescha la sonda, tge mesiras repressivas ch’ella prendia cunter la regenza catalana. Tenor indicaziuns da politichers da l’opposiziun haja ella en mira novas elecziuns en la Catalugna. Silsuenter stuess il senat approvar questas mesiras.
Basa legala da las mesiras da la regenza centrala è l’artitgel 155 da la constituziun. Quest artitgel permetta al primminister Mariano Rajoy da restabilir l’urden public en ina regiun autonoma – pia concretamain da suspender l’autonomia da la Catalugna.
RR novitads 06:00


text:
Viktor Orbán
- Glindesdi, 9.4.2018, 8:40
-
Emprima emissiun:
- Glindesdi, 9.4.2018, 8:40, RTR
Viktor Orbán è puspè schef da la regenza ungaraisa. Sia partida Fidesz ha survegnì bunamain la mesadad da las vuschs. Cun in resultat uschè cler n'avevan ils experts betg fatg quint.
Orbán è schon per la quarta giada vegnì schef da la regenza. Dal 1998 è el vegnì l'emprima giada sin quel post. Dapi 2010 è el puspè schef.
Orbán è dentant ferm en la critica. Durant l'unda da fugitivs na vuleva el betg laschar en fugitivs en l'Ungaria. El ha perfin dà il cumond da rinforzar il cunfin: Dapli mirs, dapli saivs, dapli guardias.
Tar questas elecziuns han bunamain 70 pertschient dals Ungarais votà. Quai saja in nov record. La glieud steva en lingia davant ils biros electorals. Il resultat n'è anc betg definitiv. Cunquai ch'uschè blers han votà, n'haja il temp betg bastì da dumbrar a fin.


text:
Il president da la Confederaziun, Alain Berset, ha avert la radunanza da l’Organisaziun mundiala da la sanadad WHO a Genevra. A questa chaschun ha Berset gratulà a la WHO sin ses giubileum da 70 onns. L’organisaziun haja fatg grond progress. Sco exempel ha el numnà il cumbat cunter Aids, las vaccinaziuns cunter la grippa, sco er las stentas per la sanadad da tut ils umans – e quai independent da lur derivanza sociala u culturala.
La radunanza da quest onn stat sut l’ensaina dal provediment da la sanadad generala e dad in meglier access a prestaziuns medicinalas. Tenor il Departament federal da l’intern n’ha la mesadad da la populaziun mundiala nagin access a servetschs sanitars da basa.
RR novitads 14:00


text:
Viseta da Sevgein
Dils 28 d’avrel entochen ils 2 da matg 2014 ein 12 convischinas e convischins da Sevgein semess sin via cul tren viers Ruma.
Strusch arrivai el marcau etern, hai jeu astgau beneventar els el stadi dil Vatican e mussar ad els il dom da s. Pieder e menar els tras il quatier dalla Garda svizra. Era il di suenter han els passentau el Vatican cun ina viseta els museums ed in’ascensiun sin la cupla dil dom. La mesjamna han els assistiu all’audienza generala da papa Francestg e quei davontier egl emprem sectur.
Da tutta bialaura han els passentau ils suandonts dus dis el marcau da Ruma ed admirau leu diversas attracziuns e bellezias monumentalas.
Jeu mez hai giu fetg grond plascher da lur viseta e sperel ch’els tuts hagien saviu guder entgins interessants ed empreneivels dis a Ruma e prender enzacontas bialas regurdientschas cun els a casa.


text:
En la Venezuela rapporta il president Nicolas Maduro ch'i haja dà in'attatga da helicopter sin il tribunal suprem en la chapitala Caracas. I sa tractia qua d'ina emprova da putsch terroristica. El haja perquai mobilisà l'entira armada, uschia Maduro.
Tenor Maduro hajan dissidents rapinà in helicopter da la polizia e nizzegià quel per l'attatga. Paucas uras avant aveva il president smanatschà a ses adversaris cun in cumbat armà. La refurma da la constituziun planisada vegnia sche necessari realisada cun la forza d'armas.
Maduro planisescha per ils 30 da fanadur ina votaziun per ina refurma constituziunala. Finamira da questa refurma fiss tenor Maduro da surmuntar la crisa dramatica en la politica ed economia dal pajais. Cunter questa refurma datti però protests. Tar tals protests e tumults èn dapi l'entschatta avrigl mortas 77 persunas.
RR novitads 06:00


text:
Il retg da la lutga dal 2010 ha pudì parar gia baud en la runda finala cunter il matador local, Remo Käser. Uschia ha el pudì segirar la victoria. Kilian Wenger gudogna per la quarta giada la lutga chantunala da Berna, quai suenter il 2011, 2013 ed il 2017.
La lutga chantunala a Berna è stada sut l'ensaina da Mathias Sempach che chala. Il 2013 è el stà retg da la lutga a Burgdorf. Sempach ha pendì las chautschas vid la gutta, en il vair senn dal pled. La gutta ha el perfin chatschà en sez davant ils aspectaturs.
RR novitads 18:00


text:
Las abitaziuns gestiunadas duain esser in sustegn per ils manaschis d'hotel. La nova lescha communala prevesa che hotels pon realisar en ina part da la chasa abitaziuns per vender. La premissa è che las abitaziuns vegnan gestiunadas.
Finanziar novs letgs d'hotel via abitaziuns gestiunadas
Ils 10 da zercladur votescha il suveran da Scuol davart la nova lescha da zonas d'hotels. Quella prevesa ch' ils hotels existents han la pussaivladad tar ina renovaziun da fabritgar abitaziuns sco part da l'hotel. Quellas abitaziuns pon els vender. Las abitaziuns ston dentant esser gestiunadas cun tut l'infrastructura d'in hotel. Tar hotels che vegnan renovads, pon ins realisar cun 1/3 dal spazi abitaziuns. Tar in hotel che vegn fabritgà nov, pon ins fabritgar sin 20% dal spazi abitaziuns.
Il Scuol Palace po profitar
L'hotel Scuol Palace è il prim hotel che po profitar da la nova lescha sche quella vegn approvada dal suveran. La part da las stanzas d'hotel è pli u main renovà a fin. En la part a l'ost duai quai dentant dar abitaziuns. Profitar da la nova lescha pudessan dentant era auters hotels sco il project d'hotel a Rachögna a Scuol. Sche quel vegn realisà u betg, n'è dentant anc betg enconuschent.
RR actualitad 11:00


text:
Kaisten
Kaisten a l'è un cumün svizzer del distret de Laufenburg. in del Canton Argovia. Al gh’ha pressapoch 2 559 abitant e una süperfiss de 14.22 km², e al se tröva a una altitüden de 335 meter sura al livel del mar.
El cumün de Kaisten a l'è tacaa ai cumün de Eiken, Frick, Ittenthal, Laufenburg (DE-BW), Laufenburg, Murg (DE-BW), Oeschgen, Sisseln, Sulz.
Riferiment[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Ligam de föra[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
- Kaisten in Todesch, Franzes e Italian in ligna al Dizionari Stòrigh da Svízzera.


text:
Cheu havein nus ina
(F) da quellas nuorsas cha vegn buc or dalla Gaglinera pli
(I) , ina ch’ei stada malsauna ed ida en paglia. E dus simbols che vegnan avon en miu cudisch ein cheu, ina ga igl alv, il simbol
(I) dalla launa
(I), quei vul, ei cheu il simbol da la mort
(I) e lu il simbol dalla massa, ils vierms che maglian si il tgierp. La muntanera survegn ina dinamica
(I) fetg gronda cu ell’ei ensemen
(F), lu ha’la ina forza enorma
(I), lu vani e van naven dalla damaun tochen miezdi vani, lu stattan insanua, suenter vani puspei. Quei ei in fenomen
(F) che fascinescha mei
(F) adina puspei sco quellas van, quella forza che vegn tuttenina or dal rosch.
I = Italienisch / F = Französisch
Lösungswort: 'Schafherde' auf Romanisch (kommt im Text vor)


text:
Inhalt
Engiadina
-
Sustegn finanzial per Santasana
Il chantun Grischun sustegna la nova purschida da sanadad e turissem en l'Engiadin'Ota, Santasana. Sco quai che l'uffizi per economia communitgescha survegnia la societad d'aczias da San Murezzan ina contribuziun dad 82’000 francs, quai en il rom da la nova politica regiunala.
Autur:
CDM / Andreas Wieland
Il chantun vesia en questa purschida dal turissem da sanadad in potenzial considerabel.
La purschida da Santasana sa drizza a giasts internaziunals e pazients cun problems dal cor, quai cun in program individual. Dasper instituziuns medicinalas coopereschan qua er partenaris da la hotellaria ed implants da sport e fitness.
RR actualitad 10:00


text:
Saint-Étienne
Saint-Étienne l'è 'na cità franséza sitüàda 'ndèla la regiù Rhône-Alpes e ndèl dipartimènt de la Loira, endèl quadrànt sud-orientàl de la Frància.
L'è capolöch de nöf cantù e del circondàre (arrondissement) de Saint-Étienne.
El g'ha 'na popolasiù de 170 049 abitàncc[1], dato agiurnàt al ginee 2011.
El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de 79,97 km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 422 méter a 'na altèsa màsima de 1117 méter söl leèl del mar.
Evulusiù demogràfica[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Saint-Étienne l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:
Abitancc censicc
Riferimèncc[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]


text:
Novitês
Ai 31.10 gran batadú al Museum Ladin Ciastel de Tor
Ai 31 de otober 2010 organisëia l’Museum Ladin Ćiastel de Tor en colaboraziun cun l’Uniun di Stödafüch da San Martin n gran batadù cun chësc program:
dales 14.00 incuntada y iscriziun di cartadus cun estraziun di grups.Dales 14.30 mët man l’batadù. Chësta manifestaziun stlüj jö l’ativité dla sajun da d’isté al Museum Ladin y pîta la poscibilité por la jënt da chilò da se abiné por passè n bel domisdé adöm. Les iscriziuns vëgn inće tutes sö danfora al nr. 339 7685970.
Al é inće la poscibilité da vijité la mostra „3ª Trienala Ladina“, daverta l’ultimo dé ti orars de daurida dl Museum. Düć é dër bel inviá.


text:
Svizra
Audio clip: é necessario Adobe Flash Player (versione 9 o superiore) per riprodurre questa traccia audio. Scarica qui l’ultima versione. Devi inoltre avere attivato il JavaScript nel tuo browser.
[…] Uossa sezza quel forsa zuond cuntaint sül bankin in seis üert e gioda la bella saira da stà. Na. Quel es adüna malcuntaint. Sar Malcuntaint sterna uossa güsta granulat blautössi cunter lindornas sün sias eras. El ödiescha lindornas, e sch’el nu vess s-chif, schi tillas tagliessa’l per mez cun la forsch d’üert. Schnip schnap, üna davo tschella, cha la böglia squitta. Il dischöl da sar Malcuntaint es ün’invasiun da lindornas. El s’imaginescha millieras da lindornas nüdas chi‘s struozchan nan dals üerts vaschins aint in seis üert. Las lindornas maglian tuot quai chi tillas vegn per ils daints. E las indombrablas schlernas da moc cha las lindornas laschan inavo stendschan la terra.
Forsa cha sar Malcuntaint nu’s fida plü lönch da tössi. Forsa ch’el fa fingià plans per fabrichar ün mür intuorn seis üert. E seis üert sarà l’ultima bastiun cunter las lindornas invasivas. […]
[…] La subriva s’ingrondischa, la nüvla dvainta adüna plü gronda, as stenda sur nus oura. Dapertuot giambers cun pass torts, s’avicinan, cloccan lur cludigls, sun là per at consümar. Schlops da giaischlas strasunan. Tü est là cha cuorrast, cha fügiast, cun tuotta forza. Alch immens ans voul avair, nu pudain fügir. Crappa crouda i’l precipizi, fond tremblar la terra, rodla a tuotta sveltezza e s’avicina adüna daplü, pron- ta, stribla teis corp, eu at guard e tü cuorrast, tü cuorrast invan, l‘uonda da craps es là, ella at tocca, ella at splattütscha. Uossa est cuvert, sco üna muntogna, ün mantun da crappa, ün massiv, tü restast suottaint, stendschü, mürà aint, svani. […]
[…] Vessa be.
Ah.
Füssa be.
Ah.
Massa tard.
Uossa s’hana laschà pender. Ans vaina laschats pender sü. Nus pen-
dain vi da la muntogna. Il spiert sbatta e sto star salda. Eu sun insom- ma attachà a las muntognas. Adüna. Eu tillas am. L’aria frais-cha, na quist vent dschet chi’m sofla uoss’incunter; la libertà, na la temma, ch’eu saint fin i’l daintulin. E fors’amo il schnuizi, il schnuizi da nu ri- var, el am chatscha, d’ün cuntin. Nu reuschir es il plü grond puchà in quist pajais
Id es üna nardà, üna mania narra, cha nus perseguitain, da la quala ans laschain chatschar, chi’ns chatscha. Ultimamaing adüna daplü.
Eu nu poss resister. Ah.
Vessa be.
Ah.
Füssa be.
Ah.
Massa tard. […]
[…] Tils dodast, giò là, a festagiar il luxus dal luxus. E nus 4 quisü. Sco schi füss ün spass. Per mincha regiun linguistica es pichà ün vi da la paraid nord dal Eiger. E lura plouva quai eir amo.
Ma … a la fin dals quints ans vaina jent.
Els am vöglian bain, sco ad üna bes-cha stroliga… ma i’m vöglian bain. I’s bada.
Schi, eir eu as vögl bain, cunvaschins! […]
SVIZZERASCHWEIZSUISSESVIZRA 14 | Svizra
Credits
SVIZZERASCHWEIZSUISSESVIZRA14
progetto / Projekt / projet / proget
Flavio Stroppini
testo originale / Originaltexte / texte original / text original
Rumantsch Flurina Badel
Français Matthieu Megévand
Deutsch Marina Bolzli
Italiano Flavio Stroppini
Traduzioni / Übersetzung / Traductions / Traducziuns
Anna Allenbach
Flurina Badel
Fabiana Baettig
Jennifer Joffre
Marcella Pult
Gabriella Soldini
Annalea Stuppan
con / mit / avec / cun
Eva Allenbach
Flurina Badel
Roberto Betti
Sara Francesca Hermann
Igor Horvat
Lorenzo Polin
Cristina Zamboni
Musica / Musik / Musique / Musica
Thomas Guggia
Antoine Joly
Dimitri Loringett
Marcel Zaes
Registrato allo Studio 4 della Radio della Svizzera Italiana Rete Due
da Angelo Sanvido
Registrazione musicale per la parte “Suisse” allo Studio Red Carpet di Bienne
Olivier Charmillot
Aiuto regia
Igor Horvat
Sonorizzazione e regia
Flavio Stroppini
Web design
Alan Alpenfelt
Produzione esecutiva romancia
Dimitri Loringett
Project manager
Monica De Benedictis
Una produzione
Nucleo Meccanico
In coproduzione con
Gabriele Capelli Editore
Gwenstival Festival Internazionale di Radiofonia
Swiss Internet Radio Gwendalyn
ZWEETZ Produzioni
con il sostegno
Fondazione Svizzera Radio e Cultura
Repubblica e Stato Cantone Ticino Fondo Swisslos
Fondazione Oertli
2014
SVIZZERASCHWEIZSUISSESVIZRA 14 | Svizra


text:
Leonardo Di Caprio
Leonardo Wilhelm Di Caprio (Los Angeles, California, U.S.A., 11 Nuvembar dal 1974) l'è un atür american d'urigin italiana e tedesca. L'é rivà a la fama mundial a la fin di ann nuvanta cun ül ròl da prutagunista in dal film Titanic, e in di ultim ann l'ha lavurà principalment cun Martin Scorsese.
Cuntegnüü
Vita privada[Mudifega | mudìfica 'l sorgènt]
Di Caprio l'è stò fidansò cun tanti mudell: Gisele Bundchen dal 2001 al 2005, Bar Refaeli dal 2006 al 2011, Blake Lively in dal 2011 e Erin Heatherton in dal 2012.


text:
Betg dapli independenza, suveranitad e democrazia portia l'iniziativa d'autodeterminaziun, mabain malsegirezza giuridica ed isolaziun. Cuntradicziuns en il text da l'iniziativa da la PPS provocheschian che las cunvegnas che la Svizra haja fatg valian be pli cun resalva, u stuessan tut tenor vegnir abolidas u violadas.
Quai tutgia en emprima lingia l'economia che saja dependenta da cunvegnas stablas e l'access als martgads en l'exteriur.
Attatga frontala sin ils dretgs umans
Ultra da quai saja l'iniziativa in'attatga frontala sin ils dretgs umans. En cas d'in conflict stuess la Svizra sortir da la Convenziun europeica dals dretgs umans ed il Tribunal federal na dastgass betg pli applitgar quella per proteger singuls e minoritads da decisiuns arbitraras.
L'iniziativa d'autodeterminaziun pretenda che la Constituziun federala haja adina preferenza avant il dretg internaziunal. Quai cun excepziun dal dretg sfurzant sco il scumond da la sclavaria e da la tortura.
RR novitads 12:00